Een paar jaar geleden merk ik dat ik door Zuidoost-Azië reis en op een gegeven moment een verbijsterende reeks gebeurtenissen probeer te reconstrueren die resulteerden in de genocide van een derde van Kampuchea, of Cambodja zoals we het nu noemen.<br />Ik lees zoveel ik kan en probeer met overlevenden te praten. Maar de ogen van familieleden vullen zich met tranen. Het onuitsprekelijke verdriet is nauwelijks te bevatten. Uit respect hou ik ermee op.<br />Enige tijd later zie ik de film van de internationaal vermaarde mensenrechtendirecteur Rithy Panh. Hij heeft een betere reden om te vragen of hij het bloedbad heeft overleefd. Zijn werk zou, in tegenstelling tot mijn simpele verlangen naar kennis, aanleiding geven tot bekentenissen en nu tot een tribunaal voor oorlogsmisdaden. In de 'Killing Fields' buiten Phnom Penh staat een boom waar kinderen de hersens uit werden geslagen. In de film legt een bewaker uit hoe ouders van elkaar en van hun kinderen gescheiden werden om de overlast te minimaliseren. De volwassenen kregen te horen dat ze zich geen zorgen hoefden te maken: ze gingen naar een nieuw huis. Vervolgens werden ze om'veiligheidsredenen' geblinddoekt en, omdat munitie schaars was, met metalen staven in de nek geslagen voordat ze in een kuil werden gegooid.<br />De executies volgden drie stadia van marteling in S.21, een schoolgebouw in Phnom Penh dat tot concentratiekamp was omgebouwd (en nu een herdenkingscentrum is). Details zijn zo afschuwelijk als mensen die als karkassen in een abattoir zijn samengepakt, en als systematische foltering, dat het je vergeven kan worden als je vermoedt dat de waarheid is aangedikt. Op één feit na. Er werd een nauwgezette administratie bijgehouden van elk slachtoffer. Elk niet-menselijk wezen, elk pak slaag, elk gevilde huid, elk verwijderde vingernagel, elk chemisch en elektrisch misbruik, elke verkrachting. Preciese details van gevangenen die aan ijzeren staven werden vastgeketend om te slapen, van top tot teen op elkaar gepropt, die een sardientjesrij met de doden deelden.<br />De meesterzet van Rithy Panh brengt overlevenden (twee van de drie bestaande) en voormalige bewakers en folteraars bij elkaar. Hij moedigt hen aan om te praten. Om antwoorden te vinden. Een van de moeilijkste dingen, zelfs nu nog, is dat deze daders zichzelf ook als slachtoffers zien. De Rode Khmer had blijkbaar alle goede redenen om hen op te nemen. Als ze eenmaal waren opgenomen, werden ze gehersenspoeld, geïndoctrineerd en opgesloten. Afwijkingen betekenden hetzelfde lot als degenen die ze levend vilden. De meesten waren in die tijd nog jong en konden gemakkelijk worden gemanipuleerd. Maar hoe kun je vergeven en verdergaan als niemand wil toegeven dat hij iets verkeerds heeft gedaan? Zelfs Pol Pot gaf de schuld aan de mensen die hij de leiding had gegeven.<br />De mannen sloten zich aan bij de Rode Khmer omdat hun dorpen herhaaldelijk werden gebombardeerd. Met instemming van hun regering. De geliefde prins Sihanouk was in een staatsgreep afgezet. Lon Nol, een ineffectieve, door de Verenigde Staten gesteunde heerser, werd met geweld in zijn plaats geïnstalleerd. Lon Nol gaf Amerika (onder Johnson en Nixon) 'toestemming' voor wat de grootste bomaanslag in de geschiedenis van de mensheid werd. Twee- en driekwart miljoen ton bommen, meer dan het totaal dat alle bondgenoten in de hele Tweede Wereldoorlog hadden laten vallen (waarvan alleen Hirosjima en Nagasaki tot twee miljoen behoorden). Hele gebieden van het land raakten pokdalig, de luchtverontreiniging vernietigde de levensbehoeften en veroorzaakte hongersnood en ziekten. Duizenden mensen kwamen om, en nog veel meer raakten voorgoed ontheemd. De leiders van de Rode Khmer hielden hun extreme agenda in stand, in een vorm van landelijk, weerbarstig communisme, tot ze aan de macht waren gekomen. Toen begonnen de zuiveringen. De aanhangers van Lon Nol werden tot in het graf gevolgd door academici of iedereen die besmet was met 'westerse' ideeën. Iedereen die zich tegen Pol Pot verzette, of wiens naam onder extreme martelingen viel, werd uit de steden verdreven. De bevolking stierf van de honger. Omdat er niemand anders was om te zuiveren, zochten de despoten verraders om hun eigen leden te executeren.<br />Kampuchea's belangrijkste arts, de in Zwitserland geboren Beat Richner, hield bij hoog en bij laag vol dat zonder de Amerikaanse interventie, die ironisch genoeg bedoeld was om het communisme in de regio te stoppen, er geen Rode Khmer zou zijn geweest. Geen overwinning van Pol Pot. Richner werkte voor, tijdens en na Pol Pot in Kampuchea en zijn oordeel over Pol Pot is het eens met de meeste historici. Maar het is controversieel: het Amerikaanse leger beweert dat Pol Pot sowieso zou hebben gewonnen. Gewone Cambodjanen rouwen nog steeds in plaats van de schuld te geven. Panh documenteert het bestaan van wreedheden, maar hij doet weinig om het grotere geheel te verduidelijken, dat moet worden afgeleid uit terloopse opmerkingen van de voormalige bewakers of van andere betrokkenen.<br />De film van Rithy Panh, _S.21: The Khmer Rouge Killing Machine_, heeft in de traditie van de beste documentaire niet echt veel om over na te denken, hij probeert alleen maar een venster te bieden. Hoewel het sterke bewijzen zijn, zouden veel kijkers het misschien emotioneel minder bevredigend vinden dan de meer kassa-vriendelijke film _The Killing Fields_ van Roland Joffé, die (symbolisch) de verantwoordelijkheid van het Westen suggereert door de journalist die zijn Cambodjaanse vriend 'gebruikt' voor zijn eigen doeleinden en ook een beter verhaal heeft. Hoe dan ook, het is een land waar ik me voor schaam dat ik een westerling ben. Toch hebben de Cambodjanen meer om zich zorgen over te maken dan mijn gevoel van emotioneel welbevinden. Het vermijden van honger, of de duizenden landmijnen die nog steeds in hun land liggen. In Joffes film reist een Amerikaanse journalist naar een Rode-Kruiskamp om zich te herenigen met een Cambodjaanse collega die hij aan zijn lot heeft overgelaten. 'Vergeef je me?' vraagt hij. De Cambodjaan antwoordt met een glimlach: 'Er valt niets te vergeven, Sydney, er valt niets te vergeven.' Hoewel de film veel prijzen heeft gewonnen, wordt hij zelden buiten Cambodja vertoond. Daar kun je hem voor ongeveer 4,50 kopen. Van een van de vele verminkte of wanhopige straatventers die langs de weg voor het Tuol Sleng Genocide Museum zwerven. Op deze plek die vroeger bekendstond als Security Prison 21, kortweg 'S.21', zijn nog levende geesten. De film vertelt ons alleen waar ze vandaan kwamen.
A few years ago, I find myself travelling through South-East Asia, at one point trying to piece together a baffling series of events that resulted in the genocide of a third of Kampuchea, or Cambodia as we now call it.<br /><br />I read as much as I can, and try to speak to survivors. But the eyes of family members well up with tears. The inexpressible grief is barely contained. Out of respect, I desist.<br /><br />Some time later, I see this film by internationally acclaimed human rights director, Rithy Panh. He has a better reason for asking  he survived the massacre. His work, unlike my simple desire for knowledge, would provide momentum for confessions and now a war crimes tribunal. At the 'Killing Fields' outside Phnom Penh is a tree against which children had their brains bashed out. In the film, a guard explains how parents would be separated from each other, and from their children, to minimise fuss. The adults were told not to worry: they were going to a new home. They were then blindfolded for 'security reasons' and, ammunition being scarce, hit on the back of the neck with metal bars before being cast into a pit.<br /><br />Executions followed three levels of torture at S.21, a school building in Phnom Penh converted into a concentration camp (and now a memorial visitors centre). Details are so hideous  humans packed like abattoir carcasses, and systematic torture, that you could be forgiven for suspecting truth has been embroidered. Except for one fact. Meticulous records of every victim were kept. Each non-person, each beating, each flaying of skin, each removal of fingernails, chemical and electrical abuses, rape. Precise details of prisoners chained to iron bars to sleep, crammed together top-to-toe, living sharing a sardine-row with the dead.<br /><br />Rithy Panh's master stroke brings together S.21 survivors (two of the existing three) and former guards and torturers. He encourages them to talk. To find answers. One of the hardest things, even now, is these perpetrators see themselves also as victims. They joined Pol Pot's Khmer Rouge for what seemed like all the right reasons. Once inducted, they were brainwashed, indoctrinated and trapped. Deviation meant the same fate as those they flayed alive. Most were youths at the time, easily manipulated. But, how can you forgive and move on, when no-one will admit wrong-doing? Even Pol Pot blamed the people he left in charge.<br /><br />Men joined the Khmer Rouge because their villages were being repeatedly bombed. With their government's approval. The much loved Prince Sihanouk had been ousted in a coup. Lon Nol, an ineffective, U.S.-backed ruler, was forcibly installed in his place. Lon Nol gave America (under Johnson and Nixon) 'permission' for what became the largest bombing campaign in human history. Two and three-quarter million tons of bombs  the revised figure released by the Clinton administration  was more than the total dropped by all the allies in the whole of World War Two (which only came to two million, even including Hiroshima and Nagasaki). Whole areas of the country became pock-marked, aerial chemical deforestation destroyed livelihoods and created famine and disease. Thousands killed, many more permanently displaced. The Khmer Rouge leaders kept their extreme agenda  a form of rural, back-to-basics communism  completely secret until they were installed in power. Then the purges started. Lon Nol supporters were followed to the grave by academics or anyone tainted with 'western' ideas. Anyone opposing Pol Pot, or whose name was elicited under extreme torture. The population was turned out of the cities, dying of starvation. With no-one else to purge, the despots found traitors to execute its own members.<br /><br />Kampuchea's leading doctor, Swiss born Beat Richner, adamantly told me that without American intervention  which had been aimed ironically at stopping communism in the region  there would have been no Khmer Rouge. No Pol Pot victory. Richner worked in Kampuchea before, during and after Pol Pot, and his coal-face assessment agrees with most historians. But it is controversial: the U.S. military claim that Pol Pot would have won anyway. Ordinary Cambodians are still grieving rather than blaming. Rithy Panh's film exposes horror without finger-pointing. There are no 'lessons to be learnt.' Millions died  estimates say around a third of the population, two to three million. (And this in a country smaller than Great Britain. As a benchmark comparison, Hitler exterminated six million Jews .) While Panh documents the existence of atrocities, he does little to substantiate the bigger picture, which has to be gleaned elsewhere or from casual remarks of the former guards.<br /><br />Rithy Panh's film, S.21  The Khmer Rouge Killing Machine, has no real ax to grind  in the tradition of best documentary, it simply tries to provide a window. While it is powerful evidence, many viewers might find it emotionally less satisfying than more box-office friendly film by Roland Joffé, The Killing Fields, which (symbolically) suggests the West's responsibility by the journalist who 'uses' his Cambodian friend for his own ends, and also has more of a story. Either way, it is a country that makes me ashamed to be a Westerner. Yet Cambodians have more to worry about than my sense of emotional well-being. Avoiding hunger, or the thousands of landmines that still litter their country. In Joffe's film, an American journalist travels to a Red Cross camp to be reunited with a Cambodian colleague he deserted to his fate. "Do you forgive me?" he asks. The Cambodian answers with a smile, "Nothing to forgive, Sydney, nothing to forgive." Although it won many awards, Panh's movie is rarely shown outside of Cambodia. There you can pick it up for about $3. From one of the many maimed or desperate hawkers that haunt the road outside Tuol Sleng Genocide Museum. This place formerly known as Security Prison 21, or 'S.21' for short, still has living ghosts. The film just tells us where they came from.