(Redjiblé di Tchampion (biyolodjeye))
Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « Tchampion », loukîz cial.
Sacwants tchampions k' on trouve el Walonreye
1 Rindjmint sincieus des tchampions.
2 Mwaissès piceures des tchampions
3 Classifiaedje
4 Morfolodjeye
6 Nouriteure et evironmint
Rindjmint sincieus des tchampions.[candjî | candjî l’ côde wiki]
Come les microbes, les tchampions sont bråmint fwait di celules les minmes ene ki l' ôte, eyet s' polnut mopliyî e s' pårtixhant e deus. Mins årvier des microbes, les tchampions si polèt eto mopliyî secsuwêymint, dj' ô bén fé des celules ki n' ont kel mitan des cromozômes des ôtès celules.
Mwaissès piceures des tchampions[candjî | candjî l’ côde wiki]
I sont eucariotes, ça vout dire k' il ont des celules avou on nawea.
Li paroesse di leu celule est xhitineuse, çou ki les raprotche pus des biesses ki des plantes, ki leu måjhire est celulozike.
Classifiaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]
Zygomycota, ou zigomicetes: des especes avou des spôres sins cawete, ki leus celules ni sont nén eclostêyes.
Morfolodjeye[candjî | candjî l’ côde wiki]
Li tchampion est on thallophyte, ça vout dire k' i n' a ni foye, ni stipe, ni raecene. Si sistinme vedjetatif, ou thalle, c' est fok des longuès celules ki s' polèt prezinter di deus manires:
Gn a bråmint des tchampions k' ont dipus d' ene celule, mins gn a kékès foû-rîle, come les leveures ki n' ont k' ene celule.
Mopliyaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]
Po si rprodure secsuwêymint, les tchampions vont diswalper des celules lomêyes spôres. Å moumint d' l' acoplaedje, bråmint des tchampions k' on loméve dinltins «dizeutrins» ou «del hôte sôre» (mins ci classifiaedje la est abandné ådjourdu) fwaiynut brotchî foû d' tere ene tcherpinte lomêye spôrofôre (on dit ossu carpofôre), ki poite l' imeniom. Ci sporofôre la, c' est çou k' on lome on tchampion u èn åbusson u on boloe dins l' cåzaedje di tos les djoûs.
Nouriteure et evironmint[candjî | candjî l’ côde wiki]
Prin del pådje «https://wa.wikipedia.org/w/index.php?title=Tchampion&oldid=357914»