Ansiklopedyòl: Pwezi Kreyòl: Kòman Ou Ka Rekonèt Yon Powèm?
Anvan nou ale pi lwen nan chache definisyon ak règ ki gen nan òganizasyon pwezi, an n mande tèt nou, dabò, kisa ki ka pèmèt nou rekonèt yon powèm, menm si nou ta rete sou fason li chita nan paj yo. Mwen pran egzanp ak ti tèks sa a Andre Fouad ekri nan SOUF DOUVANJOU, li rele Bap pou bap: M ap file bab pou bab Nan lese frape mo youn dèyè lòt mo melimelo lonbray syèl zye pichpich liy yon powèm depatya lonbray yon gout dlo anplis mwen vle angranjan nan chalè souf douvanjou
Mwen chwazi ti tèks sa a nan liv Andre Fouad mwen fèk resevwa. Gade byen kijan li depoze sou paj la. Nou konstate ke li pa al chita menm jan ak eksplikasyon mwen bay yo. Li gen fason pa li pou li okipe espas. 1).- Chak liy gen yon longè ki pa oblije soti nan maj agòch pou rive nan maj adwat. Youn nan bagay ki enpòtan sèke pwezi pa swiv règ jeneral gramè ki di, se lè w ap kòmanse yon fraz ou dwe mete majiskil.
Chak liy pwezi ka kòmanse ak yon lèt majiskil selon volonte powèt k ap ekri a. ( Remake Fouad mete majiskil nan premye liy lan sèlman.) 2).- Powèt yo konn mete liy yo an gwoup: De (2); Twa (3); Kat (4); Senk (5)… avèk entansyon pou yo fòme sa yo rele ESTWÒF (ESTWÒF yo separe ak yon espas blan). Liy yo, se sa nou rele Vè. Konsa nou konnen: yon liy se yon "vè", yon pakèt liy ansanm se yon "estwòf." An nou vanse pi devan. Depi yon tèks gen estrikti mwen soti pale nan 2 pwen ki devlope anlè a, yo rele li Powèm. Alòs, mwen ap pwofite di nou yon powèm pa vle di pwezi. N ap gentan tounen sou diferans la pou nou. Konsa, nou rekonèt yon powèm nan fason yo depoze li sou paj. Blòk Vè ki ladan li yo ka gen longè ak dimansyon ki diferan. Se sa yo rele estwòf. Enplis de sa chak liy powèm nan se yon vè. Menm vè yo ka gen dimansyon ki diferan, jan nou wè sa nan tèks mwen bay kòm egzanp lan. Yo konte longè vè yo pa pye. Yon pye se yon silab: sa vle di, yon son byen detache pou kont li. Pa egzanp nan vè sa a: (/Nan /le/se/ fra/pe/ mo/ youn/ ak/ lòt/), nou jwenn nèf silab. Men youn nan bagay ki fè anpil atirans nan yon powèm se sa yo rele rim nan: se yon mizik ki jwe nan bout final plizye vè pou karese zorèy nou menm k ap li. [Remak mwen fè sou tèks nou poste sou paj Atelye Pwezi Kreyòl, fè mwen wè nou renmen vè lib.] Sa pa anpeche mwen kontinye toujou pale pi devan sou estrikti powèm nan jan li te ye pou anpil gwo ekriven ki te fè valè Pwezi. Kounyeya nou wè li fasil pou nou di sa se yon powèm lè nou rive anfas yon tèks : a) Li gen liy ki pa bezwen pran tout longè paj epi yo konte yo pa silab, yo rele liy sa yo vè. b) Lè yon pakèt vè rasanble ansanm yo fòme yon gwoup ki pote non estwòf. c) Lè yon son repete nan plizyè bout final liy li fè sa yo rele rim. Men si yon powèm pa gen estrikti sa yo, sa pa vle di li pa yon powèm. Paske ekriven Ventyèm syèk yo te ekri souvan san yo pat mete tèt yo nan anbara ak paramèt (fòm ak estrikti) sa yo. Jean Rony Cinéus Lektè - Ekriven - Kritik Literè Atelye Pwezi Kreyòl