Potomitan - Pwopozisyon lwa sou oganizasyon ak fonksyonman akademi kreyòl ayisyen
Pwopozisyon lwa sou oganizasyon
ak fonksyonman akademi kreyòl ayisyen
PWOPOZISYON LWA POU KREYASYON AKADEMI AYISYEN AN
Dapre atik 5; 24-3; 40; 213 Konstitisyon 1987;
Lè nou konsidere entwodiksyon Konstitisyon 1987;
Lè nou konsidere Sikilè 31 janvye 1987 Depatman Ledikasyon Nasyonal te voye nan tout lekòl pou montre kijan pou ekri kreyòl ayisyen an;
Lè nou konsidere reyalite lengwistik peyi d Ayiti kote tout popilasyon an pale kreyòl, konprann kreyòl epi viv tout lavi li an kreyòl;
Lè nou konsidere pwoblèm edikasyon nan peyi d Ayiti se yon baryè pou popilasyon ayisyen an fè devlopman politik, ekonomik, sosyal peyi a;
Lè nou konsidere Leta dwe sèvi ak lang kreyòl la nan plizyè domèn tankou domèn lasyans ak teknoloji;
Lè nou konsidere Leta ayisyen gen responsablite pou li kreye enstitisyon ki pèmèt lang kreyòl la devlope pou fasilite entegrasyon tout popilasyon ayisyen an;
Lè nou konsidere deklarasyon “Komite Inisyativ pou mete Akademi Ayisyen an kanpe” nan dat 28 oktòb 2010, ki mande pou respekte atik 213 Konstitisyon peyi a ki egzije yon Akademi Ayisyen;
Lè nou konsidere rezolisyon “Kòlòk Entènasyonal sou Akademi Ayisyen an” nan dat 29 oktòb 2011, kote divès enstitisyon nan peyi a mete yo dakò sou wòl, òganizasyon ak fonksyònman Akademi Ayisyen an;
CHAPIT I: NON AK SYÈJ AKADEMI AN
Atik 1- Akademi Ayisyen Konstitisyon 1987 la prevwa nan atik 213 la rele “Akademi Kreyòl Ayisyen”.
Atik 2- Syèj ofisyèl Akademi Kreyòl Ayisyen an nan Pòtoprens. Konsèy Akademisyen yo ka deside transfere li nenpòt kote sou teritwa nasyonal la si sa nesesè.
Atik 3- Akademi Kreyòl Ayisyen an se yon enstitisyon leta. Li otonòm, li endepandan e li kouvri tout peyi a. Li gen karaktè administratif, kiltirèl ak syantifik.
Atik 4- Akademi Kreyòl Ayisyen an se yon enstitisyon leta ki gen konpetans pou li travay sou lang kreyòl la jan Konstitisyon 1987 la mande l. Li la pou garanti dwa lengwistik tout Ayisyen sou tout sa ki konsène lang kreyòl la.
Atik 5- Akademi Kreyol Ayisyen an gen pou bay direksyon sou fason yo sèvi ak lang kreyòl la nan peyi d Ayiti, kit nan pale, kit nan ekri, nan enstitisyon leta kou prive.
d) Pran tout dispozisyon pou ede epi ankouraje tout biwo leta – kit se pouvwa egzekitif, kit se pouvwa legislatif, kit se pouvwa jidisyè – respekte Konstitisyon an nan zafè lang.
e) Sèvi kòm referans pou lang kreyòl la pou tout sa ki konsène estandadizasyon lang nan kit se nan peyi d Ayiti kit se nan lòt peyi kote Ayisyen yo tabli;
Atik 8- Leta ayisyen mete tout mwayen finansye ak tout resous nesesè pou Akademi Kreyòl Ayisyen an fonksyone kòmsadwa.
Atik 9- Akademi Kreyòl Ayisyen an gen dwa chèche lajan epi resevwa tout lòt kalite resous li bezwen pou li fonksyone.
b) Ankouraje eksperyans pèp la ap fè nan dekouvèt, nan kreyasyon, nan pwodiksyon l ap fè an kreyòl, kit se pwodiksyon oral, kit se pwodiksyon ekri;
ch) Fè tout sa ki nesesè pou fè kreyòl la gen bonjan reyònman ak prestij nan je popilasyon ayisyen an ak nan je lòt popilasyon yo;
l) Travay pou enstitisyon rejyonal yo sèvi ak lang kreyòl la pou entegrasyon popilasyon kreyolofòn yo
Atik 12 – Nan akonpli misyon li, Akademi Ayisyen an genyen pou li:
a) Bay rekonesans piblik rezilta rechèch ak tout travay ki fèt sou lang kreyòl la tankou envantè, diksyonè, travay sou sentaks, tèminoloji, leksik, fonoloji, regleman sou òtograf ak lòt zouti enpòtan pou lang nan;
b) Bay rekòmandasyon sou ankèt ak travay ki dwe fèt sou lang kreyòl la tankou envantè, diksyonè, travay sou sentaks, tèminoloji, leksik, fonoloji, regleman sou òtograf lang nan, ak lot zouti enpòtan pou lang nan;
ÒGANIZASYON AKADEMI KREYÒL AYISYEN AN
CHAPIT I: CHAPANT
Atik 13- Akademi Kreyòl Ayisyen an ap fonksyone ak kat (4) ògàn:
a) Yon Konsèy Akademisyen
b) Yon Konsèy Administrasyon
ch) Yon Konsèy Konsiltatif,
d) Yon Sekretarya Egzekitif.
Seksyon 1: Misyon ak travay Konsèy Akademisyen an
a ) Defini politik jeneral Akademi an;
Souseksyon 1.1- Fonksyònman Konsèy Akademisyen an
Atik 16- Konsèy Akademisyen an reyini chak ane nan seyans òdinè sou envitasyon Konsèy Administrasyon an, epi nan seyans ekstwòdinè chak fwa sa nesesè.
Atik 17- Konsèy Akademisyen an kapab pran desizyon kòmsadwa lè 2/3 pou piti nan manm li yo prezan nan seyans lan. Si yo pa jwenn kowòm, Konsèy Akademisyen an ap reyini nan yon delè 15 jou fran. Si apre de (2) seyans yo pa rive jwenn kowòm, Konsèy Akademisyen an kapab pran desizyon kèlkeswa kantite manm li ki prezan.
Atik 19- ‘‘Akademisyen’’ se yon tit onorifik. Moun ki gen tit ‘‘Akademisyen’’ p ap travay pou lajan, li pa gen salè, jan atik 214 Konstitisyon 1987 la mande li.
b) gen 40 lane pou pi piti;
ch) moun ki travay, ki fè rechèch nan lang kreyòl la osnon sou lang kreyòl la; ki pwodui an kreyòl osnon sou lang kreyòl bon jan travay ki gen bon jan valè pou avansman ak devlopman lang kreyòl la;
Atik 22- Akademisyen yo ap soti toupatou nan peyi a nan tout domèn. Se enstitisyon ki ap travay sou lang kreyòl la k ap pwopoze moun sa yo.
Atik 23- Se enstitisyon ki fòme “Komite Inisyativ pou mete Akademi Kreyòl Ayisyen an kanpe” ak enstitisyon ki te aktif nan òganize Kòlòk oktòb 2011 lan, k ap gen pou chwazi premye manb yo nan lis yo va resevwa. Enstitisyon sa yo se:
Ministè Kilti
Sekreteri Leta pou Alfabetizasyon,
Fakilte Lengwistik Aplike (FLA),
Konfederasyon Nasyonal Vodouyizan Ayisyen,
Sosyete Animasyon ak Kominikasyon Sosyal (SAKS),
Atik 24- Akademisyen yo kapab sòti nan nenpòt sektè, nan nenpòt kote nan peyi a, depi yo respekte kondisyon ki nan atik 20 an.
Atik 25- Yon moun Akademisyen pou lavi diran, tout Akademisyen se manm Konsèy Akademisyen an. Yon Akademisyen pèdi tit li lè li pèdi dwa sivil ak politik li, lè li pa respekte prensip etik Akademi an tabli.
Atik 26- Si yon Akademisyen demisyone, oubyen mouri, oubyen gen gwo pwoblèm sante ki fè li pa ka fonksyone, Konsèy Akademisyen an ap gen pou ranplase dapre regleman entèn Akademi an.
Atik 27- Konsèy Akademisyen an ap tabli Règleman fonksyònman entèn li ak yon Kòd etik li jan lalwa mande li.
Seksyon 2: Misyon, fonksyonman ak travay Konsèy Administrasyon an
Atik 28- Konsèy Administrasyon fòme ak sèt (7) Akademisyen ki sòti nan eleksyon ki fèt anndan Konsèy Akademisyen yo. Manm Konsèy Administrayon an p ap travay pou lajan men yo va genyen prim pou reyinyon.
Atik 29- Konsèy Administrasyon an sèvi entèmedyè ant Konsèy Akademisyen an ak Sekretarya Egzekitif la.
Atik 31- Konsèy Administrasyon an gen pou li reyini chak twa (3) mwa. Nan dènye reyinyon pou lane a, li ap envite reprezantan twa pouvwa yo (egzekitif, lejislatif, jidisyè) kòm obsèvatè.
Seksyon3 : Konposizyon ak wòl Konsèy konsiltatif la
Atik 33 - Wòl Konsèy Konsiltatif la se bay Konsèy Administrasyon an dizon li sou travay ekip teknik la, sou kijan Akademi an ap mache, sou oryantasyon Akademi an.
Seksyon 4: Misyon, konpozisyon ak travay Sekretarya Egzekitif la:
Atik 35- Sekretarya Egzekitif la se ògàn egzektif Akademi Kreyòl Ayisyen an.
Atik 39- Sekretè Egzekitif la ap reponn devan Lajistis pou Akademi an.
Atik 40- Travay Sekretarya Egzekitif la se :
a) Asire jesyon ak bon fonksyònman Akademi an;
ch) Asire nominasyon pèsonèl Akademi an ;
e) Mande Konsèy Administrasyon an pou òganize seyans ekstwòdinè si sa nesesè;
Atik 41- Sekretarya Egzekitif la ap monte divès seksyon ak sèvis pou asire fonksyònman Akademi an.
CHAPIT II: ÒGÀN PIBLIKASYON
Atik 42- Akademi Kreyòl Ayisyen an kreye yon ògàn piblikasyon ki rele “Bilten Akademi Kreyòl la” “Bilten Akademi Kreyòl la” ap sèvi pou pibliye ansanm dispozisyon, rezolisyon ak desizyon Akademi an pran sou lang kreyòl ayisyen an.
Atik 43- “Bilten Akademi Kreyòl la” ap parèt yon fwa chak ane.
RELASYON AKADEMI NA AK LÒT ENSTITISYON LETA YO
Atik 46- Chak lane, Akademi Kreyòl Ayisyen an ap fè yon rankont travay ak chak pouvwa yo separeman: youn ak Palman an, youn ak Pouvwa Jidisyè a epi yon lòt la ak Pouvwa Egzekitif la sou travay yo fè pandan lane a, pou pataje satisfaksyon ak pwoblèm yo genyen – youn pa rapò ak lòt - epi pou diskite sou bidjè Akademi an.
a) Pou tout fonksyonè leta jwenn fòmasyon nan lang kreyòl, nan yon delè 3 lane,
b) Pou tout lwa yo tradui nan lang kreyòl nan yon delè ki pa depase 3 lane,
ch) Pou Palman an vote tout lwa yo ni an kreyòl ni an fransè nan yon delè 6 mwa.
Atik 48 - Lwa sa a anile tout Lwa ak Dispozisyon Lwa, tout Dekrè Lwa ak Dispozisyon Dekrè Lwa, tout Dekrè ak Dispozisyon Dekrè ki depaman ak li.
Atik 49 - Lwa sa a gen pou pibliye epi pou aplike san pèdi tan sou tout teritwa nasyonal la.