Vorige week nog, tijdens een van mijn colleges Schermanalyse, besloot onze docent goedgehumeurd dat we, als we filmstudenten wilden worden, blootgesteld moesten worden aan verontrustende dingen. Hij liet ons een fragment zien van een expressionistische Franse film uit het eind van de jaren twintig, de naam is me ontschoten. Voordat we de climax hadden bereikt, had iedereen in de klas het al geraden, want we hadden tot dan toe beelden gezien van een man die met opzet een scheermes sleep en vervolgens een zelfgenoegzame vrouw in een stoel benaderde en een van haar ogen wijd openhield. Op dat moment vroeg een van de meisjes in de kamer nogal luid aan de leraar, schertsend maar met een enigszins beverige stem: 'Waarom doet u dit?'<br />Deze vraag, denk ik, zou wel eens het definitieve bewijs kunnen zijn van werkelijk doeltreffende horror, en hij zat zeker de hele vorige avond, toen ik voor het eerst naar David Cronenbergs 'The Fly' keek, in mijn achterhoofd. Echte horrorfilms moeten er van nature naar streven hun publiek ertoe te brengen deze vraag te stellen, omdat het betekent dat ze de illusie van bewegende beelden overstijgen en een film worden die ongeloof opschort en je irriteert. Afgezien van de effectiviteit, geloof ik echter dat het kenmerk van uitzonderlijke horror is dat de vraag voortkomt uit bezorgdheid om het welzijn van de personages, en niet dat van jezelf. Met deze gedachten in gedachten, vermoed ik dat 'The Fly' heel goed de op één na beste horrorfilm aller tijden zou kunnen zijn (na 'The Shining' van Kubrick, die, dat geef ik toe, door heel andere criteria op de eerste plaats kwam. Zo is het leven, vrees ik).<br />De film, die is herschreven uit een concept uit 1958 met Vincent Price in de hoofdrol (en later gepopulariseerd door 'The Simpsons'), volgt een tamelijk archetypisch horrorvoorbeeld: wetenschap die (natuurlijk) gruwelijk de mist in gaat. In dit geval speelt Jeff Goldblum (in zijn show-de-force-optreden) Seth Brundle, een onafhankelijke wetenschappelijke idealist die langzaam een apparaat heeft ontworpen dat 'de wereld zoals wij die kennen zal veranderen' in een Teleporter. Als hij zijn uitvinding aan Veronica (Geena Davis) laat zien uit romantische belangstelling, is het nog niet helemaal klaar om levende weefsels aan te kunnen (op het scherm gedemonstreerd in het eerste geval van een confrontatie met geronnen bloed), maar als de twee een relatie krijgen en verliefd worden, zijn de rimpels in de technologie gladgestreken en dus doet Brundle één kleine stap voor de mens en test het apparaat op zichzelf. Jammer genoeg is zijn DNA tijdens het teleporteren vermengd met dat van een gewone huisvlieg, en hoewel hij niet meteen getransformeerd wordt, zoals in het origineel, beginnen de twee soorten al snel genetisch te versmelten en Brundle te veranderen in een wezen dat nooit eerder heeft bestaan, en om verdomd goede redenen ook niet.<br />Cronenberg doet zijn publiek natuurlijk nooit tekort met zijn bloederige beelden, en zelfs met het kritische oog van de generatie Y zijn de effecten van de film uit het midden van de jaren tachtig nog steeds behoorlijk misselijkmakend, en niet minder dan Goldblums langzame fysieke transformatie. Wat deze hele zaak echter zo bijzonder maakt, is zijn psychologische transformatie: wat werkelijk verontrustend is, is de manier waarop de menselijkheid van deze personages en hun wereld in stand wordt gehouden. Davis en Goldblum zijn de helden in dit opzicht, terwijl hun chemie voelbaar is, en haar genegenheid voor hem worstelt met haar walging voor wat hij aan het worden is, gekoppeld aan zijn eigen worsteling om de vlieg in bedwang te houden, creëert het opwindende ongemak dat gewoonlijk alleen veroorzaakt wordt door treinongelukken.<br />Ik moest in feite sterk denken aan Darren Aronofsky's film-adaptatie uit 2000 van Hubert Selby's roman 'Requiem voor een droom' (hoewel het onderwerp sterk verschilt, ontlenen beide films hun horrorelementen het sterkst aan een plaats die volledig losstaat van Horror en in beide gevallen is de bron in wezen Liefde). In dat opzicht lijkt de film veel op de tragedies in het echte leven, want hij begint op een plek die echt zuiver en goed en nietsvermoedend is, laat de personages ontdekken hoe geweldig het leven kan zijn, en dan wordt hen op onrechtvaardige en onherroepelijke wijze Horror opgedrongen. Daarom is de film oprecht ontroerend, in plaats van smakeloos, als Goldblum bij Davis weggaat met een spijtige en toch nuchtere houding dat '(hij) een insekt is dat droomde (hij) een mens was en ervan hield. Maar nu is de droom voorbij en het insekt is wakker'. En in ware Cronenberg-stijl wordt deze profetie in de derde akte heel letterlijk genomen (denkt Vincent d'Onofrio in 'Men in Black'). Nu, in een film die meer tijd had besteed aan sinistere close-ups van vliegen en spookachtige muziek, en niet aan de naakte, essentiële menselijkheid van de ten dode opgeschreven geliefden, zou ik op dat moment waarschijnlijk hebben gevraagd: 'Waarom doe je me dit aan?' en dat had het einde kunnen zijn <0xE2><0x80><0x93> afgedaan als zinloze, verontrustende film en vergeten. Zoals Cronenberg, Goldblum en Davis het hebben gedaan, was mijn vraag: 'Waarom doe je hen dit aan?' En dat is het soort film dat je nooit vergeet.
Just last week, in one of my Screen Analysis tutorials, our tutor good-naturedly decided that if we were going to be film students we needed to be exposed to disturbing things. What he showed us was an excerpt from an expressionist French film made in the late 20's, the name escapes me. Before we had reached the climactic scene, every one in the class had already guessed it, as we had seen images so far of a man purposely sharpening a razor blade, and then approaching a complacent woman in a chair and holding wide open one of her eyes. At this point one of the girls in the room rather loudly asked of the tutor, jokingly but in something of a shaky voice, "Why are you doing this?" <br /><br />This question, I think, could well be the definitive mark of really effective horror, and it was certainly in the back of my mind nearly all of last night as I was watching David Cronenberg's "The Fly" for the first time. True horror films, by their nature, should strive to get their audience to ask this question, because it means that they are transcending the illusion of moving pictures and becoming a film  suspending disbelief and getting under your skin. Effectiveness aside, however, I believe that the mark of exceptional horror is when the question stems from a concern for the characters' wellbeing, and not your own. With both these thoughts in mind, I suspect that "The Fly" could well be the second best horror film of all time (behind Kubrick's "The Shining", which, I admit, got to first place by completely different criteria. Such is life, I'm afraid).<br /><br />Remade from a 1958 concept starring Vincent Price (and later popularized by "The Simpsons"), the film follows a pretty archetypical horror premise: science gone (of course) horribly wrong. In this case, Jeff Goldblum (in his tour-de-force performance) plays Seth Brundle, an independent scientific visionary who has been slowly designing a device that will "change the world as we know it"  a Teleporter. When he shows his invention to romantic interest Veronica (Geena Davis), it is not quite ready to handle living tissue (demonstrated on screen in the first instance of quite confronting gore), but as the two grow a relationship and fall in love, the wrinkles in the technology are ironed out and so Brundle takes one small step for man and tests the machine on himself. Unfortunately, in the process of teleportation, his DNA is mixed up with that of a common housefly, and although not immediately transformed, as in the original, the two species soon begin to genetically merge and transform Brundle into a creature that has never existed before  and for damned good reasons.<br /><br />Cronenberg, of course, never shortchanges his audience with graphic gore, and even viewed with the critical eye of Generation Y, the film's mid-eighties effects are still quite sickening, none more so than Goldblum's slow physical transformation. What makes this whole affair really outstanding, however, is his psychological transformation: the truly disturbing thing is how front and centre the humanity of these characters and their world is kept. Davis and Goldblum are the heroes in this regard  their chemistry is palpable, and her affection for him struggling against her disgust at what he is becoming, coupled with his own struggle to keep the fly in check, create the kind of riveting discomfort usually only commanded by train-wrecks.<br /><br />I was, in fact, quite strongly reminded of Darren Aronofsky's 2000 film-adaptation of Hubert Selby's novel "Requiem for a Dream"  although the subject matter differs greatly, both films derive their horror elements most strongly from a place that is completely removed from Horror  and in both examples the source is basically Love. In this sense, the film affects a lot like real life tragedies do, because it begins in a place truly pure and good and unsuspecting, lets its characters discover how wonderful life can be, and then Horror is unjustly, and irrevocably, forced upon them. This is why it is genuinely moving, instead of tacky, when Goldblum resigns to Davis with a regretful and yet matter-of-fact air that "(he is) an insect who dreamt (he) was a man, and loved it. But now the dream is over and the insect is awake". And in true Cronenberg style, this prophecy becomes quite literal in the third act (think Vincent D'Onofrio in "Men in Black").<br /><br />Now, in a film that had spent more time on sinister close ups of flies and haunting music cues and not on the bare and essential humanity of the doomed lovers, at this point I probably would have asked "Why are you doing this to me?" and that could have been the end of it  dismissed as senseless disturbing cinema and forgotten. As Cronenberg, Goldblum and Davis have done it, what I asked was "Why are you doing this to them?" And that's the kind of film that you don't ever forget.