Er zijn veel versies van de klassieke roman 'Jane Eyre' van Charlotte Brontë, en als we rekening houden met de talloze recensies die erover zijn geschreven, is er ook een levendige discussie over welke van de twee de beste is. De korte filmversies lijden allemaal aan het feit dat het domweg niet mogelijk is de hele plot van de roman in een film van ongeveer 100 minuten te proppen, waardoor er in deze films maar weinig delen van de roman te zien zijn. De tv-serie is een passender format gebleken om alle verschillende afleveringen van het leven van de heldin te vertonen.<br />Er zijn drie tv-miniseries, uitgebracht in 1973, 1983 en 2006. De versie uit 2006 is niet alleen de slechtste van deze drie, maar ook de slechtste van alle Jane Eyre-bewerkingen en een treffend voorbeeld van een totaal overschatte film. De prachtige zinnen van de roman worden vervangen door banale en triviale, en cruciale scènes worden geschrapt of vervangen door scènes die niets met de roman te maken hebben. Waar het allemaal toe leidt, is dat de personages die worden beschreven niet alleen niets gemeen hebben met de Rochester- en Jane-figuren van de roman en zich precies in de tegenovergestelde richting gedragen, maar dat ook hun gedrag en taal absoluut niet overeenkomen met het gedrag van de periode waarin de roman zich afspeelt. Het is een dwaze soapopera, waarin de acteurs eruitzien en handelen alsof ze per ongeluk in de kostuums van de jaren vijftig van de negentiende eeuw zijn gestoken. Dit 'Jane Eyre' (zoals het zich durft te noemen) is inderdaad een klap in het gezicht van Charlotte Brontë.<br />De versie uit 1973 is zeer trouw aan de roman in die zin dat de lange dialogen tussen de heer Rochester en Jane bijna in hun volle lengte worden weergegeven. Maar wat in de roman prachtig werkt, werkt niet noodzakelijkerwijs ook op het scherm. Soms is de taal van de roman te complex en te ingewikkeld om op het scherm natuurlijk te lijken, en de voortdurende onderbrekingen van de dialogen van Jane's personage door Jane's eigen stem zijn niet altijd even mooi. De voice-overs van Sorcha Cusack dragen bij aan de indruk van kunstmatigheid en stagnatie. En ondanks het feit dat de roman trouw is gebleven, wordt de essentie van de scènes niet weergegeven. Een ander probleem is de rolverdeling van de hoofdpersonen. Sorcha Cusacks vertolking van Jane als een stoutmoedige, zelfverzekerde, wereldwijze jonge vrouw is volkomen in tegenspraak met het literaire model, en Michael Jayston, hoewel hij een goede acteur is, bezit domweg niet de indrukwekkende fysieke uitstraling en het charisma die nodig zijn om Rochester te spelen. Hoewel het een redelijke vertolking is, weet het de passie en intensiteit van de roman niet goed over te brengen, en het publiek wordt er nooit echt door geboeid.<br />Alle fouten van de versie uit 1973 zijn gecorrigeerd in de tv-miniserie van 1983 met Timothy Dalton en Zelah Clarke. Hoewel Timothy Dalton vanuit een puristisch standpunt gezien te knap, lang en slank is om Rochester te kunnen zijn, bezit hij de essentiële eigenschappen voor de rol: hij heeft een imposante fysieke uitstraling, een grote aantrekkingskracht en een air van zelfverzekerdheid en gezag. En ondanks zijn ontegenzeggelijk knappe uiterlijk ziet hij er grimmig en streng genoeg uit om de sombere meester van Thornfield overtuigend te kunnen spelen. Maar de uitmuntende kwaliteit van zijn optreden ligt in de manier waarop hij alle facetten van Rochesters karakter tot zijn recht laat komen. Van alle acteurs die Rochester hebben gespeeld, is hij de enige die ze allemaal weet te vangen: Rochesters hardvochtigheid, zijn bijna onbeschaamdheid, zijn humeurigheid en abruptheid, maar ook zijn humoristische kant, zijn tederheid, zijn zorgzaamheid en zijn diepe, hartstochtelijke liefde. De taal van Zelah Clarke is al even voortreffelijk. Zelfs de meest vergezochte en gecompliceerde gedachten van Rochester klinken volkomen waar en natuurlijk wanneer Dalton ze uitspreekt. Hij is de ultieme Rochester, onovertroffen en onovertroffen, en na hem in deze rol te hebben gezien, is het onmogelijk je voor te stellen dat je Rochester op een andere manier of door een andere acteur zou kunnen spelen.<br />Zelah Clarke levert een even uitstekende rol in een rol die misschien nog moeilijker te spelen is dan die van Rochester. Ze speelt precies de Jane uit het boek, een uiterlijk verlegen, gereserveerde en op haar hoede zijnde jonge vrouw, maar die een grote diepte van gevoel en een even grote wilskracht bezit. Ze vangt prachtig de dualiteit in Jane' Haar karakter: aan de ene kant bescheidenheid en respect, aan de andere kant vuur en passie, haar schijnbare broosheid en haar ontembare gevoel voor goed en kwaad. Dalton en zij hebben een geweldige chemie en hun scènes samen zijn pure verrukking.<br />Wat trouw aan het literaire model betreft, citeert deze versie de roman ook letterlijk, net als de versie uit 1973, maar met één belangrijk verschil: de dialogen zijn in deze versie ingekort, maar de kernzinnen die essentieel zijn voor de karakterisering van de hoofdpersonen en de ontwikkeling van de plot zijn onveranderd gebleven. Op die manier vermeed de tekstschrijver elke vorm van kunstmatigheid en behield hij de schoonheid en originaliteit van Charlotte Brontës taal. En in tegenstelling tot de eerdere BBC-versie is de essentie van elke scène perfect vastgelegd.<br />De plot van het boek wordt nog nauwkeuriger gevolgd dan in de serie uit 1973. Het is bijna een scène voor een scène-opvoering van het boek, waarin aan elke episode van Janes leven evenveel tijd en aandacht wordt besteed. Het is de enige Jane Eyre-versie met een zigeunerscène die de roman waardig is, en de enige die recht doet aan de cruciale en hartverscheurendste scène van het boek, wanneer Jane en Rochester elkaar na de geannuleerde bruiloft ontmoeten. Vooral Timothy Dalton speelt die scène voortreffelijk. Hij vertolkt met bijna pijnlijke intensiteit Rochesters smart als hij beseft dat Jane dood is. Het is een hartverscheurende, bijna hartverscheurende scène, die de kijker nog lang zal bijblijven.<br />Zelfs met de kleinere rollen perfect gecast, een uitstekend script en twee ideale hoofdrolspelers is dit de definitieve en enige 'Jane Eyre'.
There are many adaptations of Charlotte Brontë's classic novel "Jane Eyre", and taking into consideration the numerous reviews written about them there is also a lively discussion on which of them is the best. The short film adaptations all suffer from the fact that it is simply not possible to cram the whole plot of the novel into a movie of about a 100 min. length, consequently these movies only show few parts of the novel. The TV series have proved to be a more suitable format to render all the different episodes of the heroine's life.<br /><br />There are three TV mini series, released in '73, '83 and 2006. The 2006 version is not only the worst of these three, but the worst of all Jane Eyre adaptations and a striking example of a completely overrated film. The novel's beautiful lines are substituted by insipid and trivial ones, and crucial scenes are either deleted or replaced by scenes which have nothing whatever to do with the novel. What it all leads to then is that the characters portrayed have not only nothing in common with the Rochester and Jane of the novel and behave in exactly the opposite way as described in the book, but that also their behaviour and language is absolutely not consistent with the behaviour of the period in which the novel is set. It is a silly soap opera, in which the actors look and act as if they had been put in the costumes of the 1850ies by mistake. This "Jane Eyre" (as it dares to call itself) is indeed a slap in the face of Charlotte Brontë.<br /><br />The 1973 version is very faithful to the novel in that the long dialogues between Mr. Rochester and Jane are rendered in nearly their full length. But what works beautifully in the novel does not necessarily work beautifully on the screen. At times the language of the novel is too complex and convoluted as to appear natural when spoken on screen, and the constant interruptions of the dialogues by Jane's voice-overs add to the impression of artificiality and staginess. And despite the faithfulness to the novel the essence of the scenes is not captured. Another problem is the casting of the main characters. Sorcha Cusack's portrayal of Jane as a bold, self-confident, worldly-wise young woman is totally at odds with the literary model, and Michael Jayston, although a good actor, does simply not possess the commanding physical presence nor the charisma necessary to play Rochester. Although a decent adaptation it simply fails to convey the passion and intensity of the novel and never really captivates the audience.<br /><br />All the faults of the '73 version stand corrected in the TV mini series of '83 with Timothy Dalton and Zelah Clarke. Although from a purist's point of view Timothy Dalton is too handsome, tall and lean to be Rochester, he possesses the essential qualities for the role: He has an imposing physical presence, great magnetism and an air of self-assurance and authority. And despite his undeniable handsomeness he looks grim and stern enough to play the gloomy master of Thornfield convincingly. But the excellence of his performance lies in the way he renders all the facets of Rochester's character. Of all the actors who have played Rochester he is the only one to capture them all: Rochester's harshness, nearly insolence, his moodiness and abruptness, as well as his humorous side, his tenderness, his solicitude and deep, frantic love. Dalton's handling of Charlotte Brontë's language is equally superb. Even Rochester's most far-fetched and complicated thoughts ring absolutely true and natural when Dalton delivers them. He is the definitive Rochester, unsurpassed and unsurpassable, and after watching him in this role it is impossible to imagine Rochester to be played in any other way or by any other actor.<br /><br />Zelah Clarke delivers an equally excellent performance in a role that is possibly even more difficult to play well than the one of Rochester. She portrays exactly the Jane of the novel, an outwardly shy, reserved and guarded young woman, but who possesses a great depth of feeling and an equally great strength of will. She catches beautifully the duality in Jane's character: her modesty and respectfulness on the one hand, and her fire and passion on the other, her seeming frailty and her indomitable sense of right and wrong. She and Dalton have wonderful chemistry and their scenes together are pure delight.<br /><br />As regards faithfulness to the literary model this version also quotes verbatim from the novel as does the '73 version, but with one important difference: The dialogues are shortened in this version, but the core lines which are essential for the characterisation of the protagonists and the development of the plot are rendered unchanged. Thus the scriptwriter avoided any artificiality of speech, while still fully preserving the beauty and originality of Charlotte Brontë's language. And in contrast to the earlier BBC version the essence of each scene is perfectly captured.<br /><br />The plot of the novel is followed with even greater accuracy than in the '73 series. It is nearly a scene for scene enactment of the novel, where equal time and emphasis is given to each episode of Jane's life. It is the only Jane Eyre adaptation that has a gypsy scene worthy of the novel, and the only one which does full justice to the novel's pivotal and most heartrending scene when Jane and Rochester meet after the aborted wedding. Timothy Dalton in particular plays that scene with superb skill. He renders with almost painful intensity Rochester's anguish as he realizes Jane's resolution to leave him, his frantic attempts to make her stay and his final despair as she indeed leaves him. It is a heartbreaking, almost devastating, scene, which will stay with the viewer for a long time.<br /><br />With even the smaller roles perfectly cast, an excellent script and two ideal leading actors this is the definitive and only true "Jane Eyre".