In een scène die alleen kan worden omschreven als een staaltje van virtuoze filmkunst: het verleden, heden en de toekomst van een overwonnen volk worden met één ononderbroken opname van de camera opgeroepen. Laat in de nacht beantwoordt Don Plutarco (Angel Tavira) de vraag van zijn kleinzoon over de terugkeer naar huis met een verhaal dat de tijd overspant. Het is een kampvuurverhaal dat niet bedoeld is om marshmallows te roosteren; een zelfgesponnen scheppingsmythe die wordt opgeroepen door de oudste en die samenvalt met het plotselinge vertrek van de grootvader als het brandpunt van het tafereel, wanneer de camera naar beneden kantelt en dan langzaam over een vlakte van vuur en grasland gaat. Naar rechts bewegend, weg van de menselijke subjecten, creëert de afstand tussen de lichaamloze stem en zijn fysieke bron een ruimtelijke kloof die vloeibare tijd aanduidt, terwijl de grootvader een verhaal vertelt over een tijdperk in de toekomst dat hij misschien niet meer meemaakt. De dood van de oude man wordt vertegenwoordigd door een boom, terwijl de continue verticaliteit van de camera zich vervolgens naar de hemel keert, naar de maan, die Don Plutarco verandert in een herinnering, een voice-over. Wat zich in de diepe ruimte rond het kampvuur afspeelt (de rook die van de grond opstijgt ziet er prehistorisch uit) is per slot van rekening het verleden.<br />Tegen het eind van _El Violin_ zegt Don Plutarco tegen de kapitein (Dagoberto Gama), 'De muziek is afgelopen', en hij sluit zijn Terwijl hij oogcontact maakt met de gevangengenomen verzetsstrijders (onder wie zijn zoon) die onder dwang naar een arrestantencel worden gebracht, beseft de violist dat hij tegen zijn wil een collaborateur voor de vijand is geworden. Eerder in de film spelen de Hidalgo-mannen (Plutarco en Cenaro, gespeeld door Gerardo Taracena) als gitaar- en vioolcombo voor de ongeïnteresseerde plaatselijke bevolking, die de derde Hidalgo, Don Plutarco's kleinzoon, negeert bij zijn toenaderingspoging. Hoewel de violist het verzet in een hulpfunctie helpt, is hij in de eerste plaats een artiest die bezwijkt voor de verlokkingen van een geboeid publiek, zoals in de scène waarin de oude man een buitenoptreden voor de slappe soldaten geeft. Erger nog, Plutarco is verrukt over de kapitein. De twee mannen genieten duidelijk van elkaars gezelschap. De kapitein vermoedt geen moment dat Don Plutarco politieke banden heeft met de plaatselijke militie.<br />Maar om te voorkomen dat de grootvader het vergeet, zet de kapitein zijn helm op voordat hij afscheid neemt, waarmee hij deze tijdelijkheid van gemeenschappelijk terrein, die voortkomt uit de universele menselijke behoefte aan kunst, doorbreekt. Met zijn militaire uitrusting voltooid door het laatste hoofddeksel, is Don Plutarco's reis ten einde. De vriend van Don Plutarco ziet eruit als iemand die in een inrichting heeft gezeten, maar hij geeft de oude man toestemming om zijn oogst te controleren: het fort van maïsstengels waar een geheime voorraad munitie ligt opgeslagen. Om ruimte te maken voor de kogels haalt de oude man zijn viool weg en legt hem in de vurenhouten kist. Het is een passend gebaar, deze begrafenis, want de viool, die ooit de muziek van de tirannieke overheerser symboliseerde, belichaamt nu de muziek van de samenzwering. Don Plutarco beseft dit, na de verdwijntruc in het maïsveld (op de terugweg om de viool op te halen), wanneer de kapitein het terrein verlaat met zijn gestolen instrument in de klauwen van de autocraat. Zonder dat hij er iets aan kan doen, heeft hij de informatie die hij over het leger heeft vergaard over het hoofd gezien. Don Plutarco voelt ondanks zijn onschuld het gewicht van zijn vermeende verraad op zich drukken, terwijl zijn zoon en wapenbroeders langs de in ongenade gevallen musicus lopen. Dat komt doordat zijn onschuld een schandelijke vormfout heeft: hij had voor de vijand geknoeid, en dat vond hij leuk.
In a scene that can only be described as a piece of virtuoistic movie-making: the past, present, and future of a vanquished people are conjured up by visual means with one unbroken pass of the camera. Late in the night, Don Plutarco(Angel Tavira) answers his grandson's question about returning home with a story that spans the breadth of time. It's a campfire tale not meant for roasting marshmallows; a homespun creation myth rendered by the elder which coincides with the sudden departure of the grandfather as the scene's focal point, when the camera tilts down, then passes slowly across an expanse of fire and grassland. Moving to the right, moving away from the human subjects, the distance between the disembodied voice and its physical source creates a spatial chasm that denotes fluid time, as the grandfather narrates about an epoch in the future which he might not live to see. The old man's expiration is represented by a tree, as the camera's ongoing verticality then turns towards the heavens, at the moon, which transforms Don Plutarco into a memory, a voice-over. From deep space, what transpires around the campfire(the smoke billowing off the ground has a prehistoric look) is the past, after all.<br /><br />Near the end of "El Violin", Don Plutarco tells the captain(Dagoberto Gama), "The music is over," and closes his violin case, at gunpoint. As he makes eye-contact with the captured resistance fighters(his son included) being escorted by force into a holding cell, the violinist realizes that he had become a collaborator for the enemy against his own volition. Earlier in the film, the Hidalgo men(Plutarco and Cenaro, played by Gerardo Taracena) perform as a guitar and violin combo to disinterested locals who ignore the third Hidalgo, Don Plutarco's grandson, in his approachment for spare change. Although the violinist helps the resistance in an auxiliary capacity, he's a performer first, who succumbs to the lure of a captive audience, as in the scene when the old man puts on an outdoor recital for the laxing soldiers. Even worse, Plutarco is delighted by the captain's purported love for music, perhaps reminding him of his own son, as both blood relative and blood-shedder both use wartime as an excuse to pursue this exalted abstract language of melodious sound. For awhile, the violinist forgets his agenda, and smiles, in the midst of their affable exchange. The two men clearly enjoy each other's company. The captain never suspects that Don Plutarco has political ties to the local militia.<br /><br />But lest the grandfather forget, the captain puts on his helmet before he takes leave, rupturing this temporality of common ground, propagated by the universal human need for art. With his military regalia completed by the finishing headgear, Don Plutarco's friend has the look of institutionalized murder, but he grants the old man permission to check on his crops; the cornstalk fortress that holds a secret stash of ammunition. To make room for the bullets, the old man removes his violin and lays it to rest in the pinebox crate. It's a fitting gesture, this burial, since the violin, once symbolizing the music of the tyrannized, now epitomizes the music of collusion. Don Plutarco realizes this, after the vanishing act in the cornfield(on his return trip to retrieve the violin), when the captain emerges from the compound with his stolen instrument in the autocrat's clutches. Through no fault of his own, the intelligence he acquired about the military's propsed ambush on the resistance fighters had arrived too late, but in spite of his innocence, Don Plutarco feels the weight of perceived traitorship bearing down on him, as his son and brothers-in-arms file past the disgraced musician. That's because his innocence has an egregious technicality; he had fiddled for the enemy, and liked it.