Manno Ejèn AK MICHEL-ANGE HYPPOLITE Byografi Manno | The Haitian voice
Home Staff Community Manno Ejèn AK MICHEL-ANGE HYPPOLITE Byografi Manno
AK MICHEL-ANGE HYPPOLITE Byografi Manno
Natif Gwanntanamo, Manno Ejèn fèt, an jiyè 1946 nan peyi Kiba. Yon peryòd, kote yon vag imigrasyon san pran souf t’ap travèse Ayiti. Plizyè santèn, plizyè milye peyizan ansanm avèk yon bon pòsyon nan klas mwayèn nan te kraze rak pou yo te chape anba mouvman Rejete-a. Mouvman sa a, se te pèsekisyon Legliz katolik kont vodoun. Nou jwenn vyewo sa yo sitou, nan peyi panyòl tankou: Sendomeng, Kiba, Venezwela. Pa bliye, nou fenk sòti anba represyon okipasyon meriken, ki te dire 19 lane (1915 – 1934) pou kraze revòl Kako yo.
Se nan mitan tout devlopman sa yo Manno Ejèn te antre Ayiti avèk papa-l. Tou jenn, Manno Ejèn te koumanse enterese nan aktivite atizay, kiltirèl, k’ ape devlope. Nan laj diznevan, li vini manm gwoup kiltirèl Mouvman Kreyol ayisyen ki te anime yon emisyon sou lakilti chak dimanch, sou antèn Radyo Karayib. Se la, sou non batay Papiyon Nwa, Manno Ejèn fè premye eksperyans-li nan lekriti kreyòl, anndan branch Mouvman Kreyòl ayisyen ki rele Sosyete Koukouy. Nan gwoup sila-a, se yon krèy powèt, ekriven, fouyapòt (fouyadò), lengwis ki ekri, fè rechèch sou lang kreyòl la epi pibliye rezilta travay-yo anndan de ti liv Sosyete a, ki te pote non Kreyòl :Cahier N0 l ak Kreyòl : Cahier No 2.
Toujou aktif nan milye atizay, kiltirèl, sosyal kominote ayisyen an, Manno Ejèn asosye-li avèk gwoup kiltirèl Lakou Lakay. Pita, koneksyon li te genyen ak ekip Mouvman Kreyòl Ayiti a vin pèmèt li fonde, nan Monreyal, ansanm avèk kat lòt mounn :Julio Jean-Pierre, Michel- Ange Hyppolite (Kaptenn Koukouwouj), Jean-Robert Placide, Vilbrun Romulus, Sant etid ak ekriti kreyol – Sosyete Koukouy. Group kreyolis sa a vini kreye Bilten Koukouy yo piblye nan Kanada. Anmenmtan, Manno vini manm branch Bannzil kreyòl nan Amerikdinò-a. Sòti 1990 rive 1997, li kowòdone Jounen Entènasyonal Kreyòl-la, nan Monreyal.
Daprè Rodney Saint-Éloi, nan revi Brève littéraire,(2005) Egziltik se “yonn nan premye travay ekriti ki fèt sou ekzil an kreyòl”. Maximilien Laroche (anndan Sémiologie des Apparences Caraïbes 1996) di Egziltik se ” …, yon lang transfòme ki plonje nan limenm, nan grandlo tout mo li- yo avèk tout sans ansyen, kounye ak lavni yo genyen”. Pou Kaptenn Koukourouj limenm, (Istwa Pwezi kreyòl 2000) Egziltik “se yon chanjman nan pwezi kreyòl la”.
An 1968, li resevwa pri Fèt manman, Mouvman Kreyòl, (Choublak ak Kamelya, MK, Koleksyon Koukouy-ONAAC). An 1998, li pran mayòl “Prix Jacques-Stephen-Alexis de la nouvelle”. Li patisipe nan “7èm Festival Literraire International Metropolis Bleu de Montréal, 2005”, nan aktivite “Poésie prend le métro” (Monreyal, 2005).
Lekriti-a se yon fason pou chanje atizay-la, yon bezwen pou revolisy- onnen larèl lide-yo. Yon sòt debòdman san lobedyans, yon viray, chaviray, san baboukèt, pandan l’ ape pote vizyon pa-li, vèsyon pa-li nan sa yo rele libète inivèsèl-la.
Pou sanba-a, pwezi kreyòl-la dwe makonnen epi pran rasin nan reyalite sosyal, atizay, kiltirèl peyi-a. Sa ki vledi, si nou vle jwenn piblik-la, pale avèk pèp-la, lekriti kreyòl-la dwe pote valè pa-nou ladan, pou yon Ayiti chèmètchèmètrès avèk pwòp koulè-li, pandan l’ ape charye libète inivèsèl-la nan limenm.
Powèt la di ” Pwezi se yon lòsyè pousyè ki an libète, yon lèz sann ki lage, memwa respire youn priz alafwa. Se pa yon istwakout pou rakonte, mennen moun nan yon kèlkonk direksyon. Pwezi, se jwe avèk dezòd. Yon trajè ki pa abouti, paske li pa dwe yon rakontay “.
Li pouswiv pou l di ” Yon powèt se estetisyen mo li ye. Yon fèzèd mo. Pwezi se yon chay emosy- on ki rann sa ki envizib vizib, sa ki vizib envizib. Yon aganmafwezay ki pa janmen fini konplete. Se yon vole gagè espirityèl. Kòmkidire, yon mizik enstrimantal wòdpòte pou reveye emosyon, sansasyon kidonk raj, kolè, revòlt, kontantman, plezi, trankilite. Yon moniman pleziyis totalkap- ital. Konviksyon powèt, angajman-li dwe pase nan zèv-li san fè diskou “.
Ak Michel-Ange Hyppolite (www. Kreyol.org)
Previous articleLe livre du mois La décapitalisation d’Haïti sous le masque du “Nord-Est open for business”
Next articleMaurice J. Midi April 1, 1928 – April 4, 2019 (Age 91)