Orijin Espresyon "Bouda Nini"
Foto Nani lan Achiv Nasyonal Jamayik
Bouda Nini se yon espresyon ki vle di manti. Sanble orijin espresyon sa a remonte jis lan ane 1720 konsa lan Jamayik, yon zile toupre Ayiti. Alepòk, lan Jamayik te gen yon fanm vanyan ki te rele Larèn Nani ~1685-1755. Li te goumen ak kolon Anglè jis li te arive etabli teritwa pa l, anndan Jamayik kote moun ki mawon esklavaj te ka viv lib. Zòn nan te pote non l kòm Lavil Nani. Larèn Nani te fèt ann Afrik Ginen. Li te moun Nanchon Kowomanten. Kòm Anglè yo pat arive fè sa yo vle avè l, li vin tounen yon ewo pou Eritye Ginen lan Jamayik. Ak admirasyon pou Nani, vin gen tout kalite lejann sou li. Yo te menm arive di lè Anglè yo tire sou Nani, li atrap bal yo ak dèyè l, san sa pa blese l.
Malchans pou anpil moun an Jamayik, libète se yon bagay anpil lan yo pa arive wè, kwak yo goumen anpil pou sa. Se te abitid Anglè yo vann rebèl Jamayiken ann Ayiti. Konsa, yo fè yon kòb pandan y ap debarase yo de yon pwoblèm. Dapre tradisyon fanmi m, gran gran grann mwen, Manko, se te yon Jamayikèn yo te voye vann Ayiti poutèt yo te pran l kòm rebèl. Rive Ayiti, li vin viktim Jan Bèna, yon kolon. Li te sètoblije fè pitit pou li. Men chans pa l, Revolisyon Ayisyen an met fwen lan abi sa a. Se pa ni youn, ni de istwa sou moun Jamayik kolon janbe Ayiti. Kwak pa gen okenn prèv pou sa, men gen moun ki di ata Boukmann se Jamayik li soti. Menm gen chante Lwa ki pale sou moun ki rantre soti Jamayik. Gen yon chante ki di: “Jan Pòl Nago, li soti Jamayik o, ago, ago...” Fòk kanmèm pami tout Jamayiken sa yo genyen ki te konn pale de sa ki te pase lakay yo. Petèt se konsa istwa Nani vin pale ann Ayiti. Se ka byen lan sid peyi a istwa sa a pran an premye, paske se la komèsan Anglè te konn fè plis ale vini.
Kwak Lafrans te ensiste pou se sèl avè l kolon Franse fè komès, men kolon yo ,se lajan yo te konnen. Lan sid la, yo te konn jwenn pi bon pri pou machandiz lan men Anglè Jamayik yo, poutèt sa, yo te fè anpil komès ilegal avèk moun sa yo. An jeneral, kolon lan sid te gen mwens kòb pase sa lan nò yo. Pou mank lajan, Anglè Jamayiken yo te konn twoke Afriken, ak kolon lan sid la, pou danre. Komès bay Anglè yo kontak ki vin mete yo alèz pou yo eseye pran kontwòl sid la lan men Lafrans. Pandan Revolisyon Ayisyen an, Anglè yo te arive pran kontwòl zòn nan pandan 5 ane (1793-1798). Men enfliyans Anglè lan peyi a, sitou lan sid la, fon pase ti bout tan okipasyon an. Pou jis jodi a, peyi a gen yon vil ki rele Lèzanglè (Anglè yo). Konsa tou, gen Mòn Zanglè epi gen Fò Olivye. Sanble fò a pote non Olivye Kwonmwèl, yon ansyen Chèf Angletè ki te eseye pran kontwòl Ayiti an 1655. Sa te pase mal, men lan menm ane a, Anglè yo sezi Jamayik. Lan peyi a, gen anpil non Anglè kòm non diferan zòn. Gen Be Anglè ak Be Dèzanglè. Menm gen yon plaj ki rele Kokoye Anglad. Anglad la se yon lòt fason pou moun di Angletè toujou.
Pou jan istwa Nani popilè lan Jamayik, pa ta ka gen tout enfliyans Anglè sa a ann Ayiti, pou istwa Jamayiken sa a pa ta rive sikile ann Ayiti. Tousen Louvèti te okouran aktivite mawon Jamayiken yo lan mòn kote Nani te chèf la. An plizyè fwa, pandan epòk Okipasyon Anglè a, misye konpare Revolisyon Ayisyen an kòm menm afè ak batay mawon Jamayiken yo (Dibwa, 2005). Istwa Nani te menm rive jis o Zetazini. Pawòl sou Nani parèt lan yon lèt Prezidan Ameriken Toma Jèfèsonn te ekri Napoleyon pou l ankouraje misye siyen yon antant ak Tousen parèy sa Anglè yo te siyen ak Nani. Pa gen dout, Nani te yon fanm vanyan. Men lejann voye l monte plis toujou. Avrèdi, Nani te bat Anglè yo lan lagè paske li te konn fè pyèj byen e li te konn byen kamoufle solda l yo. Se pa atrap li te konn atrap bal ak deyè l toutbon. Men, moun renmen lejann. Se pou sa se lejann nan ki parèt lan espresyon Bouda Nini an. Men pouki se Nini nou di, se pa Nani.
Petèt youn nan rezon pou sa, se Nani pat non l toutbon, se te tit li. Lan lang moun Nanchon Kowomaten, Nani vle di gwo chèf. Nini se yon fòm kout pou mo Kowomanten onini. Onini vle di yon moun distenge. Nini ak Nani sanse gen menm sans, youn ranplase lòt.
Sanble, Bouda Nini soti lan lejann sou Larèn Nani ki tap atrap bal ak dèyè l. Men kòm bagay konsa pa ka fèt toutbon, Bouda Nini vin sèvi kòm yon espresyon ki vle di enposib. Petèt se tèlman Anglè yo vann moun Jamayik ann Ayiti, istwa Bouda Nini vin pran pye lan peyi a jis li tounen yon espresyon nòmal.