De gebruikelijke vergelijking <0xE2><0x80><0x93> en inspiratie <0xE2><0x80><0x93> gaat naar burger Kane, maar er zijn belangrijke verschillen. De ene is dat de held hier werkelijk een burger is <0xE2><0x80><0x93> een kameraad in zijn eigen ogen <0xE2><0x80><0x93> en de andere is het verschil in de persoon die over hem probeert te leren. De verslaggever in burger Kane is een ervaren verslaggever die alleen maar onverschillig is voor de voorpagina; Agnieska staat aan het begin van haar mogelijke carrière, ze maakt haar afstudeerfilm, de film die haar naam zal maken en haar toekomst zal bepalen en die op zoek is naar een verhaal dat op zichzelf belangrijk is; Agnieska's verhaal is zelfs even belangrijk voor de film als dat van Birkut en in sommige opzichten weerspiegelt haar verhaal het zijne. Ze werkt even vastberaden als iedere andere Stachanovist en de manier waarop ze haar helpers <0xE2><0x80><0x93> de filmploeg, archivarissen, mensen die Birkut hebben gekend <0xE2><0x80><0x93> aan zich bindt en denkt dat het de moeite waard is om het zelf te doen, betekent dat ze een schok teweegbrengt die even reëel en doeltreffend is als die van Birkuts ploeg metselaars. Nogmaals, de mensen die we ontmoeten en die Birkut hebben gekend, hebben allemaal een relatie met Polen, net als Birkut en hun eigen carrières <0xE2><0x80><0x93> van bouwvakker tot politieke gevangene tot industrieel; van tsjekist tot manager van een stripclub; van propagandafilmregisseur tot... filmregisseur; van turner tot dronkaard. Ze weerspiegelen de veranderingen in hun <0xE2><0x80><0x93> en in het communistische Polen <0xE2><0x80><0x93> tijdperk. Agnieska is inderdaad een prachtige figuur, met haar lange ledematen om zich heen geslagen. Ze draagt 'alles wat ik bezit' overal mee naartoe, rookt gretig sigaretten en eist 'een breed scherm, als een Amerikaanse film'. Je kunt zien waarom de Partij en haar superieuren willen dat ze succes heeft en waarom ze bang voor haar zijn. En dat niet alleen, maar de film is eerlijk voor het communistische Polen. We zien Agnieska's huis en beseffen dat ze door de mogelijkheden die het communisme biedt, de grenzen kan overschrijden die haar vader, een spoorwegarbeider, zijn opgedrongen, net zoals Birkut alleen maar beroemd wordt als arbeider in een zogenaamd arbeidersstaat. Het is omdat ze allebei de retoriek serieus nemen dat ze uiteindelijk falen. Per slot van rekening weten we nooit wie de bakstenen heeft gesaboteerd en Birkuts handen heeft verbrand, en in een staat waar retoriek het enige is wat telt, doet het er ook niet echt toe.
The usual comparison- and inspiration- is with Citizen Kane, but there are important differences. One is that the hero here really is a citizen- a comrade in his own eyes- and the other is the difference in the person trying to learn about him. The reporter in Citizen Kane is an experienced hack who is indifferent except to the front page; Agnieska is at the start of her possible career, making her graduation film, the one which will make her name and determine her future and looking for a story that matters in itself; indeed, Agnieska's story is as important to the film as Birkut's and in some ways her story reflects his. She works as determinedly as any Stakhanovite and the way she binds her helpers- the film crew, archivists, people who knew Birkut- to her in her task and to think it worth doing for themselves means that she creates a shock-force as real as and more effective than Birkut's display team of brickies. Again, the characters we meet who knew Birkut all have a relationship with Poland as well as Birkut and their own careers- building-worker to political prisoner to industrialist; chekist to strip-club manager; propaganda film-director to...film-director; gymnast to drunkard- reflect the changes as they- and communist Poland- age. There's hope- the old cameraman blasted into admiration and respect for Agnieska when she shows she'll do his job for him. Indeed, Agnieska is a wonderful character, her long limbs wrapped round her, carrying "everything I possess" round everywhere, smoking cigarettes avidly, demanding "wide screen, like an American movie"- you can see why the Party and her superiors want her to succeed and why they fear her. Not only that, but the film is fair to Communist Poland- we see Agnieska's home and realise that it is because of the opportunities given by communism that she can leave the boundaries imposed on her railway-worker father, just as Birkut only achieves fame as a worker in a supposedly workers' state. It is because both of them take rhetoric seriously that they are finally unsuccessful. After all, we never do know who sabotaged the bricks and burned Birkut's hands, and it doesn't really matter in a state where rhetoric is what counts.