Als je wilt zien hoe praatjes en diplomatieke manoeuvres in de handen van twee meesterlijke filmmakers van iets wat een doodgewone actiefilm had kunnen zijn in iets bijzonders kunnen veranderen, moet je Powell en Pressburgers _The Battle of the River Plate_ eens proberen. Het is eind 1939 en de Tweede Wereldoorlog is begonnen. Het Duitse luchtschip Graf Spee bezorgt de Britse scheepvaart grote problemen. Drie Britse kruisers onder bevel van commodore Henry Harwood (John Quayle) zitten de achtervolging in. Harwood gokt erop dat kapitein Hans Langsdorff (Peter Finch) naar Zuid-Amerika zal vertrekken voor een laatste reeks aanslagen voordat hij naar huis terugkeert. Het eerste deel van de film gaat over een keiharde zeeslag tussen de Graf Spee, die 11-inch kanonnen heeft en harder, verder en sneller toeslaat dan alles wat de Britten hebben, en de hms Exeter, de hms Achilles en de hms Ajax. Ze zijn vastbesloten de Graf Spee te doden, ook al hebben ze maar 6-inch en 8-inch kanonnen. Het resultaat? Exeter is zwaar beschadigd en moet proberen de Falklandeilanden te bereiken. Achilles en Ajax zijn ook beschadigd, maar de Graf Spee ook. Langsdorff trekt zich terug en gaat op weg naar het neutrale Montevideo, gevolgd door Achilles en Ajax.<br />En nu komen we bij de kern van de film. Volgens de wetten van de zee heeft Langsdorff twee dagen de tijd om de Graf Spee zeewaardig te maken voordat hij terug naar zee moet. Hij heeft niet veel munitie meer. Als hij de haven met brandende kanonnen verlaat, kan hij misschien Ajax en Achilles uitschakelen. Nadat de Britten eerst hebben geprobeerd ervoor te zorgen dat Langsdorff geen tijd meer krijgt om reparaties uit te voeren, beseffen ze dat er een kans bestaat dat minstens één Brits schip, een zware kruiser, op tijd voor de strijd aankomt. Dat zou de kansen van Langsdorff drastisch veranderen. Dus nu verspreiden de Britten slim valse geruchten dat Britse oorlogsschepen net achter de horizon liggen en klaar zijn voor de strijd. Ze hebben Langsdorff in een cruciaal dilemma gebracht. Als hij nu de haven verlaat, denkt hij, staat hij tegenover een versterkte Britse strijdmacht en zal hij waarschijnlijk wel kunnen ontsnappen. Als hij op verdere reparaties wacht, wordt de situatie er niet beter op. Hij zou naar Buenos Aires kunnen vluchten, niet ver daarvandaan. Argentinië is neutraal, maar het land is wel bevriend met Duitsland. Maar het kanaal is smal en ondiep. Als de Graf Spee aan de grond loopt, is dat een gemakkelijk doelwit voor de versterkte Britten. Langsdorff heeft geen zin in de vurige, zinloze dood van zijn zeelieden. Dit alles speelt zich af in vergaderingen, telefoongesprekken en berichten, die rond de diplomaten van drie landen draaien: Groot-Brittannië, Duitsland en Uruguay. Langsdorff heeft weinig tijd om een besluit te nemen. Dankzij de Britse valse geruchten lijken zijn keuzes allemaal slecht. Maar misschien vindt Langsdorff een onmiddellijke ontsnappingspoging wel het minst onaantrekkelijk. Hij beseft dat er nog een andere keuze is, en die is onverwacht.<br />Powell en Pressburger hebben ons een slimme film zonder clichés gegeven. Geen huilerige vrouwen, geen bange of tweeverdienende liefjes, geen zeelieden die worden gebruikt als figuranten, geen nobele offers om anderen te redden en geen slijmerige nazi's. Powell gebruikt de gevangengenomen Britse kapiteins die op de Graf Spee worden vastgehouden als een manier om ons een zakelijk contact tussen de Britten en de Duitsers te geven. Eén gevangengenomen kapitein is voor Langsdorff een middel om hem (en Powell en Pressburger) uit te leggen wat de Graf Spee doet, hoe sterk hij is, hoe hij wordt bevoorraad en wat voor soort man Langsdorff is. Powell en Pressburger gebruiken de discussies tussen Harwood en zijn kapiteins om ons te helpen de strategie van Harwood en de gevechtstactieken die hij gebruikt te begrijpen. De slag zelf, gefilmd in de Middellandse Zee, met schepen van de Britse marine en andere landen, waaronder een zware kruiser uit de Verenigde Staten, die de Graf Spee vervangt, wordt dramatisch en efficiënt gefilmd. Er werden bijna geen modellen gebruikt, behalve bij de explosieve conclusie.<br />Maar het is de 'inactiek'. De helft van deze actiefilm, die zo knap in elkaar zit, wordt door Powell en Pressburger in beslag genomen. Het feit dat de mensen van Montevideo gefascineerd waren door dit reusachtige Duitse zakschip in hun haven wordt tot het uiterste doorgespeeld. Het lot van de Graf Spee aan het eind van de film wordt door duizenden mensen vanaf de havenmuren gadegeslagen, terwijl een Amerikaanse zender de radioluisteraars een beschrijving geeft van wat er gebeurt. Het is een heel effectieve scène... en het is ook echt gebeurd.<br />De Slag bij de rivier Plate, als die door iemand anders dan Powell en Pressburger is gemaakt, zou heel goed kunnen worden beschouwd als een eigenzinnige klassieker van zijn genre. Maar de grote films van deze twee waren verleden tijd. Ze zouden het jaar daarop nog één film maken, een film die Powell niets meer dan een programmeur noemde, en dan zouden ze, nog steeds vrienden, ieder huns weegs gaan. De samenwerking die ons The Life and Death of Colonel Blimp, A Matter of Life and Death, The Red Shoes, I Know Where I'm Going, A Canterbury Tale en Black Narcissus had opgeleverd, was voorbij. Nu hebben we alleen nog deze geweldige en schitterende films. Als The Battle of the River Plate daar niet bij hoort, is het nog steeds een effectieve, professionele en slimme film, en typerend voor de manier waarop deze twee mannen conventionaliteit vermeden.
If you'd like to see how talk and diplomatic maneuvering in the hands of two masterful filmmakers can turn what could have been a routine action movie into something special, try Powell and Pressburger's The Battle of the River Plate. It's late 1939 and WWII has started. The German pocket battleship Graf Spee is wreaking havoc with British shipping. Three British cruisers led by Commodore Henry Harwood (John Quayle) are in pursuit. Harwood makes an educated guess that Captain Hans Langsdorff (Peter Finch) will head toward South America for one last series of kills before returning home. He's right, and the first part of the movie is a brutal sea battle between the Graf Spee, which has 11-inch guns and hits harder, farther and faster than anything the British have, and HMS Exeter, HMNZS Achilles and HMS Ajax. They are determined to kill the Graf Spee, even though they only have 6-inch and 8- inch guns. The result? Exeter is badly damaged and must try to make it to the Falklands. Achilles and Ajax are damaged, too, but so is the Graf Spee. Langsdorff disengages and heads for neutral Montevideo, trailed by Achilles and Ajax. <br /><br />And now we get to the heart of the movie. Under the laws of the sea, Langsdorff has two days to make the Graf Spee seaworthy before he must return to sea. He is low on ammunition. If he leaves the harbor with guns blazing he just might be able to take out Ajax and Achilles. After first working to insure Langsdorff is given no more time to affect repairs, the British realize that there is a chance that at least one British ship, a heavy cruiser, could arrive in time for battle. That would change the odds dramatically against Langsdorff. So now the British cleverly set false rumors that British warships are just beyond the horizon and ready for battle. They've placed Langsdorff in a crucial dilemma. If, he thinks, he leaves harbor now he faces a strengthened British force and will probably loose. If he waits for further repairs the situation won't improve. He could make a dash for Buenos Aires, not far away. Although Argentina is neutral it is friendly to Germany. But the channel is narrow and shallow. If the Graf Spee goes aground it will be a sitting target for the reinforced British. Langsdorff has no stomach for the fiery and pointless death of his sailors. All this is played out in meetings, telephone conversations and messages, all swirling around the diplomats of three countries, Britain, Germany and Uruguay. Langsdorff has little time to decide. Thanks to the British setting up false rumors, his choices all seem poor. But perhaps, in Langsdorff's mind, an immediate attempt at escape might be the least unattractive. He realizes there is a further choice, which is unexpected. <br /><br />Powell and Pressburger have given us a clever film without clichés. No tearful wives, no anxious or two-timing sweethearts, no sailors used as lower-class comedy relief, no noble sacrifices to save others and no slimy Nazis. Powell uses the device of captured British captains held on the Graf Spee as a way to give us matter-of-fact interplay between the British and the Germans. One captured captain is used as a means for Langsdorff to explain to him (and Powell and Pressburger to explain to us) what the Graf Spee does, how strong it is, how it is supplied and the kind of man Langsdorff is. Powell and Pressburger use the discussions between Harwood and his fighting captains to help us understand Harwood's strategy and the battle tactics he's employing. The battle itself, filmed in the Mediterranean using ships from the navies of Britain and other countries, including a heavy cruiser from the U.S. to stand in for the Graf Spee, is dramatically and efficiently filmed. Almost no models were used except at the explosive conclusion. <br /><br />But it is the "inaction" half of this action movie which is so cleverly worked out. Powell and Pressburger manage to keep us highly involved with the diplomatic to-and-froing. The fact that the people of Montevideo were fascinated with this giant German pocket battleship in their harbor is played to the hilt. The fate of the Graf Spee at the conclusion of the movie is watched from the harbor walls by thousands, all the while an American broadcaster is giving to radio listeners a description of what is occurring. It's quite an effective scene...and it actually happened. <br /><br />The Battle of the River Plate, if made by anyone other than Powell and Pressburger, might well be seen as a quirky classic of its genre. But the great films of these two were in the past. They would make one more movie the next year, a film Powell called nothing more than a programmer, and they would then go, still friends, their separate ways. The partnership that gave us The Life and Death of Colonel Blimp, A Matter of Life and Death, The Red Shoes, I Know Where I'm Going, A Canterbury Tale and Black Narcissus was over. We're left with these great and wonderful films. If The Battle of the River Plate is not one of them, it still is an effective, professional and clever movie, and so typical of the way these two men avoided conventionality.