Hoewel ik er geen seconde aan twijfel dat de elementen van _The Squid and the Whale_ volledig fictief zijn, is de les die ik hier wil leren dat je geen ingewikkelde scenario's of effecten hoeft te bedenken om een boeiende kijkervaring te creëren. _The Squid and the Whale_ zal schokken, beledigen en misschien zelfs af en toe in opstand komen, maar het gestage tempo en het realisme zullen een gedenkwaardige ervaring zijn voor degenen die blut zijn met een kassucces van honderd miljoen dollar en die proberen het onwerkelijke alledaags te laten lijken, wat meestal mislukt. Dit is ouderwetse filmmaken, in de trant van _Taxichauffeur_ of _Het vonnis_. Eerlijk gezegd zou er meer van moeten zijn. Oké, het is niet perfect, maar het is wel een interessant verhaal. De film zou gebaseerd kunnen zijn op echte ervaringen van schrijver/regisseur Noah Baumbach, maar het zou ook kunnen gaan over een gezin dat vervreemd is geraakt door een maatschappij die tegelijkertijd probeert hen in een bepaalde richting te leiden en hen negeert bij het volbrengen van de reis. Kortom, iedereen die zoiets heeft meegemaakt, zal er iets over zeggen.<br />Vreemd genoeg blijf ik opmerkingen lezen over het feit dat deze film een verhaal is over hoe je je verstand kunt verliezen als je opgroeit in een 'liberale' familie. Helaas bestaat zoiets niet in Amerika, en er wordt geen echte verklaring gegeven over een gezinsomgeving, behalve dat vechtende ouders hun kinderen kunnen besmetten. Nee, dit is een verhaal over meer dan alleen wie zijn kinderen op de juiste manier opvoedt of wiens aanpak werkt. De sociale problemen die de gebroeders Berkman hebben aangetoond, zijn universeel. Geloof je me niet? Ik ben opgegroeid in een gezin waar het gezamenlijke bruto-inkomen het zescijferige cijfer benaderde, en de incidenten die in deze film worden beschreven, verbleken bij sommige van die incidenten die ik waarschijnlijk nooit zal opschrijven in mijn memoires. Dat is de prijs die je moet betalen als je in de jaren tachtig opgroeit met een duidelijk verschil met de mensen om je heen die vastgeroest zitten in hun hersenen. Dat gezegd hebbende: verwar mijn afkeuring van mijn eigen familie niet met goedkeuring van deze familie. Ik lachte, ik huilde, ik vloekte zelfs, en al die reacties werden ingegeven door hetzelfde gevoel: volslagen ongeloof.<br /><0x3E> Jeff Daniels en Laura Linney spelen ouders die door druk en groeiende minachting worden verdeeld op een manier die, heel serieus, een Oscar waardig is. Jesse Eisenberg en Owen Kline bewijzen dat ze een toekomst hebben in de filmwereld als ze de zoons die in het midden zitten uitbeelden. Owen Kline is vooral onweerstaanbaar als de jongste, en de reacties die hij af en toe moet geven zijn even goed geacteerd als weerzinwekkend. Maar zoals zo vaak gebeurt in een film waar ze deel van uitmaakt, steelt Anna Paquin de hele show als Lili, een studente die een rol heeft in een van Daniels' films. Ik heb dit al eerder gezegd, maar het bewijst eens te meer dat Paquin een Oscar kan winnen voor haar rol in een pseudo-dramatisch-feministisch niemendalletje als The Piano, maar dat ze de meeste van haar tegenspelers in een echt goed drama als The Squid and the Whale in de maling neemt zonder dat het opvalt. Iedereen die denkt dat haar Oscar-overwinning alleen maar een vroege misser was, heeft dit stuk duidelijk niet gezien.<br />Zoals ik al zei, The Squid and the Whale wordt langzaam opgevoerd. Degenen die actie of komedie verwachten, zullen teleurgesteld zijn, en de korte duur ervan is een van de pluspunten. Zoals Ebert ooit zei: montage kan zowel de ziel als de redding van de film zijn. Ik schat dat de gebeurtenissen van minstens een half jaar worden verteld in de tachtig minuten van The Squid And The Whale, waarbij de tijdcompressie tot een behoorlijk dramatisch niveau wordt opgevoerd. Dit is ook de eerste keer dat ik een Amerikaanse film op dezelfde hoogte stel als een van de Nederlandse stukken die Paul Verhoeven in mijn ogen tot godheid hebben verheven. The Squid And The Whale, gemaakt voor minder dan twee miljoen dollar volgens schattingen, is weliswaar niet de beste film waarin ik mijn tijd heb gestoken, maar precies het soort productie waarin de Amerikaanse studio's meer moeten investeren, niet minder. Nu de budgetten voor de kaskrakers tot belachelijke hoogten zijn gestegen, is het verfrissend om te zien dat iemand de geldkraan dichtdraait en zich op zijn verhalende vermogens verlaat. Er zijn echter wel degelijk klachten.<br />Misschien kan een inwoner van Brooklyn in 1986 hier wat specifieker over zijn, maar ik vond dat de periode en de cultuur goed vertegenwoordigd waren in deze film. Op geen enkel moment schreeuwde mijn ongeloof 'deze film is in 2004 opgenomen', wat betekent dat ik de zichtbare poster miste van een worstelaar die zijn debuut niet in 2001 maakte. Dat kwam door de kwaliteit van de fotografie, de planning en de uitvoering. Ook grappig is dat Anna Paquin nog maar negen jaar geleden de dochter van Jeff Daniels speelde. Je weet dat de tijd je inhaalt als je kleine feitjes begint op te merken over een acteur die je met plezier in het telefoonboek zou lezen. Jammer genoeg is de film, hoewel hij de lengte tot een minimum beperkt en alle belangrijke details behalve de belangrijkste weglaat, nog steeds verschrikkelijk traag. De film is grotendeels gebaseerd op de absurditeit van de situatie om humor te creëren die de kijker bij de les houdt, maar de film gaat nooit ver genoeg om dit consistent te houden. Als gevolg daarvan wordt een fractie van de looptijd besteed aan de vraag of deze film ergens toe zal leiden. Dat is de reden waarom ik The Squid and The Whale een zeven gaf, ondanks de meer indrukwekkende elementen. Fans van de hoofdrollen of de in Europese stijl gedraaide film zullen in de ban raken. Anderen moeten voorzichtig te werk gaan.
Although I do not doubt for a second that elements of The Squid And The Whale are entirely fictional, the lesson to be learned here is that one need not create elaborate scenarios or effects in order to create compelling viewing. The Squid And The Whale will shock, offend, maybe even revolt at times, but its steady pace and realism will create quite a memorable experience for those who are burned on hundred million dollar blockbusters that attempt to make the unreal seem everyday, and usually fail. This is old-school film-making, along the lines of Taxi Driver or The Verdict. Quite honestly, there ought to be more of it. Okay, it is not perfect, but it is quite an interesting story. The film may based on real experiences of writer/director Noah Baumbach, but it could be about any family alienated by a society that is at once trying to lead them in a direction while neglecting them on the process of coping with the journey. Put simply, anyone who has experienced anything like it will relate.<br /><br />Oddly enough, I keep reading comments about how this film is a story about how growing up in a "liberal" family can mess one's mind up. Sadly, there is no such thing in America, and no real statement is made about a family environment other than how fighting parents can rub off on the children. No, this is a story about more than just who brings up their offspring the right way or whose approach works. Social problems as demonstrated by the Berkman brothers are universal. Don't believe me? I grew up in a household where the combined gross income was in the six figure range, and the incidents described in this film pale in comparison to some of those I will likely never write into my memoirs. Such is the price of growing up in the 1980s with a distinct difference from all around you hard-wired into your brain. Having said that, do not confuse my disapproval of my own family for approval of this one. I laughed, I cried, I even swore, and all of these reactions were inspired by the same feeling: utter disbelief.<br /><br />Jeff Daniels and Laura Linney play parents divided by pressure and growing contempt in a manner that is, quite seriously, Oscar-worthy. Jesse Eisenberg and Owen Kline prove they have a future in the business as they act out the sons caught in the middle. Owen Kline is especially compelling as the younger, and the reactions he is called upon to portray at times are as well-acted as they are repulsive. But as so often happens in a film she is part of, Anna Paquin steals the entire show as Lili, a student part of one of Daniels' classes who eventually moves in with him, adding to the confusing situation the boys find themselves in. I have said this elsewhere, but it goes to show how bent the Hollywood system is that Paquin can win an Oscar for her part in a piece of pseudo-dramatic-feminist fluff like The Piano, but she acts rings around most of her costars in a genuinely good drama like The Squid And The Whale without getting noticed. Anyone who thinks her Oscar win was just an early fluke clearly has not seen this piece.<br /><br />As I said, The Squid And The Whale is slowly paced. Those expecting action or comedy will be disappointed, and its short running length is one of its graces. Like Ebert once said, editing can be both the soul and salvation of cinema. I would estimate that at least half a year's events are told in The Squid And The Whale's eighty minutes, taking time-compression to quite a dramatic level. This is also the first time I would place an American film on the same rung as one of the Dutch-language pieces that has elevated Paul Verhoeven to godhood in my viewpoint. Made for less than two million dollars according to estimates, The Squid And The Whale, while certainly not the best film I have invested my time in, is exactly the kind of production the American studio system needs to invest more in, not less. With budgets for the blockbusters rocketing to ridiculous levels, it is refreshing to see someone turn off the money hose and rely upon their storytelling skills. However, there are some complaints to be made, for certain.<br /><br />Perhaps an actual resident of Brooklyn in 1986 can be more specific about this, but I thought the period and culture were well-represented in this film. At no point did my disbelief scream "this film was shot in 2004", which means I missed the visible poster of a wrestling star who did not make his debut in 2001. Such was the quality of the photography, planning, and performances. Also amusing is that just nine years ago, Anna Paquin was playing Jeff Daniels' daughter. You know time has caught up with you when you start noticing little facts like that about an actor you'd happily watch reading the phone book. Unfortunately, while keeping the length of the film to a minimum and editing out all but the most important details keeps the film from being excruciating, it is still terribly slow. The film relies a lot on the absurdity of the situation to create humour that keeps the viewer tuned in, but the film never goes quite far enough to keep this consistent. As a result, a fraction of the running time is spent wondering if this film is going to go anywhere.<br /><br />That is why I gave The Squid And The Whale a seven out of ten despite its more impressive elements. Fans of the principal cast or European-style film will be enthralled. Others should tread carefully.