The Squid and the Whale is een film van Noah Baumbach over zijn jeugd in New York in de jaren tachtig. Hij beschrijft de scheiding van zijn ouders, en hoewel de namen zijn veranderd, wordt Noah vertegenwoordigd door de oudste zoon Walt, en zijn vader, de briljante academicus Jonathan Baumbach, wordt door Jeff Daniels gespeeld als 'Bernard'.<br />Het is een complexe film en niet elke kijker zal hem in eerste instantie begrijpen. Op een oppervlakkig niveau is hij (eenvoudig) geïnterpreteerd als een luchthartige en liefdevolle komedie over een man en vrouw wier huwelijksproblemen een negatieve invloed hebben op hun kinderen. Maar als we tussen de regels door lezen, is er een stimulerender verhaal aan het werk. Sta me toe het toe te lichten. <br /><br />Er zullen nog enkele opmerkingen volgen (de IMDB eist dat ik de aandacht op deze spoilers vestig om lezers een keuze te geven, maar ik moet erop wijzen dat ik ze noodzakelijk acht voor een goed begrip van de film, hoewel ze na de eerste keer lezen even goed gelezen kunnen worden).<br />Aan het begin van de film is Bernard een succesvol academicus en schrijver, maar zijn werk is de laatste jaren door de vingers geglipt. We ontdekken dat zijn agent niet tegen de taak opgewassen is en dat hij op zoek is naar een nieuwe om ervoor te zorgen dat zijn werk een plaats krijgt in de literaire gemeenschap. Dit is overigens typerend voor de porno-industrie, die geneigd is grotere, intelligentere schrijvers te verwaarlozen ten gunste van schrijvers die goed verkopen, zoals Dan Brown. Later in de film horen we dat zijn vrouw (gespeeld door Laura Linney) in de New Yorker is verschenen en dat haar eerste roman ook in die krant zal verschijnen. Dit is van belang omdat we horen dat Bernard haar heeft leren schrijven en dat er zelfs een scène is in het begin van de film waarin hij een slecht einde corrigeert dat ze heeft geprobeerd te corrigeren.<br />Naarmate de film vordert, horen we ook dat de reden voor het verbreken van het huwelijk is dat Bernards vrouw met een heleboel andere mannen naar bed is geweest. Het wordt nooit met zoveel woorden gezegd, maar we kunnen er waarschijnlijk wel van uitgaan dat ze met een publisher naar bed is geweest en misschien met iemand van de New Yorker, en dat verklaart haar literaire succes. Deze setting is van cruciaal belang voor een goed begrip van de film.<br />In wezen kunnen we zeggen dat de film gaat over de existentiële crisis die Bernard ervaart. Hij probeert, in het diepste vertrouwen, zijn veelzijdige intellect over te dragen op zijn twee zoons, maar in deze poging wordt hij door zijn vrouw ondermijnd. Later in de film wordt zijn jongste zoon Frank door de emotionele chantage van zijn moeder overgehaald om bij haar te blijven terwijl hij bij Bernard zou moeten zijn.<br />Ondertussen is Bernard' Bernards oudste zoon Walt (lees Noah) wordt tijdens zijn zoektocht naar wijsheid afgeleid door een meisje op zijn school, van wie we al snel ontdekken dat ze frivool is. Deze vriendin, in combinatie met Franks tennisleraar die later de minnaar van Bernards vrouw wordt, symboliseert de frivoliteiten van de triviale mensen die Bernards pogingen tot existentiële oplossing in de weg staan. Het feit dat de tennisleraar aan het eind van elke zin het achtervoegsel'mijn broer' gebruikt, duidt op zijn gebrek aan linguïstische verfijning en dus, zo kunnen we afleiden, op verfijning van gedachten.<br />Er is nog een intrige waar een van Bernards leerlingen bij betrokken is, een getalenteerde jonge schrijfster die Lili heet. De relatie tussen Bernard en Lili kan worden gezien als een archetype van de platonische vorm van liefde. Wanneer de seksuele relatie tussen Bernard en Lili wordt onthuld en door Bernards vrouw wordt gebruikt om haar eigen ontrouw te rechtvaardigen, kan de scherpzinnige kijker het belangrijke onderscheid tussen de twee onderscheiden. In het geval van Bernard is het seksuele element slechts een onvermijdelijke uitwerking van de in wezen filosofische aard van de band met zijn leerling. (cf. Plato's Symposium). In het geval van zijn vrouw kunnen haar promiscuïteit en losbandige moraal worden gezien als een indicatie van haar inherente oppervlakkigheid. Het is duidelijk dat ze Bernards corrigerende invloed heeft afgewezen en zich heeft overgegeven aan een in wezen woekerlijk bestaan.<br />Er zijn parallellen met Bernards leven. In de canon van de westerse literatuur zijn voorbeelden te vinden van Kafka (die in de film wordt genoemd), Goethe, Marquez, Gaddis, Dostojevski, Cervantes en Nietzsche, onder vele anderen, van het klassieke heldhaftige type dat Bernard vertegenwoordigt. Een man die wordt gemeden en verkeerd begrepen door een onverschillige wereld die zich voornamelijk bezighoudt met het oppervlakkige, de stoffelijke manifestaties van het bestaan. In deze context kan de film correct worden opgevat als de emancipatie van Bernard, de verlossing die uiteindelijk tot uiting komt in zijn verklaring dat hij vrij is van de beperkingen van zijn huwelijksleven. Bernards vrouw wordt aldus gezien als de voornaamste tegenspeler, terwijl de genoemde frivole personages, de tennisleraar en de vriendin van de zoon, het onverschillige en zelf misleide universum vertegenwoordigen waarin Bernard is voorbestemd om te bestaan. Ondertussen zijn zijn twee zoons de onschuldigen, in wie bepaalde eigenschappen van Bernard al zichtbaar zijn, maar die allebei gevaar lopen om corrupt te worden. In de ontknoping weten we niet precies hoe dit element precies wordt uitgelegd, maar zo'n dubbelzinnigheid is een essentieel onderdeel van het postmodernistische paradigma waarbinnen de film zich afspeelt.<br />Dit is de reden waarom ik de film 9/10 een prijs toeken. Het zou lomp zijn om iets hogers toe te kennen aan een verhaal dat zijn onderwerp op zo'n indirecte manier aanpakt. Het ontkent het fundamentele doel van alle kunst, namelijk het onderwijzen van de massa. Toch is het paradoxaal genoeg juist dit element dat de film verdienstelijk maakt. De film is met grote precisie ontworpen om alleen door de intellectuele elite waar de film over gaat te worden opgemerkt. Hij kan niet echt elitair worden genoemd, omdat hij ook het lagere publiek de vereiste komedie en dramatische spanning verschaft. Maar de kritische kijker zal op passende wijze worden beloond, in overeenstemming met de scherpzinnigheid die de filmindustrie met zich meebrengt.
The Squid and the Whale is a film by Noah Baumbach about his childhood in New York in the 1980s. It details the circumstances of his parents divorce, and although names have been altered, Noah is represented by the elder son Walt and his father, the brilliant academic Jonathan Baumbach, is played by Jeff Daniels as 'Bernard'.<br /><br />It is a complex film and not every viewer will understand it at first. At a superficial level it has been (simplistically) interpreted as a light-hearted and affectionate comedy about a husband and wife whose marital difficulties are having a negative impact upon their children. However, if we read between the lines there is a more stimulating story at work. Allow me to elucidate.<br /><br />SOME SPOILERS TO FOLLOW (IMDB requires that I draw attention to these spoilers to provide readers with a choice but I should point out that I consider them imperative to a proper understanding of the film, although they may be read equally well after one's first viewing)<br /><br />At the commencement of the film Bernard is a successful academic and writer but one whose work has been overlooked in recent years. We discover that his agent is not up to the task and that he is looking for a new one to ensure that his work receives its dues in the literary community. Incidentally, this is quite typical of the publishing industry, who tend to neglect denser, more intelligent writers in favour of those who sell well, like Dan Brown. Later in the film we learn that his wife (played by Laura Linney) has been published in the New Yorker and subsequently shall have her first novel published. This is significant because we learn that Bernard has taught her to write and there is even a scene early in the film in which he corrects a poor ending that she has attempted.<br /><br />Furthermore, we learn as the film progresses that the reason for the breakup of the marriage is that Bernard's wife has been sleeping around with a lot of other men. It is never explicitly stated but we can probably assume that she slept with a publisher and perhaps somebody at the New Yorker and this accounts for her literary success. This is setting is crucial for a proper understanding of the film.<br /><br />In essence we can say that the film deals with the existential crisis that Bernard is experiencing. He tries, in the best faith, to pass his polymathic intellect onto his two sons but is undermined in this endeavour by his wife. Later in the film his younger son Frank is persuaded by his mother's emotional blackmail to stay with her when he should be with Bernard.<br /><br />Meanwhile Bernard's eldest son Walt (read Noah) is distracted in his pursuit of wisdom by a girl at his school who we quickly discover to be frivolous. This girlfriend, in conjunction with Frank's tennis coach who later becomes Bernard's wife's lover, symbolize the frivolities of the trivial people who get in the way of Bernard's attempts at existential resolution. The tennis coach's constant deployment of the suffix 'my brother' at the end of each of his sentences indicates his lack of linguistic sophistication and thus, we can infer, sophistication of thought.<br /><br />There is a further intrigue involving one of Bernard's students, a talented young writer named Lili. The relationship between Bernard and Lili can be understood as an archetype of the Platonic form of love. Thus, when the sexual relationship between Bernard and Lili is revealed and used by Bernard's wife to justify her own infidelities, the astute viewer is able to discern the important distinction between the two. In Bernard's case the sexual element is merely an inevitable elaboration upon the essentially philosophical nature of the bond with his student.(cf. Plato's Symposium). In the case of his wife, her promiscuity and loose morals can be seen as an indicator of her inherent superficiality. It is clear that she has rejected Bernard's corrective influence and given herself up to an essentially usurious existence. <br /><br />There are parallels to Bernard's predicament across the canon of western literature. Examples can be found in Kafka (who is mentioned in the film), Goethe, Marquez, Gaddis, Dostoevsky, Cervantes and Nietzsche among many others, of the classic heroic type Bernard represents. A man shunned and misunderstood by an indifferent world which is concerned chiefly with the superficial, the corporeal manifestations of existence. In this context the film can be correctly understood as the emancipation of Bernard, redemption finally occurring in his declaration of freedom from the confines of his married life. Bernard's wife is thus understood as the principal antagonist, whilst the aforementioned frivolous characters, the tennis coach and the son's girlfriend, represent the uncaring and self-deluded universe in which Bernard is fated to exist. Meanwhile his two sons are the innocents, in whom certain of Bernard's traits are already visible but both of whom are in danger of corruption. In the denouement, we are unclear as to the precise exposition of this element but such ambiguity is an essential part of the postmodernist paradigm within which the film occurs.<br /><br />It is this that leads me to award the film 9/10. It would be churlish to award anything higher to a narrative that addresses its subject in such an oblique manner. It denies the fundamental aim of all art which is to educate the masses. However, it is paradoxically precisely this element which affords the film merit. It is designed with great precision to be apprehended only by the intellectual elite with whom the film deals. It cannot properly be labelled elitist as it also provides the lesser audience with the requisite comedy and dramatic tension. However the discerning viewer will be rewarded appropriately; commensurate with the perspicacity one brings to the film theatre.