Sa m-di nan sa, Dépestre - windowsonhaiti.com
Sa m-di nan sa, Dépestre
Post by Michelange_Hyppolite » Fri Aug 06, 2004 2:56 pm
«Sa m-di nan sa, Dépestre»
ak youn ti kòmantè Michel-Ange Hyppolite (Kaptenn Koukourouj)
Powèm sa a lonng anpil. Se younn nan dènye tèks pwezi Moriso-Lewa te ekri yo. Pa kite longè li enkyete nou, suiv pito elan lide ki ap deplòtonnen nan pwezi a. Se youn veritab leson sou nesesite pou save kou Dépestre yo konprann vrè lanng ki dwe sèvi pou pwodiksyon literè anndan Ayiti, se lanng kreyòl la. Tèks sa a se youn pledwaman pou defans lanng kreyòl la. Se youn lalam pou demontre ekriven nou yo vrè mounn ki dwe resevwa mesaj yo ap ekri nan liv yo ap pibliye yo,paske Moriso-Lewa pa kwè se Ayisyen nan rasin peyi a ki ap janm benefisye sòm travay sa yo. Alaverite, gen youn jenerasyon ekriven ki te kòmanse suiv konsèy Moriso-Lewa yo, men kòmsi nou remake yo kanpe nan wout. Yo ap mache ak de bouji tankou yo pè louvri sou pwòp tèt yo. Se kòmsi yo ap pandye tann youn men etranje ki pou bat bravo pou yo.
Pou Moriso-
Lewa te defann kòz la, li te pran men mesye-dam ki ekri an franse yo, li te mennen yo jwenn zansèt ki louvri premye gwo batay ki mennen nou nan lendepandans lan, kote li di yo: «M-mande Boukmann ak Desalin nan ki lanng ekriven yo dwe ekri?» Apresa, li mande manman li, li mande vant li, li mande matlo yo , li mande machann yo, kisa yo di nan sa? Si nou gade byen, nou va remake se ak pèp la li adrese li.
Pi devan nan menm tèks la,Moriso-Lewa fè youn menas. Li di:
[quote]Lè-w tande youn, de, twa, san,
Ou tande san, de san, twa san, mil,
Tande mil, de mil, twa mil, milyon.
Bon! Tout ti nèg bouke, fache nèt, fache nèt
Ou Konnen: bouke ranni pou chwal galonnen
Tout bèt nan bwa an kòlè, move sa l-fè-l fè
Ou monte nan balkon ak mesye a yo
Pou-w gade laba, lwen, lwen, briz la
Tanpèt la k-ap vini ak lapli loray la
Nan yon balkon wo ak mesye a yo
Pou-w gade ‘pèp souvren' k-ap prale pase
W-a di-m, atò, se pou di-m ti frè
Nan ki lang ou santi bagay
sila a.[/quote]
Se pa menas senpman Moriso-Lewa pote nan tèks sa-a. Li pote tou youn bren lespwa. Lespwa, kote ak youn travay byen fèt, tout mounn va manche diksyonè yo pou yo tradui travay nou nan tout kalite lanng etranje. Poudayè, Moriso-Lewa te deja viv sitiyasyon sa a nan anvan li tevwayaje nan peyi san chapo, paske se tèks kreyòl Moriso-Lewa yo ki te tradui nan plizyè lòt lanng etranje.
Koute pawòl Moriso-Lewa:
[quote] Fè bagèt la yo limen tanbou ban mwen.
Ride sa-k vle klere chimen yo pou n-pase
Ban-m kout lanbi k-pou travèse lanmè a.
W-a wè kote tout moun ap manchte diksyonnè
Pou yo mete-w an franse
Pou yo mete-w an angle
Pou yo mete-w an ris
Pou yo mete-w an chinwa
Pou yo mete-a an panyòl. [/quote]
Kounye a, nou ka pran san nou pou nou li tèks la. Youn tèks ki genyen tout fòs li pou epòk li te ekri a. Men li:
Gan yon pawòl k-ap pale nan tout peyi
Y-ap pale-l an Frans, y-ap pale- an Ayiti
Yon koze ki jan pou ti nèg ekri
Si Dépestre vle mande Aragon
Si Césaire vle reponn Dépestre
Sa m-di nan sa: zafè yo
M-mande Boukmann, m-mande Desalin
Ki jan pou ti nèg Ayisyen ekri
M-sanble tout moun anba tonnèl mwen
M-rete tou sa m-kontre nan bann Rara-m
Tout Wa-Madigra k-ap monte Bèlè
M-mande yo: sa n-di nan sa ?
M-mande tèt mwen, m-mande vant mwen
M-tande manman-m ap chante yon chanson
M-wè papa-m k-ap mennen yon konbit
M-gade sè-m yo k-ap triye kafe
M-koute frè-m yo k-ap sèkle yon jaden
Pitit mwen yo k-ap tire kont
Gou ven-kann nan kafe-m
Koulè tè nan jarèt mwen toujou
Van nan mòn ap antre nan kalbas mwen
E pi lwen, pi lwen, jouk lòt peyi
Lwen, pi lwen pase nan Ginen
Menm kout lanbi Sen-Domeng lan
Klaksonn, radyo, sirèn pa wè la
n mwen: sa n-di nan sa ?
N-ap chante ansanm:
«Nou pa ganyen
Agaou Wèdo
Nou pa ganyen
Se twa
Nou ganyen»
M-mande matlo k-ap jwe zaviwon
M-mande medam yo k-ap rele nan veye
Travayè sou wout Travo Piblik la yo
Ti machann K-ap vann ze nan lari
M-mande chofè kamyon Leogàn-Difò
M-mande Madan Sara: sa n-di nan sa ?
Kannòt nou chavire
Siklòn kraze kay nou
Larivyè bwote pitimi-m
Menm lè a tou, pri danre tonbe.
Sa ou wè n-di nan sa ?
Lè Rara rive, n-a fè chante sou yo.
Gan: nou
Gan: yo
Yo: ekri franse
Nou: konn fè chante.
Lè chante-n tounen siklòn
N-a kraze kay tou
Sa te rive deja
L-a rive ankò
Si ma bato-n ap konte zetwal nan bon van
N-a kouche sou do pou n-tire kont
Si lyann patat nou ap kouri atè kou koulèv vèt
N-a chita bò dife pou n-tann mayi mi.
Tanbou rada gan yon son pou l-ba-w
Lè kè nèg isit kontan vre, pitit
Men tou !
Ou menm ki an egzil, si ou te kapab
Seye non, Dépestre,
Si ou te ka jwenn jan banbou gwonde.
Sa ganyen poul-rive kou yon zeklè
Lè-w tande youn, de, twa, san,
Nan ki lang ou santi bagay sila a.
Pa koute moun k-ap di: écoute mon vieux !
Gade anba, laba a, sa k-ap vini laba a
Ou pa wè se an kreyèl l-ap vini
Jan l-ap mache, jan l-ap danse nan lè a
Sote, ponpe, woule, kouri, naje, vole a
Ki lòt jan pou ekri-l ?
Si ou vle rete nan balkon san desann
Se pou chwazi vit anvan l-twò ta.
Ekri, pa ekri: sa-k pou fèt la...
sonje byen, se te konsa Sen Domeng.
Apre, sa n-te jwenn pou n-di:
Didi dadi dada, dada dida didi
Dido dodi dodo, dodo dodo dodi.
Anthologie des poètes d'expression française:
Bouke fè blan pase Desalin nan betiz.
Kite Aragon boule
Diven bizawèl li te bwè nan san-l toujou
Césaire menm santi se pa koze a sa.
Ayisyen gan yon lòt pawòl pou yo di.
Nan vant nou gan yon loray k-ap bouyi
Depi plat manje esklav la kontre
Ak kout kleren nèg lib la.
Fè bagèt la yo limen tanbou ban mwen.
Pou yo mete-a an panyòl.