Dit is een onomstotelijk geval waarin de onbeschikbaarheid van een film (zelfs al zou ik hem midden in de jaren tachtig op de lokale tv hebben gezien) hem tot een cultus maakt die hij in feite niet verdient! Ik weet uit de eerste hand dat de film na een proces van Universal tegen de Verenigde Staten is'verbannen' omdat hij de eerste twee opnamen in de JAWS-serie had geplagieerd (nadat ik regisseur Castellari erover had horen opscheppen (hij ging zelfs zo ver dat hij beweerde dat de werkelijke reden achter het feit dat de film uit de bioscopen werd gehaald was dat de winstmarge groter was dan die van Universal) tijdens een persconferentie tijdens het Venice Film Festival in 2004!<br />'<br />Als er iets is wat Castellari's beweringen bevestigen, dan is het wel dat Castellari's film'verbannen' is! In zijn carrière heeft Castellari laten zien dat hij een schrandere, zij het grillige filmmaker is, die het niet alleen niet erg vond om met de stroom mee te gaan in plaats van zijn eigen ding te maken, maar dat hij bij een aantal gelegenheden elementen die in eerdere films succes hadden gehad schaamteloos in zijn eigen film heeft opgenomen (met name Woody Strodes pijl-en-boogexpert van THE PROFESSIONALS <0xE2><0x80><0x93> 1966 <0xE2><0x80><0x93> werd opgenomen in Castellari's, toegegeven, indrukwekkende KEOMA <0xE2><0x80><0x93> 1976). Interessant genoeg vond hij het zelfs nodig om van zichzelf te stelen, want JONATHAN OF THE BEARS (1993) was meer dan een vluchtige knik naar het laatste; iets anders wat hij vaak deed, was populaire mythische figuren nieuw leven inblazen, zoals de rampzalige SIBAD OF THE SEVEN SEAS (1989) en de tv-miniseries THE RETURN OF SANDOKAN (1996, die ik onlangs heb aangeschaft, maar die ik nog niet heb bekeken) <0xE2><0x80><0x93> hoewel hij, eerlijk is eerlijk, wel een redelijk succesvolle hervertelling van Homers 'The Illiad' in onderwereldtermen wist te reconstrueren, samen met de weinig bekende spoof HECTOR THE MIGHTY (1971).<br />Maar goed. De grootste belediging is echter dat de filmmakers niet konden hopen het budget te verhogen (hoogstwaarschijnlijk hadden ze daar niet eens de neiging toe!) om een produkt te maken op hetzelfde niveau als JAWS 2 (1978), laat staan het klassieke originele werk, wat de reden is dat het ding riekt naar schaamteloze oplichterij, zo simpel is het! Het is geen verrassing dat de plot zo dun en voor de hand liggend is (die alle hoogtepunten van de eerste twee Universal-haaienfilms reconstrueert, hoewel de karakterbeschrijving een sterk element was <0xE2><0x80><0x93> althans in JAWS <0xE2><0x80><0x93> en de scenarioschrijvers hier lui hun toevlucht nemen tot louter stereotypen). Erger nog, de film herhaalt een groot aantal van zijn incidenten en effecten twee of meer keer: de idiote 'explosie' wanneer de haai van onderaf aanvalt; de heldin, gespeeld door de lieftallige dochter van de regisseur, die in zee valt, waar ze de tweede keer minder geluk heeft; de duikvluchten van de haaienvechter Vic Morrow, compleet met zwaar Iers accent <0xC3><0xA0> la Robert Shaw. Quints pogingen om het schepsel te vernietigen, vanaf de eerste JAWS-film, mislukken jammerlijk, de tweede keer raken ze verstrikt in touwen en worden ze als een aap door de haai meegesleurd; personages worden in de helft gebeten <0xE2><0x80><0x93> om nog maar te zwijgen van de ultra-namaak blauwogige zaagkop! <0xE2><0x80><0x93> die met open bek uit het water opduikt en altijd hilarisch in dezelfde hoek schuin gehouden wordt. Hoe zit het dan met de overdaad aan stockbeelden (waarin de haai van dimensie verandert en van de ene scène naar de andere kijkt)? Sommige daarvan waren echt onthutsend, dat is zeker, maar hoewel deze gewoonte vergeven kan worden als je ze bekijkt in extreem donkere afdrukken (zoals sommige online-recensenten hebben geklaagd), was het <0xE2><0x80><0x93>' In de verrassend mooie editie die ik pas onlangs ben tegengekomen, staat het volgende.<br />James Franciscus heeft hier de hoofdrol; voor de goede orde: hij heeft een schurk gespeeld in een andere Italiaanse verfilming van JAWS, of om precies te zijn in PIRANHA (1978), met in de hoofdrol Antonio Margheriti's _KILLER FISH_ (1979; ook een film waar ik na al die jaren graag een second opinion over zou krijgen). Een andere standaardfiguur is de gladde, ambitieuze gouverneur die plotseling besluit in zijn helikopter in zijn eentje achter het monster aan te gaan, wat het onmiskenbare hoogtepunt van absurditeit van de film wordt wanneer hij grote stukken vlees in zee gooit om het te lokken, maar we weten nooit precies wat hij precies heeft gedaan. Dat doen we zodra de haai opduikt (onnodig te zeggen dat we daar niet achter mogen komen, want binnen de kortste keren tuimelen zowel de man als zijn voertuig de zee in). Er is ook een tv-ploeg die altijd probeert de beste opname van de haai te maken <0xE2><0x80><0x93> tot de laatste persoonlijk tussenbeide komt en de hele pier de zee in sleurt! Let wel, de film is geweldig leuk als hij aan staat (al is dat meestal onbedoeld) vanaf de allereerste openingsscène, vergezeld van het meest afgezaagde liedje dat je je kunt voorstellen, van een surfer die een paar onmogelijk ingewikkelde bewegingen uitprobeert tot de haai een hap uit zijn plank neemt.<br />' Het is dan ook ironisch dat deze film zelf werd gejat door de makers van zowel JAWS 3-D (1983) als JAWS: THE REVENGE (1987), de veel mindere slotaflevering van de Universal-saga: net als in het laatste wordt de haai afgebeeld als een intelligent dier (zoals wanneer hij systematisch de hele rij surfers achtervolgt zonder ze te doden, om vervolgens zijn woede te koelen op de man die hen in een boot meevoert, en opnieuw wanneer hij onze twee helden in een grot probeert te begraven door herhaaldelijk tegen een rots te botsen en zijn uitgang af te sluiten met vallende stenen! terwijl het explosieve einde in zijn geheel werd herhaald in de officiële derde JAWS-aflevering (DE LAATSTE SHARK werd in feite als onderdeel van de serie in Spanje uitgebracht!). Op dit punt zou ik moeten vermelden dat de scènes op zee gedeeltelijk werden opgenomen op Malta; normaal gesproken zou ik trots moeten zijn op dat feit, maar ik denk dat alleen een land dat geen eigen filmindustrie heeft zich kan laten misleiden door het idee dat dit de manier is waarop een professionele monsterfilm wordt gemaakt!
This is one surefire case where the unavailability of a film (even if I did catch it, on local TV of all places, in the mid-1980s) turns it into a cult which is ultimately undeserving! Incidentally, I know first-hand about its 'banning' from the U.S. following a lawsuit by Universal for plagiarizing the first two entries in the JAWS series  having heard director Castellari boasting about the fact (even going so far as to contend that the real reason behind the film being pulled from theaters was that its profit ratio exceeded that originally made by Universal) at a press conference during the 2004 Venice Film Festival! <br /><br />If anything, Castellari's career has shown him to be a shrewd if erratic film-maker who was not only generally content to go with the flow rather than make his own thing so to speak but, on a number of occasions, he cannibalized elements which had been successful in previous films by shamelessly including them in his own (notably Woody Strode's bow-and-arrow expert from THE PROFESSIONALS [1966] being incorporated into Castellari's admittedly impressive KEOMA [1976]). Interestingly, he even saw fit to steal from himself  since JONATHAN OF THE BEARS (1993) bears {sic} more than a cursory nod to the latter; another thing he was prone to doing was reviving popular mythical figures, such as the disastrous SINBAD OF THE SEVEN SEAS (1989) and the TV mini-series THE RETURN OF SANDOKAN (1996; which I recently acquired but have yet to check out)  though, in all fairness, he did muster a fairly successful re-imagining of Homer's "The Illiad" in gangland terms with the little-known spoof HECTOR THE MIGHTY (1971).<br /><br />However, there's little to say about the crass commercial thinking that went into the making of THE LAST SHARK (by the way, Castellari had already made the even sillier THE SHARK HUNTER [1979]); the greatest insult, though, is that the film-makers couldn't hope to raise the budget (most likely, they didn't even have the inclination!) to attempt a product on the same level as JAWS 2 (1978), let alone the classic original  which is why the thing smacks of blatant rip-off, pure and simple!! Given a lean 88-minute running-time, it's no surprise the plot is so thin and obvious (virtually recreating all the highlights from the first two Universal shark flicks  however, while characterization was a strong element, in JAWS at least, the scriptwriters here lazily resort to mere stereotypes). Worse, the film repeats a good many of its incidents and effects twice or more: the idiotic 'explosion' when the shark attacks from below; the heroine  played by the director's own lovely daughter  falling into the sea, where she's not so lucky the second time around; the dives by would-be expert shark-fighter Vic Morrow  complete with heavy Irish brogue a' la Robert Shaw's Quint from the first JAWS  to destroy the creature both fail miserably, the second time getting tangled up in ropes and being dragged Ahab-like by the shark; characters get bitten in halfto say nothing of the ultra-fake blue-eyed[!] shark's head emerging open-mouthed out of the water and always hilariously tilted at the same angle. What about the sheer excess of stock footage, then (with the shark changing dimension and look from one scene to the next)?; some of these were genuinely unsettling, to be sure  but, while this practice may be forgiven when viewed in excessively dark prints (as some online reviewers have complained), it wasn't in the surprisingly clean edition that I came across only recently <br /><br />James Franciscus has the lead role here; for the record, he had played a villain in another Italian JAWS rip-off  or, more specifically, PIRANHA (1978)  i.e. Antonio Margheriti's KILLER FISH (1979; which is one I'd also love to get a second opinion of after all these years). Another standard character is the oily aspiring Governor who, all of a sudden, decides to hunt the monster by himself in his helicopter in what emerges as the film's undeniable highlight of absurdity  he throws huge chunks of meat into the sea to entice it, but we're never sure just what he'll do once the shark turns up (needless to say, we're not allowed to find out as both the man and his vehicle tumble to the sea before long). Also on hand are a TV crew who are always trying to get the best shot of the sharkuntil the latter personally intervenes to this end and brings down the whole pier into the sea! Mind you, the film is hugely enjoyable while it's on (albeit unintentionally so for the most part)  right down from the very opening scene, accompanied by the cheesiest song imaginable, of a surfer trying out some impossibly intricate moves until the shark takes a bite out of his board.<br /><br />It's ironic, then, that this movie was itself ripped off by the makers of both JAWS 3-D (1983) and JAWS: THE REVENGE (1987), the vastly inferior concluding episodes in the Universal saga: as in the latter, the shark is depicted as an intelligent animal (such as when it systematically pursues the entire line-up of surfers without killing them only to then vent its anger on the man leading them in a boat and, again, when it tries to bury our two heroes inside a cave by crashing repeatedly into a rock-face and barring its exit with the falling stones!)while the explosive ending was replicated wholesale into the official third JAWS entry (THE LAST SHARK was actually released as part of the series in Spain!). At this point, I should mention that the scenes at sea were partly filmed in Malta; normally, I ought to be proud of that fact  but I guess that only a country with no cinema industry of its own could be duped into believing that this is how a professional monster flick is made!!