CHANTE ALFABÉ KREYÒL LA | Montray Kréyol
Visiteurs :4,292,398Articles :11,157Visites :Aujourd'hui :21,081Cette semaine :171,600
QUAND "EL BLANCO" DONNE DES LECONS D'ANTIRACISME... (208) Halte au PIR bashing ! Soutien à l'antiracisme politique (164) Assemblée nationale : le groupe qui pourrait faire sensation (101) Le « président des barrages » derrière les barreaux (100) Laliwondaj : Poukisa désèten pyébwa bòkaz ka mò ? (45) Contenu populaire
A NEW YORK, LE CREOLE EST UNE LANGUE OFFICIELLE (208,303) POURQUOI LA FRANCE A TUÉ KADHAFI ? LA VRAIE CAUSE ENFIN RÉVÉLÉE (166,933) Dis donc, Méluche, tu te prends pour qui, mec ? (115,371) L'EXÉCRABLE JAMAÏCANISATION DE LA SOCIÉTÉ MARTINIQUAISE (77,485) COMMENT CAMILLE CHAUVET ET CATHERINE CONCONNE ONT PLOMBE LA LISTE EPMN (73,009) ES KANNAVAL MATINIK TIBWEN TWO MALPWOP ? (65,455) SEMSAMAR L'OMERTA GUADELOUPEENNE (55,088) Corinne Mencé-Caster recrutée par La Sorbonne (49,076) OBSEQUES DE "L'AMERICAIN" : UN GARDIEN DE LA PRISON DE DUCOS S'INSURGE (45,815) À 23 ans elle complète son doctorat en génie biomédical et est responsable de cours à l’université ! (39,869) An n konprannCHANTE ALFABÉ KREYÒL LAMichel DeGraff & Mandaly Louis-CharlesAyiti / Péyi kréyolopalMardi, 28 Mars, 2017 - 14:45
Enben, nan lide pou n korije deriv sa yo, nou kreye yon Chante Alfabè Kreyòl ki chita sou yon sistèm non lèt ki granmoun tèt li e ki obeyi prensip lengwistik ki nan nannan òtograf kreyòl la. Chante sa a gen bon jan melodi ak bèl kadans tanbou ki fè youn ak nanm pèp ayisyen an. Epi nou kore melodi a ak bèl imaj kilti nou. Kon sa, timoun kou granmoun ap kontan chante alfabè a san fòse. Rechèch montre ki jan imaj, koulè ak mizik bay moun plezi lè y ap aprann. Yo rive kapte enfòmasyon an pi byen.
Videyo Chante Alfabè Kreyòl La gen 2 vèsyon ladan. Tou 2 vèsyon yo bazesou grafi ofisyèl kreyòl la dapre dekrè lwa 1979 la. Premye vèsyon chante a konsantre sou repetisyon 32 lèt sa yo ki nan alfabè ofisyèl kreyòl la. N ap pran kèk egzanp nan kòmansman chante a pou n byen konprann lojik ki nan nannan chwa non lèt yo. Men lèt yo, non lèt yo epi yon egzanp pou chak lèt: <a> = “A” (“Aza”), <an> = “AN” (“anvan”), <b> = “Ba” (“bata”), <ch> = “CHa” (“chalè”), <d> = “Da” (“dada”), <e> = “E” (“ete”), <è> = “È” (“Èv”), <en> = “EN” (“enben”), <f> = “Fa” (“fab”), <g> = “Ga” (“gaga”), elatriye.
https://www.facebook.com/michel.degraff/posts/10153636367853872 https://youtu.be/6F6yK1HOhWI
Chak grafèm rete nan wòl yo Nan pwen grafèm ki bèbè Chak grafèm koresponn ak yon grenn fonèm Chak fonèm koresponn ak yon grenn grafèm Kon sa, nou ka sèvi ak 4 prensip sa yo pou n esplike tout moun ki jan envantè son lang kreyòl la makonnen ak alfabè kreyòl la. Pou DVD a ka byen sèvi kòm zouti didaktik, chante a prezante 4 prensip sa yo yon jan ki senp, san nou pa sèvi ak tèm teknik tankou “grafèm” ak “fonèm”. Nou entwodui 4 prensip yo kon sa: “Chak lèt rete nan wòl yo. Chak son ekri menm jan. Nan pwen lèt ki bèbè. Chak lèt, yon sèl son.”
Quand Surtab fait la promotion du «Kreyol Ayisyen»
Non lèt kreyòl yo nan Chante Alfabè Kreyòl La byen mache ak prensip fondamantal òtograf kreyòl la. Nou sèvi ak rezilta sa yo ke lasyans montre nou sou son ak silab ki pi fasil pou timoun yo pwononse e ki pi fasil pou yo tande. Nan Chante Alfabè Kreyòl La,chak non lèt gen yon relasyon dirèk (ki “transparan”) ak son sa a ke lèt la reprezante e ki antre nan envantè son nan lang kreyòl la. Ki fè, sistèm non lèt nan Chante Alfabè Kreyòl La mache men nan men ak òtograf lang kreyòl la. Sa se yon òtograf ki pa kanmarad òtograf lang franse a nan koze transparans. Se pou sa fòk lang kreyòl la gen pwòp sistèm non lèt pa li. Premyeman, sa pral evite konfizyon nan tèt timoun yo ant sistèm òtograf kreyòl la epi sistèm òtograf franse a; dezyèmman, sa pral ede timoun sa yo ki pale kreyòl devlope bon jan relasyon ant lèt ak son depi nan kòmansman aprantisaj alfabè kreyòl la. Korespondans sa a (ant lèt ak son) baze sou sa lengwis yo rele “konsyans fonemik” timoun lan. Chante Alfabè Kreyòl La kore konsyans fonemik timoun yo.
An n konsidere, pa egzanp, non lèt tankou <g>, <y> epi <w> an franse. Non lèt franse sa yo, lè nou ekri non sa yo an kreyòl, se “je” pou <g>, “i grèk” pou <y> epi “double ve” pou <w>. Men, non sa yo pa koresponn ditou pyès ak pwononsyasyon lèt <g>, <y> epi <w> an kreyòl (tankou nan “gaga”, “yoyo” epi “kowosòl”). Grafèm <g> an kreyòl toujou pwononse /g/ alòske menm grafèm <g> sa a an franse antre ni nan ekriti mo “goal” ni nan ekriti mo “gel”. Nan 2 ka sa yo nou ka aklè kote <g> reprezante 2 son ki diferan nan mo franse sa yo: “goal” epi “gel”. Men, an kreyòl, n ap ekri “gòl” epi “jèl” pou vèsyon kreyòl mo sa yo paske, nan alfabè kreyòl la, chak lèt marye ak yon grenn son. Ki fè nou pa ta fouti gen menm lèt la pou 2 son ki diferan. Si nou ta fè erè rele grafèm <g> kreyòl la “je” (tankou an franse), nou t ap fè kreyolofòn yo pran “gòl” nan “je”. Epi ki wòl pou non “i grèk” epi “double ve” ta jwe nan alfabè kreyòl la alòske 2 non sa yo pa koresponn ditou ak son ki koresponn ak lèt <y> epi <w> an kreyòl? Pou kenbe yon sistèm non lèt ki lojik pou son kreyòl yo, lang kreyòl la pa dwe sèvi ak non lèt ki nan alfabè franse a.
Yon konsòn bezwen yon vwayèl pou li fè bon jan bri ki ka sèvi aklè pou nou byen tande son konsòn lan. Mo konsòn lan soti nan laten “consona” ki vle di “avèk yon lòt son”. Sa vle di: yon konsòn bezwen yon vwayèl pou pwononsyasyon konsòn lan. Alfabè franse a sèvi ak vwayèl /e/ pou pwononse pifò konsòn yo (“be” pou <b>, “se” pou <c> epi “de” pou <d>, elatriye) epi alfabè angle a sèvi ak vwayèl /i/ (“bi” pou <b>, “si” pou <c> epi “di” pou <d>, elatriye). Pou non konsòn sa yo ki nan alfabè kreyòl la, Chante Alfabè Kreyòl La pwononse pifò konsòn yo devan vwayèl /a/.Nou sèvi ak vwayèl /a/ sa a pou plizyè rezon:
Sa pral ede timoun yo evite konfizyon ant alfabè kreyòl la epi alfabè franse a. Se pou tout moun rive byen konprann ke kreyòl la se yon lang ki mèt tèt li, ki pa rete ak franse e ki gen pwòp alfabè pa li. Ki fè fòk non lèt nan alfabè kreyòl byen endepandan pa rapò ak non lèt nan alfabè franse a. Sou plan fonetik, vwayèl /a/ se vwayèl ki pi klè pami tout vwayèl ki egziste sou latè beni. Se vwayèl sa a tou ki bay konsòn yo pi bon sipò fonetik pou konsòn la pwononse aklè nèt, e sa pral ede timoun yo tande konsòn yo byen. Epi se menm vwayèl /a/ sa a ki pi fasil pou timoun yo pwononse depi yo tou piti. Se rezon sa yo ki fè pifò lang (si se pa tout lang) sou latè beni gen vwayèl /a/ sa a ladan. Se rezon sa yo tou ki fè gen yon pakèt lang sou latè beni kote mo pou manman ak papa gen fonèm /a/ sa a ladan. Se verite syantifik sa a ke lengwis Roman Jakobson te dekouvri depi byen lontan nan yon atik ki rele “Why Papa? Why Mama?” Vwayèl /a/ sa a se vwayèl ki pwononse pi souvan nan lang kreyòl nou an. Ki fè aprenan sa yo ki konn pale kreyòl deja abitye pwononse vwayèl /a/ sa a, pi plis pase lòt vwayèl, depi yo tou piti. Ki fè, aprenan sa yo ap alèz nèt pou yo sèvi ak vwayèl /a/ sa a pou yo kore pwononsyasyon konsòn sa yo ki nan alfabè kreyòl la.
Gen anpil rechèch ki montre jan itilizasyon lang matènèl timoun yo enpòtan. Sa se youn nan rezon ki fè filozòf franse René Descartes nan 17yèm syèk te deside ekri lasyans an franse olye pou li kontinye ekri an laten sèlman. Lang natif natal la se pi bon zouti pou ede timoun yo devlope konpreyansyon, lojik ak konesans. Kapasite yo nan lang matènèl la se fondasyon ki pral ede yo aprann yon dezyèm lang tou, tankou franse, angle, espayòl, elatriye.Nou swete Chante Alfabè Kreyòl La pral motive nou tout pou n vin maton nan li ak ekri lang nou. Epi tou, fòk lang kreyòl la sèvi kòm zouti pou ansèyman ak aprantisaj depi nan jaden d anfan rive jouk nou fè rechèch epi pibliye atik syantifik an kreyòl tou.