De legende van Andrej Kontsjalovski's torenhoge gedicht van 4 uur en een half uur naar Siberië kan niet meteen beginnen, omdat het zich voor de ruimte moet inhouden, omdat het de tijd neemt voor omslachtige verkenningen van halfvergeten jeugdherinneringen in een plattelandsdorp van rond de eeuwwisseling, maar de film gaat door met het opwekken van stoom die zich in emotionele resonantie ophoopt, alsof zelfs de geluiden en beelden die hem componeren door en door verbonden worden met hun onderwerp, met die eigenschap van felle onvermoeibare waardigheid die de Sovjet-werkgeest karakteriseert. Kontsjalovski viert de Sovjet-collectiviteit, maar op een bijna revisionistische manier wordt de stemming bij lofprijzingen als Soy Cuba en Invincible somber en peinzend. Het nieuws van de revolutie bereikt het afgezonderde Siberische dorp via de tamtam. De vruchten van de arbeid bereiken het pas wanneer een wereldoorlog de jongemannen oproept dienst te nemen. Door dit alles heen dringt Konchalovsy in het individu door, met zorg en genegenheid om het bittere verlangen en de spijt te onderzoeken van de vrouw die 6 jaar na de oorlog wachtte op een verloofde die nooit terugkwam, die lang genoeg wachtte om uit te gaan en een barmeisje te worden op een schip met fluwelen banken, die ze jaren later verliet om terug te keren naar haar dorp om te zorgen voor een oude oom die de verloofde doodde. De vader met de bijl, de oneerbiedige dwaasheid van de verloofde die twintig jaar te laat als held terugkeerde uit de oorlog, niet omwille van het meisje dat hij had achtergelaten, maar om olie te boren voor het moederland, de wanhoop en berusting van de partijleider van middelbare leeftijd die terugkeert naar zijn Siberische dorpje met als enige doel het van de kaart te vegen en er een energiecentrale te bouwen. De film gaat van tien jaar naar tien jaar, van de jaren 10 naar de jaren 80, met verbazingwekkende filmbeelden over de geschiedenis van de Sovjet-Unie, van de revolutie tot de hongersnood in de oorlog en de titanische technologische prestaties van een rijk (geweldige beelden hier! De eerste helft is een en al kinetisch geweld en scheve hoeken en flikkerende, verkrampte beelden van menigten en gezichten, maar de echte film richt zich op het individu, op triomfen en dwaasheden, klein en groot. Tegen de tweede helft sluipt er een gevoel van bitterzoet fatalisme binnen, van gebroken levens die nooit de vervulling hebben bereikt, verstikt van spijt en verlangen. 'Het doet er niet toe', lijkt de wereld te zeggen, waarop Konchalovsy antwoordt 'het moet er wel toe doen', omdat de hoofdrolspelers doorgaan met hun pogingen tot verlossing.<br />Maar achter deze saga van'mens tegen landschap'. Er lijkt iets te zweven, iets schimmigs, bijna substantieloos, als de Eeuwige Oude Kluizenaar die in elk segment verschijnt om de hoofdrolspelers te leiden of af te wijzen, soms slechts een toeschouwer, soms de raadselachtige wijsgeer; iets achter en boven al die andere rechtlijnige en logische ultimatums die de menselijke personages uitdagen en bevestigen, lijkt iets onzichtbaars op de loer te liggen. Geesten van de vaders verschijnen in sepiadromen, herhaalde beelden van een ster die glinstert in de nachthemel, een nieuwsgierige beer, ja, de Eeuwige Oude Kluizenaar zelf; Konchalovksy roept op tot ontzag en eerbied voor een mystiek land van een andere orde. In de behandeling van een kleine gemeenschap in de binnenlanden die worstelt met de vooruitgang en de tijd, en in de manier waarop ze daarmee leren omgaan, is de film vaak grappig, bizar en tragisch tegelijk, en doet hij me denken aan Shohei Imamura's _The Profound Desires of the God_. Als Aleksej in een droomscène de planken van een deur met een propagandaposter van Stalin doorscheurt om zijn (dode) vader te hulp te schieten als die in de mist verdwijnt, zinspeelt de film op het verraad van de Sovjetdroom, of beter nog, op alle dingen die verloren gaan in de revolutie, een verraad dat in de vurige ontknoping van de film nog duidelijker wordt. De verbazingwekkende beelden, melancholiek en somber, met een rauw naturalistisch randje, helpen de deal te bezegelen. Aan het eind van de film barst een olieverfschilderij in vlammen uit en barst de film uit in een wilde explosie van pure cinema.
The legend of Andrei Konchalovsky's towering 4 and a half hour poem to Siberia is not to begin at once, because it must hold back for space, because it takes its time in roundabout explorations of half-remembered childhood memories in a turn-of-the-century backwoods village, yet the movie goes on picking up steam building in emotional resonance as though even the sounds and images which compose it become imbued by sheer association with their subject matter with that quality of fierce tireless quiet dignity that characterizes the Soviet working spirit. Konchalovsky celebrates Soviet collectivity but in an almost revisionist way to paeans like Soy Cuba and Invincible the mood turns somber and reflective. News of the revolution reach the secluded Siberian village through the grapevine. The fruits of its labor reach it only when a world war calls for the young men to enlist. Through all this, Konchalovksy zeroes in on the individual, with care and affection to examine the bitter longing and regret of the woman who waited 6 years after the war for a fiancé who never came back, waited long enough to go out and become a barmaid in a ship with velvet couches and which she quit years later to come back to her village to care for an aging uncle who killed the fiancé's father with an axe, the irreverent folly of the fiancé who came back from the war a hero 20 years too late, came back not for the sake of the girl he left behind but to drill oil for the motherland, the despair and resignation of the middle-aged Regional Party Leader who comes back to his small Siberian village with the sole purpose of blotting it out of the map to build a power plant. The movie segues from decade to decade from the 10's to the 80's with amazing newsreel footage trailing Soviet history from the revolution to war famine and the titanic technological achievements of an empire (terrific visuals here! all kinetic violence and skewed angles and flickering cramped shots of crowds and faces) but the actual movie focuses on the individual, on triumphs and follies small and big. By the second half a sense of bittersweet fatalism creeps in; of broken lives that never reached fulfillment choking with regret and yearning. "It can't matter", seems like the world is saying, to which Konchalovksy answers "it must matter" because the protagonists keep on trying for redemption.<br /><br />Yet behind this saga of 'man against landscape' something seems to hover, shadowy, almost substanceless, like the Eternal Old Man hermit who appears in every segment to guide or repudiate the protagonists, sometimes a mere spectactor, sometimes the enigmatic sage; a little behind and above all the other straightforward and logical incomprehensible ultimatums challenges and affirmations of the human characters, something invisible seems to lurk. Ghosts of the fathers appearing in sepia dreams, repeated shots of a star gleaming in the nightsky, a curious bear, indeed the Eternal Old Man himself; Konchalovksy calls for awe and reverence before a mystical land of some other order. In its treatment of a small backwoods community struggling against nature progress and time and in the ways it learns to deal with them, often funny bizarre and tragic at the same time, and in how the director never allows cynicism to override his humanism, it reminds me of Shohei Imamura's The Profound Desires of the Gods. When, in a dream scene, Alexei tears through the planks of a door on which is plastered a propaganda poster of Stalin to reach out at his (dead) father as he vanishes in the fog, the movie hints at the betrayal of the Soviet Dream, or better yet, at all the things lost in the revolution, this betrayal made more explicit in the film's fiery denouement. The amazing visuals, elegiac and somber with a raw naturalist edge, help seal the deal. By the end of it, an oil derric erupts in flames and the movie erupts in a wild explosion of pure cinema.