Ayiti se yon repiblik ki kòmanse fe eksperyans avèk demokrasi depi lane 1987. Peyi Dayiti konnen yon diktati sòti nan lane 1957 jiska 1986 anba men François Duvalier ak Jean-Claude Duvalier[2]. Aprè mouvman sosyal ki rive pran nan tout peyi a, Jean-Claude Duvalier rive kite pouvwa nan dat 7 fevriye 1986 la. Aprè depa Prezida Jan Klod Divalye, Repiblik Ayiti rive genyen yon lòt konstitisyon nan dat ki se 29 mas 1987[3]. Depi kèk tan Ayiti se yon peyi ki ap eseye òganize tèt li ak rekonstwi li sitou aprè gwo tranbleman tè 12 janvye 2010 a kite ravaje li kote plis pase 300.000[4] moun mouri. Goudougoudou sa a te kraze yon pati nan peyi a.
Ayiti se yon bout zile ki gen yon listwa patikilye epi li genyen anpil bèl sit touristik ak anpil bèl plaj parapò ak kèk lòt peyi nan rejyon Karayib la. Ayiti te pami peyi ki gen destinasyon touristik nan karayib la nan lane 1950, 1960, epi 1970[5].
Lè Panyòl yo te rive Ayiti, yo te fè Arawak yo travay pou yo sou plantasyon. Plant ki te pi enpòtan sou plantasyon sa yo se te kann. Byen vit, Panyòl yo nan fòse yo travay tout Awarak mawon anpil nan yo al Amerik sou zòn nò an 1500 Ciboney yo kite nan sid Ayiti yon branch fanmi arawak yo te disparèt nèt Karayib yo te kenbe tèt ak Panyòl yo yo te arete kèk tankou Kawonabo, rèn Anakowona la lè sa yo te ranplase Arawak yo avèk moun nwa ki te sòti Afrik kolon yo vini mete yo travay nan plantasyon kann yo tankou esklav.
Sosyete Kolonizasyon Amerikèn (ACS) ankouraje nwa gratis nan Etazini pou emigre an Ayiti. Kòmanse nan mwa septanm 1824, plis pase 6,000 Afriken Ameriken te imigre an Ayiti, ak transpò peye pa ACS la. [84] Anpil te jwenn kondisyon yo twò difisil e li te retounen Ozetazini.
An jiyè 1825, wa Charles X nan Lafrans, pandan yon peryòd de restorasyon nan monachi a, voye yon flòt rekipere zile a. Anba presyon, Prezidan Boyer te dakò ak yon trete pa ki Lafrans fòmèlman rekonèt endepandans peyi a nan echanj pou yon peman 150 milyon fran. Pa yon lòd nan 17 avril 1825, wa peyi Lafrans te renonse dwa li souverènte sou Santo Domingo, ak rekonèt endepandans Ayiti.[10],[11][12]
Aprè li te pèdi sipò elit Ayiti a, Boyer te ranvèse an 1843. Yon siksesyon long nan koudeta te swiv depa l 'nan ekzil.[13]
Peman pou aplike pou Lafrans redwi ekonomi Ayiti a pou ane. Lwès nasyon pa t 'bay rekonesans diplomatik diplomatik Ayiti. Tou de nan pwoblèm sa yo kenbe ekonomi ayisyen an ak sosyete izole. Ekonomi bankrolled ak ame opoze gwoup yo.[14]
Aprè US fòs kite nan 1934, Dominikèn diktatè Rafael Trujillo te itilize anti-ayisyen santiman kòm yon zouti nasyonalis. Nan yon evènman ki te vin rekonèt kòm masak nan Pèsi, li te bay lòd lame li a touye Ayisyen k ap viv sou bò dominikèn nan fwontyè a. [104] [105] Kèk bal te itilize. Olye de sa, 20,000-30,000 Ayisyen te bludgeoned ak bayonetted, Lè sa a, te èdi nan lanmè a, kote reken fini sa Trujillo te kòmanse. [106] Kongrèman Hamilton Pwason, ki plase manm House Komite Afè Etranjè a, ki rele masak nan pèsi "atwosite ki pi ekzòbye ki te janm perpetrated sou kontinan Ameriken an." [107] Menm si li te yon sèl trimès ayisyen tèt li, Trujillo kontinye politik kont popilasyon vwazen pou kèk tan.
An 2004, Twopikal Tanpèt Jeanne te ekipe kòt nò Ayiti a, kite 3,006 moun ki mouri nan inondasyon ak mudslides, sitou nan lavil Gonayiv. [126] An 2008, Ayiti te frape ankò pa tanpèt twopikal; Twoub Tanpèt Twopikal, Siklòn Gustav, Siklòn Hanna ak Siklòn Ike tout pwodui gwo van ak lapli. Te gen 331 mouri ak sou 800,000 ki bezwen èd imanitè. [127] Eta a nan zafè ki te pwodui pa tanpèt sa yo te entansifye pa manje deja ak pri gaz ki te lakòz yon kriz manje ak ajitasyon politik nan mwa avril 2008. [128]
Ayiti te gen anpil zannimo lontan. Men kounye a akòz yon maladi ki t'ap ravaje yo te oblije ekstèmine kochon. Nan andeyò w'ap jwenn yo pran swen zannimo yo, men nan vil la se maltrete yo maltrete yo, se sa ki fè gen anpil maladi ki propaje nan manje vyann yo.
↑ Sarrasin (2014-07-22). « Quel tourisme pour Haïti : de la résilience à l’émergence d’une nouvelle destination ? ». Études caribéennes (in français) (27-28). ISSN 1779-0980. doi:10.4000/etudescaribeennes.6777. More than one of |author= and |last= specified (help); |first2= missing |last2= in Authors list (help)
Nouvèl epi analiz[edite | modifye sous]
Sou istwa peyi a[edite | modifye sous]
Lòt pajwèb yo[edite | modifye sous]
Rekipere depi « https://ht.wikipedia.org/w/index.php?title=Ayiti&oldid=726627 »
Paj sa edite a 11:52, 1 avril 2019.