In zijn _Lamerica_ van 1994 tilt Gianni Amelio het traditionele, lineaire Italiaanse filmmaken naar nieuwe hoogten door de methoden van het neorealisme te gebruiken om zijn publiek mee te voeren op een droomachtige, ironische mythologiserende reis waarvan de stemming en de methoden helemaal van hemzelf zijn. Deze zeer krachtige film, die even fantastisch is als realistisch en triest (stel je Kafka met een Siciliaans accent voor), vertelt het verhaal van twee Italianen, Fiore (Michele Placido, regisseur van de recente Romanzo Criminale) en zijn assistent Gino (Enrico Lo Verso) die naar het verarmde, verwoeste postcommunistische Albanië komen met het plan om een schoenenfabriek van schelpen te bouwen als wat zij <0xE2><0x80><0x93> of in elk geval Fiore, want hij is de meesterdief en het genie van de zwendel <0xE2><0x80><0x93> als een winstgevend belastingparadijs zien. Ze corrumperen een Albanese functionaris die veelzeggend Kruja heet, wat ze veranderen in Croce (kruis) om de bureaucratische molens te laten draaien en de goedkeuring van de regering te krijgen. Ontevreden over anderen die met de familie samenwerken en aanspraken kunnen maken, vinden ze Spiro (Carmelo Di Mazzarelli) een beverige, half zinloze oude man van wie ze te horen krijgen dat hij wees is en al vijftig jaar door de communisten gevangen wordt gehouden. Ze schrijven hem in als de Albanese 'president' van het bedrijf. Fiore gaat haastig terug naar Italië en laat het aan Gino over om de vervallen fabriek die ze in handen hebben gekregen te bewaken en ervoor te zorgen dat de oude Spiro niet in de problemen komt.<br />Zodra Fiore weg is, gaan de dingen mis, en naarmate het verhaal verder gaat, gaan ze steeds meer mis, tot Gino alles kwijt is, zelfs zijn identiteit als Italiaan. De reis die we maken is een dwangmatige observatie en echo's van tragische omzwervingen zoals die van de vader en de zoon in De Bicycle Thief van De Sica; of die van het stel in Fellini's La Strada, de emigranten uit Turkije en Armenië in Kazans epos America America, of de kinderen in Cléments Verboden Spelen. Amelio bereikt een gevoel van begrip en verdriet en medelijden dat je alleen kunt hebben als alles is weggenomen en alleen het wezenlijke menselijkheidsbesef overblijft. Stel je het ergste voor dat je tijdens een reis kan overkomen, en doe dan tien stappen verder, en je hebt een idee van het traject en de transformerende emotionele kracht van Noord-Amerika. Als Gino eindelijk Fiore aan de telefoon krijgt, hoort hij dat de zwendel is mislukt, dat ze diep in de problemen zitten en dat hij en Spiro allebei hun baan kwijt zijn. Natuurlijk zegt Spiro dat hij het al die tijd al wist.<br />De oude Spiro is het middelpunt van de film. Eerst lijkt hij een beverige zwerver, erger dan een zwerver, onder het vuil, onverstaanbaar en bijna blind, duidelijk gek. Als je hem vraagt hoe oud hij is, steekt hij twee keer zijn vingers op en je beseft dat hij denkt dat hij twintig is <0xE2><0x80><0x93> de leeftijd die hij had toen hij voor het eerst in de gevangenis zat. Maar vreemd genoeg is er in hem een jongeman die langzaam naar buiten lijkt te komen. Geleidelijk aan wordt hij een figuur van grote menselijkheid en energie en hoop, eerder standvastig dan tragisch of verward.<br />De eerste ramp is dat Spiro uit het nonnenklooster verdwijnt waar ze hem hebben achtergelaten. Nadat hij vijftig jaar gevangen heeft gezeten, wil hij alleen nog maar ontsnappen. Gino vindt hem tenslotte en neemt hem in een jeep mee op een reis naar de kust, maar als ze eenmaal in de rimboe zijn, is Gino de weg kwijt. Hij rent rond op zoek naar Spiro en als hij bij de auto komt, zijn de banden eraf gehaald. Hij roept de politie, maar hij spreekt alleen Italiaans. Begrijpt iemand hem? Ze staren hem alleen maar aan. De starende gezichten zijn penselen waarmee Amelio schildert, en aan het eind, op een boot op weg naar Italië <0xE2><0x80><0x93> hoewel Spiro denkt dat ze op weg zijn naar Amerika <0xE2><0x80><0x93> geeft de regisseur ons een ontzagwekkende reeks gezichten die Paul Strand of de beste FSA-fotografen uit de jaren dertig waardig zijn: gezichten die boekdelen spreken.<br />Terwijl Gino en Spiro hun best doen om dit punt te bereiken, beginnen ze met elkaar te communiceren. Het blijkt dat Spiro in werkelijkheid een Siciliaan is die Michele Talarico heet en die in de oorlog als soldaat naar Albanië is gekomen. Hij denkt dat hij een jonge man is met een jonge vrouw en een kind dat vier jaar geleden is geboren.<br />Langzaam komt Spiro tot leven. Hij is sterk, misschien veerkrachtiger dan de jonge Gino. Maar naarmate Gino verwilderder wordt - Lo Verso's donkere, Zuid-Italiaanse gezicht is zeer expressief - wordt hij meer Italiaans en komt hij dichter bij Spiro en de meest menselijke, mooie en echte mensen van de wereld - de armen, die niets anders hebben dan hoop en de wil om door te gaan.<br />Net als de grote Italiaanse neorealistische filmmakers uit de jaren veertig en vijftig, van wie hij zoveel heeft geleerd, maakt Amelio met bijna wonderbaarlijke vaardigheid gebruik van echte plaatsen en echte mensen. Wat heeft dit allemaal te betekenen? In de eerste plaats is het een bevestiging van de pure macht van de armoede. En van de chaos. Het zijn natuurkrachten die machtiger zijn dan Fiores pathetische, laaghartige zwendel. Maar het feit dat Spiro's krankzinnigheid zich aandient, is een mooi en hoopvol teken dat je de film niet al te letterlijk moet opvatten. Het is eerder een machtige mythe dan een boodschap, en het is beter om stil te staan bij zijn hartverscheurende droefheid dan te analyseren wat hij te zeggen heeft over Albanië, over kolonialisme, over rijke en arme naties en over economische uitbuiting. _L_ _america_ is een verbazingwekkende film, die Amelio duidelijk afschildert als de machtigste en meest humanistische Italiaanse filmmaker van tegenwoordig. (De meeslepende en gevoelige _Lo Verso_ is even belangrijk voor Amelio's saga over Italië in de naoorlogse periode, _The Way We Laughed/Cosdem ridevano_ 1998, en zijn _Ladri di bambini_ 1992. Ik weet niet wat er met Gino zal gebeuren. Misschien gaat hij niet naar Sicilië om olijven te plukken, zoals Spiro suggereert, maar hij zal zich nooit meer bij Fiore en zijn zwendelpraktijken aansluiten.
In his 1994 Lamerica Gianni Amelio raises traditional linear Italian film-making to new heights using the methods of neorealism to carry his audience along on a dreamlike, ironic mythologizing journey whose mood and methods are all his own. This very powerful film, which is as fantastic as it is vividly concrete and sad (imagine Kafka with a Sicilian accent), tells the story of two Italians, Fiore (Michele Placido, director of the recent Romanzo criminale) and his assistant Gino (Enrico Lo Verso) who come to the impoverished, wrecked post-communist Albania with the scam of setting up a shell shoe factory as what they -- or Fiore, at least, because he alone is the mastermind and evil genius of the scam -- thinks will be a profitable tax shelter. They corrupt an Albanian official named tellingly Kruja which they turn into Croce (cross) to grease the bureaucratic wheels and get the plan government approval. Unsatisfied with others who have cooperating families who could make claims, they find Spiro (Carmelo Di Mazzarelli) a doddering, half senseless old man they are reassured to be told is an orphan and who has been imprisoned by the communists for fifty years, and sign him up as the Albanian figurehead "president" of the company. Fiore goes back to Italy in a hurry and leaves Gino in charge of watching over the derelict factory they've taken control of and making sure old Spiro stays out of trouble.<br /><br />As soon as Fiore is gone, things go wrong, and as the story progresses, they go more and more wrong, until Gino has lost everything, even his identity as an Italian. The journey we go on is compulsive watching and echoes tragic wanderings like those of the father and son in De Sica's Bicycle Thief; or the couple in Fellini's La Strada, the emigrants from Turkey and Armenia in Kazan's epic America America, or the children in Clément's Forbidden Games. Amelio achieves a sense of understanding and a sorrow and pity that one can have only when everything has been stripped away and nothing but one's essential humanity remains. Imagine the worst that could happen to you on a journey, and then take that ten steps further, and you have an idea of the trajectory and transformative emotional power of Lamerica.<br /><br />When Gino finally gets through to Fiore on the phone, he learns that the scam has failed, they are in deep trouble, and he and Spiro are both out of a job. Of course Spiro says he knew it all along.<br /><br />Old Spiro is the pivot point of the film. At first he appears a doddering derelict, worse than a bum, covered with dirt, inarticulate and almost blind, clearly crazy. When asked his age he holds up his fingers twice, and you realize he thinks he's twenty -- the age he was when he was first imprisoned. But strangely somehow inside him there is a young man who seems slowly to be coming out. Gradually he emerges as a figure of great humanity and energy and hope, more stalwart than tragic or confused.<br /><br />The first disaster is that Spiro disappears from the nuns' institution where they have left him. After being a prisoner for fifty years, he wants only to escape. Gino finally finds him, and takes him on a journey to the coast in a jeep, but once they're out in the boonies, Gino is lost. He runs around looking for Spiro, and when he gets back to the car, it's been stripped of its tires. He calls for the police, but he speaks only Italian. Does anyone understand? They only stare at him. The staring faces are brushes Amelio paints with, and at the end, on a boat heading for Italy at last -- though Spiro thinks they're heading for America -- the director gives us an awesome series of faces that are worthy of Paul Strand or the best of the FSA photographers of the Dust Bowl of the Thirties: faces that speak volumes.<br /><br />Struggling to get to this point, Gino and Spiro begin to communicate. It turns out Spiro is really a Sicilian named Michele Talarico and he came to Albania as a soldier during the war. He thinks he is a young man, with a young wife and a child born four years ago..<br /><br />Gradually Spiro comes to life. He is strong, perhaps more resilient than the young Gino. But as Gino grows more haggard -- Lo Verso's dark, southern Italian face is deeply expressive -- he grows more Italian and closer to Spiro and to the most human and beautiful and real people of the world -- the poor, those who have nothing but hope and the will to go on.<br /><br />Like the great Italian neorealist filmmakers of the Forties and Fifties from whom he has learned so much, Amelio uses real places and real people with almost miraculous skill. What's all this mean? First of all, it's an affirmation of the sheer power of poverty. And chaos. They're forces of nature more powerful than Fiore's pathetic, mean-spirited scam. But the fact that Spiro's insanity comes to seem beautiful and hopeful shows that the film isn't to be taken too literally. It's more a powerful myth than a message that it has to convey, and it's better to dwell on its gut-wrenching sadness than to analyze too much what it has to say about Albania, about colonialism, about rich and poor nations and economic exploitation. Lamerica is an amazing film, and clearly sets Amelio apart as the most powerful and humanistic Italian filmmaker working today. (The riveting and soulful Lo Verso is equally central to Amelio's saga about Italy in the post-war period, The Way We Laughed/Così ridevano, 1998, and his 1992 Stolen Children/Ladri di bambini). We don't know what will happen to Gino. He may not go to Sicily to pick olives as Spiro suggests. But he won't ever rejoin Fiore and his scams.