David Niven speelt hier zonder meer de rol van Errol Flynn, in de rol van de onstuitbare Geoffrey Crisp! Men mag aannemen dat de rol is bedacht om wat vrouwelijke luchtigheid te bieden, aangezien de centrale figuur - wat niet gunstig is voor de standaard vertelcurve - al als jongeman gelukkig getrouwd is als we hem voor het eerst ontmoeten, en vergeet ergens anders te kijken... Hoe dan ook, Niven-als-verteller is een charmante boef, en verfrissend genoeg kiest de plot er niet voor hem uit te huwelijken aan zijn 'klipdraak', R.J.Mitchells formidabele secretaresse, Miss Harper. De relatie tussen de twee wordt uiteindelijk verzacht door hun wederzijdse genegenheid voor Mitchell, maar wordt nooit romantisch. Maar Leslie Howard, in de centrale rol, is ongetwijfeld de eigenaar van de film; misschien niet verrassend, gezien het feit dat hij zowel regisseur als producent is, maar het is een typische'stilte' die Nivens innemende capriolen moeiteloos overschaduwt. Zoals een verbijsterde regisseur na een ontmoeting met de pretentieloze kracht van het personage opmerkt: 'Maar ik dacht dat je zei dat hij _shy_ was?'<br />De beslissing om de film te openen met uitgebreide reeksen anti-Britse propaganda die afkomstig is van de vijanden van Groot-Brittannië <0xE2><0x80><0x93> van Goebbels tot Lord Haw-Haw <0xE2><0x80><0x93> is treffend en doeltreffender dan welke tendentieuze retoriek ook over 'Het laatste Bastion van de Vrijheid' om het concept van een existentiële dreiging vast te stellen. De riposte wordt voornamelijk gegeven door een montage van typisch Engelse beelden: 'Dit is waar we voor vechten'. En de context is die van de Slag om Engeland, met een overwerkt handjevol piloten en Spitfires die keer op keer tegen enorme aantallen aanvallers vliegen.<br />Het is echter niet echt een 'oorlogsfilm'. Het is eerder een biografie van de Spitfire dan van de ontwerper ervan, en het verhaal eindigt in feite al voor de oorlog in 1938, met de bestelling van de eerste vliegtuigen. Als er iets op aan te merken is, dan is het dat ik het gevoel had dat de film misschien een beetje didactisch was, een instructief stukje geschiedenis in plaats van een emotioneel boeiend menselijk drama; we zien Mitchell' '... maar pas aan het eind van het verhaal, waar Mitchell in feite opzettelijk zijn eigen overlevingskansen opoffert om het ontwerp voor de Spitfire af te krijgen, worden we echt in de spanning van het verhaal betrokken in plaats van alleen maar te observeren. Het insluitende verhaalmechanisme is slim in die Mitchell.' Het lot wordt zorgvuldig dubbelzinnig aan het begin gelaten; aangezien noch het hedendaagse publiek, noch de moderne kijkers bekend zijn met de geschiedenis van deze figuur uit de 'achterkamer', blijft het uiteindelijke resultaat als het ware 'voor het grijpen' en is de keuze van de held tot het einde toe actief.<br />Rosamund John biedt effectieve steun als trouwe echtgenote van Diana, ondanks het feit dat er geen conflict tussen hen is om een goedkope motor te leveren voor hun scènes samen (vooral gedenkwaardig is een scène in de keuken waarin Diana het wankelende voornemen van haar man om zijn integriteit te bewaren moet versterken ten koste van zijn werk... terwijl ze hem probeert over te halen de peterselie te snijden! ) Scènes in het vooroorlogse Duitsland worden behandeld met een lichtvoetigheid die de Duitse piloten en ontwerpers onderscheidt van de politici die verantwoordelijk zijn voor hun inzet, en met een ironische komedie die doet denken aan 'Pimpernel Smith', Leslie Howards vroegere, machtige propagandawagen. Schrijver van scripts en alomtegenwoordige karakterspeler Miles Malleson kan worden gezien in een typische cameerol, en David Niven, die altijd onderhoudend is, verduistert zijn karakter tot volwassenheid, terwijl hij een hele generatie van ex-WWI-piloten vertegenwoordigt die aan het eind van de vijandelijkheden op drift raakten. Het was het einde, met zijn nu middelbare RAF-officier die persoonlijk de lucht in ging en vervolgens de Duitse piloot achtervolgde die een van zijn eskadergenoten had neergeschoten. Maar de laatste beelden, als de Spitfires van de camera wegvliegen naar een opening van vergulde wolken, zijn magisch, geholpen door William Waltons wervelende muziek.<br />Over het geheel genomen heb ik van de film genoten en zou ik hem kunnen aanbevelen, maar ik vond hem niet geheel en al de dramatische gelijke van de andere testpilootfilm waarmee ik hem altijd verwar, David Leans 'The Sound Barrier' uit 1952, noch van Howards vorige oorlogsexcursie 'Pimpernel Smith'. Zijn carrière als regisseur werd afgebroken door vijandelijke actie; door zijn keuze om zijn land te dienen in de oorlogsfilm in plaats van een Hollywoodcarrière na te streven, bleek hij een wapen van aanzienlijke doeltreffendheid te zijn, en het is ironisch in de context van deze film dat het, net als in het geval van R.J. Mitchell, een keuze bleek te zijn die hem heel goed het leven had kunnen kosten. De rol als zwanenzang is aangrijpend, maar ook passend.
David Niven is definitely channelling old friend Errol Flynn here, in the role of the irrepressible Geoffrey Crisp! One assumes the part was created to afford a little feminine light relief, since the central character is -- inconveniently for the standard narrative curve -- already happily married as a young man when we first meet him, and omits to look elsewhere... At any rate, Niven-as-narrator is a charming scamp, and refreshingly the plot refrains from taking the obvious path of marrying him off to his 'snapdragon', R.J.Mitchell's formidable secretary Miss Harper. The relationship between the two eventually softens in their mutual affection for Mitchell, but never becomes romantic.<br /><br />But it is Leslie Howard in the central role who undoubtedly owns the film; perhaps unsurprisingly, given that he is credited as both director and producer, but it is a typical 'quiet' performance that effortlessly overshadows Niven's endearing antics. As one bemused company director remarks after an encounter with the character's unassuming forcefulness, "But I thought you said he was *shy*..?" <br /><br />The decision to open the film with extended sequences of anti-British propaganda sourced from Britain's enemies -- from Goebbels to Lord Haw-Haw -- is a striking one, and more effective than any tendentious rhetoric on "The last Bastion of Liberty" in establishing the concept of an existential threat. The riposte is made chiefly by a montage of quintessentially English images; 'this is what we are fighting for'. And the context is set in the Battle of Britain, with an overworked handful of pilots and Spitfires flying again and again against vastly outnumbering waves of attackers.<br /><br />It is not, however, really a 'war' picture. If anything it is a biography of the Spitfire as much as of its designer, and the story effectively ends pre-war in 1938, with the commissioning of the first planes. If it has a fault, it is that I felt the film was perhaps a little didactic, an instructional piece of history rather than an emotionally engaging human drama; we witness Mitchell's career frustrations and achievements (oddly, it is never made clear just why Crisp blacked out with almost fatal results in that early seaplane competition; one would assume it was from the hitherto unexpected g-forces produced by banking at such record speeds, but the issue, subsequently a well-known fighter pilot phenomenon, is simply dropped unexplained)... but it is only at the end of the story, where Mitchell in effect deliberately sacrifices his own chances of survival in order to get the Spitfire design finished, that we are actually drawn into the tensions of the tale rather than merely observing. The enclosing narrative device is clever in that Mitchell's fate is left carefully ambiguous at the start; since neither the contemporary audience nor modern viewers are likely to be familiar with the history of this 'back-room' figure, the ultimate outcome remains 'up for grabs', as it were, and the hero's choice an active one until the end.<br /><br />Rosamund John provides effective support as loyal wife Diana, despite the absence of conflict between them to provide a cheap motor for their scenes together (particularly memorable is a scene in the kitchen where Diana has to reinforce her husband's faltering resolution to maintain his integrity at the cost of his employment... while trying to get him to chop the parsley!) Scenes in pre-war Germany are handled with a light touch that distinguishes the German pilots and designers from the politicians responsible for their deployment, and with an ironic comedy that recalls "Pimpernel Smith", Leslie Howard's earlier potent propaganda vehicle. Script writer and ubiquitous character actor Miles Malleson can be glimpsed in a typical cameo role, and David Niven, while always entertaining, shades his character towards maturity while representing a whole generation of ex-WWI flyers who found themselves cast adrift at the end of hostilities. It was the ending, with his now-middleaged RAF officer taking to the air in person and then pursuing the German pilot who had shot down one of his squadron-mates. that I found a little trite.<br /><br />But the final imagery, as the Spitfires fly away from the camera into an opening canyon of gilded cloud, is magical, aided by William Walton's soaring music.<br /><br />Overall I enjoyed and would recommend the film, but felt it not to be entirely the dramatic equal of the other test-pilot picture with which I always confuse it, David Lean's 1952 "The Sound Barrier", nor of Howard's previous wartime excursion "Pimpernel Smith". It is undoubtedly a pity, however, that Leslie Howard's directorial career was cut short by enemy action; in his choice to serve his country in wartime cinema rather than pursue a Hollywood career, he proved himself to be a weapon of considerable effectiveness, and it is ironic in the context of this film that, as in the case of R.J.Mitchell, it proved to be a choice that may well have cost him his own life. As a swansong, the role is poignant but also appropriate.