Ten slotte: een prestatie waar de hedendaagse Italiaanse filmwereld trots op kan zijn! Niet dat die ene aardige film tegenwoordig onze schermen niet siert; maar vergeleken met Cinecitta's gloriedagen aan het eind van de jaren veertig en de jaren zeventig is de productie van vandaag schraal. Het probleem is in wezen het nijpende gebrek aan financiering en distributie. De meeste Italiaanse films worden in bijna geen enkele bioscoop vertoond <0xE2><0x80><0x93> als ze er al zijn <0xE2><0x80><0x93> terwijl Amerikaanse kassuccessen de schermen van Italiaanse bioscopen op het hele schiereiland maandenlang vullen (de clichés uit de jaren zestig zoals 'cultureel imperialisme' doen zich voor!). Het is een bekend verhaal... Maar een paar jaar geleden begonnen de betekenisloze films van Gabriele Muccino te worden aangeprezen als de voorbodes van een renaissance. Toen ik begon te wanhopen aan het gebrekkige, hedendaagse culturele erfgoed van dit land! Muccino's 'L'ultimo bacio' (die je moet mijden als de pest!) en zijn nieuwste, 'Ricordati di me', zijn eersteklas voorbeelden van de Berlusconi-enclave: mooi-maar-zinloos, doordrenkt van clichés, voorverpakte, voorverteerde conclusies, conservatieve, moralistische en vrouwenhatende ondertonen die door kunnen gaan voor moedige vertolkingen van het moderne Italië (ja, inderdaad), hol cynisme en oppervlakkige 'portretten' van de malaise in de middenklasse, die alleen maar een zelfvoldane, op zichzelf staande viering zijn van dit milieu (Muccino's eigen milieu). Gelukkig deelt een toenemend aantal intelligente Italianen mijn opvattingen, ondanks zijn populariteit in de afgelopen jaren. De film is een miniserie (hij wordt in de herfst van 2003 door de RAI uitgezonden). Hij is dit jaar in Cannes vertoond in de afdeling Onbepaalde films. Nu wordt hij in twee afzonderlijke, drie uur durende vertoningen vertoond in geselecteerde filmtheaters in heel Italië. Dit klinkt misschien te veel, zelfs voor de meest gepassioneerde bioscoopbezoekers. Maar ik kan niet genoeg benadrukken hoe succesvol het experiment is en hoe moeiteloos (en plezierig!) de ervaring is. Er zijn bijna evenveel opportuniteiten om plot en personages te ontwikkelen als in een roman, en je verlaat de bioscoop met het gevoel dat je de personages in de loop der tijd hebt leren kennen en van ze bent gaan houden. Het verhaal begint in Rome in 1966 en eindigt in de huidige tijd. Het kijken ernaar is een geweldige manier om de Italiaanse geschiedenis van de afgelopen veertig jaar te leren kennen, maar zonder ooit het gevoel te krijgen dat je naar een compacte, academische 'historische' film kijkt. Hoewel het veel historische gebeurtenissen omvat en naar talloze thema's knikt, gaat het in de eerste plaats over mensen. Een Italiaans gezin in Rome <0xE2><0x80><0x93> de familie Carati <0xE2><0x80><0x93> een Romeinse vader, een Milanese moeder, twee broers en twee zussen <0xE2><0x80><0x93> is de spil waar andere personages omheen draaien. De twee gebroeders Carati, Nicola (sympathiek gespeeld door Luigi Lo Cascio, ook in Giordana's vorige film, _I cento passi_ ) en Matteo (de lekkere Alessio Boni), zijn in zekere zin de hoofdpersonen. Maar de spotlights schijnen vaak langdurig op andere personages <0xE2><0x80><0x93> namelijk de lieflijke 'psychopaat' Giorgia, de terroriste van de Rode Brigade Giulia, en Mirella, de pittige en mooie Siciliaanse fotograaf (Matteo's bijna lieftallige belangstelling!). Dan zijn er nog talloze andere gedenkwaardige portretten, die allemaal een sociaal thema aansnijden (zoals Nicola's vriend, een fabrieksarbeider, die overbodig werd tijdens Fiat's film). In deze film is het gebrek aan stereotypen het grootst. In het zwaargepolitiseerde Italië is dat een verademing. Dus voordat hij bij de politie kwam, werd Matteo overtuigend neergezet als een beschaafde en uiterst intelligente man wiens emotionele onderdrukking en wanhopige behoefte aan regels het tragische gevolg waren van een oude wond. En de Teutoons-uitziende Giulia, de terroriste, is veelzijdig en heeft een geloofwaardige psychologische achtergrond die haar keuzes verklaart (maar niet rechtvaardigt of veroordeelt). Deze vrouw, die haar jonge dochter en liefhebbende partner in de steek laat om een leven van politiek extremisme te gaan leiden, wordt nooit als schurk afgeschilderd (dat is vernieuwend, als je bedenkt hoe hardvochtig'slechte' moeders en echtgenotes gewoonlijk in films worden neergezet!). Alle acteurs, met uitzondering van de houterige en zwaargevormde Valentina Carnelutti (ze speelt de jongste dochter van de Carnivoor, Francesca) zijn uitstekend. De grappige en diep ontroerende momenten vormen een perfect tegenwicht voor de setting die van Rome flitst naar Noorwegen naar Florence (tijdens de overstroming van 1966) naar Turijn (tijdens de studentendemonstraties aan het eind van de jaren zestig en de jaren zeventig) en dan naar Milaan, Sicilië en het Toscaanse platteland van vandaag de dag. En dan weer naar Noorwegen, in een prachtige en poëtische afsluiting van de cirkel. In het begin van de film introduceert de jonge psychiatrisch patiënt Giorgia, die Matteo als student mee uit wandelen moet nemen, het thema van de psychiatrie en haar ontwikkeling van de jaren zestig naar de huidige tijd. Franco Basaglia, de revolutionaire psychiater wiens humane en futuristische ideeën uiteindelijk in 1979 de sluiting van Italiaanse inrichtingen tot gevolg hadden, wordt later genoemd als Nicola. Nogmaals, dit complexe thema wordt de kijker niet op een droge en academische manier opgedrongen, maar is verweven in een meeslepend en ontroerend subplot dat zowel broers als zussen omvat en beslissende veranderingen in hun levens teweegbrengt. Op dezelfde manier wordt de traumatische maffiamoord op de Siciliaanse rechter Giovanni Falcone (in het begin van de jaren negentig) opgeroepen zoals het hoort, maar opnieuw wordt de plot niet vertroebeld. Er zou veel meer te zeggen zijn over La meglio gioventu'! Maar meer zal ik niet prijsgeven, alleen een warme aanbeveling om dit meesterwerk van filmmaken te gaan zien. Het feit dat de film een prijs in Cannes heeft gewonnen, geeft me meer hoop op een release in het buitenland, vooral in Groot-Brittannië, waar de Italiaanse film slecht vertegenwoordigd is (met uitzondering van films die Italië in een schilderachtig of pittoresk licht laten zien).
At last: an achievement contemporary Italian cinema can be proud of! Not that the odd decent flick doesn't grace our screens these days; however, when compared to Cinecitta's hey-day between the late 40s and 70s, today's production is scant. The problem essentially is the dire lack of funding and scarce distribution. Most Italian films are either shown in hardly any movie theatres - if any at all - while American blockbusters clog the screens of Italian cinemas up and down the peninsula for months (cliched 1960s terminology such as "cultural imperialism" springs to mind!). It's a familiar story... Then a couple of years ago, Gabriele Muccino's meaningless movies started being hailed as the harbingers of a renaissance. That's when I started to despair for this country's ailing contemporary cultural heritage! Muccino's "L'ultimo bacio" (to be avoided like the plague!) and his latest, "Ricordati di me", are prime examples of Berlusconi-era cinema: pretty-to-look-at but pointless, riddled with stoopid cliches, pre-packed, pre-digested conclusions, conservative, moralistic and misogynistic undertones that pass for brave portrayals of modern Italy (yeah right), hollow cynicism and shallow "portraits" of middle-class malaise that are merely a smug, self-referential celebration of this milieu (Muccino's own). Fortunately, despite his popularity in recent years, an increasing number of intelligent Italians share my views. And by the look of the Roman movie theatres heaving with people when I went to see La meglio gioventu' last week, they also agree that Marco Tullio Giordana's last effort is worth the effort of sitting in a cinema for almost 6 hours! The movie is a mini-series (it will be shown by RAI television in autumn 2003). It was shown at this year's Cannes in the Un Certain Regard section. Now it's shown in two separate, 3-hour screenings in selected movie-theatres around Italy. This may sound like too much to bear even for the most passionate of cinema-goers. But I cannot stress enough how successful the experiment is and how effortless (and pleasant!) the experience. There are almost as many opportunites to develop plot and characters as in a novel, and one leaves the cinema with a feeling of having gotten to know and grown to love the characters over a period of time. The story begins in Rome in 1966 and ends in the present day. Watching it is a wonderful way of getting a feel for Italian history in the last 40 years, though without ever feeling like you're watching a dense, academic "historic" film. Though it encompasses many historic events and nods towards innumerable themes, it is first and foremost about people. An Italian family in Rome - the Carati family - a Roman father, Milanese mother, two brothers and two sisters - are the hub around which other characters rotate. The two Carati brothers, Nicola (played sympathetically by Luigi Lo Cascio, also seen in Giordana's previous film, "I cento passi") and Matteo (the dishy Alessio Boni), are in some ways the main characters. But the spotlight often shines for long spells onto other characters - namely the lovely "psychopath" Giorgia, Red Brigade terrorist Giulia, as well as Mirella, the feisty and beautiful Sicilian photographer (Matteo's almost-love interest!). Then there are innumerable other memorable portraits, all introducing a social theme (such as Nicola's factory-worker friend, made redundant during Fiat's crisis at the start of the 80s, or Matteo's colleague, the working-class policeman, who ends up on a wheelchair after a beating at a political demonstration in the 70s). However, this is never done heavy-handedly and all characters are first and foremost human beings who can be appreciated as individuals transcending their backgrounds or political leanings. What I appreciated most in this movie was the lack of stereotyping. In heavily-politicised Italy, this comes as a breath of fresh air. Thus before being a policeman, Matteo is convincingly portrayed as a cultured and fiercely intelligent man whose emotional repression and desperate need for rules are a tragic consequence of an ancient wound. And the Teutonic-looking Giulia, the terrorist, is multi-faceted and has a believable psychological background which explains (but neither justifies or condemns) her choices. This woman, who abandons her young daughter and loving partner to embrace a life of political extremism, is never portrayed as a villain (this is innovative, considering how harshly "bad" mothers and wives are normally represented in movies!). All actors, with the exception of the wooden and heavy-featured Valentina Carnelutti (she plays the Carati's youngest daughter, Francesca), are excellent. Humorous and deeply touching moments perfectly counterbalance one another in a setting that flits from Rome to Norway to Florence (during the 1966 flood) to Turin (during the student demonstrations of the late 60s and 70s), then to Milan, Sicily and the Tuscan countryside in the present day. Then Norway again, in a beautiful and poetic closing of the circle. Early on in the film, young mental patient Giorgia, whom Matteo is charged with taking for walks while he's still a student, introduces the theme of psychiatry and its evolution from the 60s to the present day. Franco Basaglia, the revolutionary psychiatrist whose humane and futuristic ideas ultimately shut down Italian asylums in 1979, is mentioned later on as Nicola's role-model but the movie is never preachy or self-righteous about this. Again, this complex theme is not imposed upon the viewer in a dry and academic manner, but is interwoven into a compelling and moving subplot which involves both brothers and brings about decisive changes in both their lives. Similarly, the traumatic Mafia killing of the Sicilian judge Giovanni Falcone (early 90s) is evoked as it deserves, but again, never crowds the plot. There is far more that could be said about La meglio gioventu'! But I will give no more away, just a warm recommendation to go and see this accomplished piece of movie-making. The fact it won a Cannes prize makes me more hopeful of its release abroad, especially in the UK, where Italian cinema is direly underrepresented (with the exception of movies that show Italy in a quaint or picturesque light).