Bij de première op het filmfestival van Edinburgh zag ik 'L-America'. Na de première gaf regisseur Gianni Ameilo, een geweldige man die verliefd was op zijn eigen film, een uitvoerige uiteenzetting over de totstandkoming ervan: hoe hij al jaren een film over zijn vader wilde maken. Hij was een van de hoofdrolspelers in de emigratie van naoorlogse Italianen naar Amerika, maar koos er, ten tijde van de Albanese vluchtelingencrisis in Italië in de jaren negentig, voor om het verhaal allegorisch te vertellen; hoe hij bijna alle rollen aan amateurs gaf; hoe hij de verbazingwekkende Carmelo de Mazzarelli uit een Italiaanse straat plukte om de rol van Michele te spelen omdat hij zijn gezicht mooi vond; en hoe hij hem dirigeerde zonder hem het volledige script te laten zien, maar hem alleen te vertellen wat er van elke afzonderlijke scène verlangd werd. Dit mag dan een onconventionele stijl van filmen zijn, maar het resultaat is triomfantelijk.<br /> De film is zowel episch als komisch, sommige elementen doen denken aan David Lean en andere aan Mike Leigh (een prestatie die naar mijn mening alleen wordt geëvenaard door de films van Emil Kusturica). Het acteerwerk is voortreffelijk, de komedie droog, doortrokken van trieste ironie (zelfs de af en toe foutieve vertaling van het Italiaans is geïnspireerd). In het midden van de film bevindt zich een conventionele roadmovie, een verhaal over een vreemd stel dat een band krijgt; maar hij wordt in een bredere context geplaatst door de buitengewone scènes, gesitueerd in Tirana, die boven en achter de film staan: deze film is zowel politiek als persoonlijk en behandelt niet alleen de hedendaagse Albanese werkelijkheid, maar ook bredere vragen, zoals racisme en de relatie tussen het welvarende westen en de armere wereld. Maar wat het meest opvalt zijn de opmerkelijke beelden, zowel van het verbluffende Albanese landschap als van de mensen: er zijn maar weinig regisseurs die zoveel gebruik maken van het breedbeeldformaat als Amelio, en de manier waarop hij landschappen creëert van gezichten die zo expressief zijn dat ze bijna fluïdum lijken, is van een geheel eigen klasse. In sommige opzichten is hij daar bijna te effectief in: de film voelt manipulatief aan vanwege de kracht van de beelden om iets duidelijk te maken (en je vraagt je af: kan het leven in Albanië echt zo slecht zijn geweest?). Dit is een film die bijna stil zou kunnen zijn, de beelden vertellen het verhaal. Als het personage de melk opdrinkt, dringt de betekenis van deze eenvoudige handeling met de kracht van een voorhamer tot hem door.<br />Nu op dvd uitgebracht, is 'L-America', een van de minst typische maar beste films uit de jaren negentig, de moeite van het bekijken waard. En zelfs als je (zoals ik) 9 jaar moet wachten op een tweede keer kijken, beloof ik je dat de beelden ervan in je hoofd zullen blijven hangen.
I first saw 'Lamerica' at its British premiere at the Edinburgh film festival. After the screening, director Gianni Ameilo, a wonderful man in love with his own film, gave an effusive talk about how it had been made: how he had wanted for years to make a film about his father's emigration from post-war Italy to America, but chose, at the time of the Albanian refugee crisis in Italy in the 1990s, to tell the tale allegorically instead; how he cast amateurs in almost all the roles; how he plucked the amazing Carmelo de Mazzarelli from a Scicilian street to play the role of Michele because he to liked his face; and how he directed him, never showing him the full script but merely telling him what was required from each individual scene. This may be an unconventional style of film-making, but the result is triumphant.<br /><br />'Lamerica' is both epic and comic, some elements bring to mind David Lean and others Mike Leigh (a feat otherwise only managed, in my opinion, by the films of Emil Kusturica). The acting is superb, the comedy dry, laced with sad irony (even the occasional Albanian mis-translation of Italian is inspired). At the centre of this film is a conventional road-movie, a story of an odd couple who bond; but it's put into a wider context by the extraordinary scenes, set in Tirana, that top and tail the movie: this film is political as well as personal, addressing not just the contemporary Albanian reality but also wider questions, such as racism and the relationship of the affluent west to the poorer world. But what stands out most of all is the remarkable visuals, both of the stunning Albanian landscape and also of the people: few directors make as much use of the widescreen format as Amelio, and the way he creates landscapes from faces so expressive they are almost fluourescent is in a class of its own. In some ways, he is almost too effective in doing so: the film feels manipulative because of the power of the images in making its point (and one wonders, can life in Albania really have been this bad?). This is a film that might almost be silent, the pictures tell the story. When, for example, Enrico la Verso's character drinks the milk, the significance of this simple act hits home with the force of a sledgehammer.<br /><br />Now released on DVD, 'Lamerica', one of the least typical but best films of the 90s, is well worth seeking out. And even if (like me) you have to wait 9 years for a second viewing, I promise that its imagery will linger in your mind.