ORIJIN LANNG KREYOL AYITI A - windowsonhaiti.com
ORIJIN LANNG KREYOL AYITI A
Post by Michelange_Hyppolite » Sat Mar 25, 2006 7:41 am
ORIJIN LANNG KREYÒL AYITI A
Pale sou literati ak lenguistik kreyòl Ayiti se youn aksyon ki esansyèl nan devlopman nou ak nan aprantisay nou sou pwòp tèt nou. Men premye eleman fondamantal nan koze a, se konnen orijin mo kreyòl la ak divès teyori ki ap sikile sou ekzistans lanng kreyòl Ayiti a.
Mo kreyòl la genyen divès sans nan diksyonè kou Le Petit Larousse osnon Le Petit Robert depandan ane diksyonè sa yo te pran lari.
Mo kreyòl la soti nan youn mo laten [creare] ki vle di kreye. Li pran youn kouch poud nan lanng pòtigè pou li tounen [criar], ki vle di fè levasyon timounn epitou patisip pase mo a nan lanng pòtigè a toujou vin bay [criado], elve youn timounn. Pi devan toujou nan lanng pòtigè, mo a vin gen sans domestik, ki fèt nan fanmi kote li ap rann sèvis la.
Ane yo pase. Epi youn tèminezon [oulo ] te vin ranplase tèminezon [ado] a nan mo [criado] a ki limenm vin tounen [crioulo]. Ak modifikasyon sa a sans mo a te vin chanje tou. Li te vle di esklav afriken ki fèt nan kontinan amerik la. Pi devan toujou mo [crioulo] a vin gen sans konpòtman ak abitid esklav yo nan Nouvomonn lan ( kontinan amerik la). Ane yo kontinye pase toujou, menm mo a vin gen sans abitid ak fason pale afriken kou ewopeyen ki fèt nan kontinan ameriken an ( J. Holm, Pidgins and croles 1988). Pi ta toujou, lanng kou franse, panyòl, angle ak dòtch vin natiralize mo [crioulo] a ak òtograf pa yo, pou li vin bay sans nou pral li pi devan nan rès tèks sa a semenn pwochen.
Youn lèz nan Istwa Pwezi kreyòl Ayiti, 2000