Kontèks jewografik - Mouvman Peyizan Papay
Akèy > Ki moun nou ye > Kontèks jewografik
Se nan plato santral Mouvman Peyizan Papay (MPP) chita, li se premye epi pi gwo mouvman peyizan nan peyi a. Prezans MPP ak angajman ONG yo te toujou kolabore avèk misyon katolik, yo kreye yon lyen solid nan zòn nan pi espesyalman pou peyi a. Tout moman difisil yo nan peryòd kou deta a te plis chita nan plato santral.
1. Lokalizasyon
Plato santral la genyen yon sipèfisi 5400 kilomèt kare, swa 20% nan sipèfisi total peyi a. Li limite nan Nò pa masif nò, nan lwès pa chèn montay nwa, nan sid pa chèn twou dlo epi nan lès pa fontyè Ayiti-Sendomeng ki nan vale San Juan epi ki konstitye pwolongasyon jewolojik la.
2. Popilasyon
Plato santral la genyen 678.626 abitan avèk yon popilasyon nan vil la ki anviwon 65.000 abitan ki reprezante yon ti pousantaj swa 8.2%. Se yon rejyon ki mwens peple avèk 13% nan popilasyon total peyi a. Popilasyon sa a se yon popilasyon ki viv sitou nan agrikilti.
3. Tè yo
Yon gran pati nan tè plato santral yo fòme ak tè ki soti nan montay nwa ak nan masif sid. Tè sa yo diferan yonn ak lòt epi yo lave. Anplis, fenomèn sa a soti nan fòm natirèl menm nan plato santral la. Tè sa yo sibi anpil ewozyon akoz prezans moun, akoz debwazman sa nou rele move pratik pwodiksyon an (manke asistans teknik).
Tè sa yo pòv anpil epi yo pa fè irigasyon malgre genyen anpil rivyè nan plato santral. Povrete tè yo ap vin pi grav chak jou akoz moun yo mal eksplwate resous natirèl yo.
Lapli yo an mwayèn rive nan 1.700mm. Sepandan, lapli varye anpil avèk altitid ak van ki domine nòdès la. Tanperati mwayèn nan plenn lan sitye ant 25oC ak 27oC.
5. Agrikilti
Agrikilti nan Plato Santral la se yon agrikilti sibsistans, endepandan: avan tou, sistèm pwodiksyon an vize pou asire sibsistans nan fanmiy lan avèk pi bon sekirite posib pou fè fas ak danje nan klima a. Peyizan yo dispoze ti mwayen nan resous teknik ak finansye. Ankadreman teknik sa prèske pa egziste. Jeneralman pasèl yo pa depase yon kawo tè. Anviwon 30% nan popilasyon an yo se peyizan ki pa gen tè. Yo se agrikiltè ak travayè agrikòl. Pasèl ki genyen yo pa anpil, eksepte Leta ak Legliz Katolik ki genyen plis tè. Kòmèsyalizasyon pwodwi agrikòl yo chita nan men espekilatè yo, yo achte yon an men peyizan yon an move kondisyon, sa rann yo vin rich byen vit. Sa rive souvan peyizan yo oblije vann danre yo nan flè nan sezon rekòt yo pou satisfè bezwen ijan yo.
6. Edikasyon
Nan plato santral genyen plis pase 90% nan peyizan yo ki pa konnen ni li ni ekri. Nan vil la pousantaj sa a pi piti. Fenomèn pa konn li ni ekri sa bare moun yo e li menm yon antrav pou devlòpman sosyal ak ekonomik zòn nan. Daprè yon ankèt ki fèt, pousantaj timoun ki gen laj pou ale lekòl fèb anpil.