Codjowaedjes Stasse — Wikipedia
Codjowaedjes Stasse
Coviete do live so les codjowaedjes da Simon Stasse
1 Clasmint des viebes
2 Sitatistikes des viebes
3 Sacwants pont nén aloyîs
Les "Codjowaedjes Stasse", c' est on live di codjowaedje des viebes walons fwait pa Simon Stasse. C' est l' deujhinme live di s' croejhete ki poite come tite Po scrire d' adrame li walon d' Lidje (deuxième partie : conjugaisons).
I fourit eplaidî e 1999 pal soce Li Walone.
Les viebes sont dnés avou l' accint d' Lidje et sacwantès cognes e cotoû, et arindjîs divins 134 tåvleas d' codjowaedjes ki tchaeke prind ene pådje. I gn a 6.350 estudyîs viebes, mins bråmint des intrêyes sont djusse des rdobletes ortografikes (metans pol viebe adjinçner 4 intrêyes sont dnêyes: adjincener, adjinsener, adjancener, adjansener) ou des totes pitites diferinces d' accint (metans, distribouwer, distribuwer); si on rsaetche foû ces dobletes la, i gn a 5.600 viebes diferins.
Bråmint di ces tåvleas d' codjowaedje la (123) seront rprins dins l' "rawete codjowaedje" metowe al fén do Motî da Stasse.
Clasmint des viebes[candjî]
Li classimint des viebes e 3 groupes est fwait sorlon l' etimolodjeye do latén, ça fwait k' c' est målåjhey, do pont d' vuwe do lingaedje walon, a comprinde l' ôre des tåvleas (å rvier d' ôtes lives di codjowaedje ki zels shuvèt les trokes des viebes walons).
Eto, bråmint des tåvleas diferins nel sont ki pa des ptits candjmints d' prononçaedje fonolodjike (dj' ô bén, sins rapoirt avou l' codjowaedje lu-minme, mins purade al fonetike) ou di scrijhaedje (metans, on tåvlea diferin po les viebes -C-ler sicrits avou on moya e, et onk po les cis scrîts avou ene crole). Stasse lu-minme, dins l' adrovaedje, note ki l' manke di normålijhaedje ortografike fwait ki l' ovraedje a stî pus målåjhey, et s' rafeye k' on djoû les manires di scrire on minme mot si rdujhaxhe.
Vochal li djivêye; etur åtchetes i gn a l' limero del pådje dins l' live (c' est l' sistinme eployî po les rahouker), eyet l' intrêye leye-minme metowe etur cwårêyès åtchetes cwand c' est ene intrêye ki n' egzistêye ki po on candjmint d' ortografeye (dj' ô bén, nén on vraiy modele diferin, et ki n' åreut nén stî la si, come el dimande l' oteur, li nombe di façons di scrire on mot sreut rdût ås necessités d' on prononçaedje cowerant.
tchanter (15) (A=B=C=tchant-) (modele normålijhî: bouter)
[rècrèyer] (recreyer) (16) (A=B=C=rècrèy-); li seule diferince avou «tchanter» est ortografike (moya e purade ki crole, eg: dji rècrèyerè vs dji tchant'rè)
goster (17) (A=gost-, B=C=gostêy-) (modele normålijhî: tchicter)
adjincer (18) (A=B=C=adjinç, eyet ç <-> c) (modele normålijhî: disfacer)
divôrcer (divoircî) (19) (A=divôrç-, B=C=divôrcêy-, eyet c <-> ç; dji divôrcêye, nos divôrçans, dji divôrcêyerè, ki dj' divôrcêye, dj' a divôrcé); e rfondou c' est on viebe del deujhinme troke (eyet avou "oi" el plaece di "ô", po shure ene fonolodjeye pus tipicmint walone), mins li dispårtaedje des bodjes est l' minme: (A=divoirç-, B=C=divoircey-; dji divoirceye, nos divoirçans, dji divoirceyrè, ki dj' divoirceye, dj' a divoircî)
[ djåzer ] (20) (A=B=C=djåz-) (c' est on modele a pårt paski sacwants scrijheus e sistinme Feller candjèt les "z" a "s" å coron, eg: dji djåse) (modele normålijhî: bouter)
ètèrer (eterer) (21) (A=ètèr-, B=C=ètér-; dj' ètére, nos ètèrans, dj' ètér'rè, ki dj' ètére, dj' a-st ètèré); e rfondou ci candjmint fonetike la n' est nén scrît (il est otomatike sorlon ki l' sillabe soeye cloyowe ou nén): (A=B=C=eter-; dj' etere, nos eterans, dj' eterrè, ki dj' etere, dj' a-st eteré) (modele normålijhî: bouter)
considèrer (considerer) (22) (A=considèr-, B=C=considêr-) minme rimarke ki po «eterer» (modele normålijhî: bouter)
acwèrder (acoirder) (23) (A=acwèrd-, B=C=acwèd); sicrît e rfondou c' est: (A=acoird-, B=C=acoid-; dj' acoirde, nos acoirdans, dj' acoidrè, ki dj' acoide, dj' a-st acoirdé) (modele normålijhî: wårder)
pènètrer (penetrer) (24) (A=pènètr-, B=C=pènèt-; dji pènète, nos pènètrans, dji pènèt'rè, ki dj' pènète, dj' a pènètré); e rfondou ces viebes la sont codjowés avou ene moyeye: (A=penetr-, B=C=penetrêy-; dji penetrêye, nos penetrans, ki dj' penetrêye, dj' a penetré)
accèpter (accepter) (25) (A=B=accèpt-, C=accèp-; dj' accèpe, nos accèptans, dj' accèpt'rè, ki dj' accèpe, dj' a-st accèpté); e rfondou ces viebes la sont codjowés avou ene moyeye (çou k' est ene tchuze possibe dins l' codjowaedje da Stasse eto): (A=accept-, B=C=acceptêy-; dj' acceptêye, nos acceptans, dj' acceptêyrè, ki dj' acceptêye, dj' a-st accepté)
pårler (26) (A=pårl-, B=C=parol-; dji parole, nos pårlans, dji parol'rè, ki dj' parole, dj' a pårlé); e rfondou ci viebe la est erîlé avou moyeye: (A=pårl-, B=C=pårlêy-; dji pårlêye, nos pårlans, dji pårlêyrè, ki dj' pårlêye, dj' a pårlé)
laver (27) (A=lav-, B=C=lév-; dji léve, nos lavans, dji lévrè, ki dj' léve, dj' a lavé); e rfondou ci candjmint d' voyale la a->é ni s' fwait nén (çou k' est ene tchuze possibe eto dins les codjowaedjes da Stasse): (A=B=C=lav-; dji lave, nos lavans, dji lavrè, ki dj' lave, dj' a lavé)
bråcler (28) (A=bråcl-, B=C=bråkèl-) (come «dobler», metou come modele a pårt pol candjmint c <-> k); sicrît e rfondou ça dene: (A=bråcl-, B=C=bråkel-; dji bråkele, nos bråclans, dji bråkelrè, ki dj' bråkele, dj' a bråclé)
rèspècter (respecter) (29) (A=B=rèspèct-, C=rèspèk-) (minme modele ki «penetrer», metou a pårt cåze do candjmint c <-> k; e rfondou il est pareymint codjowé avou ene moyeye: A=respect-, B=C=respectêy-) (modele normålijhî: tchicter)
cover (30) (A=cov-, B=C=keûv-; dji keûve, nos covans, dji keûvrè, ki dj' keûve, dj' a cové) candjmint d' voyale o->eû eyet candjmint c <-> k; e rfondou ci candjmint d' voyale la ni s' fwait nén: (A=B=C=cov-; dji cove, nos covans, dji covrè, ki dj' cove, dj' a cové)
[bindeler] (bindler) (31) (A=bindel-, B=C=bindèl-) li seule diferince avou «dobler» est ortografike (moya e purade ki rén do tot; si ça sreut scrît bindler come e rfondou ça n' freut nén on modele a pårt)
dobler (32) (A=dobl-, B=C=dobèl-); sicrît e rfondou ça dene: (A=dobl, B=C=dobel-; dji dobele, nos doblans, dji dobelrè, ki dj' dobele, dj' a doblé) (modele normålijhî: shofler)
[hop'ler] (hopler) (33) (A=hop'l-, B=C=hopèl-) minme rimarke ki po «bindler»
tingler (34) (A=tingl-, B=C=tinguèl-) (come «dobler», mins metou a pårt cåze do candjmint g <-> gu)
intrer (35) (A=intr- B=intur- C= inteûr-; dj' inteûre, nos intrans, dj' intur'rè, ki dj' inteûre, dj' a-st intré); e rfondou li stitcheye volaye est "e": (A=intr-, B=C=inter-; dj' intere, nos intrans, dj' interrè, ki dj' intere, dj' a-st intré) (modele normålijhî: mostrer)
durer (36) (A=dur- B=dûr- C=deûr-; dji deûre, nos durans, dji dûr'rè, ki dj' deûre, dj' a duré); parey e rfondou (a pus ki les tchapeas sol "u" ni si scrijhèt nén pa dvant "r" ni so "eu"): (A=B=dur-, C=deur-; dji deure, nos durans, dji durrè, ki dj' deure, dj' a duré)
[mèz'rer] (mezurer) (37) (A=mèz'r-, B=mèzur-, C=mèzeûr-; dji mèzeûre, nos mèz'rans, dji mèzur'rè, ki dj' mèzeûre, dj' a mèz'ré) li seule diferince avou «intrer» est ortografike (si ça sreut scrît mèzrer ça n' freut nén on modele a pårt); a noter k' e rfondou ci viebe la ni spotche nén l' voyale pa dvant l' "r": (A=B=mezur-, C=mezeur-; dji mezeure, nos mezurans, dji mezurrè, ki dj' mezeure, dj' a mezuré)
pèzer (pezer) (38) (A=pèz- B=C=peûz-; dji peûse, nos pèzans, dji peûz'rè, ki dj' peûse, dj' a pèzé); e rfondou ces viebes la shuvèt l' dujhance coûtchantrece, sins candjmint d' voyale: (A=B=C=pez-; dji peze, nos pezans, dji pezrè, ki dj' peze, dj' a pezé)
lèver (lever) (39) (A=lèv- B=C=lîv-; dji lîve, nos lèvans, dji lîvrè, ki dj' lîve, dj' a lèvé); tot come po «pezer», e rfondou i n' a pont d' candjmint d' voyale: (A=B=C=lev-; dji leve, nos levans, dji levrè, ki dj' leve, dj' a levé)
tirer (40) (A=tir- B=C=têr- ou tér- (li scrijhaedje tér- ou têr- c' est vormint on spepiaedje d' accint); dji têre (ou tére, nos tirans, dji têr'rè (ou tér'rè), ki dj' têre (ou tére), dj' a tiré); tot come po «pezer» et «lever», e rfondou on shût l' dujhance coûtchantrece, sins candjmint d' voyale: (A=B=C=tir-; dji tire, nos tirans, dji tirrè, ki dj' tire, dj' a tiré)
criyer (