Terwijl ik de vele lovende recensies van de bovenstaande film doorneem, vraag ik me af wat voor soort films deze recensenten de afgelopen 30 of 40 jaar hebben gezien, en of ze er wel eens naar hebben gekeken. Geen enkel genre veroudert sneller en slechter dan de 'grote oplichtersfilm', aangezien de hele bevrediging van de kijker afhangt van de grote slotscène <0xE2><0x80><0x93> die we kennen uit elke 'oplichtersfilm', van 'The Sting' tot Mamets 'House of Games', en die onvermijdelijk in elk bekend detail terugkomt als de grote slotscène van 'Criminal' <0xE2><0x80><0x93> waarin alle personages die ons gedurende de film zijn voorgesteld als geen enkele band met elkaar hebben <0xE2><0x80><0x93> straatrovers, agenten,'markies' enz. <0xE2><0x80><0x93> <0xE2><0x80><0x93> onthuld worden <0xE2><0x80><0x93> snak! <0xE2><0x80><0x93> dat ze uiteindelijk toch deel hebben uitgemaakt van een of andere grote, geco<0xC3><0xB6>rdineerde zwendel. In zekere zin is die scène 'opgebruikt' en dramaturgisch onbruikbaar sinds 'The Sting', en alle daaropvolgende 'grote zwendelfilms' uit de jaren tachtig en negentig hebben er een heel speciaal extra ingrediënt aan moeten toevoegen <0xE2><0x80><0x93> zoals Mamets vernuftig gebruik van de seksuele en psychologische afgronden onder de'markie'-relatie <0xE2><0x80><0x93> om films van enige betekenis te kunnen zijn. Zo'n speciale invalshoek of zo'n speciale diepte biedt de film niet en hij probeert ook niets anders te bieden dan de <0xE2><0x80><0x93> inmiddels tot op de draad versleten <0xE2><0x80><0x93> fascinatie van levens die geleid worden volgens het principe van het dubbele kruis en het 'niets is wat het lijkt'. Dat is echter precies de psychologische ondergang van de film in het aangezicht van een publiek dat <0xE2><0x80><0x93> of waarvan men zou hebben aangenomen dat het dat zou moeten zijn <0xE2><0x80><0x93> inmiddels even vertrouwd is met de conventies van dit genre als met die van de maffiafilm. De bioscoop moet ons inmiddels voldoende hebben geleerd over het leven en het werk van oplichters om het belachelijk onwaarschijnlijk te vinden dat een van de twee hoofdrolspelers bereid zou zijn om duizenden dollars van het reeds 'in bewaring' zijnde geld vrij te geven om de zogenaamde 'zekerheid' te verkrijgen van een deal die hen nog vele duizenden meer zal opleveren (het is tenslotte de endemische idiotie van een dergelijke hebzucht en van de algemene hebzuchtige neiging om het 'vogel in de lucht'-principe te vergeten die de basis vormt van het bestaan van een oplichter). De figuur Reilly zou echt binnen twintig seconden hebben ingestemd met het aanbod van de valutadeskundige om niet te onthullen dat het briefje een vervalsing was in ruil voor een deel van het geld? Nauwelijks, aangezien het moeilijk is je een eenvoudiger manier voor te stellen om erachter te komen dat het briefje dat hij kocht inderdaad een vervalsing was, dan de valutadeskundige met precies zo'n aanbod op pad te sturen. Zou hij werkelijk hebben ingestemd met elke regeling die er mogelijkerwijs toe zou kunnen leiden dat hij afstand deed van het briefje en in ruil daarvoor alleen maar een CHECK in handen had die naar een bank moest worden gebracht en verzilverd? Het idee is bespottelijk, aangezien het zou betekenen dat we het risico lopen dat er in de voorlaatste scène iets gebeurt wat in werkelijkheid in de bank gebeurt. Het schijnt dat filmbezoekers en dvd-kijkers zo wanhopig op zoek zijn naar die steeds moeilijker te vinden 'wauw, wat zie ik daar!'-kick, dat grote aantallen van hen tegenwoordig bereid zijn om hun eigen vrijwillige verlamming van de basisvermogens van hun overpeinzingen in te brengen in dat 'wandelende doden'-genre, de 'grifter-film'. Nou, in elk geval worden me uren van verbijsterd onbegrip bespaard als ik hier over een paar maanden de ene lovende recensie na de andere lees over een nieuwe maffiafilm die een scène heeft waarin de rat met opluchting en onvoorwaardelijk enthousiasme de boodschap van de baas ontvangt: '' Oké, ik weet dat je hebt geholpen bij de moord op mijn broertje, en daar ben ik niet zo blij mee. Maar ik heb echt iemand nodig die me helpt om uit te kijken naar een drugszending in de haven om drie uur vanavond, dus ik ben bereid om te zeggen: "Laat het verleden rusten." Maar vergeet niet om een paar zakken cement mee te nemen, zodat we allebei iets hebben om op te zitten.'
As I scan the many laudatory reviews of this movie posted above, I find myself asking myself just what kind of movies from the past 30 or 40 years these reviewers have been watching, or indeed if they've watched any. No genre ages more quickly and more badly than the "big con" movie, since the whole satisfaction of the viewer hinges on the big final scene - which we know from every "con artist" movie from "The Sting" to Mamet's "House of Games" and which, inevitably, recurs in every familiar detail as the big closing scene of "Criminal" - in which all the characters who have been presented to us throughout the film as having no connection with one another - street-robbers, cops, "mark"s etc. - are revealed - gasp!! - to have secretly been part of some big coordinated scam after all. In a sense, that scene has been "used up" and dramaturgically useless since "The Sting", and all the subsequent "big con" movies of the 80's and 90's, have had to add some very special extra ingredient - such as Mamet's plumbing of the sexual and psychological abysses beneath the "con/mark" relation - in order to be movies of any even limited note. "Criminal" offers no such special angle or special depth and tries to trade on nothing but the - by now hopelessly threadbare - fascination of lives led according to the principle of the double-double-cross and the "nothing is what it seems". Precisely that, however, is the film's psychological downfall in the face of an audience which is - or which one would have assumed ought to be - as familiar by now with the conventions of this genre as it is with those of the mafia movie. The cinema MUST surely have taught us all enough about the lives and work of conmen by now for us to find it ludicrously improbable that either of the two main characters would be willing to expose thousands of dollars of money already "in hand" in order to secure the alleged "sure thing" of a deal that is to net them many thousands more (after all, it is the endemic idiocy of such greed and of the general greed-driven tendency to forget the "bird in the bush" principle that is the very basis of a conman's livelihood). Around this central crying improbability there cluster a dozen others, hardly less egregious: The John C. Reilly character would really have agreed in twenty seconds to the offer of the currency expert not to reveal that the note was a fake in return for a share of the money? Hardly, since it is hard to imagine a simpler way for the mark to find out that the note he was buying WAS indeed a fake than to send the currency expert along with just such an offer? Would he really have permitted any arrangement which might even possibly result in his parting with the note and having in hand, in return, only a CHECK which needed to be taken to a bank and cashed? The idea is ridiculous, since it would clearly involve running the risk of there happening what actually does happen at the bank in the penultimate scene. It seems that filmgoers and DVD-viewers are so desperate for that ever-more-elusive "wow-I-didn't-see-THAT-coming!" kick that large numbers of them are willing, these days, to bring their own willing paralysis of basic cogitative capacities to that "walking dead" genre, the "grifter movie". Well, at least I'll be spared hours of head-shaking incomprehension when I read on here in a couple of months rave review after rave review of a new mafia movie which features a scene in which the rat receives with relief and unconditional enthusiasm the message from the boss: "Sure, I know you helped set up the hit on my kid brother, and I'm not too happy about it. But I really need someone to help me watch out for the arrival of a drugs shipment down at the docks at 3 am tonight, so I'm willing to say: 'let bygones be bygones'. But remember to bring a couple of bags of cement so we both have something to sit on."