Deklarasyon linivÃ¨sÃ¨l Dwa Moun
Jou ki te 10 desanm 1948, Asanble Jeneral Nasyonzini te vote epi pwoklame Deklarasyon linivÃ¨sÃ¨l sou Dwa Moun ki andedan ti liv sa a. Apre li fini fÃ¨ gwo jÃ¨s moun pa ka bliye sa a, Asanble Jeneral la te rekÃ²mande tout peyi ki manm Nasyonzini yo, pou yo pibliye Deklarasyon an epi fÃ¨ tout mwayen posib pou simaye li afiche li toupatou, fÃ¨ moun li ak fÃ¨ kÃ²mante sou deklarasyon an, sitou nan lekÃ²l ak lÃ²t lokal kote yo fÃ¨ edikasyon moun, kÃ¨lkeswa sitiyasyon politik peyi yo oswa teritwa yo.
LÃ¨ nou sonje ke desizyon rekonÃ¨t valÃ¨ chak moun genyen nan li menm-menm kÃ²m moun, desizyon rekonÃ¨t tout moun gen menm dwa egalego, dwa pÃ¨sonn pa ka wete nan men yo, desizyon sa a se veritab baz libÃ¨te, veritab baz lajistis ak lapÃ¨ sou tÃ¨ a.
LÃ¨ nou sonje ke inyorans ak mepri dwa moun, konn lakÃ²z divÃ¨s move zak sovaj, zak ki revolte konsyans mezi moun sou tÃ¨ a, san nou pa bliye ke, pi gwo espwa nou kÃ²m moun, sÃ¨ke yon jou va rive lÃ¨ chak kretyen-vivan va gen libÃ¨te lapawÃ²l, libÃ¨te pou li gen konviksyon pÃ¨sonel li, yon jou lÃ¨ tout moun va santi yo debarase ak lapÃ¨rÃ¨z ak lamizÃ¨ sou tÃ¨ a.
LÃ¨ nou sonje nesesite pou gen yon seri rÃ¨gleman ki pou pwoteje dwa moun sou tÃ¨ a, dekwa pou lÃ¨zÃ²m pa toujou santi yo oblije pran lÃ¨zam pou delivre tÃ¨t yo anba chÃ¨f k ap kraze brize ak moun k ap fÃ¨ abi.
LÃ¨ nou sonje nesesite pou nou ankouraje tout nasyon tabli relasyon bon zanmitay antre yo.
LÃ¨ nou sonje ke nan batistÃ¨ Nasyonzini an menm, pÃ¨p peyi manm yo te retounen deklare ankÃ², ke yo gen lafwa nan dwa fondalnatal chak moun, lafwa nan diyite ak valÃ¨ chak kretyen-vivan, lafwa nan dwa egalego pou ni fanm, ni gason.
LÃ¨ nou sonje ke tout peyi sa yo te pran pozisyon anfavÃ¨ pwogrÃ¨ sosyal sou tÃ¨ a, epi yo te pran desizyon pou fÃ¨ tout moun sou tÃ¨ a jwenn plis libÃ¨te ak pi bon kondisyon pou yo viv.
LÃ¨ nou sonje ke peyi manm yo te pran angajman, pou yo kole tÃ¨t ak Nasyonzini, pou fÃ¨ respekte dwa moun ak libÃ¨te ki endispansab yo, toutbon vre, toupatou sou tÃ¨ a.
LÃ¨ nou sonje jan li enpÃ²tan pou tout moun sÃ²ti dakÃ² sou sa dwa ak libÃ¨te sa yo vle di, pou yo ka asepte angajman sa a nan tout sans li.
Deklarasyon Dwa Moun sa a fÃ¨t pou sÃ¨vi tankou pi gwo espwa pou tout moun, nan tout nasyon sou tÃ¨ a. Y ap eseye realize li, yon fason, dekwa pou tout kretyen-vivan, tout enstitisyon ki fÃ¨ pati lasosyete, ka pran Deklarasyon sa a kÃ²m gid, nan efÃ² y ap fÃ¨, pou yo sÃ¨vi ak edikasyon kÃ²m mwayen pou fÃ¨ respekte dwa ak libÃ¨te ki nan Deklarasyon sa a; nan efÃ² y ap fÃ¨ pou yo tabli bon jan rÃ¨gleman, pou soutni Deklarasyon sa a, ni lakay yo ni lÃ²t kote. RÃ¨gleman sa yo sipoze ranfÃ²se, fÃ¨ rekonÃ¨t epi fÃ¨ aplike dwa ak libÃ¨te ki nan Deklarasyon sa a, nan mitan popilasyon tout peyi manm Nasyonzini yo dabÃ² epi nan mitan popilasyon tout teritwa ki sou kÃ²mannman yo.
Tout moun sou tÃ¨ a fÃ¨t tou lib. Tout gen menm valÃ¨ (nan je lasosyete), tout moun gen menm dwa devan Lalwa. Tout moun fÃ¨t ak yon bonsans, tout fÃ¨t ak yon konsyans epi youn fÃ¨t pou trete lÃ²t tankou frÃ¨ ak sÃ¨.
Chak grenn moun sou tÃ¨ a fÃ¨t pou kapab benefisye libÃ¨te ak dwa ki pwoklame nan Deklarasyon sila a, san okenn diferans, tankou diferans ki baze sou ras, sou koulÃ¨ po, sou si se fanm oswa si se gason. Pa fÃ¨t pou gen okenn diferans ki baze ni sou lang, ni sou relijyon, ni sou opinyon politik oswa lÃ²t fason sÃ¨ten moun panse; ni pa dwe gen diferans ki baze sou nasyonalite moun, klas sosyal yo, richÃ¨s yo, nan ki kondisyon paran yo te fÃ¨ yo; ni sou okenn lÃ²t rezonman nan jan sa a.
Pa fÃ¨t pou gen okenn diferans non plis, ki gen rapÃ² ni ak sitiasyon politik, ni ak kalite rapÃ² relasyon diplomatik ki egziste ant peyi kote moun nan ye a ak peyi kote moun nan sÃ²ti a, kit se yon peyi oswa yon tÃ¨ritwa endepandan, kit li anba drapo yon lÃ²t peyi, ki li gran moun lakay li, oswa t a gen kÃ¨k rÃ¨gleman ki limite pouvwa peyi sila a pou li pran desizyon poukont li.
Se dwa chak moun pou li chache mwayen pou konsÃ¨ve lavi li, konsÃ¨ve libÃ¨te li epi pwoteje tÃ¨t li.
PÃ¨sonn pa gen dwa fÃ¨ okenn moun tounen esklav ni fÃ²se okenn moun fÃ¨ yon travay. Pa fÃ¨t pou gen ni esklavaj, ni komÃ¨s esklav, kÃ¨lkeswa jan y ap fÃ¨t la.
Yo pa gen dwa bat okenn moun, ni fÃ¨ li pase mizÃ¨, ni fÃ¨ li sibi lÃ²t kalite soufrans pou fÃ¨ li pÃ¨di kontwÃ²l li oswa fÃ¨ li sispann konsidere tÃ¨t li kom moun, fÃ¨ li tounen zonbi.
Chak moun gen yon seri dwa Lalwa ba li. Dwa sila yo fÃ¨t pou respekte toupatou sou tÃ¨ a.
Tout moun egalego devan Lalwa. Lalwa fÃ¨t pou bay tout moun menm pwoteksyon, san distenksyon. Lalwa fÃ¨t pou pwoteje tout moun menm jan, kont tout prejije ke deklarasyon sa a pa dakÃ² ak yo epi tout pwovokasyon ki ka kreye kalite prejije sa yo tou.
Yo pa gen dwa rete konsa pou yo arete yon moun, ni pou yo fÃ¨men li nan prizon ni pou yo ekzile li san kÃ²z.
Se dwa chak moun ki parÃ¨t devan lajistis, pou yo tande kÃ²z li menm jan ak pa tout lÃ²t moun. KÃ²z chak moun fÃ¨t pou jije klÃ¨, san paspouki, devan yon tribinal ki pa nan patipri. Se tribinal sa a ki pou fÃ¨ jijman sou dwa ak responsablite moun nan. Se tribinal la tou ki pou deside si lalwa rekonÃ¨t te gen ase kÃ²z pou yo mennen moun nan devan lajistis.
NenpÃ²t ki moun yo ta akize pou move zak, yo dwe konsidere moun nan inosan, jiskaske Lalwa vini rekonÃ¨t li kÃ²m koupab; oubyen apre yo fin tande kÃ²z la nan yon tribinal piblik. Tribinal sa a dwe bay moun nan tout mwayen pou li defann tÃ¨t li.
Yo pa fÃ¨t pou kondane okenn moun poutÃ¨t li te aji yon fason ki pa bon si, lÃ¨ moun nan t ap aji a pat ko gen okenn Lwa nan peyi a, ni okenn Lwa entÃ¨nasyonal ki te ko deklare moun nan pa gen dwa aji fason sa a. Menm jan an tou, yo pa gen dwa bay okenn moun yon kondanasyon ki pi gwo pase sa Lalwa te fikse pou move zak la, lÃ¨ moun nan t ap komÃ¨t li a.
PÃ¨sonn pa fÃ¨t pou fouye nan lavi prive okenn lÃ²t moun, nan zafÃ¨ fanmi li, ni nan sa k ap pase andedan lakay li. PÃ¨sonn pa gen dwa fouye nan lÃ¨t yon lÃ²t moun ekri oswa lÃ¨t li resevwa, ni fÃ¨ anyen ki ka dezonore moun nan oswa fÃ¨ li pÃ¨di repitasyon li. Chak moun gen dwa pou Lalwa ba li pwoteksyon kont zak fouyapÃ²t ak medizan-malpalan sa yo.
Chak moun gen dwa pou li sikile lib epi pou li chwazi ki bÃ² li vle abite nan peyi kote li'ap viv la.
NenpÃ²t ki moun fÃ¨t pou gen dwa pati kite nenpÃ²t ki peyi, menm si se peyi pa li. Se dwa moun nan pou li retounen nan peyi li lÃ¨ lide li di li.
LÃ¨ gen pÃ¨sekisyon, tout moun gen dwa chache refij nan anbasad oswa teritwa yon lÃ²t peyi. Se dwa tout moun pou yo benefisye pwoteksyon sa a.
Dwa sa a pa valab si y'ap pouswiv moun nan pou yon krim Lalwa kondane, oswa pou kÃ¨k ajisman ki pa ale nan menm sans ak entansyon epi ak prensip Nasyonzini yo.
PÃ¨sonn pa ka wete nasyonalite yon moun nan men li, ni retire dwa moun nan pou li chanje nasyonalite li.
Depi yon gason ak yon fi majÃ¨, kÃ¨lkeswa ras yo nasyonalite yo oswa relijyon yo, yo gen dwa marye epi fonde yon fanmi. De moun sa yo toujou egalego tout tan yo ansanm epi menm lÃ¨ y ap kite.
Maryaj la pa sa fÃ¨t san se pa ak lib konsantman 2 moun ki pral marye yo.
Maryaj se asosiyasyon ki pi konsekan nan je lasosyete. Li fÃ¨t pou benefisye pwoteksyon lasosyete ak leta.
Se dwa chak moun pou li genyen yon byen, swa poukont li swa nan tÃ¨t ansanm ak lÃ²t moun.
PÃ¨sonn pa ka rete konsa pou li deside wete byen yon moun nan men li.
Se dwa chak moun pou li gen fason panse pa li, konviksyon ak relijyon lide li di li. Ak dwa sa a, chak moun sipoze lib chanje relijyon jan li vle, ak konviksyon li tou. Chak moun sanse lib fÃ¨ antrenman, fÃ¨ pratik, fÃ¨ sÃ¨vis ak seremoni pou manifeste relijyon oswa kwayans li. Li sanse lib fÃ¨ tout bagay sa yo, swa poukont li swa nan yon gwoup, kit se devan tout piblik la, kit se yon kote apa.
Se dwa chak moun pou li gen fason panse pa li. Epi pou li gen dwa lapawÃ²l. Sa vle di tou, dwa pou pesonn pa ba li pwoblÃ¨m poutÃ¨t jan li panse, epi li ka sÃ¨vi ak nenpÃ²t kalite mwayen pou li mache chache, swa asepte, swa resevwa enfÃ²masyon epi simaye yo tribÃ²-babÃ², ak tout kalite lide.
Tout moun lib fÃ¨ reyinyon epi pran pa nan asosiyasyon san zam.
Yo pa gen dvva oblije pÃ¨sonn vini manm okenn asosiyasyon .
Tout moun gen dwa patisipe nan direksyon zafÃ¨ piblik peyi li. Gen 2 fason moun nan ka patisipe: swa li chache antre li menm-menm nan yon administrasyon Leta; swa li pran pa nan yon eleksyon lib, pou chwazi moun ki pou dirije onon li.
Tout moun gen dwa chache yon djÃ²b epi jwenn nan Leta san parenn, ni piston.
Se sou volonte pÃ¨p tout pouvwa ak otorite piblik repoze. Volonte sa a fÃ¨t pou manifeste nan eleksyon onÃ¨t, ki ta dwe fÃ¨t nan yon dat fiks, kote chak sitwayen gen libÃ¨te vote nan sans li vle. Volonte pÃ¨p la gen dwa manifeste tou nan nenpÃ²t lÃ²t demach ki sanble ak eleksyon, kote chak sitwayen lib fÃ¨ chwa ki nan gou li
Se dwa chak moun, kÃ²m manm nan sosyete a, pou Leta ba li garanti sekirite sosyal, sa vle di, mwayen pou li satisfÃ¨ tout bezwen ekonomik, sosyal ak kiltirÃ¨l ki endispansab pou li pa pÃ¨di diyite li kÃ²m moun epi pou devlope pÃ¨sonalite li alÃ¨z. Demach pou jwenn sekirite sosyal sa a gen dwa fÃ¨t avÃ¨k konkou ajans ki tabli nan yon peyi oswa avÃ¨k konkou kÃ¨k ajans entÃ¨nasyonal, selon fÃ²m Ã²ganizasyon ak resous chak peyi.
Chak moun gen dwa travay, dwa pou li deside ki travay li vle fÃ¨ o li pa vle fÃ¨. Se dwa li pou li travay nan bon kondisyon ki pa kont enterÃ¨ li epi ki pwoteje li.
Se dwa tout moun ki fÃ¨ menm kalite ak menm kantite travay, pou yo touche menm salÃ¨, san paspouki.
Se dwa chak moun k ap travay pou li touche salÃ¨ ki koresponn ak travay li ap fÃ¨ a. Li fÃ¨t pou touche dekwa pou li menm ak tout fanmi li ka mennen yon vi respektab. Chak fwa gen posiblite yo fÃ¨t pou ta ajoute tout lÃ²t mwayen pwoteksyon sosyal ki genyen sou salÃ¨ sa a.
Tout moun gen dwa fÃ¨ kolonn ak lÃ²t moun pou fonde sendika oswa antre nan sendika ki la deja pou defann enterÃ¨ yo.
Tout moun gen dwa pran repo epi jwenn tan pou li anmize li. Se dwa moun nan pou li pa travay depase limit epi pou li gen peryÃ²d konje peye si li se yon anplwaye.
Se dwa chak moun pou li gen ase mwayen pou li bay tÃ¨t li ak fanmi li tout kalite swen nesesÃ¨ tankou manje, rad, lojman, swen medikal ak tout lÃ²t sÃ¨vis sosyal ki nesesÃ¨. Se dwa chak moun pou li gen yon api pou ka maladi, donmaj, lanmÃ² mari oswa lanmÃ² madanm, vyeyÃ¨s, nenpÃ²t lÃ²t ka oswa sikonstans kalamite ki ta vin fÃ¨ moun nan pÃ¨di mwayen li te genyen pou li viv.
Se dwa fi k ap akouche ak ti bebe nan kouchÃ¨t pou yo jwenn asistans ak pwoteksyon espesyal. Tout ti moun, pitit lejitim kou pitit deyÃ², fÃ¨t pou benefisye menm pwoteksyon an.
Se dwa tout moun pou y'al lekÃ²l. LekÃ²l leta fÃ¨t pou gratis sitou lekÃ²l elemantÃ¨ ak lekÃ²l fondamantal. LekÃ²l elemantÃ¨ fÃ¨t pou obligatwa. LekÃ²l teknik ak lekÃ²l pwofesyonÃ¨l fÃ¨t pou alapÃ²te tout moun. Epi posiblite antre nan inivÃ¨site ta dwe egziste pou tout moun, selon kapasite etid yo.
Edikasyon fÃ¨t pou vize devlopman pÃ¨sonalite moun epi ranfÃ²se respÃ¨ Dwa Moun ak libÃ¨te ki endispansab yo. Li fÃ¨t pou fasilite antant, tolerans ak zanmitay fleri nan mitan tout peyi, tout kalite ras moun tout kalite relijyon. Edikasyon fÃ¨t pou ede Nasyonzini travay pou mentni lapÃ¨ sou tÃ¨ a.
Se dwa chak moun pou li deside pran pa nan aktivite kiltirÃ¨l kominote a, jwi nan sa atis ak atisan ka ofri. Se dwa li tou, pou li patisipe nan pwogrÃ¨ lasyans, ap fÃ¨ epi pou li benefisye tou nan avantaj aktivite sa yo pote.
Chak moun gen dwa defann enterÃ¨ lalwa rekonÃ¨t li genyen ak lÃ²t avantaj vizib ki sÃ²ti nan nenpÃ²t ki aktivite lasyans osinon travay atis ak intelektyÃ¨l k ap ekri liv.
Se dwa chak moun pou li fÃ¨ presyon sou lasosyete, ni nan peyi li, ni nan lÃ²t peyi, pou lasosyete ranje zafÃ¨ yo yon fason, dekwa pou dwa ak libÃ¨te y ap pale non Deklarasyon Dwa Moun sa a, ka reyalize tout bon vre.
Chak kretyen-vivan gen yon seri obligasyon anvÃ¨ kominote kote li ap viv la. Paske kominote a se sÃ¨l kote li kapab alÃ¨z pou li devlope pÃ¨sonalite li tout bon vre.
LÃ¨ yon moun ap egzÃ¨se dwa ak libÃ¨te li, li pa fÃ¨t pou gen lÃ²t limit ke sa Lalwa fikse, pou anpeche moun nan pilonnen dwa lÃ²t moun epi pou fÃ¨ li obeyi tout prensip ki la pou fÃ¨ respekte Lalwa, respekte lÃ²d piblik epi respekte byennÃ¨z lÃ²t moun nan yon sosyete kote yo pratike demokrasi.
Kelkeswa sikonstans ki ta prezante, dwa ak libÃ¨te sa yo pa ka sÃ¨vi pou fÃ¨ anyen ki an dezakÃ² ak vizyon epi ak prensip Nasyonzini yo.
Pa gen youn nan dispozisyon ki nan Deklarasyon sa a, yo ka bay yon sans ki pou ta otorize yon nasyon, yon gwoup moun, oswa yon endividi mennen yon aktivite oswa komÃ¨t yon zak k ap chache detwi dwa ak libÃ¨te ki nan Deklarasyon sila a.