First 100 Days of New Government (in Kreol)
Premye 100 zur Guvernman “Lepep”
Sa lartik la, li baze lor papye prezante par Lindsey Collen dan Lasanble LALIT ki ti fer dimans 15 Mars, 2015 GRNW. Li an 5 parti.
1. Nuvo Rezim sezi Kontrol Leta Travayist, demantel li
Guvernman Lepep finn balye totalite ansyin “Guvernman” Travayist ek Ansyin “Lopozisyon” MMM, debaras enn sel ku pa zis ansyin Guvernman, me osi ansyin Lopozisyon. Nuvo rezim Lalyans Lepep finn gayne 3/4 syez dan Parlman. Pa zis sa, me li pe al ver ogmant sa mazorite la apre so premye 3 mwa opuvwar, avek demisyon 3 depite MMM, Jean-Claude Barbier, Rafeek Sorefan ek Joe Lesjongard. Sa vedir Guvernman Lepep pe asterla prosed a sezi kontrol Leta, kumans demantel Leta Travayist. Briyevman, li pe fer sa atraver seki li apel “netwaye”, e osi, pu fer sa netwayaz la, par akil tu pyon ansyin Rezim. An partikilye, li finn:
- Pa zis ranplas ansyin Premye Minis Ramgoolam – me aret li, met li antray. Ansyin Sef Guvernman paralize.
- Lisansye e aret ansyin Sef Labank Moris Bheenick – pu kontrol “arm” ekonomik Leta.
- Debaras, e fer lanket lor, ansyin sef MBC, ki ti ansarz propagann Ramgoolam – pu kontrol arm propagann Leta.
- Aret ansyin sef NIU, Jookhoo – setadir pu kontrol arm represiv, an partikilye so seksyon servis sekre.
- Aret ansyin sef VIPSU, Sooroojbally – setadir pu kontrol arm represiv, seksyon protez pepul inportan.
- Ranplas Komiser Lapolis – li pran retret, ale – arm represiv.
- Met Biro DPP su Minis Lazistis, Attorney Jeneral, Ravi Yerrigadoo – pu kontrol arm pu prosekisyon pu tu sa lanket ki nuvo Leta pe amene.
- Akil Voice of Hindu, lorganizasyon kominal pros ar Ramgoolam – paraliz arm kominal ki Travayis ti pli servi.
- Resevwar Naraindra Modi pu Fet Lindepandans – pran kontrol linisativ kote diplomatik depi Travayist.
- Sanz CEO preske tu para-etatik, preske tu Institisyon Guvernmantal – pu kontrol arm administrativ/ekonomik Leta.
- Donn meday enn kantite dimunn, inklir plis ki 500 polisye, pu rekonet zot kuma zom nuvo rezim.
Alor, nu, dan LALIT, finn travers par enn letap “realizasyon” ki seki ti pase an Desam, sa eleksyon zeneral la, li pa ti enn eleksyon ordiner, me enn espes “revolisyon politik”. Tu lezot lafors dan Lopozisyon pankor konpran naryin, me pe zis balot depi enn size a lot, kuma boxer “punch-drunk”, ki li Lopozisyon Parlmanter, ki li Lopozisyon Extraparlmanter. Zot tu kareman konpletman depase par bann evennman.
Tusa bulversman dan Leta donn enn parfin, parey kuma sa eleksyon zeneral 10 Desam ti deza fer ar so vag “Vire Mam!”, enn espes versyon elektoral “Printan Arab” (tu proporsyon garde). Finn ena enn imans volonte popiler ki finn galvanize deryer sa Lalyans Lepep, mem lalyans la finn literalman galfate dernye ler pu devir ansyin Rezim Travayist. E, kan Lalyans Lepep finn eli, sa nuvo Guvernman la pa finn pip enn mo lor “rekonsilyasyon nasyonal”, kuma tultan finn arive dan lepase kan ena balye karo politik. Alor, nu pe temwayn enn espe “revolisyon politik” sann fwa la – sanki li inplik buku sanzman sosyal, e mwins ankor, sanzman ekonomik. Me, nuvo Guvernman pe vir ansyin Leta Travayis anba-lao, par bann mezir liste lao, osi byin ki par so “netwayaz” (get seksyon anba).
Lapres dan so totalite, Loposizyon MMM, Lopozisyon Travayist, zot tu abazurdi net. 100 zur inn pase, e zot pa kone ki finn ariv zot. Tulde parti Lopozisyon Parlmanter, li pa exzazere pu dir, finn eklate avan eleksyon, e pe kontiyn eklate apre.
Tu lider MMM, depi Paul Bérenger ziska Arianne Navarre ek Ajay Guness, koze ondire zot pankor absorb seki finn ariv zot dan zot lalyans, “Un Peuple Uni, Un Pays Moderne” (pu pa dir “enn lepep tuni”, kuma dimunn ti’nn amand zot bandrol). Zot pa realize ki zot ti andan dan sa fiyasko la, e kan Ramgoolam so bann pese deor, zot ena pu sarye sa, zot osi. E zurnalist pa futi obliz zot get realite an-fas.
Deza MMM ti’nn perdi Collendavelloo, e buku manb ek azan MMM ti firye akoz lalyans ar Travayis. Asterla, zot lel fran mason finn demisyone, an-mas, an-difere. Zordi, dimans 16 Mars 2015, Paul Bérenger pe rod enn nuvo manda depi so Lasanble Delege, etan li fini gayn enn depi so Komite Santral yer. Me, kriz dan MMM ek demisyon pu sirman kontiyne.
Kote Travayis, ki li Arvind Boolell, Nita Deerpalsing, Patrick Assirvaden, zot tu pe tatone, zot tu perdi dan bwa. Mem kan Sheila Bappoo demisyone, li enn sekre pandan enn mwa, lerla li enn kafuyaz. E Navin Ramgoolam pankor met deor depi so Parti, ziska ler. Travayis ti deza perdi buku so ex-Minis kan zot pa gayn tiket. E buku zot azan ti vire ar MSM.
E MMM e Travayis pe kontiyn afebli drastikman, mem apre ki zot defet ti paret inn redwir zot a enn lonbraz de zot-mem. MMM fini perdi enn-kar so depite. Parmi Travayis so bann “manb”, buku inn evapore. Anfet, li pa mem kler kisannla dan Travayis, kisannla pa ladan. E lapres burzwa pa futi fer nu kone, nonpli.
Li interesan pu remarke komye lanfaz MMM, Travayis, enn parti Lapres ek radyo prive finn truve pu mete lor kestyon “swi k....”, kuma dimunn dir dan koze inpe vilger, pu sanz size depi tu sa “k…” ki finn fane. Kan 3 Minis (Pravind Jugnauth, Roshi Bhadain ek Ravi Yerrigadoo) al get 2 Swis ki sef anplwaye konpayni deta, enn konpayni pu Guvernman, ansam ar Gooljaury pu gayn dokiman kuma papye kontra, zot truv sa demars la enn bel skandal! Ena enn kontra ki enn konpayni Leta ena. Enn kontra petet “legal”, me sertennman pa etik. Abe, Guvernman ena drwa a kopi sa bann dokiman la.
E burzwazi, plis so bann port-parol, kumsi-ryin-etet vinn pretann, fer zar, ki tultan zot ti kont Ramgoolam; zot osi, zot klerman abazurdi. Sa li lefe enn revolisyon politik, pa zis enn “alternans” ordiner.
(Anpasan, leson pu nu dan LALIT, otur expoz tu sa “koripsyon” finn profon. Nu finn aprann dan lapratik kimanyer “koripsyon”, li pa zis egal a kantite kas ki finn “kokin”, mem si, sa osi li deza grav, me li vedir enn seri demars polisi fware net, e se sa ki fer ditor inestimab tu dimunn. Ena 2 lexanp reelman klasik: Li ti inportan dezangorz Port Louis (tu dimunn pe perdi letan, komers pe perdi kliyan tulezur, etidyan pe fatige, etc), alor 2 proze ti sipoze remedye sa: Ring Road ek lotorut Terre-Rouge-Verdun. Kan tulde sime finn literalman kolaps, li ule dir sa polisi pu dezangorz Port Louis finn sufer. E kapav li akoz tu sa koripsyon la, ubyin omwin anparti akoz koripsyon. Mem zafer, kan u blok tu devlopman otur Port Louis (lavil kapital, lavil kot ena sel lepor pei) par proze Jin Fei dan Lenor ek Neotown dan Lesid, e si ena koripsyon ki finn afekte sa 2 desizyon la, li enn trazedi parski u polisi pu devlop pei riske an-peril net.)
2. Politik ekonomik nuvo Guvernman pu vinn pli kler Mardi dan 8 zur, 23 Mars, kan Bidze Lutchmeenaraidoo prezante, me deza li kler ki nuvo Guvernman:
- pe sutenir lindistri kann ek disik, plito ki al ver diversifikasyon agrikol.
- pe viz pu maske mank anplwa, atraver met Rs10 milyar pu tit-antrepener, sanki Guvernman anons kreasyon nuvo sekter lekonomi.
- pu al ver enn depresyasyon kontinyel Rupi Morisyin.
- pu gayn difikilte aret sa “lagrev investisman” par gran burzwazi.
- finn fer Moris vinn premye pei “pa devlope” pu siyn Lakor Trade In Services, su WTO (5 zur desela). Sa vedir tu pei ki manb WTO pu kapav investi dan “servis” Moris, lor mem baz ki Economic Partnership Agreement (EPA) ki Moris ena avek Linyon Lerop; sa vedir li vinn ilegal pu fer “diskriminasyon” anver kit institisyon nasyonal, ki li atraver tax ubyin sibsid. Sa vedir nu finn permet nuvo reyn siper-kapitalis rant dan Moris.
Remarke ki burzwazi, ek tu bann port-parol pro-kapitalist, finn byin vit salye Guvernman. Zot finn realize ki zot finn “perdi” net kan zot finn sutenir Lalyans MMM-PT, ki finn sibir enn telman gran defet. Alor, vit-vit zot finn kumans rod “dezyem mirak ekonomik” depi Jugnauth.
3. “Mezir” sosyal ki Guvernman Lepep fini pran:
- ogmantasyon pansyon vyeyes, e tu lezot pansyon iniversel.
- konpansasayon saler Rs600 across-the-board (lao enn sertin sif).
- aboli DLC (Driving License Counterpart) , plis “double jeopardy” (dub pinisyon – lamann plis perdi pwin, setadir al ver perdi laysenns).
- repran laplaz ek plizir lezot Steytlenn ki ti alwe a pros ar Parti Travayist – enn aksyon drastik, e byin planifye.
- proze CT Power finn kareman rezete.
- ID Kard biometrik finn met lor buton “hold”.
4. “Netwayaz” finn kumanse. Anfet seki sa ule dir se nuvo Rezim pe atak rezilta sa favoritism dan kad Travayis so politik “demokratizasyon lekonomi”. Mem si LALIT, nu finn denons inpinite ek gurmandiz “monarsik” reyn Ramgoolam depi 2008 par la vini-mem, nu pa ti zame panse ki so reyn ti deza osi puri ki nu pe realize ki li ti’nn devini, amizir “netwayaz” pe expoz degre puritir. Ni nu pa ti realize a ki pwin, MSM sirtu, ti deza prepar so ku, pu li sezi kontrol e “netwaye”. (Anpasan, term “netwaye”, li ena enn sinifikasyon pozitif setadir “met prop”, me li osi inplike ki “masinnri Leta la” li bon, zis bizin netway li, tir enpe salte ki finn kol dan so mekanism. E pli trakasan, li osi kapav vinn kumansman enn prosesis fasizant, kuma dan ka ideolozi fasizant, ki tultan pe “netwaye” pu tu problem. Alor, nu bizin vizilan pu kone kan netwayaz apre enn reyn Ramgoolam osi puri, li pa sifi e bizin sanz sistem la, enn kote, e fode pa nuvo Rezim pa depas sa “netwayaz” ki neseser, e vers dan enn lot danze.)
Anu get tu sa bann lanket, ek lezot laspe “netwayaz”.
RAMGOOLAM, limem
- Ramgoolam arete, large su kosyon otur enn vol dan so kanpman Ros Nwar an 2011, dan ka konplo pu mintenir ki Ramgoolam pa ti laba avek so metres, Nandanee Soornack; enn lanket ki petet liye ar lamor dan selil fe Ashok Kumar Ramdhony.
- Loperasyon Lakaz Liyon – Rs 220,000,000 likid dan lakaz Ramgoolam River Walk. Laplipar sa kas la ti dan biye nimerote an seri $100 direk depi 2 diferan brans Labank Federal USA, ek biye nimerote an seri Rs2,000 direk depi Labank Moris.
- Dosye otur so metres Mme. Soornack, ki an Itali depi zur Kawnting, ek Ramgoolam so ex-ami Rakesh Gooljaury. Zot finn gayn 4.5% komisyon depi lavant Mauritius Duty Free Paradise, enn konpayni deta, e ki finn osi gayn enn lez 48% depi lavant prodwi MDFP atraver de konpayni midelmenn, Dufry ek Frydu. Par santenn milyon rupi inplike ladan. Plis Mme. Soornack dwa Rs58 milyon parla lokasyon; li dir li dwa “selman: Rs40 milyon!
- Nu pe truv kumansman gran, gran dosye, kuma otur 6 Airbus ki Air Mauritius finn akerir, enn kontra Rs75 milyar, kot ena petet larzan komisyon ki finn ankese dan Labank, swa an Swis swa an Saypres.
- Bizin vey koneksyon Denis Sassou Nguesso, sef Congo Brazzaville, ki ti vinn Moris ek enn delegasyon 65 dimunn, dan kad enn loperasyon triangiler (inpe misterye) Moris-Congo-Singapur (avek petet enn lyin Fran Masonnri Nguesso-fami Li Kwan Yu-Ramgoolam).
Lezot dosye
- Buku dosye “later”, e ena buku later fini repran par Leta (Soodhun ansarz sa): Sa bann dosye la inklir Sungkur, Nundlall, VoH, fami bann lider VoH, nyes Ramgoolam, Woochit, 200 arpan Rosebelle, dosye later agrikol pe su-lwe, Ramjuttun, lot lot.
- Bheenick ek so fayling kabinet.
- 81 kont Morisyin dan Labank Laswis (sa li kwinside anterm letan, me li enn dosye inisye depi deor).
- Kontra Betamax kase, e pe fer lanket; Guvernman pu gayn Rs350 milyon anplis par an..
- Jin Fei, pe renegosye.
- Ledikasyon tersyer, Bacshi deor, ena lanket lor li.
- MBC ena enn seri lanket
- Labank Moris ena lanket
- Ena band sonor otur lafami Jugnauth, ena lanket tuzur.
- Casino, ena enn gro dosye, lanket.
- Ring Road ek Valton, ena lanket. Ena inzenyer sispann, tu.
- BPML; problem lor servi later pu parking.
- Metro leze, proze abandone, negosye ar Lend pu servi liyn kredi pu lezot proze.
- Purswit kont ex Minis Lazistis ek Lagrikiltir (Faugoo) ek ex Minis Lasante (Bundhoo)
Plis tu dimunn prezan invite pu azute lor sa lalist la. Si mo ti al met tu, mo papye ti pu vinn tro long.
5. Alor, kot nu ete zordi, mi-Fevriye, 2015, e kot nu predir tu pe ale?
Travayis ek MMM pu kontiyn afebli, sirtu Travayis.
Lezot lopozisyon extra-parlmanter osi byin feb. Anu zet enn kudey lor ki kudme nu kapav atann depi zot dan sa sityasyon politik byin grav la.
Bann otur Subron finn byin trankil. Swa zot pa kone ki pu fer, swa lapres ek radyo finn larg zot, li pa kler. Zot swadizan atak kont Best Loser, apre 10 an fos-rut, finn truv zot tu pe dibut dan kaz-depar. Dayer LALIT finn averti zot ki zot demars ti pu ariv la. 2-3 zur desela, SAJ inn anonse ki li pu selman prolonz mini-amandman absird ki Ramgoolam-Berenger ti amene lane dernyer. Nasyon Zini pu satisfe, li dir, e li vre. Me, Best Loser pu res anplas. Alor, stratezi RA pandan 10an finn devwal so bankrut, ki ti anfet la, depi so kumansman malonet: kot zot fasad piblik se ki zot pe atak BLS frontalman, tandi ki dan Lakur zot ti pe al zir afidavit pu dir zot pa pe atak BLS ditu. E, kuma Berenger, zot gayn difikilte admet ki zot finn fer erer.
Bann Bizlall, EDP, zot osi, paret inn eklate. Jameel Peerally, par exanp, paret nepli dan EDP. Zot bi sete pu rasanble tu dimunn pu defann “demokrasi parlmanter” kont Ramgoolam/Berenger ki zot ti absoliman sir pu opuvwar. Me sa stratezi, kan Ramgoolam/Berenger gayn enn bate bef, li klerman ariv so dat expirasyon. Ramano inn kumans ekrir long long patant lor nom ... par EDP, me Muvman Premye Me. Finn ena sa “Parlman Popiler” ki CTSP fer kot so batiman Rozil, me ki form parti stratezi EDP. Li paret ki Catherine Boudet inn gayn enn espes sukontra pu organiz li. Li paret enn institisyon tris ek mem absird, pli farfeli ki lakaz zuzu. Me, li osi reprezant enn danze, dan enn lepok kuma lepok zordi. Li exziz ki dimunn prezan “likid” zot lorganizasyon, e al reprezant zis zot mem individyelman!
Bann lezot kuma Sheila Bunwaree, Roshni Muneeram, zot osi byin trankil (apar ki Ansam so adzwin lider, Gaetan Siew, finn gayn enn nominasyon Guvernman Lepep).
Habib Mosaheb ti fer enn sel program Radio One, ki ti sipoze enn emisyon “mansyel” ar bann “zenn” dan politik. Li finn invit enn EDP (Tan Yan) ek enn RA (Parapen) ek enn Lalit (Shabeela) pu diskit aktyalite. Reprezantan Rezistans ek sirtu EDP ti fer buku badinaz deplase dan program Radio One lor “linite lagos pe fer par Habib”, me seki ti byin remarkab, se tulde ti anfaver Guvernman Lepep a enn degre ase sokan. E zot analiz ekonomik, li meynstriym ekonomiks burzwa a 100%. Program Radio la pa finn re-organize, kuma ti sipoze, otan ki nu kone.
Li vre pu konstate, ki EDP ek RA, parey kuma PT ek MMM, pena okenn koerans politik. Zot pa paret pe konpran ki finn arive, e ki pe arive.
Guvernman Lepep pu kumans asiz li o-puvwar, gayn Leta burzwa su so kontrol. E li pu, ankor enn fwa, parey kuma Reyn Nimero 1 SAJ, enn reyn Bonapartist, setadir li pu dikte a tu klas sosyal, inklir burzwazi limem, me san met an-kestyon lefet ki burzwazi ki opuvwar.
Me, kriz ekonomik sistemik Moris, e kriz zonn Euro pe kontiyne, e pu sa, MSM-PMSD-ML pena okenn repons. Li pa mem pretann li ena.
Alor, nu pe kontiyne dan sa dezeneresans, ki finn vinn tipik pu lepok aktyel kot kapitalism internasyonal ete zordi: dimunn ris pe vinn pli ris, pov pli pov. E pli inportan, seki pran desizyon ekonomik ki afekte tu dimunn, li kontiyne res enn minorite 1% parla popilasyon. Ala, sistem kapitalist: enn ti-minorite pran tu desizyon, akapar personelman seki travayer lepase finn kree, tandi ki gran mazorite dimunn, si zot gayn sans gayn plas travay, res vann zot kuraz, rupi ertan, rupi pyes, rupi latonn, rupi mo. E, antretan, sistem kapitalist kontiyn rwinn planet, ariv bann pwin non-retur lor buku indis diferan dan lanatir. Antretan, sistem yerarsik ki apel patriarsi, ki dat depi byin avan sistem kapitalis ki ena zis 250-300 banane, kontiyn dominn laplipar fam, zanfan e osi laplipar zom.
Tusala pu dir, nu ena buku travay. Nu ena buku travay politik divan nu. Nu bizin tu nu rezurs anterm lexperyans, anterm intelektyel, anterm militan, anterm organizasyonel. Nu bizin tu nu pasyans. Nu bizin tu nu kuraz.
LALIT sel parti politik koeran. Nu sel parti politik ki anfet relevennt a sa lepok la. Nu sel parti petet avek fyel. Nu sel parti avek pasyans revolisyoner. Nu pa gran. Me, nu bizin konstrir enn parti ki ase for pu donn enn direksyon dan enn lepok ki pu deplizanpli difisil, a la long.
E, pu sa laspe nu analiz, pu ena enn introdiksyon par Rada, ki pu koz lor “konstriksyon parti” pli tar dan sa reynion la.