Nesesite pou mete kanpe kan pèp la
Nan moman sa yo, nou kapab tande majorite politisyen ap site toutan mo pèp. Pafwa yo di, se yo ki pòt pawòl pèp la. Pa fwa genyen ki di pèp la avèk yo e se pou pèp y ap travay. Tout politisyen genyen fraz sa yo. Pandansetan tout ap milite nan yon menm peyi ki rele Ayiti se sa tout moun konnen !
Ki sa pèp la ye ?
Yon pèp se yon gwoup moun k ap viv menm kote e ki pataje kèk bagay ansanm tankou : lang, relijiyon, kwayans, kilti elt. Sa vle di se tout moun nan peyi a kelkeswa nan klas li ye a. Tankou lè yo di yon sèl peyi, yon sèl pèp. Lè sa nou kapab di se yon Nasyon. Lè mesye politisyen yo di pèp, sou kiyès y ap pale ? Eske nan politik pèp vle di yon lòt bagay ? E kisa yon kan pèp ye ? Fòk nou reflechi sou bagay sa yo.
Lè politisyen yo di pèp, yo ta vle wè lè sa, klas defavorize yo ak klas mwayèn nan pafwa. Men yo konsidere klas mwayèn yo kòm klas k ap monte, sa vle di yon ban n moun k ap fè efò pou yo vin rich. Men tou, sa pa vle di klas defavorize yo pa fè efò, men efò l yo konn nil pi souvan. Elit entelektyèl la fè pati klas mwayen yo. Yo wè moun rich yo tou. Nan sans sa, nou kapab di, pèp pa vle di nasyon an jeneral. Sa vle di yon nasyon genyen yon sans pi laj. Lè sa se tout moun nan yon peyi : boujwa oubyen rich, pòv oubyen entelektyèl, katolik, vodouyizan, pwotestan, moun ki konn pale kreyòl ak moun ki konn pale franse.
Pou yon kan pèp menm, nou kapab di se yon inite tout bon nan mitan tout moun ki nan pèp la, espesyalman moun ki nan klas defavorize yo ak entèlektyèl yo. Ti machann, ouvriye, technisyen, pwofesè, fonksyonè, elt.. se yo ki kapab nan kan pèp la. Se yon kan pèp k ap kapab goumen kont fòs kote nan mitan nasyon an, pou mete kanpe yon peyi djanm, solid ki chita sou baz inite.
Eske pat janm gen yon Kan Pèp an Ayiti ?
Si zansèt nou yo te rive mete blan franse deyò pou yo fè premye janvye 1804, nou ka di sa se te yon prèv ki montre n te gen yon kan pèp (esklav, afranchi, milat) malgre pòt ko gen sa yo rele nasyon an. Men yo te rive reyalize objektif yo kan menm malgre tout baryè ki te bare yo.
Kan pèp la kapab gen yon ideyoloji ki mete l kanpe epi k ap fè l viv tou. Pakèt lòt ideyoloji k ap travese nan mitan pèp la ka kreye pwoblèm. Kan pèp la dwe gen yon bon tèt ki yon vizyon di ki kote l vle rive. Tèt sa kapab kolektif ( òganizasyon yo) ; li kapab endividiyèl tou (yon vrè popilis) Eske se twòp ideyoloji politik ki genyen ki fè pa kapab gen yon kan pèp ? Oubyen tou, èske se paske poko gen yon ideyoloji ki kwafe tout gwoup yo ?
Ki nesesite ki genyen pou òganize kan pèp la ?
Nan moman n ap travèse yo la, nou wè li plis pase enpòtan pou mete kanpe tout bon vre kan pèp la. Pou l pran nòt, veye revandikasyon, batay pou mete kanpe yon Leta djanm. Pou kapab genyen yon inite nan mitan nasyon an, pou kapab gen pwogrè nan tout bagay (politik, sosyal, ekonomik elt.) epi pou gen respè sou plan nasyonal ak entènasyonal, se yon kan pèp sèlman ki kapab bay tout sa. Men tou li nesesè pou gen kan pèp la pou l di non ak politisyen tradisyonèl dwatgòch k ap koupe rache depi lontan nan peyi epi ki mete divizyon nan mitan nasyon an. Fòk kan pèp la kanpe.
Ki tantativ ki te genyen ?
Nou kapab di, batay sa te gen moun ki te pran tèt li deja. Gen ladan yo ki chanje kan epi ki menm vin kont lit pèp la, genyen ki mouri nan move kondisyon. Se Kiyès k ap pran devan koulye a ? Ak ki ideyoloji tou yo pral mete l kanpe ? Nan fen syèk ki sot pase la, 98 rive 2000 nou te konn tande pale de "Koze Pèp" ki te rasanble majorite peyizan ak lòt moun nan klas defavorize yo. Koze Pèp te gentan fè gwo ekla sou tout peyi Dayiti, men depi aprè lanmò Jean L. Dominique nou pa preske tande pale de li ankò. Eske li la toujou ?
Lòt pwoblèm ki bloke pwosesis pou mete kanpe kan pèp la, se yon pwoblèm lidè. An Ayiti, gen anpil politisyen men genlè pa gen lidè. Eske pa gen lidè kolektif ? Tankou òganizasyon ak enstitisyon yo. Wi gen anpil ! Men èske yo gen lidèchip pou kòmanse ak travay sila. E politisyen yo ?
Nou pap di pa gen lidè kolektif, men gen anpil dout sou yon lidè endividyèl ki ka kòmanse ak travay sa. Paske kounye a mas popilè yo vin pa fè pèsonn politisyen konfyans ankò aprè tout vye erè yo fè devan mas yo. Epi kounye mete kanpe yon kan pèp nan yon peyi kote kriz politik fin dechire tèt tout moun nan mas yo, pa yon bagay fasil. Se pa yon bagay jodi ak demen. Men sa ap mande anpil tan, anpil sansibilizasyon, mobilizasyon, fòmasyon ak enfòmasyon.
- Ki konpozisyon sosyal Kan popilè a, ki liy estratejik li, ki lit ki pou mennen ?