Tuesday 31st March, 2015 – The National Assembly of Seychelles
Home » Verbatim » Verbatim - First Term 2015 » Tuesday 31st March, 2015
Bon, mon a dir bonzour tou bann Manm Onorab, bonzour piblik, tou bann manm piblik ki pe swiv nou bomaten e bonzour Minis avek ou lekip. Ozordi dan Communications mon annan en item e sa i swivan, dan en Lartik ki ti aparet dan zournal Le Seychellois Hebdo edisyon date le 20 Mars, 2015, ti ganny fer resorti ki First Reading lo Witness Protection Bill, 2014 pa ti lo Order Paper le 10 Mars, alors sa prosedir dapre zot pa’n ganny swiv par Lasanble Nasyonal. Mon oule met lo rikord ki First Reading sa Bill, ti lo Order Paper le 9 Desanm, 2014 kot sa ti ganny fer. E sa i kapab ganny konfirmen lo website Lasanble Nasyonal. E Second Reading ek deba lo sa Bill ti ganny fer le 17 Mars, 2015 plis ki 3 mwan apre son First Reading. Sa Bill ti osi ganny aprouve sa zour, savedir le 17 Mars, 2015.
Alors mon oule konfirmen ki tou prosedir pou laprouvasyon Witness Protection Act in byen ganny swiv par Lasanble Nasyonal kontrerman avek sa ki Les Seychellois Hebdo in pibliye dan son lartik le 20 Mars, 2015.
Bon avek sa nou bouz lo lot item lo nou Order Paper e sa se Question Time e ozordi avek nou pou Question Time nou annan Minis Vincent Meriton. Minis pour Zafer Sosyal, Devlopman Kominoter avek Sport e mon annan plezir pou envit Onorab Payet-Marie pou demann kestyon nimero 27.
Mersi Mr Deputy Speaker. Bonzour Mr Deputy, Minis ek ou lekip, tou Manm Koleg Onorab e tou dimoun ki a lekout. Eski Minis i kapab enform nou Lasanble ki progranm ki son Minister i annan an plas pou ankouraz plis partisipasyon bann pti biznes e kominote an zeneral pou bann zenn, pou bann zanfan pandan vakans skoler? Mersi Mr Deputy Speaker.
Mersi Mr Deputy Speaker. Bonzour tou bann Manm Onorab, bonzour tou Oditer. Mr Deputy Speaker, mon Minister i met a dispozisyon bann endividi e bann Lorganizasyon dan distrik bann fasilite kominoter pou servi, pou organiz bann aktivite ki anmenn benefis pou kominote an zeneral. Sa i enkli tou bann mouvman ki annan dan kominote ki ede fer sir ki i annan stabilite, ki annan sa koezyon sosyal e larmoni dan nou distrik.
I osi annan bann pti biznes Mr Deputy, ki zot osi kapab servi bann fasilite e la baze lo kestyon ki’n ganny poze zot kapab servi sa pandan bann vakans skoler e pou organiz bann progranm spesifik.
Mr Deputy, deza i annan endividi ki’n entrodwi en day care pou bann zanfan pandan vakans e kot paran i fer en kontribisyon finansyel. Sa proze pe mars tre byen.
Mr Deputy, kot i konsern partisipasyon la kominote an zeneral bann fasilite distrik i osi ganny servi o maksimonm pandan vakans skoler par bann diferan groupman. Zot organiz bann progranm e aktivite pou bann zanfan.
Mr Deputy, mon Minister i annan en progranm ki apel Neighborhood Recreational Activities, NRA ki regroup bann zanfan depi 5 ziska 15an. Enn parmi bann aktivite NRA ki ganny organize se vakans spesyal. En progranm kot bann zanfan i ganny sans dekouver zot zalantour, zot vwazinaz, zot distrik, lezot distrik, zot pei e osi aprann diferan keksoz ki relye avek lanvironnman, ledikasyon, kiltir, sport, lavi spirityel ensidswit. Apart ki groupman NRA i annan osi lezot groupman, lezot Lorganizasyon non-gouvernmantal ki organiz bann aktivite pandan vakans pou bann zanfan e souvandfwa zot servi bann fasilite ki dan distrik.
Mr Deputy, i enportan pou fer sorti ki la pou sa vakans Avril, lamazorite bann distrik zot komite NRA e lezot in deza annan en progranm aktivite tre sarze e tre enteresan. Mersi Mr Deputy.
Kestyon siplemanter Onorab.
Wi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, parey nou konnen bann progranm parey NRA parey Minis in mansyonnen i koute, eski Minis i kapab petet dir nou ki bann sipor ki i pe gannyen pou pli byen enplimant sa bann progranm, ki bann defi i pe rankontre pou li kapab byen enplimant sa bann progranm e ki benefis an zeneral sa bann progranm, par egzanp NRA ek lezot. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy, fodre nou avoue ki nou bezwen nou menm nou Gouvernman met en pe plis larzan dan bann progranm lo kote distrik. Mon satisfe ki lo nivo pti proze distrik parey zot konnen nou dedye R30 milyon sak lannen pou ki bann distrik i enplimant bann pti proze. Nou bezwen met en serten lanfaz, serten latansyon lo bann program osi akoz i osi enportan ki bann proze, bann proze lenfrastriktir. Anmezir ki Gouvernman i met sa pti git ki i annan, nou osi fer en demann avek kominote biznes pou vin zwenn nou, pou kapab fer en kontribisyon finansyel pou kapab fer marse sa progranm akoz i koute pou enplimant bann tel progranm lo nivo distrik.
Mr Speaker, nou defi se ki nou bezwen apard resours finansyel nou bezwen osi resours imen. Se pour sa rezon ki sa progranm i osi annan en konponan paran animater ki ganny rekrite pou kapab donn zot serten formasyon debaz pou pran ka e ankadre nou bann zanfan pandan ki bann aktivite NRA i pran plas. Fodre fer sorti ki nou bezwen paran e nou ti’n tonm dakor ki dan en distrik spesifik partikilye nou kapab organize ki bann paran i planifye zot konze pandan lannen. Dizon i pran en semenn pandan vakans Avril. E si tou bann paran, ou annan ou en nonm paran dan en vwazinaz ki fer sa, i balans zot konze ou pou asire ki pandan sak vakans ou annan en nonm paran ki pou ankadre bann zanfan dan bann aktivite ki nou pe fer. So mon krwar nou 2 gran defi se resours finansyel, resours imen. Apre nou servi bann lespas kot i annan dan vwazinaz kot i annan. Si i annan en pti laplenn, en pti landrwa kot marmay i kapab zwe ansanm, aprann zot leson e apre osi parey mon’n dir zot kapab ganny sa sans vizit bann lezot landrwa, aprofondir zot konesans lo zot pei e osi lo bann valer ki nou oule i grandi.
Ki bann benefis Mr Deputy? Mon retourn lo valer. Mon krwar progranm NRA parey lezot progranm i vize ver anmenn plis solidarite ki dimoun i kapab konpran kanmarad, aprann viv ansanm, aprann respekte nou prop lekor e nou kanmarad anmezir ki nou grandi pou nou kapab annan en kominote sen, viv en lavi sen pou nou vin bann adilt responsab. Mersi Mr Deputy Speaker.
Mersi e bonzour Mr Deputy Speaker. Bonzour Minis, delegasyon e tou dimoun ki a lekout. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab dir nou how effective sa bann program i ete e ki mannyer son Minister i mezir nivo efikasite sak progranm e ki zot anvizaze fer dan lefitir pou amelyor lo la? Mersi.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy, nou ava ganny sans donn en larepons pli an detaye lo bann progranm me selman mon kapab dir ki tou bann progranm dan bann distrik i vize ver anmenn en kominote pli stab ki dimoun i pa zis benefisye avek devlopman me osi i partisip ladan dan diferan nivo. Ou annan ou NRA ki mon’n koz lo la, ou annan ou klib lazenes, ou annan ou bann mouvman lafanmir, ou annan ou bann mouvman dimoun trwazyenm az, bann mouvman dimoun ek dezabilite e soi bann mouvman sportif ki sakenn ler nou travay pou atenn nou bann lobzektif an prenan kont bann resours e progranm ki nou annan i vize pou ki dimoun i kapab viv byen dan nou kominote, ki dimoun i kapab fer sir ki ler enn i tonbe en lot i pare pou ed li. Me pli enportan ki i annan sa larmoni, sa solidarite dan nou bann kominote, dan nou bann distrik. Me Mr Deputy, si Onorab i anvoy en kestyon spesifik nou a ganny sans donn plis detay lo la pandan lannen. Mersi Mr Deuty.
Kestyon nimero 28, Onorab Meggy Marie.
Mersi Mr Deputy Speaker> Bonzour Minis ek ou delegasyon, bonzour tou Manm Onorab, bonzour tou dimoun ki a lekout espesyalman zabitan Anse Aux Pins. Mr Deputy Speaker, etan donnen ki Gouvernman pe met bokou lanfaz lo devlopman pti anfans, eski Minis responsab pour Devlopman Kominoter i kapab dir avek sa Lasanble ki pe arive avek prosesis pou repran ansyen lakres Anse Aux Pins ki kapab ganny servi koman en Day Care Centre vi ki Gouvernman pe konsider konstrir nouvo Day Care dan bann distrik? Mersi Mr Deputy Speaker.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy, nou konpran difikilte ki distrik Anse Aux Pins pe fer fas avek e Mr Deputy mon ti a kontan enform Lasanble ki i annan bann prosedir legal ki MLUH avek Biro Prokirer Zeneral pe antreprann avan ler ki nou kapab reganny sa fasilite e donn Anse Aux Pins pou li osi kapab planifye e komans konstrir son Day Care Center parey dan lezot distrik. Mersi Mr Deputy Speaker.
MR DEPUITY SPEAKER
Kestyon siplemanter Onorab Marie.
Mersi Mr Deputy Speaker. An vi repons Minis, eski Minis i kapab enform zabitan Anse Aux Pins si i annan en mechanism an plas pou speed up sa prosesis pou reganny sa lakres e si i annan en larzan an term Bidze pou realiz sa proze Day Care Anse Aux Pins? Mersi Mr Deputy Speaker.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy, wi sa prosesis ti komanse depi 2011 e i annan en nesesite ki nou finaliz li pou nou kapab bouze. e wi Mr Deputy, dan sa R4.8 milyon ki ti ganny anonse dan Bidze pour sa lannen i annan R1 milyon ki nou’n dedye pou komans konstriksyon Day Care Center Anse Aux Pins. Mersi Mr Deputy Speaker.
Mersi Mr Deputy Speaker. Bonzour Minis, bonzour tou dimoun ki a lekout. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble e enform nou Lasanble si sa landrwa an kestyon pa ti deza en Day Care Center avan, e ki listwar sa landrwa ki’n fer ki ozordi i annan tou sa difikilte pou nou re fer en Day Care Center laba ki vin difisil e ki nou bezwen al refer en lot Day Care Anse Aux Pins kan ki ti annan enn avan. Mersi.
Mersi Mr Deputy Speaker. Wi sa landrwa ti en fasilite pou devlopman ptit anfanse, me apre o cour e fil des année an kolaborasyon avek Lotorite Distrik nou’n sanz litilite rezon det, rezon pou servi sa fasilite e ozordi nou’n trouv nou dan serten difikilte ki mon pa oule al an detay, mon ti a prefere les Minister Litilizasyon Lakaz finaliz bann diskisyon avek Biro Prokirer Zeneral pou nou kapab gannyen. Me selman petet en leson nou kapab retitre annou les nou bann fasilite ganny servi pou la rezon akoz nou fer li. Si nou’n deside pou fer en Day Care Center les li vin Day Care Center. Pa les li vin en store, pa les li vin en laboutik me fer li reste en Day Care Center. Sirtou la parey Onorab in demande dan kestyon ki nou pe met lanfaz lo ptit anfanse, akoz ptit anfanse i en letan ki nou bann zanfan i annan sa fasilite pou kapab abzorb sa ki meyer pou zot kapab grandi dan lavi. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Deputy, bonzour a tous. Mr Deputy, baze lo repons Minis anvi ki sa ansyen lakres Anse Aux Pins in ganny konstri depi bann lannen ‘80 e an vi i annan bokou requirements ki konmela bann Lotorite konsernen pe demande pou kapab operate en Day Care Center, ki garanti ki Minis pe donn zabitan Anse Aux Pins ki apre ki zot in renouvle sa lakres, sa ansyen lakre Anse Aux Pins zot pa pou ganny bann retar lo bann requirements ki bann Lotorite konsernen pe demande? E eski Minis i kapab enform zabitan Anse Aux Pins kan ki bann prosedir legal pou ganny konplete an vi ki lontan zabitan Anse Aux Pins pe esper en Day Care Center. Mersi.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy, nou a debrouye menm pou nou kapab fer sir nou fini, nou konpran difikilte, so nou bezwen degaze e finaliz sa bann prosedir apre re komans sa travay. Me mon krwar fodre fer sorti anba early childhood care and education, i annan bann standar ki nou’n mete e bann standar i egzize ki ler ou fer bann fasilite Day Care Center ou bezwen konsilte tou bann Lazans ki sakenn i annan son bann barenm ki nou bezwen zwenn avan ler ki sa dimoun ki oule operate sa i ganny permisyon. E depi lo komansman design sa Day Care Center, nou bezwen enplik bann Lazans pou fer sir ki tou sa bann bezwen, tou sa bann requirements i ganny zwenn. So nou pou fer li e i en keksoz ki Anse Aux Pins i a kapab benefisye li osi parey lezot distrik. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy. Bonzour Minis avek ou delegasyon, bonzour tou Manm Koleg Onorab, bonzour tou bann ki a lekout. Mr Deputy, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble, an vi lanfaz ki nou pe mete lo devlopman pti anfanse, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble si Gouvernman i azour ek son plan pou konstrir bann nouvo Day Care Centers dan bann distrik pou ki difikilte ki zot pe gannyen Anse Aux Pins pa repet son lekor dan bann lezot distrik. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speaker. wi Mr Deputy, Gouvernman i konsyan son langazman Onorab, son promes ek popilasyon pou asire ki nou met nou zanfan o sant devlopman, ki nou zanfan i vin rezon det akoz depi fanmir, depi kominote, depi Gouvernman, depi sosyete pe fonksyonnen. Sa lannen mon’n dir taler nou’n dedye R4.8 milyon pou Day Care Center Anse Etoile, pou Day Care Center Grand Anse Praslin, pou Anse Aux Pins avek pou Bel Air. Mr Deputy Speaker, travay pou kontinyen o fiy e anmezir ki nou devlope, nou pran kont bann bezwen sorti dan bann distrik e bann bezwen i varye e kantite. Depi play ground ziske Day Care, ziske Bazar, ziske court, ziske laplenn. E nou bezwen priyoritize e i toutafe sa lannen nou’n e-mark 4 pou nou kapab enplimante e apre nou ava gete ki mannyer nou pou bouz lo larestan. Mersi Mr Deputy.
Kestyon nimero 29 Onorab Vidot.
Mersi Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble ki bann mezir zot pe pran pou dekouraz ou anpes bann aksyon endesan ganny komet dan bann diferan Simityer? Mersi.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy, sa kestyon i kwensid avek letan Karenm e lasemenn Sent ki fek komanse. Mr Deputy, mon a triste tande e i regretab ki bann akt deplorab e endesan pe arive. Kiltirelman e spirityelman nou en pei, nou en nasyon ki annan respe pou nou bann mor, pou nou simityer e nou bann landrwa ki sakre.
Mr Deputy, bokou zefor pe ganny fer pou anpes bann sityasyon, bann tel sityasyon agrave. Dan lekol, dan lakour nou bann zanfan pe ganny montre valer pou bann keksoz ki sakre tel ki Legliz, Simityer eksetera. Progranm kominoter i osi enkli bann valer respe pou nou lekor, propriyete, propriyete piblik enkli Simityer.
Mr Deputy, diskisyon pe ganny fer avek SBC pou ankor sansibiliz la popilasyon pou respe nou bann mor, nou bann Simityer. Nou pe kont lo bann manm la kominote e popilasyon an zeneral pou alert Lotorite konsernen dan bann tel evantyalite pou ki nou kapab pran bann aksyon kont bann dimoun ki pe kas lareg. Mersi Mr Deputy Speaker.
Kestyon siplemanter Onorab Vidot.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab dir nou an vi ki nou pe tande dernyenrer ki i annan bann problenm kot bann dimoun pe mont lo bann latonm pe pran bann fler, pe pran bann kouronn, ki son Minister i anvizaze fer ek lezot Lotorite an partenarya pou anpese ki tel aksyon i ganny komet lo nou bann Simityer kot bann latonm. Mersi.
Mersi Mr Deputy Speaker. Parey mon’n dir apart ki devlop valer dan nou bann zenn e popilasyon an zeneral, nou osi pe pran bann aksyon. Ou’n tande semenn pase ki 2 dimoun ti ganny arete pou mon konpran vol kouronn lo latonm Simityer e sa in arive akoz bann dimoun in alert Lotorite konsernen e nou pe demann dimoun kontinyen travay avek nou pou nou kapab asire ki nou bann Simityer i reste en landrwa sakre, en landrwa ki nou respekte. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speaker. An vi repons Minis, eski Minis i kapab enform nou Lasanble si dan bann ka endesan ki pe arive dan bann Simityer, si i annan travayer Simityer menm ki enplike ladan. Mersi.
Mr Deputy, mon a verifye sa lenformasyon apre mon ava donn Onorab detay. Mersi Mr Speaker.
Ok, kestyon nimero 30, Onorab Pierre.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble, kan eski Gouvernman i anvizaze komans onor zot langazman/promes pou koup bann pye dibwa ki’n ganny idantifye koman danzere dan distrik La Riviere Anglaise, parey kot lakour Msye Antoine Ernesta, dan leo Ma Joie? Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy, dapre rikord kot biro Ladministrasyon Distrik La Riviere Anglaise tou ka pou koup bann pye dibwa danzere ki ti ganny raporte kot Ladministrasyon Distrik an 2014 in ganny adrese. Pou lenformasyon Lasanble, l Ladministrasyon Distrik La Riviere Anglaise anba pti proze ti asiste sa Msye ki’n ganny nonmen pou koup 3 pye dibwa. En pye friyapen, en pye mang avek en pye koko. Mr Deputy, sa zafer komans onor nou langazman i fatig mwan dan sa kestyon. Konmsi, pou 38an nou’n onor langazman avek lepep Seselwa pou fer sir ki mwan ek ou nou edike, nou’n vin la nou pe diskite, nou pe koze pou fer sir ki nou pe grandi an bonn sante, pou fer sir ki nou zanfan, nou pe koz ptit anfanse i ganny tou sa latansyon ki neseser. Tou sa latansyon ki neseser pou demen kapab vin bann adilt tre responsab. Ler mon get onor langazman pou koup pye dibwa danzere nou’n fer Mr Deputy e nou pou kontinyen fer. Be onor langazman pou bann keksoz ki bokou pli larz.
Pou lenformasyon Lasanble, nou Gouvernman i toultan onor son langazman e i kontinyen fer li. Deza i annan 38an Mr Deputy. Se pour sa rezon ki nou la. Mersi.
Kestyon siplemanter Onorab Pierre.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, Minis in koz lo onor langazman, donk eski Minis i kapab donn sa Lasanble bann statistik lo lakantite demann ki zot pa’n kapab deal avek pandan sa dernyen 3an edmi e bann rezon lo akoz ki zot pa’n kapab deal avek sa bann tel demann dan Sesel an zeneral. Mersi Mr Deputy.
Non, kestyon i lo distrik La Riviere Anglaise. Minis ou a reponn lo La Riviere Anglaise. Proceed.
Bann langazman ki pa’n ganny onore dan La Riviere Anglaise. Proceed Minister.
Lo La Riviere Anglaise lannen pase nou’n fini koup tou. Pou sa 2 dernyen lannen Mr Deputy, mon napa sa lenformasyon me mon ava donn Onorab. Mr Deputy, les mon fer sorti ki nou annan en progranm koup pye dibwa. Konmsi annou kalkile ler nou koz lo lanvironnman nou tou nou pran laparol enkli ou menm Onorab, nou bezwen asire ki repitasyon Sesel pou promouvwar lanvironnman, e mazinen nou en sanpyon lanvironnman Onorab. Le 5 Zen tou le an nou onor lazournnen lanvironnman, nou pa kapab zis koup pye dibwa, nou bezwen koup pye dibwa ki danzere e i annan diferan Lazans ki responsab pou koup bann pye dibwa. PUC i koup bann pye dibwa oubyen debrans bann pye dibwa ki ler i annan lenterferans lo laliny. SLTA i koup bann pye dibwa ki anpandan lo semen e ki koz en danze pou trafik. MLUH i koup bann pye dibwa danzere ki lo later Gouvernman e mon Minister dan bann ka spesyal i koup bann pye dibwa danzere kot en malere oubyen en dimoun ki vilnerab. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab enform nou Lasanble ki mannyer son Minister i travay avek Ladministrasyon Distrik pou sa kestyon pye dibwa, sirtou pye dibwa danzere dan distrik pou permet ki distrik i pran bann linisyativ kot sa bann problenm i ganny rezourd dan en fason pli vit san antre dan konplikasyon. E an menm tan ki mannyer i travay osi avek Minister Lanvironnman ki permet distrik deside par egzanp ki i annan en progranm letan ou pe koupe ou pe osi plant nouvo pye dibwa, par egzanp pye fri ensidswit ki konmsi i compensate pou sa ki nou pe tire. E dan laktyalite la avek sa problenm senir ki mannyer sa roulman pye dibwa, konmsi dan La Riviere Anglaise la i pe veye pangar si dan bann pye dibwa ki’n enfeste alor ki bezwen ganny koupe, ki prekosyon i ganny pran dan sa konteks, dan distrik La Riviere Anglaise, si i al dan lezot distrik i ok osi. Mersi.
Dan distrik La Riviere Anglaise Minister, wi.
Mr Deputy, mersi Onorab. Toultan i annan lespas pou amelyor travay e servis ki nou donnen e mon krwar mersi Onorab, la en bon kestyon ki’n leve, ki mannyer ler nou koupe nou pe osi debwaze. E nou’n dir lanfaz i ganny mete lo koupe lo bann pye dibwa ki danzere, ki poz en menas pou propriyete, pou semen. Parler nou vwar dan bann semen koltar in monte, rasin pye dibwa. Konmsi tousala nou bezwen zer li, se pour sa rezon i annan sa bann Lazans, sakenn i annan son rol pou zwe. Me selman nou reste en sanpyon pou konservasyon lanvironnman, se pour sa rezon ki mon dakor avek sa ki Onorab in dir, nou bezwen annan en progranm avek Minister Lanvironnman ki mannyer nou kapab osi annan progranm rebwazman. Plis ki sa 20 mil pye dibwa ki nou’n dir, me osi ki a vin en keksoz ki dan kominote ki bann Minister konsernen i kapab ed nou. Pou fasilit keksoz pou retir tou sa bann nen e lanpayaz ki kapab annan i annan en novo prosedir ki pe ganny konsidere pou ganny met an plas, ki nou travay etrwatman avek Minister Lanvironnman e byensir Departman Forestry pou nou gete bann pye dibwa ki nou koupe ou bezwen ganny permisyon en. Nenport dimoun ki koup pye dibwa i annan bann pye dibwa ki’n liste anba Lalwa ki ou bezwen ganny permisyon, nou bezwen fer sir avan ler ou koupe ou bezwen ganny permisyon pou fer sir i arive. So Onorab mon pran sa konsern ki ou’n dir e nou ava pas li avek Minister Lanvironnman. Deza i annan travay pe ganny fer pou nou retir bann birokrasi ki annan akoz par ler i pran en pe letan pou sa bann keksoz pran plas pou nou kapab fer pli vit ki posib. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy. Bonzour Minis, bonzour tou dimoun. Mr Deputy, eski Minis i kapab enform zabitan La Riviere Anglaise e lepep Seselwa ki Gouvernman i koup pye dibwa ki danzere e non pa pye dibwa ki zot, zot anvi i ganny koupe. E eski Minis alors i kapab dir avek zabitan La Riviere Anglaise konbyen Gouvernman i depanse pou koup sa bann pye dibwa. Mersi.
Dan La Riviere Anglaise.
Mersi Mr Deputy. Wi Mr Deputy, mon krwar mesaz kler ki pe pase se ki dan La Riviere Anglaise, mon pa konnen si ou pou permet mwan, me par konsekans bann lezot distrik.
Non Minister. Kestyon spesifik i lo La Riviere Anglaise.
Dan La Riviere Anglaise, wi Mr Deputy, eskiz mwan. Tou bann pye dibwa ki nou koupe i bann pye dibwa ki danzere, ki koz en menas pou lavi, pou propriyete oubyen pou trafik. E nou pa koup pye dibwa akoz nou pa kontan en pye dibwa kot nou. Konmsi nou bezwen veye. Mon repet sa ki mon’n dir taler, i annan en langazman, i annan Lalwa osi ki an plas ki konserv, ki protez bann pye dibwa ki nou pa kapab zis bonnavini zis leve bomaten deside pou koupe.
Mr Deputy, mon napa sif konbyen in koute me selman mon ava provide avek Onorab pli tar. Mersi.
Kestyon 31, mon’n ganny enformen ki Onorab Esther akoz problenm avyon i pou an retar e son kestyon pou ganny demande par Onorab De Commarmond. Proceed.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, mon pe demann sa kestyon lo non Onorab Natasha Esther, Manm Elekte pou distrik Bais Ste Anne Praslin. Kestyon i lir swivan; avek zenn Pralinwa ki kontinyelman montre lentere pou zwenn sa disiplin sportif e nesesite pou annan en fasilite pli konvenab, eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki plan son Minister an sa ki konsern Klib Judo pour distrik Baie Ste Anne Praslin? Mersi.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, premyerman mon oule felisit bann Pralinwa pou lentere e pou sa lanmour profon ki zot annan pou sport anzeneral. Lekol Baie Ste Anne, Lekol Grand Anse Praslin e lekol La Digue ti sorti for dan Sanpyonna Enter Skoler le 29 Zen lannen pase. Lekol Baie Ste Anne bann fiy anba 8an ti sort premye. Lekol Grand Anse Praslin bann fiy anba 10an ti sorti premye e La Digue bann fiy anba 14an ti sorti premye e lekol segonder Praslin garson anba 16an e anba 18an ti sorti premye. Pou Zwe Lespwar lannen pase menm Mr Deputy, lekol segonder Praslin ti sorti for ankor. Pou atletik fiy ti sorti dezyenm, tandis ki garson ti premye e La Digue fiy ti trwazyenm e garson La Digue ti dezyenm. Dan basketball fiy Praslin ti sorti trwazyenm e football fiy ti sort trwazyenm osi. Volleyball fiy ti sorti premye e garson ti sorti trwazyenm. Over all garson ti sorti trwazyenm e fiy Praslin premye.
Kot i konsern Judo Mr Deputy Speaker, lamazorite manm lekip nasyonal i sorti Praslin. Pou Sports Award Brigitte Rose, en lot atlet ti runner up sport lady pour lannen pase e Dominic Dugasse ti ganny Sports Man of the Year pour lannen 2013 e osi sanpyon Lafrik dan son kategori pou sa menm lannen.
Mr Deputy, Praslin i annan 2 klib Judo, enn Baie Ste Anne e enn Grand Anse Praslin. Judoka Baie Ste Anne pe train dan en batiman obor court volleyball vizavi lopital e judoka Grand Anse Praslin pe train dan ansyen batiman bibliotek.
Mr Deputy Speaker, boner sa lannen mon ti fer sorti ki baz lo progranm NSC i annan en gran amelyorasyon dan lenfrastriktir e servis ki nou ofer bann sportif an 2014. Renovasyon dortwar Stad Linite e en nouvo basen naze lo ZIL Eve Praslin i zis 2 legzanp parmi sa ta travay ki nou’n fer.
Mr Deputy, NSC pe kontinyen avek son progranm pou amelyor e konstrir lenfrastriktir e nou annan plan pou konstri en nouvo konpleks sportif lo zil Eve pou deservi Baie Ste Anne, Grand Anse avek La Digue. Travay preliminer in deza komanse. Plan pe ganny prepare pou diskit avek Lotorite Distrik Baie Ste Anne, Grand Anse ek La Digue e kominote spor lo sa 3 zil. Kontak pe osi ganny fer avek serten biznes. Ennfwa ki nou tonm dakor avek plan sa konpleks nou pou prezant li avek biznes pou finansman anba PPP e SCR. Dan sa konpleks sportif pou annan fasilite modern e konvenab ki Judo i pou kapab servi. Mersi Mr Deputy.
Okenn siplemanter Onorab De Commarmond ?
Mersi Mr Deputy Speaker, wi mon annan. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab al en pti pe pli presizeman e enform nou Lasanble kan vreman sa konpleks pou komanse ? Konbyen i pou koute ? Konbyen zot anticipate i koute ? E eski i kapab konfirm ek nou si Eden Squash Court, nouvo Squash Court konmsi lo Praslin ki bann zournal pe demande e eski sa osi pou enkli dan sa konpleks sportif ? Mersi bokou Mr Deputy Speaker.
Mersi Mr Deputy. Onorab mon’n fer en prezantasyon ki plan ki nou annan pou fer. Mon konpran ou oule en langazman e mon pare apre pran sa langazman pou kapab vin eksplike devan Onorab Arnephy. Me selman nou lo staz preliminer e kot nou anvi ki i pa en plan, en fet akonpli ki nou pou zis met devan zot. Me ganny zot pwennvi o fiy e anmezir ki nou pe diskite e byensir i pou kout nou en pe larzan. Mazinen poudir nou basen naze ti kout nou R15 milyon apepre R16 milyon e Sekter Prive ti met en tyer, Gouvernman in met 2 tyer. Nou oule kapab fer e demande ki Sekter Prive i met en pe plis e Gouvernman en pe mwens. Deza mazinen ki nou pou donn later, e sa bann diskisyon ki nou pran plas o fiy e anmezir e mon mazinen si i annan en bon demann Onorab ki Squash i ava osi en spor ki ava ganny enkli. Mersi Mr Deputy.
Kestyon nimero 32, Onorab Pierre.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble, lekel ki sipoze responsab pou pey bill kouran pou lalimyer ki ganny servi lo bann court partou kot i annan dan bann distrik dan Sesel? Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, NSC i pey bill pou bann fasilite ki anba son responsabilite, sa se bann fasilite rezyonal e nasyonal. Fasilite distrik i tonm anba Ladministrasyon Distrik e i ganny peye par distrik anba bann laranzman ki zot annan lo nivo sak distrik. Bann fasilite nasyonal, sirtou fasilite lo konpleks sportif Roche Caiman, Gym Lapromedad, Victoria Gym, Stad Popiler, Freedom Square avek Mini Stadium. Fasilite rezyonnal i Anse Royal, Mont Fleuri, La Digue avek Praslin. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, eski Minis i kapab partaz bann statistik, bann statistik ki zot in anmase an relasyon ek konplent par bann sportif ki pa kapab servi serten sa bann fasilite akoz problenm kouran. E eski zot annan okenn plan pou revwar zot Polisi vizavi sa size. Mersi Mr Deputy
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, mon pa’n anmenn statistik avek mwan akoz i bann laranzman i ganny fer onivo distrik, sak distrik i annan son bann lekip ki servi bann fasilite e la nou pe koz bann fasilite sportif, court ek laplenn e kot nou met lalimyer aswar pou permet ki bann zenn i antre pou practice zot spor en pe pli tar. Nou konnen ki nou bann zenn i travay e avek lobzektif pou promouvwar en lavi sen ki permet spor zwe en rol enportan e pran en plas santral dan lavi nou dimoun, nou permet, nou met sa bann fasilite. Me i annan en lagreman, en partaz dan responsabilite kot depandan lo sak distrik bann lekip ki servi i annan bann laranzman, bann meeting ki ganny fer e nou tonm dakor e lafen dimwan bill i vini i ganny peye. Mon pa okouran si i annan en court la kot kouran in koupe. Koriz mwan silvouple ki bann zenn pa kapab servi. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speakr. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab dir nou konbyen i pe kout nou Gouvernman pou kontinyelman gard lalimyer alimen lo nou bann court pou nou bann zenn e lezot zabitan kapab servi? E ki plan son Minister pou osi met lalimyer lo bann court ki pa egziste an se moman. Mersi, parey court La River Anglaise.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, pardon mwan, mon ti pe resevwar en note ek PS. Dezyenm bout kestyon, re dir mwan silvouple.
Konbyen pe kout nou Gouvernman pou kontinyen gard lalimyer alimen pou nou bann zenn lo bann court pou zot kontinyelman servi ? E ki plan ou Minister osi pou met lalimyer lo bann court ki napa, parey court La Rivier Anglaise. Mersi.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, wi i dan nou plan, o fiy e anmezir ki nou kontinyen devlope otan ki posib met lalimyer lo bann court pou zwenn sa lobzektif ki mon’n koz lo la avan e nou pe get bann fason modern e teknik ki nou kapab, par egzanp la i annan bokou nou bann laplenn ek nou bann court ki servi bann lalimyer avek pano soler ki mon krwar nou apresye. Lo komansman pa ti pe mal klere apre nou’n aranze ki mon krwar i permet ki nou manrmay i kapab servi ziske tar dan lannwit. E apre kot nou kapab, nou met kouran osi. Byensir avek laranzman ki mannyer nou fer. Zot a rapel dan serten distrik nou ti annan bann meter kot nou met bann zeton ladan pou fer sir ankor ki i annan kontrol. Ki nou pa les lalimyer alimen ziske minwi, 1er bomaten akoz i koute.
E kot i konsern lo kou, Miss Rouseau i la avek mwan e tou le mwan i bezwen trouv li preski R500 mil pou peye pou tou sa bann lalimyer lo konpleks sportiv nasyonal e rezyonal. E miltipliye tousala prezan par 12, gete konbyen i arive.
Kot i konsern distrik i ariv nou an mwayenn apepre R1000, anba R1000 par mwan pou kapab mentenir court ek laplenn. Mersi Mr Deputy.
Kestyon 33 Onorab Edmond.
Mr Deputy mersi. I annan bokou sirkonstans kot paran i soufer e ganny tromatize pou vwar zot zanfan deperir atraver labi sibstans, eski Minis pour Zafer Sosyal i kapab eksplik sa Lasanble si son Minister i annan okenn progranm spesifik an term rekour pou sa bann paran tel ki psikolog, counseling eksetera? Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, dan nou travay avek bann viktim labi sibstans, zot paran e fanmir nou toultan enplik lezot partner. I pa travay en Minister tousel. Mr Deputy, nou travay an etrwat kolaborasyon avek bann Minister tel ki Lasante, Ledikasyon e bann Lorganizasyon non-gouvernmantal pou donn sipor paran ki zot zanfan in vin viktim adiksyon. Mr Deputy i fermal pou vwar bann paran dan bann tel sityasyon. Zot sibir bokou douler, bokou soufrans, i en parkour tre difisil pou zot viv. Souvandfwa paran i esey gard sa silans e plenny avek manm fanmir zot sor avan ki zot vin devan pou rod led. Paran i toultan premye pou vin devan pou rod sipor pou zot zanfan. Me difikilte se ki dan bokou fwa bann zanfan pa ankor parey zot menm pou aksepte led e servis.
Tou resaman dan nouvel nou’n tande ki NDEA in dekouver 32 kilo drog. Nou kapab mazinen ki dega anplis sa ti pou fer lo nou bann zenn si sa ti’n tonm lo marse. Nou kapab konpran alor ki langwas, ki lagoni bann paran ki zot zanfan i viktim sa adiksyon i pas ladan.
Mr Deputy, ansanm avek nou bann partner nou pe fer en kantite, bokou zefor pou ranforsi progranm sipor pou ede soulaz bann paran, bann fanmir ki pe pas dan bann sityasyon parey. Konsekans e rezilta labi sibstans in kout Leta e bann fanmir ki’n ganny afekte tre ser. Ser an term larzan, me pli ser an term lavenir. Vwar lavenir nou bann zenn ki pe ganny brize e lafors travayer ganny afebli. Se pour sa rezon ki nou pe met bokou latansyon lo prevansyon.
I annan plizyer servis ki a dispozisyon bann dimoun ki’n ganny afekte ek labi sibstans tel ki Wellness Center, CARE, Mont Royale, CAR, DAC, Tretman Ozone e bann Dokter Prive parmi lezot. Bann seri lentervansyon i konm swivan : Rankont endividyel ek vikitim ek paran, counseling endividyel, sipor spirityel e pastoral, rankont ek bann paran, konversasyon telefonn ler i neseser, rankont e enteraksyon an group ek bann paran pou bann levennman spesyal. Ler bann viktim i ganny sa bann servis zot paran i osi ganny touse. Sa bann rankont i ganny fer ek paran oubyen sa dimoun ki pe donn sa viktim sipor pou ed zot konpran ki mannyer pou fer fas avek sityasyon adiksyon. Dan sa demars pou ed piblik, nou tou nou travay ansanm pou siport sa bann dimoun. Fodre dir ki i annan paran ou viktim li menm ki vin rod servis direkteman. E la Lofis Provasyon kot bann dimoun i raporte dan bokou fwa i fer tou sa ki i kapab pou asiste zot. Paran e viktim i osi kapab ganny refer kot nou par en lot Lazans. Nou donn sipor an term counseling e si zot bezwen servis psikolog zot ganny refer kot Wellness Center ki byento pou annan en sistenm drop in. Savedir en sistenm port ouver Anvil ki pli aksesib pou bann paran konsernen.
Mr Deputy, mon ti a kontan reasir bann paran ki Gouvernman pe fer tou, tou sa ki i kapab pou kapab elimin sa fleo akoz sa i en keksoz ki tous nou tou, i fer nou tou soufer. I en batay ki nou tou nou bezwen fer li ansanm si nou oule arive reisir e sa batay i lo 2 nivo. I lo nivo supply, NDEA pe fer travay lo nivo prevansyon e lo nivo tretman ek bann viktim. Lo nivo prevansyon se sa ki nou pe travay avek bann lekol, ek bann mouvman, ek bann groupman dan distrik ki sak groupman dan distrik i annan en eleman lit kont labi sibstans. E osi dan lekol i en progranm tre sarze, byen striktire avek CARE e osi travay ek bann paran i en keksoz ki mwan avek mon Sekreter Prensipal nou travay ansanm avek bann lezot Lorganizasyon pou gete ki mannyer nou kapab donn zot sa soutyen, sa sipor dan sa travay difisil. Mersi Mr Deputy.
Mr Deputy, an vi repons Minis, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si i annan okenn – in koz lo Drop In Center ki pou ouver soon. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si i annan en group spesifik ki’n ganny bagaz, training pou travay dan sa Center. E si wi, ki rol sa group ? Kan ki pou demare sa Center ? E ki prosedir osi pou en paran kapab zwenn sa group ? Mersi.
Mersi bokou Mr Deputy. Parey mon’n dir Wellness Center in enform nou ki tre byento i pou annan en Drop In Center Anvil e byensir pou annan bann dimoun formen pou kapab la, pou kapab reponn bann bezwen bann dimoun ki pou vini. E Onorab ou’n nonm mwan group, monn bliye taler fer sorti ki nou annan osi en Lasosyasyon Parents with Hope. En groupman paran ki zot zanfan in vin viktim adiksyon, ki zot zwenn pou kapab partaz konesans e leksperyans pou gete ki mannyer zot kapab donn kanmarad soutyen e sipor. E parey mon ti pe dir, PS ek mwan nou partisip dan bann sesyon avek zot, nou gete ki mannyer nou kapab donn zot okenn soutyen baze lo bann mwayen, kontak, resours ki nou annan dan bann diferan lenstans, Lazans e Lorganizasyon. Zot zwenn tou le mwan e nou ed zot avek lespas pou kapab fer zot meeting. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble si zot annan statistik pou sa dernyen 2an lo tel sityasyon, si pe monte, si zot pe desann ? E si osi zot annan en progranm swivi pou bann paran ki pe soufer ek en tel sityasyon ? E si Minister pe ganny korperasyon tou bann Lazans ki enplike pou ede apez en pti pe sa sityasyon. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, mon ava les Onorab ganny bann statistik apre. Me selman fodre dir ki wi, tou bann Lazans pe travay an etrwat kolaborasyon pou donn sipor sa bann dimoun atraver counseling, atraver bann diferan lentervansyon ki mon’n nonmen. Bann lentervansyon tête a tête, bann sipor after care ki nou oule otan ki posib ede si en zenn i kapab akonpanny li pou kapab retourn dan lavi normal. I en staz tre difisil pou sa zenes e i bezwen ganny soutyen, byensir son paran me osi bann lezot lazans ki kapab gete ki mannyer i kapab – pa bezwen montre ledwa lo li me aksepte li e travay avek li pou li kapab retourn otan ki posib dan son leta normal.
An menm tan Mr Deputy, nou pe travay avek bann landrwa travay pou non kapab kontinyen enplimant bann progranm ki pou ed bann dimoun ki a risk oubyen ki pe konsonm serten sibstans ankor pou anpes zot tonm dan sa pyez, tonm dan rigol ki nou kapab sov zot koman i ankor boner. So i form parti tout en seri entervansyon lo nivo prevansyon, lo nivo a risk e lo nivo viktim lo ki mannyer nou pou permet ki bann dimoun pa perdi. Akoz parey mon’n dir taler ler ou vwar lavenir ou bann zenn, ou bann zanfan, ou vwar lafors travayer i afeblir i pa reste bokou pou nou kapab – i annan en kantite ankor pou nou fer pou nou kapab fer sir ki nou protez nou bann marmay. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, an vi repons Minis, vi ki drog e soufrans ki i anmennen lo fanmir i en problenm ki pe preokip tou dimoun nasyonalman. Ki plan ou Minister pou atak sa problenm dan en fason pli konpreansiv e pli targete ? Mersi.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, Gouvernman fek aprouv en proze, en propozisyon pou kapab reform Drug and Alcohol Council pou donn li plis pouvwar anba Lalwa e mon a vin isi pou fer en tel prezantasyon. E pou asire ki tou bann Lazans, tou bann partner, tou bann manm i zwe son rol e kot nou kapab raporte pou kapab konplemant bann lezot Lazans. Bann Lazans ki enforcement agencies parey nou dir, bann Lazans lo nivo prevansyon e bann Lazans a risk. Lanfaz i bezwen ganny mete lo prevansyon. I annan supply avek demann. Nou bezwen travay lo demand reduction. Ki nou bann zanfan pa ava anvi gout drog, ki nou bann zanfan pa anvi vin viktim lakol. Ki nou bann zanfan pa ava anvi gout lalkol.
Mr Deputy, sa i en travay ki kontinyel, mon’n dir taler dan Minister Ledikasyon atraver lekol i annan en travay ki pe ganny fer me i devret ganny konplemante lo nivo lakour e lo nivo kominote. Lo nivo tou sa bann groupman ki annan dan distrik e par tou bann Lazans konsernen.
E mon ti a kontan remersye Lasanble, sak fwa zot ganny en sans atraver bann Mosyon, zot koz fortman lo la. I bezwen koze, sansibilize. I bezwen annan en aksyon ki tous tou dimoun pou nou kapab sansibiliz dimoun kont danze labi drog avek lalkol e osi bann aksyon ki nou pe pran parey nou’n vwar semenn pase. So i en maryaz travay lo tou le 3 nivo par tou bann Lazans Gouvernman, Sekter Prive e osi bann Lorganizasyon non-gouvernmantal pou nou kapab konplemant kanmarad dan sa zefor nasyonal ki dir me ki bezwen ganny fer. Mersi Mr Deputy.
Kestyon nimero 34, Onorab Edmond.
Mersi Mr Deputy. Dan en peryod kot nou pe egzize ki tou dimoun i pran zot responsabilite an menm tan nou pe apersevwar en logmantasyon dan lasistans Welfare pou bann paran tousel, prenan kont sa sityasyon, eski Minis responsab pour Zafer Sosyal i kapab enform sa Lasanble, an kolaborasyon ek Departman Tribinal Lafanmir, ki demars son Minister in fer e ki mezir zot in pran pou fer sir ki lot paran sa zanfan i egalman kontribye anver kontribisyon monneter pou zot zanfan, olye ki les sa responsabilite lo en sel paran e an retour, Gouvernman i bezwen osi peye? Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, enn rol Tribinal Lafanmir se pou ekout bann ka, bann laplikasyon ki ganny fer par bann paran ki pe rod kontribisyon finansyel pou bann zanfan ek sa lot paran ki absan. Tou bann laplikasyon ki ganny anrezistre i premyerman pas atraver prosedir medyasyon e si sa 2 parti konsernen pa tonm dakor lo en sonm larzan ki sa paran ki absan pou peye, zot ka i ganny mete devan Tribinal kot en lord i ganny fer e kot en sonm i ganny deside ki sa paran ki absan i peye. Letan ki sa paran ki absan pa pey son kontribisyon, sa ka i ganny refer ankor kot Tribinal e byensir i annan bann aksyon sever ki Tribinal i kapab pran akoz sa paran ki absan in kas sa lord Tribinal.
Mr Deputy, nou osi vwar ki si sa paran ki absan pa peye sa lot paran ki pa kapab fer de bout zwenn, parey ou’n dir Onorab i bezwen fer laplikasyon kot Lazans Proteksyon Sosyal e son ka i ganny konsidere. Mr Deputy, i enportan pou fer resorti ki ler en paran tousel i rod lasistans i pa neseserman vedir ki sa lot paran absan pa pe kontribye.
Mr Deputy, an 2013 nou ti aprouv 3,005 laplikasyon, mon pe koz pou Lazans Proteksyon Sosyal, pou en sonm R14.8 milyon konpare avek lannen 2014 kot nou ti aprouv 1,978 aplikasyon pou en sonm R9.9 milyon. E sa sorti kot bann lakour kot i annan en paran tousel.
Mr Deputy, sa i demontre ki i annan en travay kontinyel ki pe ganny fer, par ant sa 2 Lazans pou asire ki bann paran ki absan i kapab kontribye e pran zot responsabilite anver zot zanfan. Mersi Mr Deputy.
Mr Deputy, an vi repons Minis, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si son Minister in fer en resers serye lo bann tel ka e ki bann rekomandasyon i pe vin avek. Mersi.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, i annan bann letid kontinyel ki pe ganny fer e si Onorab i poz en kestyon mon a vin donn plis detay lo la. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy, an vi repons Minis, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble si dan lavenir zot annan bann fason alternativ ou inovativ pou donn rekour bann paran tousel pou zot kapab ganny sa sipor monneter ki sorti kot sa lot paran. Mersi.
Mersi Mr Deputy. Zot nou pe seye menm Onorab, konmsi nou pe sey tap tou pou ki dimoun i pran responsabilite dan son lavi. Nou pa kapab, i pa normal pou ou viv ou lavi kot i konsern diverti kontan apre en lot viv ou lavi kot i konsern ou responsabilite. Me Leta i annan en responsabilite moral pou asire ki son bann dimoun vilnerab pa tonm dan rigol. I en langazman ki nou kontinyen onore ozordi malgre bann difikilte. Se pour sa rezon nou’n met an plas sa sistenm pou kapab ed sa dimoun ki pa kapab fer sa de bout zwenn, me osi an menm tan parey oter kestyon in demande, ki nou bezwen met responsabilite lo sa dimoun ki fer son aksyon. Apre ler reaksyon i vini i oule saye. Nou vwar nou pe trouv nou met bann relasyon sosyal, bann aksyon sosyal pe met li dan lankadreman legal pou kapab kontrol aksyon ki dimoun i fer. I pa en leksepsyon zis isi Sesel. I partou dan lemonn. Me nou travay i difisil, nou travay pa fini la, nou bezwen kontinyen gete, sanmenm taler Onorab in demande ki letid nou pe fer, ki mannyer nou pou kapab responsabiliz dimoun pou zot pran konsekans bann aksyon ki zot pran. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, mon propoz solisyon pou sa problenm avek Minis.
Kestyon, pa solisyon.
Eski Minis i kapab enform nou Lasanble si i pou kapab pran an konsiderasyon sa bann propozisyon swivan e kestyon i la. I annan plizyer dimoun ki pa oule ditou kontribye pou son zanfan e i annan ki prefere menm al Prizon, i annan ki prefere aret travay pou li pa kontribye. Eski dan sa lespri e lefe ki nou’n pas en Lalwa tre resaman, Lalwa Probasyon, eski Tribinal i kapab pran konsiderasyon konteni sa Lalwa ki nou fer pase e fors sa bann dimoun ki pa oule kontribye olye anvoy zot Prizon, ou fors zot travay. Par egzanp ou anvoy zot lo zil, ou fors zot travay e ou tir otomatikman zot kontribisyon from zot saler e ou pey sa lot dimoun ki bezwen. Ou fer li kontribye towards son kontribisyon pou son zanfan. Otomatikman, ou bezwen fors li akoz Lalwa i permet ou pou kapab fer sa. Eski Gouvernman alor dan sa sans Tribinal i kapab fer en kou sa bann keksoz ki nou pe propoze. Mersi bokou Mr Deputy Speaker.
Mr Deputy, lentansyon deryer kestyon Onorab pe pas en mesaz for ki Lasanble i dir ki nou bezwen azir. Nou pa kapab zis toultan koze. Nou konnen nou Parlman, nou parle, nou koze, me selman sa ki nou parle i bezwen aboutir a bann aksyon konkret pou fer sir sa ki soz son soz, i soz limenm. Konmsi sa ki pran son aksyon, i bezwen responsab pour konsekans.
Wi nou’n pas Lalwa amendment to Probation of Offenders Act pou permet dimoun, olye anvoy li Prizon, nou anvoy li fer Community Service. Mr Deputy, en lide novel ki nou bezwen gete ki mannyer i marse dan konteks bann Konvansyon enternasyonal. Par ler mon pa konnen mwan, si i anmar nou, me selman nou bezwen gete ki mannyer nou kapab depay nou difil akoz sityasyon Sesel i spesifik. Wi nou form parti bann serten Konvansyon, me par ler nou vwar i anmar nou. Pe sey gete, navige kimannyer nou osi nou pou kapab pran ler dan sa losean ki ozordi i annan en kantite defi. E nou defi Onorab nou bezwen vwar ki mannyer nou kapab atas sa kestyon ler sa dimoun i al travay i annan en larzan, i pe fer en travay pou lekel ? I kapab annan en larzan avek e ki sa larzan olye li i gannyen i al anver maintenance son piti. Nou bezwen vwar dan konteks Community Service e dan konteks bann Konvansyon enternasyonal ki mannyer sa i marse. Me selman i sonn zoli e mon krwar i en keksoz ki annan tout merit pou ganny konsidere. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, Minis in mansyonnen ki an 2013 ti annan 3,005 laplikasyon a en kou R14.8 milyon e sa i tonm R410.40 par laplikasyon par mwan. Eski Minis i kapab dir nou avek kou lavi ki pe kontinyelman ogmante, eski Minis i kapab dir nou si zot annan okenn plan pou revwar weightings oubyen kriter pou donn lasistans sosyal bann dimoun ki dan bezwen. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy. Onorab in met son sapo matematisyen e mon krwar in fer bann kalkil tre vit. Wi Mr Deputy, nou annan lentansyon o fiy e anmezir parey Lalwa i dir nou kapab vwar bann weights baze lo bann sityasyon ekstern ki egziste e fer serten amannman. Mersi Mr Deputy.
Kestyon nimero 35, Onorab Arnephy.
Mersi Mr Deputy Speaker Bonzour Mr Deputy, bonzour toulmonn. Mr Deputy kestyon i lir koumsa: pou pe demann Minis pou esplik nou Lasanble koman sa sonm 25 milyon ki’n ganny bidzete pou preparasyon e partisipasyon nou bann atlet pour Zwe de Zil 2015 pe ganny zere e depanse? Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker mon ti vin isi en pe letan pase pou donn larepons lo ki mannyer nou ti depans sa R48 milyon ki nou ti servi pou Zwe de Zil an 2011. Nou a donn Lasanble en pti brief apre nou kapab plitar vin donn detay lo kimannyer larzan i ganny depanse pou sa enn zwe.
Mr Deputy Speaker dan sa 25 milyon i annan 8 milyon pou partisipasyon ek 17 milyon pou preparasyon bann atlet. Sa larzan pou ganny servi pou finans preparayson ki byen striktire ki anmenn rezilta e kot nou vwar progre. Tou progranm, tou kan lantrennman pou ganny analize aprouve par Komite Teknik Nasyonal ki nou’n met an plas. Sa Komite i la depi dernyen zwe e i konpri bann teknisyen spor.
Komite teknik i fer sir ki bann progranm ek bann depans i zistifye e i realis e osi ki napa labi. Sa Komite i rankontre bann Federasyon tou le mwan pou asire ki bann progranm pe ganny respekte e ki preparasyon i lo bon semen.
Sa Bidze i ganny zere par Minister Finans e NSC i responsab pou fer peyman baze lo bann rekomandasyon sorti lo Komite teknik. Mersi Mr Deputy Speaker.
Kestyon siplemanter Onorab Arnephy.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker an vi ki Sesel i annan en dezyenm pozisyon pou li al defann dan sa Zwe de Zil e anvi ki Zwe de Zil pa pe fer lo later Sesel, eski Minis i kapab dir ek nou si sa sonm i rezonnab? E ki bann demars ki pe ganny fer pou siplemante pou asire ki preparasyon i alaoter e ki partisipasyon i vin alaoter. E egalman eski Minis i kapab dir ek nou ki bann target spesifik vizavi avek bann disiplin spesifik eski zot pe pran kont an vi ki i reste anviron 4 mwan edmi avan ki zwe i ganny pran plas, mersi.
Mersi Mr Deputy Speaker. En ta kestyon. Mr Deputy Speaker dezyenm pozizyon Onorab in komans avek mon krwar an 2011 nou’n tape menm. Tou le 12 disiplin zot in donn zot tou e Sesel in sorti byen, ti en lafyerte pou nou pei e tou bann pei dan larezyon Onorab pa’n zanmen aksepte poudir Sesel ti pros pou bat zot tou. En meday lor si zis dan long jump madanm nou ti’n ganny nou en meday lor, si zis nou ti’n sot nou 1 santimet pli long ti 12.91, nou ti’n premye. Si dan badminton konmsi nou ti’n byen konmanse nou ti’n ganny nou 1 dan 4 meday lor sa meday larzan ti’n vin lor, nou ti’n pase. Si dan judo sa meday larzan ti vin lor, nou ti’n pase. E sa bann pei pa kapab aksepte. Mon rapel granmaten zour dernyen levennman nou desann e ti annan nou atlet Seselwa Msye Labiche, mon dir mon zonm la sor ou pei i depan lo ou zepol, fer sir ou taye. In debourye pov dyab, selman i pa’n arive. Sa Malgas ek sa Larenyon ti bat li, me solman in donn tou e nou satisfe avek nou dezyenm pozisyon ki ozordi aprezan i vin en presedans, i vin en barenm, i vin en benchmark ki nou bezwen al defann. E nou bezwen redouble nou zefor e sa pti larzan ki nou’n gannyen pa ase li, be selman nou konpran. Nou pe travay avek Sekter Prive pou nou kapab konplemant sa ki Gouvernman in donn nou, mazinen nou ankor dan Progranm Reform Ekonomik e nou bezwen konpran sa sityasyon osi.
So sanmenm mon’n dir sak progranm nou bezwen gete, sak pti depans ki mannyer i ete pou fer sir ki napa labi. E nou bezwen mazinen sa voyaz Mr Deputy Speaker nou pa pou lo later Sesel e nou pa pou annan sipor nou bann piblik, nou popilasyon. So nou bezwen travay 2 fwa pli dir se pour sa rezon ki nou pe travay ek tou bann Federasyon. Nou pe zwenn zot, nou pe zwenn zot Sanmdi la pou nou kapab evalye ki mannyer keksoz pe ale pou nou fer sir ki nou kapab al lager. I pou difisil be selman zour lemoman i arive nou konnen ki Seselwa pou donn tou pou loner Sesel.
So vwala Mr Deputy Speaker ki mon kapab dir ou dan sa laliny. Mersi Mr Deputy Speaker.
Onorab Lebon
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy anvi repons Minis, eski Minis i kapab dir nou Lasanble ki stratezi lenformasyon ou lentelizans nou annan lo nou bann oponan dan larezyon ki kapab ganny servi konman en lavantaz pou asir plis meday pou nou pei e pourquoi pas sorti premye pou sa game. Mersi.
Mersi Mr Deputy Speaker. Parey mon’n dir bannla pe mayer pike pou fer sir ki zot bat nou. Mon ti dir lotrozour sa nevyenm edisyon Zwe de Zil i pe vin edisyon zwe bat Sesel. I annan serten mannev lo nivo teknik ki ti’n fer pou kapab met nou dan en pozisyon dezavantaze, be nou’n lager ansanm ek Komite Olenpik e la nou satisfe ki bann lareg i normal. E bannla pe train partou kote, zot pe rod tou bann dimoun pou vin anbelir zot lekip, e parey ou’n dir nou pe servi lentelizans pou nou kapab gete lekel bann dimoun, ki zot bann letan dan bann spor ki ou kapab mezire, ki ou konnen naze, atletik par ezzanp. E an menm tan sa i a permet nou pli tar nou ava dir, nou bann target spesifik parey Onorab in demande ki bann forecast ki nou annan. Nou ankor pe fer sa travay la be selman nou pe travay an etrwat kolaborasyon avek bann Federasyon e avek Komite Olenpik pou nou kapab donn le meyer de nou menm ler Out i arive. Mersi Mr Deputy Speaker.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy dapre Federasyon Laboks i annan plizyer bokser ki’n ganny kontaminen akoz aparaman i annan en fungus dan kek porsyon okipe par Laboks kot NSC Hall e sa in fors sa Federasyon pou pran desizyon pou aret training laboks. Eski Minis i kapab dir sa Lasanble si i annan okenn plan servi en porsyon sa larzan pou rektifye sa problenm pou ki training laboks i kapab repran oplivit posib. E eski i annan plan pou reward nou bann atlet handsomely pou zot bann bon achievement apre Zwe de Zil. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker napa okenn fungus, napa okenn viris. i zis en kankan ki pe sorti deor sa. Konmsi byen koze i fer byen konpran mal koze ki fer diskisyon. Konmsi nou’n tonm dakor nou’n diskite avek Federasyon Laboks e sa i zis en keksoz ki nou pe sansyonalize. Onorab pa vre sa bann zafer. Lasante in enplike e i zis pa vre. Konmsi i zis pa kapab. I annan en ta travay ki nou pe fer, la nou devret pe viz ver en sel lobzektif. Ganny sa bann meday lor. Laboks i anmenn nou mon krwar 4 meday lor. La la nou priyorite. Konsantre lo la, pa les nanryen ankor vin derenny nou. Mon krwar se sa ki nou devret konsantre lo la la. Konmsi la letan Karenm annou met tou sa bann zafer ater, annou konpran, annou konsantre lo travay ki nou annan pou fer. Nou travay byen avek Federasyon Laboks parey avek lezot Federasyon e wi Onorab nou pou reward zot handsomely. Nou ava konsider sa Scheme ki nou ti annan dernyen fwa, me sa ki nou pou annan i pa pou pli ba ki sa. Nou kapab donn zot detay plis. Mersi Mr Deputy Speaker.
Kestyon nimero 36 Onorab Arnephy
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy kestyon pou demann Minis kwa ki pe fer pou revwar lapros e koneksyon ant NSC e bann Komite sports o nivo distrik? Mersi Mr Deputy
Mr Deputy Speaker se distrik ki met an plas bann Komite sportif e rol NSC se pou donn formasyon neseser sa bann manm sa bann Komite. I enportan pou note ki NSC i deza annan en program formasyon an plas. Dan sa menm direksyon NSC i annan plan pou devlop en lapros, en lapros rezyonnal pou ankouraz partisipasyon lakonminote sirtou relye avek idantifikasyon talan a en tre zenn az, e osi permet ki spor i vin en keksoz regilye dan lavi tou dimoun, tou lezour. NSC pe zwenn ek bann Chairman Komite Spor tou le 3 mwan pou fer swivi lo bann plan d’aksyon respektiv. Bann Komite Spor dan distrik i enn bann platform enportan pou nou kapab asire ki nou Polisi spor i ganny materyalize. Akoz lo nou Komite Spor i annan bann reprezantan sorti bann disiplin sportif ki egziste dan sa distrik, i annan reprezantan pou spor pour tou, spor lamas e osi reprezantan pou bann dimoun ki get devlopman spor parey mon’n dir, ki nou kapab idantifye e NSC son rol se fer sir ki nou donn formasyon sa bann Komite e osi travay an etrwat kolaborsyon avek zot pou nou kapab ganny bann rezilta lo tou bann nivo. Mersi Mr Deputy Speaker.
Kestyon Siplimanter Onorab Arnephy?
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy an vi ki Minis in koz en pti pe lo formasyon a en tre zenn az, eski Minis i kapab dir ek nou Lasanble kwa ki tou bann Federasyon pe fer spesifikman pou devlop grassroots sports dan bann distrik. Akoz ozordi nou vwar i plizoumwen foutbol me nou tant pou vwar bann lezot sports pe ganny en pti pe neglize. So donn nou en pti pe vizyon sa bann Federasyon pou antre dan distrik, sorti dan biro e fer ki sa bann keksoz i bouze.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker foutbol i enn ki pe fer en bon travay e an kolaborasyon avek Minister Ledikasyon nou pe priyoritiz 5 sports, foutbol i deza enn, i annan basketball, i annan volleyball, i annan atletik, avek naze. Vwala la sa 5 spor debaz kot nou pou kapab anmenn li pli ba posib, anmenn li pou fer bann konpetisyon enter-skoler enter-distrik, enter-rezyon. Fer li vin en keksoz ki ava deza antre lo kalandriye, lo peizaz spor bann kominote. Nou vwar tou lezan sa lannen pou vin le 18 Zen kot Sanpyona Enter-skoler Atletik. Nou oule travay, nou pe travay ek Minister Ledikasyon pou ki nou kapab fer li, pa zis pou atletik, me pou osi bann lezot spor avek lobzektif devlop spor depi grassroots, depi nivo pli ba. Mon’n koz lo idantifikasyon bann talan pou permet nou kapab ganny meyer dimoun, lakrenm nou lakrenm pou nou evantyelman kapab fer en pli zoli perse lo nivo pa zis kontinantal, Lafrik, me osi pli o efnternasyonal e pourquoi pas en zour ganny sa meday Olenpik ki nou pe ekspekte. Mersi Mr Deputy Speaker.
Kestyon nimero 37 Onorab Dugasse
Mersi Mr Deputy Speaker. Eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble ki mannyer bann diferan Agencies i enterakte vizavi bann ka sosyal, premyerman lo nivo nasyonal e dezyenman lo nivo distrik? Mersi Mr Deputy Speaker.
Mr Deputy Speaker mersi. Mr Deputy Speaker mon Minister i enterakte avek bokou Minister, avek bokou Lazans governmantal e ensi ki non-governmantal dan son travay lo nivo sosyal. Travay lo nivo sosyal parey mon’n dir taler i pa travay pou en Minister ouswa en Lazans tousel. Bann mekanizm nasyonal an plas pou promot sa lenterasksyon i NCCP – National Commission for Child Protection, Police Child Protection Team, Inter-Agency Committee, Social Services Committee e After Care Committee.
Mr Deputy Speaker National Commission for Child Protection i konsey Gouvernman, i fer bann rekomandasyon lo Polisi ki konsern zanfan, devlopman zanfan. Bann manm i Zafer Sosyal, Ledikasyon, Lasante, Anbasader pour Madanm ek Zanfan, Lakour Siprenm, Biro Prokiyer Zeneral, Lapolis, Sekreter Prensipal dan biro Vis Prezidan, NCC Fondasyon bann zanfan, Konsey Nasyonal pour Lazenes, avek CEPS. Sa Komisyon i zwenn 3 fwa par an.
Lekip Lapolis Proteksyon Zanfan e Servis Sosyal li i travay ansanm anba en sel twa parey Prezidan ti anonse isi pandan diskour Leta Lanasyon. Son responsabilite se pou fer lanket dan bann ka labi zanfan tel ki neglizans, labi emosyonel, labi fizik e labi seksyel.
Komite Inter-Agency i zwenn 2 fwa par mwan e diskit lo diferan ka labi zanfan anmas e partaz lenformasyon e fer bann plan travay pou adres bann bezwen sa bann zanfan. Zot osi evalye progre dan sak ka. Bann Lazans i Servis Sosyal, Lapolis, Lasante Ledikasyon avek NCC.
Komite Servis Sosyal li i zwenn tou le semenn pou etidye e analiz bann rapor prepare par Servis Sosyal ala demann Lakour e Tribinal Lafanmir. Zot osi fer bann rekonmadasyon dan bann ka custody, access, maintenance adopsyon e guardianship. Lazans e Servis Sosyal Lasante, Ledikasyon avek NCC.
Komite After Care li i zwenn tou le mwan pou ed bann dimoun enkli bann ansyen prizonnyen e viktim labi sibstans re entegre dan zot fanmir, dan kominote e dan lasosyete pou zot pa retourn dan menm sityasyon. Bann Lazans i Servis Probasyon, Departman Devlopman Kominoter, Lanplwa, Prizon, Lasante, Lazans Proteksyon Sosyal, Minister Lakaz, Sant mon Wayal, Ledikasyon, Lapolis, IDC, Friends Of Prison, reprezantan Caritas e legliz Anglican.
Bann mekanizm ki nou annan lo nivo distrik Mr Deputy Speaker i konpri District Team, anba Departman Devlopman Kominoter e li i sa striktir lo nivo distrik ki konpri bann diferan Lazans ki donn servis lo nivo distrik. I en forum aksyon ki zwenn 1 fwa par mwan pou partaz lenformasyon an relasyon avek bann servis ki pe ganny ofer lo nivo distrik. Zot adres bann size, bann ka pertinan e ansanm sizer solisyon posib atraver zot travay, zot devlop sa lespri partenarya e sa lespri travay lekip.
Task force distrik li i pran aksyon e responsabilite pou adres bann defi sosyal dan lakominote dan sa distrik, e bann Lazans i Servis Sosyal, Lasante, Lapolis, Ledikasyon e travayer Lazenes.
Ki bann zouti ki nou annan pou travay avek? Progranm prevansyon i enn e ansanm avek bann Lazans e Ladministrasyon Distrik sa progranm i enkli bann diferan entervansyon. Sesyon sipor lafanmir dan bann distrik, sansibilizasyon pou proteksyon zanfan, sesyon edikasyonnel dan lekol e dan kominote e kan neseser bann lezot aktivite ki ganny fer baze lo bann demann. Bann Lazans i Ledikasyon, Lapolis, Lasante, Lorganizasyon relizyez, Travayer Lazenes, Sosyete Sivil, CARE, NCC, DAC, CAR.
En lot zouti se Working Together Manual. Li i en zouti ki bann Lazans, Servis Sosyal, Lapolis, Lasante, Ledikasyon e NCC i servi e zot refer lo la pou gidans ek lentervansyon dan bann ka labi zanfan.
Risk Indicator Framework li i en lapros standar ki ganny servi pou idantifye bann nivo risk ki konsern zanfan e lafanmir. Desizyon i osi ganny pran lo ki mannyer pou adres bann bezwen. Lazans, bann Lazans, bann manm i Servis Sosyal, Lasante, Ledikasyon, Departman Lakaz e Departman Devlopman Kominoter. Travayer i toultan an enteraksyon avek bann diferan group ek Lazans a tou nivo pou benefis nou kominote. Dan mazorite ka nou vwar nou pe travay an etrwat e an pros kolaborasyon avek bann Lazans ki mon’n mansyonnen oparavan pou donn piblik en servis konplet. Ler bann Lazans i enterakte nou refer bann ka ant bann Lazans, esanz lenformasyon, konsilte, analiz sityasyon ansanm, fer bann plan travay e partaz responsabilte. Mersi Mr Deputy Spieaker.
Kestyon siplimanter Onorab?
Mersi Mr Deputy. Prenan kont larepons Minis, eski Minis i kapab dir nou si i satisfe avek prosesis ou lentervansyon ki ganny fer dan bann diferan ka ki ou’n mansyonnen? E si bann mwayen kominikasyon ki egziste ant sa bann diferan azan pe marse? Mersi.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker sityasyon sosyal i konpleks dan pei. Nou’n deza diskite, nou’n deza koz lo la, e bann ka i osi konplike. I enportan selman ki nou annan bann zouti e bann Lazans avek sakenn son responsabilite swa par lenstriksyon adminsitratif oubyen anba Lalwa ki sakenn i konnen kote mon anmenn mon servis, mon bann aksyon e kote lot i pran e kote ki nou partaz lenformasyon. Mon avoue ki i annan lespas amelyorasyon dan travay bann Lazans. Kominikasyon i enn. Mon krwar Prezidan in koze annou reste konekte pa zis konekte avek dimoun me osi annou konekte antre nou e annou pa azir sakenn son pti Wayonm, son pti Departman. Me annou travay pou byennet dimoun. Bann tit ki nou annan i pa nanryen ditou, i en tit, i tit serviter ki ou servi dimoun pou ed zot kapab adres bann size.
Wi kominikasyon i en defi se pou sa rezon ki detanzaot nou pe zwenn pou nou kapab koze pou amelyor fason ki nou deal avek keksoz. E zisteman apredemen nou pe analiz, nou pe evalye 3an aksyon travay ki nou’n fer anba progranm Renesans Sosyal, ki sa ki nou’n fer byen, ki bann success stories e i annan success stories, ki bann defi, i annan defi e ki mannyer nou pou kapab ranforsi nou zefor e nou langazman pou kontinyen dan sa travay.
Mr Deputy Speaker, i enportan sa travay ki nou pe fer akoz sa travay pou determinen ki mannyer nou kontinyen fer ki nou bato, Sesel i reste aflot e i kontinyen kapab ariv ver destinasyon, en meyer lavi pou nou pei, pou nou zanfan, pou nou fanmir Mr Deputy Speaker. Mersi.
Onorab Fideria
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy an vi repons Minis eski Minis i kapab enform sa Lasanble si nou bann NGOs ki pe ganny sipor bidze Gouvernman pe kontribye a en nivo satisfezan pou ede apez ou rezourd en pe bann problenm sosyal lo nivo nasyonnal ou menm o nivo distrik. E dan ka ki bann travayer sosyal i en konponan tre enportan ki Minister pe fer pou tou distrik annan enn, menm alavenir annan 2 Travayer Sosyal pou sak distrik. E si zot pe get dan posibilite pou annan en ler travay pli flexible olye 8er-4er. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speaker. Onorab mersi pou poz sa kestyon, wi Gouvernmann i ed en kantite Lasosyasyon non-gouvernmantal atraver bidze, zot aprouv en kantite depans e wi nou travay an etrwat kolaborsyon avek zot.
Ozordi enn nou bann pli gran defi se annan resours, resours kalifye pou nou kapab adres bann defi ki devan nou. Onorab annan en Travayer Sosyal, nou ava byento ansanm avek PS ranpli sa vacancy ki annan kot ou, me nou bezwen resours kalifye. Me an plis resours kalifye nou bezwen annan resours ki annan konpasyon, dimoun ki annan leker, ki pe fer li akoz i santi pou sa bann dimoun ki i travay avek. Si nou kapab ganny sa de ansanm. E nou fek selebre Lazournen Travayer Sosyal le 17 Mars e sa bann manrmay zot donnen, zot donnen e mon pe demann zot pou donn tou, be selman nou bezwen apresye ki zot osi zot mer, en perd fanmir. Me i reste ki nou bezwen annan resours imen kalifye ki devoue pou kapab ed en lot.
Ki ou pe koz travay ler fleksib wi, nou bezwen aplik ler fleksib e se sa bann menm travayer sosyal ki nou pe travay avek ki nou pe demann zot al fer lezot travay ankor anmetan lanfaz lo prevansyon olye ki esper problenm ariv kot nou pou nou kapab tay avek.
Mon bezwen kapab annan plis resours kalifye mon’n dir. Se pour sa rezon ki nou’n komans en progranm avek Liniversite Sesel, en Bachelor in Social Science pou permet reponn bezwen sa nouvo sityasyon sosyal ki konpleks. Nou pa kapab rezoud problenm sosyal 30an pase ek menm zouti ozordi. Nou bezwen plis zouti, nou bezwen nouvo zouti. E nou krwar poudir sa pa ki nou’n pran avek Liniversite Sesel i ava permet nou train bokou plis, donn dimoun kalite bagaz pou kapab adres sa bann defi sosyal ki peizaz devlopman i prezante avek nou. Nou bezwen osi asire ki nou ranforsi kapasite nou bann Lorganizasyon non- governmantal, pou kapab komanse kot Governman i kite akoz ler ou pe deal avek sosyal, ou pe deal ek relasyon imen, ou pe deal ek dignite imen ou bezwen konnen ki mannyer ou pou apros sa. Olye rod led e anmenn solisyon nou pa kapab met dezord. Se pou sa rezon ki tou bann groupman lo nivo distrik e lo nivo nasyonal kot i konsern Sosyete sivil i annan en gran lanfaz ki pe ganny mete lo ki mannyer nou pou ranforsi kapasite sa bann dimoun, fer zot pli abil, pli able pou kapab donn en koudmen, zwe en rol efikas kot i konsern travay dan domenn sosyal. Mersi Mr Deputy Speaker.
Kestyon nimero 38, Onorab Dugasse.
Mersi Mr Deputy Speaker. An vi sa logmantasyon dan pri lavi, eski Minis pour Zafer Sosyal ek Spor i kapab enform nou Lasanble si son Minister i annan lentansyon revwar weights Lazans Proteksyon Sosyal pou kapab cater pou bann paran ki annan zanfan dan Day Care. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy swivan bann travay ki’n pran plas dan pei kot i konsern devlopman pti anfans, i annan en pe letan la ki nou’n demare e nou tou nou’n tonm dakor ki nou bezwen donn nou bann zanfan en bon komansman dan lavi, a winning start in life. Nou’n evalye tou bann laspe travay ki annan dan pei e lo kote ASP nou’n trouve ki e Board Lazans Proteksyon Sosyal in santi ki i annan en nesesite gete ki mannyer nou kapab revwar sa kestyon weight parey ou kestyon pe demande. E Board pour Lazans Proteksyon Sosyal ti prezant avek konsey Minis propozisyon pou ganny lotorizasyon pou en nouvo weight ganny kree pou enkli dan kalkilasyon Welfare, en eleman child minding. Mr Deputy Speaker ler mon pe koz child minding mon pe koz osi Day Care.
Mr Deputy Speaker mon annan plezir anonse ki sa propozisyon in ganny aprouve. Dan prosen zour, piblik i a ganny plis lenformasyon lo ki mannyer i pou marse, ki mannyer i pou ganny enplimante.
Mr Deputy Speaker sa pou aplik pou lakour kot paran i dan lanplwa me i pa kapab fer 2 bout zwenn e kot i annan zanfan ase 0-4an ki pa dan lakres. Dan nouvo kalkilasyon weights pou annan en nouvo konponan ekstra ki pou apel child minding avek en valer R500 atase avek. Sa desizyon in ganny pran anliny parey mon dir taler, avek travay dan domenn ptit anfans e osi Polisi ki nou annan pou donn nou bann zanfan en bon komansman dan lavi. An menm tan pou ankouraz bann paran ki pa pe travay pou al pran en lanplwa.
Mr Deputy Speaker zis pou fer rapel ki dan bann weights bann konponan i konm swivan ; pou premye adilt R2,005, pou dezyenm adilt 70 poursan sa. Pou zanfan R1,002. Pou lakaz R500. Pou litilite R488 e pou transpor R250.
Alors Mr Deputy i ava annan en nouvo konponan ki azout avek sa ki mon’n dir e li i pou apel child minding avek en valer R500. Mersi Mr Deputy Speaker.
Bon an vi ki Gouvernman in fini aprouv avek sa ki Onorab Dugasse pe demande, kantmenm mon a permet en kestyon sak kote latab. Onorab De Commarmond.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker eski Minis i kapab enform nou Lasanble si son Minister pe revwar weights pou bann travayer serye ki pe pey son kontribisyon lakaz, son housing loan, ki pe lwe lakaz an menm tan ki annan zanfan dan Day Care e ki trouv li difisil pou fer 2 bout zwenn e ki sirtou kot Tribinal pa pe ed li pou ganny kontribisyon sa lot paran ki pa pe kontribye. Mersi bokou.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mon en pti pe bite Onorab. Komannyer Tribinal pa pe ede? Sa ki vin devan i deal avek.
Parey taler……
Rephrase ou kestyon pou Minis kapab pli konpran.
Ok eski Minis i kapab enform nou Lasanble si son Minister pe revwar weights an zeneral sa konmsi sa en weights…..
In fini revwar i dir.
Sa in fini revwar i dir….
Non i pou reget ankor akoz la i annan keksoz nouvo la. Mon pe dir, pou bann travayer serye ok, ki pe pey son kontribisyon lakaz, son housing loan, i pe lwe lakaz an menm tan e ki i annan zanfan dan Day Care parfwa 2 e ki an menm tan i vwar difisil pou fer 2 bout zwenn akoz en paran, enn sa kote paran la pa la li, swa i dan Prizon, swa i pa pe kontribye pou sa zanfan, prezan kes i devan Tribinal pa ankor deside lo la, ouswa Tribinal i dir li al rod sa paran, al rod sa dimoun e sa dimoun zanmen i kontribye. Savedir sa kontribisyon osi pa vini kot sa lakour sa dimoun tousel ki pe debourye, pe travay serye, ou konpran. Prezan i napa, i lo borderline li prezan ou. Prezan Minister letan i gete la sa – Lazans letan i gete, i pa kapab ganny asiste e li i pa kapab viv li. Ou konpran? Sa ki nou bezwen revwar ki mon pe mazinen.
Proceed Minister
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker i annan 2 keksoz. I annan revwar bann weights parey i annan dan Lalwa ki mon dir taler ki ASP son Board i zwenn frekaman pou vwar depandan lo bann sityasyon ekstern, sa enn. E la nou’n fer antre en nouvo weights dan kalkilasyon ki pou ed bann dimoun ki bann paran tousel partikilyerman ki pa pe travay, pou zot al pran en travay oubyen paran tousel ki pe travay ki annan en zanfan 0-4an ki osi kapab benefisye atraver sa nouvo laranzman ki’n ganny fer.
Onorab ou pwen i spesifik, ou’n dir ki sa dimoun pe pey son HSS i pe pey son housing loan, e an menm tan i pe pey en lokasyon lakaz. Mon pa kapab donn en langazman ferm lo la be selman mon kapab dir ou ki si en dimoun i pe onor son langazman vizavi son loan lakaz e i santi li anbarase i annan serten mekanizm anba Minister Labita avek Lakaz ki kapab pran serten konsiderasyon donn li serten soutyen, serten soulazman tanporer ziske ler i a ganny son lakaz e i pa a bezwen pe pey tou le 3 anmenmtan. E dayer mon pa krwar si ou kapab pey tou le 3 an menm tan. HSS, housing loan avek lokasyon lakaz. So 2. So mon krwar pou lemoman mon pa kapab donn en garanti ki weights pou ganny revwar akoz ozordi weights i R500 pour lakaz. Ki ou ou pe demande, revwar sa dan bann ka kot bann dimoun i serye. Mon pa kapab donn en langazman me nou kapab osi travay avek Minister Litilizasyon Labita pou gete ki mannyer i annan en soulazman ki i kapab donnen avek sa bann paran. Mersi Mr Deputy Speaker.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy eski Minis i kapab enform sa Lasanble si Lazans i annan okenn plan pou revwar lafason ki zot definir kwa ki konstitye en fanmir kan i annan plizyer fanmir ki pe viv anba menm twa pou ki zot ava kapab asiste sak fanmir ki pe viv anba sa enn menm twa apropriyeman. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speaker. Sa i en deba ki eternal. Nou ed fanmir anba enn menm twa. Se twa ki determin household. Onorab ou pe demande ki sa i ganny revwar. Nou lobzektiv Mr Deputy Speaker se ed bann dimoun ki dan bezwen ki pa kapab fer 2 bout zwenn pou zot kapab debout lo zot lipye. Ou a dakor avek mwan. Ed bann dimoun ki pe debourye zot, zot pe trimouse me ki annan sa lentansyon kapab sorti dan sa sityasyon sosyal e kapab debout lo zot lipye, nou pe donn serten soulazman tanporer e mon pe get nou Sistenm Proteksyon Sosyal i la tanporer pou en dimoun ki dan difikilte pou li kapab bouz, debout lo son lipye e zer son lavi. So ofir e anmezir ki nou pe devlope, nou pe evolye nou pe vwar ki mannyer Sistenm Proteksyon Sosyal i kapab reponn bezwen aktyalite ki devan nou. E dan sa lespri parey mon’n dir ASP i vwar bann fason pou get ki mannyer nou pou pli byen kapab, me nou pa oule tir responsabilite lo sa fanmir, lo sa endividi pou li kapab zer son lavi. Mersi Mr Deputy Speaker.
Bon avek sa nou’n ariv alafen Question Time pou ozordi. Nou a remersye Minis avek ou lekip e nou ava ekskiz ou parmi nou.
E avek sa Lasanble a pran en break ki nou a rezwenn 11.10.
Bon, nou kontinyen lo nou Order Paper e nou prosen item se Mosyon. E mon a envit Onorab Bernard Arnephy pou prezant son Mosyon.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, Mosyon table devan nou Lasanble ozordi, pe demande ki Gouvernman i konsider desantraliz bann servis asosye avek netwayaz e lanbelisman distrik, ki enkli semen, lans, koup pye dibwa e donn Ladministrasyon Distrik plis lotonomi pou zer bann tel servis.
Mr Deputy Speaker, nou’n bouz en kantite. Nou’n fer en kantite langazman pou amelyor lavi nou pep. Ok. 38an progre me ozordi mon panse in ariv ler pou nou revwar lafason ki serten pratik, serten aktivite i pase, pou fer ki keksoz i bouz pli byen, dan en fason pli kordinen e kot setaki i konnen ki son rol, pou fer ki pei, ki distrik, ki lakominote i bouze.
Mr Deputy Speaker, rezondet prensipal deryer mon Mosyon se pou asir plis lefikasite dan lafason ki bann aktivite relye avek mon Mosyon i ganny fer o nivo distrik e kot Ladministrasyon Distrik, Lotorite Distrik i annan en pti pe plis kontrol lo kwa ki pase lo en daily basis, dan son distrik. E parey mon’n fer resorti pli boner, konpran en pe pli byen kwa ki sak Lazans i annan pou fer, ki aktivite sak Lazans spesifik, relye avek travay distrik.
Mr Deputy Speaker, toulezan byen boner, distrik i ganny demande pou soumet en lalis bann travay ki pou fer son lannen ki vini. E sa i enkli bann semen ki annan pou fer netwayaz, bann pye dibwa danzere, ki swa lo propriyete Gouvernman, ouswa lo propriyete prive, kot bann dimoun ki pa afford pou kapab koup sa bann pye dibwa, then Gouvernman i antre, atraver bann mekanizm, pou kapab asiste e vwar ki mannyer nou kapab ede. Nou ganny demande o nivo distrik pou submit lalis bann lans ki annan pou netwaye, bann lanmar ki annan pou netwaye, bann rigol ki nou bezwen zere. E tousala, pou fer ki i rann lavi bann dimoun dan kominote pli eze.
Me Mr Deputy Speaker, malerezman ki nou vwar se ki malgre i annan provizyon Bidzeter ki ganny fer, sa bann provizyon bidzeter i eparpiye atraver diferan Departman, diferan Minister e ler i ariv ler pou fer sa bann travay, ki nou vwar se ki nou vwar i annan en kantite birokrasi, en kantite prosedir ki ou bezwen pas atraver avan ki bann tel servis i ganny delivre. E souvandfwa, ler ou esper tou sa kantite letan, i ariv bokou ka kot domaz i ganny fer. Par egzanp, si ou pe koz en pye dibwa ki danzere, sa pye dibwa i ganny letan tonbe, i fer domaz e i kout nou bokou plis pou al repar sa bann domaz ki ganny fer.
Lide mon Mosyon Mr Deputy Speaker, i tous 3 laspe prensipal. Se donn distrik en pti pe plis lotonomi, me an menm tan, asire ki i annan en pti pe plis accountability lo lafason ki distrik i delivre, an relasyon avek sa ki ganny fer lo nivo santral, akoz ozordi, dan lenstans sa bann keksoz ki mon’n nonmen la, netwayaz semen, rigol, koup pye dibwa ensidswit, nou vwar ki souvandfwa desizyon final i sorti anler kot santral, apre i re koul down to distrik. Me nou, nou santi poudir sa i bann senp pti keksoz ki distrik li menm i kapab pran bann desizyon, donn bann direktiv e sa i ganny fer.
Distrik pe demann pouvwar, me nou pa pe demann pouvwar absoli pou nou manage tou keksoz. Nou pe demann en pouvwar rezonnab kot nou annan en pli gran say dan lafason ki sa bann pti proze, sa bann pti travay i ganny antreprann.
Mon’n lie en pti pe Procurement Act 2008, ok. Ki ganny manage par Tender Board e i annan en bann kriter ki zot servi pou asir fairness, la transparans, accountability and so on. Me enn zot bann kriter se, nou bezwen fer sir ki whoever Kontrakter ki ganny travay pou fer dan distrik, sa bann Kontrakter i ape deliver a la oter, kot nou pa favoritiz okenn personn ok, lo depan en lot dimoun, me ki bann travay ki ganny fer, i ganny fer byen. E lekel ki dan pli bon pozisyon pou fer sa, si pa bann dimoun ki travay dan Lotorite Distrik.
E en trwazyenm rezon akoz lide en tel Mosyon, se pou empower en pti pe plis Lotorite lokal. Nou’n bouze. Ozordi, en kantite keksoz lo nivo distrik pe ganny manage par Lotorite Distrik, Ladministrasyon Distrik e nou santi poudir dan mazorite ka, distrik i annan sa kapasite ok, pou li kapab zer bann tel aktivite o nivo son distrik. E sa i ava an retour, ki i annan plis lefikasite dan lafason ki bann aktivite i ganny fer o nivo distrik.
So, Mr Deputy Speaker, zis pou donn enn de legzanp. An relasyon avek sa ki mon’n mansyonnen dan mon Mosyon, se ki nou vwar ozordi, i annan en kantite Lazans. Land Waste Management, i annan SLTA, i annan PUC, i annan Departman Lanvironnman, i annan Departman Devlopman Kominoter, ki pe zer tou sa bann servis. E bomaten mon’n kontan tande ki Minis Meriton dan pe reponn kestyon, in koz lo District Team. E in dir poudir District Team i en forum ki sipoze fer aksyon. E enn mon propozisyon vizavi avek mon Mosyon se ki pli bon forum pou kapab inisye e donn direktiv pour ki sa bann travay i ganny fer here and there. Ok. Mwan en dimoun ki petet mon swiv en pti pe ok, bann issues ki leve dan District Team akoz i konsern mon distrik. I bann issues ki ou bezwen anmenn devan Lasanble, devan bann Parlman, devan bann Departman konsernen. Mon mazinen, en kantite issues ki ganny diskite lo District Team. Si distrik ti annan en pti pe plis pouvwar, plis lotonomi, then, sa bann issues ti kapab ganny tackled dan en fason pli byen, pli vit, pli timely. E pour nou kapab fer sa, nou bezwen asire ki nou annan en landrwa santral ki kapab kordin tou sa bann keksoz. E ki pli bon Departman pou fer sa, mon panse se Departman Devlopman Kominoter.
So, Mr Deputy Speaker, ki mon pe dir dan mon Mosyon se ki ler distrik i submit son lalis proze, bann tipti proze, Sa bann proze, i ganny kategorize. Bann Minister responsab, ok. Nou donn legzanp, nou dir Anse Boileau sa lannen, nou annan nou 20 pye dibwa pou koupe. Dibwa danzere. Ok. Sa bann proze i ganny kategorize. Son finans i ganny anmenn dan en sel landrwa. Par egzanp nou dir, anba kot Community Development e kot nou konnen poudir distrik Anse Boileau, mon annan mwan 20 pye dibwa pou koupe e ler sa tim, ki swa District Team, i pran desizyon i dir then, nou bezwen koup sa 20 pye dibwa, nou konnen poudir i annan sa larzan somewhere, kot en desizyon i ganny pran ok. Prosedir normal pou allocate responsabilite avek Kontrakter i ganny fer, me ki nou konnen poudir i annan sa finansman la e distrik i kapab pran sa desizyon pou li fer koup sa 20 pye dibwa e peyman i ganny fer. So, distrik pa pe demande ki larzan i vin kot li, li. Distrik pe dir, annan sa larzan somewhere, me nou konnen poudir nou annan en fason pli byen kordinen pou fer sa bann keksoz.
So, Mr Deputy Speaker, parey mon’n dir, prosedir finansyel i reste:- parey i pe ganny fer la ozordi. I reste santral me keksoz i ganny fer dan en fason pli byen kordinen.
Mr Deputy Speaker, nou’n tann resaman koze en kantite lo Program Performance Based Budgeting. E mon krwar lide mon Mosyon i en pti pe avek sa. Nou bezwen pe depans baze lo bezwen e needs nou distrik. E si sa ki mon pe propoze i ganny fer dan en fason byen, en kantite sa bann keksoz, sa bann aktivite, sa bann travay ki ganny fer o nivo distrik, i pou ganny fer byen. Ozordi, malgre i annan serten defi, ler nou get bann kontra bann pti proze dan distrik, lafason ki i ganny fer, distrik i ganny involve en kantite, depi linisyasyon bann proze, depi son konsepsyon, depi ler bann prosedir pour tender i pran plas, ziska ler lenplimantasyon, distrik i ganny konsilte tre byen. Mon pe koz bann pti proze ki ganny administre par Devlopman Kominoter. Sa i mars tre byen. So, why not ki nou anmenn on board bann lezot aktivite, bann lezot servis tel ki netwayaz semen, netwayaz lans ensidswit, kot distrik i annan en pli gran say. E sa i pou ede retir sa persepsyon kot i annan serten pratik koronpi, kot si sa Departman swa sa Lazans ki responsab i pa kontan sa dimoun, malgre sa dimoun pe fer son louvraz byen, then souvandfwa, i santi li ganny penalize. So, lekel ki dan distrik toulezour, si pa bann dimoun ki travay dan Lotorite Distrik, ki pase ki fer letour distrik e sa bann dimoun, zot dan en pli bon pozisyon pou dir, be msye entel, madanm entel pe delivre. Pe fer son louvraz byen. E si i pa pe fer byen, then sanksyon i ganny pran avek li.
Mr Deputy Speaker, sa ki mon pe dir ozordi i pa zis en responsabilite Gouvernman. Nou ti a kontan ozordi, vi ki distrik nou pe entegre pli byen avek bann lenstans, bann CBO’s. Bann Committee Based Organisations. Bann NGO’s o nivo distrik. Nou ti a osi kontan ki sa bann Lazans, sa bann CBO’s, sa bann Lorganizasyon non-gouvernmantal, zot osi zot donn distrik en koudmen dan sa direksyon. Petet en lot sizesyon ki vin avek sa Mosyon, se ki nou re entrodwir en pti pe sa konsep lanbelisman distrik. Donn distrik en pti pe plis sipor, pou li kapab kordin sa nosyon lanbelisman distrik ki en rafal ti fer e ti mars tre, tre byen. E sa ti fer ki dimoun ti pran responsabilite:- bann endividi ti pran responsabilite pou zot prop lakour. Bann dimoun ki baliz avek semen piblik par egzanp, i ti pran responsabilite pou li anbelir son propriyete e asire ki son propriyete pa vin en menas pour piblik. Pour bann dimoun, pyeton, motoris ki servi larout piblik. So, mon mazinen, avek lide en tel Mosyon, i en keksoz ki nou merit mazin re entrodwir o nivo distrik e sa pou byensir anmenn bokou fri pour distrik.
En lot rezon ankor sa Mosyon se ki toultan nou pe koz lo value for money. Tax payer’s money. Tou sa bann proze, sa bann aktivite o nivo distrik ki ganny finanse atraver larzan tax. Bann dimoun ki pey tax. E nou, nou ti a kontan ki nou larzan i pli byen ganny servi. Nou ganny plis valer pour nou larzan. Ok.
En legzanp Mr Deputy Speaker. Ozordi i sagrinan par egzanp, ou vwar en dimoun i ganny kontra pou li netway lans. En lot dimoun i ganny kontra pou li netway rigol e obor semen. Sa dimoun ki netway obor semen li ek son rigol, i pran tou son salte i blow lo lans. Sa dimoun ki netway lans li i vwar li dan en dilenm kot ler son Supervisor i pase. Whoever i pase, li i ganny problenm akoz i dir li sa landrwa pa’n ganny netwaye, kan posibleman li in pase byen bomaten, in netway son landrwa, me i annan serten konfli. So, mon mazinen en pti pe plis kordinasyon o nivo distrik, ok. Sa i a fer ki:- en kantite fwa Mr Deputy Speaker, ni menm konnen, distrik ni menm konnen lekel ki ganny kontra dan son distrik pou netway lans, nou pa konnen. Lekel ki ganny kontra pou netway rigol, nou pa konnen. Akoz, distrik pa ganny konsilte. So, pe demann plis konsiltasyon la. Ok. Tou bann Lazans ok. Konsilte plis distrik e distrik ava annan son say. E distrik ava dir lekel ok, ki nou santi i deliver. Lekel ki nou santi pa deliver. E en dimoun ki pa deliver o nivo distrik, ou pa kapab toultan pe donn li kontra. Renew son kontra.
So, vwala en pti pe lide ki nou pe met devan atraver sa Mosyon. E parey mon’n dir, sa i ava fer ki i ava asir plis la transparans, plis accountability dan lafason ki keksoz i ganny fer. E sa posibleman osi pou ede pou devlop en pti pe plis sa lespri volontarya, kot dimoun i pran son prop responsabilite pou li asire ki son landrwa i reste prop, ki son landrwa pa vin en menas sekirite pour lezot dimoun ki servi son zalantour.
So, parey mon’n dir, si fodre nou ranforsi en pti pe konpetans, kapasite bann dimoun ki travay dan Ladministrasyon distrik, Lotorite Distrik pou zer bann tel servis, then nou fer li. Me an gro, mon panse ki i en sizesyon. I bann propozisyon ki pou vini pli tar ankor, ki pou ed nou distrik, ki pou asire ki keksoz i ganny fer e kot bann mirmirasyon, kot dimoun i dir ou i konplent poudir in demann request pou koup tel pye dibwa, in pran sepa konbyen lannen. Ki sa bann dimoun ki pe netwaye pa pe fer en bon louvraz. Tou sa bann keksoz, enn fwa pour tou, ava ganny met anba kontrol e distrik i bouze.
So, avek sa detrwa mo Mr Deputy Speaker, mon ti a demann bann Manm Lasanble pou aport zot sipor pour sa Mosyon e kot apre bann rekomandasyon ava al kot Lotorite konsernen e nou a vwar koman nou pou bouz de lavan.
Bon. Mosyon in ganny prezante. Okenn Manm ki oule segonde? Onorab De Commarmond.
Eski ou oule entervenir la, oubyen pli devan?
Mon a entervenir en pti pe pli tar.
En pe pli tar. Onorab Rose.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, mon pran laparol boner dan sa Mosyon akoz mon krwar i en Mosyon ki tre enportan e mon krwar i enportan ki avan dimoun i konfize, avan ler nou ganny kestyon avek Leader Lopozisyon. I enportan nou eksplike:- i enportan mon eksplike rezondet sa Mosyon.
Mr Deputy, sa Mosyon e ler Onorab Arnephy ti met sa propozisyon devan, mon ti vwar ki i en propozisyon ki vo lapenn, i valab e pe si ou oule, revwar the management of local governance. I annan pou fer avek local governance. E sa i rezon akoz Onorab Arnephy in demande ki sa bann servis ki distrik i donnen i tonm anba Local Government e non pa diferan Lazans.
I annan pou fer avek the practicalities of managing the district, ki en size ki konsern nou bokou. Me i napa nanryen pou fer avek politik. I napa nanryen pou fer avek Manm Lasanble. Manm Lasanble pou annan son rol, ki mon ava eksplike pli tar ki mannyer i pou fer. Me i annan pou fer avek the administration of distrik ki en Brans Minister, mon apel li Local Government akoz i en brans Local Government dan distrik.
Mr Deputy, ozordi nou annan plizyer Lazans dan pei ki pe fer en bon travay, oubyen pa neseserman travay ki nou satisfe avek me i annan plizyer Lazans dan pei ki involve avek management distrik. E i annan ki bezwen kontinyen. I annan bann laliny PUC par egzanp, ki sa napa nanryen pou fer avek Ladministrasyon Distrik akoz laliny PUC i en travay tre ekspertiz e se PUC ki manage son laliny. I annan grann rout piblik ki annan pou fer ek SLTA kan pou met koltar, kan pa pou met koltar. Sa i depan lo progranm SLTA. Me i annan bann keksoz ki konsern Ladministrasyon Distrik. Me parfwa Ladministrasyon Distrik i santi son lanmen anmare akoz i pa tonm direkteman anba li.
Mon a donn en legzanp Mr Deputy. I annan sa ki apel netwayaz bann secondary roads. Ok. I pa grann rout. I bann semen ki’n ganny fer e i annan en kantite dimoun ozordi, ki demande akoz en Ladministrater Distrik i en dimoun ki enterakte avek son zabitan direkteman. I demande ki sa secondary road i ganny mete anba progranm netwayaz. Now, LWMA li i dir ou, mon napa larzan, mon napa Bidze e sa semen pa dan mon progranm. E la i ariv en konfli akoz sa distrik i santi ki sa secondary road i enportan pour netwayaz e pou ofer en servis a son zabitan, me LWMA pa santi sa lenportans akoz li i pe get 25 distrik e i pe get son national program. Now, si ou ti pran sa Bidze ki sa distrik i gannyen to the management of roads, ou met li anba Local Government, sa Ladministrater Distrik li, i kapab santi poudir be sa secondary road laba, i trouve dan en rezyon kot dimoun pa zet salte. Tou dimoun i netway zot semen eksetera, eksetera. I pa neseser pou netwaye sa enn secondary road ki pe kontinyen ganny netwaye. Me sa enn la kot i annan soudennman i annan 200 zabitan ki deservi li, dimoun i pas dan zerb, dimoun i pas lo fey sek i tonbe i glise. Sa enn i enportan akoz devlopman ki’n arive dan sa distrik over the last 2 years, i neseser ki sa semen i ganny netwaye. Ok. I pli bon, i pli pratik e i remove a layer of birocracy ki nou pep ozordi pe demande. Nou pep ozordi pe demande ki nou tir birokrasi. E ler nou tir birokrasi, nou bezwen get management. Nou bezwen get mannyer bann proze i ganny administre e ki fason pli pratik nou kapab delivre sa servis avek zabitan dan distrik.
Mr Deputy, mon a donn ou en lot legzanp. E sa se annan pou fer avek netwayaz lans. E mon krwar Onorab Arnephy in donn en legzanp tre konkret. En dimoun ozordi, bomaten i netway son lans. En dimoun pa kapab netway lans 10 fwa dan en zournen. Bomaten i netway son lans, sa ki netway semen i vini avek bann power cleaner/blowers, i anvoy fey sorti lo semen, lo lans. I pratik sa. I very practical sa. Be en Lazans ki trouve Anvil, pa kapab manage en senp pti keksoz koumsa dan en distrik. Sa se travay en Ladministrater Distrik pou li met sa 2. E sa 2 Lazans i 2:- enn i annan pou fer ek semen, enn i annan pou fer ek lans, enn i annan pou fer ek lanvironnman. Zot pa koz ek kanmarad zot akoz zot trouve dan diferan Minister. Me sa Ladministrater Distrik li, i pe manage, i pe zer son distrik, i kapab call toulede i dir donk, be ou fer sir keler ou pou netway lans. Ou ava netway lans tel ler, ou fer sir ou pe netway sa ler ki napa en konfli. E se en Ladministrater Distrik:- i travay en Ladministrater Distrik pou koz avek bann diferan pti Lazans dan distrik.
I annan pou fer avek rigol. Dimoun i konplent toulezour, ler Novanm pe vini la, netway rigol akoz Desanm gro lapli pe vini. Rigol pou ranpli, mont lo semen. Donk, Ladministrater Distrik i enkrir en let bann Lazans konsernen, SLTA, LWMA e tou dimoun ki konsernen ek netway rigol, fer sir rigol i pli gran, rigol in netwaye.
E sa Lazans ki trouve Anvil li, i annan sepa konbyen mil rigol pou netwaye li. Premyerman son priyorite probably i Victoria, pou fer sir, i annan lot, i annan Praslin, i annan La Digue. E by the time ki i ariv kot ou, oubyen by the time ki sa i ganny arive dan distrik, deza i vin dan domenn piblik e i vin en konsern piblik.
Mr Deputy, i annan nouvo konsern ki pe leve. Bomaten Minis in koz lo koup pye dibwa. Ok. Ki ozordi koup pye dibwa i tonm anba plizyer Lazans. I annan dezas ki koup pye dibwa. I annan Local Government ki koup pye dibwa. I annan MLUH ki koup pye dibwa akoz lo later Gouvernman. I annan PUC ki koup pye dibwa. Ok. E PUC pa neseserman pe koz ek MLUH. MLUH pa neseserman pe koz ek SLTA. SLTA pa neseserman pe koz ek Local Government. E i enportan ki sa zafer koup pye dibwa:- be lekel ki konnen kote en pye dibwa merit ganny koupe oubyen non? Me i sipoze sa Ladministrater Distrik ki li, i sipoze pase, pas kot son bann zabitan, vwar poudir vre. Sa pye dibwa la, on a day to day basis i vwar. Sa pye dibwa la i danzere. E parfwa, en request i ganny soumet pou koup en pye dibwa e petet dezas:- e mon’n deza ganny dir sa to my face. Be sa pye dibwa pa en danze akoz i pankor tonm lo sa lakaz. I kapab pa en danze? Be nou pou esper li tonbe avan i vin en danze. Ou konnen. So, distrik i vwar sa li e i vwar urgency e demann sa dimoun dan en fason pratik.
E Mr Deputy, ler en pye dibwa i hang par lao lakaz en dimoun la, for me it’s urgent. Pou mwan i devret ganny fer yer akoz sa dimoun pa dormi. Sak fwa en divan i pase, i pa dormi. I pa viv ziska ler sa pye dibwa i ganny koupe. E i annan en progranm ki Ladministrasyon Distrik i kapab fer tre byen ki pa pe ganny fer anba sa progranm koup pye dibwa se, management of bann tipti pye dibwa. En zour mon’n pase, mon vwar en madanm, en pye dibwa pe monte. Mon dir, madanm, mon a donn ou en konsey. Koup sa pye dibwa la, koman ou ankor kapab. Ou pas dan lakwizin ou pran en gran kouto, ou koup li tipti akoz nou bliye, nou pa mazinen. E demen tanto, sa pye dibwa i vin gran. Me en Ladministrater distrik i kapab fer sa progranm dan en fason byen routin. Pase. ler i pase, vizit son bann zabitan, i vwar kot pe monte. I dir mon konsey ou mwan, koup sa pye la, la, la, la. E eventually, si i annan en progranm ki ganny byen fer dan distrik, dan 5an/6an, nou pa pe koz lo koup pye dibwa danzere nou akoz tou sa bann pti pye dibwa in fini ganny koupe. Dimoun pe ganny sansibilize. Akiz en dimoun i vwar en zoli pti pye dibwa andeor son lakour. I pa realize en zour sa pye dibwa pou gran li. Ziska ler pye dibwa in gran. Akoz toulezour i vwar sa pye dibwa li. Me ler sa Ladministrater Distrik i pase i vwar sa pye dibwa, i realize i en danze akoz i son louvraz e i kapab konsey dimoun.
Mr Deputy, i annan en lot issue ki pe leve dan distrik, ki apel bann public spaces. Oubyen la, Onorab Jacqueline lot fwa in demann en kestyon lo public toilets. E dimoun pe demande. Public toilets Beau Vallon. Public spaces. E mon a donn ou en legzanp. Par egzanp i annan en Car Park Beau Vallon kot ansyen Klinik ti ete, ki propriyete Gouvernman. Me dir mwan lekel ki responsab pou management sa Car Park. Dimoun i vini, i park for free. Fantastik. Sekter Prive mon krwar i patch up en pti gin me the cleaning and the management of a public space i tonm anba ki? Ozordi i tonm anba MLUH akoz sa later si mon pa tronpe i pou MLUH. Me MLUH son core business se pa pou al manage en Car Park akoz i tonm anba li dan distrik Beau Vallon. I pa son core business. MLUH son core business se fer lakaz, allocate later e ed dimoun avek lozman. Me akoz propriyete Gouvernman i tonm anba MLUH, i vwar li ozordi pe sorti an deor son core business, pe al fer en travay ki Local Government i kapab fer. Local governance distrik i kapab fer akoz toulezour i pas la, i vwar ki sa Parking i bezwen annan en bon progranm mentenans, en bon progranm netwayaz. I parey avek koup pye dibwa. MLUH son travay se pa pou koup pye dibwa. Nou pe demann li pou fer en louvraz ki i pa’n ganny ne pou fer. Son louvraz se devlop later e lozman pour dimoun. So, mon krwar tousala i bezwen ganny revwar e nou pe met sa Mosyon zisteman akoz nou louvraz se met devan Gouvernman bann sizesyon ki valab e ki dan en fason pratik, i kapab fer nou distrik vin pli efikas.
I annan en lot issue Mr Deputy. Mon pe met sa bann legzanp Mr Deputy akoz dimoun i bezwen vwar dan en fason pratik, ki valer sa Mosyon i annan.
Nou annan sa ki nou apel bann veykil abandonnen. I annan dimoun ozordi, i deside ki son veykil nepli marse, i kit li obor semen. Ok. Bann zabitan Gala par egzanp i konnen, nou annan en veykil obor semen. Nou pa konnen pour ki. I kit li obor semen, i ale. Pye dibwa i pous ladan, fey i tonm lo la e ou bezwen ozordi determinen. Be lekel ki responsab pou al tir sa veykil? Is it SLTA akoz i tonm lo semen? Is it Lanvironnman because it’s an eye sore e pour mwan in vin waste. E or is it Local Government? E se la kot sa Administrater Distrik i ganny pa mal difikilte akoz i bezwen ekrir lanvironnman. E lanvironnman i dir ou, be sa i en veykil, i obor semen. Alors, i tonm anba SLTA. E SLTA an retour i dir ou be non. I en veykil lo semen in park. Dapre mon regilasyon in park. I pa en problenm. Alors i en waste. Be Local Government i bezwen kapab:- distrik i bezwen kapab li determinen pou dir sa veykil in la 10an. I en vye veykil e pe fatig tou dimoun e pou koz en danze e mon annan sa pouvwar pou mwan retir sa veykil lo semen. I vin bann keksoz tre pratik e ki par leksperyans e a fors travay dan distrik, mon vwar difikilte ki bann Administrater distrik i gannyen pou vreman delivre a dimoun.
E mon krwar ki nou pep i bezwen konpran sa. En kantite fwa, nou pep pa konpran. I dir ou, be sa distrik la, sa Administrater Distrik pa’n fer nanryen pour mwan. E i annan rezon li akoz i vwar ki keksoz pa’n bouze. Me keksoz pa neseserman pe bouz parey ti a voudre ganny bouze akoz en kantite bann servis ki pe ganny ofer dan distrik i pa the core business of the Ministry concerned, me it’s the core business of local administration.
Now, i annan bann issues ki kapab ganny leve. Par egzanp la transparans. I reste parey sa. Mon krwar la transparans i award of contracts eksetera, i pa biznes Administrater Distrik. Lekel ki ganny lekel pou fer kwa, i pa biznes Administrater Distrik. It is a Procurement Unit, parey i ganny fer avek bann proze distrik. Laba Finans, Procurement Unit. Whatever bann Board ki ganny desid sa, i a deside. Me enn fwa ki sa award i ganny fer, sa dimoun i reponn son day to day duties. I reponn avek Administrater Distrik. E si i pa netwaye, zabitan pou dir be sa zonm pa’n netway sa semen. Zot premye dimoun ki pou call Administrater Distrik pou dir. Sa semen pa’n ganny netwaye. E Administrater Distrik li, i kapab request ki. Sorry, sa mwan nou santi ki semen pa’n ganny netwaye e payment is not made until such time ki sa Kontrakter i vini, i netway semen prop. I dan en fason pratik sa.
I annan zafer larzan. E mon krwar ozordi, dimoun in realize ki dan Biro Ladministrasyon Distrik napa en ta larzan pou DA zwe avek, whatever. This critic is gone akoz Ladministrater distrik i selman manage son distrik. Larzan i reste kot:- dan kof Gouvernman kot Trezor anba Bidze Local Government. Nou pe zis demande ki sa bann servis Mr Deputy, i sorti anba sa bann pti lezot Lazans ki zot pa neseserman konsernen avek sa. Me i en gro konsern pour distrik. I tonm anba Local Government e i vin the core business of local governance of distrik.
Dernyen pwen mon ti anvi fer resorti dan sa Mosyon Mr Deputy, se ki rol MNA i annan ladan. MNA i annan en rol e son rol se aprouv Bidze pour son distrik. Son rol se demande ki ler Desanm i vini e Appropriation Bill i ganny prezante devan li, li i lager. I lager, demann Gouvernman. Mon bezwen tan, akoz dan mon distrik i annan 10 semen ki bezwen ganny netwaye. Mon bezwen tan, akoz dan mon distrik mon annan:- Anse Royale, mon annan en Beach Front. Mon annan en Park. Bel Air pa kapab demann larzan pour netwayaz lans. I napa. Me mon krwar Anse Royale i bezwen demande pour netwayaz lans. Port Glaud i bezwen demann larzan pour management of public toilets. Ok. En distrik ki napa en public toilet, pa kapab demande. So, son rol MNA e ki pou vin son rol koman en Manm elekte, se lager pour Bidze pour son distrik, pou li gannyen, pou fer sir ki sa Bidze i tonm anba Local Government e ki Local Government i manage. MNA ozordi wi akoz i en local Leader. I annan en kantite travay pou fer. I call diferan Lazans. Zot, silvouple, ede koup sa pye dibwa. Silvouple, ed tel dimoun fer sa, fer sa, fer sa. MNA son rol Lezislatif, se pou fer sir ki son distrik i ganny tou sipor legal. E the Appropriation Bill is a Legal Document. Tou sipor legal pour son distrik run properly. E i oule son Administrater Distrik travay comme il faut e manage byen sa bann zafer.
I annan en lot issue ki pou leve Mr Deputy se, the capacity of local administration, pou fer sa travay. E mon krwar en kantite DA’s Office ozordi pe fer en tre bon travay. I riske zot a bezwen en travayer an plis. En dimoun an plis pou fer inspection. Pou regarde dan distrik ki pe arive. Be sa pye dibwa, al fer bann vizit an plis e siport sa DA. Mon krwar ozordi, Local Government i annan very good structure dan Ladministrasyon Distrik. Zot annan ki lontan ti napa. Zot annan Sekreter, zot annan Office Manager, zot annan mon krwar Field Workers, whatever me i:- petet zot a biff up. Zot a bezwen en dimoun. Me selman nou annan ase konpetans a mon nivo e bann dimoun ki annan konpetans for a long time Mr Deputy, in Local Government. I annan ase konpetans a mon avi, pou zot kapab fer sa travay ki dayer, zot pe deza fer pour en kantite lezot servis. Travay pe deza ganny fer par District Administrators an sa ki konsern par egzanp, bann proze ki pep i met devan zot dan bann meeting ki zot fer. Bann meeting ki zot pe fer dan distrik. La mon krwar zot prezant zot bann proze, eksetera. E lepep i dir zot, be sa semen, sa isi, sa laba. I deza pe ganny fer an sa ki konsern bann local projects. E mon krwar i bezwen kontinyelman ganny fer and in any case Mr Deputy, once ki sa bann local projects. I en pti semen, en pon i ganny fer, lekel ki manage zot? Lekel ki maintain enn fwa ki en Administrater Distrik in deside ki sa peron, sa pon i bon pour sa kominote. Lekel ki pli byen konnen poudir sa travay in konplete e alors la, lannen prosenn, nou bezwen lager pou ganny Bidze pour netwayaz sa semen ki fek ganny konstrir lannen pase? LWMA pa pou konnen li akoz i pa konnen ki sa semen fek ganny fer. I pa pou ale, al rod Bidze pour sa li akoz i pa konnen ki sa semen fek ganny fer. I pa konnen ki semen lo lanmar in fini ganny fer. Me sa DA pou konnen akoz se li ki’n travay pou konstrir sa semen e dan next Budget cycle, i bezwen fer sir ki i request Budget pour netwayaz sa semen.
So, mon pe eksplik sa dan en fason pratik pou dimoun ki pe ekout nou konpran e pou nou osi dan Lasanble konpran tre byen ki pa pe demann detas serten Minister, tir responsabilite eksetera, me pou rod, dan en fason very practical, kwa ki marse for local governance e kwa ki kapab improve. E parey nou toultan fer dan Lasanble, nou met propozisyon devan pour konsiderasyon Gouvernman e nou demande alors ki gouvernman i konsider sa Mosyon.
Avek sa Mr Deputy, mon pou aport mon sipor a sa Mosyon. Mersi.
Mersi Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, pou mwan anmenn sipor pour sa Mosyon, mon ti a kontan dir 2 mo.
Apre ki mon’n ekout loter Mosyon e lot entervenan ki’n koze, mon santi ki sa Mosyon i annan relevans dan sityasyon oubyen dan konteks ki nou pe viv ladan ozordi. Pour mwan, sa Mosyon pou ede amelyor plizyer kondisyon e lafason ki sa bann servis pe ganny fer dan nou distrik.
Mr Deputy Speaker, ler mon fer analiz lo lafason ki sa Mosyon in ganny ekrir, i fer mwan mazin plizyer lenstans dan lafason ki sa bann aktivite ti ganny fer dan lepase. E ozordi, si nou Lasanble pe diskit en tel size. Si Onorab Arnephy in anmenn en tel size devan nou Lasanble pour nou bann reprezantan lepep debat lo la, mon plis ki sir, in annan en demann, oubyen in vwar en nesesite pou keksoz ganny fer dan en lot fason, ki pou anmenn plis benefis pour nou zabitan, pour nou distrik e pour Sesel an zeneral. Pou servi en quote ki Onorab Rose ti fer ler i ti pe koz lo laksesyon Sesel dan WTO. I ti dir ki Parti Lepep pa fer oubyen pa rod keksoz, si son pep pa pou benefisye. Alors, mon santi ki Mosyon Onorab Arnephy pou definitivman anmenn serten benefis pour nou zabitan e nou pei an zeneral. In deza annan detrwa legzanp ki’n ganny donnen e dan mon lentervansyon, mon pou esey fer resorti enn de sa bann benefis. Me avan mon al pli lwen Mr Deputy Speaker, mon ti a kontan retourn en pti pe dan lepase. Sa i fer mwan rapel dan ka Praslin, letan ki nou ti annan PDF, Praslin Development Fund. PDF ti annan responsabilite pou fer serten sa bann travay ki nou pe koz lo la ozordi. Sa letan, se li ki ti responsab pou donn kontra netway semen. An dot mo Mr Deputy Speaker tou sa bann travay ki ti tonm anba PDF, plitar ti ganny remet avek Lazans LMW. Me menm avan sa Mr Deputy Speaker, serten, si pa tou sa bann travay, ti tonm anba Lotorite Distrik. Mon rapel byen ki distrik ti annan en group ki ti ganny anploye, tel ki group lanbelisman, ki osi ti ede fer plizyer lezot travay dan distrik. Me apre, pour en rezon ou en lot, sirtou kan nou ti antre dan reform, Gouvernman ti vwar li neseser pou retir mazorite sa bann responsabilite avek sa bann distrik. Dan ka Praslin parey mon’n dir, serten sa bann responsabilite ti al avek PDF.
Mr Deputy Speaker, lo kote Praslin, letan ki sa bann travay ti ganny transfer oubyen remet avek PDF, distrik pa ti tro santi sa gran diferans dan lafason ki keksoz ti ganny fer. Ti annan sa kontak pros ant PDF ek Lotorite Distrik. Lotorite Distrik ti ganny sipor neseser pou kapab ed li pou delivre serten son bann responsabilite. An vi ki distrik ti napa sa work force ki ti pou kapab ed li pou reponn lapel serten demann son zabitan, demann ti ganny fer avek PDF pour zot sipor e souvandfwa, larepons ti pozitiv. Alors dan sa ka, distrik pa ti neseserman santi sa gran mankman lo kote sipor, pou delivre serten servis pour la kominote. Me avek abolislyon PDF kot responsabilite in ganny transfer avek LWMA, keksoz in pran en lot lanpler. La nou ti vwar ki Lazans ti aret anploy sa gran group travayer, sirtou sa group ki ti travay avek Lanbelisman, me ti plito met serten lo bann pti Kontra. Avek sa sanzman ki ti arive, distrik ti santi li paralize. Petet mon a dir, ti perdi son lanmen drwat akoz sa bann sipor ki i ti pe gannyen avan ti preski arete, akoz WMA Mr Deputy Speaker a sa moman, ti’n aret anploy sa gran group travayer, parey mon’n dir avan. Alor, la keksoz ti komans vin pli difisil pour Lotorite Distrik. Distrik i nepli annan sa posibilite pou li donn serten led son bann zabitan, zis senpleman akoz i napa sa mendev pou li kapab fer.
Mr Deputy Speaker, sa dan li menm, in rann serten nou bann dimoun mekontan akoz zot souvandfwa ekspekte ki zot distrik i kapab rann zot serten sa bann servis. Me Mr Deputy Speaker, en senp legzanp ozordi. Si en dimoun i vin demann ou pou retir en pye dibwa ki danzere, ou pou napa sa mendev pou ou kapab ed li avek. Sel fason ki ou pou kapab ed li se ki ou pou bezwen rod larzan pou ou peye. Me parey nou tou nou konnen isi anndan, ki distrik i napa en tel Bidze. Kote i pou ganny sa larzan pou li kapab pey dimoun pou al fer sa kalite travay. Alor, dan en ka kot in apros ou pou fer en tel travay, ki ou fer?
Mr Deputy Speaker, en lot legzanp. Ou ganny demande pou netway en semen. Ankor, ou pa kapab fer li akoz Lotorite Distrik napa sa resours imen, osi sa resours finansyel pou ou kapab pey en dimoun oubyen Kontrakter pou al fer li. Sa 2 legzanp ki mon’n donnen, i montre defayans e difikilte ki distrik i rankontre, pou li kapab delivre a lekspektasyon son zabitan.
Mr Deputy Speaker, vwala rezondet Mosyon Onorab Arnephy. Avek desantralizasyon sa bann servis ki Onorab pe koz lo la, i ava donn loportinite, me pli enportan pouvwar, Lotorite Distrik, pou li kapab pran bann desizyon ki pou dan benefis la popilasyon. Me mon krwar ki i osi enportan pou nou fer resorti. Menm avek desantralizasyon, nou pa pou kapab arive zwenn tou lekspektasyon nou zabitan. Oubyen an dot mo, nou pa pou arive fer sa ki tou nou zabitan i met devan nou. Me nou ava annan en loportinite pou nou evalye e priyoritiz dapre sa ki pli enportan e pli irzan.
Mr Deputy Speaker, avek desantralizasyon sa bann servis ki mon’n koz lo la, mon santi ki serten travay i a kapab ganny aksyonnen en pe pli vit letan ki en problenm i arive e se ki distrik ki pou annan en kontak direk avek sa bann Kontrakter. La, atraver en koud telefonn, avek sa konprenezon ki’n devret kapab ganny etablir ek sa bon lantant ki devret egziste.
Mr Deputy Speaker, ou pou san dout annan plis konprenezon ant le 2 parti, kot distrik i kapab fer plis avek pli pti gin. Atraver ankor enn fwa, sa bon lantant avek sa bann Kontrakter, la kot in annan sa bon relasyon travay e osi menm, sa bon relasyon kominoter, kot sa dimoun, sa Kontrakter i santi li fyer pou ed son kominote. Sa i souvan vin posib ler i annan sa kontak direk on one on one basis akoz sa Kontrakter i konnen ki se Lotorite Distrik ki son pwen kontak. E set atraver Lotorite Distrik ki bann desizyon i ganny pran.
Avek desantralizasyon sa bann servis ki nou pe koz lo la, Lotorite Distrik a kapab vin koman en one stop shop. La kot son bann zabitan ava annan en sel landrwa pou zot ale e pou raport bann problenm ki zot annan gran konsern avek. Bann zabitan pa pou bezwen ganny anvoye isi laba, parey i leka ozordi letan i annan en problenm. La i a konnen i annan zis pou pran kontak avek son Biro Distrik.
Mr Deputy Speaker, sa pou osi rann distrik pli efikas. Lotorite Distrik ava annan en lanmen lo sa zafer netwayaz son distrik. E atraver sa, son bann zabitan ava annan plis konfyans dan Lotorite zot distrik. Zot ava annan en sans belonging. Avek desantralizasyon sa bann servis, Lotorite Distrik a kapab annan en larepons pou donn son bann zabitan, ler zot vin fer en demann spesifik. Sa dimoun i devret kapab ganny en larepons ase pozitiv. Swa wi ou non. Son demann pou kapab ganny materyalize akoz distrik pou konnen ki son mwayen e ki posibilite i annan pou li kapab onor sa servis, ki ozordi Mr Deputy Speaker, i pa leka. Ozordi sel keksoz ki ou kapab dir sa dimoun se swa mon a fer kontak pour ou, oubyen sa servis pa donn isi, al vwar tel ou tel Biro. Oubyen tel ou tel msye ou madanm.
Mr Deputy Speaker, ozordi si menm ou vwar sa demann i senser e reel, ou pa kapab fer nanryen. Sel keksoz se ki ou kapab donn sa dimoun kek sipor moral. Me mon plis ki sir se pa sa ki pli enportan pour sa dimoun a sa moman.
Mr Deputy Speaker, mon pou profit sa lokazyon ler mon pe diskit lo sa Mosyon, pou mwan fer serten rekomandasyon avek Gouvernman. Mon ti a demande ki Gouvernman i fer en analiz profon, an relasyon avek serten servis ki lezot Minister oubyen Lazans i delivre. Pou vwar ki mannyer zot pli byen plase, avek bi pou anmenn en meyer servis a la kominote.
Mr Deputy Speaker, dan lafason ki serten keksoz i ete ozordi, dan lafason ki serten travay oubyen responsabilite i ganny kategorize e distribye parmi bann diferan Lazans ou Departman, i kree serten konfizyon. Mon santi ki i devret annan plis kordinasyon pou nou kapab met en bon sistenm an plas, ki ava ed nou piblik konpran pli byen kote zot bezwen ale ler zot annan en konsern.
Mr Deputy Speaker, ozordi ler ou vwar en pye dibwa oubyen en ros ki en danze pour piblik e i kapab par egzanp tonm lo semen, parfwa ou pa konnen kot ou pou ale e avek ki ou pou raporte. Lazans Transpor lo Later i dir ou, sa pa son responsabilite. I selman tonm anba son responsabilite ler sa ros oubyen sa pye dibwa in tonm lo semen. Ozordi, dapre mon konpran, parey in ganny dir pli boner, en pye dibwa ki lo later Gouvernman e ki en danze pour piblik, i responsabilite MLUH pou deal avek. Se la ki mon santi ki i devret annan en pli bon fason fer. Si se Land Transport ki pou responsab pou tir sa lobstak ler in tonm lo semen, akoz nou pa donn sa responsabilite depi o komansman, pou zot kapab deal avek? Mon plis ki krwar Mr Deputy Speaker, i pou annan plis volonte lo zot, pou zot kapab retir sa danze, akoz zot konnen ki tou fason, se zot ki pou deal avek sa problenm ler i arive. Sa Lazans ki pa li ki pou al deal avek sa problenm, petet i pa pou tro fatig li akoz i konnen poudir pa li ki pou bezwen al tir sa danze demen bomaten, dan sa ka ki mon’n koz lo la pli boner, ler sa semen in ganny bloke.
Sa legzanp ki mon’n donnen i aplik osi pour lateras ki annan potansyel grenn lo semen. Mon krwar sa i responsabilite Lanvironnman. I osi annan netwayaz drenaz, semen ek bann dren, lanmar. Tousala Mr Deputy Speaker, i bann landrwa kot mon santi i bezwen ganny revwar dan en fason ki ava annan plis kordinasyon e kot sa responsabilite i ava tonm anba en Lazans spesifik, kot i ava napa bann konfizyon.
Mr Deputy Speaker, sa Mosyon pe donn nou en sans pou nou vwar kot nou annan bann defayans, dan lafason ki keksoz pe ganny fer. Sa Mosyon pe propoze ki i annan petet bann lezot fason ki nou kapab fer. Nou koman bann reprezantan lepep, nou pe fer li nou devwar pou anmenn devan nou Gouvernman santiman e laspirasyon nou pep. Sa demann ki nou pe fer ozordi i reel e mon swete ki travay a ganny fer, pou nou kapab arive materyaliz zot.
Mr Deputy Speaker, petet serten a demande si Lotorite Distrik napa ase louvraz. Me non. Sa demann ki nou pe fer ozordi, nou pe fer li akoz nou konsernen e nou santi ki i annan keksoz ki kapab ganny fer, si nou tou nou pran nou responsabilite dan en fason ou en lot.
Mr Deputy Speaker, avek sa detrwa mo, mon remersye ou e mon pou donn mon full sipor sa Mosyon. Mersi.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy, Mosyon table par Onorab Arnephy i enn ki tre relevan dan sa lepok e i en size ki mon ti aborde dan mon dernyen Diskour SONA pour lannen 2015. En lepok kot nou distrik ti annan full lotonomi, nou distrik ti reste vreman prop. Dan tou pti kwen nou bann pti semen segonder ti ganny byen netwaye e nou lanvironnman distrik ti aklanm nou pep.
Mosyon ozordi pe demann Gouvernman pou konsider desantraliz bann servis asosye avek netwayaz e lanbelisman distrik ki enkli pou donn Ladministrasyon Distrik plis lotonomi pou zer bann tel servis. Ozordi ler nou fer analiz, nou kapab konstate ki nou bann pti kontrakter pe fer en bon travay dan nou distrik, me parkont etandonnen ki zot in ganny donnen serten kantite semen pou zot netwaye e ki distrik i vwar li paralize akoz plizyer nou bann pti semen segonder ki merit netwaye pa pe tonm dan kontra. Alor Mr Deputy sela nou vwar merit sa Mosyon kot distrik i ava annan son lotonomi, konsiltasyon osi pou kapab fer sir ki sa bann pti semen i ganny byen netwaye e osi nou lanvironnman i ganny byen anbelir.
Sepandan Mr Deputy mon osi konstate ki Gouvernman i osi merit met plis resours finansyel pou ki i a fer li posib pou distrik arive atenn sa bi kot plis bann semen segonder i ganny netwaye. Avek logmantasyon dan bann ak kriminel kot dimoun pe ganny atake, i neseser ki nou bann semen i ganny byen mentenir.
Mr Deputy i byen pou note ki Mosyon pa pe demande pou retir nou bann pti kontrakter me okontrer nou mentenir zot. Nou bann pti kontrakter i bezwen kontinyen ganny zot lavi. Avek sa kanpanny ‘Leve debrouye’ nou bann kontrakter in vreman pran li o serye. Bokou in fer loner nou distrik.
Mosyon pa pe demande ki finansman netwayaz i ganny zer dan Minister dan Devlopman Kominoter tel parey bann pti proze ki konmela pe ganny byen zere. Mr Deputy Sesel depi lannen 2008 nou’n fer bokou progre e kan en pei i kontinyen fer progrese nou bezwen vwar nouvo fason fer keksoz e nouvo fason se ler nou donn nou distrik son lotonomi. Nou en pep ki pe kontinyen devlop nou matirite. Alor mon napa okenn dout ki sa tel demars pou desantraliz bann servis asosye ek distrik pa pou marse.
Mr Deputy ozordi se Lazans LWMA ki desid lekel semen ki pou ganny netwaye. Bokou fwa serten landrwa piblik ki nesesit netwayaz pa pe ganny fer. Prenan kont ki mon distrik Beau Vallon i en distrik touristik sa Mosyon pe ede pou nou pli byen zer e kit li prop. Apre tou kan ou annan en lanvironnman prop i vedir en bon lasante e en bon lanvironnman prop i osi vedir en distrik akeyan.
Mr Deputy mon’n osi pran en pe letan pou koz ek serten pti kontrakter dan distrik e an deor distrik. Serten in fer resorti ki ennler zot ganny dir ki zot pa fer byen zot travay loz ot site. Zot ganny dir pou arete netwaye lo sa site. Me en lot kontrakter i ganny mete pou fer menm travay e zot resevwar 2 ou 3 plis ki sa semen orizinalman sa kontra i koute. Par egzanp Mr Deputy, en semen si i kout R8 mil par mwan, en nouvo kontrakter i ganny dir met lo sa semen e la dan 1 zour sa kontrakter i ganny peye sa R8 mil. An plis ki sa larzan i ganny tire lo zot kontra. Bokou in fristre avek sa kalite sityasyon, akoz vi ki zot vwar zot dan difikilte pou onor serten konmitman.
Mr Deputy, Mosyon i kler. I pa pe demande ki nou aboli Lazans LWMA me okontrer sa Lazans i la pou ki zot kontinyen annan plis letan pou anbelir nou lavil, zesyon nou bann bin. Sa Lazans i osi organiz progranm e sa i a fer nou retourn nou konpetisyon pri distrik. Zot pou osi kontinyen mentenir sa prosesis kontra e distrik a sipervize e donn direktiv Lotorite Distrik. Sa i parey Loter Mosyon in mansyonnen.
Mr Deputy en lot domenn ki mon fermeman krwar ki distrik i merit ganny lotonomi se sa zafer pou koup pye dibwa danzere dan distrik. Ozordi distrik i fer fas avek bokou difikilte e kan i annan en pye dibwa danzere pou koupe i annan tro bokou birokrasi ki bezwen pas atraver e parfwa nou vwar pandan letan ki pe espere bann prosedir, pye dibwa i ganny letan tonbe e parfwa fer plis domaz ki si nou ti’n koup li avan.
Desantralizasyon sa bann tel servis pou anmenn bokou benefis an term ki distrik i vin pli proaktiv. Par egzanp Beau Vallon en distrik ki ganny tape par dezas, gro lapli sa i pou fer ki i pou pli fasil pou nou fer bann deblokman bann drenaz osi boner. Distrik pou vin pli prop e netwayaz i a ganny fer pli byen e lo standar e i a ganny osi byen mentenir. Sa problenm kot kontrakter i ganny dir sorti lo zot site pou sirman aboli osi. Sa osi pou kree plis lanplwa lo nivo distrik e osi lezot pti biznes sans pou partisipe.
Mr Deputy avek sa de pti mo mon pou siport sa Mosyon. Mersi.
Mersi Mr Deputy. Mr Deputy mon krwar size devan nou i enn ki vo lapenn analize, akoz mwan mon’n enn bann dimoun dan Parlman over the years ki’n toultan an faver donn bann diferan Lotorite bann diferan bodies sa kalite lotonomi ki pou permet zot kapab fer zot travay dan en fason for, dan en fason efektiv, dan en fason profesyonnel kot zot donn rezilta. Nou pe koz nou bezwen rezilta akoz obviously se larzan piblik ki ganny mete dan sa bann diferan bodies, dan sa bann Lazans, legzanp devan nou la se Ladministrasyon Distrik ki nou pe koz lo la. So lepep Seselwa i ekspekte ki letan nou pe met nou larzan dan Ladministrasyon Distrik nou ekspekte ki i servi nou larzan byen e ki i annan sa kapasite pou li delivre. Letan ou donn lotonomi ou pe donn li sa kapasite pou li pran bann desizyon ki enportan an relasyon avek nou bann distrik. Ou pe donn li sa nivo lendepandans ki permet li fer desizyon souvandfwa there and then, desizyon ki neseser e sa i ed li osi pa pou zis vin pli efikas me pou li kapab delivre on time.
So alors pou mwan sa size donn lotonomi Ladministrasyon Distrik mon krwar i enn ki vreman vo lapenn akoz i a osi ede pou kas en pe kontrol. Kontrol from the parent Ministry.
Mr Deputy in la dan Lasanble Nasyonal pou en kantite letan. Souvandfwa osi petet ou’n tann mwan pe koz lo lotonomi an relasyon avek lekol akoz pou mwan mon krwar poudir enn bann fason to get our schools pou delivre, pou fer pli byen se par donn zot plis lotonomi. Mr Deputy lotonomi, back to the district, lotonomi i pou permet e i pou egzize ki bann distrik i rod plis kapasite pou zot delivre. Bann dimoun ki travay dan distrik i bezwen ganny empowered pou fer zot travay dan en fason pli for akoz letan ou annan lotonomi ou annan sa tandans pou pli byen rann kont.
En lot keksoz ki pou neseser si nou pe rod lotonomi pou distrik, nou bezwen fer sir ki i annan en bon sistenm oversight an plas, nou bezwen fer sir poudir bann prensip accountability i ganny respekte, nou bezwen fer sir ki nou ariv lo sa nivo kot nou pe retir politik dan bann desizyon ki ganny pran lo nivo distrik. Nou bezwen fer sir ki bann zabitan distrik i ganny byen respekte e tou dimoun i ganny trete egal. Akoz a mon avis letan ou donn lotonomi distrik ou pe osi donn zot sa posibilite pou fer sir ki zabitan within sa distrik i partisip en pe pli fortman, en pe pli byen dan devlopman zot distrik si ou oule. Si ou pe koz lo koup pye dibwa nou bezwen fer sir par egzanp ki nou annan bann kriter ki kler, nou annan bann kriter ki ganny aplike pou tou zabitan kot nou pa pe differentiate ant de fanmir lo en baz dizon politik oubyen lo en baz status in society. Si ou pe koz lo lanbelisman distrik, nou bezwen fer sir ki tou zabitan i ganny loportinite pou partisipe atraver letablisman en laplenn ki nivo. Si ou pe koz lo netwayaz distrik, ou bezwen fer sir ki i annan menm kriter ki ganny servi par tou e pour tou e dimoun dan sa distrik ki fer sa bann travay i kapab ganny pli bon loportinite pou partisip dan zot distrik. Demen i annan kontra pou donnen pou netway semen dizon La Louise ki tonm dan distrik Plaisance e i annan bann pti kontrakter ki reste dan sa distrik i pou souvandfwa fer plis sans pou sa bann dimoun partisipe instead of ou ganny en kontrakter Plaisance ki al partisip Takamaka e ou ganny en kontrakter Takamaka ki vin partisip dan distrik Plaisance. Tou sa bann lord i kapab ganny byen etablir akoz zisteman Lotorite Distrik i konn son distrik e Lotorite Distrik i konn zabitan son distrik. Si ou pe koz netwayaz lans sa i bezwen vin en zafer ki kler, ki drwat kot zabitan i ganny lenformasyon ouver lo zestyon sa size. Now, the insuance of lenformasyon ki sorti dan Ladministrasyon Distrik pou al dan distrik i kapab ganny pli byen zere letan Ladministrasyon Distrik i annan sa lotonomi rather than letan sa i ganny fer by the parent Ministry ki Minister Gouvernman Lokal. So i anmenn efikasite, i anmenn plis kontrol, i anmenn plis monitoring e nou fer sir ki Ladministrasyon Distrik i vin pli accountable e pli transparan.
Letan nou lo sa size latransparans ek accountability Mr Deputy letan distrik i ganny lotonomi pou zer bann diferan matters within sa distrik, distrik i kapab asize e fer en plan lonterm. Ladministrasyon Distrik i kapab tre klerman set son lobzektif e fer kler lo lekspektasyon ki i pe set. Letan in fini set son lekspektasyon Ladministrasyon Distrik i aprezan kapab met bann mekanizm an plas pou li kapab achieve son bann targets ki in set pandan sa lannen. Distrik i met an plas en Road Map, i met an plas en plan, i met an plas bann stratezi lo aprezan ki mannyer i pou achieve sa bann lobzektif. Mon annan x landrwa dan distrik pou ganny netwaye, mon konnen mon annan en plan an relasyon lo ki mannyer mon anvi sa bann landrwa i ganny netwaye, mon annan en plan an relasyon avek ki stratezi mon pou servi pou fer sir ki sa bann landrwa i ganny netwaye, mon annan bann mekanizm an plas e byensir mon annan en bidze ki asosye avek sa bann diferan travay, avek sa bann diferan lobzektif ki mon anvi set. So tousala i kapab vin bokou pli annord ki si sa i ganny kite dan lanmen the parent Ministry.
Now, an vi ki nou annan en lobzektif, nou annan bann target, nou annan bann mekanizm, bann stratezi ki nou’n set, nou annan en plan nou pli byen kapab mezir lafason ki travay in ganny fer, mezir the end results e evalye pou nou fer pli byen son lannen answit. So, i annan masiv lavantaz ki kapab vin avek sa e ki Gouvernman i annan pou fer, ki the parent Ministry i annan pou fer, se fer sir ki sa kalite bidze ki pe ganny demande avek sa kalite lobzektif ki’n ganny set i mezirab, i konparab e an plis ki sa alafen sak lannen nou kapab monitor, nou kapab evalye e nou kapab deside kwa ki pou ganny fer ganny, kwa ki merit ganny fer pou ensure ki lannen prosen nou vin pli efektiv ankor. And the more ou vin efektiv, the more piblik i apresye akoz i pa zis ki sa semen pe ganny netwaye, oubyen i pa zis ki sa lans pe ganny netwaye me i pe ganny netwaye byen, i pe ganny netwaye tre prop e manm piblik i satisfe ki larzan ki tax payers money pe ganny servi dan en fason ki vreman, vreman byen.
Mr Deputy en lot laspe pozitiv avek sa i se ki Ladministrasyon Distrik i konnen poudir i pou pli ganny scrutinize pou li rann kont. And therefore i bezwen fer sir ki bann Lalwa pei ki diriz lafason ki zot zer sa bidze ki zot in ganny donnen pou zot achieve sa bann lobzektif ki zot in set i bezwen ganny respekte. Zot bezwen konnen poudir Public Financial Management Act i bezwen ganny respekte, zot bezwen konnen poudir Procurement Act i bezwen ganny respekte e zot bezwen fer sir ki zot annan bann dimoun ki kalifye ki’n ganny empowered, ki conversant avek sa bann Lalwa pou travay avek zot dan Ladministrasyon Distrik pou fer sir ki keksoz i al annord. So, pou mwan mon vwar tout en seri lord ki kapab ganny mete dan sa dezord ki egziste ozordi. E pour mwan si ou pe vin dir ek mwan annou met lord pou nou fer pli byen, pou nou delivre pli byen pour Seselwa, mon pou toultan parey mon’n dir dan lepase mon pou toultan siporte.
Mr Deputy prensip accountability e transparans i a ganny respekte e sitwayen i a ganny en sans compete lo en baz egal. Lo en laplenn ki nivo. E sa pou fer ki keksoz i ava marse. Sa ki pli konpetan, sa ki pli debrouye, sa ki demontre determinasyon i pa pou ganny met en kote akoz en lot rezon me plito i a ganny sa loportinite pou li partisipe.
Mr Deputy, so i annan, i kler ki avek plizyer lentervansyon ki’n ganny fer i kler ki lotonomi si i ganny donnen a bann distrik e si bann distrik i pran zot responsabilite, e si i annan en fason pou monitor pou fer sir ki mon’n donn ou lotonomi, la la, mon ekspekte rezilta. Mon pou monitor ou e mon pou fer sir ki ou donn rezilta. Mon krwar i pou marse e mon krwar i ava en masiv lavantaz pour Sesel e pour Seselwa e mon krwar poudir lafason ki larzan piblik i ava ganny zere i ava to the satisfaction of sa pep.
En lot issue ki’n leve ki mon pou touse avan mon terminen i sa issue of corruption. Si Mr Deputy ou pe met lanfaz lo accountability, ou pe met lanfaz lo latransparans, ou pe met lanfaz lo respe pour Lalwa, ou pe met lanfaz lo respe pour lareg ek bann regilasyon ki gouvern lafason ki serten travay i ganny fer, mon krwar poudir sa dan li menm i en fason efektiv pou fight againt corruption. Nou annan, malgre ki nou napa tou sa Lalwa ki nou bezwen, tou sa Lalwa ki mwan mon ti ava kontan trouv egziste dan nou pei, nou annan serten Lalwa ki pou permet nou deal avek sa issue lo fason efektiv e letan ou donn lotonomi distrik pou zer sa bann travay, sa bann proze ki Loter Mosyon in koz lo la dan son Mosyon, ki Loter Mosyon in mansyonnen dan son Mosyon mon krwar i en lot fason efektiv ki pou permet pei fight against the issue of corruption, of bribery eksetera.
So, avek tou sa lavantaz ki sa i anmennen Mr Deputy e lefe ki mon anvi vwar en Sekter Piblik ki pli for, ki delivre e anfe ki mon anvi vwar ki lepep Seselwa i ganny satisfaksyon pou son tax payers money ki i kontribye ver kof Leta mon pou dir poudir sa i en right step in the right direction and therefore mon pou donn tou mon sipor. Mersi Mr Deputy.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, mwan mon’n segonn sa Mosyon pirman akoz i vizyonn bann menm keksoz ki mon’n koz lo la dan sa Lasanble a plizyer repriz. Si ou oule dir, mwan mon’n enn ki’n sanpyonn sa concept desantralizasyon pouvwar dan distrik, dan Local Government. Mon oule osi koz lo sa Mosyon Mr Deputy Speaker akoz sa Mosyon i fer en kantite sans e i topikal e fodre ki Lotorite i ekout nou bann deliberasyon byen e pran aksyon imedyat pou remedi sa sityasyon ki’n deza vin an deor kontrol. Sa Mosyon i enn tre bon, i en tre bon Mosyon akoz i rann lapel konkret a sa ki nou vayan Prezidan i pe demann nou pou fer, i pe koz lo la a plizyer moman konnekte avek nou dimoun dan nou kominote.
Ki mannyer keksoz i ete konmela dan distrik i fer pli difisil e i kree en baryer pou konekte e reponn a lapel vitman ki nou kominote i demande Mr Deputy Speaker. Petet enn de legzanp konkret i a fer konpran pli byen forte sa Mosyon e akoz ki aksyon i devret ganny fer vitman.
Mr Deputy Speaker i annan plis ki 20an depi lentrodiksyon Milti Parti. E pandan sa bann letan mon osi mon’n travay si ou oule dir avek kominote. Savedir serten nou isi dan Lasanble i annan en gran leksperyans travay avek kominote. Me oparavan plizyer pti desizyon ki ti tous nou kominote, distrik ti annan en bidze e deside pou pran aksyon e rezourd e aksyon ti ganny fer e nou ti vwar en kantite keksoz pe bouze dan nou kominote. Ozordi tou sa in sanze. E tou desizyon e aksyon pe ganny pran par bann lezot Lazans, lezot lenstans ki pa pe delivre oubyen pa pe delivre avek konpetans e fairness e atan. E sa boul retour i tonm lo distrik e son bann reprezantan ziska menm lo nivo pli o. Parfwa menm lo nivo Prezidan konmsi, zot anmenn sa ziska laba.
Mon a donn enn de legzanp pou fer konpran sa ki mon oule dir. Plis ki 2 mwan pase Mr Deputy Speaker, dan mon pe sorti kot Ladministrasyon Distrik Cascade, byensir mon get lo kote drwat ki vir lo kote kot Airport, pou gete si napa transpor ki pe desann avan mon sorti. E i annan 2 touf bann zarbis la ki bar mon view totalman, pa vwar transpor ki pe vini. Be mon’n arete, mon retournen, mon’n koz ek Administrater Distrik e mon dir be fer koupe, fer tay sa 2 touf zarbis akoz i blok view e i fasil pou fer en dimoun fer aksidan. E se la kot Administrater Distrik i reponn mwan, mon dir be fer ou Work Supervisor fer sa. Konmela lontan i ganny fer sa en, one time. Dan en klendey nou dir fer e Administrater Distrik i dir mwan, eskize MNA sa ki ou pe demann mwan la pa pou kapab ganny fer. I dir mwan sa pa tonm anba Ladministrasyon Distrik, sa i tonm avek en lot Lazans e i annan bann dimoun ki ganny kontra pou deal avek sa. I dir mwan si nou touse, problenm. Si ou touse problenm, maler ek dezagreman tou ansanm. I dir i dir kit son plant lanmenm. Ok. Ozordi 2 mwan apre, la ki mon pe koz lo la dan Lasanble sa sityasyon i ankor parey. Ziska ki tan? Kantmenm plizyer dimoun in fer konplent ankor, menm zafer i reste koumsanmenm. Sa Mr Deputy Speaker, si vreman Lotorite ti avek distrik parey mon dir, ti’n ganny fer dan en klendey e nou ti a reste konekte avek nou pep, avek nou dimoun, avek nou popilasyon. Me ki mannyer i ete popilasyon i reste anmer, popilasyon i ankoler, popilasyon pa kontan akoz sa bann keksoz ki i krwar i merit ganny fer vitman pa pe ganny fer.
Mon annan en lot legzanp mon kapab donnen. Mon annan pli o dan leo Cascade en fanmir, en tonton ki reste e sak fwa gro lapli i tonbe delo i antre kot li. En ti pti proze i demann ganny fer ki pa bezwen ki ou al fer en gran proze kot Local Government pou fer tralalilala, en bann – konmsi i pa konplike. Koman lontan nou monte, nou fer, nou rezourd. Fini vitman. Ozordi problenm, problenm, problenm. Nou pa kapab rezourd sa problenm. Pou li rezourd la fodre MNA i bour lanmen dan son pos, i dir ale fer, i peye. Si ou pa fer koumsa, zanmen ou pou fer sa proze. I pa pou rezourd problenm sa dimoun vitman.
Mr Deputy Speaker la konman mon pe koz ek ou la si ou mont Anse Gaulette, Anse Gaulette, Baie Lazare i annan en lanmar. Lanmar Anse Gaulette la, lontan ti tonm avek Administrasyon Distrik. Sa kondisyon sa lanmar ozordi la i enpitwayab. Delo in rouz ladan ensidswit e i pa ale dan delo sale sa. Devan sa din disab in bous li. Koman lontan sa ti anba Ladministrasyon Distrik Baie Lazare e deswit sa team lanbelisman i vini en zour bomaten i ouver sa din disab e lanmar i flow. Gro lapli tonm mannyer i anvi, pou napa inondasyon. La si gro lapli ti tonbe dan Baie Lazare, sa bann lakaz par deryer ki’n ganny fer, bann zoli lakaz tousala pe al ganny inonde. In arive lotrozour. Ou konpran. Si i bann legzanp konkret ki mon pe met devan e i annan plizyer sa bann legzanp. Pa krwar konmsi zis sa enn de la. You name it ou gannyen legzanp.
Mr Deputy Speaker, si ou pran pye dibwa ki’n ganny koz lo la plizyer fwa i pli move ankor. Koman lontan en pye dibwa, se sa ki ou vwar par egzanp Cascade i en distrik ki en kantite prekosyon, prevansyon in ganny fer. Sa letan ki nou ti kapab fer, me apre sa responsabilite in shift e ozordi sa problenm pe retournen, pe hunt nou, i pe vin difisil pou nou kapab rezourd sa problenm. Bomaten nou’n tann Minis reponn lo sa kestyon pye dibwa, pye dibwa danzere e i menm zafer ozordi. 3an, plis ki 3an pye dibwa ki danzere pa ankor ganny koupe. Dan distrik Cascade i koumsa e mon asire ki dan lezot distrik i pli move ankor. E nou pe dir ki si sa ti avek nou, i ti pou’n ganny rezourd konpletman e vitman.
Bann nouvo semen, sa in ganny dir. I kler. La ki nou pe koze si ou oule pran menm CEO SBC i kapab fer filme obor li konmsi, i fer lapenn enn ler ou vwar kot li i bezwen netway semen piblik, kan i devret sa – lontan menm semen, lontan distrik ti netwaye. Ozordi la i pa pe ganny netwaye akoz Lazans konsernen i dir ou napa Bidze. Lontan ti netwaye en, ozordi i pa pe ganny netwaye.
Mr Deputy Speaker, sa i montre nou klerman ki nou annan en problenm e en problenm serye. Sanzman dan sa direksyon ki nou pe demande i deza an retar. Savedir nou pe dir avek Lotorite ozordi silvouple ekout nou, bouze annou pran aksyon vitman pou ki nou fer nou pep aret fristre akoz sa bann keksoz. E dimoun i krwar dan distrik ki problenm, me nou vwar ki pa dan distrik ki problenm lo sa bann keksoz. Me letan nou pe demann alor Mr Deputy Speaker, netwayaz rigol, menm zafer. Rigol i bouse, lontan nou ti deal avek korekteman. Ozordi i bouse e la nou pe les bouse. Nou pe les bouse akoz pouvwar pa avek nou lo la. Be letan nou pe demann distrik pou ganny sa empowerment pou li rezourd sa bann problenm, Mr Deputy Speaker nou bezwen fer kler, nou pa pe demann keksoz konplike la.
Lotrozour ou pran kot highway Cascade, ou gete, vizavi highway, i annan bann pye sed. Bann pye sed koman i tonbe, nou’n depans en ta larzan, milyon mon pe koze, pou fer bann channel anndan lagon Cascade, anndan highway pou bann peser kapab servi. Ozordi lefe ki bann pye dibwa ki nou’n demande a en milyon repriz i pa pe manage korekteman, i pa pe ganny trim, i fer ki sak fwa en pye sed i tonbe i anmenn li en gro kopo later e i ede bous sa channel ki nou’n peye pou egziste. An menm tan letan i tonbe personn pa vin koupe sa pye dibwa. Peser i bezwen rod en fason limenm si i anvi pou li kapab tire pou li kapab pase. Nou pa kapab kontinyen avek en bann sityasyon koumsa, pourtan mon’n anmenn depi Minis la mwan, mon’n anmenn tou Lotorite konsernen pou vwar sa sityasyon plizyer fwa. Ziska ozordi rezilta, aksyon zero.
Mr Deputy Speaker parey mon’n dir sa i fer en bann lenkonvenyans, i fer ki keksoz pa bouze e keksoz i reste an aryer. Si sa ti avek Lotorite Distrik, Lotorite Distrik ti avan pran aksyon apropriye e tou sa bann problenm ti avan rezourd e nou kominote ti pou pli happy.
Ler mon’n dir taler ki nou pa pe demann pouvwar eksesiv nou, nou pa pe demande ki konmsi dan distrik ou bezwen al fer en lot Gouvernman mwan. Pa sa ki nou pe demande. Nou pa ni pe demande pou al fer okenn Eleksyon dan distrik pou al elekte District Council sepa parey sepa Langleter i annan. Pa sa ki nou pe demande. Nou pe demann senpleman empower Ladministrasyon Distrik aktyel pou li kapab fer sa bann pti keksoz ki pou amelyor lavi nou dimoun dan kominote. I osi senp. Bann prosedir oversight, bann prosedir procurement i reste li. larzan pa bezwen donn distrik larzan ou. Larzan kit ek zot laba dan Minister, kit laba ou larzan. Nou zis donn nou permisyon pou nou fer, ou ou a peye ou menm laba. Ou konpran. Nou dir in fer, nou anvoy u en pti let, nou dir in fer. DA i anvoye, la la e MNA i gete ladan, i dir wi in fer, nou kontan, nou dimoun i kontan, la la pey li aprezan. E ou bann procurement i reste parey li. Kontrer ou’n fasilit sa bann procurement. I bezwen egziste procurement sansan i annan dimoun pou abize lo la. I bezwen egziste. Me ou pa kapab ganny ou en kontrakter sorti Port Glaud i vin fer en pti louvraz Cascade. Enn sorti Bel Ombre i pe al fer en pti louvraz Takamaka. Be ou pa vwar i annan en problenm la. Be les li fer Bel Ombre. Deza la letan ou fer li al Takamaka, sa proze pe vin pli ser, li son overhead i vin bokou plis, oli kot nou pe donn sans pou pti biznes avanse? So nou bezwen pli smart nou koman en Gouvernman nou kot Ladministrasyon Distrik annou servi sa ki annan around us, sa ki annan otour nou, sa bann pti kontrakter annou servi zot o premye lye, si napa ou ava al en pti pe an deor e toultan an kitan procurement la. Pa difisil pou fer sa, me selman pou serten dimoun dan nou pei i konplike. Nou nou pe demande ki Prezidan menm petet i entervenir pou fer ki aksyon lo la i ganny fer vitman, pou ki nou pep i vin pli byen.
Mr Deputy Speaker, oversight. Lo la i bezwen annan oversight, pa zis enn se Local Government i bezwen annan son striktir laba, en Seksyon ki li i zwe rol oversight. An menm tan MNA osi i annan en rol oversight pou li zwe li. MNA i pase dan son distrik li, i gete, i vwar li, i dir la la sa pe mal fer, sa in ganny mal fer. Prosedir pa’n ganny swiv. Pa i gete. Li osi I donn koudmen. Ou konpran? So mon a vwar li konplike mwan, mon vwar li – ozordi nou pa kapab dir nanryen en, ozordi napa oversight. Pou oversight fodre absoliman sa MNA i dan komite dan Lasanble ki zwe oversight, ki zwe sa rol oversight, kekfwa dan FPAC oubyen dan COGA la kekfwa ou a ganny en sans pou zwe oversight. Be nou devret MNA dan son distrik i bezwen annan sa rol oversight li osi. So, mon krwar mwan ki sa desantralizasyon i pa konplike ki nou pe demande, i senpleman en desantralizasyon sa bann servis ki senp e ki fer ki nou reste avek nou pep parey nou Prezidan i demann nou.
Mr Deputy Speaker, mon vwar ki sa ki nou pe demande i pou ed nou avek lanbelisman nou distrik. Nou nou pli konnen nou distrik ki mannyer i ete, i pou ed nou pou nou kapab fer nou distrik vin pli byen, pli zoli e pli manageable. Tou dimoun i pou happy, depi son Minister Local Government pou happy. Depi Prezidan letan pou vin vizit i pou dir la la bann distrik i ganny byen manage. Ou konpran ? Pa parey i été konmela. Ou pa kapab pran bann desizyon senp, senp, senp e senp. So sa ki nou pe demande dan sa Lasanble ozordi i pa konplike, i senp e nou pe demande ki pou dibyen nou kominote pou nou reste an kontak avek nou kominote, ki Lotorite i ekout nou senserman, i ekout nou seryezman e i fer en keksoz pozitiv, en keksoz byen dan en bon direksyon pou kapab fer ki nou dimoun a lafen dizour i viv pli byen dan son kominote e i happy. Sa ki nou pe demande. Dimoun letan pa happy la en problenm. Annou fer zot happy. I pa kestyon ou vini ou fer tou keksoz pou zot sa, me selman zot vwar zot osi. Partou kot ou ale ozordi la i annan sa bann problenm la, be konmsi ki demande fodre met legan konmsi parey nou dir an kreol pou nou kapab rezourd sa? Nou tou nou trouve selman nou pa pe fer. We cannot go on like that in this…… Mersi bokou Mr Deputy Speaker.
Right of Reply Onorab Arnephy.
Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker mon ti a kontan remersi bann entervenan lo sa Mosyon e mon panse ki tou bann pwen, tou bann nide, bann sizesyon ki’n resorti in dan faver Mosyon.
I annan 2 mo kle dan Mosyon ki nou’n koz longman lo la, sa se desantralizasyon e lotonomi. E mon mazinen sa 2 mo i anmenn avek li en santiman for e senser vizavi laspirasyon nou pep se vwar keksoz bouze. Bouz ankor plis dan distrik. E sa pou selman posib atraver management of local gouvernance ki Mosyon pe koz lo la. Ok.
Ozordi nou – Onorab David Pierre in koz lo clear Action Plan en Road Map ki sak distrik i merit annan e ki achievable. Sa i en keksoz ki egziste dan tou distrik. Mon mazinen tou le lafen lannen en distrik i bezwen fer son Action Plan, son Road Map for the following year. Me le problenm avek sa Road Map se son practicality dan lenplimantasyon. E souvandfwa nou vwar poudir nou ganny anmare akoz zisteman en kantite red tapes, en kantite birokrasi ki fer ki distrik i vwar li souvan difisil pou kapab enplimant son bann proze, son bann demars pou li rann lavi son pep bokou pli meyer.
Nou pe demann pli bon management nou bann fasilite ki nou met a dispozisyon nou pep. This is what the Motion pe demande. Semen ki nou servi primer, segonder. Nou lans ki nou zouir e nou mazinen ki sa i posib selman si bann dimoun ki dan lotorite konsernen i konpran sa ki nou pe demande. I bezwen annan en sanzman mindset kot nou vwar nou koman serviter lepep. Akoz whatever ki reprezantan Lasanble Nasyonal i demande dan Lasanble isi atraver laspirasyon son dimoun i pa en keksoz ki nou evante sa, i bann keksoz ki nou dimoun i dir ek nou toulezour, ler nou vizit zot, ler nou rankontre zot, nou zwenn zot dan semen nou koze e nou anmenn sa devan. E nou swete ki bann dimoun ki la, ki annan sa manda pou li kapab fasilit keksoz dan distrik zot fer li avek en open mind. E pou kapab fer li avek en open mind i demann en sanzman mindset. E mon kontan fer referans ankor – Onorab De Commarmond in koz lo, sa i en vizyon nou dirizan, nou sef Prezidan Michel, dan son premye meeting ki i ti fer avek bann nouvo Minis ek son Cabinet i ti dir avek zot, konsilte distrik, konsilte MNAs, konsilte DAs akoz nou ki la toulezour, nou ki vwar sityasyon distrik e nou dan en pli bon pozisyon pou nou enfliyans sa ki arive dan nou distrik.
Nou bezwen ekout laspirasyon dimoun. E laspirasyon nou dimoun i ganny anmennen atraver son bann dirizan lokal o nivo distrik, ki enkli son MNAs, ki enkli son DAs.
Avek en tel konsep si i ankre byen dan lide, dan lespri tou bann ki pou tann nou demann anver sa Mosyon, mon mazinen ki keksoz pou pran en lot dimansyon, keksoz pou bouze. Distrik pou pli byen ganny empowered e nou bann zabitan pou santi zot pli zwaye, pli pare pou kontribye anver lavansman zot distrik akoz keksoz pou ganny fer dan en fason pli byen kordinen e kot tou sa ki enplike i a konpran kwa, ki direksyon ki distrik avek son bann progranm, avek son bann proze, avek son bann aktivite i anvi bouze.
Avek sa detrwa mo Mr Deputy Speaker mon pou remersi ou, mon pou remersi tou bann entervenan e mon pou remersi tou bann Manm Lasanble ki pou vot an faver en tel demann. Mersi Mr Deputy Speaker.
Bon, lo sa Mosyon nou pran en vot. Tou Manm ki an faver lev lanmen? Inanim. Mosyon in aprouve. E nou’n fini nou travay pou ozordi. Lasanble i ava adjourn e nou a rezwenn Mardi le 7 Avril e avek sa mon a swet zot en bon Lafet Pak.