Deze film vermengt verschillende punten met elkaar. Ze zijn weliswaar niet naadloos met elkaar verbonden, maar ze zijn allebei goed te volgen en op zichzelf interessant. We hebben de ironie van ex-Wehrmachtofficieren en mannen die het heel goed doen in het Wirtschaftskwelle van Duitsland van de jaren zestig. Een van de figuren die we volgen, zegt dat die verdomde Spanjaarden en Italianen die nu voor hem in zijn fabriek werken, niet weten hoe ze Volkswagons moeten maken. Dan is er de algemene context waarin de Duitsers de oorlog verliezen, maar daar wordt niet veel mee gedaan, behalve dat het een beweging onder (sommige) officieren op gang brengt om Hitler uit de weg te ruimen, een beweging waarover majoor Grau (Omar Sharif) die onderzoek doet naar de moord op een prostituee cynisch opmerkt dat het een hele tijd heeft geduurd voordat de beweging zich ontwikkelde, aangezien het leger tevreden was zolang ze maar wonnen.<br />De Franse politieman die hem helpt (de immer sympathieke Philippe Noiret) vraagt majoor Grau waarom hij zo geobsedeerd is door het opsporen van de moordenaar van een hoer te midden van een massavernietiging, en Grau zegt dat hij een hekel heeft aan de moordenaar.' Grau antwoordt keurig: 'Mijn godslastering is van een kleinere, meer seculiere schaal.' (Een deel van de dialogen is vrij goed.) Omar Sheriff geeft misschien wel zijn beste filmoptreden. In 'Lawrence of Arabia' mag hij dan een en al mannelijkheid zijn, hier is hij slap, suggestief op de meest subtiele manier van homoseksualiteit. Het zit'm in de manier waarop hij een sigaret vasthoudt, de manier waarop hij een trap op danst.<br />De zoektocht naar de moordenaar, wiens identiteit al snel verbluffend duidelijk wordt, zorgt voor een politieprocedure die de ruggengraat van de film vormt, of in elk geval zijn notochord vormt. Er is zelfs een romance die er niet zomaar bij wordt gehaald, maar die tamelijk goed in de plot past en belangrijk is voor de afloop. De spelers zijn goed - en wat een kaste! Peter O'Toole is bekritiseerd omdat hij zijn neurotische trucs van Lawrence van Arabië nabootst, maar ik vond het helemaal niet verzinselachtig. Lawrence was op een subtiele manier krankzinnig. Generaal Tanz is volkomen, schreeuwend, met trillende ogen, druipend van het zweet, NUTS. Er zijn twee scènes waarin Tanz een afgesloten kamer binnengaat om "decadent kunst" te bekijken. Een ervan is een zelfportret van Van Gogh. In elke scène staren Tanz en Vincent elkaar aan, twee psychoten, en "Ik weet precies wie je bent" lijkt op alle schilderijen van Van Gogh geschreven te staan.' Allebei de keren raakt Tanz over zijn toeren en lijkt hij in een myoclonische aanval te raken.<br />De roman van Hans Helmutt Kirst was een stuk grappiger dan de film, en hij greep elke gelegenheid aan om de draak te steken met de Duitse militaire precisie. Maar er zijn nog steeds amusante voorvallen in de film. Als Grau Tanz op een chique receptie ontmoet en hem een vraag begint te stellen, buigt Tanz zich met een vies gezicht naar voren en vraagt: 'Draag je PERFUME?' Grau, nooit op zijn teentjes getrapt, antwoordt: 'Ik gebruik een vrij sterk eau de cologne.' Ik begrijp echter niet waarom Tanz het grootste deel van de film het uniform van een generaal van de Wermacht draagt en vervolgens bij zijn laatste confrontatie met Grau verkleed als SS-officier opduikt. <br />Maurice Jarre schreef eind jaren zestig effectieve scores. Zijn 'gekke muziek' klinkt als een begeleiding van een marionettenvoorstelling die, als je erover nadenkt, niet helemaal ongepast is. De moordenaar komt aan zijn eind (hoewel hij in de roman zo verstandig is om zo dronken te worden als een tor), maar het verhaal is in wezen tragisch. Te veel doden van goede mensen. Te veel levens voor niets verwoest. Wat jammer dat het Hitler-complot niet werkte. Het had in 1938 al in scène gezet moeten worden.
This movie mixes several points together. They are not exactly seamlessly joined, true, but each is followable and interesting in its own right. In no particular order, we have the irony of ex-Wehrmacht officers and men doing quite all right in the 1960s Wirtschaftskwelle of Germany. One of the characters we've been following remarks that these damned Spaniards and Italians he now has working for him in his factory don't know how to make Volkswagons. Then there is the overall context in which the Germans are losing the war, but nothing much is made of this except to the extent that it generates a movement among (some of) the officers to eliminate Hitler, a movement about which Major Grau (Omar Sharif), investigating the slaughter of a prostitute, observes cynically that it took quite a while for the movement to develop since the army seemed satisfied enough as long as they were winning. <br /><br />The French police officer who is helping him (the ever-sympatico Philippe Noiret) asks Major Grau why he is obsessed with tracking down the murderer of a whore in the midst of mass demise, and Grau says he resents the murderer's thinking he can play God. Noiret asks, "And you can?" Grau replies neatly, "My blasphemy is on a smaller, more secular scale." (Some of the dialog is pretty good.) Omar Sheriff gives what may be his finest performance on film. He may have been all masculine in "Lawrence of Arabia" but here he is effete, suggestive in the most delicate way of homosexuality. It's in the way he holds a cigarette, the way he dances up a flight of stairs.<br /><br />The search for the murderer, whose identity is stupefyingly obvious shortly into the picture, provides a police procedural that forms the movie's spine or at any rate its notochord. There is even a romance that is not simply thrown in but is fairly well integrated into the plot and important to the outcome. The cast is good -- and what a caste! Peter O'Toole has been criticized for repeating his neurotic tricks from Lawrence of Arabia, but I didn't find it derivative at all. Lawrence was subtly mad. General Tanz is completely, screamingly, eye-twitchingly, dripping with sweatly, NUTS. There are two scenes in which Tanz enters a locked room to view "decadent art." One of them is a self portrait of Van Gogh. In each scene Tanz and Vincent stare back at one another, two psychotics, and "I know exactly who you are" seems to be written all over Van Gogh's scowling face. Both times Tanz is overcome and seems to dissolve into a myoclonic fit. <br /><br />The novel by Hans Helmutt Kirst was a lot funnier than the movie, taking advantage of every opportunity to poke fun at German military precision. But there are still amusing incidents left in the film. When Grau meets Tanz at a fancy reception and begins to query him, Tanz leans forward with an expression of distaste and asks, "Are you wearing PERFUME?" Grau, never flappable, replies, "I use a rather strong cologne." I don't understand, though, why Tanz wears the uniform of a Wermacht general through most of the film, then shows up at his last confrontation with Grau dressed as an SS officer. <br /><br />Maurice Jarre was writing effective scores in the late 60s. His "crazy music" sounds like an accompaniment to a marionette show that, when one thinks about it, isn't entirely inappropriate. The murderer meets his just end (while sensibly drunk as a skunk in the novel) but the story is fundamentally a tragic one. Too many deaths of good people. Too many lives ruined for nothing. What a shame the Hitler plot didn't work. It should ideally have been mounted back in 1938.