De laatste film van Luis Bunuel, _The Phantom of Liberty_, naar een origineel scenario van hem en de filmmaker Jean-Claude Carriere, bracht me zo in verwarring dat ik hem na twintig minuten uitzette, omdat ik dacht dat ik er op een gegeven moment wel weer naar zou kijken. Dat deed ik uiteindelijk ook, en het blijkt misschien niet een van Bunuels allerbeste films te zijn, maar wel een van de vele gedenkwaardige momenten in zijn schemerjaren als surrealistische meester. Het vreemde aan deze film is dat ik...' Na Discrete Charm of the Bourgeoisie (mijn favoriete film over de Bourgeoisie) heb ik me gerealiseerd dat er zo'n lijn in zit, als een koorddanser die met de ene hand een olifant en met de andere een duimnagel vasthoudt, dat je je afvraagt of je dit serieus moet nemen, of dat het te maken heeft met de algemene hysterie en (heel belangrijk) het absurdisme waarmee Bunuels werk in zijn post-Mexicaanse periode is doorweven. Soms is het, net als in The Exterminating Angel, een beetje frustrerend, zelfs als je eenmaal doorhebt dat het gaat om het ontbreken van een structuur in de film.<br />'Bijvoorbeeld in een van de segmenten waaruit de film bestaat.' In de losse structuur van de film bezoekt een vrouw een groep priesters in een huis aan de rand van de stad. Een groot deel van deze scène is nogal serieus, met een jongeman die naar een oudere vrouw smacht, de gedachten en gevoelens van de oude priesters... en dan wordt de spanning plotseling, eindelijk, doorbroken door een sm-grap! Dit is een heel lastig terrein dat Bunuel in de film bewandelt, en het komt er meestal op neer dat hij het voor elkaar krijgt. Soms vroeg ik me af of een film als deze in andere handen zou slagen. Dat zou niet het geval zijn; daar heb je het al.' Het is een soort geijsbeer waardoor de film nogal serieus overkomt, maar (zoals op de achterkant van de oorspronkelijke videodoos staat) het is net zozeer te danken aan Monty Python als aan het surrealisme van de jaren twintig, waardoor Bunuel uit zijn vel sprong. Soms moest ik lachen omdat ik me vreselijk opgelaten voelde, andere keren omdat het echt raak was. Maar in werkelijkheid is The Phantom of Liberty zo'n film waar je vaak alleen maar kunt staren en denken 'huh, wat'. En dat bedoel ik als een compliment.<br />Tussen haakjes, er zijn nog twee interessante aspecten aan de film, en wel dat over een 'onbekende'. De scène waarin de rijke mensen rond de tafel zitten, met de wc's als hun zitplaats, met hun broek op hun enkels, en hun werk doen, is echt absurdisme op het toppunt van intelligentie. De andere noot is dat als je je afvraagt of deze structuur ooit is herhaald of uitgediept, de eerste film van Richard Linklater, Slacker, daar het dichtst bij in de buurt komt, zij het met een heel andere toon en stijl van komedie. Hier zien we de hogere klasse, religie, ouderwetse strijdkrachten (ik vind het geweldig dat dat standbeeld in de negentiende eeuw de bewaker een klap geeft) en de strijd tussen dromen en werkelijkheid, of beide. Dit is het soort film dat me bijna afstoot door zijn oneerbiedigheid, maar ik zou liegen als ik zei dat ik niet ook verbijsterd en verbaasd was door de vermetelheid ervan.
Luis Bunuel's final film from an original screenplay (by him and collaborator Jean-Claude Carriere), The Phantom of Liberty, befuddled me so much more than the other Bunuel films I've seen that I had to turn it off after twenty minutes, thinking I'd get back to it at some point. I finally did, and it turns out to be maybe not one of Bunuel's absolute best, but it has many memorable moments in his twilight years as a surrealist master. The strange thing is about this film, and I've come to realize it more after seeing Discreet Charm of the Bourgeoisie again recently (my favorite feature length film of his), is that there is such a line that is walked, like a tightrope walker holding an elephant in one hand and a thumbnail in the other, that one wonders whether this should be taken totally seriously or just with the general hysteria and (crucially) absurdism that laces much of Bunuel's work in his post Mexico period. Sometimes, much like with The Exterminating Angel, it's a little frustrating, even once one understands that having no structure to the film is the point. <br /><br />For example, in one of the segments that make up the film's loose structure, a woman is visiting a group of Priests out in a house on the outskirts. Much of this sequence is rather serious, dealing with a young man's lusting for an older woman, the rousings and thoughts of the old priests...and then it suddenly, finally, breaks up the tension with an S&M gag! This is very tricky ground that Bunuel covers in the film, and for the most part he ends up pulling it off. At times I wondered if a film like this would work in other hands. It wouldn't; there's a sense of pacing that makes the film seem rather serious, but (as it says on the back of the original video box) it owes as much to Monty Python as it does to the old-school 20's surrealism that got Bunuel up off his feet and into the cinema scene. Sometimes I laughed cause I felt terribly uncomfortable, other times because there was a real pay-off. But in reality, the Phantom of Liberty is the kind of film where many times you just stare and go 'huh, what'? And I mean that as a compliment.<br /><br />By the way, the film also has two other interesting factors to note, one about an "infamous" scene that did leave me laughing hard, and another more of historical note. The scene where the rich people sit around the table, toilets as their seats, pants down, doing their business, is true absurdism at a peak of intelligence. The other note is that if you wonder if this structure has ever been repeated or expounded upon, Richard Linklater's first film Slacker comes closest, though with a much different tone and style of comedy. Here, we get the upper class, religion, old-time armed forces (gotta love that statue slap the guard in the 19th century segment), and the struggle between keeping with dreams or reality, or both. This is the kind of film that almost puts me off with its irreverence, but I'd be lying if I said I wasn't stunned and amazed by the audaciousness as well.