Tussen de surrealistische dystopia van _Eraserhead_ en de artistieke onbeweeglijkheid van _Duin_, en voordat de critici hem met permanente marker bestempelden als de auteur van _Weird America_, regisseerde David Lynch dit vreemde, maar waargebeurde verhaal dat zich afspeelt in Londen, Engeland aan het eind van de negentiende eeuw. Omdat het een van de slechts twee films van hem is die op feiten zijn gebaseerd, is het veel minder persoonlijk werk dan de films die de regisseur zelf heeft geproduceerd. Het stuk van Bernard Pomerance werd een jaar eerder op Broadway in première gegaan. Deze film is niet gebaseerd op het eerste werk en het tweede volgt een dramatisch andere weg met zijn naamgenoot. Een van de belangrijkste rollen van Merrick is die in de maatschappij waarin hij zich thuis voelt als zijn carnavalscarrière voorbij is. Het verhaal van Pomerance is tragisch en laat zien hoe Merrick verstrikt raakt in de machinerie van de repressieve en hypocriete maatschappij die hem cultiveert, hem verleidt met de illusie van normaliteit met de kunstmatige wereld die ze om hem heen creëren, maar hem er uiteindelijk in gevangen houdt. De film portretteert de Victoriaanse maatschappij als een weldadig toevluchtsoord voor een man die, hoewel hij de rekwisieten krijgt om zich naar de normaliteit te modelleren die hij nastreeft, nooit wordt misleid om te denken dat hij die boven zijn verbeeldingskracht kan bereiken. Merricks eigen besef hiervan wordt duidelijk in een scène (spookachtig weergegeven door componist John Morris) waarin hij zijn huisbewaarder Treeves vraagt of hij hem kan genezen. Treeves' antwoord is nee. Merricks antwoord is dat van een man die het antwoord al die tijd al wist, maar die zich nog steeds de luxe veroorlooft om te dromen.<br />Treeves' strijd is op dezelfde manier verminderd. In de film komt hij niet verder dan een korte scène waarin hij zijn vrouw (en publiek) vraagt of zijn schijnbaar barmhartige daad om Merrick uit zijn kermisattractie te halen misschien iets anders was dan altruïstisch. Pomerance laat Treeves vragen stellen over het kunstmatige sociale weefsel dat om Merrick en zijn onmiskenbare medeplichtigheid is geweven. De scenaristen lijken zich minder druk te maken over deze Victoriaanse dilemma's dan over de schoonheid van het beestenthema. Gezien Lynch' fascinatie voor organische verschijnselen lijkt deze focus veel meer op hem gericht. In zijn woorden heeft Lynch gezegd dat de titelfiguur 'een mooie ziel gevangen in een afschuwelijk lichaam' is en dat de hele film daarover gaat. Ja, sire Bob.<br />Veel minder effectief in de film is de rol van de actrice Madge Kendall, die eigenlijk niet meer is dan een loopjongen van Anne Bancroft. Er is enige (zelfs subtiele) g<0xC3><0xAA>ne tussen Merrick en Kendall aan het begin van hun ontmoeting, maar uiteindelijk eindigt het met een scène waarin Merrick zich betuttelend en sentimenteel voelt. Het past niet bij de eerdere spanning en Kendall wordt nooit meer dan een goed geacteerde camee. Veel effectiever is Merricks vermogen om de macht te behouden om de burgerlijke maatschappij te verstoren die naar hem toestroomt als hij eenmaal de modieuze nieuwsgierigheid van dat seizoen is geworden. Zijn transformatie tot een verfraaide versie van zijn vroegere zaagsel- en stoomorgelpersonage heeft nog steeds hetzelfde effect op anderen. In een scène serveert hij thee aan een zichtbaar van streek geraakt aristocratisch echtpaar dat bij hem te gast is. Hun kopjes rammelen in nauwelijks ingehouden afgrijzen tegen hun schoteltjes terwijl hij de schoonheid van zijn moeder bespreekt in de context van zijn eigen mismaaktheid. Zijn geliefde portret van zijn moeder wordt een griezelig terugkerend visueel motief. Ze blijft een mysterieuze aanwezigheid, bevroren in de tijd. De samensmelting van Merrick en zijn moeder herinnert aan een zin die al vroeg in de film werd gehoord: 'Het leven zit vol verrassingen.'<br />Merricks achtergrond blijft even raadselachtig. De enige glimp die we van zijn verleden opvangen, zijn een paar griezelig abstracte beelden tijdens een van zijn nachtmerries. Zelfs zijn begin wordt geromantiseerd als onderdeel van het spektakelstuk dat door zijn eigenaar Bytes wordt opgedist. Treeves ziet de olifantman voor het eerst in een privévoorstelling van Bytes. Hij wordt door een donkere gang geleid naar een kamer waar de verschrikkelijke gek verborgen wordt gehouden achter een gordijn. Alleen de vlammen van een gaslamp verlichten de duisternis. Bytes vertelt een verhaal over een angstaanjagende ontmoeting tussen een vrouw en een olifant terwijl Treeves met open mond toekijkt. De scène heeft een vreemde Lynchiaanse spookachtigheid.<br />Het kostuum- en productieontwerp brengen het Victoriaanse tijdperk authentiek tot leven, terwijl Freddie Francis' toneelstukken uit die tijd dateren. De combinatie van deze elementen en Lynch' gebruik van zowel nachtmerrieachtige als imaginaire beelden, een andere wereldse sfeer, pathos en sentiment, maakt de film tot een soort verhaal van Charles Dickens, verpakt in The Twilight Zone met de etherische aanraking van een spookachtige droom. Het verleden <0xC3><0xA0> la Lynch.
Between the surreal dystopia of Eraserhead and the artistic immobility of Dune, and before critics labeled him as the auteur of Weird America with permanent marker, David Lynch directed this strange but true story set in London, England during the late 1800's. Being one of only two films of his to be based on fact it is far less of a personal work than those generated by the director himself. Despite his sensibilities being contained in a more formal framework his unique aural and visual style (like the sound of blowing wind or the peculiar emphasis of the industrial machinery of the period)clearly comes across, although it's a far cry from the narrative conundrums that comprise Eraserhead, Lost Highway, or Mulholland Dr.<br /><br />The year before this film was released Bernard Pomerance's play opened on Broadway. This film is not based upon the former work and the latter takes a dramatically divergent path with its namesake subject. One of the most substantial is Merrick's role in his adoptive society once his carnival career is truncated. Pomerance's tale is a tragic one showing us how Merrick becomes caught in the machinery of the repressive and hypocritical society that cultivates him, tempting him with the illusion of normality with the artificial world they erect around him, but ultimately imprisoning him within it. The film depicts Victorian society as a benevolent sanctuary for a man, who while given the props to model himself after the normality he aspires to, is never deceived into thinking he can achieve it beyond his imagination. Merrick's own realization of this is clear in a scene (hauntingly scored by composer John Morris)where he asks his caretaker Treeves if he can cure him. Treeves' reply is no. Merrick's response is of a man who knew the answer all along but still allows himself the indulgence to dream.<br /><br />Treeves' struggles are similarly reduced. The closest he comes in the film to questioning his motives concerning Merrick is a brief scene where he asks his wife (and audience) if his seemingly charitable act of taking Merrick from his sideshow squalor was possibly something other than altruistic. Pomerance has Treeves questioning the artificial social fabric that's been woven around Merrick and his undeniable complicity in it. The screenwriters seem less concerned with tackling these Victorian dilemmas than focusing on the beauty in the beast theme. Considering Lynch's fascination with organic phenomena this focus seems much more up his alley. In his words Lynch has stated that the eponymous title character is "this beautiful soul trapped in this horrible body and that's what the whole film is about." Yes siree Bob.<br /><br />Much less effective in the film is the role of the actress Madge Kendall who's really nothing more than a walk on by Anne Bancroft. There is some(even subtly sexual)awkwardness between Merrick and Kendall at the beginning of their meeting together but it ultimately winds up with a scene that feels patronizing towards Merrick and mawkish. It doesn't fit with the earlier tension and Kendall never becomes anything more than a well acted cameo. Much more effective is Merrick's ability to retain the power to disturb the bourgeois society that flocks to see him once he becomes that season's fashionable curiosity. His transformation into a gentrified version of his erstwhile sawdust and calliope music carnival persona still has the same effect on others. In one scene he is serving tea to a noticeably unnerved aristocratic couple who are guests of his. Their cups rattle against their saucers in barely restrained horror as he discusses his mother's beauty in the context of his own deformity. His cherished portrait of his mother becomes an eerily recurring visual motif. She remains a mysterious presence frozen in time. The conflation of Merrick and his mother recalls a line heard early in the film that "life is full of surprises."<br /><br />Merrick's background remains equally enigmatic. The only glimpse we see of his past are some creepily abstract images during one of his nightmares. Even his beginnings are fictionalized as part of the sideshow spiel recited by his owner Bytes. Treeves' first view of the elephant man is in a private showing by Bytes. He is led down a dark corridor to a room where the terrible freak is kept concealed behind a curtain. Only the flames of a gas lamp illuminate the darkness. Bytes spins a tale of a terrifying encounter between woman and elephant while Treeves stares, mouth agape. The scene has a strange Lynchian spookiness about it.<br /><br />The costume and production design authentically breathe life into the Victorian era while Freddie Francis' expressionistic monochrome adds both verisimilitude and a sense of an alternative world. These elements together with Lynch's use of both nightmarish and chimerical images, an other worldly atmosphere, pathos and sentiment, make the film a sort of Charles Dickens tale wrapped inside The Twilight Zone with the ethereal touch of a haunting dream. The past a la Lynch.