Het is niet zo'n geweldige film als veel mensen denken (onder wie wijlen mijn tante, die zei dat het haar lievelingsfilm was). Maar dankzij de betere delen van deze film noir, met name die terecht beroemde finale, heeft de Lady van Sjanghai een meer dan belangrijke positie verworven als sleutel tot de sage van Orson Welles' falen om Hollywood te veroveren.<br />In 1946 was Welles' positie als Hollywood-figuur gemengd. CITYZANE werd niet erkend als de grote film die hij sindsdien is geworden, omdat hij werd aangevallen door de pers van Hearst en door insiders in Hollywood. Zijn pogingen om de totale controle te krijgen (over de regie, de productie en het acteerwerk) van zijn films leken een bedreiging te vormen voor het hele systeem. Zijn beste rol in die tijd was die van Edward Rochester in Jane Eyre, zogenaamd gespeeld door Robert Stevenson, maar in werkelijkheid grotendeels gespeeld (met Stevensons zegen) door Welles. Maar de eer ging naar Stevenson. Alleen _The Stranger_, een film die profiteerde van een naoorlogse belangstelling voor vluchtende nazi-oorlogsmisdadigers, maakte winst. Vijf jaar lang was het nauwelijks een groots record.<br />Welles keerde in 1946 terug naar Broadway, in de hoop zijn kritische vermogens te herwinnen met zijn productie van _Over the World in 80 days_. Maar ondanks de hulp van Mike Todd en Cole Porter bij het componeren van de muziek was de musical een mislukking. Zijn mislukking vond plaats op hetzelfde moment dat zijn vrouw, Rita Hayworth, op het hoogtepunt van haar carrière was met haar vertolking van gilda. Het huwelijk liep dus ook op de klippen.<br />Welles moest geld verdienen <0xE2><0x80><0x93> zijn Broadway-productie had tot zijn persoonlijke faillissement geleid. Hij verkocht zijn belang in de mogelijke filmrechten van _A Round the World_ aan Todd (waar hij uiteindelijk spijt van zou krijgen), en hij verkocht ook het idee van een film over de carrière van Henri Desire Landru aan Charlie Chaplin, die de regie zou krijgen (en er _MONSIEUR VERDOUX_ van maakte).<br />Het verhaal gaat dat Welles een winst van 10.000 dollar maakte. Met de belastingaangifte om zich zorgen over te maken belde Welles Cohn op en bood aan een film met Rita te maken als aanbetaling op een film. Cohn was bereid dat te doen, maar vroeg natuurlijk wat voor film het was. Dat was een verstandige vraag. Welles stond in een telefooncel in New York, in een apotheek met een boekenafdeling. Hij pakte een boek met de titel DE VRIJHEID VAN SHANGHAI en riep dat het een geweldige thriller was. Op de een of andere manier wist Welles de anders zo slimme Cohn ervan te overtuigen dat Welles wist waar hij het over had. Cohn zei dat hij zou kijken of hij de rechten kon krijgen en stuurde Welles zijn aanbetaling van 10.000 dollar. Nadat Cohn had opgehangen, kocht Welles het boek en las het <0xE2><0x80><0x93> en ontdekte dat het eigenlijk heel slecht was. Hij besteedde veel tijd aan het herschrijven van een behandeling en een scenario dat Rita's personage van Elsa Bannister zou opbouwen.<br />Het verhaal heeft in elk geval een merkwaardige plot. Michael O'Hara is een zeeman en havenarbeider. Hij redt Elsa Bannister, die kennelijk in een park in San Francisco door gangsters is aangevallen. Elsa is getrouwd met Arthur Bannister (Everett Sloane), een invalide strafpleiter met een uitstekende reputatie. Ze haalt hem over om Michael in te huren als schipper van hun jacht. Op de cruise zijn ook Bannister's sinistere partner George Grisby (Glenn Anders) en ene Sidney Broome (Ted De Corsia) aanwezig, die een detective blijkt te zijn die door Bannister is ingehuurd om Elsa in de gaten te houden. Wanneer ze maar even tijd hebben, proberen Michael en Elsa tijd met elkaar door te brengen, maar Broome of Grisby komt steeds weer opdagen.<br />Grisby doet Michael een aanbod: hij wil (om redenen die te maken hebben met zijn zogenaamde fatalistische kijk op de moderne maatschappij) ermee ophouden en doen alsof hij dood is. Volgens Grisby (de plot wordt hier onduidelijk) kan hij nog steeds zijn levensverzekering innen (hoewel dood?) en die gebruiken om naar de Stille Zuidzee te vluchten. Hij zal Michael 10.000 dollar betalen als hij doet alsof hij Grisby doodschiet. Dit geldt ook voor het daadwerkelijk ondertekenen van een document waarin de moord wordt toegegeven (Michael beseft niet dat zo'n bekentenis de noodzaak om een lijk te vinden zou wegnemen als al het andere bewijsmateriaal erop wijst dat Grisby waarschijnlijk dood is).<br />Natuurlijk wordt Grisby vermoord, en daarvoor wordt Michael gearresteerd, en ook voor de moord op Broome (met Michaels pistool doodgeschoten). Michael wordt berecht door Bannister, die hem verdedigt, en ontdekt dat Bannister een tweederangs rol speelt omdat hij wil dat Michael wordt veroordeeld. Michael is ervan overtuigd dat Bannister de eigenlijke moordenaar is, en weet net voor de uitspraak van de jury te ontsnappen. Hij wordt bewusteloos geslagen en op een verlaten kermis gedeponeerd, en dit leidt naar het beroemde 'paradijs'. Het is een vreselijk verwarrende film (zoals ik al eerder heb opgemerkt). Dat wil niet zeggen dat hij niet de moeite waard is om te zien <0xE2><0x80><0x93> visueel is hij opvallend. Kijk maar naar het gevecht tussen Michael en de politie in de kamer van de rechter, waar hij de deurwaarder tegen de boekenkast van de rechter gooit en het glas versplintert. Of naar het slimme gebruik van de fotografie om Hayworth te vangen die van een rots af duikt, weerspiegeld in de verrekijker van de wellustige Grisby.<br />Het acteerwerk is vrij goed, vooral dat van Sloane (misschien wel de beste filmrol van die voortreffelijke acteur). Glenn Anders was een van de beste acteurs van Broadway. Hij maakte maar zelden een film vóór de Lady van Shanghai, en zijn slijmerige Grisby is onvergetelijk. En Ted De Corsia doet het ook heel goed bij Broome, een rechercheur die in feite op zoek is naar zijn eigen interesses, tot zijn eigen schade en schande.<br />Wat Hayworth betreft, zij levert een prestatie af die heel anders is dan de meeste films die ze daarvoor heeft gemaakt (BLOED EN ZAND, TALES OF MANHATTAN en THE STRAWBERRY BLOND zijn uitzonderingen) en is een gedenkwaardige sirene. Welles' O'Hara is een heel ongebruikelijk personage voor de acteur, een sympathieke maar naïeve man die door schade en schande leert om niet te geloven wat hij stiekem wel wil geloven. Het is niet als in KANE, AMBERSOMS, OTHELLO, TOUCH OF EVIL, of CHIMES IN MIDNIGHT, maar desondanks is het een goede film.
It is not as great a film as many people believe (including my late aunt, who said it was her favorite movie). But due to the better sections of this film noir, particularly that justifiably famous "fun house" finale, THE LADY FROM SHANGHAI has gained a position of importance beyond it's actual worth as a key to the saga of Orson Welles' failure to conquer Hollywood.<br /><br />By 1946 Welles' position as a Hollywood figure was mixed. CITIZEN KANE was not recognized as the great movie it has since been seen as due to the way it was attacked by the Hearst press and by Hollywood insiders themselves. Welles' attempt at total control (direction and production and acting) of his movies seemed to threaten the whole system. His best job in this period was as Edward Rochester in JANE EYRE, supposedly shot by Robert Stevenson, but actually shot in large measure (with Stevenson's blessing) by Welles. But the credit went to Stevenson. Only THE STRANGER, a film benefiting from a postwar interest in fleeing Nazi war criminals, made a profit. For five years in Hollywood it was barely a great record.<br /><br />Welles returned to Broadway in 1946, hoping to recapture his critical abilities by his production of AROUND THE WORLD IN 80 DAYS. But despite the assistance Mike Todd, and Cole Porter composing the score, the musical was a failure. His failure occurred just at the same time that his wife, Rita Hayworth, was on the rise with her portrayal of GILDA. So the marriage was going on the rocks as well.<br /><br />Welles had to make money - his Broadway production had led to his personal bankruptcy. He sold his interest in the possible movie rights to AROUND THE WORLD to Todd (which he would eventually rue), and he also sold the idea of a film about the career of Henri Desire Landru to Charlie Chaplin, who was supposed to be directed in it (and who turned it into MONSIEUR VERDOUX).<br /><br />The story goes that Welles, with a $10,000.00 tax bill to worry about, called Cohn and offered to do a film with Rita for a down payment. Cohn was willing to do so, but naturally asked what the film was. It was a wise question. Welles was on a pay phone in New York in a pharmacy that had a book department. He grabbed a book with the title THE LADY FROM SHANGHAI, and raved that it was a great thriller. Somehow Welles convinced the normally astute Cohn that Welles knew what he was talking about. Cohn said he'd look into getting the rights, and sent Welles his down-payment of $10,000.00. After Cohn hung up Welles bought the book and read it - and found it was really pretty bad. He spent time rewriting a treatment and screenplay that would build up Rita's character of Elsa Bannister.<br /><br />Certainly it has a curious plot development. Michael O'Hara is a seaman/longshoreman. He rescues Elsa Bannister, when she is apparently attacked by gangsters in a park in San Francisco. Elsa is married to Arthur Bannister (Everett Sloane) a crippled criminal lawyer with a great reputation. She convinces him to hire Michael as the skipper of their yacht. The cruise also contains Bannister's sinister partner George Grisby (Glenn Anders) and one Sidney Broome (Ted De Corsia) who turns out to be a detective hired by Bannister to watch Elsa. When they can Michael and Elsa try to find time together, but Broome or Grisby keeps showing up.<br /><br />Grisby makes Michael an offer - he wants (for reasons connected to his so-called fatalistic view of modern society) to drop out of it, pretending to be dead. According to Grisby (the plot becomes murky here) he can still collect his life insurance (although dead?) and use it to run off to the South Seas. He will pay Michael $10,000.00 if he will pretend to shoot Grisby. This includes actually signing a document admitting to the murder (Michael does not realize that such an admission would wipe out the need to produce a corpse if all the other evidence suggests that Grisby is probably dead).<br /><br />Of course Grisby is killed, and Michael is arrested for that, and for the murder of Broome (shot with Michael's gun). Michael is tried with Bannister defending him, and discovers that the latter is doing a second rate job because he wants Michael to be convicted. Michael is convinced that Bannister is the actual murderer, and manages to escape just before the jury verdict. He is knocked out and deposited in a deserted carnival, and this leads to the famous "fun house" sequence and the conclusion of the film.<br /><br />It's a terribly confusing movie (as I have had commented on). That does not mean it's not worth seeing - visually it is striking. Witness the fight between Michael and the police in the trial judge's quarters, where he knocks the bailiff into the judge's bookcase, shattering glass. Or the clever use of photography to capture Hayworth diving from a rock, reflected on the lecherous Grisby's binoculars.<br /><br />The acting is pretty good, in particular Sloane (possibly that fine actor's best film role). Glenn Anders was a leading Broadway performer. He rarely made movies before THE LADY FROM SHANGHAI, and his slimy Grisby is unforgettable. Also Ted De Corsia does very nicely with Broome - a detective who is really looking for his own interests, to his own cost.<br /><br />As for Hayworth, she turns in a performance that was unlike most of what she had done before (BLOOD AND SAND, TALES OF MANHATTAN, and THE STRAWBERRY BLOND are exceptions), and is a memorable siren. Welles' O'Hara is a very unusual character for the actor - a likable but naive man who learns the hard way not to believe what he secretly wants to believe. It's not KANE, AMBERSOMS, OTHELLO, TOUCH OF EVIL, or CHIMES AT MIDNIGHT, but it is a good film for all that.