Plenary Debate at LALIT Conference on Strategy (in Kreol)Part 1
Lindsey, depi Cher: Yannick, mo ko-cher, finn inser nu dan size “nasyonalism” ek “morisyanism” byen dan so Diskur Uvertir, e li finn met sa 2 term la dan kontex sa selebrasyon Fet Lindepandans kot tu nasyonalist pe zwenn Senn Mars ek Guvernman inn invit parasitist Franse dan parad. Sa sinbol ki Yannick finn servi pu dekrir problem ar “nasyonalism” kuma enn ideolozi, kuma enn zuti pu lite kont inperyalism, li byen for. Ondire gran nasyonalist pe is drapo, sant lim nasyonal, ek parasitist inperyalis pe sote depi lao, desann lor zot latet, e bann nasyonalist kontan. Zot kontan, zot inn invit zot, zot mem. Li absird.
Papye Rada ek Papye Kisna lor deba lor “morisyanism” ek “nasyonalism” dan listwar Moris post-Indepandans, finn montre nu kiksoz, finn aksantye kiksoz, tutafe interesan dan listwar nu pei, kimanyer dan enn moman 30-35 an desela, kan burzwazi kumans truv Travayist ek PMSD, a lepok, nepli pe reysi reprezant zot lintere byen, li, buzrwazi, li anvi MMM kumans reprezant lintere burzwazi, pu kree enn stepne pu burzwazi, alor li, burzwazi, li atle li a latas fer MMM larg so ideolozi debaz “lalit deklas” ek “lalit anti-inperyalist”, fer MMM ader ar sa lalit nasyonalist ek konsansyel.
Kimanyer li finn fer li? Li pa ti fasil. Li ti fer li atraver, zot finn explike, enn dub zafer: burzwazi met presyon direkteman lor MMM, e sa li fer li atraver enn gran ideolog alepok, redakter ansef 2 lagazet, Le Mauricien ek Week-End, e li tuzur la, Lindsay Riviere. Li, li finn fatig ladireksyon MMM pu fer zot vinn nasyonalist ek pu amenn zot abandonn enn stratezi baze lor lalit deklas. Sa pa ti pu reysi kumsamem. Me, lerla nu finn gayn 2 grup ki pas zot mem pu degos, MMMSP ek sa Lel dit Gos dan MMM, ki zot finn met enn presyon nasyonalist lor MMM depi swadizan MMM so gos. E sa lapres ponp zot a-blo. Alor MMM ti dan enn espes sizo: ariv lafin 1980, MMM pe al ver so dub vande, li pe al ver fer so lalyans ek Harish Boodhoo ek so PSM kominal, avek so “enn sel lepep enn sel nasyon” kuma slogan, vann so prop lalit anti-kominal, par sifte ver sa slogan vid “enn sel lepep enn sel nasyon”, setadir tu dimunn ansam, inklir patron, purvi tu “kominote” santi zot a-lez. Dezyeman, e li liye, li inplemant so Nuvo Konsansis Sosyal, setadir MMM truv burzwazi form parti “lanasyon Morisyen”, normal, alor li konklir, seki pa normal, tu Morisyen ansam dan “morisyanism”, alor nu travay ansam dan konsansis. MMM pu nepli pran enn kote dan sa konfli de klas, sa lalit de klas ki tultan ena. Me, kan u oprime par enn lot klas, si u aksepte konsansis, u pe aksepte defet. Alor, sa defet MMM li vinn depi 1981, vini-mem, aksantye mem. Alor, nu finn gayn listorik deba la.
E seki Alain, dan papye prepare ansam ar Ram, inn montre, li enn lot kiksoz tutafe interesan. Li finn montre nu kimanyer li ilozik dapre sa “set theory” elemanter ki tu zanfan fer dan fers asterla, sipa segonn, kot tu sitwayen dan pei zot “Morisyen”, alor kimanyer enn parti dimunn kapav pli Morisyen ki lezot. Swa nu Morisyen, swa nu pa Morisyen. Omwen nu pe koz enn ideolozi, e lerla nu bizin kapav explik so konteni an-detay. E bann kominalist, kuma Alain finn explike, zot osi “Morisyen” zot. Kapav cheke si kikenn Morisyen par so paspor, so lag de nesans. Par kont, enn kominalist, li enn dimunn avek enn serten lopinyon lor lezot dimunn. Ek enn “Morisyanist”, sa nu pankor kone ki li ete, ki konteni so ideolozi. Me, bann kominalist zot 100% Morisyen, zot. Sa vedir zuti la, sa zuti ki sey reyni tu “morisyanist”, u fini truve kan u finn ekut Alain so diskur, li enn zuti ki li ena felir mortel ladan. E si pu servi li pu sanz sosyete, u pa pu ariv lwen. U pa pu al lwen ek zuti danaliz parey. Alor, ki li lor morisyanism ubyen seki nu pu diskite apre manze, setadir nasyonalism, nu pe al ver deba uver lor la. Me, petet, avan nu uver deba limem, nu kumanse ar klarifikasyon, ubyen kestyon direk ar dimunn ki finn prepar bann papye. Lerla, nu rant dan eski nu dakor, pa dakor, petet dan enn dezyem tan, kan tu pwen klarifikasyon finn OK.
Q: Kamarad Kreepalloo (dan mikro baladez): Eski nu kapav gayn enn eklersisman lor enn konsep? Eski nu kapav gayn enn definisyon “kominalism” anterm politik?
R: Ram Seegobin: Mo krwar li enn bon kestyon, sirtu dan lesans ki telman li enn term ki nu servi suvan, sakenn ena so prop definisyon. Laplipar dimunn pu dir u “Kominalis? Sa se seki bann la fer!” Sa, pu kumanse.
Mo krwar si nu rod sinplifye zafer. Nu viv dan enn sosyete ki kriyelman inegal. Enn sosyete kot ena inegalite terib, ant seki byen ris ek seki byen pov. Kan ena enn sosyete inegal kumsa, sak individi ubyen sak grup dimunn, kan zot pu sey konpran kifer zot dan difikilte, zot ena 2 fason pu interpret zot lamizer. Swa zot dir ki “Mwa, mo an difikilte, mo pa pe kapav tir rasyon, mo pa pe kapav pey mo lalimyer, mo pa pe kapav avoy zanfan lekol, lakoz mo dan enn klas sosyal oprime. Akoz mo enn travayer, mo enn somer, mo enn ti-planter, mo enn ti-komersan, mo dan difikilte.” Setadir, zot atribye zot difikilte a zot klas sosyal.Ubyen u kapav gayn dimunn ki atribiye so difikilte sosyal a so kominote. “Mo dan difikilte, mo pa inn gayn promosyon, mo pe gayn difikilte tir rasyon, akoz mo dan tel kominote.” Sa, so kumansman sa. Kimanyer dimunn atribiye sa vre difikilte kot li truv li? A so klas sosyal? Ubyen a so kominote?
Lerla, u gayn bann espes votur. Sa bann votur la, zot byen konpran sa distinksyon la e lerla, pu zot prop lintere, onivo eleksyon, ubyen onivo nerport kwa, zot devlop sa reflex ki dimunn ena pu atribiye so problem a so kominote. Sa, se enn politik kominalist.
Kan byen gete, dan listwar Moris, dan bann lepok kot dimunn ti atribiye somaz, lamizer, tu difikilte ki zot ena a zot pozisyon de klas, ki li an 1936-43, ki li an 1971, 1979, 1982, lerla kominalism, sa reflex kominal la li rekile, li preske disparet. E sa li parski dimunn pe atribiye so problem a kot li ete dan sosyete, anterm kot li plas limem dan mod prodiksyon. Li pe gete, eski li enn patron? Eski li enn manejer? Eski li enn travayer, ubyen eski li enn somer? E li pe realize ki so difikilte pe vinn depi la.
Alor, kan nu koz kominalism dan politik, pu sinplifye li, se bann lafors politik ek bann politisyen, ki servi enn lamizer sosyal, bann difikilte sosyo-ekonomik, e zot atrbiye li a kominote enn dimunn. Lerla nu dir sa li enn politik kominalist.
Ena tu kalite fason dimunn maske sa. Me, finalman, ala ki li ete.
Li pu sa rezon la ki nu dir ki, kan lamas dimunn dan enn pei, nerport ki pei, isi dan Moris parey, pe mobilize lor enn baz deklas, sa vedir zot pe lit kont lamizer par inifye zot klas, la, u truv kominalism rekile. Me, dan lezot lepok, kan u kumans truv dimunn atribiye zot lamizer, zot problem, a zot kominote, la u truv kominalism retir latet ankor. Nu pu remarke ki dan diferan lepok dan listwar Moris -- e sa li enn pwen inportan, nu kapav redebat li plitar -- u gayn swa konsyans de klas ki for, ki predomine, ubyen konsyans kominal ki for, e ki domine. Sa 2 zafer la zot kuma enn balans, kan enn monte, lot la desann. Kan u get listwar Moris, li kumsa.
Q: Kamarad Pillay: Nu pe koz lor kominalism,e nu pe koz sistem kapitalist. Me, mwa mo pe panse ki tanki ena sistem kapitalist, kominalism pu tuzur existe. Semenn dernye mo pe lir ki ena plizir gran gran pei kuma Lasinn, Larisi, ki normalman nu ti, dan lepase, ena enn lespwar pu enn lot alternatif, mo truv bann la pe kumans gradyelman adopte sistem kapitalist. E nu truv Ameriken inn rant dan Chagos, Franse dan Tromlin, gradyelman tigit par tigit, kapitalist pe invayir nu. Alor, si nu pa kapav fer naryen kont sistem kapitalist, me nu pu nek truv kominalism pu kontiyne mem?
Q: Kamarad Patrick: Par rapor ek lepok Lindepandans, nu sipoze, mo krwar, vinn indepandan politikman, ekonomikman ek onivo teritoryal. Depar mo laz, mo pa truve lekel inn achiyv ladan. Mo ule kone, par rapor ar 35 an Lindepandans Moris, ki bann lobi miltinasyonal ki, a diferan lepok, ena kontrol ubyen puvwar e politik e ekonomik Moris. E eski ena sanzman par rapor a pei ki ena sa kontrol la diferan lepok? Aktyelman, ki pei ena lobi pli for kumsa dan Moris? Mo kone aktyelman ena miltinasyonal Sid Afriken pe rantre dan Moris. E mo rapel ti ena Franse interese ar dilo, asterla Singaporyen interese ar dilo.
Q: Kamarad Yves: Mo ena 2 kestyon, kimanyer lalit de klas li pa tro mobilizater aktyelman? Li merit enn refleksyon an profonder. E kimanyer explwatasyon lamas pa pe direkteman provok so mobilizasyon? Eski ena konfor, obze materyel, gadjet prodir par burzwazi ki nu preske dakor ek sa program la?
E dezyeman, kimanyer rezim revolisyoner, ek lalit revolisyoner, par exanp dan Chapas avek Su-Komandan Marcos, ubyen avek puvwar revolisyoner Cuba, apel zot-mem “nasyonalist”? Setadir, kan truv gran miting Fidel Castro, li enn gran fet popiler, ki revandik so atasman a lanasyon, me sandut dan enn sans vreman revolisyoner ubyen popiler. Me, eski sa lide nasyonalist pa finn kidnape osi par bann lafors reaksyoner ki fer li vinn lekontrer seki li ti kapav ete? Sa nosyon "nasyonalist" finn reysi mobiliz lalit dan konba ki ena tuzur zordi, mo pe pans Venezuela. Alor, petet nu kapav diskit sa.
R: Kamarad Ram: Mo krwar nu ti enpe anbisye kan nu ti separ sa de tem la, “morisyanism” pu granmatin, “nasyonalism” pu tanto! Parski li inbrike, enn dan lot. Ena enn artikilasyon ant lede. Me, pu repran premye kestyon Yves, dabor, ki enn kestyon kle zordi: Kifer sa platform lalit de klas la, li pa mobiliz dimunn otan ki li ti bizin, etan done degre disparite, degre lamizer ki ena onivo sosyete?
Ena repons sinp, ek ena repons mari konplike pu sa kestyon la.
Me, anfet kan byen gete seki inn arive dernye 30an, nu finn gayn enn matrakaz ideolozik ki finn fer tu dimunn preske antye lemond santi ki -- e la mo repran enn pwen ki Kamarad Pillay finn fer -- sosyalism inn mor ek antere, sanse, ansam ek kamarad Karl. Inn fer nu krwar sa. Me, anmemtan, kan inn fer nu krwar sa, inn fer nu krwar initil nu lite kont inegalite sosyal, lerla u gayn zuti ideolozik ladrwat ki vini. Ideolozi ladrwat dir “Anu aret koz egalite, anu koz plito ‘egalite de sans’.” Abe, kifer nu pa kapav koz egalite? [Lodyans riye]. Eski li zenn enn misye par la pu nu koz egalite? Bon, zot dir nu koz ‘egalite de sans’. Nu truv sa dan Moris. Nu truv sa dan diskur Minis, diskur Guvernman, sa refren ‘egalite de chance’. Les inegalite la la, zot dir, nu a gete si donn egalite de sans, kapav dan 44 an, ubyen dan 440 an, nu pu gayn egalite.
Seki inn arive pli grav dan sa ofansiv ideolozik par burzwazi dan dernye 30an, se inn fer tu dimunn krwar ki “lekonomi” sa li enn zafer sa, e sa, bann misye la ki okip sa. Lerla ena “le sosyal”. Alor, “inegalite”, ah, sa “le sosyal” sa. “Lamizer”, ah, wi, sa osi, “le sosyal”, sa. Sirtu bann “poche de povrete”. Sa “le sosyal” sa. Inn fer nu krwar ki pena lyen ant “lekonomi” ek “le sosyal”. Parey kuma inn sey fer nu krwar ki pena lyen ant “lekonomi” ek “lanvironnman”. Si u enn anvironnmantalist u okip lanvironnman, setadir konservasyon, lafime, tu sa, rod mego sigaret lor koltar, me li pena naryen pu fer ek “lekonomi”. Lekonomi, sa, bann misye la ki okip sa. E lekonomi, zot dir u, ena so bann prop lalwa, li. Li ena so bann prop regleman. Rantabilite, prodiktivite, profitabilite. Ena enn seri mo ki fini ar "ite" la. E, si, kan dimunn pe lite kont lamizer, onivo lalit de klas, si fini fer li krwar ki li pa kapav sanz lekonomi, ki li pa pu kapav sanz mod prodiksyon, ki sa li la pu de-bon, abe, travayer pu dir “Abe, si kumsa, les tonbe, alor!” Si pa kapav sanz lekonomi ek mod prodiksyon, me initil nu amenn lalit deklas. Alor, sa 30an enn propagann agresif, propagann ideolozik, burzwa. E telman sa ideolozi dedrwat iltra-liberal inn efektif, ki zordi u kapav gayn dimunn ki dir u “ideolozi inn mor”. Parfwa nu dan lalit, nu propoz kiksoz dan enn reynion, kikenn pu dir “Non, sa, li ideolozi, sa”. [Riye dan lasal.] Me, kan misye la amenn enn matrakaz tulezur, lor radyo, lor televizyon, lor innternet, lor lapres, partu, li pa rekonet sa kuma ideolozi. Li krwar sa li lalwa natirel. Parfwa li krwar li preske lalwa ki ti vini lor enn ros, kikenn ti ekrir sa lor enn blok ros, ti amene. Me, sa li pli gran viktwar ladrwat dan sa lepok la, sa dernye 30 an la. Pu fer u krwar ki seki pe arive asterla pena naryen pu fer ek ideolozi, me seki challennj seki pe arive asterla, sa ki enn “ideolozi”. Alor, klas travayer, pa zis Moris, me antye lemond, inn sibir sa matrakaz la, e antye lemond, nu enpe dan mem pozisyon.
Me, dan dernye 2-3-4-5 an, ena enpe enn modifikasyon pe arive. Enn sanzman. Kan enn sistem triomfalist kumans ena bann rate, kumans karote, kumans kolaps, dimunn oblize poz zot mem lakestyon. Dimunn isi, dan Lamerik, pe poz lakestyon. Lamerik, sa li ventre du monstre, sa. Kan u pe gayn dimunn ki pe manifeste, pe dres latant omilye New York pe dir “Occupy Wall Street”, premyerman zot fini rekonet ki se kapital finansye ki finn amenn nu kot nu ete zordi. Sa li enn zafer byen avanse, sa, Pu sa arive dan ventre du monstre? Kan u get seki pe arive Lespayn, Lagres partu u truve ki sa ezemoni neo-liberal, sa chape de plomb ki finn kraz dimunn pandan 30 an, li pe kumans leve enpe. Ek mo krwar ki kitfwa enn-de bann rezon kifer nu pe fer sa Konferans la zordi, sa rankont zordi, se ki, kan nu pe truv kumansman enn sanzman e, kan u finn viv enn down-turn, e asterla ena potansyel enn up-turn dan lalit de klas, nu santi li enn moman kot nu nu bizin afit nu bann zuti. Nu pa kapav res avek bann zuti ki finn fer fayit dan lepase. Ki li dan Lasinn ubyen Larisi, ki li dan Moris, dan lane ’70-80, ena buku zuti ki finn swa ruye ubyen pa ti apropriye deza. Alor seki nu pe fer atraver rankont kumsa se devlop nuvo zuti apropriye pu sa moman asterla.
Komanter: Kamarad Reeaz: Mo ti anvi partaz enn gran interograsyon ki nu, onivo sindika, tande tulezur. Zordi kan koz lalit deklas avek enn travayer, li ena konfizyon dan so latet. Li mem li byen suvan pa kone dan ki klas li sitye li. Nu pe viv enn sityasyon konfi. Sistem la limem, pu li kapav reyni, li bizin kontiyn divize. Tanki li kapav “divide and rule”, li pu kontinye dirize. Zordi ena buku dimunn ki truve ki ena enn klas mwayenn, enn klas pov an 1985 avek Marshal Plan, e zordi ena “extrem pov”. Ena pei kot sa “extrem pov” osi inn depase, kuma dan Lafrans u gayn “la classe des immigres”. Yer aswar ti ena enn deba lor TV. Sarkozy pe vinn dir ki li pu diminye imigran par 80,000, sirtu bann fami dakonpaynman ki vini. La, poz enn kestyon: Eski ena enn kriter pu kapav fer u fami vini? U bizin ena 22 met kare. Me, si fer enn servey dan Lafrans, buku Franse pu bizin tir zot fami parski zot pena 22 met kare. Donk, sak zur ki pase, nu truve ki ena divizyon ki fer dan latet dimunn la, e finalman li truv li dan enn konfizyon. Dabor definisyon pu li de “burzwazi”, la osi ena enn konfizyon. Mwa mo partaz ek kamrad seki mo finn viv enn 16an desela dan FPU. Sa lepok la tu dimunn ti pe krwar ki, si to ena enn loto, to enn burzwa. Donk premye kamarad ki aste enn loto dan FPU, li aste enn Hunter, kamarad Parapen, enn vye Hunter, li ti pey sa mo krwar Rs15,000. Li gayn onte pu aste enn loto enn tigit pli bon parski zot tu pu apel li enn burzwa. Li prefer bann la truv li enn burzwa mizer, parski li finn aste enn Hillman Hunter. Zordi, enn fe, kan nu debat ar kamarad, zot ena konfizyon dan zot latet. Pu zot, zot napa kone kot zot sitye zot. Sa santiman revolt ki ena, nu tann dimunn koze, li sirtu kan dimunn pa kapav ranburs so det. Eleman deklanser li pa enn reper politik, li pa ideolozik, kan li santi li nepli kapav ranburs so det, nepli kapav konsome kuma lezot, li revolte. E u gayn buku dimunn ki revolte, kapav zot pa epuz mem ideolozi politik, kapav zot revolte parski zot pa pe kapav ranburs zot det. Mwa mo ti panse, eski petet dan sesyon politik nu fer, nu pa ti kapav ena enn definisyon kler ki apel “burzwazi”, ki apel “travayer”. E osi, sa zafer klas-su-klas, li enn zafer pu mye diviz nu.
Komanter: Kamarad Raj: Bonzur. Ena lemosyon ek intelizans, e klas kapitalist byen zwe ar sa. Li servi lemosyon kuma enn zarm pu anpes dimunn reflesi, pu blok zot lintelizans. Lerla dimunn get apartenans kominal. Kan nu get 1936, nu pa ti get gos-drwat, nu get nu problem antan ki klas travayer, tu reyni pu enn sel koz. Apre, kumans zwe ek lemosyon dimunnn, dir twa ki bizin gayn sa, twa ki bizin gayn sa. Zot kumans lev kominalism. Nu pei milti-rasyal. Pu kas kominalism konpletman, pu donn enn nuvo limaz morisyanism, mo truv li pa sa fasil la, si dimunn pa sorti dan koki kot li ete. Zot servi relizyon, lasosyasyon, patati-patata, Guvernman, kan li introdir langaz Kreol, langaz Morisyen, li osi introdir langaz Bhojpuri. Kot nu pe ale? Tu langaz pu vinn langaz nasyonal la? Tu fet pe vinn fet nasyonal. Sel fet ki nasyonal, reyelman se Nwel. Tu so Mizilman, Kreol tu fet sa. Apart sa, mo pa truv okenn fet nasyonal. Tu lezot fet zot kominal. Politisyen servi sa pu diviz dimunn. Li anvi les sa kominal alime mem. Kan li anvi, li kapav met volim la li. Li anpes nu viv sa vre kiltir Morisyen la, vre mantalite Morisyanism la.
Kamarad Bryan: Bonzur tulemond. Mo ena zis trwa lexpresyon ki mo ti pu kontan kontribiye dan deba zordi. Bann “puvwar intelektyel” ki ena dan Moris, kot zot sitye? Larelizyon ek Morisyanism kot zot sitye zot avek lindepandans, eski nu ena enn “Lindepandans avek relizyon”? E byen sir, seki nu pe koze an permanans, “kondisyon imen”.Sa trwa lexpresyon la. Kuma kamarad la fek dir, puvwar intelektyel li oprime, ubyen li baskil dan lezot konpartiman.
Kamarad Vijay: Dan so expoze, Rada ti pe explik sa espes devyasyon ki ti ena alepok kan ti ena konsansis sosyal.Mo rapel enn lot lexpresyon osi, ti pe koz “patron de progre”. Kumadir ena bann patron ki progresist.
2yem pwen, kelke zur la, ena enn fron finn forme, sipozeman pu challennj bann IPP, setadir bann Independent Power Producers, firm ki prodir elektrisite, la zot pe fer enn apel a trip popilasyon la, enn serten kominote, zis pu fer avans enn proze Singaporyenn pu prodir elektrisite!
3yem mo dakor ek Reeaz kan li dir nu bizin definir enn klas. Parski lontan dan sesyon ideolozik kot mo ti pe partisipe, ti koz lor u pozisyon de klas, e kot u sitye u. Mo ti pu kontan gayn komanter lor la.
Cher: Nu finn gayn 3-4 komanter, tu interesan, e seki ti pu bon, e nu kapav inklir pu Yves osi ladan, nu sey res lor sa bann size la? Setadir Reeaz pe koz bann definisyon de klas ki zwe plito anfaver sa ideolozi liberal. Li pe poz kestyon ki kalite definisyon nu kapav devlope. Tandi ki Raj inn koz lor lefet ki morisyanism li tufe par kominalism. Alor, sa osi li enn zafer pu diskite. Ena osi sa pwen ki dimunn abitye dir, “Kan Morisyen lot pei, lerla zot rekonet zot Morisyen, e zot rekonet enn lot Morisyen osi!” Sa vedir efektivman, ena enn kiltir ki nasyonal pu pei la, ki nu kone, ki nu rekonet. E li existe li, me isi nu pa akord li valer. Eski sa kiksoz nu bizin gete? Sa term “morisyanism”, antan ki deskripsyon enn kiltir, sanki li vinn enn ideolozi politik, enn stratezi politik pu kontre lezot fleo? Nu kapav osi diskite ki kan “Morisyanism” li vinn enn ideolozi politik e osi enn stratezi politik, li difisil pu devid li de so konteni maskaz lalit de klas, so konteni lopozisyon a lalit de klas. Nu pa kapav pretann ki pena ena sa dub miyning pu Morisyanism. Sa miyning ki li enn serten kiltir ki nu rekonet, ki existe bel e byen, e lerla kuma enn stratezi politik, kimanyer li kapav fer ditor. Sa kiksoz vo lapenn nu gete. Bryan inn pran 3 lexpresyon, e li rezwenn enn tigit seki kamarad Yves ek Reeaz inn suzantand ki ena enn inntellijentsia onivo mondyal, ek dan Moris li de-trwa kran pli pir, ki amenn enn matrakaz ideolozik, setadir akademik dan syans sosyal, intellijentsia an zeneral, inn vinn alasold kapital. Mem dan serten syans, size syantifik, dan lamedsinn ek zafer farmasetik par exanp, resers akademik li kontrole preske 100% par lintere bann konpayni milti-nasyonal. Lanvironnman, parey. Resers lor lanvironnman, li kontrole angran parti par burzwazi, par milti-nasyonal, konpayni petrolye, etc. Kan mo pe dir sa mo pe get enn anvironnmantalist divan mwa ki dakor ar seki mo pe dir. Me, bann syans sosyal, mo finn etidye syans sosyal, li finn aplati net divan ideolozi burzwazi ki dominan. Syans sosyal li finn vinn enn ankadreman panse ki amenn u truv selman sistem kapitalis bon. Pli pir, li amenn u truv selman sistem kapitalis posib. Ubyen u pa mem truv li. Nu pu sirman bizin “occupy” bann liniversite ziska plitar, osi byen ki stok exchennj, telman zot veykil ideolozi pro-kapitalist. Sa li sorti dan sa lide “puvwar intelktyel”, rol inntelijentsia. Bryan finn osi mansyonn puvwar relizyon, ek kondisyon imenn. Eski ena kiksoz dan kondisyon imenn ki depas realite ki existe dan enn moman done, kuma sistem kapitalist aktyel dan lekel nu pe viv? Vijay inn koz lor “patron de progre”, sa letap ki MMM adopte avan li al ful nasyonalist, kot li kumans kriye “enn sel lepep, enn sel nasyon”. Sa letap la, li pa ti ankor ofer enn konsansis ar “tu” klas burzwa, me selman ar “patron de progre”. Ek, nu pe truve kimanyer dan lespas apepre 3 an, 1977 MMMSP tir latet, 1978 Lel Gos, ek lerla ladireksyon MMM, su impilsyon sa vast nomb klas travayer dan MMM a lepok, inn gard MMM lor enn liyn de klas, ziska lafen 1980 kot so laliyn de klas kumans degringole. Dan lespas 3-4an, kan kriz ekonomik pe tape, burzwazi reysi re-form MMM kuma enn nuvo parti pu li (burzwazi) parski lot 2 inn puri net, nepli ti ena sutyen preske ditu. Me, nu dan mem zar lepok zordi. Burzwazi inn servi MMM kuma enn supap dan sa 30an la, asterla, tu so parti politik burzwa (PMSD, MMM, PT), tu pa pe reprezant so lintere dan enn fason konvenab pu li. Burzwazi trakase. Nu bizin kone ki ena bel presyon pu kree enn nuvo lafors ki reyni buku dimunn me dan lintere burzwazi, e alor nu bizin kone ki nasyonalism pu relev so latet dan sa moman la, kuma kamarad Kisna finn dir. Asterla, si ena kikenn isi pu risponn?
Kamarad Ram: Mo pu azut enn but lor seki kamarad Lindsey inn dir. Kamarad Bryan inn sulev enn pwen interesan kan li mansyonn larelizyon. U kone, kan nu pe konbat kominalism, fode pa nu bliye ki pandan buku banane, 50 an, sa mo “kominote”, li finn liye avek larelizyon. Ek mem kan u get dan Konstitisyon dan so Schedule I dan sa 4 kominote konstitisyonel la, ena 2 ki definir par relizyon. Nu konn rezon istorik kifer li kumsa – lontan, avan 1947, ti ena enn kominote apel “Indo-morisyen”, lerla inn bizin kas sa an 2, apre 1947, Partisyon dan Lend. Kan kas li an-de, inn kas li lor baz relizyon. Me, dan Konstitisyon, li ule dir 2 kominote definir par relizyon. Aster, kan pe pronn enn espes "morisyanism", ki pa tro byen defini, kuma enn zafer ki pu al kont kominalism, ki sipoze lite kont kominalism, e si u lapros se bann “morisyanist” zot enn espes kominote apar ki pa kominal, ki enn 5yem kominote, li kapav ena bann lefe pervers. Si ena kamarad abitye al lor Youtube, ekut Lamars 10 Mars, ena enn 7-8 dimunn inn intervenir pu promuvwar li. Enn ladan, Ravi Jetsun, bann but-but kurt, li dekrir dimunn lor lamars kuma enn “kominote”, ki li espere enn zur pu vinn ezemonik, pu anglob tu dimunn. Me, sa li kapav enn karikatir, me seki li finndir li expoz kiksoz inportan, sirtu kan 2 “kominote” zot bann relizyon. Nu pa krwar li pe dir dimunn kit zot relizyon pu vinn Morisyen. Alor, kan Bryan sulev relizyon, li inportan, parski kan nu kombat kominalism, si u dir ki bizin ondire fini ek tu zafer kominalist (li bon, vreman bizin), me u bizin gard an-tet ki serten dimunn idantifye zot kominote ar zot relizyon. Alor si u dir ki zot bizin abandonn zot kominote, u pe dir zot bizin abandonn zot relizyon, vinn Morisyen. Zuti la pa bon. Volonte la bon. Me, zuti la pa bon. La ki nu ena pu fer byen byen atansyon. E get ki finn arive kan finn ena deba lor reform elektoral. Kan finn ena deba sirtu otur best luzer, tutswit nu gayn enn rezistans ki finn lev latet, ki baze lor relizyon. Nu finn gayn minis, depite ek Maulanna ki finn reazir. Alor, la, sa montre kimanyer nu zuti bizin buku plis presi, buku plis reflesi. Pa zis slogan.
Lot kamarad, Vijay inn sulev enn lot pwen mari interesan, lor CT Power. Li interesan parski li montre kimanyer ena seki taler la mo finn dekrir kuma aksyon bann votur. CT Power, enn grup Malezi, sipoze ansam ek CEB pu fer enn power generation unit baze lor sarbonter, kot Pwento Kav. Tu dimunn kone ki sarbonnter li byen poliyan. E zot finn swazir enn plas kot 78% letan dan lane, labriz pu sarye polisyon lor lamer, sa li anpasan. Me, alepok, kan finn ena rezistans kont CT Power dan Pwento Kav, tu dimunn paret inn bliye ki dan lesid, ena SUDS, Savannah, ki pe prodir elektrisite lamwatye lane avek sarbonter, kot labriz sarye sa polisyon la, travers Riviere des Anguilles, Grand Bois, travers pei antye, e zot pa fer sa resortir. Return ek CT Power. Finn ena enn EIA, Environmental Impact Assessment, e so Rapor finn truv li riskan pu ena enn stasyon kumsa. Lerla zot pa gayn zot EIA certificate. Paret inn tom plot. Lerla dan enn lasanble relizye, enn lasanble relizye, Premye Minis Navin Ramgoolam al anonse ki kapav et Guvernman pe rekonsider posibilite ena enn stasyon zenerasyon dan Pweneto Kav. Sa, seki mo ti dekrir kuma bann votur. U ena politisyen ki truve ki ena kumansman enn ti mobilizasyon baze lor reflex kominal, otur elektrisite – kot sa sorti pa kone – Premye Minis antan ki enn politisyen kominalist, li plonz ladan. Li al anonse dan enn rasanbleman relizye ki Guvernman pe rekonsidere pangar finn ena manipilasyon onivo EIA. Tu kalite inbesilite kuma nu zame inn tande. Kan Premye Minis fer sa, ki nu gayne? Nu gayn enn gran rasanble. Enn fron relizye forme. Enn fron relizye anfaver CT Power. Alor, u truve kimanyer sa dinamik travay. Enn ankuraz lot. Samem nu apel li enn dinamik. Setadir u gayn enn reflex kominal, politisyen sey explwat sa, lerla li vinn pli gran ek pli grav. Sa bann zafer ki nu bizin byen vizilan, nu bizin denonse. 2 pwen interesan, alor, pu diskite: Lor relizyon, ek lor lenerzi, elektrisite. Kot nu truv kimanyer sa derule, kimanyer kominalism la li la, lerla akoz li ankuraze, li agrave.
Dernye pwen mo ti pu kontan fer, kan nu pe get bann zuti analiz ek zuti ki itil pu stratezi, enn zafer pu nu gard an-tet. MMM ti ena enn stratezi anti-kominal, me baze lor “morisyanism” lafin bann lane ’70. So slogan ti vinn “enn sel lepep enn sel nasyon,” enn slogan morisyanist. Me, dan bann lane ’70, tanki sa slogan la ti liye ek stratezi politik MMM ki ti tuzur liye ek lalit de klas, tanki ti ena sa lyen la, nu finn ena enn progre ki finn debus lor 1982, kot finn ena enn linite parmi klas travayer extra-ordiner. Me, kestyon ki nu bizin poze. Ant 1982 ek ’83, an 1983 ena eleksyon plis kominal ki finn deza ena, nu bizin poz numem lakestyon, eski sa stratezi baze lor morisyanism, lor “enn sel lepep, enn sel nasyon”, li bon? Dimoman kot MMM abandonn so politik lalit de klas, sa stratezi baze lor morisyanism, li eklate. Stratezi eklate, kominalism pran net. Kominalism eklat MMM. MMM dezintegre, kuma enn lafors pu sanzman, dan enn spiral kominal. Parey kuma dan Larisi ek Lasinn, kan u finn ena enn diktatir ki inn mintenir enn linite nasyonal onivo Linyon Sovyetik, kan diktatir nasyonalist (“sosyalism dan enn sel pei”) ale, zordi dan Larisi, Lalibi parey, u truv tu laspe rezyonalist, kominalist, relizionist, tusala eklate. Nu bizin byen byen konsyan nu stratezi. Ena serten stratezi paret fasil, paret rasanble dimunn vit-vit, me kan li eklate, li return nu 10, 15, 20 banane an aryer.
Cher: Nu pran enn lot rawnd komanter, swa lor seki fini dir deza, bann eleman repons ankor, swa pu rant dan deba ek seki Ram fek dir, swa lor nuvo size liye ar nu tem:
Les mwa pran sa premye 4 lame:
Kamarad Zorz: Taler enn kamarad ti koz lor Lasinn ek Larisi, e nu kone ki sistem ti ena e ki ena asterla laba. Me a mo grand sirpriz, Kiba, li osi dan enn sistem andeor kapitalis, me eski li ena kriz finansye li? Tu dimunn pu dakor ena problem. Me, pena sa problem la. Purtan tu lezot pei pe sufer li. So lepep letre a 98%. Donk mem ena problem, so zenn edike byen. Dan lemond Kiba enn-de premye pei ki fer formasyon medsin, anfet li premye dan lemond. Dan Kiba ena enn lot zafer inpresyonan. Limem li ena debruyardiz. Ki lot pei ki ena loto 1950 pe rule ziska zordi. Etonan. Isi nu gayn li dan “vintage”, dizon. Laba, li enn taxi trin, 1950. Anmemtan, kuma Reeaz pe dir, dimunn isi pe fini par labank, pe fini par andete. Kiba, non. Kiba, dan enn serten sans, li enn lexanp pu nu.
Cher: Saki Kamarad Zorz inn dir li liye osi avek seki Kamarad Yves inn dir avan. Serten pei, kuma Kiba, zot lalit finn liye lalit anti-inperyalist ar zot nasyonalism. E tuzur fer li. Li pa kuma isi, kot dan enn fet nasyonal, kot tu dimunn al is pavyon, sant lim nasyonal, ek ena solda franse ki zot-mem inn invite pu tom lor zot latet. Dan Kiba, nu ena enn lexanp ki montre nasyonalism ki gard so eleman anti-inperyalist. Li lor mem size osi ki lexanp Ram, kan li ti explik kolaps stratezi MMM baze lor “Morisyanism” dimoman li devide de so konteni lalit de klas.
Kamarad Deepa (depi lapres): Mo ti anvi dimann Ram presiz so panse lor relasyon ant elektrisite ek relizyon. Li ti dir ki sa ti kumanse par enn reflex kominal. Sete kwa, so kumansman? Eski li ti kan dimunn kumans proteste kont CT Power akoz li sorti depi enn serten grup, ubyen li reflex kominal kan dimunn pa finn proteste kan li ti SUDS, me ti selman proteste kan li CT Power?
Kamarad Ram: Lyen ant elektrisite ek relizyon li fasinan. Li montre langrenaz ki prodir reflex kominal. Li vre ki dan bann muvman ki ti pe kombat Pwento Kav ti ena enpe enn laspe kot Tablisman Medine ti byen deryer sa, pa zis La Chaumiere, me sa osi. Me, fode dimunn truv li. Fode dimunn truve kisannla deryer enn protestasyon. Fode pa dimunn antrene, sanki truve ki bann lafors ki ena deryer sa muvman kont CT Power. Si depi lerla nu ti fini rekonet sa, nu kapav anpes li dezenere, fer li vinn seki li finn vini asterla. Par kont, enn fwa kan CT Power paret inn abandone, nu kumans gayn enn regrupman pli kominal. E sa li interesan; nu truve kimanyer kominalism, reflex kominal, li liye byen suvan ek lintere burzwazi. Fode nu rekonet sa. Lanvironnman, li enpe kuma Morisyanism, sa. Si u nek get li kuma enn zafer larz, vag, san rekonet lintere de klas alinteryer sa muvman pu prezerv lanvironnman, u al rant dan bann pyez ki al fini kot CT Power ete zordi, kot ena enn fron relizye pe defann li. Kapav fer paralel ar “morisyasnism”.
Talerla, kamarad Vijay ti inn sulev, avek rezon, sa konsep, “patron de progre”. Aster, kapav mo pu dimann enn ti kestyon Kamarad Deepa. Eski li konsider manager Labank Komersyal ek patron La Sentinelle kuma enn patron de progre. [Riye. Deepa dir li pa pu reponn.] Mo krwar ena byen tigit dimunn pu truv manager MCB ki defann burzwazi istorik -- samem nik burzwazi istorik sa, MCB -- byen tigit dimunn ki pu truv manager MCB ek patron la Sentinel kuma enn patron de progre. Me si u ena enn stratezi baze lor “Morisyanism”, kot u al fini par al inklir sa manager MCB ek patron La Sentinel dan u Blok, u ena enn problem, u ena enn problem ek u stratezi. Omwen u sanz u nom, u apel u Blok 103. Me, si u res lor Blok 104, patron ki mwa, mo pa konsidere ditu kuma “di progre”, li ladan. Alor, li enn pwen interesan. Tultan dimunn ki pronn nasyonalism, tultan zot pe rod patron nasyonalist. Dan Moris isi zot rod sa ek enn tors. Pa truve. Me, zot kontiyne rode. Kan nu fer sa transfer la a stratezi baze lor “morisyasnism”, nu truv enpe mem problem. Kapav gayn gran patron pe dir u, “Bonom, moi, je suis mauricianiste.” Lerla li vinn dan u Blok. Si u abandonn terin analiz deklas ek lalit de klas, nu pe uver numem a mem pyez dan lekel MMM inn rante, an 1982, ek zordi nu pu tom dan mem pyez si nu pa reyni dimunn ki partaz enn mem lintere de klas pu kombat kominalism. Si nu gard enn laport uver pu bann dimunn ki ena enn lintere de klas pu propaz kominalism, setadir pu burzwazi, e si nu gard enn laport uver pu burzwazi pu nu gayn buku dimunn, nu stratezi deklas bizin remet ankestyon.
Cher: Petet li vo lapenn nu re-get sa ti dosye ki Kamarad Yannick finn montre tu dimunn dan so diskur luvertir, pu dimunn ki ti vinn enpe an-retar, e dan sa moman kot nu pe fokes lor burzwazi ek so “morisyanism”, kuma Ram finn explik li. Sa dosye la [li montre enn seri paz lagazet] ti dan enn sel lagazet, lagazet Samdi Le Defi, kot nu truv morisyanism kote patronal. Anglo-Mauritius Swan Insurance, Smart Card BAI, Vlido “in peace and liberte” [foto enn sandal mustik], sannla la Tara, patron nasyonalist, Kentucky Fried Chicken, bat sa enn miltinasyonal US, sa enn enn lot par deryer, Courts, wi, ala so payvyon Moris, sann la la “I love Maurice”, kisannla sa? IBL. Isi Regal, BAI, Panagora. Sannlala, “Nu prix bien mauricien”, ena morisyanism dan pri lartik! Sa dernye la, ruz, ble, zonn, ver tuzur. Alor, kan u uver laport “morisyasnist” dan lalit politik, e li form parti u stratezi, u bizin realize ki u pe les nerport kisannla anbarke, rant dan u stratezi, dan u stratezi. Alor, sa li byen interesan.
Kamarad Yves: Mo ule re-vini ar seki Ram finn dir, setadir ki nuvo zuti, ki kalite nuvo zuti, pu ed nu gayn enn gran mobilizasyon? Li paret lalit de klas finn vinn enn zafer abstre, intelektyel, e anmemtan Ram dir li inplik lanvironman, ledikasyon, lasante, lekonomi, lavi tu dimunn tulezur. Kuma nu kapav artikil sa lalit de klas dan zuti pli pragmatik, pu dimunn ki pa konpran lalit de klas? Pu ki dimunn pa truv li kuma kiksoz nostalzik, ki konsern enpe intelektyel? Tandi ki anfet lalit de klas li kiksoz ki konsern nu dan lavi tulezur, dan pratikman tu pwen de vi?
Kamarad Kreepalloo: Enn refleksyon ek enn linformasyon pu partaze. Seki nu konpran dan Moris kominalism li enn mal ki pli nu fini ar li vit, pli li bon. Me, li osi inportan pran ankonsiderasyon bann dimunn ki roder but.
Dan Moris, u kapav krwar mwa, plis ki 80 - 90% dimunn ki li travayer, proletarya, zot pa kapav uver zot labus, koz larealite, kestyonn seki pa bon dan sosyete, par krint de reperkisyon. Alor, sa li anpes devlop “Morisyanism”, enn kiltir nasyonal. Sa vedir osi lontan ki nu pa koz seki nu krwar, pa pu ena sanzman dan lavenir. Tre suvan, nu asize koze dan klib, dan reynion, dan sosyete, e enn fwa ki dimunn fini fer so diskur, 2-3 kestyon, byen kontan, ale. Dimunn inn hapi avek so ti-travay li finn gayne, so ti bulo, ti loto, so madam, so zanfan. Nu inn vinn individyalist. E osi lontan nu res individyel, nu pa pu kapav galvaniz enn nasyon kuma nu pe anvi.
2yem, mo panse Leta par limem, li ed prolifer divizyon dan lasosyete, kan li kontribiye a sosyete relizyez, kan li pe kontribiye a fason mont sant kiltirel, ubyen kan Minis, zot intervenir dan platform relizye, sosyal, antan ki zot ena apartenans a enn tel kominote, parski li mal-apersi. Mo panse ena enn ta travay a fer. E sa zuti nu ranze zordi, li bizin osi sinp ki posib pu ki dimunn “kwen sime”, konpran. Dimunn ordiner pena letan pu reflesi. Asize reflesi se enn lix zordi. Fode ena letan pu fer sa. Buku dimunn pena letan, galup deryer so dipin, ariv tanto gayn lamwatye dipin, bizin al rod lot lamwatye pu ranpli so vant. Alor, nu zuti li bizin sinp, direk, konvinkan, ek dan so lintere, ek lintere nasyonal.
Mo reprezant ti-planter. Zordi nu truve dan Moris ena enn abandonnman terin agrikol, e sa alekstrem. Ziska ki dan dernye 10 banane, ena 45,000 arpan later abandone. Ladan, 25,000 arpan, dizon, pu bann gro tablisman, me gro tablisman kan li tir terin dan kann, li tuzur ena enn proze, IRS, ERS, sime, lindistri, lotel, etc. Me kan ti-planter ar enn arpan, de arpan, demi arpan, kan li abandone, 5-10% ena enn devlopman enn batiman pu zot zanfan, me leres li abandone pu abondone. Li vinn falow. Unproductive. Tandans pe ale dan prosenn 4-5 an tu ti-planter pu abandone. Li pu vinn enn problem nasyonal lerla. Si nu truv nu dan Moris, avek plis ki 50,000 arpan later abandone, alor, kanmem li enn problem. Sirtu ena sekirite alimanter pe get nu dan lavenir. Alor, nu bizin konpran ki nu dan enn petren e nu pe kontiyn al dan sa petrin la. Sistem Guvernman ki nu ena, Leta ki nu ena, pe kontiyn ankuraz planter abandone. Zordi ti-planter dwa Rs600 milyon DBM, ki mo pa krwar zot pu kapav ranburse. Parski sak tonn disik ki zot pe prodir zot pe perdi depi dan pos Rs 2,000. Alor si enn planter prodir 10 tonn disik dan so karo, li pe perdi Rs20,000. Alor, li pa interesan pu li kontiyne. Alor, nu panse bizin rod enn solisyon ki pa selman edik dimunn, amenn zot ver morisyanism, kuma nu pe koze, ubyen ki nu pe atann petet, kan nu sorti depi la, konsyans Morisyen petet, me osi ki nu enn ti pei avek byen tigit later ki kapav fer plantasyon, e ki sak pus later bizin plante, e ki li devwar tu morisyen met so lame dan lapat.
Cher: Petet mo bizin fer enn komanter depi cher, si u pu permet. Kan nu vinn ek enn nuvo lide -- e la mo pe adres mwa sirtu avek kamarad Kreepalloo ki fek pran laparol, ek kamarad Raj enpe avan -- nu bizin realize ki dan LALIT, ant manb LALIT, depi 3 an nu finn diskit sa, nu pe al ver challenj sa konsep “morisyanism” kuma servi li dan politik. Nu pe challennj sa “Morisyanism” kuma enn slogan. Nu pa ditu pe rod al ver “morisyanism”. Nu pe dir sa ideolozi, sa stratezi baze lor “morisyanism”, li petet plito perdi letan, so pli bon, ek mem li danzere, so pli grav. Mo pe zis met lanfaz lor la. Akoz li enn konsep nuvo, parfwa dimunn pa pe tann seki nu pe dir.
E nu pe dir, parski ena enn kriz ekonomik, nu bizin pran sa bann konsep la, “morisyanism” ek “nasyonalism”, swa nu pu zet zot net, swa nu pu rafinn zot dan enn fason, kuma nu pe gayn propozisyon, pu liye zot ansam avek enn stratezi ki baze lor lalit de klas.
Ankor enn dezyem zafer, enn dezyem komanter depi cher. Seki nu apel lalit de klas, li pa enn zafer ki nu desid pu fer ubyen pu pa fer. Lor sak sayt konstriksyon li derule. Li la. Sa ki apel lalit de klas, li derule ant enn ti-grup travayer ek zot sef, tulezur. Bel, bel konfli ena. Parfwa, travayer zet blok lor zot sef depi lao telman konfli vinn grav. Li enn lager de klas konstan. Konstan. Li existe par limem. Dimunn fer ti-lagrev, petet initil, konstaman. Travayer poz zuti. Parfwa zis dan koler. Ena pa vinn travay. Absan. Lezot, zot al twalet sak 10 minit. Tusala, li lalit de klas, sa. Tu sort fason ena pu amenn lalit deklas. U krwar li pa amerd patron? Li mari amerd li. Pa tultan ki li avans lalit travayer pu sosyalism, samem nu bizin reflesi ki stratezi politik pu amene, samem nu pe zwenn koze pu gete kimanyer, pandan sa lalit de klas ki deza pe derule la, kimanyer pran aksyon ki ena lavenir, evit aksyon ki perdi letan, ubyen ki ena lefe kontrer pu nu. E patron? Li pe amenn so lalit de klas osi, li. Li dir, “Ayo, pu nu sirviv la, mo pa pu ranpli sa bann pos vid la dan mo lizinn kan sa 5 travayer la pran retret.” Li pa enn lalit de klas, sa? Li pe fer so 60 dimunn, travayer, fer travay ki 65 dimunn ti fek pe fer. We? E li pa pe ogmant sa 60 la zot saler naryen, li. Sa vedir lalit de klas, li deza derule. Alor, sa li inportan. E li inportan kimanyer nu analiz li, ek liye li avek lezot zafer kuma lanvironnman, anti-inperyalism, anti-kominalism, e sirtu lalit pu sosyalism. Kuma nu liye zot, artikil zot? Sa nu gran kestyon.
Petet li enn moman pu get Reeaz so kestyon, si u permet mwa. Ki ete “travayer”, ki ete “burzwazi”. Pli gran panser lor sa kestyon de klas, inn gayn 150 banane depi li ti donn reponns, ki tuzur valab. 150 banane burzwazi ek so bann ideolog inn sey tuf sa reponns a kestyon Reeaz la, tuf sa analiz la. Karl Marx inn dir enn zafer sinp: “Get bann fe ekonomik.” Li dir “Get realite obzektiv”. Enn dimunn ki pena naryen pu vande apar so ertan so prop lavi, seki nu dir an Kreol -- avek enn presizyon extra-ordiner – apel so “kuraz”. Se sa enn travayer, enn dimunn ki viv par vann so kuraz. Nerport ki travayer konn sa. “Mo finn vann mo kuraz ar li,” travayer dir lor so patron, “Kan mo kuraz inn fini, li finn met mwa deor.” Travayer deza konpran tusala. Zot konpran li parfwa. Zot konpran li par instin. Tu travayer abitye dir sa fraz mo fek dir. Reeaz pe donn siyn detet. Sa se enn travayer. Kikenn ki vann so kuraz. Enn travayer intelektyel, li ena so kuraz dan so latet. Li osi servi so lame selman, pu ekrir, pu servi kompyuter, pu fer travay inzenyer, dokter, nerport ki travay. Enn dimunn ki travay lor enn masinn, avek nerport ki zuti anfet, nu tu, nu tu travayer. Travayer ki nu apel “manyel”, li osi servi so latet. Me intelektyel, li li sirtu vann so lafors intelektyel. Si li pena naryen apar sa lavant la pu li sirviv, abe li osi li enn travayer. Si li bizin vann sa kuraz la. E, nu bizin viv. E nu, imen, nu enn kreatir lanatir. Samem linportans anvironmantalism osi, pu nu realize ki nu, imen, nu dan lanatir, nu pa separe depi lanatir. Nu bizin manze, nu bizin viv lor later, e par prodwi later. Me, kimanyer nu pena akse a later? La, nu pe swiv seki kamarad Kreepalloo inn dir. Nu kapav kreve akoz pena sekirite alimanter, e nu pena akse a later? Dimunn ki ena akse a later, e so Guvernman ki ena so polisi, dir zot kontinye plant kann, les nu kreve mem? Nu, nu finn fer enn kanpayn kont sa, Kamarad Kreepalloo, depi 7 banane, pu sanze depi sa stratezi kann. Tablisman, li for, li finn reysi fer Guvernman apre Guvernman pey li pu res dan kann, kan ti bizin ena bann zoli form lagrikiltir, experimantal modern avek konesans tu sa bann dimunn Moris Rodrig ki deza konn plant lager. Dan nu pei ena enn ta dimunn konn travay later. Nu bizin pran sa kuma enn larises. Pran syans osi kuma enn larises. Dayer dan Kiba ek Venezuela zot inn fer sa. Alor, nu pa bizin invant laru. Dan dernye 5-10 an sa 2 pei la finn fer mirak ekolozik, agrikol, ar sey gayn form lagrikiltir ki pa fatig later. E Moris nu ena pli gran profeser dan lemond lor sa size, Prof. George Chan. Asterla, li ena enn gran laz. Nu ti fer enn zafer konzwen avek CTSP, Jane, Reeaz, Anand lamem, kot li ti pran laparol. Li finn travay kuma exper pu Lasinn, Lamerik, Nasyon Zini, Lenn. E dan Moris, pa servi so konesans. Li konn metod lagrikiltir ki ale mem 2,000 banane pa fatig later. Li integre. Imen form parti dan lanatir. Alor, travayer akoz li finn expropriye, met deor, depi later, li bizin vann so kuraz, so kuraz fizik, so kuraz lespri. E patron, ki li ete? Burzwazi ek kapitalist, ki li ete li? Li seki aste nu kuraz, pu fer so kapital vinn plis kapital. Alalila. Sa so pli sinp. Tu sa bann lezot divizyon dan “klas mwayen”, “extrem pov”, “klas imigran”, tusala bann divizyon inpe kuma divizyon kominal: li pa ni ede, ni baze lor naryen apar siperfisyalite nu vizyon individyel.
Tusala, bann zoli pwen ki finn leve ziska ler.