Verbatim Friday 27th March, 2020 – The National Assembly of Seychelles
Home » Verbatim » 2020 » Verbatim Friday 27th March, 2020
Verbatim Friday 27th March, 2020
The Assembly met at 9. 03am
Bonzour tou Manm Onorab e bonzour tou dimoun ki a lekout e pe swiv travay Lasanble Nasyonal. Nou pe rankontre ozordi an swivan lanons ki Lasanble ti fer ki dan bann ka dirzans Lasanble i la pou li rankontre pou li desarz son responsabilite an vi bann dirzans Nasyonal.
Bomaten nou pou al lo nou Order Paper kot nou pou annan Presentation of Papers nou pou annan nou First Reading ki pou swiv apre par Second Reading.
E ankor ozordi i pou en leksepsyon kot bann Standing Orders pou ganny suspended pou permet Lasanble pou nou kapab pran First and Second Reading, menm zour e sa apre pou swiv avek en Mosyon ankor kot i annan serten dirzans pou ratifye en protokol. Mon ava toudswit donn laparol Deputy Clerk pou lir bann Papye ki pe ganny prezante ki ganny laid on the table pou bann Manm bomaten. Deputy Clerk.
Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker. Bonzour tou bann Manm e bonzour tou dimoun ki a lekout, bann papye ki pe ganny prezante i swivan par egzanp;
S.I. 33 of 2020 International Trade Zone (Declaration of Zone) (Revocation) Notice, 2020.
S.I. 34 of 2020, International Trade Zone (Declaration of Zone) (No.2) Notice, 2020.
S.I. 35 of 2020, Environment Trust Fund (Amendment) Order, 2020.
S.I. 36 of 2020, Livestock Trust Fund (Amendment) Notice, 2020.
S.I. 37 of 2020, Development Bank of Seychelles (Southern Africa and Indian Ocean) (SMERF) Guarantee Order, 2020. Mersi Mr Speaker.
Mersi Madanm Deputy Clerk. Nou ava pran First Reading. Madanm Deputy Clerk, First Reading.
Mersi Mr Speaker, the Central Bank of Seychelles amendment Bill 2020,
This Act may be cited as the Central Bank of Seychelles (Amendment) Act, 2020.
The Financial Institutions (Amendment) Bill, 2020;-
This Act may be cited as the Financial Institutions (Amendment) Act, 2020. Mersi Mr Speaker.
Mersi Madanm Deputy Clerk, bon sa 2 Bill in ganny lir pour la premye fwa e mon order ki i pou ganny lir en Dezyenm Fwa toudswit apre ki nou ava fer sa i antre dan record of proceedings of the National Assembly. Mon ava demann parliamentary reporter pou al apel Minis avek son delegasyon.
Mon swete osi ki tou bann Manm in ganny tou bann dokiman neseser, depi yer ki nou’n resevwar bann dokiman, lofis Deputy Clerk in fer son devwar pou sirkil tou bann dokiman avek bann Manm. E mon swete zot tou zot in gannyen. Mon welcome e dir bonzour pour Minis responsab pou Finans, Komers ek Lenvestisman e Planning Economic Mr Maurice Loustau- Lalanne ki ganny akonpannyen par Gouverner Labank Santral Ms Caroline Abel.
E nou annan lezot zofisye ki nou annan anler dan Galeri e osi lo latab akote, Mr Naadir Hassan ki Head of Division Financial Surveyors Division Central Bank of Seychelles Ms Shannon Jolicoeur ki Director Legal Unit Central Bank of Seychelles, Mr Bryan Commettant Head of Division Research and Statistics Division Central Bank of Seychelles e from AG’s Office nou annan Mrs Gilmer Leste ki en legal legislative draftsperson, e ankor parey mon’n dir from the AG’s office.
Minister ankor enn fwa bonzour e welcome dan Lasanble Nasyonal. Nou ava toudswit prezan demann Onorab De Commarmond pou move Mosyon pou Second Reading. Onorab.
Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker. Bonzour Minister ek tou ou delegasyon, Governor e tou bann dimoun ki la e osi tou bann Manm Onorab e tou dimoun ki a lekout. Mr Speaker anba order 91(1) lo Standing Order mon oule move pou sispann lartik 64(1) lo Standing Order pou permet pou nou sot sa 7 zour requirements ki nou bezwen pou permet ki Central bank of Seychelles Amendment Bill 2020, (Bill no 12) 2020 i ganny lir en Dezyenm Fwa. Mersi.
Mersi Onorab De Commarmond. Yes Onorab Sebastien Pillay.
Mersi Mr Speaker, bonzour. Bonzour tou Manm Onorab bonzour Minis e bonzour tou dimoun. Mosyon in ganny segonde.
Mersi nou pou pran en vot lo Mosyon pou suspend Standing Orders tou Manm ki an faver? Sa i pou permet ki ozordi nou pe pran First and Second Reading e nou pou sispann sa 7 zour ki Standing Orders i demande. Mon a demande ki nou show of hands ankor enn fwa? Ok, okenn Manm ki kont? Madame Deputy Clerk?
Mersi Mr Speaker, 14 Manm in vot an faver e person kont. Mersi.
Mersi Madame Deputy Clerk, Motion has been approved. Mon ava ganny en Mosyon now for Second Reading. Onorab De Commarmond
Mersi Mr Speaker, Mr Speaker Order 64(2) lo Standing Order mon oule move ki Central bank of Seychelles (Amendment) Bill 2020 i ganny lir en Dezyenm Fwa. Mersi.
Mersi Mr Speaker. Mosyon in ganny segonde.
Mersi Onorab Pillay. Bon mon avar prezan donn laparol Minister, Minis pou entrodwi son Bill. Minister Maurice Loustau-Lalanne laparol i pour ou.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, Onorab Leader lopozisyon, Onorab Leader zafer Gouvernman dan Lasanble Nasyonal tou Onorab Lasanble Nasyonal, tou dimoun ki a lekout bonzour. Depi ki pandemik COVID-19 parey Lorganizasyon Mondyal pou Lasante in deklar li, in komans afekte plizyer pei, Sesel in komans prevwar retonbe son lenpak negativ lo lekonomi global, an vi lefe advers ki pe annan tel ki lo nivo komers ek voyaz.
Parey nou konnen, Sesel i en pei ki depan bokou lo tourizm koman son sours reveni prensipal e osi lo lenportasyon preski pou komodite. Lenpak COVID-19 lo nou pei i vin ankor pli evidan swivan deteksyon bann ka pozitiv sa viris. Sityasyon ki pe met li plis presyon lo nou sistenm, lasante ki bezwen plis resours. Bann biznes dan lendistri Tourizm e osi lezot sekter ki pe ganny afekte.
Nou lafors travayer ki pe ganny enpakte dan diferan fason swa, akoz zot landrwa travay pa pe fonksyonnen ouswa bann paran ki pe bezwen reste dan lakour anvi fermtir bann lekol parmi lezot. Tre enportan i osi lenpak ki sa sityasyon pe annan lo lekonomi. Lenpak pa zis dan limedya me osi dan mwayen lonterm. I tre neseser alor ki nou pran serten mezir pou adres sa bann lenpak negatif.
Bann mezir ki nou pe pran i enportan pou asir lenportasyon bann komodite esansyel;- en to lesanz ki stab e osi siport bann sekter ki pe ganny enpakte. I pa en sityasyon normal ki nou ladan me plito enn li nou pa’n deza eksperyanse e ki nesesit serten lazisteman.
Gouvernman i deza pronons serten mezir ki pe ganny propoze. I osi annan labank Santral koman sa lenstitisyon avek sa manda pou asir stabilite dan pri e stabilite finansyel ki pe travay pou asir ki i met an plas bann Polisi e mezir neseser pou ede fer fas avek sa sityasyon. Pou asir zot lenplimantasyon, i neseser annan lamannman dan lalwa ki Gouvernman Labank Santral, sa in enkli provizyon pou azour en eleman force majeure ki preskrir bann sityasyon ki kapab annan en lenpak negatif lo lekonomi pei.
E osi bann lenstitisyon finansyel e da pour osi enkli en leta dirzans lo nivo lasante piblik. 2 lot provizyon dan Labank Santral ki nou p propoze pou amande i pour permet li donn loan ouswa davans bann labank komersyal, Labank Devlopman e Seychelles Credit Union pou en dire pa plis ki 3 an i sorti pa plis ki 80 zour dan bann ka force majeure.
Dezyenmman se pour permet Labank Santral aste bann lenvestisman ki piblik i fer dan bann lenstriman finansyel ki Gouvernman i servi pou finans son bann depans tel ki Treasury Bills dan ka kot i annan demann sorti kot bann envestiser pou kas sa bann lagreman an vi zot bezwen larzan ki zot in envestir.
Sa osi i pou aplikab dan bann sityasyon force majeure. Lamannman pe osi ganny propoze dan Lalwa ki Gouvern letablisman e sipervizyon bann lenstitisyon finansyel, ki pou permet Labank Santral fer sorti bann direktiv pou fasilit lenplimantasyon bann mezir ki bezwen ganny met an plas dan ka en sityasyon force majeure.
Dan lenstans aktyel parey monn mansyonnen o par avan sa bann lamannman i pou fasilit lenplimantasyon e en seri mezir ki pou ganny met an plas pou fer fas kont bann lefe advers ki COVID-19 pe annan lo laspe finansyel ek ekonomik ki mon’n nonmen. Alor premyerman i annan en Emergency Relief Credit Facility ki pou ganny met an plas pou siport sekter prive ki pe ganny enpakte par sa pandemik. Labank Santral pe fer en alokasyon R500milyon.
E sa fasilite kredi pou ganny zere par bann labank komersyal, DBS, e Seychelles Credit Union ki anba sipervizyon Labank Santral.
To lentere pou sa fasilite kredi i 1.5poursan avek en moratwar 6mwan lo son repeyman. Repeyman i devret ganny fer pandan en peryod 3an.
Bann labank komersyal DBS e Seychelles Credit Union ki ofer fasilite kredi pou kapab ofer en moratwar 6mwan lo repeyman loan enkli montan prensipal ek lentere pou zot kliyan ki’n ganny afekte par pandemik COVID-19.
Sa pou aplik pour bann loan ki’n deza fini ganny pran ensi ki bann nouvo loan, enkli bann ki’n ganny pran anba sa laliny kredi ki Labank Santral pou met an plas.
Bann Labank komersyal ek lezot lenstitisyon finansyel i donn fasilite loan pou osi kapab re striktir ouswa re negosye bann term asosye ek annan loan ki kliyan in deza annan avek zot.
Sa pour posib an vi ki Labank Santral pe osi sispann bann kondisyon ki bann labank i normalman bezwen obzerve pou restriktir ouswa re negosye bann term ou kondisyon asosye avek loan zot bann kliyan.
Dan sa konteks, serten parti dan regilasyon lo klasifikasyon bann loan e osi provizyon an ka loan pa ganny re peye pa pou ganny aplike lo bann fasilite kredi ki’n ganny restriktire oubyen re negosye ensi ki repeyman loan ki’n ganny akorde sa moratwar 6mwan an vi sa sityasyon COVID-19.
Sa i ziska Labank Santral i determin otreman i osi bon pou note ki lenformasyon ki ganny rikorde dan Credit Information System lo bann biznes e servis endividi ki annan loan pa pou ganny afekte an liny avek sa bann nouvo mezir ki pe ganny propoze.
An vi rediksyon dan mezir lakantite touris ki antre dan pei ki osi vedir en bes konsiderab dab lakantite deviz etranzer, Labank Santral i prevwar ki bann lenstitisyon banker ki kapab tonm an defo avek regilasyon ki’n met an plas bann paramet, pou limit risk asosye avek deviz etranzer.
prenon sa an kont labank Santral pe propoz sanzman dan enn bann limit ki’n ganny etabli pour permet bann lenstitisyon finansyel annan sa abilite pou fer fas avek en rediksyon dan deviz etranzer lo marse.
Mr Speaker sa seri mezir ki Labank Santral pe propoze i annan pour bi minimiz lenpak finansyel ki sa sityasyon pe annan e pour kontinyen annan lo nou lekonomi pou en peryod ki a se moman i enserten. I pou osi ede e asire ki lekonomi i kapab travers sa peryod ki pou enn tre difisil. An menm tan ki tou prekosyon i ganny pran pou asir stabilite finansyel pour ki lekonomi i avar kapab evantyelman rekipere. Mersi Mr Speaker.
Mersi Minis. Bon deba i ouver lo merit e prensip Bill ki devan nou. Okenn Manm ki oule entervenir? Wi Onorab Ahmed Afif.
Mersi Mr Speaker. Bonzour Minis, bonzour Gouverner, tou dimoun ki dan Galeri. Bonzour tou bann Manm Onorab.
Mr Speaker mon konpran lenkyetid ki i annan par Gouvernman e Labank Santral, sirtou avek sa pandemik ki devan nou, e lenpak sa pandemik ki kapab anmennen lo lekonomi Sesel.
Mr Speaker mon ti a kontan konmanse an diran ki pou mwan Labank Santral i en Lenstitisyon enportan dan Gouvernman ki asir stabilite monneter dan pei.
Savedir se li ki regilater tou bann Labank, li ki donn zot license, li ki fer sir poudir nou larzan ler nou met laba i ganny zere byen.
Nou pa pou perdi nou larzan ler i laba. I fer sir ki dan lot kote, Gouvernman, ki osi dan sistenm banker, i en dimoun ki azir dan en fason korek.
I osi parey nenport ki kliyan, i ganny larzan, i depans larzan. Me son bankye se Labank Santral. E li i fer sir poudir sa Gouvernman i pa depans larzan ki i napa.
E si i bezwen depans larzan ki i napa, i annan en limit, lo ki kantite Labank Santral i a permet li desote. I parey nou ler nou al Labank, nou annan en overdraft.
Me nou bankye i dir ek nou, si nou pou depans plis ki nou pou kapab peye, i pou met en fren, ou pa kapab al tro lwen.
E sa i asire ki tou dimoun i pran son responsabilite, i konnen poudir larzan i annan en limit. E li Labank Santral an meton sa kontrol avek Gouvernman san ki i les Gouvernman depans ki kantite i anvi.
Parske la fen lannen son overdraft i retourn 0. Si en sityasyon koumsa i arive, nou pou trouv nou dan en fason koze, nou pou trouv nou pe enprim larzan.
Akoz larzan in ganny prete, me pa pou zanmen ganny rann. E mon ava eksplike akoz, lafason ki mwan mon get li, Minis, i pe al en pe dan sa direksyon.
E ler ou enprim larzan dan en lekonomi, i vedir ki sa larzan i devalye. E sete enn bann rezon ki dan reform ekonomik an 2008, IMF ti enpoz en limit lo lakantite larzan ki Gouvernman i kapab pret ek Labank Santral.
E si mon pa tronpe i SR150 a SR200 milyon. Pa annan drwa desot sa. Si ou, ou konnen ou pou al dan overdraft, rod en fason pou ou kapab kouver sa overdraft. Al pret larzan, me selman kont ek Central Bank zanmen i devret al dan overdraft li. Parske li i annan son limit.
Ler mon get sa Bill ki devan nou ozordi, mon vwar anba seksyon 2(b) i dir poudir Labank Santral dan bann ka force majeure, li i kapab pret bann Labank en pe larzan, pou en peryod ki pa desot 3an. Mon mazinen Labank Santral li i ava azir dan en fason pridan, ki ler i fer sa i pa pe met sistenm finansyel dan en, dan okenn danze. Me ler nou al, ler nou al pli lwen lo son lot paz, e nou al lo seksyon 2 (d)(2), ki pe koz lo seksyon 41 dan Central Bank Act.
I dir poudir ‘’notwithstanding subsection 1, in the event of a force majeure, the Bank may purchase or acquire Treasure Bills and other securities guaranteed by Government. ‘’
Savedir, Gouvernman li in trouv li dan en difikilte, in pret larzan partou ek Lenstitisyon Finansyel, ek endividi, in issue Treasury Bill. Savedir li Gouvernman i drwa serten dimoun ek Labank larzan. Me la nou pe dir, ‘’the Bank may purchase or acquire Treasury Bill.’’
Savedir, dan lenstans acquire i vini i dir ek Gouvernman, mon konnen ou drwa ou, ou’n prete. Me mon a tir sa lour lo ou.
Mwan Labank Santral mon tir sa lour lo ou, si ou’n pret R500milyon, oubyen R1000milyon, R1bilyon. Mwan mon tir sa lour lo ou, mwan Central Bank ki pe al pran sa lour.
Ki i vedir Mr Speaker. I vedir pou mwan, Central Bank i vin direkteman dan an Angle nou dir sa, on the line of fire. Parske ozordi li i napa kontrol lo bann rezon ki Gouvernman pe al fouy en trou ki pou drwa.
Central Bank napa en sou kontrol lo la li. Me selman li ki pou end up pe anmenn sa lour lo son ledo. E se la kot mon krwar i annan en danze ki nou bezwen konsyan, ki kapab mete.
E mon ti a kontan annan larepons. Pou ki lenpak i pou annan lo Labank Santral. Akoz Labank Santral prezan i pe anmenn en lour ki pa li ki’n fer, pa li ki responsab.
En sel kou i trouv li avek en lour lo son ledo. E si Gouvernman in pret pandan 90 zour Treasure Bills 90 days oubyen 180, oubyen 365 days, li ki pou bezwen anmenn sa lour.
Zour pou bezwen rann dan 3 mwan oubyen dan 6 mwan, oubyen dan 1an, li ki pou bezwen al rod larzan pou re peye. Be li kot i pou ganny sa larzan pou li re peye. Mon pa konnen. I pa kler ladan. Me ler mon al, mon al lo sou seksyon 4, mon a retourn lo 3 apre.
I dir ‘’the Bank may re sell or hold until the date of maturity the Treasury Bills of Government Securities purchased or acquired pursuant to subsection 2.
Alors mon krwar i pe donn li en opsyon. Si zanmen zour pe al, in fini kalkile dan 3 mwan i bezwen al rann en larzan ki pa li ki responsab. Be selman in vin lo li, akoz in acquire.
Si i trouv en dimoun ki en, dimoun zenere ki’n deside, i dir be ok, li i a pran sa lour lo li, Central Bank i pran sa Bill i donn ek sa dimoun. Sa dimoun ki pou drwa aprezan.
Mon pa konnen anba ki sirkonstans sa pou marse. Kekfwa Gouverner i ava eksplike. Me i permet li tir sa lour lo son ledo, petet i pou rann Gouvernman menm. Mon pa konnen, petet sa lentansyon. Me mon pou retourn lo seksyon, sou-seksyon 3.
‘’The Treasury Bills without securities purchased shall not be taken in to account for the purposes of determining the limit on advances to Government.’’
Sa ki Minis ti koz lo la semenn pase i dir zot annan en limit ek Labank Santral, zanmen depi 2008 zot in deza sot ladan. Se sa ki nou pe koz lo la, la. Sa limit si i desann milyon Roupi, li Gouvernman pandan 12an in manage son Bidze byen li. I pa’n desot son overdraft, i pa’n bezwen zanmen al kot Labank Santral, dir ozordi mon dan negative, mon dan rouz ozordi. Be selman mon kontan mon annan en limit ziskan 200milyon dan ou pos. Zanmen in arive. Me la nou pe al pli lwen.
Nou pa pe zis dir li ou annan ou limit dan rouz, nou dir li si i annan en force majeure, ou annan drwa desot dan rouz e napa limit.
Because the amount acquire shall not be taken into account for the purpose of determining the limit to advances to Government.
Savedir fouy en trou 1 bilyon, fouy en trou 2bilyon, ler li i pou acquire, i pa afekte sa limit ki’n ganny enpoze. Sa i vin par lao sa. Sa en lot zafer sa. E pou mwan sa mon trouv li koman danzere. Parske son lenpak a mon a vie se enprim larzan. E ler ou enprim larzan, son danze se ki i anmenn lenflasyon, akoz tou lesanz, nou annan menm kantite dolar dan pei.
Me sa montanny Roupi i vin bokou pli o, e napa limit. E ler ou annan en sityasyon koumsa, to lesanz i kapab pran nenport ki valer, pou reflekte sa bann montanny Roupi e montanny deviz. E nou konnen montanny deviz pe desann ozordi. E sa i kapab anmenn lenflasyon, i en danze. Mon asire i annan fason pou nou kontenir sa danze. Me nou pe ouver laport pou sa danze kapab egziste.
E alor mon pe, mon ti a kontan ganny lesplikasyon par Minis e Labank Santral, pou dir ek nou, si sa ki mon pe dir i korek. Si zot annan fason pou zot kontenir en pe sa bann danze ki mon vwar devan nou. Nou to lesanz pe vin move, nou roupi pou depresye, dolar pou vin pli ser, e kou lavi pou monte. E ki zot kapab fer pou tir sa lour lo Labank Santral.
Parske mon santi i en lour ki’n ganny mete lo Labank Santral, ki en lenstitisyon enportan dan sa pei, ki gard tou bann Labank anba kontrol, ki gard Gouvernman kontrol e la souden nou pe dir ek li les nou depanse ou a pey lepokase.
Se sa en pti pe ki mon war la. Mon en pti pe trakase avek lafason in ganny mete. E mon ti a kontan ganny sa reasiran ki zot annan bann mezir pou kontenir labi, oubyen pou kontenir danze ki sa i poze pou Labank Santral. Mersi Mr Speaker.
Mersi Onorab Afif. Mon a donn laparol Onorab Sebastien Pillay.
Mersi Mr Speaker, bonzour. Bonzour tou koleg Onorab e bonzour tou dimoun ki pe ekout nou. Mr Speaker yer swar, mon pa konnen si yer swar, si, i pa ni menm 1 zour pase.
Lanmerik ti pas sa Bill ki dil avek zot Stimulus Package. Apre tou bann diskisyon sa Bill ti pase, 96-0, savedir personn pa’n vot kont sa Bill. E dan bann mezir ki sa provizyon pe propoze Lanmerik, se zisteman mezir pou fer ki ekivalan Central Bank Sesel, which is the Federal Reserve, fer egzakteman sa ki Central Bank Sesel pe demande pou li kapab fer anba sa Lalwa. Sa i Lanmerik sa. Prezan si nou fer en pti tour lorizon dan bann lezot pei, nou pou vwar poudir menm zafer pe arive.
Menm keksoz pe arive.
Langleter i menm zafer, Lalmanny i menm keksoz, dan bann pei Lazi i menm keksoz. Bann sonm ki pe ganny propoze, ki bann Labank Santral zeneralman o tour le monn pe remet dan bann lekonomi.
I tonm dan bann, Lanmerik ti’n met 500milyon, la i pe al met ankor apepre trilyon. Lazi i annan bann landrwa ki pe met 1.9 bilyon parey Japon. Ziskan 14 bilyon Dolar. La Chine in fer parey. So tou pei in bezwen pran sa menm mezir, sa menm semen ki nou, nou bezwen ale. Akoz i enportan pou nou reflekte lo la konman en Lasanble, konman en pep.
Akoz nou kapab konpran tou bann largiman ekonomik dan en sityasyon normal. Dan en sityasyon normal, kot Central Bank i bezwen fer son travay, nou pa pou bezwen vin avek sa bann mezir ki la. Dan en sityasyon normal, kot nou konnen poudir keksoz pou retourn normal ankor dan 2 semenn, nou pa pou bezwen vin avek sa Lalwa ki la.
Me nou pa dan en sityasyon normal. Nou dan en sityasyon ki abnormal kree par zisteman lafason ki sa viris pe spread. E si sa viris ti pe spread dan en fason kot i ti annan en gerizon pou tou dimoun i kapab retourn travay. E nou pa pe vwar lekonomi antye dan lemonn kot pe grind to a halt, then ti pou napa problenm. Nou pa ti pou servi bann term pou Central Bank pey lepokase eksetera.
E mon krwar fodre nou careful pou nou pa fer Seselwa perdi, oubyen pa konpran what the role of Central Bank is. Se sa rol Central Bank. Central Bank esansyelman se li ki bezwen vin pran lepokase ler lekonomi i dan problenm. Ler nou dan en sityasyon force majeure li ki bezwen vini. Mon pa tro, tro ganny en konpran akoz nou bezwen servi bann largiman as if Central Bank pe ganny mete dan sa pozisyon without a thought, without a care.
Mon pa konnen si nou, nou pou spesyal, ki nou pou bezwen fer bann mezir diferan avek tou lezot pei, tou lezot pli gran lekonomi ki nou. E mon’n war tou dimoun, serten dimoun dan Lasanble pe bat latet ek sa ki pe ganny dir, personn pa pe mazinen poudir be, that is the role of the Central Bank! Se sa son rol. Be li ki dil avek bann Financial Institutions.
Annou pran en legzanp, tou bann loans ki bann dimoun in pran, bann business loans ki bann dimoun in pran dan Sekter Tourism. Ok? En dimoun in pran en loan pou li fer en pti lotel, en dimoun in pran en loan pou li fer son restoran eksetera.
I napa larzan pou li re pey sa loan akoz son biznes pa pe fer larzan. So ki Central Bank i bezwen fer, Central Bank i bezwen dil avek sa Labank la.
Prezan si sa Labank li, i pe reduce, i pe reduce oubyen i pe re amann son fason dil avek sa bann biznes loan. I annan en lot landrwa ki pou bezwen soufer. Probableman dimoun ki annan zot loan, zot sa, lentere pou monte eksetera. Personn pa pou kapab ganny pret.
Me pou Central Bank kapab stabiliz sa, i bezwen kapab aste sa bann sekirite. E sa bann sekirite dan la mazorite ka, lekel ki annan en kantite? Bann Labank. Se bann Labank ki annan en kantite sa bann sekirite.
Mon pa ganny en konpran, akoz ki nou bezwen, nou bezwen konplik sa plis ki i ete, pou nou sey war ki dan sa sityasyon nou pe met Central Bank dan en pozisyon difisil eksetera. Be nou bezwen met li. Nou napa swa la. Nou napa en lot Central Bank ki’n ganny kree. Nou napa en lot Labank ki pou ed nou. Se li the lender of Government. Se li ki bezwen al dan sa pozisyon. E se pou sa rezon ki Gouvernman in bezwen vin avek sa sityasyon ki’n vini.
E pou nou kapab konpran ki mannyer sityasyon i serye, annou zis regard ki premye keksoz Gouvernman in vin fer dan sa Lalwa.
Premye keksoz ki Gouvernman in vin fer dan sa Lalwa, pou nou war, pou nou kapab vwar, se ki in entrodwir en definisyon pou force majeure.
E ki kalite definisyon ki Gouvernman in entrodwir for force majeure, in entrodwir en definisyon ki fer sir ki force majeure, i enkli en lepidemi oubyen en viris ki pe spread dan en fason vitman.
Zis sa laliny, dan sa lamannman i devret endik nou akoz Gouvernman pe antisipe ki i pou annan en sok konsiderab dan nou lekonomi. E le sel fason pou nou dil avek se pou nou fer Central Bank antre e stabiliz lekonomi. Zis parey Lalmanny in fer son Central Bank antre, Lanmerik in fer Federal Reserve antre.
Japon in fer son Central Bank antre, La Chine in fer son Central Bank antre e Langleter in fer parey. E tou sa bann pei pe propoz bann menm mezir. Aste bann sekirite ki pei i annan. Mr Speaker i annan pa mwens ki 4 bann zournal pli repite dan lemonn, depi Financial Time, menm Al Jazeera ki’n koz lo la, ki’n koz lo zisteman sa ki bann Labank Santral pou bezwen al fer. Pou zot al aste sa bann securities pou asire ki i annan larzan dan lekonomi. Me pli enportan, pou asire ki ler sa pandemik i fini, ki ou annan en lekonomi pou ou kapab kontinyen lavi avek.
E in fact la mazorite sa bann dimoun, sa bann resers, sa bann dimoun si ou oule, ki dil avek sa bann sityasyon finansyel dan en nivo global, se sa ki zot pe dir ou.
La par egzanp la, nou’n vwar ki Gouvernman in anons sa package. Be ler Gouvernman i anons sa package i pou annan en landrwa ki pou bezwen soufer. Lekel ki pou bezwen antre pou stabiliz sa bann mezir ki konsern bann Labank? Se Central Bank ki bezwen antre pou stabilize. Me kot sa Lalwa i pli enportan, e ki mon krwar nou entervenan avan mwan, mon pa’n koz lo la.
Sa Lalwa in menm fer provizyon pou nou al lo en sistenm kot, menm online Central Bank i kapab issue en notice. Mon krwar sa pe fer pre kolizyon ki si nou dan en lockdown, oubyen dan en sityasyon kot nou pa kapab bouze, sa i kapab ganny fer. E sa notis i kapab ganny mete apre dan Gazette.
E kot nou vwar ankor sityasyon i bokou pli serye ankor, se ler nou get sa nouvo seksyon, 29(a) ki’n entrodwir, nou vwar li menm ek Credit Union e Development Bank of Seychelles. Akoz Development Bank of Seychelles? Akoz en kantite bann loan i ganny donnen atraver Labank Devlopman.
E si Central Bank pa antre, Labank Devlopman pou koule. Se sa enn bann keksoz ki nou bezwen met an perspektiv. Nou kapab koz lo tou sa bann largiman, sa bann largiman ki’n ganny fer avan, dan en sityasyon normal, parfetman rezon.
Dan en sityasyon kot nou pa kot nou ete la ozordi, parfetman rezon. Be nou tou nou’n tande ki nou bezwen fer serten mezir. Sa ki mon pa pe ganny en konpran, akoz nou, nou pou kapab fer keksoz diferaman ki bann lezot pli gran lekonomi ki nou ki annan en manufacturing-based pli gran ki nou.
Ki i annan en baz ekonomi pli gran ki nou, i kapab fer. Akoz ki nou, nou bezwen fer keksoz diferaman? Se sa ki, se sa ki mon pe sey demann mon lekor. Akoz ki nou, nou pou vin, mon pa konnen mwan, avek en lot, en lot mezir ki mon pa ankor tande. Si i annan en alternatif mon ti a kontan tande.
Mon ti a kontan espekte Mr Speaker, ki nou ti ava pran tou lede Lalwa ansanm. Akoz tou lede, enn i consequential to the other.Me nou pe fer sa enn ki la, e i enportan ki nou fini avek sa enn ki la pou nou pran lot.
Akoz lot, li prezan i pou zisteman dil direkteman avek bann Finance Institutions ki enkli bann Labank, ki enkli bann lezot, lezot Lenstitisyon Finansyel. Prezan annou vin lo sa pwen ki vin lo sa size holds sa bann securities pou en indefinite period.
Ou kapab war ou dan en sityasyon kot par egzanp annou pran en dimoun ki annan, mon pa konnen ki an tou bann sekirite Labank i annan apepre en R800milyon, par egzanp. Annou pran par egzanp Pension Fund ki annan larzan dan bann Treasury Bills parey nou ti ganny dir par bann reprezantan Pension Fund. Ok?
Pran legzanp en lot biznes. Meton, avek force majeure ki i annan, avek sityasyon ki devlope, sa antite i bezwen sa larzan deswit pou li compensate oubyen fer en keksoz ki i bezwen fer.
Se Central Bank ki bezwen vin aste sa sekirite, pa Gouvernman. Akoz Gouvernman i deza pe pran son Bidze pe realign 1.2bilyon son Bidze pou li al fer zisteman Stimulus.
I pa vedir ki Central Bank would be left without en sistenm kot i pou kapab defann son lekor. Central Bank pa pou zis ale, e dir be ok, MCB ou annan securities mon pou aste tou, lot mon pou aste tou.
Zis pou li al aste en sel kou, pou annan en rush lo bann sekirite. Non, i pou bezwen fer sa dan en fason gradyel, dan en fason pridan. Pou quantitatively is lafason ki lekonomi pe ganny larzan. That’s the way it has to be.
Matematikman this is what we have to do. Mon pa konnen ki plis nou bezwen sey konpran Mr Speaker. Nou pa dan en sityasyon normal. Nou pa dan en sityasyon kot lekonomi pe kontinyen fonksyonnen parey. Nou annan en lekonomi kot avan sa the main input ti sorti kot Tourism, i antre dan lekonomi e i fer letour i pas atraver diferan sa, dan Service Industry eksetera.
And then larzan i antre konman reveni, and then nou ganny peye. La aprezan nou kapab al fer en lekonomi ki nou vin internment. Kot menm input i pou sorti from wages and wages ki dimoun pou gannyen. That is the whole point akoz Gouvernman in met sa 1.2 billion. Matematikman this is what is going to happened. Larzan pou bezwen sorti isi sa pti gin export ki nou pou annan pa pou ase pou nou ganny sa, ganny sa ki nou pe rode. This is what it’s going to have to be.
Mon pa konnen ki nou bezwen fer pou nou kapab sey convince nou lekor, poudir this is what we need to do. E mon konnen ki nou tou nou anvi, nou anvi war bann mezir ki sound, ki accountable, ki transparan. All these things that have been done is transparent, tousala pe vin devan nou la pou nou kapab war ki pe pase. E si Central Bank i over step son bounds, oubyen Gouvernman i fors Central Bank pou overstep son bounds, Gouvernman pou bezwen pey – Gouvernman pou peye lepokase, no matter what!
So Mr Speaker, mon pe esper Minis koz lo bann lezot eleman ki ava annan regarding bann issues ki’n ganny raise. Me selman mon ti ava urge mon bann koleg ozordi bomaten, nou napa bokou letan devan nou. Nou dan en sityasyon abnormal.
I bann mezir ki enternasyonalman la mazorite bann pei pe pran. La mazorite bann Labank Santral pe pran. Akoz i en mezir ki vin dan bann sityasyon kot ou pa kapab kontrole. E mon kontan finalman, finalman Mr Speaker, si i annan en keksoz ki mon kontan Gouvernman in fer, se ki finalman force majeure in ganny entrodwir within lenstriman ki dil avek bann Lenstitisyon Finansyel.
For too long dimoun in soufer ek sa zafer force majeure;- i pran loan, zafer i kase, move tan i afekte li, Labank pa enterese pou ekoute, Lasirans pa enterese pou ekoute. Bezwen lager pou fer Lasirans enterese ekoute. Finalman in pran sa viris pou nou konpran poudir force majeure i en keksoz ki kapab arive a nenport ki moman. E sa i fer nou rethink lafason ki nou menm pou anmenn bann definisyon anba bann lenstriman.
So fotespere prezan sa definisyon force majeure pa ganny servi zis la. I a ganny servi a tou moman ki i annan en force majeure. Kot i ava annan en Felleng kot dimoun i ava pe perdi son biznes, e Labank i ava pe trangle li pou li pey son loan.
Tousala i ava vin sa. Sa viris li menm e avek tou son danze, tou son konpleksite ki anmennen, i pe osi anmenn nou pou revwar lafason ki nou fer keksoz. E zisteman sa, se revwar lafason ki nou fer keksoz. Mersi Mr Speaker.
Mersi Onorab Sebastien Pillay. Mon ava donn laparol Onorab Gervais Henrie.
Mersi Mr Speaker. Bonzour tou dimoun. Mon pa tro sir akoz sa lentervansyon avan mwan ti nesesit en aklamasyon. Ou vwar, Mr Speaker, sa Lasanble in en Lasanble serye ki bann dimoun responsab ki reprezante la anndan. E nou konpran lirzans sa sityasyon ki nou ladan.
Me sa i pa vedir ki akoz nou dan en letan eksepsyonnel ki nou pa bezwen demann kestyon. Eklersi fer sir nou konpran tou bann keksoz ki pe arive. Akoz keksoz pe sanz dizour a lannmen. E alor si nou pa demann bann kestyon ki nou satisfer nou lekor, poudir nou, nou konpran tou bann lenpak, nou pa pou’n fer nou Lenstitisyon zistis dan responsabilite ki nou annan.
Menm ler dimoun i byen malad i bezwen fer en loperasyon irzan, be i bezwen demann dokter. Dokter si mon fer sa, ki lefe i kapab annan en lot lefe lo mon lasante.
En dimoun ki son lespri pe fonksyonnen, se sa ki i bezwen fer. E mon krwar lentervansyon Onorab Afif, zisteman in fer sa. E atraver ou Mr Speaker, mon kapab dir avek Onorab Pillay, se ki, si mon ti asiz sa kote latab, mon ti kapab fer menm zafer. Me selman nou, konmsi ou get keksoz dan zis en fason, nou, nou anvi get keksoz dan tou lede fason. E se sa ki nou anvi fer bomaten. Akoz?
Dan son lentervansyon, Minis Lalanne in prensipalman zistifye, ‘’zistifye’’, mon souliny sa mo, sa bann mezir.
Dabor in dir ek nou i pou asir, asire ki nou pe, koman en pei nou pou kapab kontinyen fer bann lenportasyon komodite esansyel. Lentervansyon CBS pou asire ki tou lesanz i reste stab. E ki bann sekter ki pou pli ganny afekte i annan en sipor ki pou vini. Fantastik nou dakor avek sa.
Akoz zisteman parey Onorab Pillay in dir, sa ki nou pe fer la, i pa en formil mazik ki nou yer swar Sesel nou’n dekouver. Tou bann pei in byen site, pe pran bann mezir. In nonm nou detrwa pei, Leta-z-ini, Langleter, Lalmanny, Lasin. Me li ki in sey fer, in sey fer nou krwar poudir sa kote latab. Setadir baze lo lentervansyon Onorab Afif, se ki nou konmsi nou pe akiz, ouswa nou pe sey fer krwar poudir sa prosesis in pou quote li, without thought, without care. E ki alor son lentervansyon in konplik keksoz plis ki i ete.
Non, non, non, pa’n fer sa li. In lev serten kestyon ki nou oule Minis dan son repons i eklersi. E zisteman sa mon osi ki mon oule fer, lev serten keksoz. E Mr Speaker mon krwar, preski la nou pa dan Staz Komite, me ki letan nou al dan Staz Komite. Me ki letan nou al dan Staz Komite Gouverner i ava ganny letan, i ava ganny loportinite li osi pou pran laparol e eklersi nou serten larepons ki nou pou leve.
Sa ki Onorab Pillay pa’n dir nou par egzanp, apard sa bann mezir ki nou nou’n vin avek, bann Labank Santral ki li in site zot in al en pe pli lwen par egzanp.
Lasin zis pou donn en legzanp, li ki in fer, in koup lakantite larzan ki bann Labank i oblize anba Lalwa garde koman rezerv. E ki alors zot ava annan plis kapital pou travay avek pou stimulate lekonomi en pti pe. So si nou pa demann sa bann kestyon e nou pa bounce bann ideas, nou pa pou kapab anbelir sa sityasyon ki nou ladan e fer li vin pli meyer pou nou pei e pou kominote biznes.
Donk se sa ki nou, nou oule fer. E sa ki nou oule, nou pou siport sa bann mezir dan en fason. Apre ki nou’n satisfer nou lekor poudir bann kestyon in ganny reponn, se ki nou konsyan IMF lot, lot pe dir nou poudir ki sa sityasyon COVID-19 i kapab fer ki lemonn i al dan son premye resesyon depi kriz finansyel 2008.
E alor serten kestyon ki nou oule demann mon, mon oule ki panel Mr Speaker i reponn. Nou vwar ki dan seksyon 2(b) en peryod 3an in ganny preskri. Mon oule konnen akoz 3an, akoz i pa 2an, akoz i pa 5an. Me spesifikman 3an. Mon premye kestyon.
Aprezan dan ka kot bann envestiser prive pou bezwen kas lagreman, kan zot in aste Treasury Bills par egzanp, e zot vini, zot dir, mon oule mon larzan. Mon anvi konnen, ki bann kondisyon ki li CBS i kapab mete an retour avan i agree.
Pou dir ok, mon pou rann ou, ou larzan, so i pa zis en kestyon sa boug i vini demen bomaten i dir mon oule, rann mwan. I bezwen annan serten kondisyon ki mete, an retour. E en lot siz, en lot kestyon ki mon ti oule poze. Minis son prezantasyon in koz lo kestyon supply forex dan pei.
I kapab annan tantasyon la pou annan en rush. Pou dimoun aste pou met la. E nou konnen dernyen fwa ki Minis ti dan Lasanble, i ti dir letan zot sorti la, zot ti pe al fer en konversasyon avek IMF mon krwar. E i ti dir ek nou poudir IMF pa tro, tro kontan sa bann zafer kontrol. Me selman mon anvi konnen, eski sa size in leve. Ki kalite serten kontrol, si Sesel i kapab mete?
E enn bann keksoz pe vin dan mon lespri se, sa kantite expatriate ki nou annan – 17 mil zot in dir. E sa i larzan ki nou, nou pou donn zot pou zot tire. Nou kapab met kontrol, pou dir be, ou ava annan en limit ki ou pou anvoy aletranze. Parski wi nou still konsyan ki ou bezwen sonny ou fanmir deor. Pou ki alor nou balans keksoz. Nou pa zis les zot tir lakaz kantite ki zot anvi.
La nou konnen poudir sa mezir i pou permet bann dimoun ki’n borrow par egzanp, re negosye, dizon zot repeyman dan sa lespas 3an. Me ki kalite sipervizyon ki nou pou annan an menm tan, pou asire ki sa bann envestiser zot pa penaliz konsonmater. En legzanp ki en dimoun in diskit avek mwan, par egzanp dizon en dimoun in pran en loan pou fer en batiman rezidansyel.
Kekfwa li i kapab re negosye son repeyman pandan sa 3an ki devan nou. Selman dan sa 3an son rent i kapab monte. So ki kalite sipervizyon nou pou annan pou asire ki bann envestiser pa pou penaliz konsonmater?
E mon krwar en kestyon tre, tre valab zisteman. Ki Onorab Afif in demande, ki mon ava repete pou souliny sa pwen ki mon’n fer. Poudir nou pe lev serten kestyon, e nou oule asire ki i annan laklerte dan tou keksoz, lenpak, lenpak sa desizyon pou annan, sa Bill pou annan lo Central Bank pou li pran sa bann responsabilite finansyel Gouvernman. Ki lenpak ki pou annan lo sa lenstitisyon?
E osi Mr Speaker, en kestyon mon krwar ki valab. Se ki nou bezwen konnen ozordi, la kantite deviz etranze ki annan deposit isi Sesel. Dan ki sekter zot ete e ki mannyer sa larzan i kapab osi ganny mobilize pou ed lekonomi bouze en pe? E ki alor nou pa, nou pa vwar nou dan ban sityasyon tro konplike. Alors sa i bann keksoz ki nou, nou pe, nou anvi leklersisman lo la. E nou pa pe fer sa akoz nou krwar poudir sa desizyon in ganny pran without care and without thought. E ki nou pe pli konplik li ki i ete. Non. Nou oule zis laklerte pou nou konfort nou lekor. E ki mon asire ki letan mon pran sa desizyon, mon pa pe mon bann constituency Mont Buxton, mon bann constituent dan plis difikilte ki zot pou ladan avek sa sityasyon COVID-19 ki pe ravaz lemonn. Mersi bokou.
Mersi Onorab Henrie. Nou ava donn laparol Onorab Churchill Gill.
Mersi Mr Speaker. Bonzour Minis ek delegasyon. Bonzour tou Manm e tou dimoun ki pe ekout nou. Mr Speaker i kler ki dan sa sityasyon ki nou ete ozordi, Lenstitisyon Finansyel i bezwen antre. Napa lot fason. So i kler ki Central Bank i bezwen vin avek serten mezir.
Me selman en keksoz fondamantal, menm apre ki mon’n ekout tou sa bann lentervansyon, i annan zis en keksoz ki en kestyon ki mwan mon oule demann Minis, vi ki nou pe diskit lo merit sa Bill.
Pou eksplik popilasyon, pou dir popilasyon ler tou sa bann mezir ek sa bann fasilite in ganny enplimante e i pe marse, ki pou sityasyon stati finansyel Labank Santral e pei? Mersi.
Mersi Onorab Churchill Gill. Mon ava donn laparol Onorab Clifford Andre.
Mersi Mr Speaker. Bonzour tou dimoun, bann ki pe ekoute, bann ki dan Lasanble. Mr Speaker mon get sa Bill ki devan nou. E mwan osi mon poz mon lekor serten kestyon. Onorab Afif in met devan Minis ek pep Seselwa dan sa lenstans difisil ki nou pe traverse. Bann kestyon ki vreman pertinan. Me mwan mon oule demann en kestyon, posibleman Gouverner letan nou al dan Komite, oubyen Minis i a kapab reponn mwan sa, avek sa mezir ki pe ganny pran, lekel a la fin ki pou vwar li dan plis difikilte oubyen in ganny soulaze? Akoz?
Parey Onorab Afif in dir, larzan pou bezwen ganny enprimen. Savedir plis likidite dan nou sistenm. E kan sa pou ganny mop out?
Ki mezir pou ganny pran pou mop sa out. Akoz si i pa ganny mop out, i pou annan en lot problenm ki vin avek. So mon ti a kontan sa bann mezir i ganny eksplike ki nou pep i konpran kote nou pe ale, e ki bann lenpak sa i kapab annan lo nou pli tar si serten mezir pa ganny pran, e ki sa bann mezir ki pou ganny pran pli tar?
Mr Speaker letan mon get definisyon ki’n ganny donnen pou force majeure, mon annan serten konsern, mon annan serten konsern, akoz mon’n fer case Konstitisyon Ankour, kot sa mo ki’n ganny mete ladan, likely or is likely. Lakour in dir be akoz i met sa, savedir mon kapab pran nenport ki keksoz ki anba parasol pou mwan anmennen.
Mwan mon konsern se, letan nou pou ariv lo la pou nou diskite, mon pou fer en proposal ki mon krwar letan nou pe dir force majeure nou pou bezwen tir sa mo ‘’is likely to substantially or materially disrupt.’’ Akoz mon santi ki si nou, nou kit sa bann mo, i fer ki demen menm si i annan en sityasyon, nenport ki keksoz ki i arive, menm si i pa pou afekte, me i annan en kalifikasyon ki dir is likely. Alors lavantaz i kapab ganny pran pou kalifye li konman en force majeure e fer serten keksoz ki bezwen ganny fer. So sa i mon konsern.
E mon pou osi partaz konsern ki Onorab Henrie in anmennen. Mwan mon pou dir ki poudir LDS i en parti politik ki dan Lasanble avek bann azanda serye! E letan i annan, letan i annan kestyon ki konsern pep Seselwa, nou pou met devan. E mwan mon ti a kontan dir avek pep Seselwa. E mwan mon ti a kontan dir avek pep Seselwa, mon lopinyon se ki bann Manm US i oule toultan kree konfizyon pou anpes zot pep Seselwa konn la realite lo keksoz.
I pa vedir ki nou kont sa ki Minis pe anmennen. Me selman pep Seselwa i bezwen ganny eksplike e konpran. Demen letan i pe eksplik son kanmarad, oubyen letan i pe poz en kestyon lo en size ki enformen. Parey Onorab Henrie in dir, i ava annan en inform decisión. Se sa ki nou pe dir. Eksplik nou, eksplik pep Seselwa pou li konpran akoz i bezwen pran, oubyen akoz i bezwen fer serten sakrifis?
I ava konpran poudir sakrifis pe ganny fer par nou tou, pa zis en pe. Me selman en pe, pe enjoy, oubyen pe ganny pran par lot kote, pe retourn dan en lot kitty bag. So nou a konpran. Se sa ki nou, nou dir, nou oule Seselwa nou pep ki swa i siport US, ki swa i siport LDS.
Me selman dan sa pandemik ki nou ladan, parey nou’n ganny dir par bokou dirizan, i pa swazir ras, i pa swazir kouler politik, i pa swazir larelizyon, i pa swazir menm ou atansyon seksyel si ou annan enn. I pa swazir sa bann keksoz. So i enportan ki nou, nou eksplik, nou eksplik nou dimoun klerman lo kwa ki nou pe anmenn devan, e akoz ki li i bezwen fer sa sakrifis parey mon’n dir. Avek sa Mr Speaker, mon pou esper sa bann kestyon ganny klarifye avan mon pran en pozisyon. Mersi.
Mersi Onorab Andre. Mon a donn laparol Onorab Jean-Francois Ferrari.
Mersi Mr Speaker. Bonzour tou dimoun. Bonzour Minis, bonzour Gouverner. Mr Speaker mon ava konmanse par repet enn de pwen ki mon ti fer briyevman semenn pase, zis koman en lentrodiksyon. Akoz mon krwar i enportan ki nou konpran byen kote nou pe debout ozordi. Mr Speaker avek tou respe pou Minis, pou Gouverner Labank Santral, pou tou bann staff, tou bann civil servant dan pei, i enportan pou tou dimoun konpran akoz nou pe demann sa bann kestyon ozordi. E akoz nou pe kestyonn en limit san limit, en posibilite pou prete san vreman zistifye.
Akoz nou pe kestyon tousala? I senp. Gouverner Labank Santral pa ti la, Minis pa ti la, me se sanmenm sa Gouvernman ki an 2008 ti fer nou pei faid. Mon repet sa ankor Mr Speaker, akoz i en,
Arh, Onorab Pillay ou’n les mwan koze. Mon’n les ou koze.
Onorab Ferrari laparol i pou mwan. Onorab Pillay laparol i pou mwan. Onorab Pillay, non, mwan ki pou koze. Mon pa anvi disrupt sa deba. Ou osi ou’n fer referans avek bann mezir ki bann lezot pei pe pran and all that, ou’n al en pti pe fer letour.
Non i pa donn li sans osi, laparol i pou li. I pe fer en referans avek en levennman ki’n arive dan listwar Sesel.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker i neseser ki mon dir ki nou, wi nou pa fye zot. Nou pa fye zot. Parey en dimoun in dir mwan yer, nou pa oule ki sa viris Corona nou sape ladan, me selman sa lot viris ki touy nou. E sa lot viris –
Onorab Pillay, Onorab Pillay silvouple les Onorab Ferrari fer son lentervansyon.
E ler mon dir sa lot viris, se sa latizann ki zot pe donn nou pou nou rezourd sa viris Corona, se sa latizann ki kapab touy nou. Alors i enportan ki ler nou pe analiz lavenir, e mwan koman en Seselwa, koman en Manm sa Lasanble, mon vreman pe priye toulezour ki nou pa ganny ankor en case Corona. Ki nou pei i repran vitman. E ki nou pa bezwen annan tou sa bann deba, e ki nou pa bezwen annan tou sa bann kestyon lo ki mannyer Labank Santral, Minister Finans pou fer. Akoz nou pou retourn dan en sityasyon normalite.
Me selman nou bezwen prevwar. E sa ki nou pe prevwar, se ki i posib ki i annan bann derape. Bann derapaz, bann glisman. E sa i enportan ki nou adres sa byen boner. Mr Speaker mon’n dir sa semenn pli boner, ki enn bann pli gro problenm ki mon santi avek sa solisyon ki Gouvernman pe anmennen, se ki Gouvernman in deside ki zis li ki pou fer zefor.
Li ki pou fer zefor. Menm si i kas Labank Santral, menm si i met son masin print larzan on, menm si fer tou sa bann keksoz napa personn ankor ki pou partisip dan sa zefor Nasyonal.
Gouvernman pou fer sa ki i anvi fer to en limit ki nou, nou pou napa ni menm drwa dir li ou’n desot limit, akoz i pou napa limit. E se sa kot mwan mon vwar pli gro problenm avek sa solisyon ki Gouvernman pe anmennen.
Gouvernman parey sa dernyen 40an, i kontan dir ‘’pa trakase mon bann zanfan, Gouvernman ki pou okipe.’’ La prezan nou’n al menm pli lwen, pa nou bann zanfan, me nou bann zanfan etranze, nou bann travayer etranze. Nou osi nou pou okip zot nou! Ou konpran?
‘’Pa trakase, tou keksoz nou pou fer.’’ Menm si nou bezwen defons Labank Santral, nou bezwen mars lo nou zenou, pa trakase, sa i pa enportan sa. Well, mwan mon ti a kontan dir Mr Speaker ki i enportan sa bann keksoz. I enportan ki nou konnen konbyen larzan nou kapab depanse? Kote nou pou ganny sa larzan? Si i annan limit? Ki sa limit?
E ki a sak fwa ki nou ariv kot sa limit, nou bezwen retourn kot serviter lepep, serviter lepep Seselwa, ki nou, pou zot dir avek nou, nou’n ariv lo en limit e nou bezwen al en pe pli lwen. Annou diskite. Sa zafer donn limit san okenn garanti, san okenn kontrol, Mr Speaker mwan mon ti a kontan dir, i pa pou arive dan sa Lasanble ki nou ladan ozordi. Ok?
Mr Speaker mon pa pou nonm okenn non, me selman i annan bann, i annan serten parol ki’n ganny dir bomaten i malonnet. Akoz i pe abiz lo mank konesans pep Seselwa, ler en Manm i vini i dir avek ou poudir dan tou pei nou pe fer parey sa Lalwa i prevwar. I pa vre Mr Speaker
Lanmerik, Lanmerik i annan en ceiling, e sak fwa ki sa ceiling, sa debt ceiling i arive, zot bezwen retourn dan Lasanble Nasyonal, pou demann avek kongre permisyon pou zot al pli devan. Sa se bann kontrol ki enportan dan tou pei respektab e ki devret ganny kit son lot fason fer i devret ganny kite pou bann Banana Republic! Nou, nou pa en Banana Republic nou!
Nou, nou en pei kot sak fwa nou pou bezwen rankontre, parey Mr Speaker in dir e mon apresye, dan irzans, nou pou rankontre e nou pou analize. E nou pou gete ki mannyer nou pou kapab avanse, si problenm pa ankor rezourd.
Alors Mr Speaker, mwan mon ti a kontan dir ek sa Lasanble, ki si Gouvernman son sel largiman e son mon pa pe, ankor toultan mon tir Minis, mon tir Gouverner Labank Santral dan sa. Me zis Gouvernman reprezante par son parti isi, son sel largiman se force majeure, konmsi dan force majeure la, pa get nanryen.
Nou pa ni gete si ou annan, si ou napa, si, par gete i annan force majeure. Alors pa demann kestyon, annou ale, annou fer sa ki nou anvi fer, larg dilo. E la napa dilo, pret en pe dilo, larg ankor. Be nou pa pou kapab fer sa Mr Speaker!
I enportan, i enportan ki dan sa moman e lepep Seselwa pe ekspekte nou, ki ler, parey nou’n anmenn nou kontribisyon, nou’n kontribisyon, nou’n anmenn nou sipor. E Dr Gedeon in rekonnet sa sipor. Ler nou’n anmenn nou sipor pou sa zefor nasyonal ki Gouvernman pe fer pou ed, pou dil avek sa viris Corona, nou’n anmenn nou sipor.
La prezan nou anvi Minis anmenn nou sipor pou ou, pou ede prezan dil avek son lefe ekonomik ki pe vin devan nou. E mon dakor avek ou ki mon dakor avek ou. E mon dir li en pe klerman, ki mon santi ki ou menm ou personnelman ou pe zis prezan eksplik nou ki gravite sa sityasyon. Mwan depi lontan mon pe dir grav, i vreman, vreman grav. E ki ler i grav, all hands on deck, pa zis Kaptenn!
Be pou le moman Minis, Kaptenn in dir avek nou, son bann siporter la in dir avek nou, ‘’kit sa dan lanmen Kaptenn. Kaptenn i ava-. Non! Nou pa pou kit sa dan lanmen Kaptenn!
Akoz tou dimoun i bezwen travay, tou dimoun i bezwen met son zefor, tou dimoun i bezwen anmenn son lide ansanm. E se koumsa ki nou pou rezourd sa problenm ki devan nou.
Alors Mr Speaker force majeure i en gran warning. Me selman i pa en license pou nou kas Labank. E mwan mon konnen, mon ava dir, san en enplik okenn dimoun, i annan dimoun dan Labank Santral ki vreman, vreman enkyet avek sa blank cheque ki Gouvernman pe demann nou ozordi. Minis i en blank cheque sa. Mwan, nou koman en Lasanble responsab, nou anvi donn ou en cheque.
Akoz nou santi poudir ou bezwen sa cheque pou ou kapab relans ekonomi. E mon asire nou pou donn ou sa cheque. Me selman i pa pou en blank cheque ki annan zis en sinyatir lo la apre i ouver lo la. Nou pa pou kapab fer sa. Minis nou pou travay avek ou, lizour, aswar, kan ou bezwen nou, kan Labank Santral i bezwen nou.
E nou ava fer sir ki nou pe travay dan, within serten paramet e serten limit. Mon a dir ou akoz Mr Speaker mon dir sa. Mon a donn enn de legzanp, mon a donn de pti legzanp. Premyerman, legzanp, en travayer, en pti lotel, en pti guest house ki annan 2 travayer etranze.
I ferm son guest house konmansman sa semenn, i pey travayer tou son dues, enn pou al Kenya, enn pou al Zimbabwe. Sa dimoun ki pe al Kenya i anbarke. Sa propriyeter i dir avek li fotespere dan 3mwan mon kapab anvoy en tiket pou ou, akoz mon kontan ou koman en travayer, ou en bon travayer, me selman nou napa kliyan, alors mon napa travay pou ou.
Sa dimoun i byen aksepte, i ale, i ariv Kenya. Sa 2enm dimoun li i pe al Zimbabwe, i mank avyon, akoz avyon i kennsel. Antretan in ganny kontak ek enn son zanmi ki travay Allamanda. E son zanmi i dir ek li, be ou pa bezwen ale, pa aksepte. Gouvernman in dir li radyo ek lo televizyon poudir i pou pey ou lapey, pa pe ale, ou pa pou ale, ou ava reste.
Sa dimoun i desann kot son anplwayer, i dir ek li, ‘’mon pa pou ale.’’ Son anplwayer i dir ek li,’’ esper en pti kou’’, i ale, i fit en mayos pou fer li konpran. Sa travayer i al kot Labour, e Labour i telefonnen i dir, ‘’non, non, ou bezwen les li la. Akoz Gouvernman pou peye. ‘’
Ki mannyer nou kapab anvoy sa kalite mesaz dan nou pei. Menm en dimoun ki par e pou li ale, nou pe dir li, non, non, non, reste. Larzan pou annan, pa trakase, tou nou travayer. E la mon sit Prezidan Danny Antoine Rollen Faure ki’n dir ‘’tou travayer!’’
Me i iresponsab Mr Speaker! I iresponsab! Akoz nou konman bann, konman bann Manm sa Lasanble, konman bann reprezantan sa pep, nou bezwen konnen poudir nou annan serten priyorite. E mon ti a kontan sizere ki nou priyorite lo sa kote latab se premyerman travayer Seselwa. Sa nou premye priyorite. 2enm priyorite se biznes Seselwa.
3enm priyorite, 4enm, 5enm, se travayer etranze, biznes etranze e lezot. Be ou bezwen konman bann reprezantan lepep, pran lentere lepep. Nou pa kapab, e la dan sa senaryo ki zot pe dir. Nou pou, kantmenm i bezwen bilyon, kantmenm i bezwen trilyon, nou ava servi, nou ava prete. Apre nou a gete.
E la dan seksyon 41(4), nou’n dir’’ the bank may resell or hold till the date of maturity Treasure Bills purchased or acquired. ‘’ Ler the Central Bank would have acquired then it will sell.
This is called buying debt and then selling it on. Mr Speaker i annan zis 2! I annan zis 2 kategori dimoun ki aste dan sa moman la ki pou vin aste sa bann det. Se en Sheikh akoz i vreman kontan nou, i annan en bon pe larzan, i vreman kontan nou. Oubyen en boug fou! Be napa ankor!
Napa ankor. So nou pa kapab realistikman, nou pa kapab realistikman dir avek Labank Santral, tyonbo sa, kekfwa demen ou a kapab vann. Be nou konnen poudir i pa pou kapab vann.
Konmsi nou pe zis met en blok beton, en ros ek en lakord otour likou Labank Santral, pou dir li ou ava marse ek sa blok dan ou likou, gete ki mannyer ou pou kapab fer.
Me selman mon pli gro problenm, mon vwar poudir napa okenn regilasyon, okenn propozisyon regilasyon oubyen propozisyon legal dan sa Lalwa, ki donn Labank Santral en serten diskresyon, oubyen en serten pouvwar pou li dir en keksoz, pou li refiz en keksoz. Oubyen pou li deside avek Gouvernman lo si nou devret pe al dan sa direksyon, si nou devret pe pran. Si nou devret pe pey travayer etranze?
Non, nou pa demande Labank Santral, selman det pou pey travayer etranze nou pou met dan likou Labank Santral apre. Mwan mon ti a kontan konmsi ki tou dimoun i ganny involve e ki Labank Santral koman en lotorite endepandan. E la mon pran sa lokazyon pou mon dir, ki mon pe kont lo zot. Mon bann ser ek frer dan Labank Santral, nou lespwar i dan zot lanmen. Akoz ler nou tann sa Gouvernman mannyer i pe koze, nou met tou nou lespwar, nou met tou nou lavenir dan zot lanmen. Pou zot kapab a en serten moman dir, tyonbo en kou, tyonbo en kou. La i la sa ki nou annan, la i la sa ki nou kapab fer, annou gete ki nou priyorite dan travayer. Annou arete dir sa bann zafer tou, tou lapey pou ganny peye, tou travayer pou ganny lapey, annou arete.
Ou dan nou Lasanble, mon pe demann ou, mon pe sipliy ou, ed nou dan sa direksyon. Akoz ou annan sa pouvwar, e nou, nou pou donn ou sa pouvwar, nou pou akonpanny ou pou ou kapab met en rezon. Akoz nou pe glis dan politik la. Nou pe glis dan politik. E lenstitisyon Labank Santral i sa Lenstitisyon pou mwan ki pli lwen, oubyen ki devret pli lwen avek politik. Napa nanryen pou li fer avek politik. Pa glis, pa les sa bann zans anmenn ou lo en lapant kot ou pou glise. E ki demen sa solisyon ki nou pou anmennen pou sa viris, li menm li sa viris ki pou touy nou.
Alors mon lans en lapel, mon lans en lapel pou tou bann Manm dan sa Lasanble, pou nou donn Gouvernman posibilite pou li depans larzan ekstra dan sa moman difisil. Nou demann Labank Santral pou zwe son rol e met an plas tou bann kontrol ki neseser. E ki ler i annan en peyman, parey, parey sa 15 loto ki mon’n dir Mardi. Tou dimoun i pare pou pret en loto Gouvernman, nou tou, nou Seselwa nou tou.
Konmsi ki, kwa ki anpes nou, ou konnen kwa ki anpes nou mon bann koleg? Akoz nou Gouvernman in dir, nou pou pran ansarz tou keksoz, tou lapey. Se la kot keksoz in konmans al mal, e nou, nou pe ekspekte ki Gouvernman i vini i dir avek nou, nou’n diskite ek Labank Santral, nou’n diskit avek en IMF nou’n diskit avek Lopozisyon e nou’n vwar poudir pou le moman la i la nou bann priyorite.
Nou pa kapab annan 25 mil priyorite. Tou keksoz i priyorite, nou ava pran nou priyorite e nou ava travay dan sa direksyon. E nou, nou ekspekte, e mon sipliye ki Labank Santral i la lo kote lepep Seselwa, lo kote Sesel.
Pou ki ler nou’n fini avek sa COVID-19, nou kapab relans nou lekonomi, nou pa pli fay, nou pa pli, nou pa sitan fay ler sa viris in ale. Ki nou nepli kapab leve debout lo nou lipye e ki nou pa pou kapab relanse ankor. Alors nou pe kont lo zot.
E mon demann, mon demann Minis pou konpran sa lapriyer ki nou pe fer. E pou konpran akoz nou pe dir, si ou bezwen ou ava dir nou. Pou kwa ou bezwen, si ou ariv en limit, ou ava dir nou kot ou’n ariv lo limit. Labank Santral i ava vini i a dir be vre nou’n ariv lo limit.
La nou kapab al en pti pe dan sa direksyon. Akoz nou fek koz avek IMF laba. IMF i dir nou i ava re azout en kou lo sa €20milyon, i ava donn nou ankor 10milyon, nou ava al en pti pe dan sa direksyon, nou ava avanse dousman, dousman koumsa.
Se koumsa dan konsertasyon, dan diskisyon ki nou pei pou ganny en pli bon solisyon e ki avek lagras Bondye nou pou sorti ladan venker e nou pou kapab relanse. Mersi Mr Speaker.
Mersi Onorab Ferrari. Mon ava donn laparol Onorab Waven William.
Mersi Mr Speaker. Bonzour tou dimoun ki a lekout, bonzour Minis, bonzour Gouverner ek tou dimoun. Mr Speaker lo sa Prozedlwa, i annan enn de pti konsern avek kestyon ki mon ti a kontan poz avek panel. E avan ki mon poz sa bann kestyon, mon pa ti a kontan ki piblik i pe ekoute deor la an zeneral.
E osi isi dan sa Lasanble serten bann Manm, zot vwar li dan en fason ki, serten fason koze ki nou pa anvi donn sipor Gouvernman lo sa bann mezir ki i anvi pran.
Mr Speaker nou tou nou konnen bann rezon akoz nou ti bezwen al dan sa reform ankouri ekonomik an 2008. Bann ki’n sivre sa zistwar depi o komansman, e rezon akoz nou ti bezwen fer li. E lenpak ki i ti annan lo pep Seselwa.
Mr Speaker, mwan osi anvi dir, ki wi, plizyer bann pei pe pran bann mezir. Me i pa toultan byen pou krwar poudir akoz tel pei pe pran tel mezir. E parey mon toultan dir, nou bezwen koup nou palto dapre nou latwal. E sa i vreman enportan pou nou koman en pti pei ki napa bokou resours.
E lot keksoz mon anvi met devan Mr Speaker. Se ki, kestyon ki bokou nou pe demande bann ki pe swivre bann sityasyon global e osi nasyonal, nou pe demande si zis Gouvernman ki bezwen reazir. Letan dan lekonomi ou annan bann diferan akter. Ou annan bann diferan kalite posibilite.
Mr Speaker mon osi anvi azoute ki leksperyans Alibaba pa ti konmans zis Lasin, me Alibaba i partou atraver lemonn.
E osi Sesel, petet i annan i kapab ofanse par lafason ki ou koze. Me selman i bann leksperyans ki mon’n pas atraver, ki fer ou demann sa bann kestyon. An menm tan mon regard Press Conference ki Gouverner Labank Santral ti donnen. I annan bann mo enportan ki sorti.
Par egzanp depans avek pridans e demann Gouvernman pou pran bann desizyon ase disiplinen. E mwan mon anvi demann avek Gouverner Labank Santral, si i vreman vwar lafason ki bann mezir ki pe ganny pran, eski a son eksperyans son lavi, bann desizyon ki pe ganny pran avek pridans, i bann desizyon ki ase disiplinen.
Pou fer sir ki – enn – nou pa vwar pep Seselwa ozordi nou bann zanfan, nou bann aryer pti zanfan avek en gro det. Mon konnen i pou annan det, me selman sa det i kapab ganny minimize. Akoz Gouverner Labank Santral osi in dir minimiz bann depans Gouvernman. E kestyon ki monte lannen pase, dan Bidze nou’n fer bokou, Gouvernman in, mon kapab dir donn bokou.
Dan State of the Nation Address, i annan serten keksoz osi ki nou pe donnen. E mwan mon anvi demann avek Minis Finans, eski lo sa bann progranm bidzeter e osi dan sa bann mezir ki ti pou ganny pran dan SONA. Eski Gouvernman pe mazin scale back? I annan plizyer landrwa ki a mon avi mon santi poudir i pa priyorite. E nou devret kapab koupe pou nou kapab servi sa bann larzan, pou kapab azout lo sa bann mezir ki nou anvi pran.
E mon lot kestyon, se ki, eski kominikasyon konsiltasyon avek tou bann akter konsernen dan lekonomi. Akoz parey mon’n dir taler, sa problenm i en problenm ki enplik tou Seselwa. E mon ti a kontan ki Minis i reasir nou si vreman sa konsiltasyon pou vwar egzakteman kwa ki nou kapab fer.
Akoz a mon avis, lenformasyon ki mon annan, i annan en bon pe bann akter dan lekonomi Sesel ki’n zis stipend larzan an deor Sesel. E zot pe operate lo det avek Labank isi Sesel.
Kan sa ler larzan i deor. Be ozordi nou, se Gouvernman ki bezwen taye, wi Gouvernman i bezwen reazir. Me eski ase zefor pe ganny fer, ki sa bann dimoun dan sekter prive, mwan mon napa lenformasyon. E mon asire poudir lo kote Egzekitiv zot bezwen annan lenformasyon kwa ki nou pe fer pou fer zot osi vin devan e ofer led.
E an menm tan Mr Speaker mon a dir osi ki, lefe ki ou santi poudir Egzekitiv pe cut down lo plizyer bann aktivite. Taler in ganny nonmen. Eski i annan en bon kordinasyon pou serten bann resours kapab ganny reservi pou kapab dil avek bann loperasyon ki pe ganny fer? Eski nou bezwen pe toultan tir larzan pou al depanse? Kan within sa striktir ki nou annan ozordi, i annan en ta resours ki kapab ganny servi, ki nou pa bezwen al fer bann nouvo depans. E sa bann kestyon ki mwan mon ti a kontan ganny en larepons lo la. E mon santi poudir Onorab Afif avek lezot in prezant detrwa bann kestyon ki ase enportan.
E finalman, petet i bon zot eksplik pep Seselwa osi, ki degre sa i pou afekte nou rezerv eksteryer? Ki degre det par per kapital nou pou ete letan tou sa bann mezir in kick-in? Konmsi sa pou nou i enportan pou nou konnen ki mannyer nou det i pou ete par latet zabitan?
Mr Speaker avek sa 2 pti mo, mon ti a kontan aret la e esper bann leklersisman avek larepons avek panel. Mersi bokou.
Mersi Onorab William. Bon i reste ankor 2 Manm lo mon lalis ki pou entervenir. Nou ava pran en break e nou ava retournen 11er pou nou kontinyen deba.
Bon nou ava kontinyen nou travay avek deba lo sa amannman ki devan nou. Mon ava donn laparol Onorab Ramkalawan.
Mersi bokou Mr Speaker. Mr Speaker mon’n ekout tre atantivman bann kontribisyon fer par bann diferan entervenan avan mwan. Mon anvi o komansman menm dir ki nou rekonnet byensir sa sityasyon ki nou pei i ladan.
E zisteman, akoz nou konpran sa ki nou pei pe pas ladan, bann desizyon ki bezwen ganny pran. Se pou sa rezon ki i enportan pou nou ganny keksoz kler. Pou nou adres sa size dan en fason kalm san ki nou perdi nou cool. Pou ki nou ava kapab regarde ki mannyer nou pou avans devan. Nou pe ganny demande bomaten, e parey nou pou ganny demande dan semenn prosenn e dan lavenir.
E parey nou’n ganny demande osi pli boner sa semenn, pou nou regard sa size, regard sa ki nou pe pas ladan avek en serten obzektivite. Se zis sa obzektivite ki pou permet nou annan en bon balans e dan milye sa balans pou nou kapab avans devan. Sesel i bezwen avans devan. I pa pou kapab dan en sityasyon kot nou annan polemic dan sa sityasyon kot nou ete.
E se pou sa rezon ki letan nou pe adres bann diferan size, nou bezwen pran an konsiderasyon nou lekonomi li menm. Kwa ki nou Sesel nou annan koman rezerv. E pou nou regarde ki mannyer nou pou depans sa ki nou annan. Parski letan mon ekout Nouvel enternasyonal, letan mon tande Lanmerik pe met de kote, sepa 2trilyon.
Be nou Sesel mon krwar pa si nou’n deza koz dan trilyon. Mon krwar ziska aprezan nou’n koz dan bilyon konman pli o. Letan nou antann Sid Lafrik li menm li ki annan rezerv lor, ki annan rezerv dyanman ensidswit, letan i pe koze, letan Prezidan Ramaphosa i koze, ankor enn fwa i koz selon son pos.
Be nou osi tou Sesel nou bezwen koz dapre nou pos. Mon pa en economist parey zot konnen, mon kontan, mon ekout bann economist koze. Akoz zot ed nou pou nou regard keksoz dan en fason lozik, dan en fason ki i fer sans. E bomaten, mon’n apresye lafason ki Onorab Afif in koze.
E mon kontan osi tou letan Gouverner Labank Santral i koze. Akoz li, parey sa ki Onorab William in dir, letan in dir konn depanse. E tanzantan Onorab Gouverner Labank Santral i dir avek nou fodre Seselwa nou pa aste gonaz. Fodre nou konnen, avek nou larzan ki nou gannyen, ki mannyer nou anmas en pe. Ki mannyer nou depans lo sa ki enportan.
So i donn nou bann, bann bon konsey. E mon krwar ki si Seselwa ti ekout plis sa ki Gouverner i koz avek nou, kekfwa tou fason, nou mindset ti pou sanze li menm.
E mon bezwen dir Minis, mon apresye ki mannyer, pandan sa detrwa zour la ki ou’n la avek nou. Ou osi tou ou’n met serten keksoz kler devan nou. E mon ganny lenpresyon. Mon pa pe dir mon konfirm sa.
Me selman mon ganny lenpresyon ki poudir Minister Finans avek Labank Santral sa ki zot pe, letan zot koz ek kanmarad, i diferan avek sa ki politisyen apre i vin anonse. Parski i pa kapab annan sa gran diferans. E mwan dan sa sityasyon kot nou trouv nou, mwan mon anvi plito siport Minister Finans avek Labank Santral.
Parske mon krwar ki poudir se zot ki’n pas dan sa leksperyans 2008, se zot ki koz avek bann teknisyen IMF. E se zot ki dan pozisyon pli for. E mon remarke ki poudir sa semenn 2 fwa in annan en kestyon ki’n ganny demande. E mon konpran akoz ki Minis pa’n reponn.
2 Manm in demann, 2 Manm lo nou kote, ti demand avek Minis Finans, eski sanmenm sa package oubyen refleksyon ki zot ti anmenn kot Prezidan Larepiblik? Nou pa’n gannyen sa larepons. E mon krwar ki poudir mon kapab an tout lonnekte dir, se pa sa ki zot ti anmenn kot Prezidan Larepiblik.
E sa miting ki ti ale ziske tar Zedi, avan ki Prezidan ti koze son Vandredi, ant Minister Finans ek Labank Santral, mon krwar ki zot sa 2 lenstitisyon, zot definitivman ti pe prezant the way forward.
E wi the way forward ti pou bezwen tous Labank Santral. Parske Labank Santral i annan en rol pivotal dan sa demars ki nou pe fer. E mon trouv li osi enteresan ki letan, ozordi dimoun i eksprim li koman bann endividi, menm si zot lo serten Board. Mon trouv li enteresan ki Mr Bertrand Rassool, enn bann economist ki nou annan bokou respe pou li. Ki’n la kot Labank Santral, ki’n dan Zafer Etranzer e tou.
Letan mon pe regard en lartik ki li menm li in mete, li menm li ki’n ekrir. E in fer kler ki poudir son lopinyon ki in ekrir dan ‘’TODAY’’ yer. Ki poudir sa i reprezant son fason panse. E letan nou pe regarde, bann kestyon ki i poze.
Par egzanp mon kontan letan i dir, i demande. Eski premyerman pa ti’n devret zwenn avek bann gro lakonpannyen, pou regarde ki mannyer eski zot, zot pe, ki zot plan pou zot atak sa sityasyon?
Letan i poz kestyon, si sa problenm i al pli lwen ki Zen 2020 avek sa ki Gouvernman pe dir. Eski Gouvernman in donn en garanti lo sa 3 mwan. E apre sa i fini lanmenm. E se pou sa rezon ki mon mazinen nou bezwen toultan pe balanse. E sa ki, sa kestyon ki i demande, mon mazinen ki se sa keksoz ki nou fer dan lakour toulezour.
Si nou annan en pti gin keksoz, be ziska ki kantite letan eski sa i pou kapab ale? Si nou pou bezwen manz lagrenn par lagrenn, nou ava manz li gout par gout. Me si nou annan bokou, la aprezan nou fer pli bon kalkil. Nou kapab regard keksoz diferaman.
Alor mon apresye sa bann diferan lide. E enn bann keksoz ki mon kontan si ki pe arive dan sa moman. Se ki tou bann diferan sekter pe fer refleksyon. E dan bann refleksyon ki zot pe fer, mon krwar i annan bann solisyon ki kapab anmenn nou pli devan. Par egzanp, letan nou pe regard latitid bann ki annan plis larzan.
Mon krwar sa i en konsern ki nou bezwen balanse. Ozordi i annan serten Labank, e nou konnen MCB i en legzanp. MCB pa pe transfer larzan deor. Sa in dir avek serten son bann kliyan, son bann kliyan ki dan biznes. Pe dir non, nou pa pe kapab transfer pou fer serten peyman. E an plis ki sa i pa pe donn dolar oubyen forex an cash parey i ti pe donnen oparavan.
Me an menm tan osi, e la mon ti ava kontan ganny en larepons avek Minis. Se pou demande, letan, e mon konnen ki poudir Labank Santral i bezwen osi annan sa larepons.
Letan ozordi nou pe regard nou sistenm banker, e letan nou pe regard tou sa bann biznes ki annan bann kont dan nou bann Labank. Rezerv an forex ki sa bann lakonpannyen i annan, konbyen eski i tonbe? Mon pa pe rod endividyelman poudir endividi konbyen i annan. Me selman ki kantite rezerv ki zot annan isi? E an menm tan osi pou nou regarde ki kantite larzan ki zot in tire dan nou sistenm banker pou al aletranze.
E an menm tan osi pou nou regarde ki zot bann prozeksyon. Akoz mwan par egzanp la, mon kapab dir avek panel, ki poudir mon konnen ki poudir i annan omwen en gran lotel ki li in fini prepar son cash flow pou salaries. Parske sa i en demann son bann propriyeter. In fini prepar tou larzan ki konsern lapey ziska Desanm. Larzan in fini la.
Parski i dir, nou premye lobligasyon se anver nou bann travayer. Alor tou sa bann larzan i deza la. Me si tou son bann larzan i deza la, akoz ki Gouvernman pou bezwen asiste li.
Mon krwar ki se la kot mon rezwenn avek Mr Rassool, Anbasader Rassool, pou dir in bezwen, ti bezwen annan en dyalog avek sa bann diferan lakonpannyen avan menm ki Gouvernman i fer sa lanons.
E aprezan sa lanons ki mannyer in vini, e nou konnen ki poudir la Labank Santral ki pou bezwen vin ede atraver sa bann lamannman ki nou pe fer. I vin en problenm, kot dimoun i konmans poz kestyon. Dimoun i konmans dir be i pa normal. Espesyalman letan, letan nou pe dir, kot bann pti biznes, bann pti biznes ki pou pli soufer. Alors ki mannyer eski i pou vin ed bann pti biznes.
Donk konbyen rezerv ki i annan parmi sa bann gran lakonpannyen. E ki mannyer mon pe ganny en konpran osi, i annan serten sa bann gran lakonpannyen ki’n deza fer serten zot bann staff ale. Four Seasons, Maya, Kempinski. Alor ki mannyer eski tousala i rantre dan sa, dan sa equation?
E rezon ki mon pe demann sa Mr Speaker, se parski letan nou ava fer sa antre dan sa equation then aprezan nou ava ganny en pli bon balans lo ki mannyer eski nou pe war nou lekonomi.
E Labank Santral i ava kapab, i ava kapab donn nou serten sa bann, serten sa bann larepons. E atraver sa ou ava kapab bouz pli devan.
Mr Speaker letan nou koz en pe lo sa bann gro lakonpannyen. E la mon vreman, mon ti ava kontan salye Seychelles Breweries. Parske Seychelles Breweries apre tou sa bann lannen kot in anrezistre en profi, i premye lakonpannyen pou li vini e dir, li i pa pe vin tous nanryen dan sa zafer pey travayer.
Akoz li i pou pran swen avek son bann travayer.
Sa mon krwar i en bon legzanp. E ki bann lezot lakonpannyen i bezwen pran sa legzanp. E mwan mon ti ava dir, bann telecoms, parey Onorab Afif ti mansyonnen, bann Lakonpannyen Lasirans, bann lezot gro lotel tou, ok.
Bann lezot gro lotel ki zot in fer. E annou note dan sa Lendistri Touris, sa premye 3 mwan avan COVID-19. E la ankor enn fwa, Minis avek Gouverner zot ava dan en pozisyon pou konfirm sa ki mon pe dir. Sa premye 3 mwan, in anrezistre 16 poursan par lao menm peryod lannen pase an term reset avek Lendistri Tourizm.
E akoz sa, ki mannyer mon pe ganny en konpran, se parski i annan plis touris ki ozordi, letan zot vin Sesel, well yer letan zot ti vin Sesel. Zot ti plito al dan bann pti letablisman ki pou bann Seselwa. E apre zot ti pe servi bann servis lokal.
Savedir, e si keksoz ti pe kontinyen parey i ti’n komanse an lannen 2020. Sa lannen an term reset avek Tourism, i ti pou vreman en boom year. Alor, sa osi tou i fer nou, i permet nou pou nou balans keksoz.
Pou nou regarde ki mannyer nou donn sa lasistans dan en fason pli konkret avek nou bann Seselwa ki a pe run en pti guest house, ki a pe run en pti self-catering, ensidswit.
So, e mwan pou mwan Mr Speaker letan mon balanse kote plis led i devret ale, mon pou dir, sa bann ki gro laba anler, zot, zot devret ganny demande pou zot fer en kontribisyon.
Akoz parey mon ti dir Lendi, well Mardi, mon ti dir ki souvandfwa letan nou a pe koz larzan ki reste deor, e ki pa antre. E Minis ou’n deza Minis Tourizm e ou konn sa byen.
Se souvandfwa sa bann gro lotel ki pe, ki pe sarz en kliyan £3mil par nwit. Se zot ki kit en gro bout laba deor. Se zot ki pe donn serten gro lapey. E sa bann gro lapey tousala larzan i al deor. Alor tousala se bann keksoz ki nou bezwen balanse pou nou kapab ariv kot nou ete.
Nou’n ganny dir e nou deba ki mannyer in ale, nou’n dir fodre ki nou konpran ki mannyer sa larzan pe ale. E Mr Speaker mon pou dir avek Minis, wi i annan konsern. E deza i annan serten bann pwen kestyon ki nou ankor pe atann larepons, par egzanp konbyen bann latant i koute?
E nou konpran ki poudir bann latant i annan ki kout R2 mil par zour, i annan ki kout pli ser ensidswit. E pourtan nou dan en moman kot nou ti ava ekspekte ki serten i vini i dir be la pei i dan en sityasyon difisil, tout fason mon pa ti pou lwe mon bann latant. Akoz Minister Lasante in dir, pa ganny drwa fer okenn aktivite, aktivite kot dimoun pe rasanble e tou.
Alors i ava dir, be mwan osi tou mon ava fer en kontribisyon anver sa. Me i annan serten lakonpannyen, e letan nou pou balans keksoz, nou pou war ki serten bann lakonpannyen pe dir, be la i en moman pou nou kapab fer serten larzan.
E petet dan sa menm konteks, kot letan nou pe koz sakrifis. Mr Speaker mwan mon ti ava dir, e ankor enn fwa, mon repet sa ki mon’n dir, ki dan nou kiltir letan i annan maler nou tou nou koste ansanm.
Mon krwar ki poudir moman in arive la. Parske nou pe la zwe dan nou fon, nou pe al isi, nou pe al laba, moman in arive pou Gouvernman Lezislativ, Zidisyer lead by example. 10poursan koupe lo nou lapey.
Mwan mon krwar ki an komansman par Prezidan Larepiblik, nou tou nou bezwen pran en salary cut of at least 10 percent. E se pou sa rezon ki nou ti pe koz an term en fon. Kot dan sa fon, e la nou kapab fer lamannman anba Public Finances Act, lo sa Disaster Fund.
E si nou’n kapab fer rantre, force majeure dan CBS Act pou premye fwa, mon pa war akoz dan lamannman ki nou ava fer dan sa fon, sa Disaster Fund, nou pa kapab osi fer rantre sityasyon COVID- 19.
E sa i ava permet bann dimoun, parey mon pe dir, sa salary cut ki nou ava pran dan sa moman difisil, pou kapab ed bann pti biznes, bann ki pe ganny mwens, bann ki pe soufer plis.
E apre nou bann Seselwa ki petet pou trouv li pli difisil. Kot tousala i ava kapab rantre dan sa fon. E la nou ava ganny keksoz pli kler lo lafason ki larzan i ganny depanse. Mr Speaker i enportan pou Gouverner Labank Santral, i dir avek nou ozordi dan sa deba, ki sonm egzakteman?
Letan nou pe koz rezerv ki nou pei i annan, nou koz 4 mwan, 5 mwan ensidswit. Pou dir avek nou, konbyen, an term Roupi, nou annan dan nou rezerv?
E sa i ava permet nou koman en Lasanble, koman en pep Seselwa, pou nou ganny en pli bon lendikasyon lo ki direksyon nou pe ale, e ki mannyer nou kapab balans keksoz. Parske ou war, pli boner letan sa term, sa term prete, blank cheque in, se Onorab Ferrari ki’n servi sa lekspresyon en blank cheque. Mon krwar ki i enportan pou nou kapab, letan nou ariv Staz Komite, pou nou regarde, pou nou regarde ki mannyer, letan Gouvernman i vin devan pou dir be ok, la i pou bezwen tan larzan. E annan en ceiling. E apre sa pou nou kapab monitor.
Parski ki mannyer eski nou pou monitor sa depans? Eski nou pou zis, Gouverner, Gouvernman i anvi depanse, zis nou depanse menm? Oubyen eski i bezwen annan en fason pou ki sa monitoring i ganny fer. E la mon konnen ki poudir FPAC i kapab zwe en rol ladan. E depi pli boner sa semenn mon’n mansyonn FPAC pou nou kapab balanse. Parski sa i serye sa.
E letan nou pe – letan – mon pe met enn de pwen la devan. Letan par egzanp nou pe koz lo DBS. DBS nou bezwen osi fer atansyon, tou sa bann bailout ensidswit tousala. Parski DBS i enn bann Labank ki tanzantan i pas dan pli gran difikilte. Akoz i annan bokou bann dimoun ki vini, ki pran bann gro loan avek DBS, e apre sa napa larzan ki antre.
So eski, sa bann ki pa peye deza, zot osi tou, zot pou al ganny en lot lavantaz ankor? Oubyen eski ou bezwen balanse? Mon pe met sa, mon pa pe target personn an partikilye. Me selman mon pe met sa koman en refleksyon ki nou bezwen osi fer.
E la, letan mon pe koz sa, sa monitoring, sa kontrol. Annou pa oubliy leksperyans ki nou’n pas ladan. E la mon mazin leksperyans Sounami. Kot letan ti annan Sounami, ti annan en fon ki ti ganny etablir.
E apre sa nou ti dekouver ki poudir i annan en kantite dimoun ki ti napa nanryen pou fer avek Sounami ki ti ganny larzan. Sounami ti nepli lo lakot. Sounami ti’n ariv ziska dan montanny.
Alors tousala se bann keksoz ki nou pe dir, i pa akoz ki nou dan en sityasyon kritik, ki nou dan en sityasyon serye, ki nou zis pran en latitid laks, kot apre sa nou pou war nou dan plis problenm. E letan mon pe dir sa, mon lafreyer se ki sa kriz ki nou ladan, mon krwar nou’n devret by now apel li en kriz ekonomik ki nou pei i ladan plizoumwen.
Parey, mon ti sourir en pti gin letan WHO ti pe pran en kantite letan pou li apel sa ki pe arive en pandemik, kan ofet i ti’n fini en pandemik. Parey ki mon’n sourir en pti gin letan Zapon in kontinyen, in anmar son boul, ki poudir i pou fer Zwe Olenpik. Be ki ou pe lager, be pa i kler ki poudir Zwe Olenpik pa pou take place?
Alor nou bezwen osi pran sa bann menm prekosyon. Parski dan bann Minister. E se la kot Gouvernman parfwa i premye koupab dan bann Minister kot sa pandemik COVID-19 i vin en loportinite pou ki i annan labi.
Tou keksoz pou vin COVID-19. E COVID-19 li, dan en serten sans mon kapab servi sa lekspresyon, i pou vin parey ledo Wavel Ramkalawan ki ‘tou keksoz met lo son ledo. ‘’ COVID-19 dan Gouvernman i kapab osi vin parey ‘’mon ledo’’. E mon pa ti ava kontan ki sa i arive.
Donk Mr Speaker letan mon pe balanse, annou, annou dan en fason rezonnab, regard the way forward. Mwan mon krwar ki an menm tan osi, zot bezwen dir nou bann diskisyon ki zot in annan avek IMF. Parske IMF li menm li ki ti, parey Onorab Afif in dir, an 2008, IMF ti zwe en rol kle dan lafason ki nou pou transform Labank Santral.
E sa bann ceilings ensidswit vizavi Gouvernman, e nou bezwen regarde. E nou ti ava kontan tande kwa ki IMF in dir zot dan milye sa sityasyon? Eski in annan en eksper IMF ki’n vini pou, ki kalite koze ki zot pe gannyen? Alor mon ti a kontan fer 2 propozisyon.
E nou ava regarde, ki mannyer dan sa Lalwa. Parski la ozordi la, 7 zour pa la, alor pou fer lamannman osi tou, tou bann keksoz la i depan lo nou isi ki mannyer nou fer sa lamannman. Mon ti ava kontan letan nou pe koz ceiling, e mon’n trouv Gouverner Labank Santral taler letan Onorab Afif in mansyonn 200milyon. Mon war li in nod.
Konmsi 100milyon, zot ceiling i 100milyon. E la aprezan mon ti ava kontan regarde, be dan sa koze ki nou pe koze. Parske nou, nou pa kontan sa zafer blank cheque. Pou nou regarde, be ki sa nouvo ceiling ki ava akseptab?
E letan nou pe dir sa nouvo ceiling ki ava akseptab, mon pa konnen si dan en S.I, oubyen si i dan en Internal Memo ensidswit ki mannyer zot fer li. Pou nou regarde ki sa nouvo ceiling ki zot pe koz lo la. E letan nou pe koz lo sa nouvo ceiling, la nou ava, nou tou nou ava kler lo la. Si i pou vin en bilyon, si i pou vin, parey Minis ti’n propoze, 500milyon ensidswit.
Mon krwar ou’n mansyonn 500milyon somewhere lo an relasyon avek bann loans ensidswit. Annou konnen, annou fer li kler, what is the new ceilings. Sa i mon premye propozisyon.
E dezyenmman annou dan sa Lalwa, sey regarde ki kalite mekanizm ki nou kapab fer rantre ladan. Pou ki si in ariv ler, keksoz in grav, e ki zot bezwen, apre ki in set sa nouvo ceiling, nou vwar ki poudir i pe al depase. Ki mannyer zot retourn ankor kot nou koman en Lasanble oubyen swa atraver FPAC, oubyen avek bann lezot. Pou nou kontinyen annan sa dyalog.
Parski mon krwar ki poudir i bezwen annan sa dyalog, sa dyalog konstan ant Gouvernman reprezante par Minis Finans. E byensir Labank Santral reprezante par son Gouverner, pou nou vini, pou nou kontinyen annan sa dyalog. Parski an menm tan osi sa i ava permet nou.
E la nou pe dir, annou fer atansyon, menm avan bann premye larzan i ganny donnen. Bann premye larzan i ganny donnen. Mwan mon ti ava kontan ki avan menm ki zot fer sa, ki i annan en dyalog avek Lasanble Nasyonal. Pou nou regarde, parski mon krwar nou pe eksprim nou kler, ki poudir nou ekspekte bann ki annan en kantite larzan, bann ki’n eksport en kantite larzan.
E la zot kapab fasilman, atraver, atraver bann Labank, pou konn cashflow sa bann dimoun. Bann transfer ki bann gran lakonpannyen in tire Sesel pou anvway kot zot bann owners. Kot zot bann diferan lakonpannyen. Pou nou kapab balanse.
Parski mon krwar ki dan moman kriz, dan moman kriz, nou regard, nou regard sa ki pli feb. Nou menm aprann sa dan lemonn lanatir. Kot en herd lelefan, letan i annan danze i aprose. Premye ki zot rod proteze se sa pti piti lelefan. Sa enn ki pli vilnerab. E mon krwar ki se sa ki ozordi Seselwa pe dir. Seselwa pe dir annou protez bann ki pli vilnerab.
E nou, nou anvi konnen, si se dan sa laliny ki keksoz pe ale. Parske, la par egzanp mon kapab dir vizavi SRC. Kot i resanble ki bann pti, pti pe ganny demande ki zot, zot pou bezwen peye. Koriz mwan si mon mal. Me tandis ki bann ki pli gro, zot, zot pe ganny, zot, zot bann keksoz pe ganny anvwaye.
Mon’n ganny sa, sorti kot en dimoun ki en pti, en pti biznesmenn ki problenm partou kote. E alors konmsi pe santi ki bann ki ptipti, ki pou pli ganny tape. Tandis ki bann ki gro, petet bann ki gro ki deza annan, annan ase lagres lo zot, pou zot kapab tenir sa, sa Liver, se zot ki pou ganny ankor detrwa layers pou zot kapab protez zot lekor.
Mr Speaker mon krwar ki mon’n fer bann pwen kler. E, e fodre pa ki i annan okenn polemic. Me se plito ki nou kapab adres sa size dan en fason pli lozik. Ann ekout an nou bann ekonomis. Ann ekout an bann eksper.
E nou koman mazorite nou la koman bann dimoun ki pa bann eksper nou ava kapab trouv sans dan sa ki zot dir nou. E ki koumsa nou ava kapab avans devan.
Avek sa detrwa parol, mon pe dir ki definitivman, mon konpran sa sityasyon ki devan nou. Me selman annou fer li byen, annou rod meyer fason pou nou avans devan. E mon espere ki pandan Committee Stage nou ava kapab fer sa. Mersi bokou Mr Speaker.
Mersi Onorab Ramkalawan. Mon ava aprezan donn laparol Onorab Charles De Commarmond.
Mersi Mr Speaker. Ankor enn fwa bonzour Mr Speaker, bonzour Minis ke ou delegasyon e tou dimoun. Mr Speaker, mon kontan pou pran laparol la, pou dir 2 mo lo sa Prozedlwa ki devan nou.
E mon bezwen dir, nou tonm dakor ki nou pa fer polemic e politik lo la. E par kont Onorab Ramkalawan, sa ki ou’n dir pa fer politik, pa fer polemic. E se sa mon krwar sa parol i al pou bann dimoun avan nou ki’n koze, ki’n al dan sa direksyon. E dan sa direksyon la, i enportan si mwan, mon ti pou reponn dapre bann entervansyon.
Then i ti pou al dan en lot direksyon. Me nou prefere, parey ou’n dir, nou ava al dan sa direksyon, pou nou pa al dan politik bann soz. Be selman i enportan ki sa Prozedlwa ki nou tou ki’n koz lo la, nou’n tonm dakor poudir i bezwen pase dan nou Lasanble. Pou nou al lo sa lot letap. E sa lot letap se sanmenm sa bann pwen ki zot in anmennen, bann argimant sa.
Sa bann largiman ki zot in anmennen la, i pa tous sa direkteman la li. I tous sa lot letap letan sa Bidze i a vin devan Lasanble, Mardi prosen dizon. La sa bann lezot detay i a kapab koz lo la. Be tan ki nou pa fer sa pase, then nou pou tard the process. So i enportan ki sa nou pran not serye.
E an menm tan, i enportan pou nou osi fer sorti, poudir sa sityasyon ki nou ladan, ki bokou zot, zot in term li koman en kriz. E zisteman, i pa en sityasyon normal, i en sityasyon vreman, vreman serye, e en sityasyon eksepsyonnel. Se sa ki nou bezwen redefinir serten definisyon ki nou deza annan pou enkli li ladan. Sansan i vin difisil pou nou kapab rod lasistans, pou nou kapab mitigate bann lefe ki sa sityasyon eksepsyonnel, sa sityasyon, sa pandemik i tonm ladan.
Konmsi i pa pou fer nou kapab adres sa bann problenm ater pou nou kapab anmenn serten solisyon si nou pa kapab alor redefinir bann keksoz ki nou vwar ladan. E se la kot force majeure i vin sa mo kle, sa konsep kle ki pou antre dan sa Prozedlwa.
Mr Speaker i enportan osi pou fer resorti ki ler, mon’n ekout bann entervansyon, enn bann pwen ki’n strike mwan bokou se sa ki Onorab Afif in dir. E in dir laverite.
Onorab Afif in dir nou, poudir Gouvernman pandan sa 12an, in manage son lekonomi byen. Mon kontan ki Onorab Afif in dir sa. Akoz in vwar poudir nou’n manage nou lekonomi byen. E ki nou pa’n bezwen al pran overdraft. E se sa rezon ki sa in ede, ed nou osi pou nou build nou rezerv. E ki nou rezerv sen e sof, e ki la nou war nesesite pou nou revwar sa fason ki nou’n depanse e ki nou bezwen serten help from Labank Santral. Labank Santral li prezan i bezwen zwe son rol letan nou dan sa kriz koumsa.
An menm tan i enportan, si nou’n manage nou, nou Bidze byen, nou’n manage dan sa fason, se gras a bon leadership! Mon bezwen dir sa. Akoz i kler. E an menm tan, savedir zot bezwen fer konfyans sa ki pe manage sa Bidze, sa lekonomi byen.
La, la en pti politik, si ou oule met li koumsa. Me selman, me selman, me selman se Gouvernman du jour ki’n manage li. So si – IMF nou’n travay pros avek IMF. I normal. E mon pa pou al dan detay sa zafer dan 2008, 2009 mwan. Sa si mon al ladan i pou tro bokou. Annou pa al ladan pou le moman, nou dakor pou pa fer politik. Annou pa al ladan.
Pa poz sa bann kestyon pou mwan soz. Me selman i enportan Mr Speaker, ki detrwa pti keksoz osi i sorti dan nou lentervansyon si nou anvi avans devan dan sa, dan sa direksyon ki nou pe koze. Ou vwar, mwan mon bezwen re met lanfaz e redir ankor enn fwa mersi a bann dimoun ki dan front line. Sa bann dimoun ki dan front line i pe fer en travay formidab, e anba direksyon Dr Gedeon e Prezidan Larepiblik, zot pe fer en travay eksepsyonnel.
E ankor enn fwa nou bezwen donn zot tou sa sipor. E sa sipor i pa pou kapab vin li tousel, i bezwen vin avek sa package finansyel. I bezwen annan en package finansyel pou donn zot sipor, pou donn zot, pou permet zot kapab fer zot travay pli byen.
E deza la nou’n vwar ki sa stabilite ki zot pe anmenn dan met, dan lefe sa pandemik, nou Sesel pe shine! E tou dimoun enkli bann pei deor zot pe dir Sesel ou pe fer byen. E ou bann dimoun i pe sit bann norm e prensip ensidswit. E la tou dimoun i pe reflesir e pe azir dan lo behalf Sesel, i pe donn ou sipor.
Nasyon Ini pe donn ou sipor. E la nou’n vwar Gouvernman UAE, son Royal Highness Sheikh Mohammed Bin Zayed Al Nahyan, in donn – en the Crown Prince of Abu Dhabi, en The Supreme, Deputy Supreme Leader laba dan – Commander-in-Chief laba. In donn nou sipor. Akoz? Zot war ki nou pe fer byen, zot kontan nou, zot pe donn nou koudmen.
Nou’n war poudir Jack Ma Foundation osi atraver Lanbasad Ethiopia laba ki pou Sesel an Ethiopia, in pe ed nou. Pe donn nou sa bann sipor. I pa’n donn nou, Lanbasad in vin zwe en rol enportan ladan. E mon pe dir sa, akoz pa neseserman ki zot in donn nou direkteman larzan, non.
Letan ti donn larzan, sa zafer zot pe poz kestyon la, sa i konversasyon pou en lot moman. Pa krwar sa konversasyon in fini, sa R50 milyon kekfwa zot pe vin lo la, la, pa ankor fini sa.
Akoz i annan dimoun ki ankor la dan pei ki ankor konnen, petet i konnen. Sa investigation pe kontinyen lo la.
Nou’n ganny dir lotrozour. Annou pa melanz sa ek sa. Sa ki nou pe dir la, se bann keksoz konkret ki’n vini dan nou pei, nou tou nou’n vwar debarke.
Sanmenm sa bann dimoun ki pe, kekfwa en serten letan nou pa ti oule, zot menm zot la ki kontan nou, ki pe donn nou koudmen. E nou, nou pe dir zot mersi, mersi e en gran mersi.
Mr Speaker sa bann keksoz ki mon pe dir la i keksoz reel. E nou pep i bezwen azir dan en fason osi pou donn zot sipor dan, pou ed mitigate sa sityasyon. Par egzanp, par egzanp, pa fer keksoz difisil. Laba kot bann sant karantenn la, bann dimoun ki laba bezwen osi korpore. Plen pei sant karantenn zot pe peye. Bann dimoun ki al ladan pe peye. Nou isi tousala i pou nanryen, akoz nou pe ganny sa bann sipor e la nou pe rod ankor larzan pou zot.
Be wi, tax payers dakor. Me selman zot sa bann dimoun i bezwen osi pe korpore. Mon pe lans en lapel avek zot osi. Akoz i annan pa mal de dimoun ki vin fer, ki vin maltrete, ki vin dir en bann parol ki pa neseser. Parey la nou pe dir, annou pa dir pa neseser, laba osi mon pe dir sa, akoz mon konnen ki pe pase dan sa bann landrwa. E ki nou bezwen nou tou aranz en pe, e nou tou donn en koudmen. Sak sa pti koudmen i enportan pou nou kapab zwe en rol pou mitigate sa sityasyon ki devan nou. E ki i serye.
I annan bokou dimoun osi deor la, ki per. E Mr Speaker, sa sityasyon ki devan nou i nesesit ki sa Lalwa i pase vitman pou ki semenn prosenn en Bidze spesyal i vini. Pou ki nou war, e la sa bann kestyon ki nou pe poze i ava enportan ki i ganny leklersisman. E ozordi, nou annan lasans. Gouverner Labank Santral i la devan nou. E serten kestyon Gouverner i ava reponn nou. Serten kestyon i ava eksplik nou.
Pou ki nou tou enkli Sesel ki pe ekoute deor, nou pep i ava konpran, kwa ki nou anvi vreman, vreman fer dan pei kot i konsern zeran nou larzan pou nou kapab mitigate sa sityasyon ki devan nou la.
Me serten pwen enportan ki’n ganny leve. E sa ki Prezidan in dir. Sa Prezidan in dir, bann pwen zeneral, bann vizyon zeneral, son vizyon, Komite ki’n ganny kree, pou kapab ede mitigate sa sityasyon. Prezan se sa bann Komite, sa bann Minister, sa bann lezot Lazans, ou al dan detay de chose! Zot bezwen al dan detay prezan pou al poz sa bann kestyon. I annan kestyon ki bezwen ganny poze.
Sa mon dakor avek bann pwen ki’n ganny anonse ozordi la. I annan en diskisyon, i annan en konversasyon ki bezwen ganny fer. Sa i kler. E parey nou menm nou, nou pe reflesir, tou dimoun pe reflesir.
Alor nou bezwen annan sa diskisyon, sa konversasyon sansan vre i annan dimoun ki pou abiz lo sa sityasyon. E nou tou ki la, nou’n vwar bann keksoz ki’n arive dan nou pei. Nou pa oule serten keksoz, nou pa oule ki i repete, i korek sa, i kler. Mwan osi lo sa kote latab, nou’n vwar bann keksoz ki’n pase dan nou pei, pa nou ti la ansanm.
Be nou vwar, e toultan nou, nou osi nou pe pouse pou bann keksoz ki mal pa ganny repete. E la nou pe dir klerman, nou bezwen annan en diskisyon konversasyon, sirtou kot i konsern sa kestyon travayer etranze.
Sa kestyon bann gro, gro biznes, bann ki, ki annan kont deor ensidswit. Tou bann Manm lo mon kote in vini in diskit ek mwan, in diskit ek nou leadership sa bann issues. E sa bann issues they are real issues.
E nou, nou pe dir avek Minis ki la, take note sa bann keksoz, pou ki sa diskisyon i ganny entamer lo en lot nivo. E mon vwar poudir bann Minis in vin devan medya tou dernyerman la.
E zot pe lev bann issues e zot pe dir avek pep Seselwa silvouple annan en understanding korpere parey in ganny dir letan nou dan en problenm tou dimoun i vin donn en koudmen ansanm. Tou dimoun i met lespri ansanm. Savedir sa travayer, pa tou dimoun akoz in dir sepa dimoun ki annan bann zanfan 15an, si ou annan zanfan 15an, alor absoliman konmsi ou bezwen -. Pa ankor vin en Lalwa sa.
E mon pa ti a voudre mwan ki i vin en Lalwa. Mwan mon pa krwar ki i devret vin en Lalwa. I devret annan en understanding, en diskisyon e tonm dakor. Si bann landrwa travay i kapab konpran.
E la mon lans en lapel osi, dan sa sityasyon ki nou ladan, bann HR dan bann landrwa travay. Silvouple annan en pe konpasyon. Akoz mon konnen, mon’n ganny enformen, i annan plizyer dimoun ki’n dimoun osi, ki sa travayer, sirtou bann travayer ki pli senp. Bann cleaner lot, lot. Zot pe abiz en pe lo sa bann travayer.
E zot p ape ganny sans pou zot kapab osi regard e mitigate zot sityasyon dan lakour akoz sa sityasyon kritik pandemik ki devan nou la.
E tou sa bann keksoz Mr Speaker, mon pe dir, akoz mon konnen Minis pou take note, i pou pran sa bann pwen. I ava anmenn dan lot nivo kot i, kot li i arive, ki nou, nou Lasanble pa pe arive pou le moman. Me selman la nou, nou pe fer sorti sa pwen. Pa bann pwen pou kapab tande, pou ou kapab anmenn li devan e pou kapab ede pou mitigate. Tousala i zwe en rol dan tou sa ki nou pe koze.
Me selman Mr Speaker pou fini, i enportan parey mon dir, lefe ki nou annan en konsansis, mon’n vwar atraver bann koze, bann entervansyon, tou dimoun i dakor ki nou bezwen al de lavan, annou fer pase sa. Me selman avan annou al dan Committee Stage. Committee Stage i enportan, kantmenm nou nap gran soz pou sanze lo la an prensip.
Me selman lo prensip nou tonm dakor. Alor i enportan Gouverner i a donn nou en pe leklersisman, i pou bon pou nou tou.
E alor from there, en nouvo Bidze i ava vini semenn prosenn. E avek sa nou a kapab al dan plis detay. E kapab vwar ki mannyer nou pou kapab contain e ede mitigate sa sityasyon ki devan nou. Nou konnen Sesel e sa sityasyon pou nou i pa fasil. Sirtou en pti pei parey nou. Me selman avek gidans bondye mon krwar korperasyon nou tou nou kapab arive pou kapab met sa sityasyon anba kontrol kot nou. Mersi bokou Mr Speaker.
Mersi Onorab De Commarmond. Bon mon ava aprezan retourn laparol kot Minis. Kot Minis i ava donn son Drwa de Repons. E i ava fer okenn klarifikasyon. Minister laparol i pou ou.
Mersi Mr Speaker. Nou’n pas en bon bomaten ase enteresan mwan mon ti krwar nou deza pe sey defann Bidze 2020 ki nou pe anmennen, Me dan konteks mon konpran akoz bann remark in en pe dan sa dan sa fason.
Mr Speaker premye keksoz mon anvi fer resorti ki Labank Santral i en lenstitisyon konpletman endepandan. Napa nanryen pou fer avek Gouvernman. Gouvernman pa kapab donn li okenn direktiv.
E depi annefe sa i egziste, depi 2004. Sa ki nou ti fer avan 2004 sa enn en lot keksoz. Me sa fe i en pwen santral ki mon bezwen fer resorti, me pli enportan ankor se ki toultan i annan konsiltasyon. ant Labank Santral ek Minister Finans lo diferan size. E lo sa kriz nou ladan COVID-19 in annan bokou konsiltasyon. A plizyer moman.
E menm letan nou koz avek IMF oubyen ek Labank Mondyal mazorite de ka Labank santal i la avek nou, letan nou pe diskite. So sa konsiltasyon i ganny fer toultan akoz nou bezwen gard li okouran kwa ki nou pou fer. E se akoz sa ki ou vwar nou anmenn sa lamannman isi. Akoz Labank Santral i santi, pou li nobou zwe son rol parey mon’n mansyonnen dan mon prezantasyon. Nou bezwen sa bann lamannman, akoz son lanmen ozordi i anmare.
Nou ti dir 180 zour la nou pe al 3an. Mon tande 3an kote i sorti. 3an i sorti senpleman akoz menm letan mon ti i isi Mardi mon ti dir ki sa kou lo nou lekonomi i pa 3 mwan, i pa 1an, i pa 2an i riske menm 3an oubyen plis. Mon ti donn zot legzanp. Kote nou krwar nou GDP ratio pou ete an 2025 e menm 2025 nou tre lwen dan nou lestimasyon avek sa 50poursan pou 2021.
So sitasyon parey zot tou zot fer resorti i grav. Prezan donk i annan en irzans pou nou fer sa bann lamannman pou permet Labank Santral zwe son rol. Fer sir nou sityasyon deviz i annord fer sir ki lenflasyon i annord e fer sir ki nou sistenm finansyel i reste fonksyonnel.
Prezan les mon retourn lo bann pwen spesifik, ki bann Manm in koz lo la. Alor pou reponn Onorab Afif, wi mon’n ekout li avek bokou presizyon, me i annan 2 keksoz ki enportan, pou mwan fer resorti.
Premye keksoz, se ki nou pa pe al aste nouvo det. Napa nouvo det, sa det ki la ozordi la i dan ki serten lenvestiser in fini aste. Se sa, sa det ki nou dir si sa envestiser i santi ki li i bezwen son larzan e in pri dan Treasury Bills, ou les li permisyon, pran. E pou li pran se Labank Santral prezan ki pou aste.
E donk li Labank Santral i pou annan en pe plis larzan prezan. I kapab envestir sa larzan, e i osi fer en pe larzan. So nou pe kree en fasilite en sistenm pou permet ki sa envestiser pe protez sa lenvestisman ki fer. So i pa en det dan en nouvo det. I det egzistan ki nou pe manage.
Mon’n koz avek IMF, wi. Mon’n koz ek zot plizyer fwa. Parey mon ti dir ek Lasanble eski zot pou dakor pou nou met en pe kontrol lo deviz etranzer? Akoz nou tu nou’n koz lo la. Tande nou pou pey etranze ki pe travay isi pou pran son larzan pou anvoy dan son pei eksetera, eksetera. Nou konnen apepre konbyen larzan i kite tou lemwan. E sityasyon i riske agrave. Me IMF pa oule tande. Nou konnen zot pa ti pou le tande. Me nou bezwen poz kestyon. Me refleksyon ki mon oule fer e ki mon oule kit avek zot, si nou sityasyon i agrave, to the extend ki nou napa en lot swa, kekfwa nou pou bezwen fer li. Me nou pa oule fer sa, se pou kwa nou pe pran sa bann prekosyon ozordi pou anpes nou ariv alba. Me ozordi IMF i dir ou non. Pa tous deviz, pa konmans kontrol deviz. Me mon krwar pa nou’n ariv la pou lemoman.
CBS, wi CBS ozordi i annan li 5 85milyon Dolar an rezerv. Alor ki pou arive avek li apre COVID viris ? Letan nou pou vini ek nou nouvo Bidze Mardi nou avek ler pou nu konnen ki mannyer nou pou finans sa nouvo Bidze. Akoz se sa ki nou bezwen fer. Ki nou ankor pe travay. E nou pe sey regarde diferan senaryo, konbyen sa Stimulous Package dan Bidze 2020 ki nou pou anmennen pou koute ? E enn fwa ki nou’n determin sa ki mannyer nou pou finans li ? Me de tout le fason sa lamannman nou pe propoze, nou pou bezwen parey mon ti dir Mardi, zanmen nou’n prêt larzan ek Labank Santral. Menm sa 100milyon i dan Bidze li nou pa’n touse zanmen. Me la nou pou bezwen al rode. Konbyen nou pou al rode nou ava dir zot Mardi letan nou vin ek Bidze.
Me Labank Santral li i pou annan mwens rezerv letan COVID in fini. Sa mon kapab garanti ou. I pou la li. I pa pe al mor. I pe al dan ICU. I pa pe al lo ventilator. I pou la me i pou annan li mwens rezerv, konbyen letan nou a vini Mardi nou ava konnen egzakteman konbyen.
Lo definisyon force majeure wi mon krwar nou antre dan sa bann detay apre, be la i enportan ki zot osi zot realize. Ki sa CBS Act 2004 ozordi i donn li permisyon, anba force majeure prêt larzan Gouvernman. I pa en keksoz nouvo nou anmenn force majeure, nou’n konmans sa ki nou’n fer nou’n elarzi sa force majeure pou permet li zwe sa rol, ozordi -son lanmen i anmare. Sa bit sa lamannman ki nou anmennen.
Nou osi nou pa kontan blank cheque. Se pou kwa mon dir ki nou an konsiltasyon avek IMF, pou nou kontinyen travay lo bann senaryo ;- menm ziska yer swar nou ti ankor pe fer senaryo. Par egzanp problenm ki’n zot souleve se sa saler. Annou regarde konbyen i pou kout nou. Lo sa propozisyon ki nou konnen i 45mil par mwan, annou get lezot senaryo pou nou konnen an total konbyen i pou kout nou. Akoz i enportan nou fer sa.
Ok sanbleman zot pe dir kekfwa nou’n met the cart before the horse, me i annan de fason pou regard li. Nou’n donn en rekomandasyon Prezidan in fer en lanons, e se rekomandasyon ki nou ti fer annefe nou ti fer li atraver Cabinet memorandum mon pe repet mon lekor, akoz mon ti dir sa Mardi pase. E se rekomandasyon in ganny amande, son Zedi in ganny amande ankor. E apre Prezidan ti fer son lanons son Vandredi.
Nou bezwen met sa bann senaryo, e met sa bann Komite pou travay lo son bann detay. I annan ki’n akize i dir wi Prezidan in dir donnen la ou pe donnen me selman ou pe donn ek kondisyon. Be tou deba ki mon’n tande la se sa ki mon anvi, amann. So sa Komite li in konmans travay.
Mon ti dir ki Vandredi nou pou donn en la Konferans Depres nou pa pare pou demen. Akoz nou pe fer lezot keksoz me pli tar Sanmdi oubyen Dimans nou pou donn sa Konferans Depres. E tou bann kondisyon pou’n pare.
Sa Komite in dir mwan ki zot santi deza e pa bliye lo sa Komite mon repete ankor, nou annan tou bann reprezantan kle. I annan SCCI ki reprezant tou biznes, i lo sa Komite. Nou riske pey mwens ki sa 420 milyon, mannyer sityasyon pe ale. E parey osi ou’n dir i annan serten konpannyen ki kekfwa pa pou vini, ditou.
So sa son bann evolisyon i pe arive. Alor i kapab kout nou mwens ki sa. So toulezour nou pe travay e se akoz sa ki nou pa kapab tro donn sa bann lenformasyon akoz taler ou pou sit en sif apre ou pou ganny en problenm. So wi nou le pran en desizyon avek pridans mon’n tann Onorab William mansyonnen. E eski nou pou scale back ? Wi nou pou scale back. Akoz sa Bidze ki nou pou vin prezante Gouvernman li osi i bezwen fer lefor. Zot le fer remark lo serten labi kekfwa ki pe arive. Wi be nou pe koupe ankor. Nou pe kot premye koupe ki nou’n koupe, son sonm i 344 milyon Roupi. Sa se zefor ki Gouvernman pe fer lo Bidze 2020 ki zot menm ot ti aprouve isi. E i annan deza ki pe anvoy latet konmsi i pa oule ou koup son Bidze. Me nou tou nou bezwen fer zefor. Mon krwar sa se le pwen ki mon osi mon rekonnet pe sorti kot Lasanble ozordi. Menm endividyelman si fodre nou fer zefor nou a fer zefor.
SONA wi mon krwar i kapab annan serten keksoz kot nou pou bezwen scale back. Mwan mon pa kapab pronons lo SONA. Mon pa Prezidan Larepiblik me mon krwar i annan serten landrwa kot kekfwa nou kapab postpone, kontenir sa sityasyon ki nou ladan. So sa osi i en keksoz ki kapab arive, sertennman.
Debt per capita ou’n demann mwan, sa mon napa sa sif. Selman sa ki mon kapab donn ou se ki avek en Bidze ki nou pou prezante ozordi i pa final. Ozordi son bann lendikasyon i comme tel mon ti le mansyonn li Mardi. Debt to GDP ratio i 59poursan an 2020. Sa, sa ki nou ti aprouve isi. La i bouze la, i desot 72poursan pou 2020. Mwan mon pa tro, tro enkyet ki nou debt to GDP ratio i monte e i pa respekte sa 50poursan, 2021. Mon pa tro, tro enkyet ek sa mwan. So pa les sa sif tro fatig zot me selman i en deteryorasyon.
E parey mon ti dir premye Bidze nou anmennen ki negativ, mon pou premye Minis Finans ki anmenn en Bidze negativ. E mon pa fyer, letan mon dir sa. O kontrer mon anvi plere akoz nou pe al dan move direksyon. So nou bezwen amande sa zafer Labank Santral, pou fer li vin a nou sekour si oule. Sekour nou pei, sa i vreman enportan. E parey mon’n mansyonnen. Nou pou an 2025 nou pou ariv 65poursan Debt to GDP ratio 65. Sa nou bann previzyon pou lemoman.
Eski ti annan en konsiltasyon enportan? E wi ti annan akoz ti annan konsiltasyon parey mon’n deza dir ek SCCI e i lo Komite ki pe pran bann ki pe fer travay lo bann kriter. I annan SHTA direkteman Lasosyasyon Tourizm e mon remarke ki i kontinyelman fer son bann propozisyon, menm ki Gouvernman in anons bann nouvo mezir pou lanplwa eksetera, i kontinyen fer son bann propozisyon. E son bann propozisyon pe ganny ekoute. Li osi i zwe en rol. Farmers Association i osi i ti fer son prop propozisyon nou ti pran kont. E parey Onorab in mansyonnen lot zour e la zot in dir zot pa kapab zer sa 14 bout later ki nou ti donn lasosyasyon. So in retournen. So in annan en sanzman la osi.
So nou la pou nou ganny tou sa bann inputs e regarde ki mannyer nou kapab manage. Fon; Parey mon ti dir sa NationalDisaster Relief Fund in deza ganny amande e permet nou pou servi sa fon.
E dan Bidze nou annan en laliny ki nu pou mete osi pou tou larzan ki Gouvernman pe depanse avek sa COVID-19 pou annan en budget lines spesifik lo la. So la la mannyer nou pe sey atak sa pou lemoman lo sa National Disaster Relief Fund. Me sa National Disaster Relief Fund i dan lanmen bann dimoun endepandan zot osi. E zot pou fer zot kontribisyon pou COVID-19 zot osi.
Deposit mon’n ganny enformen par Gouverner Labank Santral, ki foreign exchange deposits pou bann rezidan i en sonm 572milyon, Dolar Americain. 572 milyon. Alor DBS mon tann en remark ki Onorab Ramkalawan i fer lo DBS ki fonde, e apre midi mwan mon annan en meeting avek son Chairman avek son CEO, pou regarde ki mannyer nou pou adres sa sityasyon. Me i en sityasyon ki egziste wi. So i en keksoz ki nou bezwen regarde. Mon pa kapab dir ou plis ki sa.
Way foward, nou kontinyen avek IMF parey mon pe dir ou i a 2 nivo, i a mon nivo avek sa Executive Director ki ansarz nou rezyon. E ansarz Sesel direkteman. E nou annan tou bann teknisyen osi ki pe travay ek bann teknisyen kot nou pe devlop bann senaryo. Kekfwa ozordi nou ava’n fini. Nou annan ankor en call apre midi pou nou kontinyen lo sa larout.
Onorab ou’n mansyonn sa 500milyon. Labank Santral li i pou met 500milyon en fasilite R500milyon alaporte bann Labank Komersyal ki pou enkli DBS, avek Credit Union pou zot travay avek. So vwala sa 500 milyon.
Ceiling Gouvernman sa nou pa ankor ariv lo la. Parey mon’n dir ou i enportan nou get nou Stimulous Package egzakteman konbyen e fer sir nou kapab finans li. E apre sa nou a regarde kote sa ceiling pou ete.
Wi dan nou Stimulous Package osi nou ti anonse ki nou pou permet ki SRC i refund bann tax ki i drwa, bann biznes. Kot i annan en refund, akoz parey ou konnen parler ou pey i as you go apre i annan en refund, oubyen ou’n pey tro bokou, kekfwa lo withholding tax osi i annan en formil, apre letan ou regarde finalman i annan en refund. So kot i annan refund desizyon ki nou’n pran se ki nou pou fasilit peyman sa refund ki due a sa konpannyen, pou permet li ankor annan en pe plis cash pou li nobou kontinyen son biznes. E sa i en keksoz ki mon pou anonse dan Bidze letan mon pou vini Mardi, pou nou met sa an plas pou fasilit bann biznes parey mon’n mansyonn avek ou. So Mr Speaker, vwala en pti pe bann repons bann lentervansyon spesifik ki plis bidzeter.
Me parey mon’n dir mon krwar ki i tre enportan ki letan nou pa ti dan Staz Komite, parey in ganny demande par Lasanble ki Gouverner li menm i ava reponn zot en pe plis lo bann spesifisite. Me bit se konmsi larg lanmen Labank Santral pou permet li dan bann sirkonstans ekstrenm parey sa ki defini anba Lalwa, nou donn li sa pouvwar Lalwa pou li nobou entervenir dan nou lekonomi, pou fer sir ki apre COVID nou pou annan mwens rezerv me nou pou lo en baz for pou nou kontinyen. Mersi Mr Speaker.
Mersi Minis. Bon in ariv moman pou nou pran en vot lo merit e prensip Bill ki devan nou. Mon ava demann tou Manm ki an faver? Okenn manm ki kont? Madanm Deputy Clerk.
Mersi Mr Speaker, 23 Manm in vot a faver e personn kont. Mersi.
Mersi Madanm Deputy Clerk. Eski mon kapab ganny en Formal Second Reading.
Mersi Mr Speaker. A Bill of an Act to amend the Central Bank of Seychelles Act 2004 Cap 26. Mersi.
Mersi Madanm Deputy Clerk. Mon krwar i en moman kot nou kapab pran en break e nou ava retournen pou nou resume nou travay 2er. Yes Onorab Ramkalawan.
Mr Speaker zis mon ti ava mon ti demann chiffre Minis e petet si apre midi Gouverner ti ava kapab anmennen. E lo sa kote rezerv konmsi forex ki bann gro lakonpannyen, i annan dan nou sistenm banker, sa ki ou’n dir plito konmsi from sa ki mon konpran ou konmsi lokal. Be konmsi bann gro biznes, konmsi pou nou konnen ki kwa ki zot annan dan nou labank i enkli ladan ? Parski mwan mon ti pe demann sa Mr Speaker akoz zisteman labank i dir ki si sa larzan i ganny large konmsi i pou soulaz nou plis.
Parski sa ki nou’n ganny dir la i plis ki rezerv Labank Santral. Ok i plis ki Labank Santral e letan oubyen en pti git mwens me selman dan rezerv Labank Santral nou konnen ki pou dir sa i en son gross result, me selman zot annan en net result parske zot annan pa tou sa 500 ekek ki pou nou konpletman. E ki konmsi nou ti ava kapab ganny en bon balansman. Mersi bokou.
Mersi Onorab. Bon nou ava pran en break nou ava retournen 2er apre midi pou kontinyasyon kot nou pou al dan Staz Komite.
Bonn apre midi tou Manm Onorab. Bonn apre midi Minis, avek ou delegasyon, Gouverner Labank avek lezot zofisye. Bonn apre midi tou dimoun ki a lekout e ki pe swiv travay Lasanble Nasyonal. Zis avan nou kontinyen mon anvi zis fer bann Manm Konnen pou dir SBC in averti nou ki lo AM radio nou pa live, me lo televizyon nou kontinyen an vi ki i annan en Press Conference ki mon krwar CEPS pe donnen a sa moman la.
So lemoman ki sa pou fini nou pou kontinyen re transmet lo AM radio osi. Bon nou ava pran kot nou ti’n arete, nou ti’n fini fer Formal Second Reading, e mon ava demande si nou pou al dan Staz Komite? Wi nou pe al dan Staz Komite dakor, mon ava demann Sarge pou move Mace. E nou ava pran bann amannman oubyen bann propozisyon pou amannman lo sa Bill. Okenn – ? Yes Onorab Bernard Georges.
Mersi Mr Chair. Bonn apre midi tou bann Manm e tou bann dimoun ki pe swiv nou. Mr Chair mon ti’n fer enn de propozisyon plito tipografik e stylistic, e tou bann Manm i annan sa devan zot. Premye propozisyon lamannman i vin anba Clause 2(b) – 2(b) dan definisyon force majeure. Konmela anba (b) i lir ‘’a disaster as per the disaster management Act’’ mon pe propoze ki nou met ‘’disasters defined under the Disaster Risk Management Act akoz laba i annan en definisyon spesifik dan Disaster Risk Management Act dan son definition section of kwa ki en disaster. Alor ‘’as define in’’ se lo mon i pli i pli korek.
2enm propozisyon, i anba menm Clause me paragraf (f) ki li ‘’a spread of an infectious disease affecting or likely to affect the majority of the population within a short period.’’ Se lo mon ‘’the majority’’ i en nouvo ki tro o. Akoz ou kapab annan en keksoz ki vreman serye me ki pa afekte lamazorite popilasyon. Me ki still sifizaman grav pou ou kapab bezwen entervenir. E mon pe propoze ki olye nou met ‘’the majority’’ nou met ‘’a substantial part of the population.’’ Donk i bezwen afekte en bon pe popilasyon me i pa neseserman bezwen afekte mazorite. Parey egzakteman parey i ete la. Lamazorite popilasyon pa’n ganny afekte. Me i still en risk se serye. E son premye son premye mo ‘’a’’ annefe mon pe propoz ki nou met ‘’the’’, akoz toultan ou pa zanmen koz ‘’a spread of’’ unless ou pe koz lo sa ki ou’n met lo ou dipen. Toultan nou koz ‘’the spread of disease of infectious disease.’’ Sa se mon 2enm propozisyon.
Mon 3enm mon krwar i in fini ganny catered for, e sa se anba propozisyon pou azout en seksyon 29 capital (A). Minis in eksplike bomaten ki sa peryod i pou en peryod 3an. Mon ti annan en kestyon lo la. E mon konnen zot in nou’n pran menm langaz ki egziste dan seksyon 29 small (b) of the Act, the period laba i ti mwens obviously, ‘’period not exceeding 3 years.’’
Me sa fraz i kapab anbigi. Akoz ler ou met periods exceeding, eski ou permet labank pou fer plizyer sikse plizyer peryod siksesif ki sakenn pa pou exceed 3 years. Oubyen eski ou anvi dir k ii pa pou exceed 3 years in the agregate. Ou kapab increase li par 3 mwan oubyen 6 mwan oubyen full 3an, si ou anvi. Me ki son maksimonm i ava 3an.
E mon pa konnen ki dan lespri labank ek Minis. In fact mon fek realize en keksoz. Mr Chair, eskiz mwan mon bezwen deklar en lentere, mon biro i external legal advisor Labank Santral. Mon pa pe fer sa as that me mon krwar i enportan pou dimoun konnen pou ki mon pa’n diskit sa avek labank e zot pa’n diskit sa avek mon non pli. Sa se Bernard Georges sitwayen prive, Manm Parlman ki pe fer sa ki pe demann sa kestyon.
so period not exceeding 3 years, ki lentansyon ? Eski se the aggregate? Maximum 3 years oubyen eski pou sak extention i pou en peryod ki pa pou exceed 3 years, me ou kapab multiplie sa bann peryod. Oubyen menm fer diferan peryod a nenport ki moman.
E si nou pou fer sa modifikasyon la kekfwa nou a bezwen regard 29 (b) osi. E vwala Mr Chair sa sete sa 3 pti sizesyon lamannman ki mon ti anfen 2 sizesyon lamannman ek en kestyon pou panel lo 29 (a). Mersi.
MERSI Onorab Georges. Yes Onorab Sebastien Pillay.
Mersi Mr Chair wi zis avan donn panel sans pou reponn. Lo sa ki baze lo sa ki Onorab Georges in dir, mannyer nou pe sey konpran li se ki anbigite i vin ou kapab annan 3 peryod ki vin devan, mannyer in ekrir la. Si sa i pa lentansyon se eski zot pe sey dir pou dir zis 3an ? And that’s the total ki sa peryod i relate to.
Akoz mannyer in ekrir se sa ki donn lenpresyon pou dir i annan en lot keksoz. So nou siport sa propozisyon ki nou klarifye sa morso. Mersi.
Mersi Onorab Pillay. Mon ava pas laparol avek panel lo sa 2 amannman avek sa kestyon. Yes Governor.
GOVERNOR OF CENTRAL BANK MS CAROLINE ABEL
Mersi M Chairman e mersi pou bann kestyon e klarifikasyon. Konsernan bann propozisyon lamannman anba force majeure nou satisfe avek. Klarifikasyon pou sa 3an ki mannyer sa relief Scheme in ganny design, se ki parey ozordi si Labank Santral ponn en loan en Labank Komersyal, kapab donn l up to 6months. So dan sa rekomandasyon ki nou’n vin avek se menm loptik, me selman nou dir up to 3 years akoz konsiderasyon pou dir nou annan en anormalite dan lekonomi, so nou bezwen sipor lekonomi pou en peryod pli prolonze. E sanmenm sa ki nou dir sa up to 3 years. Petet dan langaz legal nou ti a kontan ganny ede ladan.
Mersi Governor. Onorab Georges.
Mersi Mr Chair. Mersi Governor. Mon mazinen ki dan sa ka fodre nou met for ‘’a period not exceeding 3 years instead for periods. Alor la nou elimin sa elimin sa anbigite.
Sel problenm se ki dan 29 (b) nou ankor pe koz periods. E me anyway nou a kapab fer sa amannman a en lot moman pardon.
Mersi Onorab. Governor.
Petet pou en kestyon pratik nou, nou dir sa laliny kredib 5 san milyon. Selman ler labank li i pou vin kot nou pou li demann lakantite, i pou kapab vin plizyer fwa. Akoz i kapab ganny en batch kliyan ozordi ler in fer son analiz i pou bezwen 50milyon. Pou li donn loan sa group dimoun.
E pli dimoun i vini, sa 50 milyon i fini. I ganny en lot 20 then i pou apros Labank Santral pou sa 20. Petet sa mo periods i reflekte sa bann lenstans kot lo en baz kontinyel en labank partikilye pou bezwen apros Labank Santral pou li fer sa demann.
Mersi Governor. Onorab Sebastien Pillay.
Mersi Mr Chair. Mon konpran ki Gouverner pe dir regarding ‘’periods’’. Me eski i pe dir nou i par egzanp meton mwan mon’n vini konman labank mon’n fer mon premye 20 milyon. Mon ganny 3an lo sa 20milyon. Eski ler mon vini 2enm fwa, mon pran 60milyon, mon ganny ankor 3an lo sa 60 milyon? Konmsi i napa en cut off konmsi ki pou dir mon devret rann sa larzan within a en dele letan konmsi up to en dele letan? Se sa ki nou pe sey konpran eski lentansyon se met sa oubyen lentansyon se fer ki pou sak moman i pou annan 3an, 3an, 3an ? Se sa ki mon pe sey klarifye. Mersi.
Wi akoz i pou vin lo sak trans. Akoz mazinen pou dir ler labank i vin pret sa larzan kot nou. Prezan li i pe al extend sa larzan avek son kliyan. So i bezwen donn son kliyan osi sa 3an. So i vin sa de letap, so i pou vin sak trans ki sa labank i vin kot nou i pou konsider sa 3an.
Akoz sansan sa lot trans ki vin apre i pa pou benefisye sa 3an. Akoz si en labank i vin 2 mwan oubyen 3mwan down the line avek sa lot demann sa lot group kliyan ki pou vini pou ganny en rediksyon, dan sa term ki sa fon i pe dir.
Mersi Mr Chair. Mersi Governor. Dan sa ka nou gard li egzakteman mannyer i été. Akoz size sa lentansyon se ki sa clause i dir Mr Chair mersi.
Mersi Onorab Georges. Yes Onorab Afif.
Mersi Me Chair. Mon ti annan zis en kestyon dan mon lespri, mon tyer man dakor ki nou kit li parey i ete. Me selman kestyon se ki dizon ki nou, nou determinen pou dir force majeure oubyen met li koumsa dizon Septanm sa lannen, keksoz i amelyore, e nou, nou nepli santi nou dan en leta force majeure. Me selman an Oktob en dimoun i vini i dir koumsa li i bezwen i bezwen servis sa fasilite ki la devan nou, i le cash en Treasury Bill or whatever, oubyen labank i vini i demann prêt larzan, anba force majeure a ki pwen ki nou aret pran i eski nou pe definir li anba sa lamannman ki la devan nou?
Akoz ler nou, nou pe analiz larealite on the ground nou po bezwen annan en pwen ki dir nou pou dir la nou pou aret donn larzan anba sa fon.
So i pou tou depan lo analiz ekonomi eski nou lanvironnman ekonomi la in vin pli solid, kot bann biznes oubyen endividi pa pou bezwen depan resours anba sa fon. So Labank Santral i pou bezwen vin devan vin dir pou dir nou’n analiz lekonomi e la larealite i koumsa, e sa fon i pou arete. E ler nou, nou ler Lasanble in aprouv sa, nou pou don detay ki mannyer sa laliny kredi pou ganny zere e k mannyer Labank Santral pou dir ler nou pou exit li.
Mersi Governor. Onorab Andre.
Mersi Mr Chair. Mr Chair mwan parey mon ti’n edike bomaten, mon kontribisyon se lo definisyon force majeure, kot in dir i enkli bann diferan definisyon ki mon satisfe avek. Me selman letan i ariv lo sa bout kot i dir, so it’s to en, to the act kot i dir ‘’which substantially and material disrupts or is likely to substantially or materially disrupts.’’
Mwan mon ti a kontan ki nou revwar sa bout akoz or is likely pou mwan, i pe zis met en presyon, dan sa Lalwa ki demen i kapab ganny servi malapropo. Mon lopinyon pou mwan. So si nou zis dir nou donn definisyon force majeure which include tou sa ki nou’n donnen ziska (f) that’s fine, which substantially and materially disrupts the stability of the economy and financial system, premye.
2enm mon’n sey pas en pti kou lo kot nou pe dir 29 (a) (2) for the purpose of section 29 and 29 (a) (1) ‘’Financial Institution includes credit union and Development Bank of Seychelles. ‘’
Mon’n sey get en kou dan Financial Institution Act ki fer referans lo letan nou pe pran 2 (a) i dir financial institutions. The Financial Institution Act i deza annan en definisyon, akoz nou pe nou pe met li spesifikman DBS avek, avek Credit Union? Mon konsern se si Financial Institution Act ki regulate, sa bann lenstitisyon zot pa ladan akoz nou pe met zot la ?
Parske nou’n fer referans tou la ki dir zot tonm anba okenn definisyon ki under Finiancial Institution Act. Akoz nou pe spesifye sa 2 landrwa dan sa Act? Mon ti a kontan kekfwa en lesplikasyon e gidans lo la. Mersi Mr Speaker.
Mersi Onorab Andre. Governor.
Lo premye komanter Onorab Andre, is likely ou konnen ler nou fer analiz ekonomik, e ler nou pran bann desizyon Polisi, nou pa pran li zis ler en realite pe tap nou.
Nou osi bezwen pran bann aksyon prevantif ler nou’n fer analiz nou vwar pou dir dan 4 mwan dan 6mwan i annan en pozisyon negativ ki pou imerze nou bezwen pran aksyon ozordi. E sanmenm sa ki nou’n met sa bout ‘’is likely to substantially materially disrupt’’ pou pran kont pou dir ou bezwen pran aksyon ozordi, pou en realite ki pou arive dan fitir. Akoz ou pa le sa keksoz i arive kot i kapab vin pli difisil pou pran aksyon at the point ki sa keksoz i arive. Ou bezwen pran aksyon ozordi pou minimiz konsekans grav arive dan fitir pou sa perspektiv ki nou’n met sa wording.
Lo sa 2enm pwen definisyon ‘’financial institutions,’’ dan FIA Financial Institution i konpri labank, avek bureau de change. E ozordi DBS i pa gannyen larzan kredi avek Labank Santral parey en Labank Komersyal. I pa bezwen soutyen finansyel sorti kot nou, si i bezwen soutyen finansyel i al kot Minister Finans. E la sa laliny kredi la ki nou pe donnen, son pwen final biznes, i pa sa lenstitisyon finansyel.
Labank Santral i bezwen servi bann lenstitisyon finansyel pou ariv kot biznes. So sanmenm ki dan sa definisyon la, nou’n enkli DBS avek Credit Union akoz sa de lenstitisyon pa ganny kouver anba Financial Institutions Act. DBS i annan son prop dekre e Credit Union i tonm anba Credit Union Act. So sanmenm sa nou’n anmenn sa de lenstitisyon la zis pou kapab fasilit sa laliny kredi ariv kot zot kliyan.
Mersi Mr Chair. Mr Chair lo premye pwen, mon still pa konvenki ki ozordi as is e anba sa Lalwa san met li ‘’is likely to be affected’’ Labank Santral konmsi Gouverner i bezwen convince mwan ki pou dir si sa mo pa ganny mete, i pa pou kapab pran okenn aksyon.
Akoz parey mon’n dir mon pa oule ki nou ouver en laport ki epi i annan labi ki ganny mete lo ledo force majeure. Akoz sa force majeure pa pou ankor arive li, si mon pe ekout ou byen dan 6 mwan kekfwa zot dan zot ekonomik analaysis whatever. Ki mannyer zot pe gete, be i pa pou kapab force majeure akoz nou pa pou konnen nou pa ti konnen si COVID-19 ti pe arive. COVID-19 in arive, nou pe pran sa sityasyon.
So ki mon pe sey dir, nou pa pou force majeure normalman li, i en keksoz ki nou pa kapab predir sanmenm sa i apel force majeure, so si ou pou dir mwan ankor dan 6mwan mon pe predir ki mon pa konnen lot lepidemi pou arive. Pou mwan i en pti pe en pti pe drol akoz i pa ankor arive. It’s not the force majeure. So sa open ended event ki nou pe donnen la, pou mwan letan mon pe get li konman en Homme de Lois mon krwar nou pa devret met li koumsa, nou devret kit li son premye bout akoz letan the event happens or is close to happening e nou tou nou konnen pou dir en Lasanble pou gete pou vwar pou dir sa evantyalite pe arive. Sa.
2enm pwen parey ou’n dir Governor, se an referans avek DBS avek, so ozordi ou pe dir nou DBS pa gannyen laliny kredi avek Labank Santral. Se sa ki ou pe dir nou se sa rezon ou pe met li ladan? Ok.
Mon premye pwen mon ankor standby – 2enm mon kapab conceive. Thank you.
Lo sa premye pwen la, pwen final i pa the force majeure li. Pwen final se sa disruption on the stability of the economy and financial system. So nou pe dir force majeure in arive ozordi me selman konsekans lo lekonomi e sistenm finansyel pou pran letan, pou realize.
So sa disruption sa pti bout ki nou’n ekrir anba i relate to lekonomi and the financial system. Not the actual force majeure. Akoz si nou pran COVID-19, COVID-19 ti konmanse an Desanm. E nou ti pe konmans analize ler ti sorti Lasin i ariv Lerop ki konsekans pou Sesel. In gradyel. So lenpak we are lookinf a tit from the point of view of the economy nd financial stability. So ou pe get konsekans lo lekonomi ek sistenm finansyel.
So ozordi si mon asize si nou asiz la nou dir in ariv en levennman, nou bezwen get devan. So the impact is not today, so substantial and materially disrupt i kapab ozordi, but the likely is the future impact. So nou bezwen pran konsekans of the future to act today. Sa rezonnman ki nou’n met la. Me selman petet si i annan en lot langaz legal, pou enterpret sa future event nou ti a welcome sa wording.
Ok dernyen pti pwen mon pa le drag lo sa, me selman ki mon pe sey dir letan Gouverner i dir nou i pa sa force majeure. Me selman mannyer Lalwa in ganny mete la, i sa 7 i sa 1, 2, 3, 4, 5, 6 pwen ki’n mete ladan, ki fer ki sa bann pwen la enn sa bann pwen ki fer ki sa the result become as the result of the 6 point sa ki sa end result ki annan. So mon pa konnen si mon pou ganny en pwen oubyen Onorab Georges, nou pou kapab sey get en pwen legal ki pou sey asiste nou lo sa size.
Me selman as it is Governor pa pe reflect sa ki ou pe dir. Letan mwan mon pe lir li i pa pe reflect sa ki ou pe dir. Me i pe reflect ki as the result of the force majeure sa, and is likely. Solman mon pe dir tir sa si nou pe met li koumsa. Me mon a sey gete letan nou pe diskite si mon kapab vin ek en proposal oubyen en keksoz koumsa. Mersi.
Mersi Onorab Andre. Onorab Georges ou’n ganny trennen ladan. Eski ou kapab ed nou pou eklersi en pti pe ?
Mersi Mr Chair. Mon dan en sityasyon anbarasan mon bezwen deside si mon pou siport Manm lo mon kote latab oubyen si mon pou siport Gouverner. Me malerezman mon bezwen dir ki lo sa enn mon avek Gouverner Mr Chair.
Akoz i kler ki sa ki sa ki sa pe dir se ki i bezwen en likelyhood. Akoz la kot nou ete ozordi in nou pa ankor nou lekonomi pa ankor vreman disrupt i pe zis konmans ganny disrupt. Me nou konnen ki likely ii pou disrupt. Alor nou bezwen e sete egzakteman sa mon krwar ki sa fraz pe dir.
Mon konpran mon konpran problenm Onorab Andre an sa ki konsern bann constitutional issues kot likelyhood i ouver semen.
Me annefe sete egzakteman sa ki nou pe fer la, se ki nou pe ouver la posibilite pou labank pran bann mezir ahead of time, pou miniz en problenm ki i kler i pou arive. E mon krwar personnelman san pran okenn kote mon pou pran kote Ms Boudna mon’n bliy son marye ki’n drafte sa e mon krwar in capture egzakteman sa ki ti lentansyon labank. Mersi.
Mersi Onorab Georges. Onorab Ferrari.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon lentervansyon i swivan en konversasyon ki mon’n en kestyon ki mon’n demann avek Gouverner dan break me mon santi ki piblik sa ti a bon pou piblik konpran en pe plis sa ki nou pe koz lo la.
Mon ti a kontan lev sa pwen ‘’limit on advances to Government.’’ Ler nou’n lir sa Lalwa e sa pwen in ganny leve pli boner, bokou dimoun in an deor Lasanble e mwan osi mon kapab dir mon’n santi pou dir konmsi nou pe al donn advances to Government anba seksyon 42. Aparaman i pa le ka. Selman mon ti a kontan ki Gouverner i kapab eksplik sa Lasanble ;- premyerman i mannyer limit a limit on advances to Government ki mon pe lir dan seksyon well mon krwar dan sksyon 41(3) ki mannyer sa limit on advances to Government i ganny deside ?
E eski dan sa ka kot nou ladan eski sa amannman dan Lalwa pou vedir ki sa limit ki egziste la pou lemoman ki aparan i R100 milyon, eski sa pe al ganny sanze ? Dan ki direksyon i pe ale, e ki mannyer ou pou set sa lot sa nouvo limit? Konmsi mon santi pou dir i en pwen teknik, me selman i ti ava enportan si ou kapab Gouverner eksplik nou sa?
2enm pwen mon retourn seksyon 41(2), ti annan osi en pe pa en leokri me en sirpriz ler ti ‘’the bank may purchase or acquire Treasury Bills garanteed by Government. Minis in esplik nou these are depts already exist – ok?
So dan sa ka akoz i pa ti akoz the bank i pa ti mete the bank may buy back? Eski son rezon se ki pa tou bann securities e Treasury Bills ki ganny issues by the Central Bank? There’s some that are issued somewhere else? Because if all of them – if those are those are issued but garanteed by Government then, the word ‘buy back’ would, i ava ede pou eklersi sa sipozisyon konmkwa nou pe al aste bann nouvo loans.
So i annan sa de pwen e mon demann zot leskiz si mon pa’n on pa’n fer li tro kler akoz, dernyen fwa ki mon’n lir en liv lo bann finans piblik, ti ler mon ti liniversite i fer bokou lannen. So mon ti a vreman apresye en pe gidans lo sa direksyon. Mersi.
Mersi Onorab Ferrari. Governor.
Solo premye pwen Onorab Ferrari lo klarifikasyon ki mannyer nou pou determin kantite larzan nou pou donn Gouvernman sa ki nou apel short term advance. Sa i ganny dekrir anba seksyon 40 deza dan Centra Bank Act. So tou le lannen ler Labank Santral i ferm son liv, e sa i vedir ki Gouvernman atraver finans osi fini balans son Bidze pou lannen, nou konnen ki kantite reveni ki Gouvernman in anmase dan en lannen.
So parey la sa lannen 2020, tou le lannen Labank Santral i bezwen issue en notice, ki dir ki kantite larzan i pou donn Gouvernman e sa i baze anba 40(2) labank i bezwen definir sa baze lo en poursantaz reveni son lannen avan. E ler labank in desid lo la i al kot Minister Finans i dir ek li koumsa pou dir la, la sa ki Board in deside i pou donn Gouvernman an ka i bezwen lasistans Labank Santral.
E aktyelman i ti en lamannman ki ti ganny anmennen dan Lalwa an 2011 avek bann reform ekonomik depi 2008 pou tighten en pe ki mannyer Gouvernman i akse davans avek Labank Santral.
E nou nou’n depi ler sa lamannman in ganny fer depi tou sa letan, tou lannen nou issue sa Gazet i ant Avril ek Me usually ki nou fer sa. E la aktyelman nou fek fini siny nou kont semenn pase, non sanmenm sa semenn Lendi e la nou, nou bezwen asize regard reveni Gouvernman lannen pase e Board determin en value ki apre nou convert sa into a poursantaz pou dir la, la lakantite larzan ki Gouvernman ki Gouvernman pou gannyen sa lannen.
Me selman nou konnen pou dir sa lannen osi i annan en realite nou pa ankor al kot Minis lo la nou. So nou pe determin sa e pou nou al kot Minis e Minis pou dir nou son realite pouli. So la, la ki mannyer i pase toulezan. Prezan lamannman ki nou pe propoze la, i pa Labank Santral donn nouvo larzan Gouvernman. Tou le lannen baze lo Bidze ki Lasanble in aprouve, i annan en kantite larzan ki Gouvernman i prete dan marse. E sa i fer atraver Treasury Bills oubyen Treasury Bonds. So nou pe dir dan en letan kot lekonomi i tre frazil kot endividi oubyen biznes i santi li i annan difikilte i napa larzan likid i pou bezwen en landrwa pou li kapab vann sa lenstriman det, ki ozordi napa.
Si mon ava eksplik zot ozordi ki arive si en dimoun i bezwen larzan, i annan en Bond oubyen en Treasury Bills. Ozordi si i annan en dimoun i bezwen likidite, e i vwar pou dir be sel fason pou mon ganny larzan i sa bond ki mon ti met en pti larzan pou save. I vin kot Labank Santral i dir ek Labank Santral mon bezwen likidite.
Labank Santral i dir ek li the only way ki ou pou ganny larzan mon ava advertised sa Bond oubyen sa Treasury Bills e nou poste sa lo nou website, nou esper en lot envestiser potansyel pou aste sa Bond.
So nou, nou zis advertise pou sa dimoun ki anvi vann. So san tan ki napa en dimoun ki vin devan sa dimoun pa pou gannyen larzan. So la dan sa realite ki nou ladan nou santi ler nou analiz kantite contraction ki pe arive pe annan dan lekonomi, ki en dimoun pou vin kot nou pou vin anmenn son Bond pou dir nou advertise pou napa personn ki pou aste.
So nou pa le ki sirtou bann pti dimoun i santi zot kwense ki zot pa kapab ganny zot larzan. Akoz zot bezwen li la pou bouz devan avek. So sa lamannman ki nou pe propoze se ki i donn abilite Labank Santral selman dan bann sityasyon parey, pou donn li abilite pou li kapab aste sa lenstriman e donn sa dimoun sa likidite.
Me nou konpran osi krentif ki vini pou dir Labank Santral i donn sa dimoun larzan i donn li abilite pou li depanse.
Lo lot kote ler Labank Santral pe fer sa aste i konnen i pe met larzan, dan sistenm. Lo lot kote i bezwen tire. So otomatikman si le fer sir pou dir lekonomi i reste stab, sa purchase ki i pe fer pa pou anmenn lenflasyon dan lefitir i bezwen retir ekivalan likidite ki in donn sa dimoun.
Si i en pti 10mil en pti 20 mil i pa en ta larzan. Me si petet en biznes prive i vini i dir nou i bezwen R20milyon nou bezwen otomatikman tir sa R20milyon. E nou, nou annan sa abilite e nou fer li tou le semenn lakantite likidite ki nou bezwen tire dan sistenm pou fer sir pou dir lekonomi i reste stab. E ozordi sa lamannman ki nou vini i montre pou dir nou annan friksyon ;- pou annan dimoun e sirtou la nou, nou pans plis, pou dimoun endividyel e annan pti biznes sirtou. Pou fer sir ki zot ganny abilite. Petet zot pa ale al met en stress an plis pou al prêt en larzan, zot dir be si zot dir nou sa zafer i pou retourn byen dan 6mwan, 7 man mon pare pou mon sakrifye sa savings ki mon ti annan atraver sa Bond pou mwan ganny sa likidite pou mwan travay avek.
So sa i demars ki nou’n met sa propozisyon. Be selman nou’n pran kont konsern sa morso poudir en nenport kantite larzan ki Labank Santral i donn dan marse, i bezwen fer sir pou dir i balanse lo son kote Polisi Monneter. Be ankor dan mon krwar zis avan Lasanble i repran apre midi, Onorab Afif in fer en propozisyon ki petet i donn sa lankadreman en pti pe plis Labank Santral, petet mon ava fer sa rekomandasyon ki nou dakor avek.
Mersi Governor. Onorab Afif.
Mersi Mr Chairman. Mr Chairman zis pou adres sa pwen ki sa konsern ki Onorab Ferrari pe mansyonn e bokou dimoun i konsernen ki dek ki Gouvernman i pou trouv li pe mank larzan e pou annan plizyer dimoun ki an posesyon en Government Treasury Bill oubyen Government Bond, ki anba sa lamannman pe donn Labank Santral pou vwar pou kapab cash sa. Me ler i cash sa dimoun i pran son larzan li Labank Santral i ekrir dan son liv konmkwa Gouvernman i drwa li prezan. Akoz Gouvernman i sipoze pey sa dimoun.
Me selman Labank Santral i peye i kree likidite, me selman problenm se ki nou pa konnen ki kantite dimoun ki pou vin cash zot Treasury Bill oubyen zot Treasury Bond pandan sa peryod. E Governor Abel in eksplike ki zot annan bann zouti a zot dispozisyon pou zot kontrol sityasyon si bokou i annan bokou demann pou vin cash bann Treasury Bills ek Treasury Bonds. Me mwan pe sizere an plis ki sa ki nou ed zot dan en fason transparan pou zot kapab kontrol nivo likidite e sa ki mon pe propoze comme swivan.
Apre souseksyon 3 sa lamannman, ki devan nou. apre sou seksyon 3 ki lir, ‘’the Treasury Bills of Government securities purchased or acquired pursuant to subsection (2) shall not be taken into for the purpose of determining the limit on advances to Government under section 40.’’
Savedir pe dir pou dir li Gouvernman i annan en mekanizm anba seksyon 40 ki Gouverner fek eksplike lo ki limit i kapab annan. Me selman si sa bann dimoun i vin cash Treasury Bills ek Bonds sa pa ganny konte dan limit, sa i an deor sa. Sa ki zot lamannman pe propoze.
Be mwan mon pe propoz pou ed a sityasyon en lot sou seksyon i ava apel 4 e sa enn la ki 4 i ava vin 5, e i lir comme swivan ;-
‘’The aggregate value of the Treasury Bills or Government securities purchased to aquire pursuant to subsection 2 shall not at any time exceed a limit to be prescribed by the bank, in consultation with the Ministry of Finance and published by notice in the Gazette. ‘’
Savedir Minister Finans avek Labank Santral zot a dir be la nou, nou krwar kekfwa pou annan 4 00milyon se pa 500milyon, dimoun ki pou vin cash zot bann Bill boner oubyen zot Bonds boner. Me selman akoz nou bezwen azir dan en fason pridan, annou set sa limit nou a pibliye dan Gazet nou a dir nou pa pou desot sa, e koumsa sa sityasyon monneter i ava ganny kontenir ki bann zouti ki Labank Santral i annan. Se sa mon propozisyon. Mersi Mr Speaker.
Mersi Onorab. Okenn komanter lo propozisyon ki’n ganny met devan Onorab Pillay.
Mersi Mr Chairman. Mr Chairman mon konpran propozisyon kot i vini, me selman ki mon ti a kontan ganny en klarifikasyon lo la se eski sa i papou al kontrer avek seksyon 3 Lalwa Labank Santral li menm seksyon 3 (2), Kot in dir ki ‘’the bank shall in discharging its function act independently and no person shall seek to improperly influence the Board or any of the bank’s employees,’’ eksetera, eksetera.
So basically 3 (2) i gard sa the sanctity of the autonomy of the Central Bank to react, in relation to sa ki i pe fer. Mon pe zis demann en klarifikasyon whether that goes contrary to that si ou bezwen consult avek Minister Finans.
And then the other thing ki mon ti le klarifye ki ou le donn nou klarifikasyon se, si sa i leka parey ki nou pe dir ki ou bezwen set petet serten limit, eski currently anba Lalwa ki ou annan kot ou ki desid Monetary Policy akoz basically sa limit pou fall part of Monetary Policy at the end of the day. Akoz ou bezwen balans lakantite ki ou pe tire, lakantite ki ou pe pay out ek lakantite ki ou pe tire, pa ou deza annan lendepandans pou ou fer li ?
So why would you need to do it in consultation with the Ministry of Finance when you already have the – you are the one who is charge of setting the Monetary Policy. Mon pe zis demande. If it doesn’t hurt mon napa problenm. I don’t see it changing the law as such, me mon pe zis raise en konsern si anba seksyon 3 i pa pe annan en lenpak lo sa lotonomi ki nou’n koz lo la. Akoz la nou pe dir the bank shall in consultation with the Ministry of Finance. Oubyen si nou ti ava … si the bank ‘’after consultation.’’ Mersi Mr Chair.
Mon panse pou dir sa langaz i preski parey, anba 40 2) akoz ler nou parey mon ti eksplike avan ler nou pou Labank Santral i desid kantite davans ki pou don Gouvernman tou le lannen, ler Board i deside nou ale nou al konsilte avek Minister Finns, apre ki nou pibliy dan Gazet.
So e an plis petet mon mazinen pou dir i sa det se ki Gouvernman ki issue, anba the Public Management Public Debt Act. So si nou, nou e fer serten keksoz vizavi sa det, ki en lenstriman finansyel Gouvernman atraver Minister Finans, so sa konsiltasyon i pa vedir en konsiltasyon i afekte desizyon ki labank i pran. Akoz nou konsilte en kantite keksoz. E finalman labank i pran son desizyon.
Akoz ler nou nou’n desid limit parey ozordi lo davans, Minis i kapab dezagree avek sa propozisyon ki labank i vin avek. Me finalman sa desizyon i reste avek Labank Santral, so si li i pa dan si Minister Finans pa dakor, Labank Santral pou still proceed avek sa pozisyon ki li in pran. I zis bezwen fer sir pou dir sa konsiltasyon in pas in pran plas. Akoz nou kapab annan diferans dan larealite ekonomik, me finalman ler Gouverner i al diskit ek Minis, mon bezwen retourn kot Board e dir Board la, la Board i dir non, this is the position of the bank e mwan mon bezwen proceed avek desizyon ki labank ki’n pran. So mon vwar li dan sa fason.
Mersi Governor. Onorab Pillay.
Thank you Mr Chairman. Mr Chairman dan sa konteks should it been consultation with the Ministry of Finance or in consultation with the Minister of Finance ? Given that the specificity that we are talking about now? Because it’s different from – I pa neseserman egzakteman parey, sa ki 40 (2) pe dir nou la. I annan slightly slight difference. Mon pa konnen eski is it should be the consultation with the Ministry of Finance or with the Minister of Finance?
Ler nou fer nou konsiltasyon parey anba 40(2) dan sa meeting i po annan ler nou fer tou le lannen i annan Minis, konmela i annan pozisyon SS ek PS Finans. Usually these are the 3 individuals ki nou fer sa diskisyon avek.
PS Finans i la akoz se anba on lofis ki Bidze i ganny zere, e i annan lofis debt management ki lo en nivo teknik-al Labank Santral e Minister Finans lo en pwennvi teknik zot asize zot diskit sa bann diferan laspe. Apre ler diskisyon i ariv ek sa 3 pozisyon dan Minister Finans, i pou mwan menm avek sa de Depite akoz zot asiz lo Board e nou fer sir pou dir desizyon Board i ganny byen pase avek Minister Finans e apre nou fer nou reporting back to the Board.
Petet sel pti keksoz ki dan sa propozisyon mon ti pou met lo latab lo en pwennvi pratik, se si i arive ki nou’n fer nou’n agree sa amount, nou’n diskit ek Minister Finans e nou gazete.
E lekonomi i vin pli pir, e sa limit i fini. Ki sa i vedir si nou bezwen donn rekour lezot dimoun ki apros nou. Eski sa i vedir ki i pou bezwen annan en lot limit ki ganny pibliye dan en sel lannen? Akoz parey ozordi sa limit ki nou i nou pibliye anba 40(2) i dir for the year, so nou pa vin ankor avek en lot notis. So la nou dan sa sityasyon force majeure si i arive pou dir sa eski nou bezwen like fer li en pti pe pli kler akoz annandler ou lir Lalwa en lot dimoun i kapab dir ou be ou napa sa abilite pou fer, so si nou ti kapab petet eklersi sa silvouple.
Mersi Mr Chairman. Mr Chairman mon konpran sa konsern ki Gouverner in mete. E mon krwar i adrese ai nou get lafason mon’n propoze isi e lafason i ganny worded anba 40 2 existing CBS Act. Existing CBS Act i dir les mon a lir li i dir poudir ‘’the total amount of certain advances outstanding including any advances converting into Government bearer securities in accordnce of section 3 together with the amount’’ eksetera,’’ except those on the repurchase agreements shall not at any time exceed such percentage of the Government revenue from the previous year as determined annually.’’ sa mo ‘’annually’’ i antre. Akoz zot panse pou dir sa ou pa bezwen fer sitan vit.
Me lafason mwan mon propoz sa wording mon’n met ‘’the agregate value of the Treasury Bills of Government securities purchase acquired pursuant to subsection 2 shall not at any time exceed a limit to be prescribed’’ mon pa’n met ‘’annually by the bank’’, ‘’in consultation with the Ministry of Finance and published by notice in the Gazette.’’ Egzakteman menm wording dan anba 40 (2) me mon pa’n met en limit. Savedir apre 6mwan dizon ki zot realize pou dir or menm 3 mwan dan lenplimantasyon zot realize pou dir dan 6mwan zot pou bezwen plis, parske zafer pe trennen pa anpes zot zis pibliy en S.I pou aziste sa total repeal the previous one e ou issue. Mon panse sa i pratik akoz nou pe koz force majeure nou pa pe koz keksoz normal. Mersi Mr Speaker.
Si bann legal person i dir nou pou dir kapab ganny fer mon kler lo l. Akoz parler ler diferan dimoun legal lir Lalwa zot annan bann enterpretasyon ki diferan.
So sa i mon sel krentif. So mon le fer sir pou dir nou vreman annan sa abilite sirkonstans i arive.so bezwen ganny dirize par legal mon pe get mon person at the top. Ok mon’n ganny en nod poudir pou ok.
Wi mersi Governor. Nou a regard Onorab Georges osi. I ok ? Yes Onorab Ramkalawan.
Mr Speaker si kler mon ti Mr Chairman si kler labank i aksepte, Minis i aksepte, nou aksepte annou mwan mon segonde, pou nou kapab bouze. Mersi.
Mersi Onorab Ramkalawan. Bon i annan 3, i annan amannman dan 2 (b) as defined in, i annan amannman ou annan ankor enn Onorab Georges?
I annan ankor enn Mr Chair. E sa se dan dernyen Clause ki ti 4 prezan i 5, language. Mon pe propoze ki nou tir nou an ‘till’ nou fer li vin ‘’until’’ which is the word itself. ‘Till’ being a shorten form, apre met ‘’their date of maturity‘’ rather than ‘ the date’ pou fer kler ki se ‘’date of maturity of those Bills and securities’’ ki nou pe koz lo la. Mersi.
Bon ok. Bann amannman in ganny move, in ganny segonde nou kapab pran en vot lo bann amannman ki’n ganny move. Ok sa i enkli sa lamannman 41 (4) and new Clause new sub section ki’n antre.
Mon ava demann tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont? Madanm Deputy Clerk.
Mersi Mr Chair. 24 Manm in vot an faver. E personn kont. Mersi.
Mersi Madanm Deputy Clerk. Bon nou kapab ganny en Motion for Third Reading on the Bill a amended.
Thank you Mr Speaker, Mr Speaker nou mon swete nou’n retourn dan –
Zis mon ava zis – Sarge move Mace pou nou retourn dan Committe on the whole Assembly. Motion for Third Reading.
Mersi Mr Speaker, anba Oder 71 (1) mon oule move ki Central Bank of Seychelles (Amendment) Bill 2020 as amended i ganny lir en Trwazyenm Fwa. Mersi.
Mersi Onorab De Commarmond. Okenn Manm ki segonde ? Yes Onorab Sebastien Pillay.
Mersi Onorab Pillay. Tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont ? Madanm Deputy Clerk.
Mersi Mr Speaker, 24 Manm in vot an faver, e personn kont. Mersi.
Mersi Madanm Deputy Clerk. Eski mon kapab ganny en Formal Third Reading ?
Mersi Mr Speaker. This Act may be cited as the Central Bank of Seychelles (Amendment) Act 202. Mersi.
Mersi Madanm Deputy Clerk. Savedir Bill in ganny aprouve par Lasanble Nasyonal. Bon nou ava pran 2enm Bill ki devan nou. E mon ava ganny en Motion for Second Reading.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker anba Order 91 (1) lo Standing Order mon oule move, pou sispann lartik 64 (1) on Standing Order pou sot sa Staz sa 7zour ki i bezwen pou permet ki Financial Institutions (Amendment) Bill 2020, Bill No 13 of 2020 i ganny lir en Dezyenm Fwa. Mersi.
Mersi Onorab De Commarmond. Okenn Manm ki segonde? Onorab Pillay.
Mersi Onorab Pillay. Bon nou pran en vot pou sispann Standing Orders pou permet Lasanble pou kapab debat lo sa Bill. Tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont? Madanm Deputy Clerk.
Mersi Mr Speaker, 13 Manm in vot an faver e personn kont. Mersi.
Mersi. Savedir Mosyon in ganny aprouve. Nou ava ganny en Mosyon now for Second Reading.
Mersi Mr Speaker. Anba Order 64(2) mon oule move ki Financial Institution (Amendment) Bill 2020 i ganny lir en Dezyenm Fwa. Mersi.
Mersi Onorab De Commarmond. Okenn Manm ki segonde ? Yes Onorab Pillay.
Mersi Mr Speaker. Motion seconded.
Mersi Onorab Pillay. Mon ava prezan envit Minis pou entrodwir son Bill. Minister laparol i pou ou.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker annefe letan mon ti fer mon prezantasyon bomaten mon ti kouver tou lede. Fotespere bann Manm i rapel sa seksyon lo 2enm. So mon pa kapab al repet ankor la. Mersi.
Mersi Minister. Bon mon’n anvi ki ou met sa lo latab for the record. E bomaten osi tou mon’n petet in sap mwan pou demann ou si ou ti pou pran tou lede ansanm akoz enn i link avek lot. Mersi Minis. Bon okenn Manm i le fer komanter lo 2enm Bill? Financial Institutions (Amendment) Bill 2020. Yes Onorab Ahmed Afif.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker tre bref sa Bill ki devan nou i senpleman enn pou permet Labank Santral ler li i pe regulate bann labank pou dir ek zot pou dir dan bann ka spesyal ki ozordi nou pe apel sa force majeure, i annan serten provizyon ki kapab relax. Savedir par egzanp ler nou, nou al rod en loan i pe met prêt larzan enkli met angaz ou lakaz met angaz ou loto, i dir ek ou pou dir ou bezwen met en kontribisyon. I met serten provizyon ki normalman i devret mete pou asir sekirite sa labank li menm ;- sekirite bann dimoun ki plas zot larzan avek sa labank. Akoz labank souvandfwa i pe prêt larzan ki lezot dimoun in met kot li.
E i annan serten provizyon sekirite ki Labank Santral i apply. Me dan en ka akoz en ka irzans, force majeure Labank Santral i relax sa bann provizyon senpleman pou parey nou dir an Kreol ‘’degaz lasasen’’. Permet ki sa larzan i kapab al ase vit kot sa bann dimoun ki pe demande. E mon mazinen pou la senp rezon ki bokou sa bann larzan pou’n deza ganny garanti par Gouvernman. Se pou sa rezon i pe relax li parske i konnen i annan en fall back lo la. E alor i pe relax sa bann provizyon.
Mwan mon krwar dan en sityasyon parey nou ete i bezwen annan provizyon pou fast track bann aplikasyon. E si sa nou kapab fer li atraver sa provizyon mon santi pou dir i lozik e i normal. Mersi Mr.
Mersi Onorab Afif. Onorab Sebastien Pillay.
Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi Mr Speaker. Bonn apre midi tou dimoun ek Onorab.
M Speaker parey nou’n vwar atraver sa 2 Lalwa, Gouvernman in montre son in montre son nivo serye k ii serye pou li regard sa sityasyon ki pei pe pas ladan from diferan angle e pou li met an plas bann mezir ki neseser pou li kapab deal avek.
Prezan ki nou’n remarke osi bomaten Mr Speaker, nou’n remark Lasanble en lapros pou si oule met Gouvernman dan en pozisyon pou montre ki to a large extent bann komanter ki’n pase bomaten ki apre midi nou pa ‘n kapab vwar parey pou montre pou dir Gouvernman pa pe responsab, pa pe isi pa pe laba.
Zisteman, zisteman Mr Speaker pou montre pou dir.
En moman Onorab Pillay. Onorab Larue, laparol i pou Onorab Pillay. Ok Onorab Pillay kontinyen.
Mersi Mr Speaker. Zisteman pou montre ki lenportans ki nou sa i nou pe fer ozordi i enn ki pa’n zanmen deza ganny fer avan. Nou dan en sityasyon abnormal e nou pe fer bann mezir ki zisteman pou ed nou fer fas avek sa sityasyon.
Sa bann lartik ki pe ganny amande a bann seksyon ki pe ganny amande sa provizyon Lalwa la, i pe fer ki Central Bank prezan i pe donn bann labank bann finansyel serten leeway akoz bann mezir ki Gouvernman in anonse.
E sa i neseser ler mon dir leeway mon servi sa term dan en fason tre rezerve. E sa i neseser akoz Gouvernman pou required ki bann lenstitisyon finansyel bann labank sirtou i zwe en rol enportan within sa bann mezir ki Gouvernman pe anonse.
Prezan i enportan Mr Speaker pou nou pran konsyans pou dir nou tou ou form parti sa bann mezir ki pe ganny met devan nou. E nou konnen pou dir bann labank pe ganny demande zot osi pou fer serten mezir pou ede avek serten mezir ki pe ganny met an plas. E sa bann mezir i vize ver fer sir ki sekter lekonomi sekter biznes i kontinyen si oule kontinyen marse, zot kontinyen kapab fer zot bann aktivite e ki ler lekonomi i e pran, ou kapab vwar lekonomi si oule annan en bon baz pou li rekonmans lo la.
Me i annan detrwa keksoz ki’n ganny dir bomaten san ki nou lo sa kote latab nou’n ganny sans donn nou lopinyon oubyen ganny en loportinite pou nou reciprocate, reciprocate sa bann keksoz ki’n ganny dir akoz i annan bann komanter ki’n pase as if lo sa kote latab ou pa pe pran konsiderasyon nanryen.
E nou’n vwar apre midi ki mannyer ler Gouverner Labank Santral in eksplike bann komanter ki ti ganny pase bomaten ti si oule depas lentansyon sa premye Lalwa ki ti vin devan Lasanble. Rezon mon dir sa Mr Speaker akoz nou tou nou konnen pou dir sa bann mezir ki la i al ver Kominote Biznes. I al ver bann dimoun ki pou ganny afekte avek sa sityasyon ki pe sanze.
E nou osi nou konsernen Mr Speaker, par lefe si bann labank e Labank Santral pou met an plas bann mezir pou siport Kominote Biznes, nou espekte poudir Kominote Biznes osi pa pou vin devan e pou vin abiz lo sa bann mezir ki Gouvernman pe met an plas.
Les mon donn en legzanp Mr Speaker. I annan enn sa legzanp ki’n donn donnen as if ki nou, nou pou condone sa kalite aktivite kot ou pou annan ou en kontrakter oubyen en gro biznesmenn kelkonk ki pou vin devan. Me la mon krwar i enportan pou nou fer le pwen Mr Speaker, akoz nou osi lo sa kote latab this is where we stand avek sa sityasyon.
Si par egzanp bann labank ler zot pe ganny demande pou pran serten mezir oubyen bann loan, i annan bann rescheduling eksetera ki ganny fer pou bann loan. Bann biznes ki’n sipoze fini kapab prepar zot cashflow depi konmansman lannen, avan zot ti pran bann anplwaye, ki zot ti pran. Pa pe neseserman vwar zot bezwen vin buy-in dan sa mezir ki Gouvernman pe pran plas avek.
E mon krwar se sa se sa enn bann keksoz ki Minis ti dir lo konmansman. Sa i Minis ti dir se ki ou pa pou kapab espekte pou dir de zour lannen tou bann biznes pou vwar en loportinite pou vin antre dan sa Scheme ki Gouvernman pe met an plas. I pa pou leka ditou Mr Speaker. Le rezon mon pe koz koumsa Mr Speaker, se akoz bomaten se sa largiman ki’n ganny avanse lo sa Bill Central Bank. E mon bezwen servi sa loportinite lo sa Bill.
Order! Order! Order! Onorab mon krwar Onorab De Commarmond bomaten in draw the line about serten komanter ki’n ganny fer e li in reste an deor sa in dir annou pa fer polémique and all that. Annou kit bann keksoz bomaten ater annou deal avek sa Bill ki devan nou.
Ok mersi Mr Speaker. Mr Speaker ler ou regard seksyon 74, e la i pe koz spesifikman dan ka en force majeure, sa ki nou, nou pe demande prezan, met tou konsiderasyon politik apar. Sa ki nou, nou pe demande si Gouvernman pe go through tou sa zefor, pe go through tou sa zefor, pou fer ki Labank Santral bann lenstitisyon finansyel, labank, lekonomi i met an plas mezir, nou osi espekte ki bann akter lekonomi savedir bann biznes prive, bann ki sipoze pou ganny benefis avek sa bann mezir ki Gouvernman pe fer, zot osi zot fer serten sakrifis pou zot zisteman pa vin pran lavantaz lo sa bann mezir ki Gouvernman pe anmennen. Se sa largiman fondamantal ki nou, nou pe rode.
Par egzanp ler nou ti koz lo e mon pa ti dakor avek Minis ler i ti dir mwan sa regarding Beachcomber lo Sainte Anne, mon krwar pou dir sa konpanny ki pe fer sa lotel i devret kapab pe kouver son cashflow akoz avan i ti angaze sa Kontra i ti konnen ki mannyer i pou ganny peye lo sa Kontra, e i ti konnen ki bann moman ki larzan pou ganny debloke pou sa Kontra.
Zisteman parey nou bann gran lotel bann gran lenstitisyon sa i pou parey. E sa ki nou, nou bezwen mazinen Mr Speaker se ki dan sa bann mezir ki Gouvernman i fer enkli sa enn ki permet Labank Santral atraver atraver lenstriman ki pou fer li allow bann labank, sirtou sa ki in dir anba son Lalwa, kot zot kapab ganny kot zot kapab ganny exempt oubyen zot kapab ganny eksepsyon to one or more financial institution from the application of one or more provisions for the Financial Institutions Act Mr Speaker.
Sa i en clause tre, tre enportan. E si Labank Santral i go to that extent to provide bann lenstitisyon finansyel, avek sa e ki zot pou eksepte sa pou pase avek bann aker ekonomik, nou osi espekte ki bann akter ekonomik i pran zot responsabilite pou zot pa abiz lo bann mezir ki bann Gouvernman permet an plas. E sa ki enportan, pou nou dan sa konzonktir ki nou ladan.
Mr Speaker ler nou regarde pou mwan mon konsernen mon konsernen par lefe ki nou pe allow sa leksepsyon to be granted. Me mon konnen poudir nou pa konnen kan sa force majeure pou fini, nou pa kapab deside kan ki pou arete. Sa ki mwan mon pe mon pe konsernen avek e ki mo ti a kontan Gouverner i koz lo la kot i koz lo the bank ‘’Central Bank may at any time revoke a notice issued under subsection 1,’’ ki mannyer sa determinasyon pou ganny fer. Reasir nou an se ki konsern provizyon Financial Institution Act, kan eski Labank Santral pou vwar li neseser ;- konmsi ki mannyer ki kalite mechanism zot pou met an plas pou asire ki nou annan en garanti pou dir i pa pou zis en mezir ki nou met la me apre ou napa en serten kontrol lo la. Se sa ki nou anvi gannyen with relation to that.
An konklizyon Mr Speaker, mon apologize si ou santi pou die mon’n al dan polémique politik. Me parfwa ti enportan akoz nou, ti nou lentansyon ozordi pou nou debat sa de Lalwa spesifikman. Me i annan deba ki’n ganny fer i ti enportan po nou respond to sa bann komanter ki’n ganny fer e pou osi state nou pozisyon e ki nou pozisyon i kler ki whilst Gouvernman pe fer tou sa mezir, i osi depan lo tou bann akter dan lekonomi pou zot osi pran bann mezir neseser, pou pa abiz lo sa ki Gouvernman pe anmennen me pou nou allow sa bann mezir pou benefisye sa bann dimoun ki bezwen sa benefis, swa sa dimoun ki annan sa pti restoran, swa sa dimonn ki annan sa biznes ki’n perdi avek lotel akoz napa touris dan lotel. Sa i bann dimoun ki nou bezwen devret pe anmenn benefis.
An konklizyon osi Mr Speaker, mon ti a kontan note ki i pa i pa nou rol konman Gouvernman pou sey rezourd tou problenm ki biznes pou pas ladan. Biznes ti bezwen annan en contingency osi ki zot ti’n met an plas.
Whether nou pou donn en supplementation allowance bann travayer etranze i pou bezwen en konsiderasyon ki nou vin lo la pli tar. Tousala akoz sa ki nou pe fer la i by tie-in direk avek bann mezir ki pou ganny pran. E nou, nou pou bezwen fer sir ki nou vey sa byen.
E lefe i reste Mr Speaker se fodre ki nou mazinen se Lasanble at the end of the day ki pou determinen ki kantite larzan Gouvernman pou kapab mete ladan. Akoz se nou ki pou bezwen aprouv sa Bidze oubyen non. Mersi Mr Speaker.
Mersi Onorab Pillay. Onorab Ramkalawan.
Mr Speaker mersi bokou. Mr Speaker Minis li menm li in dir in fini koze depi bomaten. Onorab Pillay mon krwar in anvi reponn deba bomaten. Me selman malerezman i pe servi the wrong platform.
Alors sa lamannman i kler napa okenn sa bann gran, gran lesplikasyon. I en lamannman ki swiv otomatikman avek sa enn ki nou’n fer bomaten. Mr Speaker mon ti ava move avek sa enn de pti lamannman ki Onorab Georges koman Chairman Bills Committee i an vi mete, annou pa zis trennen. Konmsi fodre nou koze akoz nou dan Lasanble.
Alors Mr Speaker mon pe move annou bouze, annou fer sa bann lamannman. Nou pa ni bezwen antre dan Staz Komite. Parski zot sitan pti, pti e annou fini ek sa travay e Minis avek Gouverner i ava al debrouye ki mannyer pou ed nou lekonomi. Mersi bokou.
Mersi Onorab. Onorab Georges koman Chair Bills Committee si bann lamannman pa sibstansyel ou le move bann amannman.
Yes, avek ou permisyon Mr Speaker, mon amannman i lo sa track version ki tou dimoun in gannyen e mon espere ki Gouverner osi in vwar avek Minis. Ankor enn fwa se bann lamannman tipografi ek stylistic.
E zot konsern the proposed section 74(A) dan Clause 2(b). Nou propozisyon lamannman devan nou. Mon pe propoze dan 74 (a)(1) olye met where there is a force majeure akoz toultan nou koz in terms of the force majeure being an event. E dan tou bann lezot ka se sa ki legal draftsperson in servi, ‘’in the event of olye where there is a force majeure the bank may by notice published’’ on son website or such on the bank’s website mon krwar sa mo ‘such’ i pa neseser. ‘’Or other bank website.’’
Dan 74(a)(1)(a) lentansyon mon krwar pa ganny sanze par mon propozisyon. O kontrer i ganny klersi en pe. ‘’Shall not apply to any one or more’’ -’’ or to all financial institutions.’’ Mon krwar lenportans se ki sa i donn permisyon, i donn pouvwar labank pou single out en lenstitisyon oubyen plizyer lenstitisyon, oubyen tou bann lenstitisyon. Me zot pa bezwen fer tou at the same time. Menm koreksyon dan paragraf ki swiv me mon propoze azoute ki sa bann kondisyon, eksepsyon oubyen modifikasyon ki kapab ganny mete i ava ganny spesifye dan sa notis ki ganny pibliye lo sa website.
Epi vwala e deletion en pti mo ki vreman pedantic whether we keep ‘is’ or not dan subsection 2, pa vreman enportan se en stil drafte. Mr Speaker vwala bann propozisyon, bann minor amendments ki mon pe propoze avek panel.
Mersi Onorab Georges. Bon ma redonn laparol Minis. Si Minis i le fer de pti komanter pou konklir e si i pou aksepte bann minor amendments ki’n ganny met devan. Minister?
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker nou kapab aksepte tou sa bann amannman. Mersi bokou.
Mersi Minis. Bon nou pou pran en vot lo merit e prensip zeneral sa Bill ki devan nou. The Financial Institutions (Amendment) Bill, 2020. Mon ava demann tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont? Madanm Deputy Clerk?
Mersi Mr Speaker. 24 Manm i vot an faver e personn kont. Mersi.
Mersi Madanm Deputy Clerk. Mon kapab ganny en Formal Second Reading?
Mersi Mr Speaker. A Bill of an Act to amend the Financial Institutions Act Cap 79. Mersi.
Mersi Madanm Deputy Clerk. Mon a ganny en Motion pou sot Staz Komite. Onorab De Commarmond?
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker anba Order 91 (1) lo Standing Order mon le move pou nou sispann lartik 65 a 70 lo Standing Order, pou nou sot Staz Komite sa Bill akoz bann amannman i vreman ptipti e in ganny aksepte par Minister. Mersi.
Mersi Onorab De Commarmond. Onorab Larue sey refrain fer en bann komanter parey, i menm derob mwan from the Chair. Ok? I pe eksplike. Parfwa i byen nou eksplik en pti pe akoz pou nou manm piblik deor, manm piblik osi deor i konnen ki rezon nou pe sispann serten Orders. Ok? Okenn Manm ki segonde?
Mersi Onorab Pillay. Bon nou kapab ganny en vot pou sispann Staz Komite. Tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont? Madanm Deputy Clerk?
Mersi Mr Speaker. 18 Manm in vot an faver e personn kont. Mersi.
Mersi Madanm Deputy Clerk. Bon nou pou al lo Third Reading, mon kapab ganny en Motion for Third Reading.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker anba order 71 (1) lo Standing Order mon le move ki Financial Institutions (Amendment) Bill 2020 as amended i ganny lir en Trwazyenm Fwa. Mersi.
Mersi Onorab De Commarmond. Okenn Manm ki segonde? Yes, Onorab Sebastien Pillay?
Mersi Mr Speaker. Mosyon segonde.
Mersi Onorab Pillay. Nou kapab pran en vot pou lo Bill as amended Financial Institutions Amendment Bill, 2020 as amended. Tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont? Madanm Deputy Clerk?
Mersi Mr Speaker. 24 Manm in vot an faver e personn kont. Mersi.
Mersi Madanm Deputy Clerk. Mon kapab ganny en Formal Third Reading?
Mersi Mr Speaker. This Act may be cited as the Financial Institutions (Amendment) Act 2020. Mersi Mr Speaker.
Mersi Madanm Deputy Clerk. Savedir sa Bill in ganny pase par Lasanble Nasyonal. Bon avek sa mon ti a kontan remersye Minis Loustau-Lalanne, Gouverner Ms Abel avek tou bann zofisye ki’n avek nou depi bomaten pou fer sa travay. Minister mersi bokou e nou a kapab eskiz ou avek ou lekip parmi nou.
Bon nou pou kontinyen nou travay dernyen item lo Order Paper. Nou annan en Mosyon, e mon ava demann mover Mosyon Onorab Charles De Commarmond, Leader of Government Business pou move son Mosyon.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker pursuant to article 64 (4) of the Constitution, I move that this Assembly resolves to ratify the Reviewed Protocol 1 on Rules of Origin of the Interim Economic Partnership Agreement.
Mr Speaker sa protokol ki devan nou ozordi i form par sa Lagreman Partenarya Ekonomik Enterim i en pa ki Sesel ti sinyen avek Linyon Eropeen pou komers preferansyel. Sa protokol i tonm anba regleman lorizin prodwir sa Lagreman e in ganny amande pou reflekte bann devlopman ki’n arive depi ratifikasyon sa Lagreman. Akoz sa bann lamannman i kouver detrwa laspe bann parti sa lagreman in vwar nesesite pou entegre sa bann sanzman dan sa protokol e ratifye koman en nouvo protokol. Enn, amande, Dan plas fer amannman dan en dokiman separe e fer referans avek protokol 1 a sak fwa.
Sa desizyon in ganny fer pou fasilit sekter prive e lezot akter, pou ki zot ava annan zis en dokiman pou fer referans avek ler zot pe verifye regleman sa Lagreman komers ant Sesel ek Linyon Eropeen.
Sesel e trwa lezot Manm les e sid lafrik – LESA, Moris, Madagascar e Zimbabwe ti siny en Lagreman Partenarya Ekonomik avek Linyon Eropeen an 2009. En Lagreman ki Sesel pe enplimante depi Zanvye 2013. Linyon Comores in apre zwenn sa Lagreman ler ti ratifye an Fevriye 2019, lannen pase. Sa Lagreman si, ki konsantre lo komers, komodite i osi enkli bann regleman ki konsern lorizin bann prodwi.
Detanzantan bann lamannman i ganny propoze lo sa protokol pou met li azour avek bann devlopman ki arive dan lemonn komers pou fasilit komers. E pou fer bann koreksyon teknik ki ganny idantifye par tou le de kote. Sa bann lamannman ti pe ganny diskite depi 2017 ganny agree an Avril 2019 e ofisyelman ganny adopte par Komite enplimantasyon sa Lagreman ENPA Committee, dan en rankont fer isi menm Sesel an Zanvye 2020. E ti ase sibstansyel ki i ti rekomande ki protokol 1 i ganny ranplase antye. Se sa rezonn ki nou pe re ratifye sa Konvansyon.
Sa bann lamannman i enkli pou entrodwir bann lamannman ki ganny fer dan sa sistenm armonize ou kodifye e klasifye komodite HS System, ki nou fek dil avek sa semenn la. E pou azoute, osi pou azout langaz Kroat dan Lagreman swivan aksesyon Lakroasi dan Linyon Eropeen. Lentrodiksyon lartik pe permet servi sistenm kontab dan laplikasyon, regleman lo lorizin. Sa i benefisye zisteman bann operater ki pa pou bezwen envestir dan plis lenfrastriktir stokaz pou zot konform a sa bann regleman e benefisye anba sa Lagreman ki egziste.
Amannman teknik dan klasifikasyon bann bato koman en paramet pou ede definir lorizin bann pwason ki ganny atrape e eksporte. E sa i aplike i bon osi pou Sesel.
Avek sa Mr Speaker mon ti a ava demande ki nou Lasanble i konsider sa Mosyon ki devan nou seryezman akoz i bon pou nou pei e i bon pou komers. E mon ti ava demande ki tou dimoun i, tou bann Manm isi prezan i siport sa Mosyon ki devan nou. Mersi.
Mersi Onorab De Commarmond. Okenn Manm ki segonn Mosyon. Yes, Onorab Sebastien Pillay?
Mersi Mr Speaker. Mon segonn mosyon. Zis pou dir ki nou ti deza fer en travay similer regarding rules of origin ki ti come up avek sa lagreman partenarya ki nou ti sinyen avek Rwayonm Ini. Zisteman kot i konsern rules of origin nou bann, kot i konsern pwason. This is threatening the whole concept, be selman sa ki pou enportan pou nou bann akter lokal, sirtou nou bann Lotorite lokal.
Sa Lagreman i fer provizyon pou en bon pe bann processes ki zot dir zot pa pe konsidere anba rules of origin. I pou enportan once nou sorti dan sa sityasyon COVID-19, ki nou bann lotorite i pran serten aksyon pou asire ki nou protez bann prodwi ki sorti lokal, ki lorizin Sesel. E nou osi fer tou pou determinen par egzanp si en prodwi par egzanp en dimoun i dir i pe originate from en pei. I actually pe originate from en pei e i devret benefisye avek bann konsesyon swa dwanye, swa lezot fason ki annan.
So i pou enportan. E sirtou pou nou bann dimoun ki al dan manufacturing industry e lefe ki sa sityasyon COVID-19 in montre nou en keksoz, ki nou pa kapab rely zisteman zis lo tourism. Me nou pou bezwen fer en diversifikasyon ekonomik. Rules of origin pou enportan sirtou bann processes ki donn nou bann prodwi ki apre nou pou dir ‘’Made in Seychelles’’ pou nou eksport aletranze.
So lo sa size Mr Speaker nou napa gran keksoz pou dir pou lemoman until ki sa protokol i vin an plas e bann Lotorite konsernen I komans me an plas bann mezir pou fer li vin an pratik Sesel. Mersi Mr Speaker.
Mersi Onorab Sebastien Pillay. Okenn lezot Manm i le entervenir lo mosyon, lo ratifikasyon sa protokol? Non? Sinon mon ava retourn kot mover Mosyon pou son konklizyon. Onorab De Commarmond.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon remersye Onorab Pillay pou son entervansyon. E ki ti byen aplike e lefe ki nou napa, nou napa lezot Manm sirtou Lopozisyon ki’n koz lo sa Mosyon i montre mon ki zot konpran lenportans sa Mosyon, e ki zot konpran ki sa i enportan pou lenvestisman dan Sesel sirtou dan domenn prodwir pwason.
(Mr Speaker mon pa le fer komanter lo sa ki Onorab Ferrari i fer an deor son mikro me mon asire poudir i devret konport li en pe pli byen dan nou Lasanble Mr Speaker) E i enportan alor, (mon konnen i napa mikro, in donn lezot dimoun son mikro les li.) Mr Speaker i enportan alor ki nou donn nou sipor a sa Mosyon akoz sa Mosyon i bon pou nou pei, i bon pou devlopman nou pei. Mersi bokou.
Mersi Onorab De Commarmond. Bon mon krwar lasemenn in long, lasemenn in en pti pe trakasan pou nou tou nou pe fini annou pran en vot lo mosyon ki devan nou. Lo ratifikasyon Reviewed Protocol 1 on Rules of Origin of the Interim Economic Partnership Agreement. Tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont? Madanm Deputy Clerk?
Mersi Mr Speaker. 21 Manm in vot an faver e personn kont. Mersi.
Mersi Madanm Deputy Clerk. Savedir Mosyon, sa ratifikasyon in ganny aprouve par Lasanble Nasyonal.
Bon nou pou rankontre prosennman sa savedir Mardi le 31. Pou lemoman nou pa ankor ganny okenn dokiman avek Minister Finans, me i annan bann exchange ki pe go on depi bomaten. Mon lofis, lofis Deputy Clerk avek PS Thesee. Osi to ki nou ganny bann lenformasyon nou ava fer bann manm gannyen. Me nou pou zis, dan latant mon konnen i pou koup en pti pe zot letan pou zot kapab pas dan sa bann dokiman, dan sa bann novo figures ki pou ganny mete.
Mon swete ki nou a kapab ganny li petet taler avan 4er e deswit. Nou pou ganny li an soft copies en, Minister Finans in fer nou konpran ki zot napa akse avek sa kantite pendrive. Zot pou anvoy soft copies, e-copies kot nou e Deputy Clerk’s office a ava transmet avek tou bann manm si prezan zot le, mon konnen i annan en pen drive ki nou ti ganny Bidze lo la lannen pase from Minister finans nou kapab servi sa osi tou si zot le download apre.
So nou pou aret la pou ozordi. Yes Onorab Ferrari?
Mr Speaker avan nou ale mon ti a kontan atir ou latansyon ki kot nou pe asize i vreman enkonfortab, e mon remersye bann Manm ki’n sakrifye kin pare pou zot vin la. Vi ki semenn prosenn nou pou pe travay lo e-copies, nou ava ape travay avek nou laptop, nou pou bezwen en latab, en desk. Nou pou bezwen absoliman, sinon i pou vreman enposib pou nou kapab travay. Alor mon ti ava sipliy ou sey gete ki mannyer nou kapab accommodate bann Manm isi ki dan milye akoz i pou, si non i zis pa pou pratik pou nou kapab travay. Mersi.
Mersi Onorab Ferrari. Bon ou’n lev sa avek mwan yer mon’n koze avek Sarge and all that. Nou napa fasilite pou nou met latab devan la e menm si nou ganny pret latab ler nou pou mazin lespas pou nou met apepre kat, senk latab dan sak kote. Mon krwar ankor i pou anbaras nou pozisyon. Nou kapab sey fer laranzman lo kote deryer, lo latab deryer si nou kapab petet bouz ankor detrwa Manm. Me si pa tou Manm ki pou entervenir lo Bidze. Sa Bidze pou ganny prezante Mardi ok, e mon pou mazinen i pou annan deba akoz i pou en Revised Budget pou 2020.
Mon pa krwar ki nou pou kapab fini sa travay Mardi so, nou ava regarde si pa tou Manm ki pou entervenir, bann Manm ki pa pou entervenir i kapab vin pran bann seat devan. E bann manm ki pou entervenir, ki pou travay, ki pou bezwen lespas en latab i kapab al lo latab e oubyen nou kapab fer li visversa. Si en Manm ki lo latab in fini entervenir i kapab swop son plas ek en lot Manm ki pou entervenir ki pou bezwen akse latab. Me lemoman nou’n fer li, nou’n turn nou Lasanble koumsa sa semenn nou’n sey fer li pou nou pratik bann advisories ki’n sorti kot Minister Lasante.
Me si ou al pli lwen ankor mon krwar nou pou disrupt the whole set up of the Assembly. Ok? Mon ava pran en pti kou komanter. Mon annan en komanter kot Onorab Sandy Arissol avan apre mon a vin kot Onorab De Commarmond. Yes, Onorab Arissol?
Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi a tous. Mr Speaker parey ou’n dir mon krwar nou ti pe swiv en pe bann protokol Minister Lasante, be selman parey Onorab Ferrari in eksprimen, plizyer manm ki asiz la in eksprimen pou lakantite letan ki zot asize la e kantite travay kekfwa ki i annan pou fer koman Manm Lasanble, i en pe fermal pou zot e letan ou, ou isi anler ou gete, parski ni menm en ver delo zot pa kap servi. E parfwa i en pe difisil si zanmen zot anvi al servi fasilite twalet pou zot pase, pou zot al deor osi sa i en problenm.
So, mwan, mon pe mazinen kekfwa, parske letan nou pe koz lo social distancing, dan break deor napa social distancing, kot nou al pran goute, napa! Letan nou pe vir antre manm deor dan koulwar dan koridor napa social distancing. Be mwan, mon krwar anvi ziska prezan la. Nou kapab dir bann Manm nou ankor safe. Mwan, mon krwar pou sa dernyen letan ki reste nou pou travay, pou fer travay ekselan sirtou lo sa bout ki konsern Bidze pou nou tou annan en konsantrasyon enorm.
Mon krwar kekfwa akord tou dimoun son plas, parey ou pe dir pou nou pa disrupt bann lezot setting Lasanble Nasyonal. Akord tou dimoun son plas mon pa konnen si sa i pou nou dernyen sitting an relasyon avek bann lezot keksoz ki kapab arive weekend, oubyen bann zour ki ape vini. Selman mon pe zis fer sa pwen akoz mwan, mon pa pou kontan pou sorti kot mon pe asize pou mon al dan milye laba parske mannyer zot pe dir i enkonfortab.
Alor mwan, mon pe fer en plea pou nou retourn dan nou setting kot nou ti ete parski si nou pe koz social distancing mon, mon anvi dir avek Mr Speaker dan break deor napa social distancing! Mersi bokou.
Mersi Onorab Arissol. Onorab De Commarmond.
Mersi Speaker mon pou siport sa pwen pou ki nou bann manm i pa asiz la dan milye vreman monn trouve poudir i enkonfortab, e personn pa ti pou anvi dan sa fason. Mon krwar mwan poudir i annan en lot fason. Nou kapab osi petet letan mon pe get lafason latab i ete isi nou kapab avans dan sa kote la, ki nou ganny en pe plas bor deryer la e ki bann lezot manm nou kapab war plas. Petet esey eksplor sa posibilite pour ki nou occupy as much as possible nou existing latab isi dan Lasanble. Mersi.
Yes, mersi. Bon mersi pou sa de komanter. Nou ava regarde nou annan ziska Lendi pou nou kote sekretarya pou nou regarde ki mannyer nou pou fer. E anmezir osi tou parey mon’n dir o komansman nou osi kot Sekretarya nou annan en lekip ki nou’n met an viger ki pe assess bann sityasyon and all that. E sa osi tou nou pou pran kont, touzour an swivan bann advisories ki sorti kot Minister Lasante. Me nou ava regarde ant la ziska Lendi kwa ki nou kapab fer pou konfor bann Manm. Ok, yes Onorab Ramkalawan?
Mr speaker mwan, mon konsern i about lafason ki nou pou travay semenn prosenn. La in ariv Vandredi e mon krwar pa si nou pou ganny okenn dokiman between la avek apre midi avan soley i kouse. E mon pa konnen kan nou pou ganny okenn dokiman. Minis i sipoze vin fer son prezantasyon dapre bann Order Paper Lendi.
Ordinerman pou en Bidze, parske Minis in dir avek nou sa i en nouvo Bidze e ki i pou donn nou tou bann dokiman. Ki basically sa gro liv, se sa ki i pe anvoy nou. E se la kot nou, nou pou al depouy sa gro liv pou nou konnen ki i annan ladan. Alor i absoliman parey en Bidze sa. E mon war li i pa pou fair e nou koman en Lasanble nou pa ava pe rann en servis nou pep zis pou nou vini, Minis i fer son prezantasyon Lendi e apre sa Lendi nou komans sakenn fer en deba lo la oubyen ki mannyer i ete.
Mwan, mon krwar ki poudir tou bann Manm i bezwen ganny zot letan pou prepare. E mon pa konnen osi tou mon vizavi bann Minister. Parski Minis li menm li i pe dir nou ki serten bann Minister pe komans ronfle, pe komans dir zot pa kontan sa ki pe koupe ensidswit. Alor nou, nou pou bezwen osi kapab ganny lenformasyon from, mon pa war li koman en prosesis 1mwan parey nou fer avek bidze me selman nou bezwen pran tousala an konsiderasyon.
Akoz i annan en lot pwen la. Ki Gouvernman i pa bezwen sa Bidze la ki pe prezant devan nou pou li depanse. I deza annan en Bidze li ki i pe depanse. Se zis en azisteman ki ape fer lo sa nouvo Bidze. E alor mon, mon vreman konsernen ki lafason ki nou pou fer sa travay akoz i kapab ki basically zis nou pe vini, Minis i dir sa, e apre nou pe sey fer en fason pou nou al pli vit posib. E Mr speaker mon bezwen met lo rikord ki pou dir mwan, mon kont en travay kot nek zis nou vini nou pou tay avek. E apre sa letan nou’n fini tay avek ki nou pou dekouver ki be tyonbo en kou la i annan serten keksoz ki manke isi. I annan serten keksoz ki pa pou tonm annord.
Alor mon ti ava kontan ganny en direktiv kler lo ki mannyer nou pou fer sa travay lo Bidze depi avek son larepons e letan nou pou antre dan Staz Komite? Mersi bokou.
Mersi Onorab Ramkalawan. Yes, Onorab Pillay?
Mersi Mr Speaker. Following on lo serten komanter ki’n ganny dir, sa ki, semenn pase ler nou ti pe fini, sa semenn sorry, mon lenterpretasyon keksoz sete ki Minister pou bezwen amann the Budget Bill ki nou ti pase pou 2020. E i bezwen en lamannman ki entrodwir en konponan pou sa depans pou COVID-19 ladan.
However, zot pou apel li mon pa konnen, me i pou bezwen antre ladan as en line, as en head. Sa ki nou ti le konnen se, eski sa pe vin koumsa? Eski nou pou ganny en Bill? Eski nou pou ganny enformen si nou pou ganny li dan laform en Bill? Parey mon pe prezimen nou pou gannyen? And if that is the case petet sa ki nou pou napa, nou pou napa la kantite letan ki nou krwar nou annan. Akoz sa head Gouvernman pa pou kapab depanse anba la si nou pa ankor kree li. So this is what petet nou ti kapab ganny sa klarifikasyon.
Mersi Onorab. Bon ziska prezan sa ki mon pe konpran se ki i pou vin en amannman to the Appropriation Act 2020. So i posib ki the Appropriation Act 2020 i kapab ganny repeal e en Revised Bill i ganny met devan nou. Sa i en posibilite. Me sa ki mon kapab partaz avek zot se i pou annan bann cuts partou. E Lasanble deza Minis Finans in met bann propozisyon kot i pou koupe devan nou. E dan bann ka parey i annan kantite progranm petet ki bann Minister pou bezwen put on hold. Ok? Bann progranm petet ki pa esansyel, ki pa en priyorite.
E parey mon’n dir Lasanble Nasyonal nou’n fini ganny earmarked kote pou ganny koupe. E nou napa gran lobzeksyon avek sa. Me zis nou bezwen ser sang e mon krwar sa parol ki pe, mesaz ki pou ganny anvoye dan sa Bidze ki pe prezante. Ki tou bann Minister, tou bann Departman ki pe ganny Bidze anba Consolidated Fund i pou bezwen fer serten sakrifis pou nou kapab fini avek larestan lannen. Ok? Akoz sa sityasyon ki’n arive. Onorab De Commarmond?
Wi mon swiv sa laliny ki ou pe eksplike Mr Speaker mon krwar dan menm sans i posib ki nou pou al pli vit, me tout an dakor avek bann propozisyon ki nou pa vini zis pou rubber stamp. Be selman Minis i ava kapab montre nou, prouv ek nou kote i pe koupe. Akoz an zeneral petet Bidze nou fini, son konteni nou’n deza vwar li, nou’n deza konn li. E nou a konnen kot i pe koupe, kot nouvo eleman ki pe entrodwir e from there kekfwa nou diskisyon i ava mwens e pli rapid. Me selman byen ki nou konpran e konnen kwa vreman ki pe ganny fer.
Mersi Onorab. Bon komanter le 2 Leaders mon annan sa pou mon dir, mon pa krwar a sa moman la sa Bidze ler pou vin devan nou, nou pou bezwen fer menm legzersis parey bidze ki ti ganny prezante le 31 Oktob kot nou bezwen kriy tou Minister. Mon krwar tou bann zofisye ki dan Finans ki pe travay la round the clock, zot tou zot okouran ki zot pe koupe, kwa zot pe koupe e zot an kontak avek bann Minister parey zot in an kontak avek Lasanble Nasyonal.
So sa bout kot nou pou al dan Staz Komite pou nou demann kestyon, i pou pirman Minis Finans avek son bann teknisyen. Akoz se zot ki pe distribye larzan, se zot ki pe refer bidze e zot okouran. So ki mwan, mon pe sizere se ki Mardi, Minis a vin prezant son Bidze e nou, nou a – koman i a fini prezant son Bidze bann manm a ganny sans ankor pou asimil en pti pe sa ki Minis in dir. Pending mon swete ki parey mon dir ozordi nou kapab ganny en pe bann figures and all that.
Zot a kapab pran, regard tousala ansanm e nou a kapab fer nou travay dan sa 3 zour ki ava reste. Merkredi, Zedi avek Vandredi. Ki pa pli tar Vandredi le 3 Avril nou a kapab pran en desizyon lo Bidze ki pou ganny prezante devan Lasanble le 31 Mars. Nou bezwen konpran irzans si en Bidze pe ganny repeal en nouvo Bidze pe ganny anmennen e nou bezwen konpran irzans ladan.
So nou pa pou al dan sa staz pou nou kriy tou Minister la. Me bann zofisye Minister Finans i ava sifi pou donn nou bann lenformasyon ki bann rezon ki bann Manm byensir i kapab kestyonnen. Par egzanp demande ki rezon ki Lasanble Nasyonal pe ganny koupe lo tel, tel heads and all that e bann zofisye Finans i ava annan sa kapasite pou donn nou sa bann leklersisman. Ok? Vwala lafason ki mon pe war travay pou semenn prosenn. Ok, yes Onorab Ramkalawan.
Ou pe dir Mardi nou ekout Minis, apre Zedi nou…
Non Merkredi onward. Merkredi onward nou komans pran travay akoz i annan en irzans e se sa ki, mon krwar sel, irzans se nou aprouv sa Bidze Mardi le 31. Me mon, mon pe al pli lwen pou dir nou ava al ziskan Vandredi. Me ankor mon bezwen regard avek Minister Finans akoz sa ki nou’n ganny dir se Bidze i bezwen ganny aprouve le 31.
Mr Speaker mon konpran sa ki ou pe dir, irzans ensidswit me selman se nou responsabilite koman en Lasanble pou regarde si sa ki, Gouvernman li i anvi nou aprouv li san okenn deba fer ki mannyer keksoz i ete! Pou nou aprouv li le 31 parey ou pe dir. Be i nou responsabilite koman en Manm e koman en Lasanble pou nou fer sir ki keksoz i ganny fer annord! E mwan se sa ki mon lafreyer. Ki nou trouv nou anba presyon pou nou rush through e, rushing through i pa pou en keksoz ki nou pou – i annan serten keksoz ki byensir i ava al pli vit, me selman pou annan serten pwen ki pou anmenn en kantite deba.
Par egzanp la deswit mon kapab dir avek ou apre ki mon’n ekout Minis pou lafanmir kin koz lo sa R30milyon pou URS. In fer en slip of the tongue kot in dir nou pe al partaze. Ok? Nou pe al partaze. Be sa bann size parey, e an plis ki sa Unemployment Relief Scheme ou ape pe koz, mon pa le antre dan deba deza, me nou pe koz lo lekonomi ki pou vin pli dousman, selman nou pe al koz increase Unemployment Relief Scheme?
Ki konmsi mon pe dir deza la ki dernyen keksoz ki nou anvi se ki nou ganny pouse pou nou rush through e apre sa letan nou pe ganny rush through i pou kapab annan reaksyon negativ, e mon pa anvi okenn reaksyon negativ me ki nou kapab fer nou travay. Pa pou nou trenn lipye me selman pou nou ganny bann larepons ki apropriye e nou satisfe ki poudir nou ape fer nou travay byen. Mersi bokou.
Dakor Onorab. Bon mon pou an kominikasyon avek Biro Minis Finans e parey mon dir nou pou set sa 3 zour pou nou kapab debat sa Bidze e nou ava regarde osi tou fi anmezir nou ale si nou bezwen extend dan lazournen nou al en pti pe pli tar. Ziska 6er, 7er si fodre.
E zis pou fer sir ki nou pa pe rush e Lasanble pe ganny tou lenformasyon ki zot pe demande. Tou bann klarifikasyon ki zot pe rode. Ok? Si nou pa fini Vandredi parey mon’n dir nou kapab sit osi tou Sanmdi. Si fodre nou fini, semenn prosenn nou kapab sit osi tou Sanmdi. E Sekretarya nou ava fer provizyon.
So Lasanble i ozordi fini son travay. Mon ti a kontan remersi tou bann Manm, remersi tou dimoun ki a lekout e byensir mon remersi SBC. E Lasanble i adjourn e repran son travay Mardi le 31 Mars 9er bomaten.