Gypo (een vulgair woord voor 'zigeuner') is een film die het publiek in contact brengt met de kwestie van raciale spanningen op een manier zoals maar weinig films dat kunnen. Dat gebeurt door gebruik te maken van groot Brits talent, maar in meer controversiële zin door gebruik te maken van de 'Dogme'-stylistische methode van filmen. De film ontketent mythes over vluchtelingen en onthult houdingen die moeten worden bijgesteld. Hij laat drie kanten van hetzelfde verhaal zien, elk met een gelijke intensiteit, en maakt dat we ons zorgen maken.<br />Het Dogme-experiment werd uitgevonden als een middel om iets terug te doen, tegen de formulerende aanpak van Hollywoodfilms waarin alles 'gemaakt' kan worden om er echt uit te zien, mits er genoeg geld en special effects zijn om het publiek voor de gek te houden. Dogme probeert terug te keren naar de grondbeginselen van de kunst in de film door middel van een zelfopgelegde discipline van tien'regels' die bekendstaan als de Gelofte van Kuisheid. Deze omvatten geen toegevoegde effecten (zoals toegevoegde muziek, plotselinge tijd- en plaatsveranderingen, oppervlakkige handelingen zoals moorden) en alleen met de hand gehanteerde camera's en elementaire belichting. Het gaat erom de aandacht te vestigen op de vaardigheden van de acteurs in het bijzonder en de regisseur niet te laten ontsnappen aan snelle technische oplossingen of verblinding. (Voor de volledige 'Vow', ga naar: http://www.dogme95.dk/the_vow/vow.html) Bij het werken onder die druk hebben heel veel Dogme-pogingen gefaald, maar de successen zijn heel opvallend. Een van de hoofdpersonen (Helen) is bevriend geraakt met een stel Roma-vluchtelingen die het slachtoffer zijn geworden van rassenhaat. Ze doet er luchtig over ('ze waren goedkoop bij de supermarkt'), maar geeft een van hen een telefoon cadeau en zet het geluid zacht om niet al te beschermend over te komen. Ik dacht: het kan me niet schelen of dit fictie of werkelijkheid is, het is een heel reële, schrijnende, zorgzame, liefdevolle emotie die ze zojuist heeft geuit. De film had me op een meer dan ongeloofwaardige manier geraakt, en het was de moeite waard en verheffend om te ervaren. Een soortgelijke reactie deed zich voor toen de plot diepere hartstochten onderzocht.<br />Helen is met Paul getrouwd, wat je een langdurige maar liefdeloze verbintenis zou kunnen noemen. 'Maak de baby niet wakker,' zegt hij vriendelijk tegen haar terwijl hij haar zijn echtelijke rechten ontneemt <0xE2><0x80><0x93> tegen haar wil. Helen voelt zich gebruikt. Paul is ten einde raad vanwege de armoede, ondanks het harde werken. Hij geeft vluchtelingen de schuld omdat ze andermans werk aannemen (ook al vindt hij het niet beneden zijn waardigheid om dat te doen wanneer het hem uitkomt). Helen heeft het gevoel dat ze de rommel voor iedereen opruimt, ook voor haar ongetrouwde dochter en kleindochter. Haar leven heeft geen zin.<br />Tasha, een aantrekkelijke vluchtelinge uit Romany Czeck die haar leven wil beteren, komt in hun leven, in de hoop een paspoort, staatsburgerschap en vrijheid te krijgen voor dingen die iedereen vanzelfsprekend vindt. Ze is ook doodsbang voor haar echtgenoot Czeck en zijn broers, die haar misschien komen zoeken.<br />Ik heb Gypo in de UK Premiere gezien en had het geluk dat ik even met de cast en de crew kon praten. Ik vroeg een van de acteurs of het werken onder Dogme anders was geweest. Zijn stem klonk gespannen toen hij eraan terugdacht, en toen zei hij: je kunt niets faken! Normaal gesproken is er een punt in het script waarop je zou kunnen zeggen: 'Je hebt iemand gedood', maar iedereen weet natuurlijk dat het niet echt is, want in films worden mensen niet echt gedood. Bij Dogme is het niet gedaan als je het echt niet kunt doen. Het effect is dat het publiek zich met veel meer vertrouwen inkoopt. (Het hele script van Gypo is improviserend, hoewel dat geen vereiste is voor de Dogme-techniek.) Ik vroeg Paul McGann (die Paul speelt) wat hij zou adviseren aan een acteur die een Dogme-film wil maken. Hij antwoordde: 'Zorg dat je genoeg slaap krijgt!' '... en voor alles openstaan.' Dogme ziet er nogal maf uit, maar met resultaten als die van Gypo kun je er moeilijk omheen, dus sta open voor alles wat je ziet.<br />Gypo geeft een opmerkelijk overtuigend beeld van een slecht functionerende Britse arbeidersfamilie met haar goedheid en slechtheid, en ik was er trots op dat ik in een land was dat zulke goede, opwindende films produceert (en met zo'n ongelooflijk klein budget!). Het verenigt kunst, amusement en verantwoordelijke sociale commentaren op een manier waar maar weinig films naar streven en waar veel minder naar streven. De regisseur Jan Dunn vindt het belangrijk om films te maken die integer zijn voor het medium, verantwoordelijkheidsgevoel tonen voor de maatschappij en de plicht hebben om het publiek elke cent van het toegangsgeld terug te geven. Haar enthousiasme en vakkundigheid vormen een voorbeeld voor beginnende filmmakers. Ondanks het onderwerp is Gypo een van de ontroerendste en vrolijkste films die ik de laatste tijd heb gezien, en waarschijnlijk ook de beste Britse film van dit jaar.
Gypo (offensive slang for 'Gypsy') is a film that connects with the audience on the issue of racial tensions in a way that few films can. It does so by use of great British talent but more controversially using the 'Dogme' stylistic method of film-making. It explodes myths about refugees and exposes attitudes that need to be dealt with. It tells three sides to the same story, each with an equal intensity, and makes us care.<br /><br />The Dogme experiment was invented as a backlash tool against the formulaic approach of Hollywood movies where anything can be 'made' to look real given enough money and special effects to trick the audience. Dogme tries to go back to the basics of art in film by a self-imposed discipline of ten 'rules' known as the Vow of Chastity. These include no added effects (such as added music, sudden time and location shifts, superficial action such as murders) and using only hand held cameras and basic lighting. The point is to force the attention onto the abilities of the actors especially and not let the director off the hook with quick-fix technical solutions or dazzlements. (For the complete 'Vow', go here: http://www.dogme95.dk/the_vow/vow.html) Working under that sort of pressure, very many Dogme attempts have been failures, but the successes have been very noticeable. The sense of 'reality' is so acute that a relatively minor plot development can have immense impact.<br /><br />At one point as I watched the film, an understated emotion just hit me hard in the chest and brought tears to my eyes: one of the characters (Helen) has become friends with some Romany refugees who are being subjected to racial abuse. Making light of it ("They were going cheap in Asda"), she gives one of them a phone as a present, playing it down so as not to seem overprotective. I thought: I don't care if this is fiction or reality, that is a very real, poignant, caring, loving emotion she has just expressed. The film had connected with me in a way that went beyond suspension of disbelief, and it was worthwhile and uplifting to experience. A similar reaction happened as the plot explored more intense passions.<br /><br />Helen is in marriage to Paul that could be described a long-term but loveless, "Don't wake the baby up," he says to her gently as he takes his conjugal rights on her - against her will. Helen feels used. Paul is at his wits end from poverty in spite of hard work. He blames refugees for taking people's jobs (even though he doesn't think it below him to use them when he sees fit). Helen feels she just clears up the mess for everyone else, including her unmarried daughter and granddaughter. Her life has no point.<br /><br />Tasha, an attractive Romany Czeck refugee who wants to better herself, comes into their life, hoping to get a passport, citizenship and freedom  things everyone else takes for granted. She is also in mortal fear of her Czeck husband and brothers who might come looking for her.<br /><br />I watched Gypo at the UK Premiere and so was very fortunate to be able to speak to the cast and crew briefly. I asked one of the actors if working under Dogme had been different. There was an intensity in his voice as he recalled it  he said, you can't fake anything! Normally there is a point in the script where it might say, 'you killed someone' but of course everyone knows it's not real because people don't actually get killed in films. With Dogme, if you really can't do it, it isn't done. The effect is the audience buys in to what is being presented with a lot more trust. (All of the script in Gypo is improvised, although this is not a requirement of Dogme technique.) I asked Paul McGann (who plays Paul) further what advice he would give an actor planning to make a Dogme movie. He replied, "Get plenty of sleep!" then added on a more thoughtful note, "and have an open mind." Dogme looks pretty weird, but with results like Gypo it is hard to knock it, so have an open mind till you've seen it.<br /><br />Gypo produces a remarkably convincing look at a dysfunctional working class British family, with its goodness and badness, and it made me feel proud to be in a country that is producing such high quality, riveting cinema (and on such an incredibly tiny budget!) It unites art, gripping entertainment and responsible social comment in a way that few films aspire to and many less achieve. Director Jan Dunn cares about making movies in a way that shows integrity to the medium, responsibility within society, and a duty to give the audience every penny's worth of its ticket money. Her enthusiasm and skill provide a role model for aspiring filmmakers to emulate. For all its subject matter, Gypo is one of the most moving and joyous films I've seen recently and probably the best British film I've seen this year.