Konsènan: Etazini kont Gi Filip
Senatè- eli, Gi Filip, se yon moun ki gen ni fanatik ni opozan politik depi lè li te patisipe lan jete gouvènman Aristid la. Kwak sa, pimpe Ameriken pimpe l o Zetazini a vin fè moun lan divès kan politik rasanble pou denonse ekstradisyon l lan paske jan yo anbake l la manke konsiderasyon pou Ayiti kòm yon peyi ki granmoun lakay li. Apre yo fin anbake l san okenn jijman ann Ayiti menm, se atò y ap vin prezante l devan piblik Ameriken an pou yon jij Ameriken deside si yo te byenfèt anbake l. Sa ap fèt Vandredi, 13 Janvye a 10è di maten lan Southern District of Florida, 99 N.E. 4th Street, Miami Florida 33132 (305-961-9001) (305-961-9377).
Ka Etazini kont Gi Filip la chaje fay:
1. Fòk leta suiv regleman legal
Sa enpòtan pou ni gouvènman Ayiti a, ni gouvènman Ameriken an suiv lalwa osinon se dezòd ak zak bandi y ap ankouraje. Lan moman arestasyon Gi Filip la, leta Ayiti te dwe prezante l manda ki pèmèt arestasyon an. Annaprè, fòk yo te prezante l devan yon jij Ayisyen pou detèmine si leta Ayiti gen dwa remèt li ba yon gouvènman etranje. Angiz leta fè sa, yo annik bèl vag regleman leta Ayiti, bèl vag regleman entènasyonal, epi yo remèt misye ba Etazini ki anbake l lan avyon. Kifè ni polis nasyonal la, ni DEA manke suiv lalwa pandan yo la pou kore lalwa. Kwak finalman y ap prezante Gi Filip devan yon jij, men se pa konsa pou sa te fèt. Sitiyasyon an alanvè nèt. Se lan peyi l, ann Ayiti pou yon jij te jije si yo te dwe remèt li bay Etazini, se pa Ameriken ki te sipoze ap deside si yo byen met men sou li. Kòm sitwayen Ayisyen, Gi Filip te sipoze gen chans defann tèt li, lan lang lakay li, anvan pwòp gouvènman l lonje l bay yon gouvènman etranje pou prezante l lan yon tribinal kote anglè fè mikalaw. Apre yon jijman ann Ayiti, se atò leta ta ka deside remèt li bay Etazini si toutfwa jij la kwè gen ka pou sa suivan akò ant 2 peyi yo.
2. Akize gen dwa devan lalwa
Kòm yon moun k ap lite kont akizazyon yon puisans mondyal, sa trè enpòtan pou leta respekte dwa Senatè-eli a. Se dwa legal ki tout pwoteksyon yon sitwayen kont gwo ponyèt leta Ayiti, kont gwo ponyèt gwo puisans entènasyonal yo. Pami dwa sa yo se prensip ki di lalwa la pou tout moun, pou tout enstitisyon. Sa vle di leta pa ka fè arestasyon abitrè san prezante manda. Leta pa ka fè aranjman pou pimpe moun lan lòt peyi. Epitou, devan regleman Ameriken, devan regleman entènasyonal, moun inosan annatandan yo demontre yo koupab. Sa vle di, lan tout okazyon, leta dwe bay Gi Filip chans pou defann tèt li. Li pat gen chans defann tèt li anvan yo anbake l.
3. Tout ekstradisyon dwe respekte akò peyi a siyen san vyole konstitisyon an.
Kanta prezan, nanpwen okenn akò ant Ayiti ak Etazini ki pèmèt arestasyon yon Ayisyen sou tè Ayiti a. Atik 41 Konstitisyon an klè sou sa:
“Pesòn pa gen dwa depòte yon moun ki gen nasyonalite Ayisyen pou nenpòt kèl rezon...”
Premye antant Ayiti Etazini sou ekstradisyon siyen an 1904 e antant sa a pa site youn lan akizazyon kont Gi Filip yo kòm rezon valab pou ekstradisyon. Nouvo antant ki siyen 17 Oktòk 1997 la a byen dekri kijan Gad Kòt Ayiti gen dwa kolabore ak Ameriken pou entèsepte komèsan dwòg pandan yo sou lanmè. Pou respekte konstitisyon an, nouvo akò sa a , byen presize, se sou lanmè arestasyon sa yo gen dwa fèt, men okenn fòs etranje pa gen dwa fè entèvansyon konsa sou tè ki rele Ayiti chè mèt, chè mètrès la.
4. Arestasyon pou ekstradisyon pa janm dwe mele lan politik
Senatè-eli, Gi Filip aktiv lan politik, e gen moun ki pa renmen politik li. Sanble Prezidan Pwovizwa Privè se youn lan moun sa yo. An 2004, Gi Filip ede jete gouvènman Aristid la epi sa vin mennen arestasyon Privè. Lan dènye mwa ki sot pase yo, Gi Filip kritike gouvènman Privè a seryezman. Li akize Privè kòm moun k ap fè dilatwa lan eleksyon an pou alonje manda l. Privè li menm, li akize Gi Filip kòm moun ki te lan tire ak lapolis Okay. De politisyen sa yo kanpe anfas lòt kòm lèt ak sitwon. Sitiyasyon sa a vin fè kolaborasyon ki mennen ekstradisyon Gi Filip la sanble manèv politik.
5. Vòt pèp Grandans gen valè
Leta pa ka fin apwouve patisipasyon yon kandida lan eleksyon epi annapre pou l defèt chwa popilasyon an ak yon ekstradisyon. Si leta te okouran yon dosye kont Gi Filip ki sot o Zetazini, pi gwo asosye Ayiti lan biznis ak lan èd entènasyonal, ebyen leta te dwe prezante sa devan yon jij ki pou ta jije si dosye a valab ou non. Pou respè vot piblik la, si dosye a te valab, leta pa ta dwe kite l patisipe lan eleksyon an. Si leta te fè erè lan kite l patisipe, ebyen fòk leta fè yon envestigasyon pou l konn kot erè a soti, kijan l ap korije sa, kijan l ap anpeche erè konsa fèt ankò.
Tou kout, nou pa janm dwe tonbe lan sitiyasyon kote nou dakò pou n manke respekte konstitisyon an. Nou pa ka janm asepte konstitisyon nou se papye epi volonte Ameriken se fè bayonèt. Etazini se yon bonjan alye Ayiti e pou sa li gen devwa pou suiv regleman entènasyonal san li pa patisipe lan derespekte konstitinsyon Ayiti a.