Luis Bunuels _Le Phant meurme de la liberté_ is een film waarvan de afleveringen slechts losjes met elkaar verbonden zijn, omdat de toeschouwer deel uitmaakt van de samenleving waarvan de vrijheid een fantoom is. Bovendien is het de man die naar deze film kijkt die het verhaal <0xE2><0x80><0x93> natuurlijk <0xE2><0x80><0x93> niet op het scherm creëert, maar in zijn of haar hoofd. Dit is een film die nooit uit je hoofd verdwijnt.<br />De aanwijzing zit in de aflevering waarin Margaret Meads boeken worden genoemd. En aangezien deze film over vrijheid en personen met heel verschillende culturele, religieuze en esthetische achtergronden gaat, is het een sociologische film. Het was Mead die wijlen cybernetica-expert Heinz von Foerster de richting aangaf. s (1911-2002) werk: cybernetica van de tweede orde. Het wordt 'tweede orde' genoemd omdat deze theorie een omgeving bevat waarin subject en object een ruimte van vrijheid hebben. Alleen in een logica die op zo'n omgeving is gebaseerd is het mogelijk jezelf te zien. En dat is precies wat er gebeurde in de kernscène van Bunels film: de leraar zegt tegen zijn leerlingen dat wetten uitzonderingen hebben omdat ze afhankelijk zijn van de mens, en de mens afhankelijk is van de evolutie. Daarom kunnen er helemaal geen wetten zijn, omdat ze ook bij de evolutie blijven en ten onder gaan. En als het helemaal geen wetten zijn, dan zijn het geen oorzakelijke relaties. En als er geen oorzakelijke relaties zijn, dan verdwijnen vorm en functie, net als in Bunuels film. Maar het belangrijkste punt is dat deze conclusie in de film zelf wordt weerspiegeld. De leraar die deze zelfreflectie maakt, heeft bovendien veel gemeen met Bunuel, die bijvoorbeeld net als Bunuel in een interview kritiek heeft op het standaardniveau van het leven in Spanje.<br />Een ander interessant punt is dat de arts dokter Pasolini heet. De film van Bunuel werd in 1974 uitgebracht, precies in de tijd dat Pier Paolo Pasolini begon met het filmen van zijn laatste werk 'Salo', waarin (naast vele andere fantastische gebeurtenissen) mensen gedwongen worden om uitwerpselen te eten. Maar uitwerpselen spelen een belangrijke rol in Bunuels 'Phantom of Liberty' Ook legt de leraar zijn vrienden uit hoeveel kilo's uitwerpselen een mens dagelijks produceert, en aangezien er zo en zo veel miljarden mensen op deze wereld zijn, betekent dat zo en zo veel tonnen uitwerpselen per jaar. Vervolgens luncht de leraar op het toilet (een van de beroemdste scènes van deze film). En ten slotte, in zijn stamkroeg, legt de leraar het meisje dat op zijn zus lijkt uit dat die zus is gestorven omdat haar ingewanden waren geëxplodeerd. Dit drie keer voorkomende verschijnsel van uitwerpselen, het noemen van Pasolini en het inzicht dat vorm en functie alleen door menselijke evolutie kunnen verdwijnen, leiden de kritische waarnemer tot een conclusie over de sociologie van het menselijk leven die niet al te ver verwijderd is van die van Pasolini: het enige wat de mensheid kan voortbrengen is uitwerpselen.<br />Hoewel Bunuel in 1977 nog één film maakte ('Cet obscur object du désir'), beschouwde hij de 'Pantomime van het Lied' als zijn testament. Pasolini's testament was de 'Salo'. Bunuel leefde nog negen jaar na zijn 'Phantom', Pasolini werd kort na de productie van de 'Salo' vermoord. Pasolini was radicaal en consequent, Bunuel had zijn gevoel voor humor behouden (de 'Phantom' valt officieel nog steeds onder 'komedie'). Misschien was het uiteindelijk de humor die Bunuel in leven hield, terwijl de afwezigheid ervan Pasolini doodde. Of was Bunuels humor de galg? Hij dronk zich dood.
Luis Bunuel's "Le Phantôme de la liberté" is a movie whose episodes are only loosely connected, because the watcher is a part of the society whose liberty and freedom is a phantom. Moreover, it is man who watches this movie that also creates the story  not on the screen, of course, but in her or his mind. This is a movie that does never go out of your mind.<br /><br />The clue scene is in the episode where Margaret Mead's books are mentioned. And in fact, since this movie deals with liberty and with persons of very different cultural, religious and aesthetic backgrounds, it is a sociological movie. It was Mead who gave the direction to the late cybernetician Heinz von Foerster's (1911-2002) work: Second-order cybernetics. It is called "second order" because this theory has an environment in which subject and object have a space of liberty. Only in such an environment-based logic it is possible to reflect to oneself. And this is exactly what happened in Bunel's core-scene: The teacher speaks to his students that laws have exceptions because they are depending on man, and man is depending on evolution. Therefore, there can be no laws at all, because they also stay and fall with evolution. And if they are no laws at all, then they are no causal relations. And if there are no causal relations, then form and function vanish, exactly like in Bunuel's movie. But the most important point is that this conclusion is reflected in the movie itself. The teacher who makes this self-reflection moreover has much in common with Bunuel, so for example, when he criticizes the standard level of human life in Spain  as Bunuel did in an interview.<br /><br />Another interesting point is that the physician's name is Dr. Pasolini. Bunuel's movie was released in 1974, thus just at the time when Pier Paolo Pasolini started to film his last work "Salo", in which (amongst many other marvelous events) there is the famous or infamous scene where people are forced to eat faeces. But faeces play an important role in Bunuel's "Phantom of Liberty" (so the English title of this movie), too: The teacher explains his friends how many kilograms of faeces a human produces daily, and since there are so and so many billions of people on this world, this makes so and so many tons of faeces per year. Then, the teacher has lunch in the restroom (one of the most famous scenes of this movie). And finally, in his regular bar, the teacher explains the girl who resembles to his sister that this sister died because her intestines exploded. This three-times occurrence of faeces, the mentioning of Pasolini and the insight that form and function must abolish only because of human evolution leads the critical watcher to a conclusion about the sociology of human life that is not too far away form that of Pasolini: All mankind is able to produce is faeces.<br /><br />Although Bunuel made one more movie ("Cet obscur object du désir", in 1977), he considered the "Pantom of Libery" his testament. Pasolini's testament was the "Salo". Bunuel still lived nine more years after his "Phantom", Pasolini was killed shortly after the postproduction of "Salo". Pasolini was radical and consistent, Bunuel still had kept his sense of humor (the "Phantom" ranges under "comedy", at least officially). Perhaps in the end, it was the humor that let Bunuel alive, while its absence killed Pasolini. Or was Bunuel's humor gallows humor? He drank himself to death.