Tuesday 30th May, 2006 – The National Assembly of Seychelles
Home » Verbatim » Verbatim - First Term 2006 » Tuesday 30th May, 2006
Tuesday 30th May, 2006
Bonzour tou Onorab. Nou komanse toudswit avek mosyon devan nou e mon envit loter mosyon pou fer son prezantasyon.
MR RAMKALAWAN
Bonzour Mr Speaker, bonzour tou manm onorab.
Mr Speaker, ozordi i vreman zoli letan nou regard nou lasanble nasyonal parski ozordi i enn sa bann rar lokazyon kot nou annan en full House. Tou bann manm lasanble i prezan e pour mwan sa i montre lenportans sa mosyon ki pe ganny prezante.
Premyerman Mr Speaker, mon ti ava kontan ekprim remersiman pou kourtwazi ki ou menm ou’n aporte e ki sekretaryat in aporte pour ki sa mosyon i ganny mete lo papye parey Standing Orders i demande dan sa lespas 10 zour. Mersi bokou pour sa.
Msye Speaker, rezondet deryer sa mosyon se vreman larealite nou pei ozordi, larealite politik ki nou pe viv ladan. Nou annan nou en sitiasyon depi enpe letan kot tou bann parti politik i aktiv, parti politik pe fer son kanpanny dan fason ki li i krwar i apropriye, bann vizit pe ganny fer par tou le de parti prensipal e nou pe viv dan en latmosfer atant kot dimoun pe esper eleksyon. Ofet, ozordi i nepli posib pour ou tenir okenn konversasyon avek personn ki dan distrik, ki i dan en cocktail, ki letan ou zwenn en diplomat si sa mo eleksyon pa ganny mansyonnen e enn bann keksoz ki osi enteresan parski nou konnen ki eleksyon prezidansyel i devret ganny fer avan le 3 Out, le 3 Out i son limit, me enn bann keksoz enteresan se ki tou le de parti politik depi enpe letan in fini prezant son bann kandida pour sa eleksyon.
SNP ti fer li avan e apre sa SPPF in nonm son kandida prezidansyel e vis prezidansyel. Lo kote SPPF byensir se Msye Michel ek Msye Belmont e lo nou kote se Madanm Annette Georges e mwan menm. Alors Mr Speaker nou dan en latmosfer ozordi kot dimoun i anvi en eleksyon e non selman ki dimoun i anvi en eleksyon me dimoun in fini komans gear themselves up. I annan en serten leksitasyon about sa eleksyon e sa ti ganny eksprimen byen par profeser Ade sorti Commonwealth kot letan i ti dir letan i pase partou ou a krwar dimoun i dan en lantisipasyon, i pa’n dir ki dimoun i dan en lantisipasyon pour sanzman me ou krwar konmsi si ou read between the lines ou a krwar sete sa ki i ti anvi dir.
Mr Speaker an 1992 e 1998 tou le de eleksyon ti fer ansanm. 1993 sorry, lannen ki konstitisyon ti ganny adopte e an Zilye 1993 ti annan sa eleksyon zeneral e sa ti’n vin koman en tradisyon. Premye eleksyon milti-parti ansanm, prezidansyel e lasanble, 1998 menm zafer tou le de eleksyon ansanm me sete an 2001 oubyen 2002 plito kot eleksyon prezidansyel ti ganny fer avan son term ti arive, bann eleksyon antisipe parey i ganny dir e se la kot sa dekalaz ti arive parski eleksyon prezidansyel ti fer avan e apre sa plitar ofet sa term ki nou, nou pe servi koman lasanble sa term li i ti fer plitar e thus sa dekalaz.
E sa dekalaz i fer ki ozordi nou dan en moman kot eleksyon prezidansyel i fer 2006 e eleksyon lasanble i pou lannen prosenn.
Mr Speaker parey mon pe dir avek sa antisipasyon ki dimoun i annan e osi etan donnen ki ozordi nou dan en sitiasyon enpe – nou kapab dekri li koman en anomali dan lesans ki parski eleksyon prezidansyel ti ganny fer an 2001 e apre sa Msye Rene ti step down e sa term ki in servi ki in pas avek Msye Michel i mwens ki 2 tyer ki fer ki anba konstitisyon i pa ganny konsidere koman en mandate ki vedir efektivman Prezidan Michel i pou kapab debout 3 fwa koman en kandida prezidansyel. Enm pti git en anomali e lo lot kote osi lefe ki letan nou regard lafason ki SPPF in nonm son lekip e nou nou pe al fre dan eleksyon i kler ki ti ava bon pour ki sa de eleksyon i ganny fer ansanm, ki nou ava kapab komans en fresh start.
La mon koz dan en fason obzektiv, si i arive par sans ki Msye Michel i ganny eleksyon then i ava osi annan li son nouvo lekip dan lasanble e nou lo nou kote byensir nou anvi avek sa viktwar SNP ki nou ti ava kapab osi komans avek en nouvo lekip dan lasanble e sa Mr Speaker i bann largiman politik ki straightforward, napa narnyen konplike, napa narnyen sofistike ladan parski obviously i kler ki letan en dimoun i prezidan, i dan gouvernman, i anvi osi annan en lasanble ki pou apiy li e i kler Mr Speaker dan lespri tou dimoun ki nenport ki parti politik ki ranport eleksyon prezidansyel sa i pou swiv par en eleksyon lasanble. Sa i kler pour tou dimoun. Annou pa kasyet narmyen. Donk fer sa 2 eleksyon ansanm i vedir ki i osi donn posibilite pour ki i annan en nouvo komansman lo nivo lasanble, lo nivo gouvernman. E letan nou pe regard progranm, parski lasanble i osi responsab pou met devan, pou fer marse progranm en gouvernman pour li pas bann lalwa apropriye e menm pour li pran en lot dimansyon – parey ki nou, nou anvi ki lasanble nasyonal i pran en nouvo dimansyon, kot i annan en pli gran kolaborasyon ant gouvernman, legzekitiv avek lasanble. Nou krwar ki ti ava bon pour nou remet sa de eleksyon ansanm e pour nou avans devan.
Mr Speaker lide pour anmenn sa mosyon e pou fer sa 2 eleksyon ansanm i osi annan lezot fakter. Premyerman i annan en fakter ekonomik, i vin menm parey si nou fer sa de eleksyon ansanm, i vin menm parey parfwa letan nou vwayaze, nou trouv dan bann supermarket buy one get one free, dan lesans ki atraver organizasyon en eleksyon ki pou kout menm kantite larzan nou ava kapab met de ansanm kot paregzanp letan nou mazin bann depans lozistik, ou bezwen dan tou eleksyon organiz eleksyon lo 3 zour, ou pou bezwen toud fason pran en avyon pour ou anvoy li Coetivy, pour ou anvoy li Farquhar, pou ou anvoy li Assumption pour li al kolekte vot bann seselwa ki viv laba. E alor olye ou pey en avyon la e apre dan enpe letan ankor pour ou pey menm avyon ankor pour ou al laba, dan sa ka en avyon, de eleksyon i vin ekonomik. Olye pour ou al anvoy en lekip pou al print ballot papers Singapore e apre pour ou anvoy en lot lekip ankor ki pou koute, ankor ennfwa i fer economic sense pour nou spesyalman dan sa moman kot nou pe viv, kot nou pe pas dan en kriz ekonomik pour nou alors fer sa ansanm. Donk i annan en kote ekonomik, dezyenmman i annan en kote lenvestisman.
Ozordi i kler ki bann envestiser zot osi zot konsernen about lavenir politik pei akoz avek lavenir politik pei i osi annan tou issues ki zot bezwen konsidere e nou tou nou konnen ki latmosfer lenvestisman i pa enn ki vreman an bonn sante letan i annan tro bokou eleksyon .
Alors dezyenmman parey nou pe dir lo sa kote lenvestisman ki al ansanm avek sa kote ekonomik nou ava kapab koman, en pep met sa ansanm e fer li. En trwazyenm eleman enportan se en sans sosyal, dimoun pe viv dan latant, dimoun i annan en serten presyon lo zot e alor si nou fer sa 2 eleksyon ansanm nou ava kapab konnen ki lot eleksyon i ava ganny fer dan 5an, 2011 e dimoun i ava kapab get on avek zot lavi. Dimoun i ava kapab planifye zot lavi e non pa zis viv dan sispans parey nou dir. So i osi annan sa kote sosyal parski la pour le moman osi letan ou pe regarde bann aktivite ki pe ganny organize par bann diferan lorganizasyon i annan sa kote, be eski nou pou kapab fer li sa dat, eski sa pour oke akoz i kapab annan bann aktivite politik ensidswit. Tousala once and for all, dimoun i ava kapab get on avek zot lavi e tou sa bann pwen ki mon pe met devan Mr Speaker i ganny apiye par deklarasyon ki komisyonner eleksyon limenm li in fer. Komisyonner eleksyon in fer kler ki i annan lozistik pour li organiz de eleksyon ansanm. Alors pandan tou sa letan in koz lo lozistik; lozistik ti lekskiz pour li pa kapab donn dat eleksyon, lozistik isi, lozistik laba me la in konfirmen e ankor ennfwa ler nou baz li lo sa interview ki profeser Ade ti donnen, ti kler ki komisyonner eleksyon ti’n donn li sa konfyans ki poudir tou bann lozistik in pare.
Mr Speaker baze lo sa bann largiman, mon’n anmenn sa mosyon. SPPF in anons son bann kandida, SPPF in dir zot pare. SNP atraver sa mosyon nou pe dir nou’n pare. Zot, zot in pare, nou nou’n pare – be annou mont lo laplenn nou a zwe. Lepep in pare, SPPF i dir Jj spirit i partou, nou pa pe koz lo okenn spirit, sof divan sanzman. E alor, mon mazinen ki pou napa okenn problenm, vi ki zot, zot pare, nou, nou pare e alors pour napa problenm pour nou dir – Refri tou i dir in pare, linesmen ek bann obzervater i dir zot in pare e alor sel keksoz ki mon kapab demande Mr Speaker se ki ozordi sa lasanble i vot an faver pour li dizourd son lekor afen ki eleksyon prezidansyel e eleksyon parlmanter i kapab fer ansanm.
Okenn ki segonn sa mosyon.
Motion seconded Mr Speaker.
MR HERMINIE
Msye Speaker mon pran laparol o non parti mazoriter pou etablir pozisyon nou parti lo sa mosyon ki devan sa lasanble. Mosyon devan nou prezante par lider parti minoriter dan sa lasanble, SNP pe demann sa lasanble pou dizourd son lekor. Msye Speaker avan mon pronons pozisyon nou parti lo sa mosyon mon oule fer rapel sa lasanble nasyonal plizyer fe. Premyerman ki dan sa lasanble nasyonal i annan 2 parti, lo nou kote SPPF e lo lot kote SNP. SPPF parey nou konn tre byen i an grann mazorite avek 22 manm tandis ki SNP i parti minoriter ek 11 manm. En lot fe ki enportan pour nou deba se ki sa lasanble nasyonal ti ganny elekte le 6 Desanm 2002 savedir 3an edmi pase pour en manda 5an, sa i fer ki son manda i fini Desanm 2007, an dot mo dan 1an edmi.
Msye Speaker mon napa okenn dout dan mon lespri ki lopozisyon i okouran sa akoz zis 3 semenn pase ler zot ti krwar ki Prezidan Larepiblik ti pou dizourd lasanble nasyonal zot ti dir dan zot zournal Regar ki fodre sa lasanble i kontinnyen egziste ziska ler son manda i fini an Novanm 2007, ozordi pozisyon in sanze.
Trwazyenmman Msye Speaker nou annan en lasanble nasyonal ki marse avek en mazorite enportan. Parey ou konn tre byen tou konvansyon gouvernman e tou proze delwa in ganny aprouve dan sa lasanble, menm si parfwa SNP in kont, paregzanp dan ka bidze kot nasyon seselwa i benefisye e kot travayer i ganny son logmantasyon. Si sa narive Msye Speaker se akoz dan sa lasanble i annan en mazorite serye, elekte par lepep, en mazorite ki kapab fer marse pei, en workable majority, parey zot dir sa an angle.
Katriyenmman Msye Speaker anba nou konstitisyon ki lalwa siprenm dan sa pei i egziste 2 mekanizm pou dizourd lasanble nasyonal e sa si en mazorite de tyer dan lasanble i aprouv en tel dizolisyon ouswa i kapab ganny dizourd par Prezidan Larepiblik.
Mon oule refer sorti Msye Speaker ki mazorite dan lasanble ek prezidan pei i kapab dizourd sa lasanble nasyonal. Nou konn tre byen ki SPPF ki mazorite dan lasanble nasyonal e Prezidan Michel ki prezidan pei. Donk alor nou, nou krwar kan lasanble nasyonal pou ganny dizourd pou ganny deside par parti mazoriter SPPF e par Prezidan James Michel.
Dizolisyon lasanble nasyonal pa ganny deside par en minorite dan lasanble nasyonal annefe Msye Speaker dan mon resers entansif mon’n rankontre zis en ka dan listwar parlman e dan listwar limanite, kot en minorite in esey dizourd lasanble kan mazorite pe fer marse pei e i ankor pe zouir sipor en gran seksyon popilasyon e sa ti an Timbuktu preski 200an pase. Bann zournal sa letan ti dekri sa lopozisyon koman enn ek tandans…
.. Yeah, zournal en bann letan.
Fer resers. Bann zournal sa letan ti dekri sa lopozisyon koman enn ek tandans diktater, en lopozisyon ki’n bite, en lopozisyon fatige, ki’n perdi direksyon e pli enportan en lopozisyon ranpli ek lafreyer. Msye Speaker enpe parey nou lopozisyon SNP ozordi dan Sesel.
Donk, mon pou terminen an dizan ki nou, nou krwar ki i pa apropriye pour en minorite esey dizourd en mazorite. Nou oule enform ou Msye Speaker e sa lasanble nasyonal ki si e ler pou annan en nesesite pou dizourd sa lasanble nasyonal sa i ava ganny fer par parti SPPF, ki mazorite isi dan sa lasanble ouswa par Prezidan Larepiblik. A son moman apropriye mazorite SPPF, ouswa prezidan larepiblik pou deside si nou pou al tou le 2 ansanm ouswa endividyelman. Malerezman pour bann rezon ki mon’n site parti mazorite dan sa lasanble pa pou donn son sipor sa mosyon. Mersi bokou Msye Speaker.
MR HARDY LUCAS
Msye Speaker mon pou entervenir lo sa mosyon pour mwan donn li mon sipor total e mon swete ki avek bann pwen ki mon pou anmennen i ava zistifye pou ganny sipor lezot manm pour en tel mosyon menm si Onorab Herminie in dir pour le moman son pozisyon se non.
Msye Speaker parey nou’n toultan konnen depi lanons milti parti an 1991, eleksyon pou swazir prezidan ek bann manm lasanble in swiv depi 1993. Term manda pour bann dimoun ki’n ganny elekte dan sa bann pozisyon in ganny stipile byen kler dan sa nouvo konstitisyon 1993 dan ki in osi ganny determinen ki en lot eleksyon i devret ganny fer tou le 5an e sa lide lopozisyon in fer mansyon ankor. Toudmenm pourwar ti osi ganny donnen avek prezidan elekte dizour, pou anons en eleksyon prematire pour serten rezon kan i vwar li neseser, prenan kont ki nou pti popilasyon nou ti’n preski aksepte ki eleksyon i ganny fer parey in ganny prevwar dan konstitisyon. Me 2001, ler prezidan dan lofis sa moman apre ki i ti’n demann en manda 5an e ki lepep ti’n donn li ti deside koup kourt son manda e deklar en eleksyon pli boner ki vedir ki apre 3an dan lofis e 4an pour bann manm lasanble sa 2 eleksyon pli boner in ganny fer an 2001 e 2002 respektivman kot Seselwa ti fer zot swa e nou’n swiv latmosfer politik ziska ozordi.
Mover mosyon Onorab Ramkalawan in donn plizyer rezon akoz nou devret konsider dizourd lasanble e fer sa 2 eleksyon ansanm. Me mon pou azourt ankor detrwa rezon akoz mwan osi mon krwar dan san mosyon. Si Prezidan koman dirizan pei i annan en swa pou anons en eleksyon pli boner, i egalman normal ki manm lasanble si pa tou osi kapab sinyale ki en eleksyon i devret ganny fer si zot in santi i annan en nesesite. I osi egalman normal ki lopinyon piblik ki en baromet enportan pou mezir aspirasyon en pep i ganny pran an konsiderasyon, si parkont zot osi zot pe avoue ki zot anvi en eleksyon kot zot ava reganny sa privilez ek loportinite pou desid lo lavenir zot pei e swazir zot reprezantan ki zot krwar i a kapab pli byen reprezant zot, zot konsern, soufrans ek aspirasyon, zot annan en lot swa par en petisyon sinnyen par 2 tyer elektora ou en bi-election dan en distrik, me sa i pli konplike e konsonm plis letan ek resours. Alors i fer plis sans ki zot diskit avek bann manm lasanble e met sa propozisyon devan.
Anvi ki pandan sa dernyen 3an edmi kot mon’n toultan mars dan mon distrik Anse Royale e pandan sa dernyen 2an kot tou bann zofisye dan SNP nou’n vizit omwen 90% popilasyon Sesel dan tou distrik, nou’n santi ki swe mazorite Seselwa ki annan laz vote se pou donn nou pei e nouvo souf, an dot mo i vedir fer en lot eleksyon zeneral. Se egzakteman sa ki lider lopozisyon pe demande lo zot non ozordi.
Mr Speaker en gouvernman ensi ki bann manm lasanble en pei i la pou reprezant lepep. Se pour sa rezon ki provizyon in ganny fer pou donn zot sa tit onorab e ekselans. I esansyel pour dimoun avek bann tel tit i konport zot dan en fason responsab e egzanpler e ede edik son pep sirtou bann zenn lo bann bon valer e osi fourni zot avek lenformasyon korek.
Dan sa lalinny, ozordi i paret ki avek lanons parti politik o pourvwar, SPPF ki zot in fer serten ranplasman dan zot striktir zot parti pli presizeman sanz 16 zot reprezantan dan distrik avek bann nouvo figir. I annan en konfizyon total dan sa bann distrik respektiv. Bann nouvo reprezantan pe zwe rol manm lasanble elekte e pe demann zabitan distrik pou vin vwar zot avek problenm dan distrik. Zot pe mars avek cheque book sinnyen par zofisye gouvernman anba zot lebra, e pe distribye cheque e menm sinny dokiman pou donn serten materyo. En tel latitid pa pe ed dimoun dan distrik, zot pa vreman konnen kot lekel ki zot devret vreman ale pou serten led e zot konfize lo ki fason ki sa 2 brans gouvernman, egzektiv ek lezislativ pe fonksyonnen, tandis ki bann MNA SPPF elekte par sa pep ki’n ganny ranplase koman reprezantan nepli annan gran pourvwar pou deal avek problenm sa bann menm dimoun ki’n vot pour zot menm si zot manda pankor terminen. Plis konfizyon ankor. Dimoun dan distrik i krwar ki sa bann nouvo dimoun i osi apel MNA.
Pandan bann letour ki mon’n fer dan serten distrik ensi ki Anse Royale serten zabitan ler zot koz lo nouvo reprezantan SPPF zot dir sa nouvo MNA, sa i zis en manev pou redwir, ekart e aneantir pouvwar lezislativ dan nenport lokazyon ki zot gannyen e sa Mr Speaker i pa normal, sa i en rezon akoz nou devret annan en eleksyon.
Mr Speaker nou’n osi vwar dan lepase ki ler en MNA in osi annan en lot responsabilite dan biro gouvernman distrik i ganny neglize e konsern bann zabitan pa neseser ganny latansyon pour rezon letan.
Konbyen manm lasanble ki’n absan dan sa lasanble akoz i pe desarz son lot responsabilite isi menm ouswa a letranze pandan ki bann dimoun ki’n elekte li pe mars avek zot problenm partou pou trouv solisyon. Konbyen biznesmenn ou lezot seselwa ki napa okenn rol politik dan sa pei ki ou vwar zot pe adres serten difikilte ou problenm ki en endividi i anmenn a zot latansyon zisteman akoz sa bann endividi napa akse avek zot MNA elekte. Sa i en lot rezon akoz nou bezwen fer en eleksyon lasanble, pour zot annan en vre reprezantan.
Apre ki mon’n fer sa bann komanter zeneral Mr Speaker dan menm lalinny disolisyon lasanble ki sa mosyon pe demande, permet mwan koz enm pti kou lo Anse Royale, distrik kot mon’n ne, mon’n grandi, mon pe reste e mon vote.
Apre apwentman Onorab Faure koman lanbasader e anvi ki in komans son bann fonksyon aletranze, sa ti ganny anonse par Minis Dugass lo televizyon mon demande ki zabitan i ganny sans swazir zot MNA atraver en eleksyon lasanble. Pou tro bokou letan Anse Royale pe ganny neglize pandan ki zot MNA elekte pou reprezant i tro okipe avek lezot responsabilite. Zot ava dakor avek mwan ki MNA elekte pour Anse Royale i sa manm ki’n absant plis sesyon lasanble pandan sa dernyen 3an e ki’n vwar pe bezwen kit pei preski tou le 2 semenn pou atenn bann renyon ou konferans a letranze. Sa i en lot rezon akoz Anse Royale i bezwen eleksyon Mr Speaker.
Avek son lapwentman koman lanbasader i fer ki en by-election i devret ganny fer dan nou distrik kot zabitan Anse Royale i a kapab egzers zot drwa e elekte en dimoun ki a kapab vreman reprezant zot an plen dapre zot laspirasyon.
Mr Speaker bokou in ganny dir, plizyer rezon in ganny fer resorti. I reste mwan zis pou donn mon sipor an votan lo sa mosyon. Mersi.
MRS ANNETTE GEORGES
Mr Speaker sa mosyon parey Lider Lopozisyon in eksplike i enn ki’n ganny prezante avek lentere pei ki’n ganny met an premye. Koman nou tou nou konnen, en eleksyon prezidansyel i bezwen pran plas pandan mwan zilyet. Nou ankor pe esper son dat, me larealite se ki la kot nou’n arive, i bezwen ganny fer pandan mwan zilyet. Ant 1993 ler lepep Seselwa ti ganny demande pou vot wi lo nouvo konstitisyon ti napa provizyon pou pos Vis Prezidan. Se selman an 1996 ki zot menm, parti mazorite ti anmenn en lamannman pou kree pos Vis Prezidan ek bann provizyon lo kimannyer Vis Prezidan i kapab ranplas Prezidan.
Ti osi annan en provizyon ki si en Vis Prezidan i ranplas en Prezidan akoz Prezidan i deside resign parey in leka an Avril 2004, e ki si sa letan ki reste pou servi i plis ki 2 tyer, sa letan i ganny konsidere koman premye manda, Vis Prezidan dan son nouvo kapasite koman Prezidan. Me koman nou tou nou konnen ler Msye Rene ti pas labar avek Msye Michel, ti reste li zis ape pre 2 an 4 mwan anba son manda. Sa i fer ki i ti mwens ki 2 tyer ki fer ki anba konstitisyon Msye Michel pankor servi en premye manda koman Prezidan, sa se an rezilta bann lamannman ki zot menm zot ti anmennen.
Mr Speaker mon pa pou rantre dan okenn gran diskisyon konstitisyonnel me se akoz sa 2 an 3 mwan ki Msye Michel i bezwen servi pa ganny konsidere koman en premye manda, ki Msye Michel kontrerman a sa ki Lonorab Herminie in dir pli boner, i napa pouvwar pour li disourd lasanble e se pour sa rezon – e i napa pouvwar pour li disourd lasanble e se pour sa rezon ki nou vwar nou dan sa pozisyon ki nou ete ozordi. Anba Konstitisyon la pour le moman, sel fason ki reste pou disourd lasanble se si en manm lasanble limenm i table en mosyon e 2 tyer bann manm i vot an faver en disolisyon. Koman nou konnen Mr Speaker nou lasanble i annan 34 manm, enkli ou menm ou Mr Speaker, 2 tyer 34 i fer omwen 23 manm. I kler ki lopozisyon pa kapab disourd lasanble litousel e pou sa mosyon kapab pase, i kler ki lopozisyon pour bezwen sipor, si pa zot tou me en serten nonm bann manm SPPF.
Annefe Mr Speaker, menm si SPPF ti’n deside anmenn en tel mosyon, i kler ki zot osi zot ti pou’n bezwen depann lo sipor lopozisyon pour sa mosyon kapab pase akoz zot napa kontrol 2 tyer lasanble anba lartik 111 konstitisyon, setadir 23 voting members. Sa Mr Speaker se pa zis nou dan SNP ki pe dir sa, sa se pozisyon Atorni Zeneral, zot prop legal advisor, lopinyon komisyonner eleksyon, lopinyon Nasyon le 25 Me for what it’s worth, zot tou zot dir, menm keksoz. Sel rezon akoz ki SPPF ti kapab disourd lasanble an 2002, se akoz sa letan zot ti annan control plis ki 2 tyer lasanble.
I pa korek alors Mr Speaker pou dir parey Lonorab Herminie in dir ki dan en sans lopozisyon pa kapab enpoz en disolisyon lo gouvernman, i vre ki lopozisyon pa kapab enpoz en disolisyon lo parti mazoriter dan lasanble akoz nou dan lopozisyon. Sa ki nou pe demande se zot sipor lo nou mosyon akoz nou krwar ki set en mosyon ki merit zot sipor. Sa ki konstitisyon i prevwar se ki parti mazoriter pa kapab zwe gro lebrwa e enpoz en disolisyon ler i napa kontrol omwen 2 tyer lasanble. Se sa rezon akoz sa provizyon i la dan konstitisyon. Dan sa ka ler parti mazoriter napa kontrol 2 tyer lasanble, sa ki lopozisyon parkont i kapab fer, se blok en disolisyon akoz parti mazoriter napa 2 tyer. Dan sa konteks spesifik ki nou trouv nou ladan ozordi, i pa korek Lonorab Herminie pou dir ki se zis parti mazoriter ki ganny drwa anmenn en tel mosyon.
Si sa mosyon ti’n ganny table, an 2004 apre ki Msye Michel ti’n pran labar petet zot ti pou’n annan rezon pou dir nou ki nou pa kapab table en tel mosyon. Me parkont la kot nou’n arive, 2 mwan avan en eleksyon prezidansyel kot tou le 2 kandida pe rod zot premye manda akoz parey mon’n eksplike, annou pa bliye ki Msye Michel osi pe rod son premye manda lezitim. I kler ki sa mosyon i fer tou sans pou ganny laprouvasyon lasanble ann antye. Eski i pa fer sans Mr Speaker ki lefet ki tou le 2 kandida prezidansyel pe rod zot premye manda, ki sa 2 eleksyon i ganny fer ansanm pour ki nouvo prezidan i komans son travay ek en manda definitif dan lasanble e dan legzekitif.
Akoz Mr Speaker, parey Lonorab Ramkalawan in eksplike, ki en pei ki pe fer fas ek sitan problenm ekonomik i bezwen fer en bann depans pour en lot eleksyon lasanble kan sa larzan ti kapab ganny servi pour en bann rezon sosyal ki pli valab. Anplis ki sa Mr Speaker koman nou konnen SPPF in fini anons son 25 kandida. Si son 25 kandida ti enkli tou sa bann ki isi dan sa lasanble e ki ti ganny elekte dan dernyen eleksyon, nou ti a konpran akoz zot pa oule disourd lasanble. Me parmi sa 18 manm SPPF ki ti ganny elekte an 2002 i annan 9 zot, i annan lanmwatye zot ki’n fini ganny ranplase. E sa se san kont bann manm proporsyonnel ki Msye Michel i annan lentansyon ranplase.
Sa Mr Speaker i fer mwan mazin en lekspresyon ki mon ti’n bliye, me ki en dimoun fek servi semenn pase ler i ti dir ki SPPF i annan li 9 kannar lagout dan lasanble e ki zot devret komans anmar en bout sifon ble lo zot lazanm. Non, i fer lapenn e mon senpatiz..
Ki kalite langaz sa Mr Speaker? From Vice Presidential candidate?
MRS A. GEORGES
Mr Speaker se sa ki nou apel…
En pti moman. Yes Onorab De Commarmond?
MR DE COMMARMOND
Vi ki sa i en insult i bezwen eksplike ki sa ki i pe sey dir nou la akoz mon pa dakor ek sa bann pwen ki i pe sey dir.
MRS GEORGES
Mr Speaker mon ava eksplike.
Ekoute..
Pa kapab zis vini dir bann parol konmsa pa reflesir…
..i annan 2 pwen, enn ou’n dir enn ensilt, lot ou’n dir eksplike. Lo ki pwen oule baze?
Msye Speaker en lekspresyon kreol, zot pa’n kontan sa lekspresyon, mon’n ti’n kapab servi son lekspresyon Angle ki zot pa ti pou reakte, ki apel nine lame ducks. That’s basically what you are in the Assembly.
.. Mr Speaker personnelman mwan mon a dir mwan mon senpatiz ek sa bann manm akoz i demontre en mank respe ki parti SPPF i annan pour sa 9 kandida.
..sa i montre en mank respe ki parti SPPF i annan pour sa 9 kandida.
Vey kannar dan ou kazo, Father pa pe debout St Louis.
Order, annou retourn lo mosyon..
Enkli ou.
..ou pe eksprim en mekontantman me ou pa ekspli byen ou lekor.
Mon’n eksplike..
..non, order. Ou ti dir, ou vwar en ensilt apre ou dir eksplike. Mon demann ou be ki pwen oule dir..
. e in eksplike, e ou’n trouve poudir i en lensilt me ou pa dir narnyen Mr Speaker.
Me mon pa’n ganny sans ekoute akoz ou pe fer tro bokou tapaz.
(interruption/laughter)
Letan i dir en lame duck Mr Speaker, ou pa’n tande?
Lame duck i en lekspresyon souvannfwa i ganny servi dan politik.
..dir sa pou dekri Lonorab Ramkalawan.
Soutir lopozisyon menm ou Mr Speaker.
Annou retourn enpe, kalme. Mwan mon pa pare pou toler okenn dezord. Si i annan i annan en diferan pwennvi i isi i laba, pa dan dezord ki nou pou fer deba. Eski ou mentenir ou argiman ki ou krwar lame duck i ensiltan. Wi oubyen non, Onorab De Commarmond ?
Si i ensiltan, mon demann ou prezant en lekskiz pour sa.
Mr Speaker napa lekskiz pou prezante, mon a eksplik sa, lame duck sa vedir en – mon pe eksplike akoz ki i neseser annan en eleksyon lasanble. Akoz? Akoz i annan 9 zot, parmi 18 zot ki ti ganny elekte, i annan 9 zot ki’n fini ganny ranplase. Sa 9 zot ki’n fini ganny ranplase pe ganny demande pou kontinyen travay pour enn an edmi, i pa fer sans akoz annefe dan zot distrik i annan sa 9 nouvo..
Oke ou kapab dir i pa fer sans –
MRS A GEORGES
Mon regrete..
Ou kapab dir i pa fer sans me le mo lame duck i ensiltan pour le moman.
Non i pa ensiltan, pour mwan i pa ensiltan..
Non i pa ensiltan, pour mwan i pa ensiltan. Si i ensiltan pour zot petet in tous laverite, mon regrete.
Si i ensiltan pour zot se akoz petet in tous en laverite..
..e mon regrete ki mon’n servi sa lekspresyon. Mr Speaker pozisyon – (interruption)
..mon regrete ki mon’n servi sa lekspresyon akoz mon konnen i fermal. Pozisyon ki Lonorab Herminie in pran, mon sipoze i edik pozisyon ki zot tou zot in ganny demande me petet mon pou al pli lwen, e dir petet ki zot in ganny lord pour pa siport sa mosyon.
..sa ki pe demannn zot..
..i annan en gro problenm, lafreyer, traka ek lafreyer.
Ou vwar en boug parey mwan ganny lord ou?
Order. Si zot fer ennfwa ankor, mon pou sispann sesyon tanporerman.
Ki ou point of order?
HON HERMINIE
Lider Lopozisyon in state pozisyon mon parti, Mwan mon’n state pozisyon mon parti. I annan en lot, Onorab Lucas in antre, annou take a vote.
Let us take a vote, nou a donn li right of reply and then we take a vote.
MRS REGINA ALCINDOR
Deba i ankor on oule sove?
Nou’n fini state nou pozisyon, zot pe al dan bann zafer 2 ansanm…
..e nou pozisyon napa narnyen pou fer avek eleksyon 2 ansanm ouswa non.
Si oule pran en vot, ou konn byen i annan en prosedir ki appel closure. Senp. Oule fer sa?
Thank you Mr Speaker. Mr Speaker les mwan terminen an dizan ki se zot ki pou bezwen viv e defann zot desizyon. Fotespere selman, Mr Speaker parey nou’n vwar dan lepase, ler lopozisyon i prezant en mosyon e zot vot kont, pour SPPF 2 an, 5 an, dan serten ka, 10 an plitar anmenn menm mosyon. I reste zot 2 mwan, nou a gete si zot pou sey fer menm keksoz pandan sa 2 mwan ki reste. Akoz si zot fer sa zot ava pe montre ki vreman zot en parti politik ki pa serye me pli enportan ki zot napa lentere Seselwa aker.
Mr Speaker mon konnen e mon konvenki ki sa mosyon i dan lentere nou pei e lepep Seselwa. Mon pou demande menm si mon konnen poudir zot pa pou aksepte ki bann manm parti mazoriter i demontre ki koman enn sa 3 brans gouvernman ki konstitisyon i dir i devret endepandan ek kanmarad, pour ennfwa zot demontre sa lendepandans e ki zot donn sipor sa mosyon. Thank you Mr Speaker.
Pa kimannyer ou’n koze.
Eski ou pe dir okenn keksoz nouvo?
MR ALAIN ST ANGE
Totalman, nouvo Msye Speaker.
Mr Speaker, Onorab Wavel Ramkalawan in anmenn en mosyon pou demann diSolisyon nou lasanble pou pave the way pou fer eleksyon zeneral anmenmtan ki eleksyon Prezidansyel ki’n due deza e ki pou ganny fer anytime soon. En mosyon neseser a sa moman presi dan nou pei, neseser pour peryod ki nou pei pe fer fas avek. Mr Speaker mon’n sirprann bomaten ki SPPF pa pe deside siport sa mosyon. Mon sirprann akoz lannen pase zot ti’n deza pare. Si nou ti’n ekout zot lanons lo televizyon, lanons ki ti dir ‘Pare pa Pare’. 2 semenn pase zot in anons zot bann kandida pour eleksyon lasanble, unless zot in anvoy en bann decoy, zot bezwen pare. Me tou zot kandida pour eleksyon lasanble nasyonal pe osi deza kanpanny dan zot prop distrik respektif e pe adres rali politik dan zot prop distrik.
Ozordi lentervansyon sorti kote SPPF pe dir ki zot pa oule eleksyon lasanble nasyonal la ansanm avek sa enn prezidansyel, sa i vreman regretan..
..be les mwan koze Msye Herminie.
Order. Onorab St Ange i pe fer en klarifikasyon ki i pa’n dir sa statement.
MR ST ANGE
Ozordi Lonorab Herminie in dir nou ki i pa pre aksepte sa mosyon pou disourd lasanble pou kapab fer en eleksyon zeneral imedyatman. Sa i vreman regretan e taler mon a eksplike akoz. Mon oule Mr Speaker koz anfaver sa mosyon e siport sa propozisyon prezante par Lonorab Ramkalawan akoz i kler ki nou pei in antre dan en standstill mode kot tou dimoun pe esper eleksyon, kot tou dimoun pe koz eleksyon e kot tou dimoun pe diskit eleksyon e kot gouvernman li pe literalman zis grind to a halt. Grind to a halt akoz tou civil servants ki napa konviksyon dan zot prop kapasite pou okip pozisyon ki zot pe okipe, pe santi zot bezwen al devan avek zot Minis pou fer kanpanny olye deserve zot responsabilite pour ki zot pe ganny peye avek larzan leta, larzan ki gouvernman i gannyen lo lasyer lepep. Zot abilite pou deservi zot responsabilite koman en civil servant i vin nou preokipasyon akoz zot performans dan zot travay pe ganny kestyonnen e zot obzektivite in fini ganny eroded. zot pe ganny peye pou deservi tou Seselwa koman en civil servant e la i annan ki prezan pet tay deryer Minis pe vin His Minister’s voice. Sa bann pe esey defann zis zentere son Minis e nepli vreman enterese avek lepep Seselwa.
Ozordi paregzanp Mr Speaker dan Minister lanvironnman koze i kler. Ki lanvironnman? Fer sa ki zot oule se eleksyon e kanpanny ki nou preokipasyon. Dan biro sef tou lezour se kanpanny ki zot preokipasyon. La konmela tou a ganny fer e sa pa pou enteres personn, ni divan sanzman zot pa’n arive vwar pe vini, zot konsantrasyon se zis debrouye pou esey sov pozisyon zot Minis, ki zot sel preokipasyon.
Ou konpran Mr Speaker akoz nou bezwen fer sa 2 eleksyon ansanm e fini avek sa la pour les Sesel ganny en sans redres li, pour les Sesel redres li pou benefisye nou pei e pou benefisye nou pep. Minis ki pe debrouye se son drwa akoz i pe lager pou gard son lapey e son bann benefis. Me ler son travayer ki kit biro toulezour e mars dan distrik dan ler travay, sa se nou konsern e sa tou dimoun pe koz lo la akoz zot pe ganny peye ek larzan gouvernman ki ganny ranmase atraver taks ek GST lo ledo sa pep Seselwa. I plis en laont vwar sa pe arive akoz ler nou pei pa pe donn led apropriye a nou doker paregzanp e pe dir zot al travay e netway por pou ganny zis R1400 e kan nou still pe vwar sitan vyeyar ki bezwen en carer me pa pe ganny enn e sitan lezot travayer ki pa pe ganny ede deswit ler zot pa pe kapab travay. Pou sov nou pei, pou anpes nou pei, e pou anpes nou pep, soufer ankor plis ki i pe soufer konmela, pou aret sa lemorazi ki nou pei pe fer fas avek, kot civil servants, peye avek larzan gouvernman pou servi lepep pe obliy zot travay e pe esey defann zis zentere zot Minis.
Sa pe fer ditor a nou pei e sa Mr Speaker set en rezon enportan an limenm pou anmenn sa eleksyon lasanble deswit e fer li anmenmtan avek eleksyon prezidansyel ki deza due.
Anmenn sa eleksyon lasanble nasyonal la, anmenn sa eleksyon deswit e ansanm avek sa eleksyon prezidansyel ki due a finalman koriz sa konfli pou civil servants ki pe zwe politisyen pou fer plezir zot Minis e plis ki nou tarde fer sa eleksyon lasanble, plis ki sa bann departman kot i annan bann civil servant ki’n vin politisyen pa pou marse. E sela ki Sesel e Seselwa pou soufer ankor plis ki zot pe deza soufer. Si sa eleksyon lasanble i tarde ankor plis Mr Speaker, ler nou ann pran konsyans, kabri pou’n manz tou salad. E legzanp kler se ki minister lanvironnman pou’n vin dan en vre mess akoz Minis ek son travayer Minis, tou le 2 pe esey debrouye dan kanpanny pour eleksyon, zot in bliye ki ki ti annan en departman gouvernman anba zot direksyon.
Anplis ki sa Mr Speaker, pou Sesel nou annan en devwar limit dega. E limit divizyon dan nou pep. En eleksyon ki a pran tou le 2 eleksyon, sa enn pou Lasanble Nasyonal e Prezidansyel anmenmtan a konsantre sa kanpanny elektoral ki pe vini. Deza nou tou nou’n vwar lendikasyon ki sa kanpanny ki pe vini pou entans, i pou sal, i pou diviziv pour nou pei, enn sa kanpanny i ase pour nou pei e pour nou pep. E si nou kapab tir sa problenm en dezyenm eleksyon avek en lot kanpanny sal, enn apre lot, si nou kapab tir sa lo nou pep, nou annan en devwar fer li.
Kimannyer ki nou kapab dir sa ? kimannyer ki nou kapab dir ki sa kanpanny pou sal e divisiv, ou a kapab demande Mr Speaker, bann seans panik ki pe deza pase dan bann distrik in set the tone, sa nou’n vwar e nou analize e ozordi nou kapab dir san ezitasyon ki larealite i la pour tou Seselwa konstate lo lansman kanpanny par SPPF ki sa kanpanny pour sa eleksyon 2006 pou sal e pour divisiv.
Dan mon prop distrik Bel-Air le 20 Me dan en meeting pour madanm Bel-Air, organize par madanm, nou ti vwar en lot kouler e konportman Minis Ronnie Jumeau. I ti osi sok bann madanm aze ki pa ti tro konpran ki sa Minis zonm avek son travayer Minis in tow deryer li ti pe fer dan zot meeting madanm.
Zis dan sa pti meeting e dan en lot pti rally SPPF, lo court Bel-Air Sanmdi pase, nou’n ganny montre klerman ki kanpanny elektoral pou Bel-Air anba direksyon Minis Jumeau e son travayer Minis in tow deryer li, ti’n bes nivo, sorti enn dan laproprete anba gidans Vis Prezidan Joseph Belmont pou vin en kanpanny dan rigol. Mr Speaker Bel-Air ti’n realize an tout fason ki SPPF ti’n downgrade zot distrik, sorti anba Vis Prezidan pei pou tonm anba junior Minister Ronnie Jumeau.
Annou tourn lo mosyon silvouple.
Mr Speaker mon pe eksplik son – Me junior ti’n kapab aprann avek sa ki pli senior me i annan rezon akoz sa latitid i leka ozordi dan Bel-Air, dezespwar..
..Mr Faure oule dir en keksoz? Mr Speaker, Mr Faure i oule koze mon a bezwen koz lo Mr Faure.
Order, order. Ou pe konsantre lo 2 personnalite ki pe travay dan distrik.
An pasan Mr Speaker.
Ou’n fer plis ki an pasan. Motion. Early elections, motion.
Mon kapab kontinnyen Mr Speaker? Bon Mr Speaker dezespwar in anmenn sa kalite reaksyon e i ase rezon pou fer call sa 2 eleksyon ansanm. Mr Speaker konpran mwan e ou a dakor ki sa 2 eleksyon fodre fer la, e retourn enpe decency dan Sesel akoz desperate people do desperate things. Me plis enteresan, pou fer ou apresye nesesite fer sa 2 eleksyon la ansanm en sel kou e pli vit posib, se ler panic ki’n overtake SPPF espesyalman dan Bel-Air. Sanmdi pase..
Repetisyon.
Non Mr Speaker en lot zafer.
Ou pe tourn ankor dan ou distrik.
Non Mr Sepaker sa enn.. ekout mwan en segonn ou a konpran ki mon pe dir Mr Speaker, senserman.
Mon’n fini ekout ou e mon’n konpran direksyon kot ou pe ale.
Mr Speaker sa i en lensidan avek lapolis ki mon bezwen eksplik Speaker.
Mosyon i lo early election.
Be se sa nou bezwen akoz si non pou chaos dan pei Mr Speaker. Konpran mwan, ekout sa pti bout ou a konpran Mr Speaker, senserman.
Mr Speaker parey tou le Sanmdi mon dan mon biro anba Zanblon Bel-Air akoz SPPF ki gouvernman in mentenir refize dan reprezantan lepep son biro dan distrik ki i reprezante menm ki sa i pratik e the norm dan tou pei sivilize e ki krwar dan la demokrasi. Reprezantan SPPF li i ti pe set zot bann zafer pou zot meeting lo court, me ler zot vwar mwan ek mon bann zenn konni koman bann zenn anba Zanblon, an panic zot call e demann lasistans lapolis pou fer tir mwan anba Zanblon. Sa sete en provokasyon fer zis akoz zot dan panik. Me lapolis in vini, en landrover plen Mr Speaker e apre ki zot ti’n assess sitiasyon zot ti zis ale e les mwan kontinnyen fer mon travay labitid. Sa sitiasyon i fer resorti Mr Speaker e se la mon pwen, lipokrizi ladministrasyon Prezidan James Michel akoz se li ki ansarz lafors lapolis. Ler sa Seselwa la dan sa peryod eleksyon, sa Seselwa ordiner i bezwen en lasistans lapolis, zanmen zot annan en loto pou arive provide sa led e souvan krim e vol i arive akoz napa sa sipor lapolis pour nou pep ler zot bezwen sa lasistans lapolis. Pou esey fer per dimoun, sa Prezidan Michel i annan lapolis dan liniform.
Mr Speaker avan kontinnyen lo merit mosyon ki devan nou, mon oule pran sa lokazyon pou dir orevwar tou bann manm nou lasanble ki pa’n kalifye pou remont lo lalis kandida pour eleksyon ki pe vini. Dir orevwar i toultan en moman emosyonnel e zot sa bann ki’n pa’n paret lo lalis kandida SPPF nou konnen deza ki zot pa pour la an Zilyet ler Lasanble i a re-convene, mon oule dir bonn retret konmsir koze. I annan osi ki pa’n oule remet zot non e a sa bann mon swet zot bonn sans dan zot nouvo move.
Mr Speaker lo mosyon ki devan nou, napa en lot dimoun ki mwan ki pou pli kontan si eleksyon Lasanble pe vini e pou vin preski deswit, si bann manm i deside reazir par zot menm e pa ekout direktif Lonorab Herminie e si sa mosyon i pase. Mon bezwen eksplike akoz. Sa eleksyon a sa lokazyon pou vindicate travay ki manm lasanble i fer e mwan sa eleksyon a demontre, si demande pour pep ti ganny apresye par pep distrik Bel-Air ouswa si pep ti a’n prefere annan en reprezantan koz pa, en travayer Minis paregzanp ki ti a pas son letan defann zentere son Minis ek gouvernman ki anploy li.
Sa eleksyon Mr Speaker a demontre si prensip demande pour pep e demande sa ki pep i bezwen e pe rode ki problenm ouswa se gouvernman ki problenm akoz zot pa’n aksepte pou konsider bann demann fer lo non pep e ki dan zentere pep.
Sa eleksyon a en zizman par pep lo zot bann demann ki zot in anvoy devan lasanble atraver zot manm elekte. Mr Speaker se sa eleksyon zeneral ki pe vini e vin vit, si mosyon i pase ozordi, i a vin vit e ki a fer konpran popilasyon Sesel travay en manm lasanble e travay gouvernman dizour. Manm lasanble i pran laspirasyon dimoun, son demann, son rev e dezir e anmenn sa devan gouvernman atraver lasanble nasyonal e se gouvernman ki annan responsabilite delivre sa ki pep pe demande e se gouvernman menm ki deside pini sa dimoun e pa donn zot sa ki zot demande pour zot atraver zot manm lasanble.
Mr Speaker sa eleksyon a ganny en sans eksplik pep pou administre en distrik se travay ladministrater distrik. Ki sa departman gouvernman lokal ki la avek son bidze apropriye pou fer sa travay. Se zot ki la pou organiz bann mass sport, aktivite lwazir etc. E zot annan larzan dan kof gouvernman pou fer sa. Si sa mosyon i pase ozordi plitar an Zilyet nou a ganny sa zizman sorti kot grann-kour pli o dan nou pei e sa se zizman ki pep zot menm pou pase lo travay zot manm lasanble e lo gouvernman e son ladministrater distrik.
Mr Speaker mon demann tou manm nou lasanble pou siport mosyon prezante par lonorab Ramkalawan akoz nou pei in due en eleksyon zeneral ansanm avek son eleksyon prezidansyel. Mersi.
Desperate move by desperate people.
Msye Speaker i vreman tris, drol, tou kalite ki lo bann mosyon sitan enportan ou ganny en dimoun i koze, i souffle en souflet e apre tou lezot i reste trankil. E sa ki vreman drol osi se ki anmenmtan i annan bokou lemosyon, en lekspresyon i arouse sitan lemosyon me selman – e zot santi zot ganny ensilte me selman personn pa pare pou debout e pou defann son lekor.
Mon vreman trouv sa Mr Speaker koman byen drol. Me ozordi efektivman dan sa lasanble nou’n tann serten largiman pous devan par Onorab Herminie. Enteresan, bann resers profon ki i fer. Bann resers profon lo en lavil ki appel Timbuktu. Kimannyer laba ti annan parlman, kimannyer bann la ti annan zournal. Mon trouv i drol i pa’n dir avek nou ki bann la ti annan Internet. E Mr Speaker vreman letan ou ekout sa bann largiman ou demann ou ki degre serye nou serye dan sa lasanble.
2 semenn pase, sa menm Onorab Herminie, ti dir avek bann manm elekte lo nou kote, i ti dir avek Onorab Prea, pa trakase i reste ou ankor 8 semenn e apre sa en sanpyon pou vin pran Belombre. Ozordi Mr Speaker, letan nou vini nou dir be, nou’n pare, anvoye, anvoy ou bann sanpyon. Ki nou trouve? Lekskiz, nou trouv per, en mazorite koman zot zot per nou? E ben, Mr Speaker be i annan en keksoz ki mal. Kimannyer zot koz gro labous, kimannyer zot koz gro lebra, sanpyon isi, sanpyon laba, zot pe pran St Louis, zot pe pran Bel-Air, zot pe pran partou. Mr Speaker mwan mon annan en keksoz pou dir – i annan en St Louis dan lavil Mississippi, i annan en St Louis dan lavil Senegal, sel St Louis ki zot pou pran se St Louis Mississippi, oubyen Senegal. St Louis Victoria, Sesel zanmen, not. Zot koz Bel-Air, zot pou pran Bel-Air, mon konn en Bel-Air Maurice, apre mon konn en seri progranm ki appel Fresh Prince of Bel-Air, eksa i annan Wills dan Fresh Prince of Bel-Air.
Motion for early election.
Mr Speaker, i vreman drol ki ONorab Herminie dan tou sa bann resers ki in fer, in pa’n zanmen ganny en konpran ki sa vedir disourd lasanble parey nou nou kapab fer li akoz nou en sistenm Prezidansyel parey nou sistenm i ete, e se sa ki nou annan nou Standing Orders, e avek en mosyon of en vot of no confidence. En mosyon, a vote of no confidence byensir i sorti kot lopozisyon. Me souvannfwa parey nou’n vwar dan bann pei, sa vote of no confidence i pase, akoz son bann manm lo kote gouvernman osi tou i santi ki keksoz pe al mal.
Be ozordi apre tou sa bann gran, gran koze, letan pe dir manda 2007 ki fini tou sala, me Mr Speaker memwar i tro kourt. Be letan zot ti pas mosyon pou dissolve lasanble, letan Onorab Jolicoeur ti anmenn mosyon pou dissolve lasanble an 2002, eski manda ti’n fini? Manda pa ti pe kontinnyen? E anplis ki sa sete menm Prezidan ki ti la, Msye Rene ki ti la. Eski zot bliye sa bann zafer ki zot fer? Eski zot sitan konfize ki zot bliye e apre zot in koz sa bann parol konmsa?
Letan pe koz manda, sepa pa bezwen dissolve akoz manda pankor fini, eski zot bliye ki poudir Msye Rene ki ti’n ganny en manda an 1998 ti dissolve lasanble, i ti sipoze servi pou 5 an, i ti dissolve lasanble, i ti dissolve son lekor parski i ti call for fresh election. Eski zot bliye ki poudir sa menm Msye Rene apre ki i ti’n vin devan lepep Seselwa pou dir ki i bezwen en manda 5 an, pour li kapab anmenn lenvestiser, pour li kapab fer tou sa bann zafer, sa menm Msye Rene en pti git letan plitar ti step down. Mon pa ganny en konpran mwan Mr Speaker kimannyer en dimoun lespri i paret gro me selman letan ou regarde, memwar ou a krwar lapay, ou a krwar napa keksoz ladan.
Mr Speaker SPPF i vreman sok mwan, i sok mwan akoz zot koz en parol me selman apre zot dir en lot keksoz. Sanmdi dan zot pti papye sal, People Plus, zot in ekri depi komansman, depi premye paz, ziska katriyenm paz, SNP pe zwe kart lapay. Be Mr Speaker i senp, si ou krwar ki poudir en boug pe zwe kart lapay, e Onorab Robert Georges i konn sa byen ki poudir si en boug pe zwe kart, son kart i lapay ou mete, ou dir li vire.
MR ROBERT GEORGES
Ou’n deza vwar mwan pe zwe kart ou?
Mr Speaker i senp, ou demann sa dimoun pou vir son kart e letan i vir son kart then aprezan ou ou montre e set egzakteman sa. Dan politik i senp..
..motion.
..si ou krwar ki poudir ou oponan pe vin zwe kart lapay, ou dir avek li, vire, e kimannyer ou vire dan politik, ou al dan eleksyon. E letan ou al dan eleksyon si kart i lapay lepep i deside e lepep i montre ki poudir kart ti lapay parey letan Msye Rene ti vin avek eleksyon antisipe i ti dir i pou ganny 65% – 70%, sa sete lapay. E se pour sa rezon ki ti ti fini avek 54%.
Mr Speaker alors nou lo nou kote dan SNP nou pe dir, SPPF i dir kart lapay, be vini nou nou pare pou vire. Nou pare pou vire e pour nou vire fodre ki zot zot dakor pour zot disourd sa lasanble, zot sa bann ki pe appel zot lekor sanpyon vin lo ring e ring i ava deside lekel ki vreman bann sanpyon. Mr Speaker letan mon ti pe ekout tou sa bann tapaz, lo nou screen nek rouz – pare pa pare, nou’n pare – pare pa pare, nou’n pare. Tou leswar lepep Seselwa ti ganny anmase avek sa, pare, pa pare, nou’n pare, CD lo CD, nou’n pare, sanpyon isi. Zot oule dir mwan zot ti pe zis bat latet Seselwa parey zot abitye? Zot ti pe zwe kart lapay? Zot ti a pe fake. Olye pare sa vedir zot ti pe dir avek nou, nou per.
Mr Speaker mwan koman lider SNP mon challenge SPPF si vreman zot krwar ki poudir zot bann sanpyon dan sa lasanble, ozordi nou’n anmenn mosyon pou disourd lasanble. Wi ozordi nou en minorite dan sa lasanble, i annan 11 nou. Nou a pe demann zot ki mazorite, pa bezwen per, zot bann sanpyon, pa bezwen per, annou vot sa mosyon e annou al dan eleksyon an Zilyet.
Me zot, annou serye nou, pa bezwen ozordi, parey zot abitye, parey Onorab Georges in dir, ozordi zot zet sa akoz SNP ki’n anmennen e demen zot anmenn menm zafer akoz zot zot in anmennen. Nou dir avek zot annou pran sa pep Seselwa serye. Si zot dan politik zot serye, ozordi annou montre zot serye akoz li SNP i pa parey pour li parey boulko pour li zwe zot zwe. Ozordi nou pe dir avek zot, bann SPPF, mosyon i la dan lasanble, nou nou annan 11 nou, pa bezwen azir kapon, azir brav, pa bezwen azir parey bann.. – sorry si mon dir sa zot pour ankoler – pa bezwen azir kapon debout brav, siport sa mosyon e annou al dan eleksyon. Ozordi i sa zour pour zot fer li, ozordi i sa zour e mwan personnelman mon osi challenge sa 9 dimoun ki zot zot in fini ganny met dekote, sa bann zafer tenir pa large, la ankor ennfwa i montre nou, zot dir tenir pa large selman komansan par Onorab Herminie, li i large li.
..ar mwan mon’n large pou al pli o mon frer ou ou pa konnen kot ou pou al tonbe.
(Applause\interruption)
..ou ou pa konnen kot ou pe al tonbe, mwan mon konnen kot mon pe al tonbe.
..ou koz bon labous ou.
Mr Speaker an terminan ankor ennfwa mon anvi dir avek SPPF dan sa zwe politik, ozordi i zour pour nou deside. Ennfwa pour tou, mosyon i devan lasanble, zot zot dir, zot pare – parey nou pe dir la prezan pare konmsi ou a krwar i dan inverted commas, nou lo nou kote, dan SNP, nou dir avek zot nou’n pare. Se pour sa rezon ki depi lontan nou pe demann Msye Gappy pou li fer sa eleksyon, depi an Me nou’n dir avek li fer sa eleksyon nou’n pare pour zot. Ozordi alors vot an faver sa mosyon, vote silvouple, nou ava al dan sa eleksyon, vote, zot for e annou dir wi, e nou ava dan eleksyon e lepep i ava pas son verdikt, lepep i ava vote. E nou lo nou kote nou dir sa bann zafer tenir pa large nou pa krwar ladan. Me nou lo nou kote, nou pa pour zanmen les tonbe. Nou challenge zot si zot bann sanpyon, vot an faver sa mosyon e annou al dan eleksyon. E mon konnen malerezman zot en bann kapon, e zot pa pou kapab fer li.
Ou ki kapon, pli gro kapon gro latet.
In ler pou vote. Tou sa ki an faver lev zot lanmen. 11.
Ler ou pe noye, napa ki ou pa a fer ler ou pe noye.
Okenn ki kont? 22.
Mosyon pa’n ganny aprouve e nou fini pou ozordi.