De BBC-productie van 'Jane Eyre' met Sorcha Cusack en Michael Jayston in 1973 is een redelijke versie van de klassieke roman van Charlotte Brontë, maar verbleekt in vergelijking met de voortreffelijke BBC-productie van 1983. Ten eerste heeft de versie uit 1973 een zwakker script, dat vaak te dicht bij de roman blijft voor het eigen bestwil, maar soms onnodig van het literaire model afwijkt. Het mag paradoxaal klinken dat een productie van 'Jane Eyre' te dicht bij de roman kan blijven, maar dat is ook zo. De lange dialogen tussen Rochester en Jane zijn heerlijk om te lezen, maar als ze net als in deze productie in hun volle lengte op het scherm worden overgebracht, wekken ze door hun complexiteit en ongebruikelijkheid de indruk kunstmatig en statisch te zijn. De versie uit 1983 laat daarentegen zien hoe voortreffelijk deze dialogen op het scherm kunnen worden aangepast. De scenarioschrijver Alexander Baron heeft daar niet alle lijnen aangehouden, maar onfeilbaar de kernlijnen gekozen die van essentieel belang zijn om de hoofdpersonen te karakteriseren en de essentie van de scènes over te brengen. Trouw als de lange gesprekken worden in de versie uit 1983 trouwhartig weergegeven. In de versie uit 1973 hebben ze meer met het intellect dan met het hart te maken, zijn ze interessant, maar niet boeiend, en missen ze de concentratie en ook de intensiteit van de scènes tussen Rochester en Jane in de versie uit 1983.<br />Een ander negatief punt is het veelvuldige gebruik van Janes voice-over. Bijna alle versies maken gebruik van die techniek, en terecht, maar in deze aangepaste versie wordt ze tot absurde extremen gedreven. Janes innerlijke stem onderbreekt voortdurend zelfs de dialogen tussen haar en Rochester, alleen maar om het publiek te informeren over wat al overduidelijk is en wat door gewoon goed te acteren net zo effectief had kunnen zijn. Helaas zijn Sorcha Cusacks acteertalenten in deze rol beperkt. Ze trekt haar wenkbrauwen op of laat een geamuseerde, alwetende glimlach zien, wat gewoonweg niet genoeg is om het personage van de romanheldin te maken. Maar haar hele concept van Jane klopt dan ook niet. Ze speelt Jane als een zelfverzekerde, wereldwijze en wereldwijze jonge vrouw, die vanaf het begin op voet van gelijkheid staat met meneer Rochester. Ze mist Janes behoedzaamheid, haar verlegenheid, bescheidenheid en onervarenheid volkomen. Haar Jane is zelfs af en toe snauwerig en brutaal. Maar de verkeerde voorstelling van Janes personage is niet die van Cusack. Het is niet alleen de schuld van Jane zelf, maar deels ook van het script, wat me terugbrengt bij mijn eerste kritiek: aangezien het script over het geheel genomen zo trouw is aan de roman, concludeert de kijker natuurlijk dat elk woord dat in deze versie wordt geuit rechtstreeks uit de roman afkomstig moet zijn, maar dat is niet het geval. Een zeer aandachtige lezer van de roman zal hebben opgemerkt dat ze Jane vaak snedige opmerkingen in de mond leggen die ze in de roman niet uitspreekt en die haar een raffinement, sluwheid en doortastendheid geven die de jonge en onervaren Jane van de roman niet bezit. En door Jane op een dwaalspoor te brengen, werd ook de relatie tussen haar en Rochester op een dwaalspoor gebracht. Ze heeft voortdurend het laatste woord tijdens hun gesprekken, ze domineert en onderricht Rochester in plaats van dat hij haar onderricht.<br />Met zo'n Jane is er maar weinig wat Rochester met Michael Jayston kan doen. Jayston is een bewonderenswaardige, subtiele acteur, die zijn vele rollen goed speelt en die in feite het hoogtepunt van deze versie is, maar helaas mist hij dat charisma, die overweldigende aanwezigheid en natuurlijke autoriteit die nodig zijn om Rochester te spelen en die van Orson Welles bijvoorbeeld een overtuigender Rochester in de film van 1944 maken, hoewel hij veel minder acteertijd heeft dan Jayston en niet de subtiliteit van de laatste bezit. Jayston is voortreffelijk in het spelen van de welsprekende en verfijnde heer, maar kan Rochester eenvoudig niet uitbeelden. In de versie uit 1983 worden alle kanten van Rochesters karakter in gelijke mate weergegeven door Timothy Dalton, die een combinatie is van magnetisme en een groot acteertalent, en die bovendien onovertroffen is in zijn ongelooflijke vertolking van de ongebruikelijke taal van Charlotte Brontë. Helaas is er ook maar weinig chemie tussen Jayston en Cusack: hun samenspel is amusant, maar het ontbreekt aan gevoel, en hun liefdesscènes zijn passieloos en droog.<br />Wat de plot betreft, worden de belangrijkste scènes uit het boek in deze versie waarheidsgetrouw weergegeven, hoewel het gedeelte tussen Jane en Cusack niet helemaal klopt. De vlucht van Jane uit Thornfield en haar aankomst in Moor House worden weggelaten, maar er worden twee scènes veranderd, en wel in hun nadeel. De eerste is de zigeunerscène. In deze versie raadt Jane al voordat ze de zigeunervrouw ziet wie ze werkelijk is. Rochester kan maar een paar zinnen zeggen voordat Jane hem de maskerade laat afbreken. In de roman is deze scène een bewonderenswaardige manier om zowel Rochester als Jane te karakteriseren, maar hier dient ze alleen maar om Jane er heel slim en Rochester als een dwaas uit te laten zien. Het is beter om die scène weg te laten dan hem op die manier te verminken. De tweede is de afscheidsscène na de geannuleerde bruiloft. Deze scène zou van nut zijn geweest als ze dichter bij de roman waren gebleven, maar om de een of andere reden hebben ze hem aanzienlijk ingekort en die scène is dus bijna niets meer van het hartzeer en de wanhoop van de scène uit de roman. Ook deze twee scènes zijn in de versie uit 1983 tot in de perfectie uitgevoerd. Ik sluit af met te zeggen dat ik, ondanks al mijn kritiek, nog steeds denk dat deze versie in al zijn grootse trouw aan de roman mijlen boven alle andere Jane Eyre-versies staat, en ik nodig alle echte liefhebbers van de roman uit, en met dat woord sluit ik iedereen uit die in alle ernst beaamt dat de dwaze perversie van Jane Eyre in 2006 de roman en de geest van de roman recht doet, om zowel de producties van '73 als '83 te zien als om hun eigen mening te vormen. Wat mij betreft heb ik de definitieve Jane Eyre in de versie van '83 gevonden.
The '73 BBC production of "Jane Eyre" with Sorcha Cusack and Michael Jayston is a decent adaptation of Charlotte Brontë's classic novel but it pales in comparison to the outstanding BBC production of '83 in several respects. Firstly, the '73 version has the weaker script, which very often stays too close to the novel for is own good, yet at times diverts unnecessarily from the literary model. It may sound paradoxical that a production of Jane Eyre can stay too close to the novel, but so it is. The long dialogues between Rochester and Jane are a joy to read, but when they are transferred to the screen in nearly their full length as in this production, their complexity and very unusualness create an impression of artificiality and staginess. The '83 version, on the contrary, shows how superbly these dialogues can be adapted to the screen. There, scriptwriter Alexander Baron did not keep all the lines, but infallibly picked the core lines which are essential to characterize the protagonists and convey the essence of the scenes. Faithful as the long conversation are rendered in the '73 version, they appeal to the intellect rather than the heart, they are interesting, but not captivating, and they lack the focus and also the intensity of the scenes between Rochester and Jane in the '83 version.<br /><br />Another negative point is the more than frequent use of Jane's voice-overs. Nearly all versions make use of that technique and with just reason, but in this adaptation it is driven to absurd extremes. Jane's inner voice constantly interrupts even the dialogues between her and Rochester, only to inform the audience about what is already blatantly obvious and what could have been shown as effectively by plain good acting. Alas, Sorcha Cusack's acting abilities are limited  at least in this role. She either raises her eyebrows or wears an amused, know-all smile, which is simply not enough to render the character of the novel's heroine. But then her whole concept of Jane is wrong. She plays Jane as a self-confident, sophisticated and worldly-wise young woman, who is right from the beginning on terms of equality with Mr Rochester. She completely misses Jane's guardedness, her shyness, modesty and inexperience. Her Jane is even snappish and pert at times. But the misrepresentation of Jane's character is not Cusack's fault alone but partly also due to the script, which brings me back to my first point of criticism: Since the script is overall so faithful to the novel, the viewer naturally concludes that each word uttered in this version must come straight from the novel  but such is not the case. A very attentive reader of the novel will have noticed that they frequently put repartees and remarks in Jane's mouth which she does not utter in the novel and which give her a sophistication, shrewdness and boldness the young and inexperienced Jane of the novel does not possess. And getting Jane wrong they also got the relationship between her and Rochester wrong. She constantly has the final say during their conversations, she dominates and lectures Rochester instead of being lectured by him.<br /><br />With such a Jane there is little Michael Jayston as Rochester can do. Jayston is an admirable, subtle actor, who speaks his many lines well and who is really the highlight of this version, but unfortunately he lacks that charisma, that great overpowering presence and natural authority which are necessary to play Rochester and which for example make Orson Welles a more convincing Rochester in the '44 movie, although he has much less screen time than Jayston and does not possess the latter's subtlety. Jayston is superb at playing the eloquent and refined gentleman, but simply cannot portray Rochester' imperious and dark side, and his outbursts of anger and temperament seem unnatural and forced. In the '83 version all sides of Rochester's character are rendered in equal perfection by Timothy Dalton, who combines magnetism and a great acting range and who is furthermore unrivalled in his incredible delivery of Charlotte Brontë' unusual language. Unfortunately there is also little chemistry between Jayston and Cusack: their interplay is amusing but it lacks feeling and their love scenes are passionless and dry.<br /><br />As regards the plot most of the novel's important scenes are faithfully shown in this version  although the part between Jane's flight from Thornfield and her arrival at Moor House is cut out  but two scenes are altered and to their disadvantage. The first is the gypsy scene. In this version Jane guesses who the gypsy woman really is even before she sees her. Rochester can only say a few sentences before Jane makes him stop the masquerade. In the novel this scene is an admirable means of characterizing both Rochester and Jane  here it only serves to make Jane look very smart and Rochester like a fool. Better to leave out that scene than to mutilate it in that fashion. The second is the parting scene after the aborted wedding. This scene would have benefited if they had stayed closer to the novel, but for some reason they considerably shortened it and consequently that scene conveys next to none of the heartbreak and despair of the scene of the novel. Again, both these scenes are done to perfection in the '83 version.<br /><br />Let me conclude by saying that despite all my points of criticism I still think that this version in its overall great faithfulness to the novel is miles above nearly all other Jane Eyre adaptation, and I would invite all true lovers of the novel  and using that term I exclude all those who earnestly affirm that the silly 2006 perversion of Jane Eyre is true to the novel or to the spirit of the novel  to watch both the productions of '73 and '83 and to form their own opinion. For my part I have found the definitive Jane Eyre in the '83 adaptation.