Als fan van het epische genre had ik dit boek altijd al eens willen zien en ik was dan ook heel blij toen Universal het uitbracht als onderdeel van hun 5-Disc Cecil B. De Mille-collectie; maar aangezien ik zowel _THE SIGN OF THE CROSS_ (1932) als _CLEOPATRA_ (1934) via TCM-demonstraties al in mijn bezit had, stelde ik de aankoop van dit boek steeds uit tot ik het via een vriend van mijn vader in handen kreeg! Nadat ik behoorlijk onder de indruk was geweest van die twee spectaculaire films van De Mille, was ik van plan geweest er onmiddellijk naar te kijken (de film heb ik halverwege vorig jaar gekregen), maar om verschillende redenen had ik hem zelfs uit mijn kerstprogramma moeten schrappen en kon ik er alleen nog maar naar kijken nu Pasen in aantocht is!<br />Tussen twee haakjes, de vijfde maart markeerde toevallig het jaar van de geboorte van acteur Rex Harrison, die de rol van Saladin (de schurkachtige 'ongelovige' van THE CRUSADES) had gespeeld in KING RICHARD AND THE CRUSADES (1954), die ik speciaal had opgenomen voor de Italiaanse televisie (ook al had ik hem al gezien en ondanks zijn slechte reputatie) met de bedoeling mijn bezoek aan de film van De Mille te begeleiden! Hoe dan ook, THE CRUSADES is nog zo'n markante prestatie (van de dagen voor de epische hoogtijdagen van de jaren vijftig en zestig) die voor de zoveelste keer bewijst dat De Mille misschien wel de grootste leverancier van hocus pocus was, vermomd als inspirerende kunst voor het grote publiek (zelfs als dit specifieke voorbeeld, naar verluidt, niet in de kassa's terechtkwam).<br />De centrale relatie tussen de beeldschone Loretta Young (in het werk van de regisseur wemelt het van zulke sterke vrouwelijke figuren) en de gewone Henry Wilcoxon van De Mille (een ongewoon knappe en goddeloze Richard Leeuwenhart, die door Saladin amusant 'De Leeuwenkoning' wordt genoemd!) wordt in de loop van de film door een aantal interessante, maar merkwaardig geloofwaardige zijpaden bewandeld. Vanaf het begin in een antagonistische vorm die meer typerend is voor toentertijd bestaande komedies (hij geeft zelfs de voorkeur aan het zuipen met zijn mannen boven hun huwelijksplechtigheid, waarbij zijn plaats uiteindelijk wordt ingenomen door het koninklijke zwaard!), ontwikkelt het zich tot een vorm die grenst aan _amour fou ren_, die de uitkomst van de hele kruistocht in gevaar zou kunnen brengen (in feite is het vergelijkbaar met de band-tot-de-dood tussen de Romeinse centurio Fredric March en de christelijke slavin Elissa Landi in het eerste deel _THE SIGN OF THE CROSS_ )! De uitmuntende ondersteunende cast bestaat onder andere uit Ian Keith (als Saladin), Joseph Schildkarut (typisch geniepig als een van de christelijke heersers), C. Henry Gordon (als de Franse koning, wiens zus Katharine De Mille de geadopteerde dochter van de regisseur is en die Richard opzettelijk heeft afgewezen), C. Aubrey Smith (als de oude kluizenaar die aan het begin van de film door de al te zelfverzekerde Saladin wordt uitgedaagd om de christelijke landen te verenigen in een kruistocht tegen zijn troepen, en die later wordt gegijzeld en aan een kruis wordt geketend om de opmars van het oprukkende leger te stuiten, vraagt hij Richard hoe dan ook door te gaan met de aanval!) en Mischa Auer (in een vroege rol als monnik).<br />Hoewel het script duidelijk afwijkt van de Robin Hood-legende die in verband is gebracht met Richard en de kruistochten (de Douglas Fairbanks-versie uit 1922 over die populaire vogelvrije figuur brengt in feite meer tijd met hem door als ridder dan de spreekwoordelijke <0xE2><0x80><0x93>' De subtiliteit is nog steeds het laatste wat men in een De Mille-opvoering zou hopen aan te treffen. In feite is Youngs ontvoering door de moslims (met haar verkleed als schildwacht in een suïcidale poging om een eind te maken aan de tweedracht tussen de verschillende koninklijke hoogheden!) behoorlijk gekunsteld; het feit dat Young wordt bevochten in de voorwaarden die Saladin heeft gesteld voor de wapenstilstand met de christelijke wereld is eveneens puur Hollywood. Met dit in het achterhoofd is de dialoog (mede geschreven door Dudley Nichols) bewust langdradig gehouden, zij het met goede zinnen als Saladins uitdagende aanspraak op de vorsten die zich in hun tent hebben verzameld: 'Er is in Azië ruimte genoeg om jullie allemaal te begraven!' Het is niet zo bloeddorstig als het eerder genoemde THE SIGN OF THE CROSS NA, maar toch zijn de gevechtsscènes heel realistisch (met het gekletter van zwaar staal dat te horen is als de tegenover elkaar staande legers in een wirwar van krijgers en paarden op elkaar botsen) en hebben ze misschien wel invloed gehad op Sergei Eisensteins Alexander NEVSKY (1938). Er is hier één duidelijk vertoon van wreedheid ten opzichte van een geïsoleerd lid van Schildknaap's verraderlijke leger, als een groep moslimruiters (die op het toneel verschenen om op instigatie van Saladin de in het nauw gedreven Wilcoxon te redden, in de hoop zo Youngs liefde te winnen) en masse met hun speren op hem vallen. Zelfs na al die jaren is de film nog steeds een genot om naar te kijken. Overigens was het in die tijd heel gewoon om in moslimfilms schurken op te voeren, zoals in ABDUL THE DAMNED (1935; een Britse productie die ik met Kerstmis voor het eerst zag), THE LIVES OF A BENGAL LANCER (1935), THE CHARGE OF THE LIGHT BRIGADE (1936) en GUNGA DIN (1939).
To begin with, being a fan of the epic genre, I had always wanted to check this one out and, in fact, was very pleased when Universal released it as part of their 5-Disc Cecil B. De Mille collection; however, since I already owned both THE SIGN OF THE CROSS (1932) and CLEOPATRA (1934) via TCM showings, I kept postponing the purchase of this set  until I acquired the lot through a friend of my father's! Having been duly impressed with those two De Mille spectaculars, I had intended to watch this immediately (I got the film around the middle of last year) but for various reasons  I even had to exclude it from my Christmas viewing  I could only get to it now that Easter is approaching! <br /><br />Incidentally, the 5th of March happened to mark the centenary from the birth of actor Rex Harrison, who had starred as Saladin (the villainous 'infidel' of THE CRUSADES) in KING RICHARD AND THE CRUSADERS (1954), which I recorded off Italian TV (even if I had already watched it and in spite of its poor reputation) expressly for the purpose of accompanying my viewing of De Mille's film! Anyway, THE CRUSADES is another notable achievement (from the days prior to the epic heyday of the 1950s and 1960s) which goes to prove  yet again  that De Mille was perhaps cinema's greatest purveyor of hokum disguised as inspirational art for the masses (even if this particular example, reportedly, flopped at the box-office).<br /><br />The central relationship between gorgeous Loretta Young (such strong female presences abound in the director's work) and De Mille regular Henry Wilcoxon (an unusually handsome, and Godless, Richard the Lionheart  amusingly referred to by Saladin as "The Lion King"!) goes through some interesting, yet oddly believable, tangents during the course of the film. Starting off in antagonistic vein more typical of then-current screwball comedies (he even prefers carousing with his men to their wedding ceremony, where his place is eventually taken by the royal sword!), it develops into one that borders on amour fou  which could jeopardize the outcome of the whole crusade (it's actually comparable to the bond-to-the-death between Roman centurion Fredric March and Christian slave Elissa Landi in the earlier THE SIGN OF THE CROSS)! The excellent supporting cast includes, among others, Ian Keith (as Saladin), Joseph Schildkarut (typically sneaky as one of the Christian rulers), C. Henry Gordon (as the French King, whose sister Katharine De Mille  the director's adopted daughter  Richard has deliberately spurned), Alan Hale (as Richard's minstrel/sidekick, a Little John type that would soon become his trademark), C. Aubrey Smith (as the old hermit who is challenged by the overly confident Saladin at the beginning of the picture to rally the Christian countries in a crusade against his forces and, later, made hostage and chained to a cross to bar passage to the advancing army, he asks Richard to proceed with the attack regardless!) and Mischa Auer (in an early role as a monk).<br /><br />While the script obviously eschews the Robin Hood legend that has become associated with Richard and the Crusades (the Douglas Fairbanks version of 1922 about that popular outlaw figure, in fact, spends more time with him as a knight than the proverbial 'Merrie Man'!), subtlety is still the last thing one would hope to find in a De Mille pageant. In fact, Young's abduction by the Muslims (with her dressed as a sentry in a suicidal bid to end the discord between the various royals!) is pretty contrived; similarly, the fact that Young is contended in the terms laid down by Saladin for the truce with the Christian world is pure Hollywood. With this in mind, the dialogue (co-written by Dudley Nichols) is consciously stilted throughout  albeit featuring such good lines as Saladin's defiant claim to the monarchs gathered in their tent, "There is room enough in Asia to bury all of you!" <br /><br />Made after the dreaded (and stifling) Hays Code came into force, it's not as bloodthirsty as the afore-mentioned THE SIGN OF THE CROSS  even so, the battle scenes are quite realistic (with the clanging of heavy steel being heard as the opposing armies clash in a confusion of warriors and horses) and may well have influenced Sergei Eisenstein's Alexander NEVSKY (1938). There is one evident display of viciousness here on an isolated member of Schildkraut's treacherous army as a clutch of Muslim riders (appearing on the scene to rescue the cornered Wilcoxon at the instigation of Saladin himself, in the hope of thus winning Young's love) fall on him en masse with their spears. Boasting superlative photography (Victor Milner's work in this capacity presented the film with its sole Oscar nomination) and massive crowd scenes, the film survives as tremendous entertainment even after all these years. Incidentally, it seemed common practice in spectacles of the era to provide villains of the Muslim persuasion  as can be gathered from the likes of ABDUL THE DAMNED (1935; a British production I first watched over Christmas), THE LIVES OF A BENGAL LANCER (1935), THE CHARGE OF THE LIGHT BRIGADE (1936) and GUNGA DIN (1939).