De meeste historische epos uit de jaren vijftig en zestig hebben hun onderwerp ontleend aan wat je zou kunnen beschouwen als de drie pilaren van de westerse beschaving: de bijbel ('Koning der Koningen', 'De tien geboden'), de oudheid van de Graeco-Romeinen ('Spartacus', 'Cleopatra') of de middeleeuwen ('De Vikingen', 'El Cid'). Afgezien van een enkele film met een oud-Egyptisch thema ('Het Egypte', 'Het land van de farao's') kwamen er zelden activiteiten in andere culturen voor. 'De Veroveraar' is een van die zeldzame uitzonderingen.<br />Het verhaal is gebaseerd op het leven van de jonge Dzjengis Khan, of Temujin, om zijn oorspronkelijke Mongoolse naam te gebruiken. Temujin is verliefd geworden op de Tataarse prinses Bortai. Er zijn echter verscheidene obstakels die een succesvolle romance in de weg staan. De Mongolen en de Tartaren zijn van oudsher vijanden, Bortai's vader was verantwoordelijk voor de dood van Temujins vader, zijzelf haat hem en ze is verloofd met een andere man. De film vertelt hoe Temujin deze obstakels overwint en Bortais hart wint, terwijl ze tegelijkertijd oorlog voert tegen haar vader, het Tartaarse opperhoofd Kumlek, en tegen een verraderlijke heerser die Wang Khan heet. (Wang Khan is de heerser van een stadstaat; er lijkt een opzettelijk contrast te bestaan tussen de primitieve, barbaarse kracht van de Mongolen en de slappe, decadente beschaving van hun vijanden.) De film is in de spectaculaire epische stijl opgenomen tegen een opvallend landschap (in feite in Utah; waarschijnlijk zijn er politieke overwegingen geweest die de opnamen in Mongolië onmogelijk maakten, in de tijd van het communistische bewind). Visueel is hij, net als de meeste epische films, aantrekkelijk <0xE2><0x80><0x93> afgezien van het landschap, zijn de kostuums goed en de stunts te paard goed uitgevoerd <0xE2><0x80><0x93> maar het is een lege huls van een film, met weinig achter de fa<0xC3><0xA7>ade. De voornaamste reden hiervoor is dat het verhaal van Temujin geworteld is in een cultuur die de filmmakers volkomen vreemd is en waar ze weinig moeite voor doen te begrijpen. John Wayne heeft een vaak geciteerde uitspraak gedaan: 'The Conqueror is in sommige opzichten een western. Zoals het in het scenario staat, is het een cowboyfilm en zo ga ik Dzjengis Khan spelen. Ik zie hem als een revolverheld.' Dit is een goed voorbeeld van wat ik bedoel met een gebrek aan begrip voor een vreemde cultuur. In plaats van te proberen Dzjengis Khan te zien voor wat hij was, associeerde Wayne hem eenvoudig met wat hij dacht dat het dichtstbijzijnde Amerikaanse equivalent was. Het is in elk geval onnauwkeurig om hem als een revolverheld te zien, en niet alleen omdat de Mongolen uit die tijd geen vuurwapens hadden. De revolverhelden die Wayne in zijn andere films speelde, of het nu bandieten of wetsdienaren waren, waren typisch eenlingen die op eigen houtje werkten. Dzjengis Khan was een leider van mannen, zowel als politiek heerser als als militair bevelhebber. Het is niet zo vreemd dat Waynes vertolking van Temujin niet overtuigend was als hij de rol die hij speelde zo fundamenteel verkeerd begreep.<br />Susan Haywards vertolking van Bortai is zelfs nog minder overtuigend dan die van Wayne. Ze heeft de hele film lang dezelfde uitdrukking op haar gezicht, een soort pruilmondje, wat waarschijnlijk haar beste kans is om de trotse, onafhankelijke en onstuimige aard van haar personage over te brengen. Het is moeilijk te geloven dat het in dezelfde periode van haar carrière was dat ze twee van haar beste vertolkingen van 'I'll Cry Tomorrow' en 'I Want to Live' produceerde. De rol van Hayward levert nog meer problemen op dan haar acteerprestaties. Alle mannelijke acteurs in de film, die voornamelijk van Europese afkomst zijn, zijn zo opgemaakt dat ze er oosters uitzien, maar om de een of andere reden is er geen poging gedaan om Haywards uiterlijk te veranderen, met het vreemde gevolg dat de 'Tartarische Prinses' een voluptueuze, blauwogige roodharige is.<br />Geen van de andere acteerprestaties is bijzonder <0xE2><0x80><0x93> Pedro Armendariz is zo ongeveer de beste, net als Temujins loyale broer Jamuga <0xE2><0x80><0x93> en soms grenzen ze aan het belachelijke, vooral die van Wang Khan en zijn intrigerende sjamaan, twee kenmerken van het westerse stereotype van de'slanke oosterling'. Hoewel de taal in epische films opzettelijk hoogdravend, formeel en vaak enigszins archaïsch is, heeft veel van de dialogen hier een bijzonder hoogdravend karakter, in de trant van 'Je bent mooi in je toorn' en 'Ze is een vrouw <0xE2><0x80><0x93> veel vrouw. Moet haar trouweloosheid minder zijn dan die van andere vrouwen?' Als John Wayne zijn personage nog steeds als een 'cowboy' beschouwde, had hij moeten proberen zich een echte cowboy <0xE2><0x80><0x93> of zelfs een fictieve cowboy <0xE2><0x80><0x93> in die termen voor te stellen. Hoewel de film niet helemaal de klassieker van slechtheid is die sommigen beweren, is hij zeker een van de zwakste in het epische genre, en hij laat zien hoe wijs andere Hollywood-filmers waren om zich te beperken tot culturen die westerlingen beter kennen. Voor de grote bedragen die kennelijk aan 'The Conqueror' zijn besteed, hadden de producers een veel betere film moeten maken dan deze.
Most of the historical epics of the fifties and early sixties took their subject-matter from what can be regarded as the three pillars of Western civilization; the Bible ('King of Kings', 'The Ten Commandments'), Graeco-Roman antiquity ('Spartacus', 'Cleopatra') or the Middle Ages ('The Vikings', 'El Cid'). Apart from the occasional film with an ancient Egyptian theme ('The Egyptian', 'Land of the Pharaohs'), ventures into other cultures were rare. 'The Conqueror' is one of these rare exceptions.<br /><br />The story is based upon the life of the young Genghis Khan, or Temujin to use his original Mongol name. Temujin has fallen in love with the Tartar princess Bortai. There are, however, several obstacles to a successful romance. The Mongols and the Tartars are traditional enemies, Bortai's father was responsible for the death of Temujin's father, she herself hates him and she is betrothed to another man. The film narrates the story of how Temujin overcomes these obstacles and wins Bortai's heart, while simultaneously waging war on her father, the Tartar chieftain Kumlek, as well as a treacherous ruler named Wang Khan. (Wang Khan is the ruler of a city-state; there seems to be a deliberate contrast between the primitive barbaric vigour of the Mongols and the effete, decadent civilization of their enemies). The film is shot in the spectacular epic style against some striking scenery (actually in Utah; presumably political considerations precluded filming in Mongolia, at the time under Communist rule). Visually, like most of the epics, it is attractive - besides the scenery, the costumes are good and the horseback stunts are well done- but it is a hollow shell of a film, with little behind its façade. The main reason for this is that the story of Temujin is rooted in a culture quite alien to the filmmakers and which they make little attempt to understand. John Wayne made a much-quoted statement that "The Conqueror is a Western in some ways. The way the screenplay reads, it is a cowboy picture and that is how I am going to play Genghis Khan. I see him as a gunfighter." This is a good example of what I mean by a failure to understand an alien culture. Rather than trying to see Genghis Khan for what he was, Wayne simply associated him with what he thought to be the nearest American equivalent. To see him as a 'gunfighter' is, in any case, inaccurate, and not merely because Mongolians of this period did not have firearms. The gunfighters played by Wayne in his other movies, whether outlaws or lawmen, were typically loners, working on their own. Genghis Khan was a leader of men, both as a political ruler and as a military commander. It is hardly surprising that Wayne's portrayal of Temujin fails to convince if he so fundamentally misunderstood the nature of the role he was playing.<br /><br />Susan Hayward's performance as Bortai is even less convincing than Wayne's. She wears the same expression throughout the film, a sort of sulky pout, which is presumably her best shot at conveying her character's proud, independent and tempestuous nature. It is difficult to believe that it was during the same period of her career that she produced two of her best performances in 'I'll Cry Tomorrow' and 'I Want to Live'. Her appearance in 'The Conqueror' presents even more problems than does her acting. All the male actors in the film, who are primarily of European descent, are made up to look Oriental, but for some reason no attempt was made to change Hayward's looks, with the strange result that the 'Tartar Princess' is a voluptuous, blue-eyed redhead. <br /><br />None of the other acting performances are distinguished- Pedro Armendariz as Temujin's loyal brother Jamuga is about the best- and at times they verge on the ridiculous, particularly Wang Khan and his scheming shaman, both embodiments of the western stereotype of the 'wily Oriental'. While deliberately elevated, formal, often slightly archaic, language was something of a convention in epic films, much of the dialogue here has a particularly stilted flavour to it, along the lines of 'You're beautiful in your wrath' and 'She is a woman- much woman. Should her perfidy be less than that of other women?' If John Wayne still thought of his character as a 'cowboy', he should have tried to imagine a real cowboy- or even a fictional cowboy- speaking lines like that. <br /><br />While the film is not quite the classic of badness that some have claimed, it is certainly one of the weakest in the epic genre, and it shows how wise other Hollywood film-makers were to confine themselves to cultures more familiar to Westerners. For the large amounts of money that were evidently spent on 'The Conqueror' the producers should have ended up with a much better film than this one. 4/10.