Brian Moore groeide op in Noord-Ierland en overwoog priester te worden voordat hij naar Canada verhuisde en zijn katholieke geloof later in zijn leven vaarwel zei. Ik heb dit noch een van zijn andere romans gelezen, maar ik heb me laten vertellen dat hij bij verschillende gelegenheden het idee van een priester die zijn geloof kwijtraakte heeft onderzocht, en ik vraag me af of hij, ondanks zijn uiterlijke angst voor de Ierse geestelijkheid, in werkelijkheid (zoals zoveel ex-christelijke schrijvers) niet worstelde met zijn schuldgevoel en het feit dat hij zijn eigen roeping vaarwel moest zeggen.<br /><br />In 'Zwart gewaad', waarvoor Moore zowel het script als het boek heeft geschreven, heeft hij ervoor gekozen geen openlijke anticlericale thema's aan te snijden. Misschien liet hij de tijd voor zichzelf spreken: de Franse geestelijken in Noord-Amerika geloofden zeer zeker in hun missie om de inboorlingen tot het christendom te bekeren, en niemand geloofde in enig soort van filosofisch of cultureel relativisme. Voor de moderne, ontwortelde en gedenatureerde mens is dit op zichzelf al beledigend, en het zou niet nodig zijn om het demoniseren van geestelijken, dat zo alomtegenwoordig is, aan de hedendaagse film toe te voegen.<br />Maar voor degenen die het moderne, liberale geweten in twijfel durven trekken, is deze film nauwkeurig genoeg gemaakt om mee te leven met en waardering op te brengen voor de missie van de jezuïeten. De Fransen worden afgeschilderd als sympathiek maar onvolmaakt: de geestelijken zijn naïef en af en toe neerbuigend in hun omgang met de inboorlingen, maar terwijl we toekijken hoe hun inspanningen zich ontvouwen, toont Moore, of hij dat nu wilde of niet, aan dat ze die arme zielen die ze verzorgden werkelijk wilden begrijpen en met hen wilden omgaan.<br />En bidden voor de redding van die 'arme, woeste zielen' was niet bepaald neerbuigend, en niet alleen vanuit een katholiek standpunt. Voor de inboorlingen was het leven kort, gewelddadig en angstaanjagend; de dood lag altijd op de loer. Hun religieuze overtuigingen waren nauw verweven met hun dagelijkse routine en manier van leven (zoals ze dat in het algemeen zijn voor ze'verlicht' werden). 'We hebben de geschenken van de Fransen aanvaard en we zijn van hen afhankelijk geworden. Dat zal ons einde betekenen.' Dit wordt duidelijk in Chomina's geleidelijke toenadering tot het christendom en tot abbé Laforgue (bij de inboorlingen bekend als 'Zwarte Mantel'), maar ook in zijn onwil om zich te laten gaan en zelfs op zijn sterfbed de doop te aanvaarden. De Huron voelen dat de transformerende kracht van het doopwater zo groot is dat ze 'ophouden Huron te zijn', dat hun vijanden, de Irokezen, hun zwakheid zullen voelen en hen zullen vernietigen. En toch heeft Moore met zoveel succes de brute wereld van de Indianen nagebootst dat de kijker die de moderne politieke correctheid kan overwinnen inderdaad niet zal wensen dat zij en hun vijanden in zekere zin ophouden Huron te zijn, ophouden Irokezen te zijn, ter wille van henzelf en van elkaar, voordat het te laat is! En ook zij begrijpen dit: zoals abbé Laforgue zijn jonge metgezel eraan herinnert: 'Deze mensen zijn begiftigd met intelligentie.' Het is veelzeggend dat abbé Laforgue zelf scherpzinnig genoeg is om dat feit te beseffen, ook al is hun intelligentie er een die hij nooit zal kunnen begrijpen. De film eindigt op een ogenschijnlijk hoopvolle toon en onthuld dan <0xE2><0x80><0x93> dwars door de tekst heen <0xE2><0x80><0x93> iets uiterst deprimerends over de nabije toekomst, wat misschien Moores tegenzin weerspiegelt om een blijde, triomfantelijke christelijke afloop te laten zien. Maar Moore vertelt ons niet het hele verhaal of laat ons toe hints van de ultieme triomf te zien.<br />Romantici zullen zwaar teleurgesteld zijn door 'Zwart gewaad', omdat het die leuke mythe van de Edele Wilde, die nooit iets meer is geweest dan een kinderlijk sprookje, de grond in boort. Links ook, want velen kunnen het niet waarderen, want hoewel het de personages van hun eigen en van elkaar afbeeldt, is het toch een afspiegeling van elkaar.' In werkelijkheid is de werkelijkheid dat de prekoloniale indiaanse cultuur van vóór de kolonisatie vaak ondraaglijk wreed was: zoals Chomina zelf toegeeft, is hij even zelfzuchtig en zondig als welke blanke ook. Er is hier geen postmodern blank schuldgevoelenscomplex, noch de botte cowboy- en indiaanse spelletjes van de oude westerlingen. In feite is er heel weinig in deze film om mee te voelen vanuit het standpunt van het moderne'verlichte' liberale geweten, en God zij dank! Eindelijk hebben we een film over echte mensen die worden gedefinieerd door hun eigen tijd. De cinematografie is bovendien verbluffend: men voelt werkelijk de diepte van de eenzaamheid op het uitgestrekte lege continent van Noord-Amerika. Maar er was één klacht: als Moore zoveel moeite had gedaan om de inboorlingen af te schilderen als mensen die hun eigen taal spraken en abbé Laforgue als biddend in het Latijn, hadden de Fransen dan niet in het Frans tegen elkaar kunnen spreken en niet in het Engels?
Brian Moore grew up in Northern Ireland and considered joining the priesthood before he moved to Canada and abandoned his Catholic religion later in life. I've not read this nor any of his other novels, but I am told that on several occasions he explored the idea of a priest losing his faith, and I wonder if perhaps, in spite of his outward angst against the Irish clergy, he wasn't in fact (like so many ex-Christian writers) struggling to cast of his guilt and to justify abandoning his own vocation.<br /><br />In "Black Robe," for which Moore wrote the script as well as the book, he has chosen not to inject overtly anti-clerical themes. Perhaps he preferred to let the times speak for themselves: the French clergy in North America did most certainly believe in their mission to convert the Natives to Christianity, and no one believed in any sort of philosophical or cultural relativism. To the modern, deracinated and denatured man, this is offensive in and of itself and there would be no need to add the demonising of clerics so ubiquitous to contemporary cinema.<br /><br />But to those who dare question the modern liberal conscience, this film is done accurately enough to sympathise with and appreciate the Jesuit's mission. The French are portrayed as sympathetic but imperfect: the clerics are naïve and occasionally condescending in their dealings with the Natives, but as we watch their efforts unfold Moore, whether he meant to or not, shows that they truly wanted and tried to understand and relate to these poor souls they ministered to.<br /><br />And to pray for the salvation of these "poor, savage souls" was hardly condescending, and not only from a Catholic standpoint. For the Natives, life was short, violent and fearsome; death was always around the corner. Their religious beliefs were tightly wound with their daily routine and way of life (as they are in all pre-"Enlightened" societies, including those of Europe and European North America) and with life so tenebrous they feared anything innovative would completely destroy them. "We have accepted the gifts of the French, and we have come to depend on them. That will be the end of us." This is evident in Chomina's gradual coming to grips with Christianity and with the Abbé Laforgue (known to the Natives as "Black Robe"), but his unwillingness to let go and accept Baptism even on his deathbed. The Huron sense that the transformative power of the Baptismal water is so profound that they will "cease to be Huron," that their enemies, the Iroquois, will sense their weakness and destroy them.<br /><br />And yet, Moore has so successfully replicated the brutish world of the Native American that the viewer who can overcome modern Political Correctness will indeed find himself wishing not for their destruction but that they and their enemies could, in one sense, cease to be Huron, cease to be Iroquois, for their own sake and for each other's, before it is too late! And they, too, understand this: as Abbé Laforgue reminds his young companion, "These people are gifted with intelligence." It is significant that Abbé Laforgue himself is perceptive enough to realise that fact, even though their intelligence is one that he can never understand. The movie ends on an apparently hopeful note and then reveals--through text--something utterly depressing about the near future, reflecting perhaps Moore's reluctance to show a happy triumphant Christian ending. But Moore neglects to tell us the complete story or to allow us to see hints of the ultimate triumph.<br /><br />Romanticists will be sorely disappointed by "Black Robe," demolishing as it does that nice little myth of the Noble Savage, which has never amounted to anything more than a childish fairy tale. Leftists, too, many not appreciate it, for though it depicts the characters from their own and from each other's perspectives, the reality is that pre-colonial Native American culture was often excruciatingly cruel: as Chomina himself confesses, he is as selfish and sinful as any white man. There is neither postmodern white guilt complex here, nor the crass Cowboy and Indian games of old Westerners. In fact, there is very little in this film with which to sympathise from the standpoint of the modern "Enlightened" liberal conscience, and thank God for that! At last we have a movie about real human beings defined by their own time. The cinematography, moreover, is stunning: one truly feels the profoundity of the loneliness in the vast empty continent of North America. One complaint, though: if Moore went to this much trouble to portray the Natives speaking their own languages and Abbé Laforgue praying in Latin, couldn't the French have spoken to each other in FRENCH and not English??