Ik heb Kurt Vonneguts Moedernacht nog niet gelezen (hoewel ik wel andere boeken van hem heb gelezen, allemaal uitstekende satires en veranderlijke romans). Nu ik Keith Gordons filmversie van zijn boek heb gezien, zal ik het in de nabije toekomst beslist moeten lezen. Het is het soort materiaal waarvan ik zeker weet dat het, als het niet in 1995/1996 als film was gemaakt, meteen zou zijn opgepikt in de tijd waarin veel periodes van post/toekomst-Holocaust/WW2-films heel populair zijn. Alleen is dit veel duisterder, maar ook veel aangrijpender, over de aard van het spelen van rollen en de werkelijke onderliggende verschrikking van het leven na de oorlog dan bijvoorbeeld _The Reader_. Het heeft te maken met het zeer reële gevaar van doen alsof in oorlogstijd, en daar gaat het in werkelijkheid om als je in de Tweede Wereldoorlog spioneert.<br /><br />Het zou één ding zijn als Moeder Nacht een script had met veel emotionele diepte en complexiteit over de morele keuze en de constante rol <0xE2><0x80><0x93> zelfs na het einde van de oorlog <0xE2><0x80><0x93> van Howard W. Cambpell (Nick Nolte), en dat heeft ze ook. Maar het is ook gewoon een sterk staaltje cinematografische techniek. Keith Gordon is niet iemand die ik gewoonlijk beschouw als een regisseur van echt sterk materiaal (meer <0xE2><0x80><0x93> dus ik denk terug aan hem als acteur, en vreemd genoeg kort met Vonnegut zelf in Back to School), maar dit is een openbaring. Hij beschouwt het verhaal van Campbell als een verhaal over een gebroken leven: een Duitse propagandaleider (de 'enige Amerikaan in Berlijn'), die in werkelijkheid een spion voor de Amerikanen is, maar wiens identiteit nooit bekend mag worden gemaakt, en die tegenover een toneelschrijver stond die in werkelijkheid tot 'een natie van twee' behoorde, hijzelf en zijn vrouw (Sheryl Lee). Het verhaal volgt hem vanuit zijn gevangeniscel, waar hij in 1961 in Israël op zijn proces wacht, terwijl hij zijn memoires schrijft en vertelt over zijn desillusie over het feit dat hij een 'alsof-nazi' was, en vervolgens in 1960, half verscholen in een New Yorks appartement, waar het grootste deel van de film zich afspeelt. Moederdag kan behoorlijk zwaar zijn, zoals op een niveau dat je zou kunnen associëren met de Pianist, maar op een ander emotioneel-cerebraal niveau dan de grimmige poëzie van die film. Gordon, via Vonnegut, probeert ons een sterke blik te geven op een man die niets heeft, behalve de herinnering (en later een vreemde omkering) aan zijn lang verloren liefde in een 'zus' die bij hem is teruggekomen in New York, dus hij wordt aan zijn lot overgelaten als hij bevriend raakt met een schilder (Alan Arkin, heel erg goed hier), en dan wordt ontdekt door een blanke racistische nieuwsbrief, die gekken naar zijn appartement leidt. Oppervlakkig gezien zou dit gewoon een rechttoe rechtaan spionageverhaal moeten zijn, maar niets is rechttoe rechtaan. Het 'iets' in het leven van deze man is onthutsend, maar uiteindelijk heeft hij het zelf gekozen. Campbell is een van die figuren die urenlang geanalyseerd kunnen worden, maar dezelfde conclusies kunnen worden getrokken (en in zekere zin weerspiegelen ze de zin die Goebbels zei): hoe groter de leugen, hoe meer mensen hem geloven. Behalve de paar uitverkorenen die met de leugen zijn begonnen en het geheim en de macht ervan kennen. Maar o, het zou al heel wat zijn als het alleen maar een prachtig en tragisch-komisch verhaal was, of als er een paar werkelijk fantastische optredens in zaten (wat het geval is: Nolte is hier op zijn best, en Sheryl Lee, die we ons misschien herinneren van Twin Peaks als Laura Palmer, speelt in meerdere rollen, vooral in de scène waarin ze onthuld dat ze niet 'echt' Helga is). Het is ook een schitterend gefotografeerde film, met briljante belichting en opnamen die de gemoedstoestand van het personage weerspiegelen, of gewoon de grimmigheid of misselijkmakende kleuren van de tijd (kijk naar de scène waarin een oude Campbell een film ziet van zijn jongere zelf die een tirade afsteekt, de combinatie van gezichten is geweldig). En de muziekkeuze verhoogt het niveau van de tragiek. Je zou kunnen zeggen dat sommige muziek te veel is, maar op andere momenten verheft ze het materiaal boven zijn eigen gebruikelijke dramatische dimensies en maakt ze het theatraal en plechtig over de menselijke natuur.<br />Het is niet altijd gemakkelijk om emotioneel naar een film te kijken, en sommige wendingen hebben die zweem van 'wauw', zoals in een spionageverhaal. Maar het is de subversieve kant van Vonnegut die blijft hangen, de manier waarop het leven uiterlijk en optreden nabootst, het leven dat de kunst nabootst en het leven dat de dood nabootst, en daar iets waardevols van maakt. Ik heb nog geen idee of het boek beter is dan de film (of andersom), maar op dit moment is het dat wel.' Het is moeilijk voor me om dit niet aan te bevelen aan iedereen die op zoek is naar een meesterwerk van post-Oorlog2/holocaustverhalen.
I haven't yet read Kurt Vonnegut's Mother Night (though I've read other books of his, all outstanding pieces of satire and game-changing novel pieces). After seeing Keith Gordon's film adaptation of his book, it will be an immediate must-read in the near future. It's the kind of material that I'm sure if it wasn't made in 1995/96 as a film, it would be picked up right away today in the time period when many period post/present-Holocaust/WW2 movies are quite popular. Except that this is much darker, though even more resonant, about the nature of playing roles and the real underlying horror of living with life after war than say The Reader. It's about the very real danger of pretending in wartime, which is what being a spy in WW2 is really all about.<br /><br />It would be one thing if Mother Night had a script with a lot of emotional depth and complexity about the moral choice and constant role- even after the war ends- for Howard W. Cambpell (Nick Nolte), which is does. But it's also just a really strong feat of cinematic technique. Keith Gordon is not someone I usually think of as a director of really strong material (more-so I think back to him as an actor, oddly enough featured briefly with Vonnegut himself in Back to School), but this is a revelation. He takes the story of Campbell as a story of a fractured life: a German propaganda master (the "only American left in Berlin"), who is actually a spy for the Americans but can never have his identity revealed, and was before a playwright who really belonged to "a nation of two", himself and his wife (Sheryl Lee). It follows him from his prison cell, awaiting trial in Israel in 1961, as he writes his memoir and tells of his disillusionment about being a 'pretend' Nazi, and then in 1960 in semi-hiding in a New York apartment, which is where the bulk of the film takes place.<br /><br />Mother Night can be quite heavy, like on a level one might associate with the Pianist, but on another more emotional-cerebral level than the stark poetry of that film. Gordon, by way of Vonnegut, is trying to give us a strong look at a man who has nothing, except the memory (and then later a weird transposition) of his long lost love in a "sister" who has come back to him in NYC, so he's left to his own devices when he befriends a painter (Alan Arkin, very very good here), and then is found out as a Nazi-in-hiding by a white supremacist newsletter, leading wackos to his apartment. On the surface this should be just a straightforward spy story, but not a thing is straightforward. The 'something' of this man's life is staggering, but it's ultimately of his own choosing. Campbell is one of those characters that could be analyzed for hours on end, but the same conclusions might be reached (and, in a way, mirrors the line Goebbels said): the bigger the lie, the more people believe it. That is except for the select few who started the lie and know its secret and power.<br /><br />But oh, it would be one thing if it were just a wonderful and tragic-comic tale, or another if it were featuring some really fantastic performances (which is does: Nolte is at his very best here, and Sheryl Lee, who we might remember from Twin Peaks as Laura Palmer, stuns in multiple roles, especially in the scene when she reveals she's not 'really' Helga). It's also a gorgeously shot film, with brilliant lighting and shots that reflect the state of mind of the character, or just the starkness or sickening colors of the time (watch the scene where an old Campbell watches a film of his younger self spouting out a rant, the juxtaposition of faces is great). And the music selections rise the level of tragedy. It could be argued some of the music is too much, but at other times it elevates the material past its own usual dramatic dimensions and makes it operatic, solemn about human nature.<br /><br />It's not always an easy film to take emotionally, and some of the twists do have that tinge of "whoa" as in any spy story. But it's the subversion from Vonnegut that sticks through, the way of taking appearance and performance, of life imitating art imitating life imitating death, and making it into something worth remembering. I have no idea just yet if the book is better than the film (or the other way around), but at the moment it's hard for me not to recommend this to anyone looking for a masterpiece of post WW2/holocaust storytelling.