Documentaires over kunstenaars kunnen twee kanten op gaan: óf heel inzichtelijk, met beelden die je bijblijven, óf heel saai. Dat hangt vaak af van de verdienste van de filmmaker, en hoe persoonlijk hij omgaat met de kunstenaar en het werk zelf (sommigen zijn meer gemaakt voor films om kinderen op school in slaap te laten vallen). Maar Terry Zwigoff is een filmmaker die heel goed op één lijn zit met zijn onderwerpen; zijn fictieve films, de versie van het stripboek Ghost World, zijn cynisch (of sceptisch), maar met een oprecht hart, en Slechte Kerstman is zo duister als een komedie maar kan zijn. Met zijn vriend Robert Crumb maakt hij een van de meest openhartige en gelikte documentaires uit de jaren negentig. Voor mensen die uit die periode afkomstig zijn, betekent het misschien meer; Crumb is nog steeds een legende in de ondergrondse strip- en kunstscene, hij is nog niet echt doorgedrongen tot de'mainstream', maar wel tot zijn immense cultus. Maar voor iemand van de volgende generatie was ik vaak gebiologeerd door zijn werk. <br /><br />Een groot deel van de film wordt gebruikt door Zwigoff, die zijn camera gebruikt om in de hoofdgedachte van Crumb door te dringen, niet alleen door middel van interviews met zijn familieleden, vrienden en collega's (hoewel dat er veel zijn), maar ook door middel van de presentatie van zijn werk, vaak in middellange close-ups, met ontzagwekkende bluesmelodieën en -liedjes op de achtergrond. Crumbs werk is morbide, satirisch, door drugs geïnspireerd, af en toe racistisch (voor een bepaald doel), ultraseksueel (de Fritz the Cat-bewerking van zijn werk was de eerste animatiefilm met een X-rating) en in de meeste opzichten grappig. Eén bepaalde beschrijving door Crumb van een komiek van een vrouw met een hoofdloos lichaam die een hoofdfiguur verleidt, is heel fascinerend, omdat er verschillende reacties uit voortkomen als je het leest: gelach om de willekeur van de hoofdpersonen, een romantisch drama over de begeerte van de man naar die hoofdloze vrouw, en pure vreemdheid om wat er hier gebeurt. Je krabt je verward op het hoofd, of misschien moet je het vol walging wegleggen, maar als je er de moed voor hebt, is het op de een of andere manier de moeite waard. Al is het alleen maar omdat de feitelijke vorm van de inkt en het gebruik van kleuren vaak wonderbaarlijk is.<br />En dan zijn er de interviews. Hij is altijd in een redelijk goede stemming, heel innemend tegenover degenen van wie hij houdt en die hij bewondert, en tegenover de mensen om hem heen <0xE2><0x80><0x94> vooral de vrouwen die hem in de loop der jaren hebben geïnspireerd, beangstigd en verbaasd <0xE2><0x80><0x94> en zonder enige schaamte of verlegenheid over zijn werk. En als het om zijn familie gaat, zijn die ook even openhartig; het is een beetje deprimerend om te zien hoe zijn broers eraan toe zijn (met name Charles, die voor veel buitenstaanders in de wereld eigenlijk alleen in het uiterste geval herkenbaar is) en om de verhalen van zijn vader te horen. Een deel van dit alles verklaart een aantal dingen over de psychologie van de Crumb-mentaliteit, maar het is een feit dat Bob Crumb het allemaal in zijn strips laat doorschemeren, zoals hij'meestal instinctief' toegeeft. Het onderwerp van de kunstenaar heeft iets van een biechtvader, van iemand die zo persoonlijk is dat hij niet noodzakelijkerwijs een specifiek 'publiek' kan aanspreken. Daarom is het passend dat een filmmaker als David Lynch de film produceerde; de overeenkomsten zijn treffend in de manier waarop ze allebei hun eigen verlangens en haat weerspiegelen in de geïdealiseerde Americana van de jaren vijftig.<br /><0x3E> Soms is 'Crumb' een beetje ongrijpbaar, maar nooit om de verkeerde redenen. Het is geen boek voor de gemiddelde stripfan, en voor degenen die alleen maar houden van en respect hebben voor kunstenaars in het algemeen, zal er in Crumbs stijl veel te bewonderen zijn.
Documentaries about artists can go one of two ways, either very insightful, with images that stick with you, as well as possibly entertaining, or very boring. This will often depend on the merit of the filmmaker, and how personally they connect with the artist and the work itself (some of it is more made for films to show just to get kids to fall asleep in school). Terry Zwigoff, however, is a filmmaker very much in tune with his subjects; his fictional films, the comic-book adaptation Ghost World is cynical (or skeptical) but with true heart, and Bad Santa is as dark as comedies can get. With his friend Robert Crumb he gets one of the most candid, and smooth, documentaries from the 90's. It may mean more to people who are from that period; Crumb is still a legend in the underground comic-book/art scene, not quite breaking into a 'mainstream' but still with his immense cult. But for one from the following generation, I was often mesmerized by his work.<br /><br />A good part of the film is just Zwigoff using his camera to get into the main mind-set of Crumb, not just necessarily with interviews with his family members or friends and co-workers (though there is a lot of that), but also through the presentation of his work, often in medium close-ups, with awesome blues melodies and tunes in the background. Crumb's work is morbid, satirical, drug-inspired, occasionally racist (for a purpose), ultra-sexual (the Fritz the Cat adaptation film of his work was the first X-rated animated feature), and funny in most respects. One particular description by Crumb over a comic of a woman with a headless body being seductive for a main character is very fascinating, as it brings out several different reactions when reading it- laughter at the random-ness of the characters, romantic drama with the man's lusting for this headless woman, and pure odd-ness at what goes on here. You scratch your head in confusion, or maybe have to put it down in disgust, but if you have the stomach for it it's somehow rewarding. If nothing else, the actual form in the ink and use of colors is often miraculous.<br /><br />Then there are the interviews. With Bob Crumb himself he's always in a fairly good mood, very personable around those he loves and admires, and those around him- mostly the women whom have inspired, terrified, and amazed him over the years- and without any shame or shyness about his work. And when it comes to his family they too are just as candid; it's a little depressing, to be sure, to see the state of his brothers (Charles, in particular, who is actually an identifiable character for many outsiders in the world, only to an extreme), and the tales of his father. Some of this goes to explain some things about the psychology of the Crumb mentality, but the fact is Bob Crumb does let it all hang out in his comics, as he admits "usually instinctively". There is something about the subject of the artist as a confessional, as someone who is so personal that he can't necessarily projects to a specific 'audience'. It's appropriate, therefore, that a filmmaker like David Lynch produced the film; the similarities are striking in how they both reflect their own desires and hates with the idealized Americana of the 50's.<br /><br />At times 'Crumb' is a little un-settling, but never for the wrong reasons. It's not for the average comic-book fan, and for those who just love and respect artists in general will find much to admire in Crumb's style.