Tuesday 26th November 2013 – The National Assembly of Seychelles
Home » Verbatim » Verbatim - Third Term 2013 » Tuesday 26th November 2013
Bonzour tou bann Manm Onorab, bonzour Minis ek son delegasyon, bonzour tou bann dimoun ki pe ekout nou dan lakour. Before we proceed, I would like to recognize the presence of Mr Mahloof. I hope i have pronounced his name correctly. A Member of Parliament from the Republic of Maldives, who would be attending briefly the session this morning. Welcome Mr Honorable. E kant a nou, nou pou kontinnyen avek nou kestyon. Ozordi nou annan plizyer kestyon pou Minis pour Lasante, Mrs Mitcy Larue e nou pou komans avek kestyon 221. Onorab Natasha Esther.
Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, Minis ek ou delegasyon. Tou Manm Onorab e tou dimoun alekout. Mr Speaker, mon kestyon i lir koumsa. An vi ki spesyalis pour lizye i deservi bann zabitan Praslin selman en fwa par mwan e sa pe fer ki en kantite dimoun i bezwen esper lontan pou ganny en apwentman, mon ti a kontan konnen ki Minister Lasante pe fer pou adres sa problenm. Mersi.
Bonzour Mr Speaker, bonzour tou Manm Onorab, tou dimoun alekout, bonzour. Mr Speaker, Onorab mersi pou ou kestyon. Ziska tou dernyenman, spesyalis pou lizye ti pe mont Praslin regilyerman enn ou de fwa par mwan. Sa ti posib akoz ti annan 2 dokter kot klinik lizye. En korperan Sinwan ek en Seselwa.
Avek depar sa korperan ler son kontra ti’n terminen, in annan en ranplasan me lo en baz tanporer. In fer ki nou’n trouv nou avek selman 1 dokter e in vreman difisil pou kontinnyen vizit Praslin lo en baz regilye. Me pasyan i ganny refer avek Lopital Sesel pou vwar spesyalis depandan lo zot kondisyon. Fodre fer resorti ki a sak vizit spesyalis i vwar pasyan sorti dan 3 distrik. Grand Anse, Bais St Anne ek La Digue. Sa i reprezant ant 25 a 30 pasyan par vizit. Ladan i annan pasyan avek maladi kronik ki bezwen ganny revizite par dokter regilyerman, osi byen ki bann nouvo pasyan.
Pou adres sa problenm apwentman, nou anvizaze fer serten sanzman dan lafason ki pasyan i ganny refer kot spesyalis. Poulemoman, spesyalis i vwar tou dimoun ki annan nenport ki problenm ek zot lizye. Pe ou enport son problenm. I pou enportan ki bann dokter dan klinik i reaprann egzamin lizye e donn tretman apopriye pou bann maladi senp, tel ki conjunctivitis, lizye rouz e grate. Sa i a soulaz louvraz spesyalis e donn li plis letan pou vwar dimoun avek problenm grav e ki demann plis latansyon ek swen. Selon nesesite, dokter dan distrik pou touzour kapab konsilte e diskit zot pasyan avek spesyalis. Ki a donn zot gidans lo kwa ki fodre ganny fer pou sak pasyan. Fodre note ki avek en sel dokter, preski sa lannen nou’n arive fer 143 loperasyon katatrak e 99 lezot loperasyon bann striktir lizye pou lezot maladi. En sel dokter klinik, in osi deservi 4,881 pasyan enkli Praslin, La Digue, pou sa lannen. E ladan 1,140 ti vin fer zot premye vizit e 3,741 i pasyan ki bezwen fer long swivi.
Mon Minister i angaz li lo sa Progranm Vizyon 2020 ki annan pour bi idantifye e tret bann maladi ki afekte lizye, ki fer sa dimoun vin aveg. Sa Progranm i osi enkli bann sesyon formasyon pou dokter, ners e tou sa ki travay dan sa domenn. I tre enportan pou ogmant konesans e kapasite bann lot kad staff dan sa zefor pou donn sa latansyon neseser sa ki annan en problenm lizye. An Oktob sa lannen ti annan en Latelye pou bann school health nurses, kot zot in aprann plis lo bann kondisyon ki afekte vizyon en zanfan e koman pou detekte e refer sa zanfan pou en swivi. Ners Praslin ek La Digue, ti osi partisipe. Dan sa menm loptik, bann sesyon formasyon a ganny organize pou bann dokter dan kominote. Minister pe fer son mye posib pou rekrit ankor spesyalis lizye e kontinny son program osi avek bann visiting surgeon pou ede tir sa backlog. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, an vi larepons Minis lo shortage spesyalis. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si i annan okenn statistic lo okenn Seselwa ki pe aktyelman etidye dan sa field e si wi, dan konbyen letan nou ekspekte i konplet son letid pou vin deservi Lopital Sesel. E si non, eski anba nouvo restriktirasyon son Minister zot pe tret sa size koman en size priyorite pou ede rezourd sa sitiasyon. Mersi.
Mersi Mr Speaker, poulemoman bann etidyan ki pe etidye, nou napa ophthalmologist. Me parey mon’n refer sorti dan mon prezantasyon, nou pe recruit spesyalis lizye. E lefe ki anba nouvo Health Care Agency, nou CEO, definitivman ki pou pran sa servis. Sa i enn latas enportan ki i pou bezwen antreprann. Se ki nou asire ki nou annan bann spesyalis dan bann domenn ki nou annan mankman ozordi. Sa i pou en travay priyoriter mon Minister. Nou deza komanse e nou bezwen osi asire ki dan tou bann Unit ki nou mank bann spesyalis, nou bezwen fer sir lannen prosenn nou annan ase sa mendev. E ankor nou annan bann visiting surgeon ki vini. Par egzanp boner nou ti annan ophthalmologist sorti Kenya, ki ti vin ed nou en pti pe avek bann loperasyon katarak ek lezot. Me sa bann visiting specialist, i kapab selman vin a en serten moman, e nou sa osi nou pe ankouraz bokou. Akoz nou kapab annan visiting surgeon ki vin premye 3 mwan, zot ale, next 3mwan nou annan en lot, sorti dan en lot pei ki vini e sa i pou kapab ed nou byensir pou kapab rezourd enpe sa backlog ki nou annan. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker. Bonzour tou dimoun, bonzour Minis. Minis ou’n dir ki lefet ki sa spesyalis i deservi osi touletrwa distrik e nou konnen dan nou distrik osi i annan en kantite backlog. Ki pe arive avek bann Progranm parey ou ti anonse en fwa dan Lasanble, sirtou pou loperasyon katarak ki nou konnen poudir dan distrik i ankor annan en kantite backlog ki zot pe fer pou kapab redwir sa bann backlog e osi bann dimoun ki osi annan randevou i annan plis ki 2an pase. Mersi.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, si mon pou dir lo La Digue nou annan selman, dapre lenformasyon ki mon annan. Nou annan selman 7 pasyan ki pe espere pou fer katarak lo La Digue. E lo Praslin nou annan nou selman 22 pasyan ki pe esper ou fer loperasyon katarak.
Me dan lavenir, dan lefitir nou plan avek nouvo reorganizasyon Minister, nou lentansyon se desantraliz sa bann servis. Praslin i en landrwa kot nou pe fer vini bann lekipman neseser avek led WHO, pou nou kapab al Praslin. Savedir spesyalis i desann sorti Mahe, i al Praslin e Praslin i kapab fer katarak laba lo Praslin e dimoun La Digue i a kapab desann me apre plitar nou kapab vwar krwa ki kapab ganny fer lo La Digue. Avek plitar ler nou’n vreman kapab revwar en pti pe lo striktir La Digue limenm. E sa osi pou ganny fer pa selman Lopital Sesel, nou pe osi anvizaze pou desantraliz Anse Royale. Kot nou kapab ale, sa spesyalis i move Anse Royale e i al fer son loperasyon katarak Anse Royale.
Avek reorganizasyon parey mon ti dir okomansman, bann health centers pou annan en lot rol, zot rol pou pli enportan. Bann desantralizasyon servis pou ariv pli pros ek lapopilasyon. So, vwala en pti pe le fitir koman nou pou abord sa servis e bann eye camp osi avek nou bann par egzanp Jays Foundation. Nou annan lezot Lion’s Club. Tousala i nou bann partener ki souvandfwa zot vini dan Lopital Sesel e ler zot vini. Lannen pase zot ti vini, boner zot ti tir omwen 100 pasyan zot ti fer loperasyon katarak, e sa bann camp nou osi organiz li tre souvan.
Me sa lannen les mon a dir ki nou vreman, nou ti pou annan en lafen lannen. Me avek bann renovasyon ki pe fer dan lopital sirtou dan lasal loperasyon, i pa’n posib pou nou kapab fer sa eye camp. Akoz nou’n bezwen sorti dan nou lasal loperayon, al dan 3 lasal tanporer. Savedir in redwir par 2 lasal kot definitivman nou bezwen koup enpe lo bann servis ki nou pe fer. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker. Bonzour Minis avek ou delegasyon, bonzour tou Manm Koleg Onorab. E Mr Speaker, may I also extend a warm welcome to the Parliamentarian from the Maldives e bonzour tou bann ki alekout. Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis baze lo statistik, eski Minis i kapab dir nou konbyen spesyalis lizye ki nou bezwen dan Sesel at any one time, pou garanti ki nou pa ganny bann backlog parey nou annan la, e eski Minis i osi kapab dir nou si zot annan okenn lentansyon dan limedya pou fer vini en lot spesyalis lizye pou nou kapab deal avek sa gran backlog ki nou annan poulemoman. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker, parey mon’n dir avek reorganizasyon, nou pou bezwen omwen 4 spesyalis lizye si nou anvi fer en travay efikas. Nou bezwen at least 4 spesyalis lizye. Nou annan nou dokter, par egzanp nou spesyalis Seselwa, dokter Bonnelame, ki vini de tanzaot, li osi i vin donn nou en koudmen pou fer serten loperasyon. E nou pe rod enn, la aktyelman nou an prose pou ganny enn ophthalmologist osi vit ki posib e anmenmtan nou pou sey kapab esey recruit sa lezot 3 ki nou bezwen pou lannen prosenn. Mersi Mr Speaker.
Kestyon 222 Onorab Sheryl Vangadasamy.
Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis. Mr Speaker anba Standing Order 33 (7), mon move pou withdraw sa kestyon. Mersi.
Ok so, nou ava pran kestyon 223. Onorab vangadasanmy. Ou pe withdraw sa enn osi?
HON SHERYL VANGADASANMY
Mr Speaker, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble, ki laranzman ki Minister Lasante i annan ek Agawall Hospital Moris, konsernan bann pasyan lizye ki al tretman laba. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker, Mersi Onorab. Mr Speaker, Agawall Hospital i en lopital prive Moris ki spesyaliz dan domenn swen pou maladi lizye. Sa lopital byensir i annan en brans isi Sesel e sa i baze kot en klinik prive. Parey tou lezot biznes dan domenn Lasante, sa servis i siplemant servis lasante piblik.
Kliyan i pey dan zot pos pou servis ki zot gannyen kot sa lopital. I paret ki lamazorite kliyan ki vizit Agawall Hospital isi Sesel, zot al laba pou rod en lot lopinyon. Swivan sa vizit, zot kapab ganny rekomande pou al fer serten tretman, souvandfwa pou katarak dan lopital Agawall Moris. Sa kliyen ki swazir pou al sonnyen dan sa lopital Moris e i bezwen pey son tretman dan son prop pos, sirtou pou sevis ki nou pe ofer dan nou lopital isi Sesel.
I rar ki spesyalis kot Agawall Hospital i refer pasyan avek lopital Sesel pou okenn tretman. Pasyan ki retourn kot lopital Sesel apre ki zot in al kot lopital, zot vin akoz zot souvandfwa napa mwayen pou pey sa sonm, larzan ki sa tretman ki’n ganny rekomande. Parkont, Minister Lasante in deza servi fasilite Agawall Hospital Moris, pou donn tretman serten pasyan. Tretman ki pa egziste Sesel e pou rezon teknik ki pasyan pa ti kapab voyaz dan Lenn. Apard sa, Lopital Sesel atraver Minister Lasante, napa okenn lagreman avek sa lopital Moris. Mersi Mr Speaker.
Yes, Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble ki son Minister dan sa ka, i pe fer pou bann pasyan ki zot, zot santi poudir poulemoman zot pa pe kapab asiste. E pou bann tretman lizye, ki son Minister pe fer pou bann pasyan ki’n ale e ki son Minister pa’n kapab ofer serten sa bann tretman. Eski zot annan en sans pou zot ganny ranbourse zot larzan letan zot retournen, ouswa, ki ou Minister pe fer dan limedya pou sa bann pasyan ki merit sa bann tretman. E ki’n al rod li deor pou li fer e ki Minister poulemoman atraver eye clinic pa pe kapab ofer. Mersi Mr Speaker.
Mersi Onorab. Mr Speaker, si en pasyan parey mon’n dir, in al kot sa lopital e laba laplipar ditan, se katarak ki zot al ferMoris. E katarak i kout zot R25 mil par lizye. Si zot pe fer enn zot pey R25 mil, si zot pe fer de zot pey R50 mil. La mazorite dimoun ki al kot sa lopital, se zot al fer loperasyon katarak. E si zot in deside pou zot al fer loperasyon katarak Moris, definitivman lopital Sesel pa pou donn zot okenn refund, akoz sa nou kapab fer Sesel.
Souvandfwa, dimoun i dir ou poudir mon esper tro lontan pou fer katarak e sa i afekte mwan. E dapre spesyalis lizye, i dir ou, poudir i annan de ka kot katarak i kapab fer, i bezwen ganny fer deswit akoz i koz en danze. Me i annan osi de fwa kot katarak i kapab espere. I kapab espere, i depan kondisyon. Son kondisyon. Me si en pasyan in al Moris kot sa lopital pou en tretman ki dan lopital Sesel nou pa kapab fer, nou pa pe fer aktyelman e nou pa kapab fer. Ler i retournen, i touzour kapab retourn kot nou e nou assess son sitiasyon, nou regard son sertifika ki in gannyen laba. Ki in retourn avek, ki in ganny fer, son rikord. Nou vizite, nou annan en panel ki pas lo la, ki regarde e vwar si vreman sa tretman pa ti’n kapab ganny fer Sesel, la nou kapab deside lo kwa ki nou kapab rann sa pasyan. Souvandfwa, nou rann zot en tyer zot depans medikal ki zot fer. Me strikteman si nou pa kapab fer Sesel. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis ek ou delegasyon. Mr Speaker, an vi larepons Minis, kot i annan sa backlog pou bann pasyan pou fer loperasyon pou katarak, eski Minis i kapab donn garanti lepep Seselwa dan ki dele letan ki i pou kapab ganny ankor detrwa dokter pou kapab fasilit sa loperasyon pou sa bann dimoun. Mersi.
Question out of order. Minis fek reponn sa dan son previous question. Minis in dir i bezwen akor 3 dokter. Ok, nou pa ekoute ler Minis i koze. Onorab Volcere.
Mersi Mr Speaker, bonzour Minis, bonzour tou dimoun alekout. Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis ki rekour pou bann pasyan ki’n fer en loperasyon isi Sesel, kot zot loperasyon pa’n successful. Ki rekour zot annan atraver Minister Lasante. Mersi.
Request. Request Minister.
Mersi Mr Speaker, Mersi Onorab. Mr Speaker, i tre rar, i tre rar ki loperasyon pa reisi. Me souvandfwa, i annan de fwa i annan serten konplikasyon ki kapab arive. E serten konplikasyon ki kapab arive e la dokter i regarde si sa konplikasyon ki’n arive, i lakoz petet nou pou dir malpractice, oubyen i lakoz en konplikasyon ki dan sa dimoun limenm. Son maladi ki i annan. La dokter i vwar, i regarde e si i annan nesesite ki nou krwar sa i kapab ganny korize atraver anvoy li aletranze. Definitivman, sa ka i ganny met lo Board e Board i vwar e sa pasyan i ganny anvoye deor. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, an relasyon avek refund ki Minis in koz lo la. Eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble si son Minister i annan en Polisi kler an relasyon avek sa size refund e si wi, si manm piblik an zeneral i okouran about sa Polisi. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon pou dir ki Minister i annan en Polisi anplas, me aktyelman, nou pe re-travay lo sa Polisi akoz sa Polisi i annan bokou mankman, akoz sa Polisi i date enpe lannen pase. Aktyelman la Polisi i pe ganny revwar dan son totalite e once ki sa Polisi in fini ganny aprouve par CMT lopital, apre ganny apouve par Cabinet of Ministers, definitivman mon pou vini pou mwan donn en lesplikasyon avek Manm Lasanble lo sa Policy e al lo medya pou don’n piblik anzeneral lo kwa ki annan dan sa policy, kwa ki nou ekspekte de nou pasyan e kwa ki kapab ganny refund, eksetera, eksetera. Donn zot bann detay, koumsa pasyan i a konn egzakteman kwa ki kapab ganny refund e kwa ki pa kapab ganny refund. Mersi Mr Speaker.
Kestyon 224, Onorab Souris.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis pou Lasante i kapab enform sa Lasanble ki plan son Minister i annan pour Unit Lakaz Mor, enkli son staff. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker, Mersi Onorab. Mr Speaker, servis Lakaz Mor dan Minister Lasante, i ganny ofer lo en baz 24 lo 24. Sa fasilite i resevwar lekor sorti lo bann ward kot bann Sant Lasante, kot bann lakour e osi byen kot bann ka ki konsern Lapolis.
Minister i annan aktyelman 2 sa fasilite. 1 lo Mahe e 1 lo Praslin. Toulede fasilite i ofer en servi profesyonnel dan preparasyon lekor pou lanterman e letopsi. Lo Mahe, lekor i osi ganny prepare pou anbonmen. Lakaz Mor i prensipalman ganny servi pou gard bann lekor dimoun mor avan e apre letopsi ziska ki fanmiy i pare avek bann laranzman lanterman.
Pandan lannen 2012, mon Minister in fer en renovasyon konplet lo batiman lakaz mor limenm ek son bann fasilite lo Mahe. Batiman in ganny en nouvo kours lapentir, nouvo tiles, laport, kousen, nouvo latab pou letopsi, bann nouvo fasilite delo ek vantilasyon osi in ganny enstale. Mon Minister in osi aste e enstal bann nouvo chillers e ozordi nou annan en kapasite pou store 30 lekor. Minister in osi aste bann nouvo lekiman pou prosedir letopsi tel ki, an siplemant bann gown, soulye, lenz, mask e fodre azoute, bann lift ki mete e retir lekor dan chillers in osi ganny ranplase apre en bonpe letan ki zot pa’n an servis.
Nou anploy trwa dimoun dan sa seksyon e enn parmi i en Zofisye Senior ki’n travay ek nou pou plis ki 30an. E sa de lezot i annan 20an e 10an leksperyans e nou annan propozisyon anploy ankor 2 lezot trvayer. I annan ankor lezot amelyorasyon pou fer. I annan en plan pou aste e anmenn bann lezot lekipman pli modern, en plan pou nou donn training nou bann staff. Saler staff Lakaz Mor ti ganny evalye lannen pase. In annan logmantasyon depi komansman lannen 2013. Anplis ki sa, zot ganny en location allowance R600, en on call allowance R1500, en duty allowance R600 par mwan e osi lunch allowance ler zot asiste letopsi ki ganny fer lo Praslin.
Servis Laboratwar pe travay lo en Scheme of Service ki pou akomod welfare tou staff enkli bann staff lakaz mor lannen prosenn. Dan Lakaz Mor Praslin, i annan en chiller avek kapasite 3 lekor. Sa definitivman i pa sifi e nou annan en nouvo chiller ki kapab pran 7 lekor ki pou ganny enstale dan Lakaz Mor Praslin. Me an vi en problenm kot nou bezwen fer serten laranzman ek batiman pou nou kapab enstal sa chiller, sa chiller in ganny retarde e sa travay pou ganny fer boner lannen prosenn pou kapab amelyore. E osi ler nou fer vini bann nouvo lekipman. Sa osi Praslin, pou osi ganny son par ladan. Mersi Mr Speaker.
Okennn siplemanter?
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, baze lo larepons Minis, an vi ki sa 3 travayer i Seselwa e spesifisite sa kalite travay. Eski Minis pet ant pou ofer pli incentive pou bann lezot dimoun pou kapab ranplas sa bann dimoun ki ler zot pran zot retret. Mersi.
Mr Speaker mersi, mon krwar mon a profite ozordi pou mwan lans en lapel. Petet avek dimoun an deor ki pa travay, pou zot vin devan, pou zot vin apply pou en post. Parey mon’n dir dan nou plan, se pou nou train nou bann dimoun, kot demen byensir zot a kpab pran plas bann lezot dimoun ki pli aze.
Mon krwar i enportan e lefe ki nou osi pe regard byen dan zot Scheme of Sevice sa i ava osi en incentive pour ki dimoun i kapab vreman vwar sa sevis koman enn ki enportan. I en servis osi enportan ki parey ler nou pe regard en dokter, en ners ek lezot travayer Lasante. I osi en servi ki konplemant nou servis Lasante. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker, bonzour a tous. Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki kalite kalifikasyon ki en dimoun i merit annan pou li ganny anploye koman en travayer Lakaz Mor e ki mekanizm ki egziste ant ward ek Lakaz Mor avek bi redwir health risk pou sa bann travayer Lakaz Mor e si i annan okenn health risk allowance pou sa bann travayer. Mersi.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, poulemoman, nou selman regard en pti pe parey mon’n dir, leksperyans. Sa 3 travayer i annan enn ki annan 30an leksperyans, enn 20an, enn 10an. I vreman baze lo leksperyans. E byensir avek nouvo NIHSS, ki pou ankor, re-tonm anba Minister Lasante, nou pou bezwen annan en progranm training kot la nou ava dir ki kalite kalifikasyon en dimoun ki travay lakaz mor i bezwen. Donn li sa training neseser pou li kalifye e meet bann kriter neseser pou li vin enn avek son kalifikasyon neseser.
E dezyenm kestyon, bon, epi i annan en training ki nou fek fini fer lo infection control. Non’n fer en training kot, nou’n annan en konsiltan sorti WHO, ki’n vin kot nou e in donn training nou bann travayer Lasante across the board. 475 travayer in ganny training dan infection control e enkli bann travayer Lakaz Mor. Savedir sa i en keksoz ki nou pou kontinnyen akoz sa konsiltan i pou retournen ankor lannen prosenn pou kontinny sa training avek lezot travayer Lasante. Pou ki nou kapab vreman, akoz infection control i tre, tre enportan dan Minister Lasante. Mersi Mr Speaker.
Petet mon krwar i annan en kestyon wi e i annan sa zafer risk allowance. Bon, parey mon’n dir, nou annan en nouvo Scheme of Service ki pe ganny travay lo la pou bann travayer laboratwar avek Lakaz Mor. Savedir definitivman zot pe travay lo la e zot osi zot involved dan sa travay. Byensir, sa i ava ganny enkorpere ladan. Me parey mon’n dir zot ganny zot diferan allowance ozordi ki annan inducement, location avek on call allowance ki zot deza pe benefisye apard zot saler. Mersi Mr Speaker.
Mr Speaker, bonour Minis. Minis, eski ou kapab dir nou si medical test sa bann dimoun ki travay kot Lakaz Mor an vi natir zot travay, si medical test osi zot gannyen toulezan ouswa tou le 2an. E si i annan okenn konpannyen prive ki’n deza apros Minister pou envestir dan Mortuary, Lakaz Mor. Mersi.
Mersi Mr Speaker. Medical test,mon krwar wi nou pe travay osi lo en keksoz pou medical test nou bann travayer Lasante. I annan en travay ki pe ganny fer pou nou vwar how often nou fer medical test ek nou bann travayer Lasante. Sirtou bann ki vreman an risk. Sa i lo latab pou travay lo la.
E ozordi parey ou pe dir, i annan par egzanp pou anbonm lekor. Pou anbonm lekor, se pa nou, pa nou Lopital Sesel e nou bann dimoun dan lakaz mor ki fer sa. Nou annan dimoun prive, me nou, nou donn selman nou fasilite. Nou donn nou fasilite e nou bann dimoun i ede. I ede avek preparasyon lekor. Nou deza annan 2 prive ki fer sa servis ozordi e nou, zot pey nou en fee byensir e nou, nou don’n zot, nou fasilite. Savedir i deza dan lanmen prive serten morso.
Me si demen, nou kapab osi vwar si demen i annan dimoun ki enterese pou fer sa biznes. Byensir, sa i ava konplemant sa ki nou, nou pe fer. Mon krwar i tre enportan akoz nou, nou kontan travay an partener avek sekter prive. Anmenmtan, nou pou fer sir ki zot donn samenm kalite servi ki nou, nou pe donnen, parske nou pou annan nou Public Health Authority ki pou kapab regilyariz tousala. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker. mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble, si i annan lenformasyon lo dernyen devlopman ki pou arive avek Lakaz Mor La Digue silvouple.
Mersi Mr Speaker, mersi Onorab. Mon pa’n tro oule met sa dan mon kestyon. Wi, nou Minister Lasante, nou pe travay an etrwat kolaborasyon avek La Digue Trust Fund e akoz nou annan en propozisyon pou nou met en Lakaz Mor lo La Digue avek en pti laboratwar ki nou pe travay an etrwat kolaborasyon pour ki sa servis i kapab ariv lo La Digue. E once ki sa servi in kapab konplete, la byensir olye ki lekor i desann Praslin pou fer okenn letopsi, nou dokter i ava mont La Digue e letopsi i ava ganny fer La Digue menm, akoz nou santi i nepli lemoman kot nou ale vini lo sa bato avek lekor ki vreman, nou bezwen santi ki sa dimoun, sa fanmiy sa dimoun osi, zot osi zot pas atraver en kantite troma e i enportan ki nou annan sa serten dignite osi pou nou bann dimoun. Alor Onorab, pa trakase i annan keksoz pe ganny fer e mon sir ki boner lannen prosenn keksoz i a fini materyalize. Mersi Mr Speaker.
Kestyon 226, Onorab Maria Payet. 225, Onorab Fideria. En ler zot tro lev lanmen.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis pou Lasante i kapab enform sa Lasanble akoz ki i annan retar pou fer renovasyon ek ekstansyon lo Klinik Les Mamelles. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker, mersi Onorab. Mr Speaker, tar lannen pase, definitvman progranm pou fer renovasyon lo Sant Lasante Les Mamelles ti la e scope ti’n ganny fer pou renovasyon e ekstansyon sa Sant Lasante. Me mon Minister ti resevwar en serten sif bidzeter ki nou ti’n demande nou menm. Me sa sonm ti mwens ki lakantite larzan ki nou’n gannyen pou scope of work ki ti pou ganny fer lo Sant Lasante Les Mamelles. Alor travay pa ti kapab komanse e la nou ti fer li en fason pou. An kolaborasyon avek en lot MNA, ki’n osi travay dir dan sa distrik oparavan. Li osi nou ti diskite ansanm e i ti dir mwan wi Minis. Mon krwar i annan en sekter prive ki ti a kontan ede pou fer sa travay. E la toudswit, mon ti anvoy li sa scope of work. Mon ti dir li be MNA, sa i Onorab Charles, mon dir donn mwan en koudmen nou a regarde ki manyer sa pou kapab fer. E byensir osi avek ou lentervansyon Onorab, sa kontrakter ti ganny kontakte e mon ti demann li koman son social corporate responsibility si i pa pou kapab ed nou avek sa travay Les Mamelles. Akoz i depas nou bidze ki nou annan. E definitivman, sa kontrakter i pa’n kapab fer sa travay sa lannen. An vi ki li osi i ti annan lezot proze ki ti vreman priyoriter. In donn mwan sa garanti ki boner lannen prosenn i pou fer sa travay pou nou, kot i konsern renovasyon e ekstansyon Klinik Mamelles koman son cooperate social responsibility. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker an vi repons Minis, eski Minis i kapab enform sa Lasanble kan ki travay i ekspekte komanse, konbyen letan pou pran e si pandan letan konstriksyon ou renovasyon, eski tou bann servis ki Klinik Les Mamelles pe ofer ozordi, si pou kontinnyen menm landrwa si non, ki laranzman Minister pe fer pou oufer sa bann servis. Mersi.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, kan pou komanse, kontrakter parey mon’n dir ou, in donn mwan garanti boner lannen prosenn. Me, an vi kantite travay ki pou annan lo sa Sant, definitivman i pa’n donn mwan en delel letan ki pou konplet sa travay. E nou osi kot Minister Lasante, nou bezwen ansanm avek sa kontrakter, vwar ler i pou komanse kantite travay, kalite travay ki bezwen fer e si i nesesit bann servis pou ganny bouze en lot landrwa. Tousala nou pou asize pou nou deside e once, byensir nou pou annan ou osi, ou pou vini pou donn en pti pe sipor pou nou vwar ki meyer fason ki nou kapab deservi piblik Les Mamelles. Me byensir, nou pa pou les Les Mamelles san en servis. Nou bezwen organize kimannyer nou ban’n dimoun Les Mamelles i kontinnyen ganny zot servis parey labitid e la nou ava don’n detay ler tou keksoz i anplas Mr Speaker. Mersi.
Mersi Mr Speaker. bonzour Mr Speaker, bonzour Minis, bonzour tou dimoun a lekout. Anvi repons Minis, eski Minis i kapab dir sa Lasanble, an atandan, ki son Minister pe fer pou kapab donn son bann staff Klinik Les Mamelles en pti pe plis konfor pou zot kapab desarz zot responsabilite pli byen dan sa sitiasyon difisil ki zot pe travay ladan. Mersi.
Mr Speaker mersi, mersi Onorab. Mr Speaker, an vi ki nou’n ariv, nou finisyon Novanm nou pe pran Desanm. Nou tou, nou konnen dan Sesel sa kantite kontrakter ki nou annan e souvandfwa bann travay parey nou dir, nou bezwen tender e Bidze Gouvernmani annan en serten dat ki nou bezwen fini depanse e peye e sankwa kontrakter i bezwen ganny peye lannan prosenn. An vi tou sa bann konstrent e osi lefe ki nou pe al fer en travay tre mazer lo sa Sant, nou pa vwar li vreman, konmsi neseser la pou nou fer serten travay ki, olye ki pou vin petet en gasipiyaz. Akoz si nou vini nou penn, apre demen nou pe move, nou pe repenn, savedir zis ki petet mon pou dir ki i en larzan zete. Alor mon a profite pou mwan demann mon bann travayer pou bear with us en pti git letan akoz apre zot pou kapab ganny en fasilite. Akoz zot konn byen, mwan dan Minister Lasante avek mon tim nou avi nou travay i annan en landrwa kot zot travay ki conducive. Pour ki zot kapab donn en meyer servis sa piblik anzeneral. E mon demann tou dimoun Les Mamelles enkli bann travayer pou bear with us. Me nou sir ki lannen prosenn zot sitiasyon i ava vreman amelyore. Mersi Mr Speaker.
Mr Speaker mersi, Minis ek ou delegasyon bonzour. Eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble si Klinik Les Mamelles i ase ekipe pou deservi sa4 distrik ki Cascade, Les Mamelles, Plaisance ek Roche Caiman an vi ki popilasyon sa 4 distrik in ogmante. Mersi.
Mr Speaker mersi, mersi Onorab. Aktyelman, nou pe fer en statistik. Nou pe fer en statistik antye lo nou bann distrik pou nou vwar en pti pe polilasyon, nou popilasyon akoz nou vwar i annan en logmantasyon dan popilasyon, pou vwar avek nouvo reorganizasyon nou Minister, pou vwar vreman kwa ki nou bezwen amelyore dan sak distrik. Kalite servis ki nou bezwen anmennen e ki kalite sanzman nou bezwen fer avek bann Sant Lasante. Osi, ki kalite nouvo lekipman ki nou bezwen anmennen e nouvo staff pou meet sak demann, sak sa bann diferan distrik ki mon pe mansyonnen. Savedir i annan en travay tre entansiv ki nou pe fer. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, eksi Minis i kapab enform sa Lasanble, kan ki en plan konplet e final lo tou laspe sa renovasyon klinik Les Mamelles pou pare. Sa i enkli ki kalite servis zot pou donnen eksetera letan konstriksyon pe ganny fer e lo non latransparans, konbyen pou koute e ki poursantaz ki Gouvernman pou mete dan sa proze. Mersi Mr Speaker.
Mr Speaker mersi, mersi Onorab. Parey mon’n fek fer resorti, nou pa ankor fer sa detay parey mon pe dir ou. Nou annan en kantite travay ki pe ganny fer e mon pa pou kapab komet mon lekor pou mon dir dan tan letan mon pou’n fini fer sa plan. Me nou pe asiz avek tou bann dimoun konsernen enkli nou sekter prive ki pe ed nou, enkli nou bann profesyonnel. I annan bokou travay ki pe ganny fer. Akoz i pa selman plan lo renovasyon Les Mamelles klinik. I annan lezot klinik dan pei ki nou pe travay lo tou son laspe, lo kantite dimoun, kalite servis parey mon’n repete. Tousala nou pe fer e byensir, bann dimoun ki vreman form par ladan pou ganny apele, pou ganny entegre pou donn zot pwennvi zot osi pour ki ler nou annan en plan, sa plan i plan tou dimoun. I en plan tou dimoun, e tou dimoun i ava apresye. Me selman nou pou donn Lasanble detay lo sa bann keksoz, ler tou keksoz i dan plas. Kou osi, byensir tousala i vin avek parske ler ou pe fer ou plan, nou bezwen konnen ki son kouki pou vin avek, ki sa kontrakter pou dir ou. Me selman la, plizoumwen renovasyon, travay renovasyon se sa kontrakter ki pou peye. Vedir, pa telman vin tonm anba Minister Lasante limenm. Mersi Mr Speaker.
Kestyon 226, Onorab Maria Payet-Marie.
Mersi Mr Speaker, eski Minis pour Lasante i kapab enform nou Lasanble si son Minister i annan plan angaz son Minister ansanm avek lezot partners, sekter ou Lorganizasyon non-gouvernmantal pou organiz bann diferan aktivite dan bann lekol pou edik bann zanfan lo bann problenm lasante tel ki, obesite, SIDA, Hepatitis, kanser, dyabet e lezot maladi komen ki pe afekte bann zenn. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker, mersi Onorab. Mr Speaker, Minister Lasante avek son reorganizasyon ek modernizasyon, nou pou annan striktir anplas a plen tan. E sa striktir pou entasifye son Progranm ki deza egziste lo prevansyon bann maladi kardyovaskiler, kanser, obesite, SIDA eksetera ki souvandfwa relye avek lifestyle. Mon Minister pou travay lo bann Polisi apropriye pou fer plis resers e nou pou anmenn on board diferan sekter enkli bann NGOs. Nou pou adopte nou en multi-sectoral approach pour ki nou a kapab met latet ansanm, met lide ansanm pou ganny bann progranm apropriye pou kapab ede redwir bann maladi. E anretour e osi redwir bann kou finansyel lasante dan lefitir.
E nou bezwen osi fer dimoun konsyan zot lasante, sanz enpe zot bann konportman e pran oserye responsabilite zot prop lasante. Nou Unit pou osi travay tre pros avek lakominote, lafanmiy ek medya pou sansibilizasyon e donn lenformasyon. Pli en pep i enformen e edike, i kapab pran meyer desizyon. Nou kanpanny pou bezwen vin enn ki bokou pli agresiv e konsistan e ki tous tou kous nou popilasyon.
Minister Lasante in touzour met lanfaz spesyal lo Ledikasyon Lasante dan bann lekol. Nou realize ki bann konportman ki afekte lasantei komans boner e ganny anzandre dan nou lavi, kot plitar, i manifeste atraver bann maladi kronik. Pou bokou lannen, Minister Lasante in kolabor avek Minister Ledikasyon pou delivre PSE dan lekol. Formasyon kontinnyel bann ansennyan lo bann topik ki relye avek Lasante pou zot kapab pli byen delivre sa size dan laklas.
Met a dispozisyon Minister Ledikasyon, materyo edikasyonnel, tel ki liv lo lasante leker pou etidyan lekol primer. Gid pou ansennyan avek bann feye lenformasyon spesifik lo size tel ki, obesite, fimen, eksetera. Partisip dan bann kominote enter-ministeryel pou kontinnyelman revwar fason pou evalye, swiv e enplimant ledikasyon ki relye avek Lasante.
Plis lanfaz in ganny mete lo PSE, la ki mouvman Renesans Sosyal pe depan bokou lo sa progranm pou enplimant sanzman dan konportsan. E rol Minister Lasante i byen enplante dan Progranm Renesans Sosyal. Nou annan osi Polisi nitrisyon dan lekol. I enn parmi bann Progranm ki’n ganny enplimante anab direksyon Minister Lasante ek Minister Ledikasyon pou enfliyans bon nitrisyon dan bann lekol. Sa Progranm i adres tou bann konsern dan nitrisyon enkli tuck shop, manze lekol, selebrasyon bann zour spesyal eksetera. I osi annan son prop konponan ledikasyon ki target bann ansenyan, operater tuck shop, kwizinyen kot Sant School Meal, etidyan ek paran.
Parents welcome i en lot Progranm ki’n ganny byen enplimante dan aktivite apre, oubyen andeor ler lekol ki target etidyan ek zot paran e ki ganny pran sarz par bann ansennyan ledikasyon fizik. Sa Progranm i en bon lekzanp kolaborasyon tri par tit. Ant Minister Sport, Lasante ek Ledikasyon kot Konsey Nasyonal pou Sport in servi son lyen pros avek Seksyon Ledikasyon Fizik dan Minister Ledikasyon. Pou target bann etidyan kot primer ki tro gro. Sa i enn ki zot in target espesyalman, bann etidyan ki tro gro e Minister Lasante, li i delivre en konponan ledikasyon lasante dan sa progranm.
I annan health promoting school. En lekol an bonn sante i nouvo konsept ki pou ganny met an aksyon byento ant lasante ek ledikasyon. Health promoting school i konpri sa bann konponan swivan, ledikasyon lasante, ledikasyon fizik, sevis lasante, servis nitrisyon, byennet staff, konsey ek servis sikolozik. En lanvironnman lekol an bonn sante, partisipasyon ek langazman paran ek kominote pou adres konponan lasante a risk ki kontribye remarkabman koman lakoz prensipal lanmor.
Progranm lasante dan lekol ki’n an egzistans pou plizyer deseni, pe aprezan ede adres kontrol. Sa Progranm i anmenn ners, zofisye lasante lanvironnman ek servis danter dan lakour lekol alaporte etidyan ek ansennyan. Tou lekol i partisip dan selebrasyon bann lazournen spesyal. Nou apel sa bann Theme Days dan lasante, vi ki kalandriye sa bann lazournen spesyal i ganny kominike avek Minister Ledikasyon. E i ganny enplimante dan kalandriye aktivite sak lekol.
Selebrasyon bann lazournen spesyal i permet Minister Lasante fer provizyon pou lekol ganny bon prezantater pou fer kozri lo bann size spesifik. Akoz souvandfwa, bann ansennyan i demann led Minister Lasante avek prezantasyon lo diferan topik.
Minister Lasante pou kontinnyen rod fason pou enfliyans bann konportman lasante dan zafan. E pan limit son rol zis anver lekol selman. Me in osi target paran dan landrwa travay, nou osi fer sa ozordi, nou target paran dan landrwa travay. Lakominote anzeneral. E nou’n met anplas plizyer Polisi lasante enkli Polisi fiskal, dan en fason pou rann tou lanvironnman zanfan favorab pou zot realiz bann konportman ki promouvwar zot lasante.
Dan plan stratezik nasyonal VIH SIDA 2012-2016 ek plan Operasyonnel Nasyonal, anba stratezi nimero 9 latansyon prensipal i vizi lo travay an kolaborasyon ek sipor Lotorite Minister Ledikasyon pou fer PSE vin en size ki ganny byen egzaminen. Ganny komitman bann ansennyan pou met plis lanfaz lo lenportans PSE koman en size. Akoz souvandfwa sa i napa gran lenportans. Alor i en travay ki ganny fer ansanm avek Minister Ledikasyon. Formasyon nouvo ansennyan pou ansenny PSE. Organizasyon formasyon pou met azour e rafresir bann ansenyan ki deza pe ansenny PSE e devlop stratezi pou adres bezwen e defayans dan progranm PSE. Sa i a enkli konteni sa progranm, fason ki PSE i ganny montre e fason ki i ganny evalye. E bann aksyon priyoriter pou zenn dan lekol i enkli, fer en letid pou etabli konesans, latitid, pratik ek krwayans parmi bann zenn. Devlop mesaz prevansyon ki target bann konportman spesifikman an Angle e an Kreol.
Enplimant Progranm konsey ek depistaz VIH SIDA, Devlopman Progranm Kominoter vizavi zenn. Ranforsi ankor, donn sipor Progranm Konsey dan lekol e tousala, nou pou fer byensir parey mon’n dir okomansman, an kolaborasyon avek tou nou bann sekter dan prive pour ki nou ganny solisyon posib pou sa problenm. Mersi Mr Speaker.
Kestyon 227, Onorab Nichole Barbe. Request Onorab.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, Minis ek ou delegasyon, Koleg Onorab, tou dimoun alekout, bonzour. Mr Speaker, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble, ki mezir ki son Minister pe pran avek son bann medical practitioners si i kontinnyelman annan konplet kont zot par manm piblik. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker, mersi Onorab. Mr Speaker, si en dokter i komet en lofans dan travay, oubyen si i annan en konplent kont li. Minister lasante i swiv bann prosedir ki’n ganny byen etabli pou pourswiv sak ka avek okenn travayer. Antan ki mon Minister i en Lenstitisyon piblik, okenn konplent, alegasyon ou lofans i ganny konsidere anba Order 124 ki egziste dan Public Service Order.
Si i annan okenn alegasyon kont en dokter parey pou okenn profesyonnel lasante osize son pratik medikal, i annan en lanket ki fer pou sak ka kot nou rod plis leklersisman avek sa dimoun ki’n fer sa konplent. Ensi ki sa dokter e lezot staff konsernen. Si sa dokter i ganny trouve koupab pou malpractice son louvraz, son ka i ganny refer avek Seychelles Medical and Dental Council.
Parey prosedir ki’n annan dan Minister Lasante pou tou travayer lasante, normalman, pou bann ka ki pa tro grav ou ki’n fer par linyorans bann prosedir anplas, sa dokter an kestyon i ganny en warning verbal e resevwar plis counseling par son siperyer. Si i repet sa lofans, i ganny ankor counseling osi byen ki en warning an ekrir. E si nou ankor pa trouv en amelyorasyon dan son konportman, dan ka en dokter etranze, son kontra pa ganny renouvle e i bezwen retourn dan son pei. Pou dokter Seselwa, si son nivo i pa alaoter ki nou ti a kontan, nou donn li training antretan, i bezwen pas plis letan anba sipervizyon en dokter pli senior e i ganny swiv de tre pros.
Konsernan bann ka kot en dokter i komet en lofans pli serye, nou pourswiv bann prosedir pou termin son kontra deswit, byensir e son ka i ganny refer kot SMDC.
Si konplent i vin konsernan lapros en dokter, oubyen mank kominikasyon, la nou osi kapab anmenn sa dokter ensi ki sa pasyan ansanm e la, nou annan en diskisyon ansanm kot nou esey vwar, klarifye sa issue e ansanm tonm lo en desizyon kot toulede i apresye sa ki’n ganny diskite. Sa nou fer li, tre, tre souvan. Fodre fer remarke ki manm piblik osi i kapab fer en konplent direk lo en nenport profesyonnel lo bann Konsey respektiv, par egzanp kot Health Professional Council, kot SMDC oubyen kot SNMC. Zot ganny drwa fer li e byensir, ler zot in fer en konplent kont en dokter, i bezwen annan anplas en sistenm kot sa dimoun ki’n fer sa konplent osi i bezwen konnen ki’n arive avek sa dokter ki in fer konplent lo la. Mersi Mr Speaker.
Onorab Barbe, okenn siplemanter.
Yes Mr Speaker, mersi Mr Speaker. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble, konbyen petet bann ka, malpractise claims k’in ganny rikorde, konbyen ka k’in ganny settle ziska prezan e konbyen in kout Minister Lasante so far. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker,mon pou dir ki nou’n annan detrwa dokter ki’n ganny warning. Written warning, mon pa pou mansyonn non, me nou annan detrwa dokter ki’n ganny written warning. Nou annan osi dokter ki’n ganny fer retourn dan son pei e nou annan dokter osi ki’n ganny terminate e sa i enkli dokter Seselwa.
Kantite, mon pou napa lenformasyon kantite, me i annan ki’n arive e pou malpractise, wi, nou annan ka, pa pandan mon letan as such me i annan ka oparavan pou malpractice kot nou a kapab donn ou enpe plis detay lo la, kantite dokter ki’n malpractice e konbyen ki Minister in bezwen peye pou sa. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker, bonzour tou dimoun. Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble kote konplent i sorti plis. Si kot medical practitioners Seselwa, oubyen kot medical practitioners etranze e ki bann konplent presipal ki son Minister in resevwar. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, souvandfwa nou konplent plis i sorti pli o nivo bann Klinik. Nou ganny bokou konplent onivo klinik kot i dir ou. Konplent dokter pa get zot byen, lafason kominikayson ant dokter. Oubyen zot vin, zot retournen. Konmsi se sa plis konplent.
Se onivo bann Sant Lasante. E onivo Lopital Sesel limenm, konplent i pa konsernan bann dokter Seselwa. I plis konsernan lezot dokter. Foreign doctors ki nou annan e i varye. I annan serten konplent ki zistifyab me i annan osi serten konplent ki pa vreman zistifyab. Parey nou konnen lekspektasyon nou pep andeor i vreman o e souvandfwa dimoun i fer konplent pou serten keksoz ki li koman en sitwayen i krwar i pa’n ganny byen sa servis. Dapre li. Me ler ou fer serten lanaliz, ou vwar poudir i pa neseserman parey sa pasyan ti pe dir. Me i annan serten pti keksoz, wi ki devret aranze. E la kot dokter i ganny diskite avek.
E souvandfwa nou ganny osi dan bann landrwa kot nou napa vreman sa spesyalis ki la. Ansarz sa Unit. Enn ki vreman for, ki ansarz sa Unit. La nou ganny en pti pe plis konplent. En pti pe lo sa size. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker, bonzour tou dimoun. Mr Speaker, eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble, ki rekour en pasyan i annan. Par egzanp en pasyan ki’n involved dan en aksidan 3, 4an pase e ki ziska ozordi i pa pe kapab ganny son konpansasyon avek Lasirans akoz son bann dosye medikal in perdi atraver serten neglizans lopital. So, ki rekour sa pasyan i annan e ki Minister i fer dan sa ka pou retrieve sa dokiman ouswa pou fer en dokiman pou sa dimoun kapab ganny son konpansasyon. Mersi.
Out of order. Kestyon 228 Onorab Kevin Vidot.
Mersi Mr Speaker, bonzour. Bonzour Minis, tou Manm Onorab ek tou dimoun ki alekout. Mr Speaker, eski Minis pou Lasante i kapab eksplik sa Lasanble ki plan son Minister i annan ouswa pe met anplas an sa ki konsern Wellness Center. Mersi bokou.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, bi prensipal Servis Lasante Mantal ek Adiksyon, se pou devlop en servis modern e onivo ki pou reponn a bezwen bann endividi ki annan en maladi mantal ouswa ki pe viv avek en adiksyon. E osi, pou konplemant bann servis ki deza pe ganny delivre dan kominote. Son goal spesifik se pou asir provizyon en reform konpreansiv dan Servis Lasante Mantal e Adiksyon. Sa i pou asire ki bann pasyan ki ganny swen neseser zot fanmiy i ganny siporte e letablisman en bon kolaborasyon avek you bann partener dan kominote.
Mr Speaker, desantralizasyon servis, Servis Lasante Mantal in ganny desantralize. Spesyalis i depi en serten letan, vwar pasyan pa zis kot lopital Sesel me osi kot Sant Lasante La Riviere Anglaise, Beau Vallon, kot Wellness Center e osi Praslin. I annan en lekip ki osi fer vizit kot lakour pou swiv bann pasyan e donn bann sipor lafanmiy.
Dan kad ogmant lakantite profesyonnel ki travay dan sa spesyalite e avek desantralizasyon, in annan nesesite pou rekrit sa bann kad swivan. Aprezan nou annan nou 2 psychiatrists, de psychologists, 2 counsellors, de occupational technicians e avek lentrodiksyon Sant Detox, in osi neseser pou anpoly bann support staff.
I pou osi enportan pou ogmant kapasite bann profesyonnel ki fer en gro travay pou asir en bon nivo Lasante Mantal dan nou popilaston. A plizyer repriz, zot in ganny en formasyon e mon Minister i kontinnyelman pe rod loportinite pou devlop zot kapasite.
Aparti le 9 Desanm sa lannen, pou annan enn sa bann sesyon formasyon 4 zour ki ganny organize de tanzantan pou profesyonnel ki travay dan sa spesyalite. E sa i enkli dokter, ners ek lezot profesyonnel. Lannen prosenn, pou annan en kanpanny prevansyon nasyonal ki pou angaz tou bann Minister. Sa laspe diskriminasyon e stigma ler en dimoun i annan enstabilite mantal li bezwen ganny adrese. Sa pou osi safeguard drwa bann dimoun ki bezwen viv avek en problenm mantal.
E Lalwa in vin anfors depi 2006 ziska prezan e bann striktir ki’n ganny met anplas pou asir son fonksyonnman. E byensir byento, bann nominasyon bann manm lo sa Board, i an progre e Board pou vin an fonksyonnel tre byento.
Plan pou Detox Center, Wellness. Bann endividi ki pe swiv tretman kot sant detox, zot normalman admit pou 2 semenn. Premye semenn i asire ki zot reste fizikman e sikolozikman stab. Bann envestigasyon i ganny fer e zot ganny entrodwir ek methadone. Dezyenm semenn, i plis terapi e adaptasyon evek methadone. I annan plan pou en servis konpreansiv pou adiksyon, en protokol re-entregasyon sosyal. Sa i pou nesesit en travay avek bann Miniser ek Lazans konsernen, parey Ledikasyon, Lanplwa en lezot partener pou re-entegre sa bann dimoun dan kominote. Re-anforsi sipor sikososyal e medikal atraver plis sesyon counseling dan group, endividyel e avek fanmiy par bann manm staff kalifye.
Pasyan ki swazir pou kontinnyen swiv zot tretman dan en lot fasilite i ganny ankouraze. Zot ganny konseye par egzanp pou zot al kot CAR, oubyen Sant Mont Royale. Sant i komans en servis legzerzis pou redwir depandans lo methadone e pou entrodwir en lot alternativ atraver en tablet ki apel, naltrexzone. Son rol se ki i elimin sa lanvi pou servi sa drog. I deza lo market kot en farmasi prive poulemoman. Dan en pake i annan 28 tablet e i vann R850 pou pasyan ki swazir pou esey sa nouvo form tretman, zot pou kapab fer li. En protokol strik i devret ganny swiv ler en dimoun pe pran sa tablet. Alor, Sant i pran sa responsabilite pou administere zot tretman. Plis lanfaz pou ganny mete lo sa program rediksyon risk. Mersi Mr Speaker.
Onorab Vidot, okenn kestyon siplimanter?
Yes Mr Speaker, mersi bokou. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou ki nivo sekirite i annan laba kot Wellness Center e ki separasyon ki annan ant bann dimoun ki annan bann maladi mantal e bann dimoun ki annan adiksyon drog e ki pe anpes bann dimoun pou al deor anka ki zot melanz methadone ek zot drog ki zot pran anmenmtan zot laba kot sa Wellness Center. E si i kapab dir nou osi , si sa Sant in ganny aprose, ouswa Minister in ganny aprose par en group Sid Afriken, osi kekfwa ki’n kontribye ver bann legzersis ek lekipman legzersis pou anmenn en lot metod detox laba kot wellness center ki pa vedir servi okenn tretman. Mersi bokou Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, dan Sant wi, i annan 2, landrwa i separe pou mantal avek bann pasyan ki pe detox. Bann mantal i anba, bann pasyan detox i anler. E byensir i annan bann dimoun ki travay avek mantal e bann dimoun ki travay avek detox. I annan zot pa vreman ansanm. Me i annan serten moman ki zot deor me tousala i ganny swi de tre pros.
Konsernan Sid Afriken wi, nou annan en Lorganization ki byen sir ti rankontre Minister ti annan serten propozisyon pou ede akoz zot fer bokou travay avek bann dimoun adiksyon Sid Afrik zot annan bokou Sant kot zot travay avek bann dimoun adiksyon e zot in vin kot nou, zot in demann nou pou zot travay avek nou dan sant. Travay avek nou bann travayer e osi donn nou serten lekipman ki ede osi dan reabilitasyon e tousala zot in vini zot in anmenn, par egzanp, nou annan en nouvo gym laba dan Sant, nou annan sauna, apre i annan osi bann diferan landrwa kot zot kapab fer bann latelye. Par egzanp zot fer desen, zot desinen, zot fer bann madanm i koud. I annan diferan latelye ki zot kapab fer dan sa Sant.
Petet okomansman mon pa’n dir nou annan osi sistenm camera ki nou’n enstale kot Wellness Center. Nou’n bezwen enstale akoz i annan serten keksoz ki pa devret ganny fer laba, i annan serten drog ki antre mon pou aksepte i annan pasyan ki kasyet drog par deor baro apre i annan dimoun ki vin serse. So, i annan serten keksoz ki dezagreab i malere me selman nou’n met camera enpe partou, nou’n osi anforsi sekirite. Kot ti annan 2, ozordi nou annan 4 sekirite ki kapab vreman siperviz en pti pe landrwa enpe pli byen pou asire ki i annan serten norm osi dan Wellness Center. I annan osi serten norm ki bann pasyan i bezwen respekte e adopte. Ou konpran, i annan en kantite travay e byensir, i malere pou mon dir ki menm sa gym, mon pou dir i annan serten zot sa bann dimoun ki souvandfwa i bann out-patient tou akoz nou annan in patient apre nou annan out patient tou ki vini pou vin pran zot latizann, apre zot ganny counseling apre zot fer en pti pe bann. Me zot pran serten keksoz menm dan sa gym, zot deboulonn serten sa bann lekipman.
Konmsi i malere e mon pou dir sa landrwa i pa en landrwa ki pa en landrwa ki fasil pou travay avek fodre dimoun deor i konpran tre byen sa bann dimoun dan sa Sant ki pe travay, bann profesyonnel ki pe donn servis dan sa Sant, i pa en kesoz fasil pou zot. E travay avek bann dimoun adiksyon, i pa en keksoz ki fasil la fanmiy andeor zot konnsa tre byen nou tou koman bann Manm Parlman nou konn sa tre byen. I bezwen en zefor ansanm. Fodre pa ki nou koman paran nou tant pou nou, konmsi toultan pe siport nou zanfan. Annou aprose ler i annan bann sitiasyon e vin diskite, vwar kimannyer keksoz i marse. Akoz sa Sid Afriken in don’n nou osi en counsellor ki pe ed en pti pe. E zot en pti pe osi, bokou sipor relizye, moral akoz sa osi i neseser. Akoz sa i tre, tre enportan, i pa zis zot ki fer me i annan osi lezot group ki osi donn sa sipor moral, ki nou demann tou lezot larelizyon pou vini pou donn sipor moral. I pa neseserman nou pe dir dimoun al dan diferan larelizyon, me nou pe donn sa sipor moral. Sirtou sa lannen ki nou dan letan renesans Sosyal I Enportan. E sa nou vwar poudir i ed bann pasyan en bonpe osi sa. Kot zot kapab sanz en pti pe zot latitid, zot labitid. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker, bonzour tou dimoun ki alekout. An vi repons Minis, etan donnen ki i lezot partener ki pare pou ed bann zenn ki sorti trete kot Wellness Center, eski Minis i kapab dir ek nou Lasanble si son Minister pa pe konsider travay an partenarya avek lakonpannyen parey IDC, pou ouver loportinite pou sa bann zenn ki sorti trete pou zot al pran en karyer travay e devlop nou bann zil, vin pli prodiktiv e osi reste lwen avek lenfliyans kot zot ava annan en rannman pou zot lekor, en benefis pou zot lekor e pou lekonomi pei. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon krwar nou pe lans en lapel. Par egzanp parey mon’n dir, lo kote kot Sant, nou travay an tre pros kolaborasyon avek Minister Lanplwa osi. Akoz ler nou bann dimoun, i annan zot serten peryod ki zot fer dan Sant. Apre zot bezwen al an deor, zot retourn dan lakominote. E souvandfwa ler zot retourn dan lakominote, zot zwenn menm group dimoun e zot retourn ankor dan sa sitiasyon. Konpran, i annan ki sanze ki al dan lanplwa, me nou annan osi serten group ki retourn ankor dan sa sitiasyon drog.
E nou lans en lapel avek nenport ki dimoun, souvandfwa bann dimoun, personn pa oule anploy zot ler zot sorti la. Ou konnen, i annan osi sa tandans kot sa stigma parey nou dir, diskriminasyon osi, kot i dir be ou lo drog, ou sepa kisisa, nou pa pou donn ou travay.
Mon krwar in ler pou nou sanz en pti pe sa mantalite, annou donn sa bann dimoun osi en sans. E nou an etrwat kolaborasyon, nou pe travay ansanm avek Minis Morgan pou nou vwar en pti pe kimannyer. Si i annan dimoun petet ki ti a kontan, parey zot in tande, i annan serten dimoun ki ti lo drog, ki’n ganny sans al Coetivy. E nou, nou pe regarde ki bann meyer fason ki ler zot fini zot tretman, i annan en landrwa kot zot ale, zot kontinny zot terapi, zot kontinnyen fer keksoz ki zot enterese avek apre zot retourn back dan sosyete kot zot kapab vin en sitwayen vreman responsab e prodwir pou lasosyete.
Nou anvi sa e mon lans en lapel ozordi pou okenn dimoun ki enterese osi pou vin donn nou en koudmen pou travay ek sa bann dimoun. Nou demann zot pou vini, vin donn nou sa koudmen. Zot kapab ed nou o pwennvi finansyer, ou pwennvi lekipman, ou pwennvi mendev. Par egzanp nou annan serten dimoun, ou en sikolog ou kapab vin donn nou en pti pe. Ou en counsellor, ou anvi vin donn nou en pti pe led. Nou welcome tou sa bann dimoun pou travay avek nou akoz apre tou, sa adiksyon, sa bann dimoun, i difisil pou zot. I vreman difisil pou zot.
Nou annan dimoun ki vin kot nou plis ki 20an zot lo drog, plis ki 15an zot lo drog. I pa bann dimoun ki fasil. I bann dimoun ki bezwen fer en kantite travay avek zot. E nou bezwen lafanmiy, nou bezwen lakominote, nou bezwen tou dimoun pou travay avek nou. Mersi Mr Speaker.
Kestyon 229, Onorab Vidot.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble, ki prosedir ki’n ganny adopte pou swazir bann drug addicts ki lo lalis espere pou al dan Wellness Center. Mersi.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, kriter pou admisyon. Petet mon ava dir zot, parey en pti pe avan, parey nou konnen, nou Unit ti komans dan North East Point an Zilyet lannen pase e laba nou ti annan nou plas pou 26 pasyan e 2 plas ti ganny rezerve pou okenn bann ka irzan. Sa ti ganny konsidere koman en ka kot en dimoun i fizikman, gravman malad, oubyen en madanm ansent, ou si en dokter ti bezwen komans tretman pou HIV e sa dimoun ti bezwen napa drog dan son lekor. Otreman, sa i en sistenm first come-first served ti ganny itilize.
Bon, prensip admisyon se ki, otan dimoun i devret ganny sa loportinite pou refer li apre en adiksyon. Sa i nou prensip, otan dimoun. Sa progranm i volonter e i a kour term, alor, i demann motivasyon, en bon nosyon e konprenezon. I bezwen sa dimoun i anvi vin la, i pa kapab en dimoun ki ganny forse pou vin la. Akoz sa dimoun i bezwen volonterman dir, ‘mon pe al laba pou mwan al refer mon lavi, pou mwan al sanze’. Sa i enn osi bann kriter.
Ler i vin admit, sa endividi i bezwen pas sa bann kriter swivan. Premyerman, laz pou admisyon i 18an. Okenn dimoun ki napa sa laz, i bezwen ganny konsantman son paran, oubyen gardyen si i bezwen ganny tretman. Savedir i pa vedir ki nou pa pran anba laz, me selman, i bezwen konsantman paran oubyen son gardyen.
En bon nivo motivasyon pou tretman e reabilitasyon an rekonesan ki i annan en problenm. Fodre i admet, ‘mon annan en problenm e mon bezwen en tretman’. Annan en konsepsyon mantal ki pou bezwen konpran e swiv en progranm. Pare pou swiv bann regleman e bann code kondwit. Sa osi i tre enportan, i bezwen pare. Napa plas pou dimoun ki annan en dezord avek son personalite, oubyen problenm organik, ou sikatrik, parey depresyon.
Prezans en tandans pou agresyon, oubyen vyolans i kapab kree en dezord dan lanvironnman kot tretman pe ganny fer. Akoz si i annan sa bann kalite konportman, i kapab annan sa bann problenm.
Abilite osi pou okip son prop lekor, par egzanp, pou li kapab pran son ben, manze, sanze e fer lezot aktivite. Pare pou partisip dan tou aktivite ki form parti tretman. Napa okenn prose legal ki pou enfliyans sa model tretman.
Konsyan ki i pou bezwen aksepte e fer fas avek bann sinny e sentonm ki pou pas ladan avek lefe mank drog dan son lekor, akoz tousala zot ganny dir, zot ganny counsel kimannyer i pase. Sa i sirtou dan ka kot sa endividi i ganny difikilte mentenir labstinans. I depandan lo eroin, ou lezot konbinezon drog. I annan en labitid servi drog ek lalkol toulezour pour omwen 4 semenn avan i vin admit e bann lesey pou li aret servi drog avan, pa’n abouti dan nanryen. Vedir i kontinnyen lo 4 semenn apre la, i pa’n abouti dan nanryen, la i kapab menm retourn ankor.
Bon, kimannyer nou kontakte sa dimoun. I annan bann faz kot nou donn zot, zot bezwen kontakte Wellness, zot kapab telefonn kot Minister Lasante demann en apwentman, zot ganny referans, lafanmiy i ganny zwenn e atraver kot Sant, zot zwenn bann profesyonnel e la bann diskisyon i komanse kot bann premye kontak i fer. E la zot ganny dir tou bann prosedir ki annan parey mon fer repete, kot zot tou zot al adopte e paran i bezwen osi siport son fanmiy pou fer sa.
Admisyon i normalman ant 9er a 11er bomaten. Lendi, Mardi ek Merkredi, toulede semenn. I annan osi serten dokiman ki sa endividi i bezwen konplete e en levanter son propriyete ki i vin avek, i ganny pran. I osi ganny entrodwir ek staff. Savedir, zot napa drwa vin avek telefonn, ipad, bann keksoz koumsa i anpese ki zot antre avek. Sigaret, akoz tousala i annan ki zot vin avek, sigaret, i annan menm ki vin ek akout 2, 3 telefonn, avek ipad. Tousala, zot pa ganny drwa vin avek. Akoz ler zot vin la, zot vin anba en, i annan son prosedir.
E sak pasyan i ganny aksepte, i bezwen kontribyen R1500 anver son tretman e bann out-patient zot, zot pey R500 pou zot snacks pandan sa 2 semenn ki zot la. E sa larzan i ede osi pey serten support workers ki pa tonm anba Minister me bann ki vin donn en pti pe koudmen dan sa Minister.
Vwala Mr Speaker en pti pe kimannyer sa i deroule. Mersi.
Mersi bokou Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou si Wellness Center, ou son Minister pe kit en proper database pou vwar sa ki’n deza pas dan detox center oparavan e lo baz priyorite e si i kapab dir nou si bann dimoun ki annan en pti pe plis larzan, ou lenfliyans pa pe anmenn en serten entimidasyon ki zot ganny repran ankor dan Wellness Center pou donn otan sans nou bann lezot frer ek ser Seselwa ki pankor ganny en sans. Mersi.
Definitivman i annan en letid ki pe ganny fer. Nou ti annan osi en Konsiltan ki ti vini, nou ti fer li fer en letid, nou’n fer li fer en letid, en pti pe lo kimannyer Wellness pe fonksyonnen e la nou pe esper son rapor pou li dir nou kwa ki in vwar e bann rekomandasyon ki nou krwar nou devret pe met anplas.
Kestyon kontribisyon ki zot ganny repran, aparaman sa R1500, ler zot gannyen la, se paran ki kolekte, pa Minister Lasante ki kolekte. Zot ganny atraver Welfare e paran ki kolekte. Paran i pey zot pasaz pou zot vini, bann ki out-patient. Ok, paran i pey zot pasaz, zot manze and so on pou zot vin fer zot tretman. E definitivman, i paret si zot pa, zot pa kapab konplete akoz sa larzan, i pa donn zot pou zot al fer nenport kwa avek. Sa larzan se pou zot, sa letan ki zot dan wellness Center. Akoz si Welfare pou donn dimoun ki annan adiksyon pe vin fer tretman kot Wellness, en larzan dan zot lanmen, nou tou nou konnen ki pou arive. Sa larzan pou ganny servi petet dan lezot ankor, apre i kapab al menm pran drog apre ler. Me i enportan ki, si zot pa pe fer tretman, akfer Welfare pou bezwen donn zot larzan.
Ou vwar sa, ou vwar i annan sa, me selman i fer ki ler pasyan i lo tretman, definitvman zot gannyen sa larzan. Me si zot pa lo tretman, mon pa tro konnen si once zot fini tretman apre zot aret ganny sa larzan. Mon pa tro okouran sa enn.
Mersi Mr Speaker, bonzour. Bonzour tou dimoun. Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis ki popilasyon pasyan ki lo detox pou adiksyon kot Wellness Center e osi pasyan mantal e konbyen i kout Minister Lasante pou tretman en adikt ki lo detox silvouple. Thank you.
Mersi Mr Speaker. In annan apepre depi ki nou’n ouver, in annan apepre en 200 over pasyan ki’n pas dan Wellness Center, ok. I annan apepre sa i bann ki in-patient ek osi out-patient. Ok, nou annan over 200 pasyan. E konbyen i koute par pasyan, nou napa le kou par doz akoz parey ou konnen, toulezour zot ganny zot methadone. Nou annan servis ki nou donn zot, zot reste, zot admit, nou annan travayer. I en kou vreman o, mon pou dir i en kou tre o me nou a kapab donn Lasanble sa kou pou sak pasyan e pou kantite pasyen ki nou’n vwar pandan, depi ler ki Sant in ouver ziska ozordi. Nou a kapab donn zot en kou total ki’n arive avek kantite pasyan ki nou’n pran. Mersi.
Bon, mon vwar i annan en kantite lentere lo sa size, me malerezman letan pa lo nou kote. Petet Minis ti ava retournen en lot ler pou vin fer en Statement. Antretan, si zis Minis i kapab dir nou ki relapse rate, laba, konbyen ki geri net? Vitman Minis, ki relapse rate? Dan 200 konbyen zot ki’n byen?
Mr Speaker, ankor i annan detrwa mon pou dir ki’n geri. Definitivman i annan detrwa, i annan en bon pe ki’n geri, i annan ki pe travay. I annan menm ki pe re-vin travay dan Sant koman bann support staff. Me mon pa pou kapab donn total, me selman mon ti a kontan petet en lot zour Mr Speaker, ou donn mwan loportinite pou mwan vin Lasanble pou mwan vin donn en pti pe plis detay lo son antyerte Wellness kimannyer i fonksyonnen, ki kantite dimoun and so on. Mon ti ava kontan ganny sa loportinite plitar.
Nou ava donn ou request pou Statement priyorite. Lemoman ou fer li, nou ava donn sa priyorite Minister. Nou pou bezwen al lo kestyon 230, Onorab Mirena Souris. Minister.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, anvi logmantasyon dan volim pasyan pou dyaliz, eski Minis responsab pour Lasante, i kapab enform nou Lasanble ki plan son Minister pou Unit Dyaliz. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker, mersi Onorab, Mr Speaker, mon pa kapab dir plan mon Minister avan mon donn en pti kontrandi kimannyer tousala ti komanse. Mon krwar i enportan pou pet Seselwa konnen vreman kimannyer tousala ti komanse.
Depi ki Sant Dyaliz in ouver son laport, Minister Lasante in kontinnyelman apresye son fonksyonnman e swiv de pre bann aktivite ki pase dan sa Sant. Sa i fer ki a sak moman ki i annan en nesesite pou revwar e reviz nou plan, sa i ganny fer. Annefe, Sant Dyaliz, ti ouver son laport isi Sesel le 30 Zen 1992. Avan sa, pasyan ti bezwen al La Reunion pou fer sa tretman.
Sa letan ti annan 3 pasyan, 2 madanm ek en msye e zot ti bezwen viv laba. Ler Sant ti ouver, ti annan 2 masin dyaliz ki ti manual. 2 ners ek 2 teknisyen ti’n fer formasyon La Reunion pou kapab manye sa bann pasyan ek sa 2 masin. Ti napa en nephrologist sa letan, me pasyan ti ganny swiv par en fizisyen. Sa letan la, dyaliz ti pe fer dan en pti lasal pre kot Sant Transfizyon Disan.
2an apre Minister ti ganny en nefrolog Seselwa, Dr Wong, ki ti retourn Sesel. Demann pou dyaliz ti kontinnyelman ogmante, lasal ti tro pti e Minister Lasante ti vwar sa nesesite pou rod en lot plas pou donn tretman bann pasyan. Anmenmtan, Minister ti aste ankor en lot masin dyaliz. An Mars 2001, 9an apre, Minister Lasante ti resevwar don en nouvo Sant pou Dyaliz ki ti ganny finanse par Lord M….. Sa i dan sa landrwa kot i ete ozordi.
A sa moman, ti annan en senkantenn pasyan e Minister ti osi aste nouvo model masin dyaliz ki ti fer total vin 9. 2002, 2003, pasyan ki komans al fer kidney transplant, Chennai dan Lenn e sa i ankor pe kontinnyen. Ziska la, i annan 14 dimoun ki’n fer kidney transplant isi Sesel. Lakantite pasyan ki ti pe ganny dyaliz ti’n ariv 84 an 2007 e Minister Lasante ti annan 10 masin dyaliz. Nouvo masin dyaliz touchscreen ti komans ganny entrodwir an 2008 pou ranplas bann manual ki ti la.
Sa letan, Minister ti antre an partenarya avek en lakonpannyen an Lalmanny e an 2011, Minister Lasante ti sinny en kontra avek sa lakonpannyen pou aste masin. Fer formasyon ners ek teknisyen e vizit regilye isi Sesel pou zofisye sa lakonpannyen. An 2011, Minister Lasante ti vwar li neseser pou desantraliz sa servis akoz a sa moman, ti deza annan 4 pasyan Praslin ki ti pe desann Mahe tou le 2 zour par avyon pou vin fer zot tretman.
Ti neseser pou redwir sa kou transportasyon lo Minister Lasante. 2 ners Praslin ek 2 ners La Digue ti ganny formasyon koman pou manye pasyan avek masin. E le 23 2011, en brans sant dyaliz ti ouver kot lopital Baie Ste Anne avek 2 masin pou pasyan Praslin ek La Digue.
Ozordi i annan nou 103 dimoun ki pe swiv tretman dyaliz an permanans. 80 dimoun Mahe, 4 lo Praslin e enn lo La Digue. Tou nou masin ki an servis, i mark Braun e i annan 18 masin antou. 16 i lo Mahe e 2 i lo Praslin. Enn ladan i en kado par en fanmiy Seselwa, orizinalman Pralinwa. Sa i en partenarya ki mon Minister i apresye e ankouraze.
Dan en lannen, Sant Dyaliz i admet apepre 15 a 22 nouvo pasyan. Bann kondisyon komen ki koz maladi ronyon kronik ki bezwen dyaliz Sesel, i dyabet ek tansyon. I osi annan bann ka tanporer parey, leptospiroz, lenfeksyon grav ek lezot kondisyon kot ronyon i andomaz tanporerman.
Minister Lasante i osi aksepte pou kontinny tretman dyaliz okenn touris ek Seselwa ki pe viv aletranze ler zot an pasaz isi Sesel. Zot pran kontak avek nou Sant ler zot pe organiz zot voyaz e zot ganny zot apwentman parey tou lezot pasyan ler zot n’ariv Sesel. E byensir, zot peye pou sa tretman.
Ozordi, ki Minister pe fer pou amelyor sa servis? Minister i asire ki i annan li en nefrolog ki pe swiv nou bann pasyan ek problenm ronyon lo en baz regilye. Nou osi ganny bann spesyaliz parey Dr Renaud ek Dr Arun ki spesyalis, zot asir sa kontinnyasyon lo bann swivi. I annan en gro lanfaz ki ganny mete lo progranm ledikasyon e screening pou manm piblik. Sa i ganny fer a tou lokazyon kot i annan en rankont piblik, spirityel oubyen sportif koman en aktivite prevantif.
La piblik i ganny lenformasyon e konsey lo bann kondisyon ki kapab afekte ronyon. Sa bann aktivite i ganny fer an kolaborasyon avek Unit Kardyovaskiler, Klinik Lizye e Sant pou Kontrol Dyabet.
An term formasyon, Minister pe kontinnyelman refresh skills e form ners pou sa Unit. Sa i enkli staff dan Unit lo Praslin osi. An vi ki serten pasyan ki dan ICU i nesesit sa tretman, sa in met plis presyon lo staff dyaliz. Aprezan, i annan 4 ners ICU ki’n ganny formasyon pou administre sa tretman dan zot Unit menm e i annan 2 masin dyaliz ki reste an permanans dan ICU.
Ziska prezan, tou nou pasyan i bann adilt. Me a ler aktyel, i annan en zanfan Seselwa ki pe swiv tretman dyaliz La Reunion. E nou an annan osi en ners ki pe fer formasyon La Reunion pou kapab administre tretman en zanfan dan lavenir.
Minister pe osi etidye posibilite desantraliz servis dyaliz Anse Royale dan lefitir. Sant Dyaliz ki an servis konmela, in vin trop pti. En nouvo lokasyon in ganny idantifye kot ex-psychiatric ward ti ete. E Minister in deza komans fer demars ek kontrakter lokal lo renovasyon sa batiman. E nou bann partner aletranze lo lezot lekipman neseser. Si tou i mars dapre plan, sa nouvo Sant a komans fonksyonnen boner lannen prosenn. E sa nouvo Sant pou anmenn sa bann benefis swivan.
Sa Sant pe ganny designed dan en fason kot pou annan plis kontrol pou redwir lenfeksyon. Pou annan en nouvo sistenm delo ki neseser ler ou fer dyaliz. Masin, Minister i deza annan 6 masin nef ki lo store e sa pou fer antou 22 masin dan sa nouvo Sant.
Pou annan en lasanm prive pou bann touris e okenn dimoun ki swazir pou peye. Pou annan en lasanm pou an ka kot i annan lenfeksyon, sa dimoun i annan lenfeksyon. Avek plis masin, sa i pou redwir lakantite sesyon ki nou fer par zour, dan plas fer 3, sa pou kapab vin 2. Sa pou redwir bann burnout lo nou staff, pli bon pou pasyan akoz zot a kapab antre se zot pli boner apre tretman e osi redwir lo lakantite letan ki masin pe travay.
En pli gran landrwa i vedir, ki pou annan en pli gran lasal datant, plis lespas pou pasyan sirkile, en meyer fasilite pou store bann consumables ki servi pou dyaliz e en landrwa pli apropriye pou nou bann staff.
Dan sa nouvo sant, i pou posib pou donn latansyon bann pasyan ek problenm ronyon ki ganny refer ek spesyalis ronyon. Poulemoman, sa servis pe ganny delivre dan Trwa Zonn. I pou osi posib pou fer bann pti prosedir parey mete e retir kateter senp pou dyaliz. Mersi Mr Speaker.
Bon, nou’n ariv alafen Question Time e mon a remersye Minis e ekskiz li parmi nou. E kant a nou, nou ava zwenn 11.05.
Bon nou a kontinnyen ek nou travay pou ozordi. Avek nou, i annan Minis pour Finans, Minis Pierre Laporte ki pe vin prezant International Business Companies Amendment Bill, 2013 e nou a ganny nou parey labitid, en Motion for Second Reading.
Mr Speaker, anba order 64 (2), mon move ki nou lir sa Bill en dezyenm fwa.
Mr Speaker, Manm Lasanble Nasyonal, pardon. Leader of Government Business dan Lasanble, Leader Lopozisyon, Onorab Manm Lasanble Nasyonal. Mon devan Lasanble Nasyonal ozordi pou prezant sa International Business Companies Amendment Bill, 2013 e pe demann Lasanble pou son laprouvasyon.
Lobzektif e rezon sa Proze De Lwa, Mr Speaker, sa Proze De Lwa pe propoze ki serten amandman i ganny fer dan sekson 2, 9, 12, 28, 30, 31, 63 e 65. International Business Companies Act 1994 e osi azout en nouvo Seksyon, Seksyon 119 dan Lalwa ki pou ganny amande ozordi. 1, pou ranvers e sanz bann provizyon an relasyon avek bann bearer shares, pour ki nou Lalwa i an konformite avek bann rekomandasyon OECD e FATF.
Bearer shares Mr Speaker, sa i bann shares ki pa devwal non son propriyeter. Dezyenmman, pou fer ki tou bann biznes ki tonm anba sa Lalwa i soumet en rapor anyel alafen zot lannen finansyel e trwazyenmman, pou fer provizyon pou retir e kennsel tou bann par ki nou apel bearer shares.
Mr Speaker, rezondet sa bann lamannman ki devan nou Lasanble ozordi, se pou anmenn kad legal ki gouvern reogmantasyon e sipervizyon nou sekter finansyer enternasyonal, ki tradisyonnelman i ganny apele sekter offshore, an konformite avek bann norm enternasyonal pli resan. Sa bann norm i ganny etabli prensipalman par Lorganizasyon pou Kongregasyon Ekonomik e Devlopman. OECD e osi Financial Action Task Force FATF.
Mr Speaker, bann norm e standar ki gouvern sa sekter in evolye rapidman dan bann dernyen lannen, apre ki bann pei devlope in realize ki bokou lenvestiser dan sa bann pei i servi serten lavantaz ki sekter offshore i ofer, pou ankouraz lenvestisman enternasyonal. Avek kriz ekonomik dan bann pei devlope ki’n fer ki zot sitiation bidzeter in vin pli difisil, sa bann Gouvernman ti deside lans en lager lo sa bann lenvestiser pou pous zot pou re-anmenn zot larzan dan zot pei. Menm si sabann lenvestiser ti kapab pe senpleman servi sa bann sant finansyer tel ki Sesel, pou byen zer zot bann lenvestisman an itilizan bann prodwi inovativ, zot bann Gouvernman in parfwa konsider zot konmsi zot pe sov pey tax dan zot pei. Me souvan, sa bann lenvestiser i senpleman pe met zot larzan offshore akoz zot pey en tax tre favorab konpare avek sa ki zot ti pou peye si zot ti anrezistre dan zot pei. En lot fakter ki bann pei avanse i konsernen avek, i ki souvan sa lenvestiser ti kapab transfer zot larzan anba en Lakonpannyen san ki zot bezwen devwal zot lidantite sa envestiser ou shareholder e sa i fer li tre difisil pou bann Lotorite sirveyans pou swiv sa bann tranzaksyon e mouvman larzan bann tel lenvestiser. Ankor en lot fakter ki bann pei OECD i tre konsernen avek, konsern ki Sesel i 100 poursan partaze, i ki serten lenvestiser malonnet i osi parfwa servi bann sant finansyer pou esey blansi larzan. Akoz sa, OECD ek FATF in etablir bann nouvo norm ek standar bokou pli strik, e bann pei ki ganny konsidere pou pa anlinny avek sa bann standar, in ganny partikilyerman targete.
Mr Speaker, resaman Sesel ti ganny evalye par OECD e dan 10 kriter, Sesel ti ganny konsidere pou pa antyerman anlinny avek norm OECD lo 2 sa bann kriter. OECD i konsidere ki akoz legzistans bearer shares, sa i anpes bann lotorite tel ki SIBA e FIU pou annan akse avek lenformasyon ki devwal propriyeter sa bann konpannyen. Anplis OECD i konsidere ki Sesel pa’n fer ase pou sanksyonn bann konpannyen ki anrezistre, bann lakonpannyen offshore dan bann lensans kot zot pa’n kapab fourni lenformasyon neseser avek lotorite.
Mr Speaker, mon ti a kontan fer sorti la ki nou’n eksprim dezapwentman akoz nou santi ki nou’n fer ase pou nou sanksyonnen. Me de tout fason, apre ki nou’n evalye sa sitiasyon e fer serten konsiltation avek OECD, Gouvernman in deside pou anmenn Lalwa ki gouvern bann lakonpannyen enternasyonal IBC Act, pou amann li e anmenn nou Lalwa anlinny avek bann denyen standar OECD.
Mr Speaker, sa bann lamannman i organize konm swivan. Dabor, ki Seksyon 2 sou Seksyon a, b, c, d, e, f, g, h, i e j, pe ganny amande pou elimin referans avek barer share ki mon’n ekplike pli boner.
Dezyenmman, Proze De Lwa i demande pou entrodwir en Seksyon, Seksyon 119 ki propoze ki tou IBCs ki ti anrezistre avan lentrodiksyon sa bann lamannman ki nou pe fer ozordi, pou apre, pou le 31 Desanm sak lannen, fourni zot larzan ki’n arezistre zot, en deklarasyon konsernan zesyon zot bann kont. Anplis, zot pou bezwen donn en konfirmasyon ki rezis kot lenformasyon lo shares i baze, i konplet. Trwazyenmman, Proze De Lwa i demann letrodiksyon en lot Seksyon, Seksyon 3 ki pou fer li mandatwar ki tou Konpannyen IBCs ki’n anrezistre bearer shares avan komansman Lalwa, i bezwen kennsel sa bann shares pa plitar ki 6 mwan, aparti letan ki sa Lalwa ti vin an vilger. Zot ava ranplas sa bann bearer sharers avek bann shares ordiner. Bann shares ki pa’n ganny kennsel apre sa 6 mwan, pou otomatikman ganny anile par Lotorite konsernen. Anplis, okenn direkter, en IBC ki anrezistre Sesel, pou nepli kapab anrezistre bearer shares avek sa lamannman ki devan nou ozordi.
Mr Speaker, se sa an gro bann lamannman ki Lasanble Nasyonal pe ganny propoze e pe ganny demande pou aprouve. Mon remersi ou. Mersi.
Bon deba i ouver. Onorab Lebon.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, sa Bill ki’n ganny table devan nou Lasanble ozordi, i enn ki annan en lenportans kapital dan konzanti aktyel kot Sesel pe akseler son zefor lo nivo rezyonnal e enternasyonal, avek bi atir bokou plis varyete sours reveni ki antre dan pei, diversifye bann kategori oubyen sekter lenvestisman atraver sa ki nou apel FDI, ogmant nou rezerv, atenn en pli o nivo diversifikasyon dan nou lekonomi Nasyonal, satisfer bezwen nou popilasyon dan tou domenn ki pe kontinnyelman ogmante.
Mr Speaker, zefor pou krwasans ekonomik minimonm, i feros parmi tou pei dan lemonn. Konpetisyon dan domenn prodiksyon ek leksportasyon menm kalite komodite dan plizyer pei i feros. Konsekaman, zefor pou kontrole oubyen domin bann diferan marse i osi pli feros. Atir plis lenvestisman Kapital dan plizyer lekonomi dan lemonn, pli partikilyerman ver bann pei devlope, odetriman bann pei ki pe devlope e bann ki mwen devlope, i bokou pli dir. Ranpli avek plizyer kondisyon parfwa ki met an risk ou souverennte e lentegrite teritoryal. Zis pou pa dir nou, lendepandans ek laliberte koman en pep lib e fyer. Zefor pou leksportasyon resours nou pei ki pe devlope e bann ki mwen devlope i bokou brital ankor.
Anfen, demars plizyer pei oubyen lorganizasyon rezyonnal e enternasyonal pou kontrole e gard bann pei ki pe devlope e bann ki pe mwen devlope anba zot kontrol oubyen, soumisyon i ganny manifeste atraver en prosesis diplomatik tre onnet. Parfwa enpozan, parfwa lo en baz konsansis e parfwa, atraver pwisans ekonomik finansyel e rapor fors ek lenfliyans ki plizyer pei devlope i annan. Egzerse dan sistenm relasyon finansyel e ekonomik lo nivo enternasyonal.
Mr speaker, sa fenomenn i tris, ki ankor pe manifeste son lekor dan sa 21enm syek ki lemonn pe traverse. Par fwa ou kapab dir ki ozordi dan 21enm syek, i nepli annan kolonizasyon parey nou ti konnen e konpran li dan listwar.
Ozordi atraver konsep e manifestasyon sa fenomenn apele globalizasyon, kot nou’n fini aksepte ki lemonn in vin ganny transformen dan en vilaz global. Parfwa, ler ou analiz pratik plizyer pei ou forse demann ou lekor si kolonizasyon oubyen dominasyon in vreman fini. Malgre tou koze, nou lemonn i ankor enn ki byen lwen avek legalite dan loportinite, zis akoz ozordi bann gran lekonomi pe kontinnyelman enpoze e dikte pri plizyer komodite lo marse enternasyonal. Egalman, zot pe kontinnyelman enfliyans bann Leta pou entrodwir plizyer mezir ki pa neseserman direkteman dan lentere nasyonal sa bann pei an kestyon. Me baze lo lefe ki nou pe viv dan en lemonn globalize, nou pa kapab egziste e sirviv dan izolasyon. Nou pa kapab divors nou e konsekaman izol nou avek bann tandans prensipal lemonn. Anfen, avek bann tandans zeneral sosyete e lemonn, i fer ki dan serten sirkonstans nou bezwen met lentere nasyonal dan dezyenm lenportans e mars avek direksyon ki lemonn i bouze. Zisteman, sa bann lamannman ki Sesel pe propoze fer ozordi dan enn nou bann Lalwa ki egziste depi 1994, 19an pase. Wi Mr Speaker, 19an pase sa bann lamannman in ganny vwar ki, i en nesesite absoli, ki Sesel i fer sir ki Sesel i anvi reste, i gany aksepte koman en sant finansyel ki respekte legzistans e enplimant bann pratik ki siport sa ki lemonn 21tyenm syek i apel prensip latransparans.
Mr Speaker, listwar in note ki an 1995, en Lalwa ti ganny pase pou permet en nouvo kalite biznes ganny entrodwir e pratike dan Sesel. Sa ki nou apel IBC. Konpannyen Biznes Enternasyonal. Sesel ti pe bouze. E avek gran determinasyon ek optimizm, ti vwar nouvo loprtinite dan sekter ki nou apel Sekter Finansyel Enternasyonal. SIBA ti en mwayen tre enportan pou moter sa nouvo linisyativ. Efektivman, atraver mekanizm biznes efektiv e konpetitiv ki Gouvernman ti met anplas. Lavites dan prosesis enkorporasyon en Konpannyen. Lefikasite dan prosesis anrezistreman tou dokiman legal bann Konpannyen. Konklizyon e rezilta se ki i evidan ki IBC, Sesel i popiler atraver lemonn. Ozordi dapre statistik, Sesel i annan li anviron 70 mil IBCs ki aktif lo son rezis. Pou en pti pei parey Sesel, sa i kapab ganny vwar koman bokou. Me fodre pa bliye ki nou annan nou 70 sa ki nou apel Service Provider, ki dapre Lalwa zot sipoze annan en sistenm anplas pou fer sir ki sa bann Konpannyen pou fer tou zot trazaksyon dapre Lalwa. Si zot pa respekte Lalwa, i kler ki zot pou antre an konfli avek Lalwa e lozikman SIBA pou bezwen pran aksyon kont zot. Zeneralman i annan 2 fason pran aksyon. 1, penalti finansyel. 2, kennsel lanrezistreman, oubyen sa ki nou apel, striking off lo rezis IBC.
Pou sa 3 dernyen lannen, SIBA in retir licence e in strike off 805 IBC. Menm avek bann aksyon ki’n ganny pran, IBC in kontinnyen reste konpetitif. In alors ede ki sa sekter i kapab kontinnyelman pe fer kontribisyon dan lekonomi nou pei artaver peyman dividend ek tax. I enportan note ki direktivman sak sekter i anploy anviron 1211 staff permanan. Mazorite sa bann staff permanan, se nou bann zenn profesyonnel Seselwa ki pe fer lafyerte Sesel. Endirekteman IBC Sesel pe sistematikman kree e donn loportinite biznes bann profesyonnel, tel ki Avoka Kontab, Oditer. E menm ede pou develop nou Sekter Kourye, Bankye e Telekominikasyon.
Mr Speaker, nou reste konvenki ki sa sekter IBC Sesel e sa kalite biznes dan sekter finansyel enternasyonal isi Sesel, i annan en rol. En plas tre enportan pou zwe dan lekonomi nou pei. Parey mon’n fer resorti pli boner, nou pe viv dan en lemonn ranpli avek konpetisyon tre feros. Alors, nou pa kapab koz lo nou bann lakonplisman san apresye bann defi, egalman bann sanzman propoze dan sa Bill. I annan koman parti sa bann lobzektif, pou adres serten sa bann gran defi ki lemonn, sekter finansyel enternasyonal in dikte.
Mr Speaker, avek gran sikse, Sesel in reisir etabli son non enternasyonalman pou IBC. E san okenn dout, sa in fer bokou endividi avek bon lentansyon bann buisenessmen avek bon lentansyon, bann envestiser avek bon lentansyon pou esey reserse kimannyer zot kapab eksplwat negativman sa loportinite Sesel pou fasilit zot biznes sal. I egalman enportan note, ki plizyer Lentitisyon enternasyonal in develop lentere pou konnen ki pe pase isi Sesel. Parmi sa bann Lenstitisyon i annan OECD ki mon pou apel li Loganizasyon pou Korperasyon Ekonomik Developman e task force pou standar.
Mr Speaker, kominote enternasyonal i bezwen note ki Sesel i enn parmi bokou pei ki’n pran son responsabilite dan sistenm relasyon enternasyonal. Egalman, Sesel pou kontinnyen reste angaze e desarz son lobligasyon avek viger. E avek menm lenerzi ki Sesel i rezet tou lesey e mannev pou aplik prensip 2 pwa 2 mezir an diferan Leta, pei e Gouvernman, dan domenn Sekter Finansyel enternasyonal. I avek menm vizyon tre optimistik, ki Sesel i adere pou asire ki bann standar e latransparans ki premiz endispansab pou asir legzistans e pratik en prosesis efektiv dan domenn lesanz lenformasyon lo tax. E son standar relevan, i ganny entegre dan nou bann zesyon domestik.
Mon partaz lopinnyon, ki tou pei ki serye pou anmenn en Sekter Finansyel repitab pa kapab dir non a sa bann standar minimum. Nou bezwen donn sa sekirite bann endividi e biznes pou vin fer biznes dan nou pei. Avek sa antet, Sesel i bezwen kontinnyen konsolid tou zefor e progre remarkab ki in akonplir pou garanti ki personn pa detrir bann bon lakonplisman. Egalman, Sesel i bezwen kontinnyen asire ki i reste koman en zirisdiksyon oubyen destinasyon biznes serye, osi byen ki konpetitiv. Annou pran konsyan ki i annan deza bokou pei ki pe ofer menm servis, menm konmela, menm dan Lafrik pe annan bann nouvo veni ki pe rod fason diversifye zot Lekonomi e protez zot reveni. Pou montre lemonn ki i annan sa bann standar anplas Sesel, an Me sa lannen, Sesel ti pas dan sa ki nou apel phase 2 peer review par OECD. Bann reprezantan konpetan in vin Sesel i zot in evalye nou bann sistenm. Zot konklizyon se ki i annan bann defayans anplas e rezilta se ki Sesel pa’n ganny li en bon rating. Dan en kominike lapres, Minis Jean-Paul Adam ti enform piblik lo en meeting enportan ki li avek delegasyon gouvernnmantal ti asiste Jakarta, Indonesia. Delegasyon Sesel, ti fortman obzekte sa rating me malgre tou zefor, sa rating in ganny adopte.
Parey Minis ti anonse, i napa bokou anplis ki nou ti pou kapab fer pandan sa evaliasyon an Me. Pou sa peryod ki sitiasyon Sesel ti pe pas atraver evalyasyon. Sesel in ensiste ki bann regilater i fer bokou e ki sa ki nou annan anplas, napa gran diferans avek lezot pei ki’n ganny en pli bon rating ki nou. Vwala sa ki mon apel pratik 2 pwa 2 mezir. Nou reste dezapwente avek laplikasyon en tel prensip. Me avek en grad, parey Sesel i bezwen fer tou sa posib pou li reganny evalye o pli vit posib. Malgre tou dezapwentman, Sesel in donn son komitman OECD ki pou adres o pli vit posib bann defayans ki’n ganny leve, par egzekisyon plizyer lamannman dan nou Lalwa IBC, tel ki bearer shares ki pe ganny propoze pou retenir net dan nou Lalwa, ki pou retir bann konsern ki egziste konsernan bann move pratik ki kapab ganny servi atraver sa ki nou apel bearer shares. Gard tou shareholders anrezistre, zis bann registered office e bann Registered Agent ou Service Provider i konn tou bann ownership dan bann IBC. Lentrodisyon sanksyon finansyel pe striking off kont bann IBC e zot Direkter ki pa respekte Lalwa. Enkorporasyon, en lobligasyon ki tou alafen lannen, bann Konpannyen ki filye avek zot Registered Agent en Annual Return ki pou deklare ki zot in respekte Lalwa. Mon note ki tou sa bann nouvo propozisyon pou kapab efektivman ganny teste par regilater SIBA ler i fer son lenspekyon.
Mr Speaker, grad Sesel i kapab sanze me i enportan, tre enportan ki sa bann lamannman i antre an viger dan mwens dele letan ki posib e ki tou bann patener biznes dan Sekter Finansyel Biznes IBC Sesel i zwe en rol aktif, pou asir sanzman grad Sesel. Nou’n deza fer fas avek pli gro defi e mon reste konvenki ki ankor enn fwa, Sesel a demontre kominote enternasyonal ki nou kapab fer li dan en fason smart.
Mr Speaker, avek sa lentervansyon, mon pou donn mon sipor a sa Proze De Lwa. Mersi
Mersi Mr Speaker. Bonzour tou Manm Onorab e bonzour Minis avek ou delegasyon. E bonzour tou dimoun alekout. Mr Speaker, ler mwan, mon pe regard sa sitiasyon, mon pran li dan en loptik kot nou bezwen vwar par egzanp la, ok. I annan keksoz ki nou pa’n fer. Ki nou ti petet devret fer, oubyen keksoz ki nou’n ganny dir fer. Sa i natir laprantisaz. I natir progre. Nou fer li. Me sa volonte avek ki nou’n fer li i devre ganny remarke.
Mon krwar si i annan en keksoz ki Sesel in fer depi ler nou’n antre dan zirisdiksyon provide service offshore, se ki nou’n comply avek laplipar bann regilasyon, laplipar bann demann ki bann Lorganizasyon enternasyonal in met devan nou. E sa i premye pwen ki mon oule soulinny lo la Mr Speaker. Se volonte. Akoz in toultan en volonte nou Gouvernman pou anmenn en repitasyon pli kler pou nou pei. In toultan volonte nou Gouvernman pou provide plis loportinite pou nou pei. Me nou bezwen regarde ki pe pase dan lezot pei par egzanp, pou nou konpran en pti pe sitiasyon dan sa bann pei e akoz parfwa sa bann presyon i ganny anmennen lo bann pti zirisdiksyon parey pou nou.
Ler nou regard Lerop ozordi, i kler poudir in ariv en limit lakantite enforcement ki bann Lazans i kapab fer. Zot pe tay partou, deryer tou zot bann Konpannyen, deryer isi deryer laba. E lapliparditan sa bann Konpannyen i bouz offshore. I bouz dan bann lezot zirisdiksyon. E vi ki i annan bann very powerful lobby groups dan sa bann pei kot zot, zot pa kapab fer bann sanzman sibstansyel dan zot stati legal, oubyen dan zot bann framework enforcement. Ki zot fer alor, zot anmenn serten presyon lo bann pti zirisdiksyon, pou fer ki sa bann pti zirisdiksyon i vin compliant avek bann fason fer ki ava permet zot prezan zot, kapab police zot bann Konpannyen ki pou move offshore.
Mon asir ou ozordi si ou al dan bann pei devlope par egzanp e ou regard ownership bann Konpannyen, ou pou ganny en nightmare pou ou al konnen lekel ki own tel Konpannyen. Mon krwar petet i annan serten kantite shell Companies, dummy Companies eksetera ki ganny kree. Mon pa en ekspert dan biznes me selman nou tou nou vwar lo Nouvel ki kantite lenstans koripsyon, ki kantite lenstans malfiance ou kapab dir sa dan sistenm finansyer dan bann gran, gran pei.
Zis par egzanp pou sit en legzanp. Par egzanp Lekos par egzanp. Nou fek tande poudir enn bann pli gran Labank in kree en sitiasyon kot li i purposefully donn bann loan oubyen kree bann sitiasyon kot dimoun apre i bezwen default e vann bann propriyete at a lower value. E li i come in, i snap in sa bann value. Si sa pa en pratik en pti pe kestyonnab, I don’t know what is. Me yet it is these same countries ki vini, ki egzize ki nou bann pli pti pei, nou bezwen mars dapre en serten kalite kod, dapre en serten regilasyon, dapre en serten fason. And you know what? We don’t have a choice. Nou napa swa akoz nou viv dan en lemonn globalize. Tou aksyon ki arive otour nou i annan en reaksyon lo nou osi. E se pour sa rezon ki nou vwar nou ozordi dan nou Lasanble, pe debat lo Lamannman dan International Business Companies Act.
E sa i osi soulinny en pwen enportan, en pwen fondamantal e se ki nou’n fer en kantite progre depi 2008 me nou pa kapab vin complacent lo sa bann progre ki nou’n fer. Nou osi nou bezwen vin proaktiv pou regard nou stati legal, pou asire ki nou pe kit nou lekor abreast avek bann demann e bann legzizans eksteryer.
Ankor enn fwa, nou napa swa akoz menm si nou konsider nou lekor en souverennte, i annan de sirkonstans, sirtou an sa ki konsern lekonomi, ki konekte atraver diferan fason. Ki en sekous dan lekonomi ayer i anmenn reperkisyon dan nou lekonomi pou nou e alors nou bezwen fer sir ki nou osi nou reste alaoter avek sa bann legzizans, akoz nou pe viv esansyelman dan en vilaz global. E dan en lemonn globalize, nou kapab dir sa menm si nou en zil e mon krwar i enteresan ki nou dir sa. No man is an island unto himself. Nou bezwen realize poudir nou form parti en pli gran group.
Me selman sa ki fasin mwan Mr Speaker e mon krwar Onorab avan mwan in tous lo sa pwen se ki Kominote Enternasyonal li i pa vreman enterese avek nou byennet li. Li i enterese avek asire ki li i kapab recoup maximum tax from son bann resortisan enn. E dezyenmman, asire ki son resortisan napa en landrwa pou li al kasyet son larzan, akoz li i krwar se sa ki arive partou. Malgre se li i annan lakantite ki arive, i pa fatig li ek sa li akoz i pli fasil pou li vin get ek nou ki al elsewhere. Sesidir, mon pa pe dir poudir i pa neseser annan sa bann lamannman. I pa neseser annan plis kontrol. Plis regilasyon ki maintain plis kontrol akoz par egzanp ler ou regarde, i annan de sirkonstans kot wi, bearer shares i kapab ganny servi pou money laundering. E so, i enportan ki nou, nou met anplas regilasyon e mezir neseser pou asire ki nou kontrol sa bann keksoz dan nou pei. That is fair enough e nou bezwen fer li akoz parey mon’n dir, nou viv dan en lemonn global.
So Mr Speaker, i annan sa fason pou reziv sa sitiasyon ozordi ki nou pe pas ladan e pour ki rezon ozordi nou Lasanble pe debat lo bann tel lamannman.
I annan en lot pwen Mr Speaker, ki mon krwar nou bezwen soulinnyen osi. E sa se lepwen kot si ozordi nou pe fer sa bann lamannman dan nou International Business Companies Act, nou bezwen osi vwar dan ki fason nou kapab konsolid sa Lalwa plis ankor. Ki bann lezot Seksyon sa Lalwa ki nou bezwen revwar. Si nou bezwen revwar li dan son entirety. Si nou bezwen revwar li dan diferan Seksyon. Me nou bezwen fer sir ki nou, nou preempt the debate about sa Lalwa ler i vini lo lasenn enternasyonal. Mon krwar ki ozordi e mon felisit Minister Finans dan sa konteks, zot in envestir en kantite dan devlopman kapasite. Nou annan zenn. Nou annan dimoun ki konpetan, ki kapab fer sa travay. Ki kapab troubleshoot bann diferan areas ki nou annan dan sa domenn. E zot, zot kapab come up avek bann possible avenues kot nou bezwen ale, kot nou bezwen fer bann sanzman akoz se sa ki nou fer toultan dan Gouvernman Lepep nou. Nou kontinnyen amelyore. Nou kontinnyen anmenn keksoz pli devan. Nou kontinnyen fer keksoz pli byen. Se sa ki soulinny karakter, nou karakter koman en Parti. Nou pa’n zanmen en Parti ki baz nou lekor lo complacency. Nou’n toultan avangard. Nou’n toultan oule bouz devan e se sa ki mon vwar dan sa ki nou pe fer ozordi dan sa bann lamannman.
E lo en pwen spesifik Mr Speaker, mon krwar en pwen enportan se ki nou’n entrodwir dan sa lamannman, provizyon pou annan 2 lezot fason ki SIBA limenm li, i kapab retir rezistrasyon pou en Konpannyen. SIBA li as the Registrar, i kapab pran serten aksyon lo 2 nouvo Clause ankor. E sa i donn li plis pouvwar. I donn li plis scope.
En lot eleman enportan Mr Speaker, ki mon krwar nou bezwen soulinnyen se ki konsolidasyon pozisyon SIBA, an sa ki konsern capacity building. An sa ki konsern proactivity. Par egzanp, mon’n tann entervenan avan mwan mansyonnen ki nou annan nou 70 thousand or so IBCs. Where are we with getting to 200 thousand? What do we need to do pou nou move further? Ki bann lezot keksoz nou bezwen fer? It’s all about progress. It’s all about looking forward lo ki fason nou koman en pei nou bouz pli devan. And this is what sa bann lamannman resumes itself in. Yes, OECD in vini. In donn nou en move rating e mon krwar i malere ki i annan dimoun ki’n servi sa koman, eh, Sesel in ganny move rating. Mon krwar poudir this is not the way of doing things. The proper way of doing things i se ki ok, nou pei i annan keksoz ki i bezwen fer. Annou fer li. Annou bouz devan. En move rating pou Sesel lo lasenn enternasyonal i afekte pa zis repitasyon nou pei, me tou Seselwa ki reste dan Sesel. Whether or not ou form parti Gouvernman. Whether or not you subscribe to the politics of the Government. It doesn’t matter. As long ki ou en Seselwa, en move rating pou ou pei i afekte ou. E ou rol se solider pandan letan ki ou pei pe pas atraver move rating, pou ou kapab ede avans pli devan. And this is the fundamental issue here.
So Mr Speaker, mon krwar ki at the end of the day, mon krwar petet ki ler Minis i a fer son soumisyon, i a kapab koz en pti pe lo bann lezot fason ki nou pou strengthen e amelyor nou konfigirasyon an sa ki konsern Sekter Offshore ki bann lezot eleman nou bezwen anmenn ladan pou asire ki Sekter Offshore i vin pli konpetitiv. Pou asire ki nou annan plis kontrol, annan plis accountability measures ki ganny met anplas pou ensure ki in the future, ler en Lazans i regard nou, i dir be sa pti pei pe fer en kantite keksoz li.
Me i osi annan en pwen ki nou bezwen fer kler se ki, volonte ki nou’n antam bann diferan demann ki vin ver nou i osi bezwen ganny recognized. Nou nou en pei ki ler ou demann li, pou dir li fer x, y, z. Wi, nou pa kapab zis ale fer. Nou demann ou be akoz? Me selman eventually, nou met li anplas, then that should weigh in our favour. Sa i devret en keksoz ki ou regarde.
Mon krwar se sa out there, there’s not enough information pou dimoun konpran ki sa ki i entail dan sa rating. Ki bann lezot keksoz ki Sesel i fer. Ki bann strengths ki Sesel i annan dan sa domenn. E sa mon krwar i bezwen ganny fer. Mon krwar osi i annan serten PR ki bezwen ganny fer otour rol ki SIBA i zwe. I annan ki’n ganny fer par lepase me petet nou bezwen konsolide e fer plis ankor akoz i annan en kantite aktivite ki pase la. E sa i enportan pou nou popilasyon, pou nou dimoun konnen as to why prezan serten keksoz i vin dan serten fason.
Mr Speaker, mon oule dir ki mon pou donn tou mon sipor sa bann lamannman e mon ti a kontan zis fini par dir Minis ki i enportan ki nou pa reste complacent e nou kontinnyen konsolid nou framework legal an sa ki konsern the Offshore Sector. I enportan ki nou rod fason parey mon’n dir pou improve lo nou International Business Companies Act. Ki bann meyer fason pou fer li. Si nou bezwen rod lekspertiz annou fer li, me selman nou bezwen fer li akoz nou pe move devan. And as we move forward, bann legzizans otour nou, nou pe vwar poudir dan lasenn enternasyonal, nou pe vin deplizanpli pli prononse e i enportan ki nou alors osi nou reste konsistan avek sa bann nouvo legzizans. Mersi Mr Speaker.
Bon. Onorab Rose. Onorab Rose, parey labitid, i annan sa bann pti lamannman la ki’n ganny, …. Pardon? (Fodre nou lev nou lev nou lanmen).
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon krwar bann Manm ki’n pran laparol avan mwan in fer resorti bann pwen enportan opre sa Proze De Lwa, sa bout Lalwa, lamannman ki devan nou. Nou dan Lasanble, nou pozisyon se ki sa bout Lalwa i si oule, reactionary. I vin reaksyon pozisyon OECD konsernan Sesel. Mon krwar sa 2 Onorab ki’n koze in fer resorti ki really nou vreman napa swa me abide avek bann gran pwisans, bann gran block enternasyonal e bann legzizans ki pe met devan nou, pou fer sir ki nou Offshore Sector, the Financial Services Sector i abide a serten pratik.
I kler ki Sesel nou bezwen fer progre e mon krwar Onorab Pillay in fer sorti tre kler. Nou bezwen fer progre dan lafason the Financial Sector i devlope. Me sa ki fer nou en pep mekontan se lefe, mon krwar Onorab Lebon in dir li tre diplomatikman. I annan doub standar an sa ki konsern bann diferan zirisdiksyon ki annan Offshore Sector. I annan bann pti pei ki ganny gro legzizans lo zot. Ki bezwen fer sir ki zot Lalwa i annord. Ki zot pratik i annord. Ki bon pou nou lekonomi. Ki bon pou Sesel me anmenmtan, i annan bann gro pei, i annan bann lezot zirisdiksyon ki get away avek en kantite move pratik e nou Lasanble i eksprim mekontantman a sa pratik ki nou pa kontan. Si nou anvi etablir en laplenn ki nivo, nou bezwen fer sir ki Lalwa i aplik pou tou e isi Sesel nou Lasanble pe siport Gouvernman pou fer sir ki nou annan bon Lalwa. Ki nou pe abide avek bann international norms. Nou pe abide avek international regulations me, sa pa vedir ki akoz nou, nou pe aplik Lalwa ki larestan i alors ganny en license pou zot pa aplik menm Lalwa.
Mr Speaker, dan sa loptik nou vwar sa Lalwa ki pe pase, ki nou pou pase e ki nou pou siport Gouvernman, koman en mezir pou protez repitasyon Sesel. I paret ki deplizanpli ki lemonn i progrese, bann pti zirisdiksyon i pran loportinite, i devlope e i ganny plis kliyan enternasyonal. Bann ki pe perdi kliyan i ouver, konmsi lizye i en pti pe ouver lo nou. Alors nou, nou bezwen fer sir ki nou pran tou mezir posib pou protez repitasyon Sesel. Si nou pa fer li, nou kapab dir bon non. Nou pa fer li. Nou pou perdi plis in the long run. Nou perdi the Offshore Industry ki’n pran nou en kantite lannen pou nou met anplas. E nou, nou konn tre byen ki the Offshore Industry i thrive on reputation. I thrive on bon parol, on credibility, on integrity e bon repitasyon e alors nou, nou bezwen fer sir ki nou bann Lalwa. Ler nou pe dir be bon, Sesel i en bon landrwa pou fer biznes, ou annan ou Lakonpannyen Offshore. Nou bezwen fer sir ki nou bann Lalwa i safeguard 1, Sesel koman en zirisdiksyon me osi bann kliyan ki pou vin servi nou Offshore Sector. Me at the same time, nou bezwen fer sir ki nou Sesel, nou bann Lalwa osi pa sitan ouver ki pe harbour criminality. Ki pe harbour bann criminals, ki pe harbour bann move pratik in the Financial Sector e sa Lalwa vreman pe zoom in lo sa bann pti loop holes ki ti annan.
Dernyen pwen mon anvi fer Mr Speaker, mon krwar le 2 entervenan in fer 2 lentervansyon fantastik lo nou pozisyon. Dernyen pwen mon anvi fer e Onorab Pillay in fer sorti sa pwen. Donn nou a new piece of Legislation. In annan en kantite lamannman ki’n ganny fer avek sa IBC Act. Tanzantan i annan en pti bout, en pti bout, en pti bout. E nou dan Lasanble nou pa satisfe avek bann Lalwa ki vin par pti bout, par pti bout, par pti bout. Mon krwar in ler, in plis ki ler pou anmenn en nouvo Lalwa for the International Companies, Business Companies revwar. Onorab Lebon in dir revwar lafason ki nou practice the Financial Sector, i ganny pratike. Annou revwar bann nouvo legzizans. Nou’n koz lo progre depi tou sa letan, ki progre nou’n fer. I pou annan nouvo legzizans ki pou ganny demande lo nou akoz i en sekter ki dinamik, ki annan nouvo fason fer, ki annan bann kriminel i vwar nouvo loop hole. Nou pe demande Mr Speaker, ki nou ganny en brand new piece of legislation on the International Business Companies.
Avek sa Mr Speaker, anba ou gidans, i annan serten lamannman ki’n ganny soumet. I annan en pti lamannman ki’n ganny port a ou latansyon. Mon pe demann ou gidans pou nou kapab soumet e ki sa bann lamannman i ganny aksepte. Mersi.
Ok. Mon krwar tou keksoz i annord. Tou Manm i annan sa bann lamannman. Tou keksoz i ok. Onorab Leader Lopozisyon.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon apresye lefe ki ozordi nou pe deal ek sa size, The International Business Companies Act e pli presizeman ek bann lamannman enportan vizavi sa Act.
Sa bann lamannman i bann ki pou annan en gran lenpakt lo lafason ki biznes, sirtou biznes offshore, i ganny fer dan sa pei alavenir. Annefe, mon oule fer sorti 3 ou 4 pwen, an relasyon ek sa bann lamannman e avek sa Act an zeneral. Alor Mr Speaker, avan menm ki mon al lo sa size offshore, mon oule premyerman refer sorti le pwen an relasyon avek lakantite lamannman ki’n ganny fer ek sa Act, depi ki sa Act in vin an aplikasyon dan bann lannen 94/95.
Annefe, in annan lamannman an 95, an 97, an 2000, an 2009, an 2011 e sa enn i fer sizyenm lamannman ki pe ganny fer dan en lespas anviron 18an. Vedir an mwayenn, nou pe fer plizyer lamannman lo en Act an mwayenn touletrwa an ki amonavi, sa i tro bokou. E mon pou dakor avek bann entervenan avan mwan ki moman in arive pou nou vin avek en new Act altogether. Annou pa fer bann sanzman lo en nivo piecemeal, me plito annou revwar sa Lalwa dan son entirety e annou vin devan nou Parlman avek en nouvo Act altogether.
Mr Speaker, ler nou pe travay lo sa nouvo lamannman ki’n ganny mete devan Parlman, nou vwar plizyer Seksyon dan sa Act ki pe ganny amande. E akoz bann lamannman ki’n ganny fer oparavan avek sa Act, par egzanp ler nou pran Seksyon 97 ki pe ganny amande, nou vwar poudir nou bezwen ale, al refer avek sa lamannman ki devan nou ozordi, refer avek sa Act 94, refer avek en lamannman ki’n ganny fer an 2000, refer avek en lamannman ki’n ganny fer an 2009 e sa i fer nou lavi konplike.
Menm zafer, nou pe amann Seksyon 28, nou bezwen refer avek orizinal 94, 2009, 2011 e apre avek sa Act ki devan nou. Pli move ankor, ler nou get lamannman Seksyon 28, nou bezwen fer referans ek Act orizinal. Nou bezwen fer referans ek lamannman 95, nou bezwen fer referans ek lamannman 98, 2000, 2009 e ankor avek sa enn 2013 ki devan nou.
Amonavi Mr Speaker, sa i pa en keksoz ki byen. I pa en keksoz ki normal and therefore, mon zwenn avek bann lezot entervenan avan mwan pou demande ki nou revwar sa Lalwa dan son entirety e nou come up avek en new Lalwa e anmenn devan sa Lasanble Nasyonal e nou koman bann Parlmanter, nou ava deal avek.
Dezyenm pwen ki mon anvi refer sorti, i anmenn mwan lo size biznes offshore. Mr Speaker, mon konnen mwan poudir Sesel i bezwen FDI. Nou bezwen fer krwasans ekonomik e nou bezwen atir tou kalite lenvestisman prop of course, ki sa pei i kapab atire, pou permet nou kapab kree larises, sa larises ki nou a kapab servi koman en pei, pou partaz avek nou Seselwa dan en fason fair e dan en fason zis.
Me Mr Speaker, parmi bann lamannman ki pe ganny propoze, i sa size shareholders of bann Lakonpannyen. Dan Seksyon 2, nou pe repeal sa vye definisyon shareholder e nou pe donn li en nouvo definisyon e ansanm ek bann lezot lamannman dan 9(1)a, 12(1), 28(i).
Sa nouvo lamannman pe fer sir ki nou pe fini ek sa size bearer shares e nou pe fer sir ki tou bann shareholders dan en Lakonpannyen pou bezwen ganny byen anrezistre dan en fason kler kot i a napa sekre, kot i ava annan latransparans e kot bann names, bann owners bann shares dan en Lakonpannyen i a ganny anrezistre Sesel e i a ganny revealed easily on demand. Sa i en keksoz ki fantastik. Sa i byen. Me sa i osi vedir ki tou lenformasyon pou bezwen readily available kan sa bann lenformasyon i ganny demande e kan sa bann lenformasyon i ganny required.
Now, internationally, sa i very good. Me kestyon ki mon anvi demann Minis e ki mon ti a kontan ki Minis i elabor lo la dan son larepons, se ki kalite lenpakt ki sa pou annan lo nou Sekter Offshore? Nou konnen poudir ozordi, nou Sekter Offshore i enn bann sekter ki pe anmenn en kantite larzan pou Sesel. Eski, antan ki sa bann lamannman ki pe ganny fer i bann lamannman ki bon. Antan ki sa bann lamannman i get tre byen dan lizye nou bann partener enternasyonal, mon ti ava osi kontan ki nou met microscope lo Sesel e nou vwar ki son lenpakt ki i pou annan lo nou Sekter Offshore. Eski i pou annan bann lenpakt ki negativ? Oubyen eski i pou annan ankor bann lenpakt ki pozitiv e donk ed nou Sekter Offshore fer pli byen ankor.
Mr Speaker, nou konnen poudir Sesel souvandfwa in ganny kritike koman enn bann pei ki act koman bann tax havens pou bann businesses ki anvi sov tax dan zot pei e pey mwens tax. Alors, dan konteks tou sa bann pwen ki mon pe refer sorti, mon ti ava kontan ki Minis i pronons son lekor lo la e dir nou si dan son panse pou li, si dan son fason vwar keksoz, i pou annan en lenpakt pozitiv ou negativ lo bann FDI e bann lezot Businesses ki anrezistre anba nou Sekter Offshore.
Trwazyenm pwen ki mon ti a kontan refer sorti Mr Speaker, se sa size blansisaz larzan. Mon konnen poudir again, in annan bokou kritik ki’n ganny fer dan lepase lo Sesel. Nou’n ganny dir poudir nou enn bann landrwa kot i pli fasil pou bann dimoun ki’n fer larzan sal, vin blansi zot larzan. Alor, mon ti ava kontan konnen avek Minis ler i pronons son lekor dan son larepons, again, ki kalite lenpakt pozitiv i pou annan pou nou lo sa size deal avek the issue of blansisaz larzan. Mon ti ava kontan ki Minis i vin dir avek nou ki kalite mekanizm ki zot anvizaze anplis, met an pratik, apre ki sa Lalwa, apre ki sa bann lamannman dan nou Lasanble Nasyonal in pase, pou nou seryezman e dan en fason tre for, deal avek sa size blansisaz larzan e anvoy en mesaz avek tou bann kritik e Lakominote Enternasyonal, ki Sesel in vwar poudir enough is enough. Nou bezwen deal ek sa size e nou pare pou nou met nou lipye ater e pran bann mezir neseser pou nou fer sir ki bann tel kritik alavenir i vin bann kritik ki redundant. So, sa i mon trwazyenm pwen.
E katriyenm pwen, e pwen final Mr Speaker, mon oule koz lo size bann Lorganizasyon Enternasyoal ki kontinnyelman met presyon lo bann tipti zirisdiksyon parey Sesel, pou fer sir ki zot, zot ganny sa ki zot anvi, regardless of whether i annan bann lenpakt negativ lo bann tel tipti zirisdiksyon.
Mon konnen Mr Speaker poudir in annan presyon sorti kot OECD pou nou fer bann tel lamannman e ozordi nou pe fer li, me selman parey serten entervenan avan mwan in dir. Eski Sesel i pare prezan pou li komans dan bann sitiasyon kot nou pe vwar poudir i annan 2 pwa 2 mezir. Eski nou’n pare koman en pei pou nou met nou lipye ater e dir be tyonbo en kou. La, ou pe demann mwan pou fer bann keksoz ki ou menm ou se ou, ou pa pe pare pou fer. E sa, i reflekte en sitiasyon kot i annan 2 pwa 2 mezir e donk, nou pa pou fer i nou vreman santi poudir sa ki ou pe demann nou pou fer i senpleman en keksoz ki pou anmenn lavantaz pou ou, m,e i pou detri nou, oubyen pou ede detrir serten keksoz ki nou’n konsolide an relasyon avek nou progre ekonomik ki nou’n fer koman en pei.
Alors Mr Speaker, sa bann kritik ki annan an relasyon avek nou koman en pei, konmkwa nou bow down to bann presyon enternasyonal parfwa, menm si i anmenn bann dezavantaz pou nou, mon krwar Minis, mon ti a kontan ki ou pronons ou lekor lo sa size.
So, blansisaz larzan, lenpakt lo offshore, issue of bann Lorganizasyon enternasyonal ki met presyon lo nou e, en nouvo Act i sa 4 size ki mon’n koz lo la e ki mon ti a kontan Minis i pronons son lekor lo la dan son larepons. Mersi Mr Speaker.
Mr Speaker, mon remersi tou Manm Lasanble ki’n reazir e mon asire bann ki pa’n reazir, i partaz sa bann pwennvi.
Mr Speaker, mon a tous sa pwen rapidman lo akoz nou’n bezwen fer plizyer lamannman avek sa Lalwa. Mon totalman partaz pozisyon bann Manm ki in annan tro bokou petet lamannman, olye ki en nouvo Lalwa. E pour reponn sa kestyon mon enform Lasanble ki Cabinet of Ministers, Konsey Minis in deza aprouv en papye, en proposal pou en nouvo Lalwa ki a vin anfors lannen prosenn. Selman kantmenm, mon ti a kontan refer sorti le pwen ki enn bann rezon akoz ki nou’n bezwen kontinnyelman fer lamannman se parey zot in koz lo la, sa bann pei OECD ki nou’n obzerve dan bann dernyen lannen, zot in osi rapidman kontinnyelman enpoz bann nouvo standar sak lannen apre lannen, apre lannen, akoz sak fwa zot in seye, zot in vwar poudir zot bezwen fer plis. Zot enpoz en standar lo ou, zot pa satisfe. Lannen prosenn zot vin en lot.
Mon a donn en legzanp. Apepre 2, 3an pase mon ti dan en Konferans kot OECD ti dir ok. Apartir sa lannen si ou sinny 12 Konvansyon Tax and Information Exeeds Agreement, pou ganny konsidere compliant. Apre 1an, 2an i vini i dir ou non. Sa pa ase. La ou bezwen sanze, i donn en lot set kriter. Mon asire dan 1 ou 2an, pou annan en lot set kriter ankor ki pou vini, ki malerezman koman en pti pei parey zot in dir, nou pou bezwen fer fas avek. Selman sa i pa ti lefe ki, pa zis avek IBC. Mon krwar dan en fason zeneral, nou bezwen fer en travay ek Gouvernman an zeneral pou minimiz kantite lamannman ki nou fer. So, sa i en pwen ki nou pran an kont.
Petet reponn kestyon kimannyer mon vwar lavenir Sekter Offshore. Wi, i annan son lavantaz ek son dezavantaz. Lo kote dezavantaz, mon ekspekte ki probableman, avek nesesite pou devwal lenformasyon a nenport ki moman, pa zis avek SIBA ek FIU me osi avek bann Lotorite Enternasyonal ki travay avek nou. Probableman, nou pou perdi enpe biznes, me selman parey mon’n dir, i mye ki nou perdi enpe move biznes. Nou annan pli pti gin bon biznes, ki alafen dizour nou pa bezwen pas atraver bann difikilte ki nou pe pase ozordi.
An sa ki konsern blansisaz larzan. Mon krwar sa bann lamannman ozordi i en bon keksoz pou blansisaz larzan. Mwan, mon totalman rezet okenn alegasyon ki Sesel i en landrwa pou blansisaz larzan. Mon dir sa akoz parey zot konn byen, nou FIU Sesel i ganny regarde dan nou rezyon koman en legzanp. Labank Mondyal in anvoy plizyer Misyon isi from Rezyon Lafrik, Sub Saharan Africa pou vin get FIU akoz zot konsider li en bon legzanp.
E parey zot konnen bann Manm Onorab, FIU in ganny montre kantite ledwa akoz parfwa i ti ganny konsidere pou petet pe fer tro bokou pou fouy isi, fouy lab e pe andomaz Sekter Offshore. Petet ozordi nou vwar ki dan en sans, FIU ti pe fer travay ki petet si nou ti rekonnet enpe mye, ti ava ed nou pou evit sitiasyon ki nou ladan ozordi.
So, mon totalman rezet okenn alegasyon ki Sesel i en landrwa pou blansi larzan e sa kantite case ki FIU in anmenn Ankour i levidans ki nou tre stringent, nou tre dir avek sa kestyon blansisaz larzan. Ki Sesel i anvizaze fer dan lavenir pou nou fer anplis ki sa ki nou pe fer ozordi bann Manm Onorab.
Premyerman, nou’n ekrir OECD e zot in ofer Sesel lasistans teknik pou ed nou revwar nou bann kadraz legal, pou asire ki analan anavan, nou kontinnyen reste pa zis parey Onorab Pillay ou’n dir taler, toultan tay deryer bann mezir ki pe vini me reste par devan, antisipe enpe bann pwen ki pe vini.
Minister Adam ler ti Jakarta detrwa zour pase ti sinny sa ki nou apel en letter of intent. En let ki deklar nou lentansyon pou Sesel zwenn sa ki nou apel, Mutual Tax Assistance Convention. Sa i en Konvansyon Enternasyonal ki nou pou osi en manm parmi bann lezot pei ki pou exchange lenformasyon lo bann kestyon taksasyon.
Sesel, nou FIU in deza zwenn sa ki nou apel Egmont Group ki en groupman bann FIU enternasyonal. Sesel nou’n deza, avek sa Konvansyon lo Mutual Tax Assistance. Nou pou bezwen osi fer serten lamannman dan nou Seychelles Revenue Commission Act ki nou pou fer lannen prosenn. E anplis, SIBA in deza travay lo plizyer propozisyon pou revwar bann lezot Lalwa, enkli Trust, Foundation eksetera. Alor, tousala i bann keksoz ki nou pou kontinnyen fer pou nou azout lo sa zefor ki nou pe fer ozordi.
Mr Speaker, mon ti a kontan petet pou fini, fer 2 pwen ki mon krwar i enportan. Mon totalman partaz lopinyon bann Manm Lasanble ozordi. Mon krwar i enportan ki nou fer koman en Gouvernman. Pou nou fer nou lavwa santi ki nou pa dakor avek sa double standard ki zot in koz lo la. Nou rezet sa double standard. Petet mon ti a kapab servi bann lezot mo ki al pli lwen ki sa. Me pou mwan evit en skandal diplomatik, mon a prefere gard lo sa mezir double standard ki Onorab Lebon in koz lo la.
Mr Speaker, Delaware Monaco. Tousala i bann pei OECD. Si zot pa tax haven, akoz nou nou tax haven? Ok. Bann pei devlope, zot tax zot pay, zot tax zot dimoun eksesivman e zot fer zot dimoun sove. Ozordi nou konnen, nou lir partou bann Akter, bann dimoun ris. Mon kapab par egzanp Lafrans resaman. En propozisyon pou met income tax 75 poursan lo dimoun ki ganny plis ki en milyon Ero. Ler ou fer sa ki ou ekspekte? Byensir dimoun pou sorti kot ou pou al lezot landrwa kot i annan bann rezim tax pli favorab. Alor fodre pa OECD i blanm nou. Zot devret blanm zot lekor akoz si ozordi i annan Offshore Centres, se zot ki kree sa bann ensitasyon pou bann zirisdiksyon parey. Me de tout fason, nou pran sa ankont. Parey Onorab Lebon in dir. We’ve been there before. Nou dann bann sitiasyon kot en pti pei nou ganny peze. Sesel nou rezilyan. Nou for. Nou pou leve. Nou pou konbat. Nou pou find nou ankor compliant e avek sa mon asire poudir nou kapab ariv kot nou anvi arive Mr Speaker.
Alor avek sa, mon remersi tou Manm Lasanble pou zot sipor pou sa Bill ozordi e mon ava aret la. Mersi.
Bon, in ariv ler pou nou pran en vot lo merit e prensip zeneral. Tou bann ki anfaver? Okenn ki kont? Mon a ganny mwan en formal second reading.
A Bill of an Act to amend the International Business Companies Act 1994.
Mr Speaker, anba Order 91(1) mon move ki nou sot Orders 65 to 70 pou nou sot Committee Stage.
Bon, nou a pran en vot lo la. Tou bann ki anfaver? Okenn ki kont? Mon a ganny mwan en Motion for Third Reading.
Okenn ki segonde? Yes Onorab.
Bon, nou pran en vot. Tou bann ki anfaver? Okenn ki kont? Bon, mon a ganny en Third Reading.
This Act may be cited as the International Business Companies Amendment Act, 2013.
Bon. Bill in pase. Esperon nou a ganny retire lo sa black list. E kant a nou, nou ava ekskiz Minis ek son delegasyon parmi nou e nou, nou ava rezwenn 2er apre midi.
Bon, nou ava kontinnyen avek nou travay pou ozordi. E dernyen pwen ki nou annan lo nou Order se ratifikasyon en Protokol pou etablir en Konsey Lape e Sekirite pou African Union e sa pe ganny prezante par Onorab Rose. So, mon ava demann Onorab Rose pou prezant son Mosyon.
Mersi Mr Speaker e bonn apre midi tou dimoun. Mr Speaker, sa Protokol ki devan nou i parey ou’n dir, korekteman, i annan pou fer avek Letablisman en Peace and Security Council of African Union. Bi sa Council se zisteman, pou fer sir ki i annan en Lotorite devan African Union ki kapab deal avek bann laspe lape ek sekirite.
Mr Speaker, parey ou konnen ou menm e tou Manm Lasanble i konnen ki African Union pe redinamiz li. I annan en rol bokou pli enportan pou zwe lo Kontinan Lafrik ozordi. E enn bann rol primordyal African Union ki vwar li pe konstaman fer fas avek se, the issue of peace and security. Sa i zisteman akoz Lafrik an zeneral i en Kontinan ki’n ganny plagued by en kantite konfli. I annan bann konfli kronik ki pankor kapab ganny rezourd. I annan bann konfli ki’n leve, bann civil war e alors i annan bann post-war issues ki bezwen kontinnyelman ganny deal avek e nou konnen bann post-war issues i pa pran dizour a lannmen pou rezourd. I annan long years of rehabilitation pou bann pei, sirtou bann pei ki’n pas dan problenm lape ek sekirite an sa ki konsern bann civil wars.
Mr Speaker, i osi annan pa mal konfli ki souleve every now and then lo Kontinan Lafrik. Nou bezwen zis regard dan nou rezyon, pou nou vwar kimannyer lape i ankor reste en keksoz tre frazil lo nou Kontinan. Nou regard par egzanp, Madagascar ki dan sa bann dernyen lannen in pe fer fas avek pa mal problenm, avek problenm politik e lape ek sekirite ki’n kree bokou enstabilite dan rezyon Losean Endyen.
I annan lezot pei osi ki pa politikman stab. Bann lezot pti pei dan Losean Endyen. I osi annan, resaman in annan pa mal problenm avek Kenya ek Somalia ki rezilta in anmenn ase enstabilite dan Losean Endyen, ki nou rezyon Lafrik ki nou, nou pli konsernen avek. Ki annan en lenpakt direk lo lekonomi Sesel e lo Devlopman Sesel.
Sa i fer Mr Speaker, ki enn fwa ki nou ratifye sa Protokol, Sesel pou annan li en pozisyon tre for an sa ki konsern donn en koudmen dan mentenans lape ek sekirite dan Kontinan Lafrik. Mon vwar sa Mr Speaker, en Protokol tre enportan pou nou Kontinan akoz souvandfwa nou Kontinan, nou’n depan lo bann pei was pou zot vini e enterfer lo nou Kontinan e etablir lape ek sekirite, lafason ki zot krwar i merit ganny fer. E sa in rezilta bokou konfli ant Lafrik e bann pei Was. Bokou diverzans lopinnyon lo kimannyer lape ek sekirite i bezwen ganny etablir dan en pei. Bokou problenm diplomatik akoz nou bezwen respekte soverennte bokou nou bann pei e alors, the Peace and Security Council of African Union i a si oule sa Council ki ava oversee the issue of peace and security in the African Union, but the African way. With an African understanding. Avek en perspektiv Afriken e avek mendev e sipor Afriken ki amonavi, nou pou pli byen konpran. Mon espere ki nou a pli byen konpran kanmarad.
So, mon krwar politikman sa i enportan pou Kontinan Lafrik komans pran sarz son prop desten. I en demann ki’n ganny fer en kantite fwa. Sekreter Zeneral AU ki ti vin isi ti met lanfaz lo sa pwen pour ki nou koman Afriken, nou komans pran sarz nou prop desten. Bomaten lo sa Proze De Lwa ki’n pase Mr Speaker, Onorab Lebon in fer en pwen tre for lo kolonizasyon. E what it means today pou les en lot pei domin ou. Domin ou dan ideolozi. Dan lafason ou fer ou politik. Dan lafason ou diriz ou pei e dan lafason ou mentenir ou lape ek ou sekirite. Mon krwar kolonizasyon Afriken an zeneral i en issue ki nou bezwen pe koz lo la koman Afriken. Kimannyer nou pa les bann ideolozi lezot Kontinan vin ganny enpoze lo nou, me nou vwar kimannyer nou, antre nou, nou kapab ede.
Mr Speaker, konfli Lafrik in kout nou Kontinan millions. I kout nou an term resours imen. I kout nou an term devlopman. Nou regrese. E i kout nou an term devlopman ekonomik e finansyer. So, mon krwar sa Protokol ki pou ede etablir the Council for Peace and Security i ava annan en rol tre enportan.
Mr Speaker, nou pe ratifye, nou pe donn koudmen siport the establishment of the Council zis en zour apre ki isi Sesel nou ti selebre Lazournen Lafors Defans e nou konn tre byen ki Lazournen Lafors Defans i komemor le 25 Novanm kot ti annan en lagresyon militer lo Nasyon Seselwa.
E mon krwar sa pwen i bezwen ganny fer sorti tre kler ki Sesel nou’n ganny eparnye. Nou bezwen mazin bann dimoun ki ti la le 25 Novanm 1981. Bann lafors lezot pei ki ti donn nou en koudmen pou repous bann act barbar e bann act terorizm ki ti ganny fer kont nou pei, kont nou Nasyon. En kantite dimoun dan nou pei e in annan lartik ki’n ganny ekrir, ki demande akoz nou bezwen en Lafors Defans dan nou pei. Akoz Sesel i en pti pei e alors akoz nou bezwen annan en Lafors Militer.
Mon krwar lensidan le 25 Novanm in fer nou realize poudir si nou pa ti’n fer, si pa ti’n ganny fer. Si sa lagresyon pa ti ganny repouse, nou ti riske trouv nou parey enn bann pei Lafrik ki ankor pe fer fas avek bann lager kronik. Bann civil war, regresyon ekonomik, regresyon imen. Alors i tonm byen ki ozordi nou pe demann Lasanble sipor pou nou etablir The Peace and Security Council on the African Union, dan perspektiv ki nou osi nou annan nou leksperyans kot si oule leksperyans pli pros, kot nou’n fer fas avek lagresyon. Nou osi pe depans pa mal larzan Mr Speaker, dan konbat kont kriz Somali, enstabilite Somali ki’n rezilta the scourge of piracy dan Losean Endyen, ki’n afekte nou direkteman. E nou’n vwar kantite milyon nou’n bezwen depanse zis akoz in napa lape e sekirite dan en pei vwazen e menm si nou separe par lanmer, bann dimoun, en kantite fwa sa bann zenn manrmay ki bann pirat ki amonavi i bann teroris, me se lapovrete ki pe si oule fors zot antre dan bann konfli koumsa.
Mr Speaker, i moman ozordi pou kote Parti mazoriter remersi nou bann zonm ek fanm dan liniform, ki fer en kantite sakrifis. Ki la akote nou. Zot en lafors trankil akoz nou en pei ki anpe. Nou pa en pei ki anger me ki Lafors kantmenm ki nou bezwen rekonnet. Mon krwar bann aktivite pou komemor le 25 Novanm. Mon ti ganny sans attend en lanmes ki ti ganny fer pou zot. I fer ou realize, mon ti kontan pou vwar bann zenn garson, en bann zenn garson mon distrik ki mon ti konnen si sa bann zenn garson pa ti’n ganny zot en bon metye, petet zot ti pou dan lezot lenfliyans me ti tre disiplinen. Dan zot liniform e mon krwar nou Lafors Defans i zwe en tre gran rol pou si oule, donn en kantite nou bann zenn en sense of purpose, me osi fer zot devlop en sans patriotizm pou zot kapab defann nou teritwar. Nou’n vreman bezwen nou Lafors Militer dan nou lalit kont piratri e nou pa konnen kan nou pou bezwen nou Lafors Militer.
Me having said that Mr Speaker, nou Lafors isi Sesel i osi kapab zwe en rol tre enportan dan sa Peace and Security Council. Nou mendev isi, nou lalit kont piratri, nou leksperyans dan lalit kont piratri. Me sa osi i pou donn Sesel si oule en rol. E Sesel i devret sezi sa loportinite pou annan en rol Leadership in Africa. Si nou anvi etablir nou lekor on the UN Security Council, nou bezwen premye vin en Manm dan Security Council of African Union, nou bezwen la avek nou bann kanmarad e koleg Afriken pe lead.
E nou kapab lead Mr Speaker akoz nou en pei ki anpe. Nou en pei ki annan stabilite ekonomik. Nou en pei ki annan economic growth. Nou en pei ki’n prouv nou lekor ki nou kapab ede prouv nou lekor ki nou kapab ede donn en koudmen rezourd, antre dan negosiasyon dan bann konfli ki arive dan nou rezyon. Alors, sa pou en premye pa pou nou demars dan UN Security Council. Si oule i bann premye leksperyans ki nou ava gannyen ler nou fini ratifye sa Protokol.
Avek sa Mr Speaker, mon ava demann tou Manm Lasanble, kote mazoriter ki prezan apre midi pou nou siport sa Protokol e pou nou siport demars Sesel pou vin en Leader si oule in peace and security at the African Union. Mersi.
Ok. Okenn ki segonde? Onorab Bristol. Ou ti oule entervenir?
Wi, mon segonde e mon oule entervenir osi. Mersi. Bonn apre midi. Mr Speaker, pandan ki mon ti pe etidye Germany, mon ti fer konesans avek en bon pe, detrwa koleg Afriken. Fanm koman zonm. Anglofonn koman Frankofonn. Nou pa ti zis koleg letid, me nou ti bann bon zanmi osi. Parler kan mon asize, mon zis mazinen si petet bann ki mon pa ganny zot nouvel, zot pa’n petet fini perdi zot lavi dan sa bann konfli ou latak ki pe arive enpe tro souvan partou, partou dan Lafrik. Pa ki mon ti a voudre ki zot perdi zot lavi dan en tel fason orib. Me malerezman, se sa larealite lo nou Kontinan Lafrik ozordi zour.
Mr Speaker, ler mon tann en zafer leve, lanmenm la obor nou Madagascar, mon call mon dalon Rabe mon gete si i korek. Menm zafer Tanzania, mon tyeke si mon best friend Mushi i ok. Sa 2 boug, zot parmi mon bann bon zanmi Afriken ki zot sekirite ek sekirite zot fanmiy i osi enportan ki sa ki pou mwan ek pou mon fanmiy.
Mr Speaker, pareyman, mon konnen ki osi i annan bokou Seselwa ki fer fas avek menm dilenm parey mwan. En lager, en konfli, en latak arme ki afekte nou frer ek ser Afriken, i anmenn osi soufrans emosyonnel pou nou isi e pour lezot pei Afriken. Sa i fer mwan realize ki nou koneksyon Afriken i bokou pli profon ki nou panse. En lager deklare laba, i osi afekte nou isi direk ou endirekteman.
Mr Speaker, nou nepli sa Larsipel tousel, dan milye sa gran Losean, me nou form parti sa gran fanmiy Afriken, anba direksyon The African Union. Linyon Afriken. Zisteman, bann gran dirizan sa Linyon in realize ki lager e konfli pa en bon latizann pour Lafrik. Zot pe dousman, dousman realize ki lager e konfli pa anmenn okenn benefis whatsoever pou nou pep, apard sa enn, de ki annan lespri malad, ki annan zot prop lentansyon e azanda personnel kriyel e satanik. Bokou konsern i leve ler zot zwenn pou diskit parmi lezot keksoz, sekirite ek lape lo Kontinan Lafrik. Bann konsern tel ki prevalans kontinnyel konfli arme an Afrik e lefe ki konfli entern en pei e konfli ant bann pei i fakter ki’n kontribye plis dan deklinasyon lekonomi lo sa Kontinan e ki’n anmenn bokou e bokou soufrans pou bann sivilyen.
En lot konsern i lefet ki sa bann konfli in fors de milye dimoun, enkli fanm e zanfan, pou vin bann refizye e sa bann deplasman forse i pa permet sa bann malere dimoun zouir e annan en lavi, en dignite imen e okenn lespwar dan lavenir. I annan konsern osi lo lenpakt prolifikasyon ilisit, sirkilasyon e trafik bann pti zarm e zouti ki met an danze okenn zefor lape e sekirite an Afrik. Sa i osi anmenn en deklinasyon e undermine okenn zefor ki ganny fer pou sey improve standar lavi pep Afriken.
Mr Speaker, i annan ankor plizyer konsern ki’n monte dan bann sesyon e rankont ki bann Dirizan Afriken in fer, pou demontre akoz lager e konfli pa en bon zafer. An fezan sa bann refleksyon, en keksoz in sorti tre kler. Sa se ki pou napa personn ki pou vin adres sa sitiasyon pou nou, apard ki nou menm. Sa i en problenm lo nou Kontinan ki primordyalman i konsern e afekte nou menm.
Wake up call se ki konfli ek lager pa anmenn nanryen pozitiv pou personn. Wake up call se pou annan affirmative action pou adres sa sitiasyon. Wake up call Mr Speaker, se pou annan sa volonte politik pou adres sa issue ki pe kontinnyelman ronz Lafrik. Pep Afriken pe anvoy leokri. Pep sa Kontinan pe tro soufer. Sivilyen inosan, sirtou bann pov pti malere zanfan pe tro sibir. I desir leker ler mon vwar e tann tousala. Lekel ki pa ti pou kontan grandir e viv byen san lafreyer? Lamizer pa en vis me at least napa soufrans koze par lager.
Mr Speaker, lefe i reste ki devlopman en demokrasi e kiltirel ki for, lobzervasyon drwa imen e Rule of Law, ensi ki lenplimantasyon progranm post conflict recovery e Polisi devlopman soutenab, i esansyel pou annan en promosyon lo sekirite kolektiv, lape ek stabilite ki dirab, ensi ki prevansyon konfli. Bann Dirizan Afriken i annan en latas tre enportan pou asire ki lape i rennyen lo Kontinan Lafrik.
Set avek sa antet Mr Speaker, ki Cairo Declaration ti ganny fer e se sa, pou etablir Peace and Security Council anba parasol Linyon Afriken. En Konsey ki annan 6 lobzektiv mazer, parmi lekel i pou promouvwar lape, sekirite, stabilite an Afrik. An fezan sa, a garanti proteksyon e prezervasyon lavi ek propriyete. En lot lobzektiv se pou antisip e anpes konfli, parey i toultan ganny dir e afirmen, prevention is better than cure. Sa lobzektiv i esansyelman adres sa size. En lot se pou kordin e armoniz zefor kontinantal dan prevansyon e konbat teroris enternasyonal dan tou son laspe.
Mr Speaker, sa lobzektiv i enn tre enportan. Sa size terorizm in vin tre alarman lo Kontinan Lafrik. Sa risk i touzour la. Mr Speaker, sa Council i ganny dirize par bann prensip ki ganny enshrined dan Constitutive Act Charter Nasyon Ini e deklarasyon iniversyel Drwa Imen. Bann prensip ki fair e for. Bann prensip ki adres bann sitiasyon dan en fason drwat e korek, tel ki settlement bann dispit e konfli enter-depandans ant devlopman sosyo-ekonomik e sekirite bann pep e bann Leta, respe souverennte, lentegrite teritoryal bann member States, zis pou sit detrwa legzanp.
Sak pei i annan son spesifisite e sak pei i inik dan son prop fason. I alor ase difisil pou tonm lo en common ground e tonm lo serten konsansis, avek bi anmenn lape e sekirite lo Kontinan ant tou bann pei. Nou bezwen apresye ki i annan diferans dan kalite Gouvernman ki opourvwar. Diferans dan relizyon e kiltir. Neamwen, i tre enportan ki bann pei Lafrik i agree to disagree ki lape i tre enportan pou devlopman. Pei ki anpe i kapab met tou son lenerzi e larzan dan devlopman son pep e son lekonomi.
Mr Speaker, akoz i enportna ki sa Lasanble i aprouv sa Protokol, ki i ganny adopte par premye sesyon ordiner Lasanble Linyon Afriken an Durban, le 9 Zilyet 2002. Nou annan laprev ki lape ek stabilite i anmennen dan nou prop pei Sesel. Nou annan laprev konkret ki nou lenerzi, lenerzi nou Gouvernman i al dan devlopman son pep e son lekonomi. Nou annan laprev ki lape e stabilite i tre, tre enportan.
Mr Speaker, otan ki nou ti a voudre ki sa lape ki nou annan i repann dan tou pei Kontinan Lafrik, nou isi Sesel, nou devret fer atansyon ki sa lape e stabilite pa ganny deranze. Nou konnen e nou vwar toulezour lo tv, ki pe pase lo nou motherland Africa. Alors, i fer sans pou nou osi form parti sa mouvman ki pe sey adres lape e sekirite, anba direksyon Linyon Afriken. Sesel in osi montre ki i kapab kontribye dan ede pou resolve konfli. Pa tro lontan pase, Prezidan Michel in involve tre fortman dan negosiasyon konfli dan nou pei ser Madagascar. La ozordi, Sesel i santi li fyer ki atraver son partisipasyon, Madagascar i dan son prosesis eleksyon dan en fason ki pe sirprann en pe lakominote enternasyonal.
I osi enportan, ki nou form parti sa Konsey zisteman pou protez nou pei ek nou pep kont okenn evantyalite lager, lagresyon, konfli, terorizm ki kapab afekte nou direk ou endirekteman e afekte tou sa ki nou’n travay pou nou batir ziska prezan. En Treaty Agreement or Convention in respect of international relations which is to be or is excecuted by or under the authority of the President shall not bind the Republic unless it is ratified by;-
A, an Act or,
B, a resolution passed by the votes of a majority of the Members in the National Assembly.
Sa Mr Speaker, i trouve e i tre kler anba Lartik 64(4) nou Konstitisyon. Alors, i toutafe normal ki nou adere avek nou Konstitisyon e deal avek issues ki bon pou nou pei Sesel.
Pou terminen Mr Speaker, mon pou aport mon sipor maksimonm pou sa Mosyon e mon demann tou bann Manm osi pou donn zot sipor. Mersi bokou.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, Manm Koleg Onorab, bonn apre midi.
Mr Speaker, Lafrik i pa zis about konfli. I vre, nou bewen realis poudir i annan en kantite konfli ozordi dan Lafrik. Nou Kontinan Lafrik i bokou pli ris ki sa. I ris an bokou resours natirel. Nou ris an listwar e labote fizik. En Kontinan ek en kiltir tre ris. En diversite popilasyon. I menazman sa bann resours, i menazman sa labote fizik, en menazman sa diversite popilasyon, sa diversite dimoun e group etnik, en menazman nou kiltir divers, en bon menazman Lafrik par bann Afriken.
Mr Speaker, problenm Lafrik i merit ganny rezourd par Afriken. Ozordi, sak 1 Dolar ki pei was ouswa Lanmerik i pey Lafrik, lavaler 7 Dolar Ameriken i kit Lafrik e antre dan lekonomi Ameriken. Sa i pa byen. Lafrik ozordi i bezwen take ownership of Africa and of Africans e i bezwen pran responsabilite oubyen esey pran responsabilite nou prop Kontinan. Ede rezourd nou prop konfli antre nou menm e sa, pou ed nou pou nou prop stabilite e devlopman.
Mr Speaker, the establishment of the Peace and Stability Council of the African Union dapre sa Protokol in ganny fer pou anmenn plis progre pou sa Linyon, meaning pou Linyon Afriken ki ti ganny set up an Adis Ababa an Me 2001. E sa i konpri 54 Leta. Ozordi sa Linyon, bann Head of States i zwenn 2 fwa par lannen, dan en meeting ki zot fer semi-annual meetings, pou zot diskit bann issues ki konsern Lafrik. I annan African Union Commission ki ganny baze an Addis Ababa, Letyopi. Sa pou asire ki i anmenn plis progre pou sa linyon e pou nou kapab al en pa anavan dan plis progre e stabilite an Afrik.
Anlinny Mr Speaker, avek Konstitisyon Linyon Afriken, Trete an sa ki konsern African Economic Community e osi Charter of the United Nations. Sa in fer sir ki sa Protokol i anlinny avek tou sa ki ti ganny met anlinny Mr Speaker.
Mr Speaker, in the 29th Ordinary Session of the Assembly of the Heads of States of the Government, of the OAU ki ti fer an Cairo an Lezip le 28 Zen ziska le 30 Zen 1993, ki ti annan en deklarasyon pou etablir dan Linyon Afriken, en mekanizm for Conflict Prevention, Management and Resolution. E se sa ki nou pe vwar ozordi devan nou, dan sa Lasanble ozordi. E an Zilyet 2001 an Lusaka Zambia, dan sa menm Lasanble Of Heads of State, desizyon ti ganny pran pou enkorpor the central organ of the OAU, an sa ki konsern Mechanism for Conflict Prevention, Management and Resolution, as a lorgan of the Union, an akor avek Lartik 5(2) Constitutive Act of the African Union. An tou rekonesan ki the Charter of the United Nations i donn responsabilite primer Security Council pou mentenir lape e sekirite enternasyonal, me osi provizyon in fer pou annan korperasyon e partenarya pli pros ant UN, bann lezot Lorganizasyon enternasyonal e Linyon Afriken, avek le bi pou promouvwar e mentenir lape, sekirite e stabilite an Afrik.
Mr Speaker, en konsern se ki prevalans armed conflict an Afrik, i kontinnyen reste o e i lakoz mazer problenm ekonomik ek sosyal nou Kontinan ozordi. Ozordi, plizyer sivilyen, plizyer dimoun, plizyer madanm, plizyer zanfan pe soufer akoz konfli arme dan bann Leta, oubyen ant bann Leta. Ozordi, plizyer dimoun pe ganny forse pou deplase. Pou kit zot lakour. Pou kit zot kominote, pou kit zot pei akoz bann konfli ki ankor pe ronz zot pei. Plizyer madanm. Plizyer zanfan ozordi i refizye dan plizyer lezot pei. Ozordi, dernyen statistic ki’n ganny prezante par United Nations, i montre poudir i annan 45.2 milyon refizye ozordi atraver lemonn. E sa i pli o sif ki ti date depi 1994. E pou zot sa i vreman alarman. E Lafrik in sorti koman en Kontinan avek pli o bann to refizye ki annan dan sa bann dernyen letan.
Mr Speaker, ozordi letan ou pou regard sa Protokol, i osi fer provizyon ki problenm osi ki koze par armed conflicts, se bann par egzanp bann land mines ki nou pankor kapab irradicate ozordi. Illicit poliferation e sirkilasyon e trafik dan small arms ozordi e live weapons ki reste en dilenm e en konsern pou bann Kontinan Lafrik. Pou stabilite e devlopman ekonomik e sosyal pou nou Kontinan Lafrik ozordi.
Mr Speaker, i enportan pou note ki Lafrik i ankor pe fer fas avek bokou defi e kantmenm nou annan sa Protokol devan nou, i pa neseserman mean ki nou pou rezourd mazorite nou bann defi e nou bann problenm. Me selman, mon kapab felisit the AU pou at least pou nou koman annan en pa an avan e Sesel nou, koman en pei, nou bezwen realize ki kantmenm nou en pti zil, nou pa pe fer fas avek armed conflicts ouswa civil wars, me nou bezwen toultan prenan an kont poudir sa ki arive kot nou vwazen, ozordi i annan en lenpakt lo nou. E nou pa tousel. Zanmen mon pou bliye letan mon ti ankor pe lekol, mon Teacher ti annan en proverb sak fwa nou ti koz lo nou Zil. I ti dir poudir Sesel, no man is an island. Annou pa pran nou akoz nou en Zil pou nou krwar poudir nou tousel. Non. Me no man is an island. Enstabilite Lafrik ozordi i pou definitivman koz serten enstabilite ekonomik pou nou sosyal e pour nou pei. Ozordi, konfli Somali i annan en lenpakt direk lo nou pei. Nou bann Peser i ganny kaptire, nou lanmer i nepli safe, nou depans de milyon e de milyon pou protez nou delo e nou bann Maren lo delo ozordi i santi li en pti pe pli per pou ale e ozordi plis ki zanmen, nou bezwen pli vizilan. Nou proteksyon nou teritwar e nou souverennte.
Mr Speaker, ozordi i annan plis konfli e protestasyon ki ankor egziste dan Lafrik ozordi. I annan sa protestasyon Lezip en konparezon par bann Izlamis. Nou annan Soudan ozordi ki nou pankor kapab rezourd sa konfli. Nou annan la Somali ozordi ki konfli i ankor pe persiste. Nou annan konfli ozordi dan Mali ki ankor pe persiste. Nou annan konfli dan Central African Republic ozordi ki ankor pe persiste. E sa i bann konfli ozordi ki anpes devlopman. Ki anpes progresyon ekonomik pou nou Kontinan e i anpes osi progresyon sosyal pou nou bann Afriken ozordi.
Mr Speaker, mwan letan mon’n regard sa Protokol, mon santi mwan bokou soulaze ki letan mon regard Lartik 2 en konparezon i koz lo letablisman sa Security Council me anmenmtan osi ki in fer? Ki in dir poudir sa Council i sipoze en Security kolektiv e en early warning arrangement e ki pou mwan sa i vreman enportan e enn bann rezon fondamantal akoz mon pe siport sa Protokol. I dir ou en early warning arrangement, to facilitate timely and efficient response to conflict and crisis situations in Africa.
E dezyenmman, i dir ou poudir sa i pou ganny siporte par en Komisyon e en panel of the wise. En continental early warning system. An African standby force e en special fund. Pour mwan, i montre en pa progre par AU e montre en pa progre osi pou nou Kontinan Lafrik.
Letan mon’n koz lo latak piratri isi Sesel. Letan ou al dan Lartik 3, enn parmi son bann lobzektif, i dir ou poudir ki i pou devlop en common deffence Policy for the Union. In accordance with the Article 4(d) Konstitisyon AU e pour mwan sa i en soulazman ki nou annan e nou pou annan en Polisi an komen, kimannyer pou nou annan en bon Polisi an komen lo fason pou nou defann en pti pe nou Kontinan e osi bann pei en pti pe.
E Lartik 4 son prensip i al pli sa, i eksplik ou egzakteman poudir ki, nou pa pou sorti ouswa nou pa pe al fer en travay separe avek United Nations. Okontrer, in dir ou poudir nou pou ganny gide par bann prensip dan nou Konstitisyon menm e anmenmtan osi nou pou ganny gide par the charter of the United Nations and the universal declaration of the Human Rights. Ki montre poudir nou pou annan bannn bon prensip ki pou gid nou e osi bann bon prensip ki pe ganny etablir.
E mon pa pou al pli lwen, mon pou koz lo dernyen, lo konpozisyon sa Security Council Mr Speaker, i montre ou osi grander e progre li Linyon Afriken pe fer e osi progre ki Lafrik pe fer, an term ki son Security Council in eksplik ou byen, i pou konpoz 15 manm. E in al pli an detay pou eksplike kimannyer zot eleksyon pou ganny fer e pour asir osi kontinite lo sa Security Council. Ki montre osi en pa an avan anver progre e an pa an avan lo rod mekanizm. Parey serten in dir, parey Chief Whip in dir, Leader of Government Business in dir poudir ki, sa i time ki Lafrik i rod rezolisyon ouswa fason pou li rezourd son problenm. So, la ou vwar en pa an avan, how Africa is taking responsibility for Africans. Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker. Mon kontan mon pei. Mon kontan mon paviyon. Mon fyer mon en Solda Seselwa. Parol bann zenn Solda yer, 32an apre latak barbar en pti group ki ti oule vin destabiliz nou pti Nasyon ki ti an plenn progre.
Mr Speaker, koman en Leta souveren, i enportan ki nou mentenir nou gard pou protez nou dimoun, nou teritwar e nou bann aki. Me eski sa i sifi? Dan sa monn globalize, i nepli tan dir nou protez sa ki pou nou e sa ki pas laba lot kote Losean, pa konsern nou. Ozordi, plis ki zanmen, tou sa ki arive andeor sa 1.4 milyon kilomet kare ki apel nou teritwar Sesel i konsern nou osi e sa ki ariv Sesel osi i konsern lemonn.
Mon bann frer e ser Seselwa. Nou pa plant diri. Nou pa prodwir karbiran. Sa 2 pti fri ki nou plante pa sifi pou fer juice nou bann zanfan pou al lekol. Nou pa prodwir latizann me tou i sorti aletranze. E i bezwen travers kannal e lezer pou ariv se nou. Zis mazinen ki nou Sesel, i paret nou atase avek en lakord lemonn. Zis mazinen ki en zour sa bout lakord i koupe, ki pou arive? Zis mazinen ozordi, ou ki reste dan leo Morne Blanc par egzanp, sa pti tiyo delo ki anmenn delo kot ou, i kase anba dan leba. Byensir i pou afekte ou akoz delo pa pou ariv kot ou. Ozordi, sa lemonn i mars parey.
Mr Speaker, dan sa sekirite lanvironnman konpleks e globalize ki nou trouv nou ladan, ozordi i alors enportan ki Lafrik i inifye son lafors pou fer fas kont bann defi ki pe menas lape e sekirite sa Kontinan e sa 2 Losean ki antour sa mas later kot Sesel osi i trouv li ladan.
Mr Speaker, ozordi bokou pei Lafrik, enkli osi Sesel, pe fer fas kont en kantite defi sekirite ki annan potansyel menas lemonn antye. Legzanp, bann krim organize parey trafik zarm ilegal, drog dan Was Lafrik, vol arme an plenn mer dan Gulf Guinea, enn tre pros avek nou e ki pe ronz stabilite fanmiy Seselwa e sa se piratri Somali e ki nou tou ozordi e tousala pe afekte lavi e poz danze pou komers maritim global.
Nou tann nonm Al-Qaeda, Gehad, Al Shabab, Boko Harem. Tou sa i bann non ki fer nouvel preski toulezour, ki met a risk sekirite imen e pe menase pou ensit vyolans dan bann Kominote e pei e menm lemonn antye. Toulezour i annan pei Lafrik tel ki Repiblik Sant Lafrik, Repiblik Demokratik Kongo, Mali e Sudan, ki pe fer fas kont nouvo faz devlopman dan bann vye konfli ki pa ankor kapab ganny rezourd. Lezot ki’n kapab pas dan sa tranzisyon lager pou lape tek ki Côte D’Ivoire, Liberia e Sierra Leonne. E lezot parey Libia, Somali e Sid Sudan, kot sa tranzisyon i ankor tre frazil.
Mr Speaker, lape ek sekirite lo Kontinan Lafrik ek son bann pei zalantour parey Sesel, pe vin deplizanpli enportan pou rezon lenpakt lo sekirite global. Bann pei Afriken ki pa kapab mentenir sifizaman kontrol lo zot teritwar, ouswa menm satisfer bezwen debaz son popilasyon. Sa i kapab kree en bon lanvironnman pou bann rezo kriminel e terorist. Lefet ki sa Konsey Lape ek Sekirite Lafrik pou ganny gide par bann prensip Chart Nasyon Ini, sa i a fer ki bann defi sekirite i ava ganny adrese e kou pou sekirite global ava ganny partaze. Ozordi, 10 dan premye 20 pei ki form parti bann misyon medyasyon ouswa Peace Keeping Mission Nasyon Ini, i bann pei Afriken.
Mr Speaker, koman en pti Leta Zil san okenn konfli entern, Sesel i kapab vin en legzanp pou lezot pei Afriken, pou formasyon sa Konsey e pourkwa pa, en plas lo sa Konsey, osi ki a ede koman en tetimoni vivan dan demokrasi, Proteksyon Drwa Imen e son bann laliberte fondamantal. Fodre zanmen nou bliye lekel ki ti fer 2 zonm anger Madagascar pou premye fwa ser lanmen. Sa se pa lot ki nou prop Prezidan, James Michel. Si in kapab fer sa, kwa ki i pa kapab fer ankor?
Avek sa 2 pti mo Mr Speaker, mon aport mon sipor pou sa Mosyon. Mersi.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, Protokol pou donn nesans Konsey Sekirite ek Lape Linyon Afriken, i dokiman ki’n ganny table devan nou Lasanble ozordi. Lasanble Nasyonal Sesel pe ganny demande pou ratifye sa Protokol. Konteni sa Protokol i an akor avek Misyon Lorganizasyon Linite Afriken ki pronons son lekor tre for lo plizyer size fondamantal tel ki linite parmi tou pei Afriken, lendepandans politik, emansipasyon ekonomik, lord ek lape, stabilite drwa imen.
Mr Speaker, mon oule note an pasan ki en laverite ki Kontinan Lafrik i Kontinan pli ris an term resours natirel. Sepandan, listwar devlopman lemonn, listwar legzistans ek devlopman Kontinan Afriken pou bann Afriken pa’n enn fasil, malgre tou nou rises ki nou annan.
Letan kolonizasyon sa bann pwisans kolonizater, Kontinan Afriken i enn ki de santenn e de milye sikatris ki ankor vivan dan memwar de santenn, de milye nou bann ser ek frer Afriken. Konsekaman, nou lalit pou Lendepandans ek liberasyon nou Kontinan pa’n enn ki’n fasil, an fas avek zefor pei kolonizater nou pep ek tou nou bann resours enportan. Eksterminasyon ek destabilizasyon total nou kiltir, ansanm avek bann group etnik, nou’n viv e kapab defann dan serten moman nou listwar. Bann sekans pli brital e kriyel nou’n sibir. Nou’n sikonbe anba bann sirkonstans orib pour laras imen. Dan fason tris e tromatize, plizyer pei Afriken in lite pou ganny zot lendepandans. Plizyer pei e group etnik dan nou Kontinan in ganny manipile pou eksperyans lager pli sanglan antre nou menm, pou nou prop legzistans e sirvivans.
Ozordi, plis ki 50an apre Lendepandans, malgre tou nou rises, de santenn e de milyon nou bann frer ek ser Afriken i reste ek viv dan bann sirkonstans ki pa izyenik. Dan en lanmizer trakase, en lemonn ki annan tro bokou pou pran ka avek tou bann zonm, fanm lo sa plannet Later.
Mr Speaker, zis pou sit enn de legzanp parmi plizyer ki egziste. E la nou rapel Kongo. Enn parmi bann pei pli ris dan Lafrik. Ziska ozordi sekous batay ant bann diferan group etnik i ankor pe ravaz sa Nasyon. Zenosid an Rwanda, kot plizyer mil dimoun ti perdi zot lavi. Somali, plis ki 20an napa stabilite politik. Enposib annan vre progre sosyal. Nou bann ser ek frer Somalyen pe lager antre zot. Sa fenomenn i kontinnyen okazyonn soufrans. Ou vwar en pep ki tromatize.
Mr Speaker, i en zour istorik dan Sesel. Anplis, i en zour istorik dan konteks listwar nou Lasanble. Lasanble Nasyonal Sesel pe al pronons son lekor e anfen ratifye Protokol ki pou kree Konsey Sekirite ek Lape Lorganizasyon Linyon Afriken, ki enn parmi plizyer lezot latas tre enportan. Pou donn en solisyon plizyer bann fenomenn ki enpoz plizyer kalite soufrans lo Kontinan Lafrik.
2, egzekit lentervenir militer kot i annan bann konfli arme,
3, entervenir kot i annan trafik zarm,
4, pronons son lekor lo kestyon bann refizye,
5, adres bann kestyon relye avek labi drwa imen,
6, entervenir lo kestyon krim kont limanite, zenosid, teroris eksetera.
Mr Speaker, Lartik 12 Protokol, i koz lo letablisman en sistenm early warning. Sa i en striktir tre enportan, ki dan en moman ki Lorganizasyon i santi ki dan serten pei ou rezyon, i dan menas reel enstabilite politik, swa bann konfli ant diferan group etnik i komans monte. I pou enn son bann latas pou komans fer serten demars. Adres tou bann endividi oubyen Lorganizasyon relevan, avek bi asire ki stabilite i renye, dan sa fason, asire ki lavi imen i ganny prezerve a tou pri.
Mr Speaker, Lartik 13 i koz lo en standby force. Bann pei ki Manm a kontribye serten kantite Personnel Militer, Sivilyen ki sorti atraver bann Sosyete Sivil tel ki Red Cross ki travay ek bann dimoun ki’n ganny deplase, napa manze, ki bezwen swen lasante, lenz, eksetera. Standby force osi pou annan manda pou asire ki lape i ganny mentenir apre ki en pei ou rezyon in fer fas avek plizyer problenm.
Mr Speaker, standby force pou osi annan manda pou entervenir anka kot i annan bann dezas natirel. Plizyer fwa, lasesres, lafamin e ozordi ek sa problenm sanzman klima, mon vwar sa koman enn parmi plizyer defi mazer pou bann pei lo Kontinan Lafrik.
Mr Speaker, standby force pou la pou promot drwa imen, asir lord ek lape. Nou tou isi nou konsyan ki kantite letan i pran pou remet en Nasyon re-debout apre ki in pas atraver plizyer sekous lager sivil, militer, kot bann lenfrastriktir in severman ganny detrir. Kot en pei in ganny deklare koman en fail state. Kot nou’n eksperyans deplasman masiv zonm, fanm, zanfan pou al rod refiz dan lezot pei vwazen, konsekaman avek bokou presyon lo resours sa lot pei. Tou sa bann fenomenn i okazyonn gro soufrans dan moman konfli.
Mr Speaker, parmi bann provizyon tre enportan, tre relevan dan sa Protokol, i kot i fer referans lo kreasyon legzistans en Panel of the wise. Sa Panel oubyen Komite pou annan koman son bann Manm ki ava ganny apwente sorti parmi bann Leaders Lafrik ki annan bann bon rikord Leadership lentegrite.
Mr Speaker, sa Komite osi ava la pou partaz zot leksperyans e serse ansanm pou aport meyer solisyon pou tou bann pei Manm Lorganizasyon Linyon Afriken, dan moman ki neseser.
Mr Speaker, Lartik 17 i koz lo nesesite travay an kolaborasyon sa Konsey Sekirite ek Lape. Lorganizasyon Linyon Afriken i bezwen kolabore avek Lorganizasyon parey Konsey Sekirite Nasyon Ini. Lezot gran Lorganizasyon Sosyete Sivil dan tou bann pei respektif. Donn formasyon devlopman kapasite, avek bi asire ki bann latas i ganny fer avek en o nivo profesyonnalizm dan tou bann domenn ki nesesit lentervansyon.
Mr Speaker, ler sa Protokol i vin an fors, mon persyade ki si tou sa ki ganny apwente pou desarz en responsabilite dan konteks latas ki Konsey Sekirite ek Lape, Lorganizasyon Linyon Afriken i annan pou desarze, Kontinan Lafrik pou vitman resanti bokou benefis.
Mr Speaker, Konsey Sekirite ek Lape Lorganizasyon Linyon Afriken pa la pou al ranplas bann Leta oubyen Gouvernman dan okenn pei. Malgre tou, nou Kontinan pe soufer. Nou Kontinan pe apel nou akoz statistik ki mon’n reserse i sokan. Ozordi, i annan 239 milyon zonm, fanm, zanfan zis lo Kontinan Afriken ki pe soufer ek malnitrisyon. Sa i reprezant pre en tyer total bann ki mank manze dan lemonn. Rezon prensipal pou sa lapovrete oubyen malnitrisyon ekstrenm, i akoz konfli arme, mank lord ek lape ebann konfli etnik.
Mr Speaker, ozordi bann maladi parey ladyare, malarya, lemoni, pe touy bokou zanfan lo Kontinan. Sa i akoz mank stabilite. Plizyer milyon zanfan ek madanm pa pe ganny ledikasyon akoz bann konfli ki pe ravaz sa Kontinan. Isi Sesel, ler Somali i mank stabilite, kot piratri pou plizyer Somalyen i vin en gro biznes, sa fenomenn piratri Somalyen i koz gro problenm pou lekonomi plizyer pei e lekonomi Sesel an partikilye.
Mr Speaker, enstabilite dan tou son laform i ganny aparet. I en defi, alafwa i koz bokou problenm pou sirvivans limanite. Mon senserman swete ki lenplimantasyon konteni Protokol Konsey Sekirite ek Lape Lorganizasyon Linyon Afriken ava en nouvo sours lespwar pou plizyer sitwayen. Non selman Afriken, me lemonn antye. Donnen nou sirkonstans aktyel koman en lemonn enter konekte, en lemonn ki’n transformen e ganny apele en Vilaz global. Ki Kontinan Lafrik, atraver son bann Leaders relevan i revwar sa semen ki anmenn Lafrik pou eksperyans vre progre ek prosperite Afriken. En rev. En swe nou bann gran Leader lepase ki’n reve, viv e vwar Lafrik modern, en pep Afriken inifye, model dan tou son laspe devlopman sosyete imen.
Mr Speaker, mon remersi ou e mon pou vot anfaver sa Mosyon. Mersi.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, permet mwan dir 2 mo lo sa Protokol ki devan nou apre midi.
Mr Speaker, Sesel i en pei ki’n beni. Malgre ki nou form en parti entegral Kontinan Lafrik, nou izolasyon an plen milye Losean in ziska prezan garanti nou lape e sekirite. Realite lavi toulezour Sesel, i vreman pa reflekte lefe ki ozordi Lafrik pe ganny konsidere koman Kontinan pli vyolan dan lemonn. Konfli arme, agresyon militer, vyolans san rezon e san zistifikasyon, vyolans de mas, vyolans organize. Tousala i bann keksoz ki Seselwa pa familye avek. Sesel in ganny vwar koman en pei kot lape ek trankilite i renye, menm si parfwa i annan ki oule fer nou krwar ki sa i lekontrer.
Mr Speaker, nou Sesel nou annan en Gouvernman ki krwar dan respe mityel. Ki krwar dan tolerans. Ki respekte soverennte en lot pei ki pa angaz li dan zafer entern en lot pei.
Mr Speaker, rikord i la e listwar in prouve ki isi Sesel, nou en pep ki viv byen ansanm, dan nenport sirkonstans oubyen sitiasyon ki nou kapab vwar nou ladan. Par egzanp Mr Speaker, dan bann gran levennman tel ki Eleksyon kot souvandfwa, nou vwar bann konfli deklare lo Kontinan Lafrik. Nou isi Sesel, nou Gouvernman i toultan fer sir ki nou pa tonm dan bann tel sitiasyon. E sa in toultan posib avek matirite nou pep ki krwar dan lademokrasi. Menm si nou pa ganny eparnye avek bann katastrof oubyen bann konfli ki arive dan bann lezot pei lo Kontinan Lafrik, Sesel i reste ferm pou li kapab defann son Teritwar.
Mr Speaker, se zisteman pou adres sa vyolans e pou ofer nou bann frer ek ser lo Kontinan Lafrik lape ek sekirite ki Sesel, Moris e Larenyon i zouir ki Lorganizasyon Linyon Afriken pe met anplas en mechanism pou adres sa size konfli, spesifikman prevansyon, zesyon e rezolisyon konfli.
Mr Speaker, Linyon Afriken in rekonnet ki i annan en bezwen irzan pou tras en nouvo direksyon dan lafason ki konfli i ganny adrese lo Kontinan Lafrik. Sa Lorganizasyon in egalman rekonnet ki konfli arme i bann lakoz mazer ki responsab pou lamazorite soufrans imen lo sa Kontinan. In osi ganny klerman dokimante ki prevalans vyolans lo Kontinan Lafrik pe abes devlopman sosyo ekonomik. Sa Kontinan ki ti ganny vwar koman enn bann Kontinan pli ris omonn, avek plizyer kalite resours natirel, me ozordi i ganny vwar koman enn pli mizer. Kot son pep pe soufer e napa lespwar. Sa larises pa pe ariv kot son pep. Lager pourvwar ant bann Dirizan ki pe plizoumwen get byennet personnel ki byennet zot prop pep.
Mr Speaker, parey nou kapab temwannye lo nou lekran touleswar, bann konfli koze par vyolans pe fors en kantite dimoun kit zot pei pou al viv koman refizye dan lezot pei kot bokou lavi i ganny riske dan sa traze. Nou’n vwar fanm ek zanfan san lespwar pe tras plizyer kilomet semen e pe anmenn avek zot sa ki zot in kapab atrape, avek lespwar ki zot a kapab trouv en labri pou protez zot lekor. Nou vwar bann zenn fiy, bann madanm pe ganny abize e pe ganny vyole. Trafik imen pe kontinnyen ogmante, kot bann zanfan pe ganny forse pou atrap en fizi pou fer ditor zot frer ek ser.
Mr Speaker, vre Lafrik pe soufer. Alors, avek tou sa ki mon’n mansyonnen avan Mr Speaker, byensir mon pou donn sipor sa Protokol, pou li kapab ganny etablir.
Mr Speaker, letablisman Konsey Linyon Afriken pou Lape e Sekirite, pa le sel zefor ver medyasyon e rezolisyon konfli Lafrik. Avan sa linisyativ, in annan bokou ki’n ganny fer par bann diferan Lorganizasyon rezyonnal e enternasyonal. Par egzanp Mr Speaker, mon bann Koleg avan mwan in koz lo la me i enportan mansyonnen, mon soumet partisipasyon Sesel dan zefor medyasyon Madagascar anba SADC e Komisyon Losean Endyen. Nou ava rapel, ki sa medyasyon ti en linisyativ Prezidan Michel. Me tou sa bann linisyativ rezyonnal e enternasyonal i souvan deroul an izolasyon avek kanmarad, ki fer ki letablisman sa Konsey pou egalman azir koman en zouti korperasyon, kominikasyon e konsolidasyon ant Linyon Afriken avek sa bann diferan Lorganizasyon enternasyonal e rezyonnal. Se sa Konsey ki pou responsab pou tou bann zefor kordinasyon ant sa bann diferan Lorganizasyon ki annan koman lobzektiv pou ede adres bann problenm ki egziste lo Kontinan Lafrik.
Mr Speaker, koman en Seselwa, mon krwar ki mon kapab personnelman debout koman en temwen, konmkwa ki lape e stabilite i aport en kantite benefis pou en pei. Vre prosperite i selman kapab vin atraver stabilite politik e sivil dan en sosyete. Se zisteman sa stabilite ki pou akseler devlopman ekonomik lo Kontinan Lafrik. Sa i en keksoz ki’n marse pou Sesel e i devret egalman marse pou Kontinan Lafrik.
Mr Speaker, sa i fer ki mon salye propozisyon ki sa Konsey pou egalman azir anver promosyon lape, sekirite e stabilite lo sa Kontinan e non selman koman en Lorganizasyon pou zer e regle konfli. Bann pei Manm ki pou zwenn sa Konsey pou bezwen pran zot responsabilite o serye e pa say avek okenn pei. Sa Konsey pou bezwen asire ki tou bann norm i ganny respekte ler zot pe met an aplikasyon bann bezwen ek demann ki annan dan san Protokol.
Resaman isi dan Lasanble, nou’n koz en kantite lo promosyon lasante, dan en zefor pou anpes maladi. Mon konvenki ki menm lozik i kapab ganny servi pou promosyon lape anver prevansyon konfli.
Mr Speaker, detrwa lannen pase, dan mon Ladres isi dan sa Lasanble lo Mosyon konzwent kont piratri, mon ti dir ki lamazorite konfli lo Kontinan Lafrik i desot bann lafrontyer nasyonal e debord dan bann pei vwazen e ki pour premye fwa, Sesel ti’n tonm viktim sa sitiasyon. I mon swe senser, ki avek letablisman sa Konsey, sa i ava fer dernyen fwa ki Sesel i retrouv li dan en tel sitiasyon.
Mr Speaker, mon kontan ki Sesel pe ede pou met sa Protokol, pou etablir sa Protokol, pour ki ava annan en lavwa pli for ki a kapab defann li, me ki Sesel a osi kapab partaz son leksperyans lo bann mwayen oubyen metod ki nou pei in servi pou anpese ki en senp dezakor i devlop dan en konfli.
Mr Speaker, avek sa 2 mo, mon pou san dout donn sipor pou letablisman sa Protokol. Mon remersye ou.
Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon pou tre bref. Mon krwar bann Manm ki’n pran laparol lo sa Mosyon in etablir tre kler akoz nou bezwen siport sa Protokol. Avek sa mon pou remersi zot e mon pou remersi kote mazoriter pou siport sa Mosyon. Mersi.
Ok. Bon, in ariv ler pou nou pran en vot. Tou bann ki anfaver? Okenn ki kont? Mosyon in pase. Donk alor nou pou adjourn ziska Mardi Prosen, 9er bomaten.