DRWA DOTER
"Kopirayt", "Drwa Doter", ki sa vedir?
Kan ene kikenn ariv fer enn kreasyon, swa enn ev literer, swa enn morso lamizik, swa ene kreasyon syantifik ubyen artistik, sa dimunn la li vinn proprieter sa kreasyon la, ki vedir se li ki deside ki li pu fer ar li. Sa li konsep santral dan "kopirayt", dan "drwa doter".
Sa dimunn la parfwa nu appel li "loter", parfwa "kreater", parfwa "proprieter drwa", limem ki kontrol seki pu ariv so kreasyon ubyen so ev. Akoz drwa doter protez sa kreasyon la depi so nesans mem, li pa neseser ki loter la fer okenn formalite pu protez so kopirayt. Protection li deza la. E sa li dapre lalwa. Li pa bizin ni al depoz so kreasyon okenn par, ni mem anrezistre li. Li ena so draw doter, so kopirayt, akoz li-mem kreater-la. Li inportan azute ki strikteman parlan se pa "lide" ki proteze par kopirayt, me manyer ki lide-la exprime.
Drwa Doter ena 2 laspe:
Enn nu kapav appel "kopirayt limem" ki konsern drwa reprodir kit ev, peple li, swa difiz li lor radyo, swa met li ansenn an piblik, swa tradir li, interpret li, resit li an piblik, mont li an piblik, distribye ubyen vann li, ect...
Desyem appel "drwa moral". drwa moral vedir oter gayn drwa obzekte si kikenn diform ubyen mitil so travay, ubyen fer ninport ki modifikasyon ki kapav antrav stennding ubyen repitasyon oter la.
Kote internasyonal, Konvansyon Berne lor Proteksyon Ev Literer ek Artistik (ki suvan nu appel "Konvensyon Bern" tukur) ki rezir drwa kopirayt limem ek drwa moral. Sa Konvensyon la, li ti adopte en 1886, e finn amande plizir fwa pu res azur devlopman teknolozik ki kapav antrav drwa doter dan nuvo fason. Konvensyon Berne li administre par Organizasyon Mondyal Propriete Intelektyel (OMPI) ki enn parmi bann lorganizasyon internasyonal spesyalize.
Ki sa bann drwa ki MASA (ek lezot lorganizasyon kolektif sanblab) anfet zere?
Drwa interpret an piblik ubyen met ansenn an piblik (lamizik layv ubyen anrezistre lor disk ki bann la zwe dan disko, dan lotel, ek lezot plas piblik)
Drwa difiz lamizik lor radyo (ki li layv, andirek ubyen interprete par enn lot dimunn, ubyen interprete par enn lot dimunn, ubyen ki li difiz enn lanrezistreman lor radyo ek televizyon)
Drwa reprodir ev mizikal lor laparey (lor CD, lor band sonor, lor disk vinil, lor kaset, minidisk ubyen ninport ki kalite anrezistreman)
Draw interpret ubyen miz ansenn ev drama (kuma pyes teat)
Draw reprodir ev literer ek lamizik (mem par fotokopi)
Draw konex (draw anform larzan kan radio ubyen lot form kominikasyon servi travay enn artis interpret, ubyen prodikter disk.
Kisannla manb MASA?
Tu diumnn ki proprieter enn kopirayt ubyen enn draw doter, ki li oter, konpoziter, publisher, ekrivin, fotograf, zot tu gayn draw rant manb MASA. Osito zot rant manb MASA, sa dimunn la furni serten detay lor limem e li deklar so bann ev ki li finn kree. Sa linformasyon la form parti dokimantasyon MASA e li permet MASA kone kisannla bizin pey kisannla kan servi kit ev e permet MASA fer enn manyer ki anfet dimunn ki bizin resevwar peyman efektivman resevwar li. Tu sa kreasyon ubyen ev ki dimunn finn vinn deklar-la, zot mem I suvan apel repertwar nasyonal, ki li, li kontenir kreasyon eke v depi deor, depi partu dan lemond antye.
Repiblik Moris ek Drwa Doter
Depi 1986, Moris parmi bann pei ki asir proteksyon travay lar ek literer. Apre premye lalwa lor draw doter, zis apre Lindepandans, Moris finn Selman ratifye Konvensyon Berne le 6 Fevriye 1989. Avan sa, Moris ti ena deza siyn Konvensyon UNESCO. Akoz Moris dan World Trade Organisation (WTO) ki osi apel Lorganizasyon Mondyal Komers (OMC), li finn osi ratifye bann lakor Trade Related Intellectual Property Rights (TRIPS) ki osi apel ADPIC, dan Marakesh, Desam 1993 ek 1994. Lakor TRIPS ena enn but ki konsern Drwa Kopirayt ek Drwa Larzan depi Kopirayt (Konex). Sa but la li ti pran depi Konvansyon Berne Lartik 1-20, ek 22-26 (Paris 1971) ek depi Konvansyon Rom (1961) lartik 1-19. li donn proteksyon artis interpret, prodikter disk ek stasyon radio. Atraver Konvensyon Berne ek Lakor TRIPS, Moris donn proteksyon otomatik san okenn formalite ek lor prinsip tretman egal tu ev pu oter ki sorti lezot pei sinyater sa bann lakor la. Me TRIPS al pli lwen, li exiz mezir represiv pu protez kreasyon intelektyel, ki li local ki li etranzer. Sak leta sinyater ena devwar met dibut enn arsenal mezir dan ladministrasyon, dan ladwann, dan zidisyer ek system polisyer, pu protez propriete intelektyel dan enn fason efisyan dan so pei. Sa ki finn amen Moris vot nuvo lalwa lor Drwa Doter an Ziyet 1997. departman Legal OMPI finn komant lor lalwa la: "Sa lalwa la, ki ti vinn ranplas Copyright Act 1986, li vinn reform ek moderniz dan enn fason important sa ansyen lalwa la, e li asir enn protesyon kler ek net put tu. "Finn ena 2 amandman miner ki finn amene. Enn konsern bann text ofisyel zidisyer, lor la kalifikasyon pu okip post Prezidan Konsey Administrasyon.
MASA, ki so rol?
Tro buku dimunn tuzur krwar ki MASA enn sosyete ki regrup santer sega, e kan zot dir sa, zot dir lid an enn sans plito pezoratif? MASA anfet enn lorganizasyon milti-sektoryel. Lalwa mem dir sa. Alor MASA regrup tu lapse kreasyon literer, artistic. Sa li vre pa zis delapar so membersip (ki bien varye) me osi par travay ki MASA deza fini akonpli vizavi artis dan mem domenn lapentir, fotografi, literatir. Me, li inportan dir ki ziska ler MASA okip rekiperasyon kas ki pu mizisyen, parski zot pa zis manb, me finn osi siyn enn kontra ki permet MASA rekiper zot kas lor zot nom.
-> drwa doter