windowsonhaiti.com • A special issue: Istwa Peyi Dayiti - Vol 12
A special issue: Istwa Peyi Dayiti - Vol 12
https://windowsonhaiti.com/phpBB/viewtopic.php?f=1605&t=21203
Posted: Fri Nov 30, 2007 10:34 pm
Pa gen twò lontan, mwen resevwa Vol 12 seri Istwa Peyi Dayiti Pwofesè Jean Julien fèk mete deyò. Volim sa, se dezyèm pati nan rejim Duvalier a, yon volim enteresan anpil, non sèlman paske se yon epòk ki pre nou, men tou paske sa ap pèmèt nou apresye pi byen kouman lame sa pat gen anyen ladan ke yon ekip nèg ki te pòte inifòm, men pat gen oken prensip, oken diyite, oken ideyal. Yon sèl bagay yo te dèyè li, se te pouvwa, kontwòl, ak fè chèlbè.
Pwofesè Julien ap rakonte kouman Duvalier, nan bon entelijan manipile yo kont li, jislè, 7 mwa apre li te enstale, li te kouri ak Jal Kebreau, Majò Pressoir Pierre, Andre Fareau ak yon dividal lòt nèg. Julien ap dekri nou tou kouman Duvalier debarase li de opozisyon li: Dejoie, Jumelle ansanm ak tout manm pati yo. Sak ki mouri nan prizon, sa ki blije pran egzil, sa ki mouri nan goumen, elatriye.
Yon lòt aspè enpòtan ankò, se kouman Duvalier te parèt ak Tonton Makout li yo ak Clement Barbot. Zafè makout sa, yon sistèm Duvalier li menm te kopye sou Zenglen Soulouque yo, vin demantibile lame ki pat gen gason pou kanpe devan yo, tèlman Duvalier te fè sa ak raj, sistematikman. Julien ap di nou ki lè premye "cagoulard" yo, nèg maske, te parèt nan nwit pou ranmase gason kou fanm. Bagay sa kite yon eritaj nap peye jis koulye a, paske se sou Duvalier vreman sosyete ayisyen an fin kraze, anpil, anpil moun mouri; se sou Duvalier peyi Dayiti pèdi pratikman tout eleman pwofesyonèl li yo ( cadres ). Nou ka di Ayiti pèdi omwens 3 jenerasyon ayisyen konpetan, yon pwoblèm nap peye jis koulye, aloske ke ou pa fouti jwen bon administratè, bon jij elatriye. Se sou Duvalier nou komanse wè kouman lavi yon moun se bagay ki pat respekte pyès. Li fè fiziye moun devan ti moun lekòl...
Si gen yon bagay nou wè nan CD sa, se kouman mesye militè sa yo tèlman pat gen diyite, pat gen entegrite, yo pat ezite antre nan konfyolo ak Trujillo ki, 23 lane anvan, te masakre tout Ayisyen sa. Sa pat vle di anyen pou Jal Kebreau lè lal dekore Trujillo!
Mwen pa vle di plis ke sa, paske Cd sa, se youn pout tou Ayisysen ta dwe genyen nan koleksyon li, paske li kapab louvri je anpil nan moun mwen kon tande ki, dapre yo, se sou Aristide tout pwoblèm koumanse. Yo menm rive di sou Duvalier, moun te ka soti nan la pè, pat gen pwoblèm tankou koulye a. Ala moun sa yo gen memwa kout! Sou Duvalier, lè yon moun pat dakò avèk li, non sèlman fòk li te pran egzil si li pat vle mouri, men fòk tout fanmi li te sove al kache tou. Lè sa, pat gen zafè opozisyon kap òganize manifestasyon, ousman kap di se pou Duvalier bay demisyon li. Si nou te bliye epòk sa, ousman si nou te twò jen pou nou konen epòk sa, CD Pwofesè Jean Julien an vin bouche yon gwo twou pou nou.
Se poutèt sa map rekomande pou nou tout al achte CD sa pou nou rafrechi memwa nou, jan yo di nan franse a "afin que nul n'oublie!"