Dit had een Amerikaanse gangsterfilm kunnen zijn, ware het niet dat hij zo mooi is. Nou ja, dat en het feit dat hij in de jaren dertig van de twintigste eeuw in Sjanghai wordt opgenomen. Gong Li speelt Xiao Jingbao ('Bijou') de sloerie, een egocentrische, ijdele, gemene, sletterige zangeres die door de 'Boss' (Baotian Li) van de onderwereld van Sjanghai wordt geleid. Zoals gewoonlijk bij Zhang Yimou is elk decor schitterend en kunstig gepland, het verhaal meeslepend en de menselijke psychologie verbluffend.<br />We zien de gebeurtenissen door de ogen van Shuisheng (Wang Xiaoxiao) <0xE2><0x80><0x93> een 14-jarige jongen uit het land die, omdat hij lid is van de vertrouwde Tang-familie, naar de stad wordt gebracht om Bijou te dienen. Ze behandelt hem en alle anderen als oud vuil, terwijl ze de Baas voor de gek houdt. We kunnen wel raden dat haar verdiende loon ernstig zal zijn. O, maar hóé ernstig? In deze Zhang Yimou gaat het verder dan wat je in Amerikaanse gangsterfilms hebt gezien en hij geeft ons iets van Machiavelli en Dzjengis Kahn.<br />De film is in delen een beetje traag en Gong Li speelt haar rol zo goed dat ze uiterst onaangenaam is <0xE2><0x80><0x93> dat wil zeggen, tot wat ik de 'ommekeer' zou kunnen noemen. Dat gebeurt wanneer ze gedwongen wordt met de Baas naar het land te gaan nadat een rivaal heeft geprobeerd hem te vermoorden. Bijou verveelt zich. Ze heeft niets te doen, dus gaat ze naar het huis van een plattelandsweduwe die Cuihua heet (Baoying Jiang) met een negenjarige dochter Ah Jiao (Yang Qianquan) om de baas over haar te spelen en zich te amuseren met die boerenkinkels. Maar tot haar verbazing keert ze al doende terug naar haar jeugd, toen ze zelf nog een boerenkinkel was. Zhang Yimou speelt dit deel van de film meesterlijk, terwijl we langzaam tot het besef komen dat Bijou jaloers is op Cuihua en haar arme maar idyllische leven. Maar dat is iets wat ze nooit aan zichzelf kan toegeven als ze Cuihua met haar minnaar bespioneert. Je krijgt bijna het gevoel dat Bijou graag in Cuihua zou willen zijn. Op een gegeven moment vraagt Bijou of Cuihua haar een paar van haar boerenkleren wil lenen, en dan vindt ze het heerlijk om die aan te trekken. We zien dat Bijou in de ontkenningsfase zit over in hoeverre ze een slaaf is van haar meester en hoe onbevredigend het leven is van een vrouw die wordt onderhouden, ongeacht hoe goed ze wordt onderhouden. Ze beseft dat haar leven leeg is. En nu zien we een zekere vrijgevigheid van geest: ze geeft de jongen wat zilveren munten en zegt tegen de baas dat hij de vrouw moet sparen, maar het is te laat. Omdat jij met haar hebt gepraat weet ze te veel, zegt hij. En hij voegt eraan toe: zie je wel, het is weer jouw schuld. Deze film past goed bij de huidige communistische regering van China, ondanks, of misschien wel deels omdat de Baas met zijn kleine ronde brilletje een beetje op een Chinese Trotski lijkt. Maar belangrijker is dat Zhang Yimou's vertolking van de misdadige decadentie van China in de jaren dertig voor de opkomst van het communisme precies is wat de maoïsten graag zien. Het communisme heeft de Chinezen van dat alles bevrijd, is misschien de gedachte.<br />Dit is niet de enige film van Zhang Yimou die inspeelt op de communistische gevoeligheden. Zijn Raise the Red Lantern (1991) toont ook op een andere manier de morele corruptie van wat je het oude regime zou kunnen noemen. Maar het kan Zhang Yimou niet kwalijk worden genomen dat hij inspeelt op de machthebbers, want hij doet dat met subtiele ironie en met een bepaald doel, het doel is om zichzelf een beroemdheid en een internationale reputatie te bezorgen, zodat hij films kan maken die op de een of andere manier kritiek hebben op de communistische staat, terwijl hij tegelijkertijd een positie van trouw aan die staat behoudt. Werkend van binnenuit, zou je kunnen zeggen. Dat zien we in zijn _To Live (Huozhe)_ uit 1994, waarin de ontberingen onder het communisme niet worden geëxclameerd. Om precies te zijn zou je kunnen zeggen dat Zhang Yimou de excessen van Mao's regime ziet. Maar ze beseft dat Mao's regime een fase was waar China doorheen moest, en wie wil er nu terug naar de tijd van de kapitalistische gangsters? De luchtige, witte toppen van de rietstengels wuiven in de wind. De kleuren zijn strogeel en het huisje op het eiland is netjes en beschut tegen de regen. Binnen kookt en weeft Cuihua een mand. Ze is tevreden. Bijou, in haar rode jurk en met haar rode lippen, met haar sieraden en haar superieure manier van doen, is dat niet. Ze herinnert zich de moerbeibomen uit haar jeugd en hoe ze in de bomen klom en het gerijpte fruit at. Alle rijkdommen ter wereld kunnen die tijd niet terugbrengen, en zij kan er ook niet naar terugkeren.<br />Ze zou de negen jaar oude Ah Jiao graag mee terug willen nemen naar Sjanghai. Ironisch genoeg wil Ah Jiao in haar onschuld net zo zijn als 'juffrouw', de 'titel' van Bijou. Ironisch genoeg is het echter de Baas die het meisje mee terugneemt, zodat ze kan uitgroeien tot de volgende Bijou.<br />Het einde van de film is zo wreed als je maar kunt verwachten, en toch zit er een soort poëtische rechtvaardigheid in wat er gebeurt. Voor een deel. Zhang Yimou gaat altijd over politiek, ook al is die politiek soms 'gewoon' huiselijke politiek, zoals in Raise the Red Lantern. Maar hij doet de politiek op een manier die geen twijfel laat: gerechtigheid of wat er gebeurt wordt gevormd door degenen die de macht hebben, of het nu de macht van de staat is, of de macht van de gangsterbaas, of de macht van de heer des huizes, niet door degenen die geen macht hebben. En dat is de schrijnende realiteit achter de grote schoonheid van elke Zhang Yimou-film.
This could be an American gangster movie except that it is so beautiful. Well, that and the fact that it takes place in Shanghai in the 1930s. Gong Li plays Xiao Jingbao ("Bijou") the moll, a self-centered, vain, mean, slutty songstress kept by the "Boss" (Baotian Li) of Shanghai's underworld. As usual with director Zhang Yimou every set is gorgeous and artfully planned, the story compelling, and the human psychology veracious.<br /><br />We see the events through the eyes of Shuisheng (Wang Xiaoxiao) a 14-year-old boy from the country who, because he is a member of the trusted Tang family, is brought to the city to be a servant to Bijou. She treats him and everybody else like dirt while she plays the Boss for a fool. We can guess that her comeuppance will be severe. Oh, but HOW severe? In this Zhang Yimou goes beyond what one has seen in American gangster movies and gives us something from Machiavelli and Genghis Kahn.<br /><br />The film is a little slow in parts and Gong Li plays her role so well that she is most disagreeablethat is, until what I might call the "turn." This occurs when she is forced to go with the Boss to the country after a rival has attempted to kill him. Bijou is bored. There is nothing for her to do so she goes to the house of a country widow named Cuihua (Baoying Jiang) with a nine year old daughter Ah Jiao (Yang Qianquan) to lord it over her and to amuse herself with these country bumpkins. But the surprise is that in the process she is returned to her childhood when she herself was a country bumpkin. Zhang Yimou plays this part of the film masterfully as we slowly realize that Bijou is jealous of Cuihua and her poor but idyllic life. But that is something she can never admit to herself as she spies on Cuihua with her lover. One almost gets the sense that Bijou would like to be in Cuihua's place with that crude country lover.<br /><br />At one point Bijou makes Cuihua loan her some of her peasant clothes and then takes delight in wearing them. We can see that Bijou is in denial about how much of a slave to the master she really is and how unsatisfying is the life of a kept woman regardless of how well kept. She realizes that her life is empty. And now we see a certain generosity of spirit: she gives the boy some silver coins; she tells the boss to spare the woman, but it is too late. Because you talked to her she knows too much, he says. He adds, you see, it is your fault again.<br /><br />This film sits well with the current communist government of China despite or perhaps partly because the Boss with his small round eyeglasses looks a little like a Chinese Trotsky. But more importantly Zhang Yimou's depiction of the criminal decadence of China in the 30s before the rise of communism is exactly what Maoists like to see. Communism freed the Chinese from all that, is perhaps the idea.<br /><br />This is not the only film of Zhang Yimou's to play to communist sensibilities. His Raise the Red Lantern (1991) also shows in a different way the moral corruption of what might be called the ancient regime. But Zhang Yimou can be forgiven for playing to the powers that be because he does it with subtle irony and for a purpose, the purpose being to give himself the celebrity and an international reputation so that he is able to make films that might in some way criticize the communist state while he maintains a position of loyalty to that state. Working from within, it might be said. We see this in his To Live (Huozhe) from 1994 in which the hardships under communism are not euphemized. To be more exact it might be said that Zhang Yimou sees the excesses of Mao's regime but realizes that Mao was a stage through which China had to pass; and at any rate, who would want to go back to the time of the capitalist gangsters? The airy, white tops of the reeds wave in the breeze. The colors are straw and the cottage on the island is neat and holds out against the rain. Inside Cuihua cooks and weaves a basket. She is content. Bijou, in her red dress and her red lips, wearing her jewelry and her superior manner, is not. She recalls the mulberry trees of her childhood and how she would climb the trees and eat the tree-ripened fruit. All the riches in the world cannot bring back those days, nor can she return to them.<br /><br />She would like to take nine year old Ah Jiao with her back to Shanghai. Ironically Ah Jiao in her innocence wants to be like "Miss," which is Bijou's "title." Ironically, however, it is the Boss who takes the little girl back so that she can grow into the next Bijou.<br /><br />The ending of the film is as brutal as anything you might expect to see, and yet there is a kind of poetic justice in what happens. In part. Zhang Yimou is always about politics, even though the politics are sometimes "just" domestic politics, as in Raise the Red Lantern. But he does the politics in a way that leaves no doubt: justice or what comes to pass is shaped by those who hold the power, whether it is the power of the state, or the power of the gangster boss, or the power of the master of the house, not by those who do not hold power. And that is the trenchant reality behind the great beauty of any Zhang Yimou film.