Non Kadinal, Sèvis Ginen pa Gate Kretyen
Kadinal Chibli Langwa fè yon deklarasyon le 24 Jiyè pou l reponn kritik ki fèt sou akizasyon li te fè sou Vodou kòm pwoblèm sosyal. Kadinal la kritike jounal Gadyen kòmkwa se ti bout lan pawòl li yo pibliye. Kwak li di sa, misye pa pran okazyon an pou l di nou tout sa l te di. Angiz li fè sa, li pito apiye sou dokiman Nostra Aetate pou l relanse apèl pou Katolik Ayisyen kanpe lwen Vodou. Nostra Aetate se yon pati lan tèks Legliz la te ekri lan reyinyon Vatican II (1962-1965) pou modènize doktrin Legliz. Kadinal la mize sou bout pawòl li ranmase lan Nostra Aetate pou l di “Se reskonsabilite m, pou m ankouraje moun nou sere kole ak Lafwa Katolik san latwoublay, san konfizyon.”
Avrèdi, se Kadinal la ki pote konfizyon lan eseye sèvi ak dokiman Legliz pou l regle yon kòz Vatikan pat prevwa. Vatikan pa ta ka prevwa tap gen yon Kadinal Ayisyen ki ta pral mande moun pou yo egzante sèvis pou Espri Afriken. Nonplis, Vatikan pa ta ka pran sanksyon kont moun kap sèvi diferan espri pandan gen yon pil moun Mwayenn Oryan, yon pil moun Ewòp Vatikan kanonize kòm Sen. Se lan dènye vil, dènye peyi kote Legliz la pase, li mete Sen kòm patwon, epi chak Sen sa yo gen jou fèt yo, jou mès yo. Sa vrèman kreye konfizyon ak latwoublay lè Kadinal la sòti pou l fè moun konprann sa nòmal pou nou sèvi ansyen Ewopeyen ak ansyen moun Mwayenn Oryan, men nou pa ka sèvi ansyen Afriken.
Pou anpil Katolik Ayisyen, Vodou konble mank Afriken lan Kwayans ofisyèl Vatikan. Sa pèmèt anpil Ayisyen wè tèt yo lan kwayans lan, menm jan anpil Ewopeyen wè pòtre pa yo ladan n tout tan. Nanpwen latwoublay, nanpwen konfizyon lan sa. Tou de kwayans yo pa depaman. Tou de kwè lan menm prensip, gen Bondye, gen Sen. Katolik Ayisyen konn di sa yon lòt jan: gen Bondye, gen Lwa.
Ann Ewòp, gen yon pil espri ki soukonn moun. Yo rele yo Sen. Ann Afrik, moun Nanchon Nago sou lakòt Ginen, lan peyi Nijerya, rele yo Lwa. Kòm se plis ann Afrik Lwa soti, Ayisyen konn annik rele yo, Ginen yo. Sèvitè Katolik fè sèvis Lwa Ginen paske yo konnen chak pèp gen ansyen pa yo ki merite bonjan respè. Tankou Sen Lwi ki te wa an Frans, Lwa Kadya Bosou te wa Dawomen an 1708-1740. An 1727, misye te fèmen pò Wida a kote komèsan tap anbake Afriken kòm esklav. Apre Kadya Bosou, se pitit li, Achade, ki monte sou pouvwa, 1740-1777, pou kontinye Dinasti Agasouvi a.
Kadinal la mal sèvi ak Nostra Aetate, yon dokiman kote Vatikan esplike kijan pou Legliz aji ak pèp ki pa Kretyen. Tèks la site yon pil diferan kwayans atravè latè san mansyone yon Kwayans Tradisyonèl Afriken. Yon dokiman konsa pa gen anyen arevwa ak Sèvitè Katolik lan peyi a. Kwak se vre, gen Sèvitè ki pa Kretyen, men konsa tou, gen anpil ki Kretyen. Kadinal la pa ka met Sèvitè ki pa Kretyen deyò paske li pap jwenn avè yo. Yo pa frekante legliz. Pou Sèvitè sa yo, apre Dye, yo tout granmoun, e yo pa mande pesonn reskonsab kwayans yo. Yo konsidere chak sèvitè sèvi lakay li. Kifè la a, se ak Sèvitè Katolik Kadinal la ann afè. Men mezanmi, dekiprevyen pou Kadinal la ap vin lage chay Nostra Aetate sou Kretyen Vivan Katolik ann Ayiti kòmkwa se pa Kretyen yo ye. Se paske se Katolik Sèvitè Katolik Katolik, kifè yo kòmanse Priyè Ginen an ak “L'ange di Seigneur dit a Marie...”, ki vle di "Anj Bondye di Mari..."
Kadinal la poko konnen longè Krisyanis kay Sèvitè Katolik. Se dènye moun ki ekri sou Vodou ki remake jan kwayans Kretyen fon kay anpil Sèvitè. Yo rele sa senkretis. Men se pa sèl Vodou ki gen senkretis. Se lan tout relijyon kwayans moun melanje ak kwayans vwazinaj. Dèske moun Ewòp vwazen ak moun Mwayenn Oryan, kwayans moun sa yo makonnen ansanm pou kreye kwayans Kretyen. Afè de kwayans san senkretis, se pa sou latè wa jwenn sa. Kòm relijyon Katolik vin tounen yon kwayans global, atravè latè, senkretis lan tèt fidèl Katolik vin pi rèd toujou. Gen de lè se pa fòs, gen de lè se lan dyalòg, men alafen, Legliz la kreye fidèl toupatou. Tout fidèl sa yo pa dakò ak tout doktrin Legliz, sitou paske yo tout pat gen menm valè reprezantan lan reyinyon Vatikan II.
Legliz la tap pèdi yon gwo sous enspirasyon si l ta lese konprann li gen plas sèlman pou moun ki reflechi yon sèl jan. Yon bon Katolik pa yon jako repèt. Sa pa ta lan avantaj Legliz Katolik, paske souvan se moun anndan Legliz ki kont sèten doktrin ki parèt ak lide fre pou pèmèt Legliz la modènize. Se moun konsa menm ki te arive fè Legliz chanje pozisyon l sou esklavaj. Pandan 13zyèm syèk la, Pap Gregwa IX te dekri regleman sou kijan pou moun achte esklav. Men lan Vatikan II, Legliz esplike klè esklavaj se yon zak rebitan san vègòy. Legliz fè deklarasyon sa a 159 ane apre Revolisyon Ayisyen an te sispann esklavaj. Epòk sa a, sou zile Ayiti, nanpwen okenn enstitisyon ki te gen plis moun kòm esklav pase Legliz. Se paske Legliz konn fè gwo erè moral, ki fè fòk li pran prekosyon lan jan l trete moun ki fè Sevis Ginen, sitou lè se Legliz ankò ki te patisipe lan mal mennen Ginen yo kòm esklav.
Kadinal la apiye sou yon pawòl Labib, pou l di, li pa la pou jije Vodou. La a, Kadinal la rale yon ti bak, men misye manke sonje se toupatou lan Labib ekriven ap plede ankouraje moun pou yo jije. Se san rete ekriven yo mande moun jije ant sa ki bon ak sa ki mal. Yo menm mande pou w padone moun ki fè mal. Kote w ka padone, si w pa menm ka jije ant byen ak mal. Kadinal la pa ka sèvi ak ti bout pawòl Labib pou l di, li pa gen dwa jije. Misye pa ka fè sa, lè se li menm ankò k ap plenyen di se bout moso pawòl li jounal Gadyen te pibliye e sa mal reprezante opinyon l. Kesyon an pa chita lan si Kadinal la gen dwa jije rezon. Pwoblèm nan, se kadinal la te mal jije Vodou.
Move jijman sa a soti lan mal konprann istwa Legliz Katolik. Pandan 15 syèk la, misyonè Katolik debake lan Ginen pou premye fwa epi yo preche Kwayans Katolik pa depaman ak Kwayans Tradisyonèl Afriken. Sa parèt lan Doctrina Christiana, yon katechis ki te sèvi lan peyi Dawomen an 1658. Tolerans kreye yon amitye ant kwayans yo ki te chita lan respè youn pou lòt. Se konsa de kwayans yo vin kole sere ansanm. Kifè, se pa Kadinal la ki pral montre Ayisyen atachman ak Lafwa Katolik. Se lan respè youn pou lòt, Wa Jan Zinga vin dakò pou moun Kongo asepte Kwayans Kretyen kòm yon kwayans parèy pa yo, ki fè misye vin asepte batize Katolik an 1491. Alèkile nou rekonèt Wa Kongo sa a kòm Lwa Jan Zinga. Pitit li, Alfons, al pi lwen toujou epi li mete Kwayans Katolik ofisyèl pou pèp Nanchon Kongo. Se poutèt sa Sèvitè konn chante pou yo di, si w vle fè Ansyen Kongo yo plezi, fòk ou resite “...Twa Patè, twa Ave Mariya, se lapriyè Kongo...”
Gen 5 syèk depi kwayans Afriken ap mache tèt ansanm ak kwayans Katolik. Se pa bagay ayèmaten pou jodi a pou moun ap vin di kwayans sa yo depaman. Lidè Katolik ann Ayiti bezwen rekonèt jan Ayisyen Katolik bay Legliz la lavi yo, fòs kouraj yo, tè yo, lajan yo, tan yo, filozofi moral yo ki vin fè jodi a, Legliz la asepte yon klèje endijèn. Fòk ofisye Legliz pa ta gen larekonesans pou se Sèvitè Katolik Ayisyen pou yo ta vle met deyò.
Lan respè pou Sèvitè Katolik, Kadinal la tap wè rezon pou l egzamine sèten kwayans li pran pou granmesi. Pran pa egzanp kote Kadinal Langwa pale de Bondye kòm Papa tout moun. Men, si l te konn chita anba bouch Sèvitè Katolik, li ta prezante Bondye kòm manman, kòm papa, tout moun. Sou enfliyans Vodou, Sèvitè Katolik di Papa Bondye, men konsa tou, yo di Bondye Manman mwen. Yo fè sa paske lan Dawomen, moun te konsidere Bondye gen yon aspè feminen, se Mawou, yon aspè maskilen, se Lisa. Se vre Kadinal la gen tout dwa l pou l konsidere Bondye kòm yon gason tankou l. Men, fòk li respekte Sèvite ki met fi sou menm ban enpòtans ak gason lan jan yo wè tèt yo lan Bondye. Alèkile, jou an jou, fi ap pran plis dwa toupatou sou latè. Pi devan, fi ka egzije plis respè lan Legliz. Lè sa a, ya konnen Sèvitè Katolik Ayisyen te deja devan.
Kwayans Katolik, san prejije rasis, san prejije kont fi, se bagay ki ka mache tèt kole ak Vodou. Apre Legliz fin fè Rejete, kounye a, Kadinal Langwa mande Ayisyen pou yo detache de eritaj yo kòmkwa se dokiman Nostra Aetate ki egzije sa. Se pa vre. Nanpwen okenn pati lan dokiman Vatikan II kote Legliz klase Sèvitè Katolik kòm moun ki pa Kretyen, ki pa Katolik.
Koze a pa tap janm rive la, si Legliz Katolik te montre timoun lekòl istwa ansyen fanmi yo lan Lafrik Ginen. Sa pa tap rive la, si Legliz te rekonèt valè ansyen Ginen yo kòtakòt ak ansyen Ewopeyen yo. Met sou sa, Ayisyen pa bay Bondye mwens valè paske yo reklame Lwa Ginen yo. Se sèten, Vatikan pa bay Bondye mwens valè paske li rekonèt Sen Ewopeyen yo. Depi Legliz Katolik kontinye ap voye moun Mwayenn Oryan, moun Ewòp monte kòm Sen, ebyen Legliz la pa ka entèdi Eritye Ginen bay ansyen Ginen yo valè kòm Lwa.
Pibliye 30 Jiyè, 2014