De hartverwarmende Sde som i himmelen/ As it is in Heaven uit 2004 bevat elk stereotype van de Zweedse menselijkheid en onmenselijkheid, maar weet toch een publiekslieveling te zijn. De film bevat genoeg munitie voor cynische critici, continu fout spotters en saccharine-debunkers, maar weet de kleuren van het leven in een kleine gemeenschap toch op een levendige manier uit te beelden. De film doorloopt ook het hele scala aan spreekwoordelijke boodschappen over 'je eigen stem vinden' en 'het gewoon doen ondanks je angst', zonder de kelen van de cynici volledig te ontwrichten.<br />Het succes van de publiekslieveling komt voort uit twee feiten. Ten eerste bieden kleine films over vreemden die voor christelijke gemeenschappen op het platteland nieuw leven inblazen voldoende mogelijkheden om hypocrisie aan het licht te brengen, terwijl ze tegelijkertijd onderdrukte figuren de kans geven hun haren hemd uit te trekken. In hetzelfde jaar en met een vergelijkbare Zweedse wind deed The Queen of Sheba's Pearls het, en ook Babette's Feest komt in me op. Ten tweede zal elke film over kleine gemeenschappen die het opnemen tegen de hele wereld een menselijke snaar raken in onze steeds meer individualistische en onpersoonlijke wereld. De structurele overeenkomst van deze film met films als The Full Monty, Brassed Off, Calendar Girls en On a Clear Day toont aan dat de formule aan ons te danken is. Maar het is een formule waar nog leven in zit, en dat lijkt te komen doordat mensen behoefte hebben aan films met een positieve boodschap die ondanks zichzelf een gevoel van gemeenschapszin oproepen.<br />De vreemdeling is de opgebrande maestro Daniël Daréus op zoek naar zichzelf-herontdekking. De stad die hij bezoekt, of liever gezegd bezoekt, is, zonder dat de stadsbewoners het weten, de plaats van zijn jeugd. Hij werd hier genadeloos gepest door zijn klasgenoten, zogenaamd omdat hij een gevoelige muzikant was zonder ambitie om vrachtwagenchauffeur te worden. Hier neemt hij de taak van cantor/koorleider op zich, ondanks de gebruikelijke achterdocht van kunstenaars en buitenstaanders. De plaats wordt natuurlijk bevolkt door een grote verscheidenheid aan herkenbare types wier karaktertrekken te voorspellen zijn: het meisje met een gebroken hart, dat zo mooi is dat ze bijna licht geeft; de plaatselijke zakenman met zijn mobiele telefoon aan zijn oor; de vrouw wier schoonheid verloren gaat te midden van huiselijk geweld; de onbuigzame dominee en zijn minder strenge vrouw, die op het eerste gezicht helemaal niet op Ingmar Bergman lijkt. Ook aanwezig: jaloerse, stijve oude vrijster (Siv) (controle); geriatrische vrouw die nog steeds zingt (controle); ouder echtpaar dat misschien al sinds de kleuterschool onderdrukte verlangens naar elkaar koestert (controle); zwaarlijvige persoon wiens taak het is ons erop te wijzen dat we niet moeten lachen en 'dik' moeten zeggen (controle); intellectueel gehandicapte jongen die een goede 'A' weet te zingen (controle).<br />Maar Pollaks film is niet alleen maar warmbloedig. Het leidt af van het subgenre van 'laten we een show opvoeren ondanks tegenslagen en morele tegenslag'. Het bevat geweld en een einde dat heel goed een metafoor zou kunnen zijn voor de dood na het bereiken van een creatief nirwana. Het geweld van de film is voornamelijk een gevolg van mannelijke woede en onderdrukking, maar gaat nooit diep in op de vraag waarom de schoolpestkop die opgroeit tot een man die zijn vrouw slaat zo is. De kleine dorpspastoor houdt zich ook zo strikt aan het moralistische, zwarte superprotestantse stereotype, dat zijn heimelijke toegeeflijkheid in seksblaadjes nauwelijks verbazingwekkend is. Zijn onderdrukking en hypocrisie zijn er gewoon en houden geen verband met de psychologische werkelijkheid. Misschien schuilt het geheim in de onverklaarde foto van een jonge jongen, een verloren zoon misschien, die hij een keer over zijn schouder heeft gezien. Misschien zijn deze gaten functies van de montage, zoals verschillende inconsistenties en continuïteitsfouten die te ontdekken zijn, zoals Sivs onverklaarbare terugkeer in het koor (twee keer) na moralistische uitbarstingen. In feite duren de fouten in de film nooit erg lang en lijken ze allemaal binnen een scène te worden opgelost. Afgezien van een paar onhandige liefdesscènes duurt de film maar zelden langer dan 127 minuten, maar er bestaat een gevoel dat er misschien dingen op de vloer van de montagekamer zijn blijven liggen.<br />De film blijft een driesterrenfilm, ondanks de fouten die erin kunnen worden gemaakt. Dat komt gewoon doordat in een wereld van op technologie gerichte films en materialistische zelfonderzoek, elke glimp van de menselijke gemeenschap diep vanbinnen voor iedereen welkom is, zelfs voor cynische mensen.
Kay Pollak's 2004 heart-warmer Så som i himmelen/ As it is in Heaven contains every stereotype of Swedish humanity and inhumanity yet manages to be a crowd-pleaser. It contains plenty of ammunition for cynical critics, continuity error-spotters and for saccharine-debunkers, yet manages to depict the colours of life in a small community evocatively. The film also runs the gamut of proverbial messages about 'finding one's own voice' and 'just doing it despite one's fear', without completely removing the lump from the throats of the cynics.<br /><br />Its success as a crowd pleaser comes from two facts. Firstly, small films about strangers bringing new life to rural Christian communities provide plenty of scope for the exposure of hypocrisy while at the same time allowing repressed characters to break out of their hairshirts. The same year and with a similarly Swedish breeze, The Queen of Sheba's Pearls did it, and Babette's Feast also comes to mind. Secondly, any film about small communities taking on the whole wide world will strike a human chord in our increasingly individual/self- focused and impersonalized world. This film's structural similarity with the likes of The Full Monty, Brassed Off, Calendar Girls and On a Clear Day shows its indebtedness to the formula. But it is a formula with life left in it yet, and this seems to be because people need positive- message films that evoke a sense of community almost in spite of themselves.<br /><br />The stranger is burned-out maestro Daniel Daréus on a quest for self-rediscovery. The town he visits, or rather revisits, is, unbeknownst to the townsfolk, the place of his childhood. He was bullied mercilessly by classmates here, supposedly because he was a sensitive musician without aspiration to drive a truck. Here, he takes the job of cantor/choirmaster, despite the usual suspicions of artists and outsiders. The place is, of course, populated by a wide range of recognizable types whose character arcs can be predicted: the broken-hearted, fair-haired girl so beautiful she nearly glows; the cellphone-ringing local businessman; the woman whose beauty is lost amidst domestic abuse; the steely pastor and his less austere wife, who at first seem right out of Ingmar Bergman. Also present: jealous, uptight spinster (Siv) (check); geriatric whose soul still sings (check); elderly couple who may have repressed desires for each other since kindergarten (check); obese person whose function is to point out we should not laugh and say 'fatty' (check); intellectually handicapped boy who proves able to sing a good 'A' (check).<br /><br />Pollak's film is not all warm fuzzies, however. It diverts from the 'let's put on a show despite setbacks and moral opposition' sub-genre. It contains violence and an ending that might well be a metaphor for dying after achieving creative nirvana. The violence of the film is mostly a function of male anger and repression, but in never delves deeply into why the school bully who grows up into a wife beater is like this. Similarly, the small town Pastor so closely adheres to the moralistic, black-wearing super-Protestant stereotype, that his secret indulgence in girlie magazines is hardly surprising. His repressions and hypocrisies are just there, dangling unrelated to psychological reality. Perhaps the unexplained photograph of a young boy, a lost son perhaps, glimpsed once over his shoulder, holds the secret.<br /><br />Perhaps these holes are functions of the editing, like several inconsistencies and continuity glitches that can be spotted, such as Siv's unexplained reappearance in the choir (twice) after moralistic outbursts. In fact none of the hitches in the film last very long and all seem resolved within a scene. Apart from in some awkward love scenes, the film's 127 minutes seldom drag, but there is a feeling that things may have been left on the cutting room floor.<br /><br />The film remains solid three-star-fare despite the holes that can be picked in it. This is simply because in a world of technology-focused flicks and materialistic self-seeking, any glimpse of human community is, deep down, welcome for anyone, even the cynical.