Het was een dubbel interessante ervaring. Om de een of andere reden was de grootste wetenschappelijke geest van de twintigste eeuw nooit de centrale figuur in een film*. De enige films met Einstein erin die ik me kan herinneren zijn CHAMPAIGN FOR CAESAR, waarin (net als in een 'deus ex ma-china') de grote man in een radioquiz een punt opheldert, zodat blijkt dat Ronald Colman uiteindelijk toch het juiste antwoord heeft gegeven, en BULLSHOT, waarin de grote Albert een van de twaalf vooraanstaande natuurkundigen en wetenschappers is die door de schurk met cannabis worden gedrogeerd, met de bedoeling een paar van hun machines te stelen. Het is opmerkelijk dat we in die twee gevallen, en ook in het IQ, te maken hebben met komedies. Tot nu toe heeft niemand geprobeerd een serieuze film te maken over het leven van Einstein, zoals John Hustons poging om er een te maken over FREUD met Montgomery Cliff. Ik denk dat het gewoon te moeilijk is om de wereld van wiskundige vergelijkingen of de geheimen van de elektromagnetische veldtheorie in een opwindende dialoog te brengen. Maar ja, nog maar drie jaar geleden hebben Russell Crowe en Christopher Plummer _A wonderful mind_ gemaakt. Misschien heeft niemand het echt geprobeerd.<br />(* Aan de andere kant herinnerde ik me, nadat ik dit had geschreven, de succesvolle komedie _Young EINSTEIN_ met _Yanny Serious_ van zo'n tien jaar geleden. Maar dat is een uitzondering en het was een spoof.)<br />De andere verrassing was de acteur die de grote Albert speelde. Het was Walter Matthau, die hier de tijd nam voor een serie films die hij in het laatste decennium van hun carrière samen met Jack Lemmon had gemaakt. Matthau was een uiterst bekwame en begaafde karakterspeler, zowel in komedies als in drama's, maar normaal gesproken waren zijn komische rollen varianten van zijn 'Whiplash Willie' Gingrich uit THE FORTUNE COOKIE. Het waren samenzweerders en gabbers. Later zouden ze hun misdadige neigingen afschudden omdat we ze aardig waren gaan vinden, maar het bleven mopperkonten. Maar zijn Albert Einstein is toevallig echt lief. Meer als zijn Kotch dan als Willie Clarke.<br />Hij speelt Albert als goeie ouwe oom Albert. Het schijnt dat Matthau' Einstein woont in Princeton met zijn nicht Catherine Boyd (Meg Ryan), en zij heeft een verhouding met een saaie professor, James Morland genaamd (Stephen Fry). Maar Fry's auto moet gerepareerd worden, en ze nemen hem mee naar de garage waar Ed Walters (Tim Robbins) werkt. Robbins valt voor Ryan, die zich tot hem aangetrokken voelt <0xE2><0x80><0x93> maar merkt dat hij de geestelijke uitrusting mist die zij bewondert. Die goeie ouwe oom Albert besluit, geholpen door zijn drie vrienden (Lou Jacobi, Joseph Maher en Gene Saks) om Robbins te helpen en van hem een schijnbaar onbekend natuurkundig genie te maken. Dit zal de deur openen naar een romance tussen hem en Ryan, vooropgesteld dat Ryan onder de indruk is en Fry de boel niet bederft (zoals hij hoopt). De sfeer is aangenaam, net als wanneer Matthau en zijn makkers een superfysica-quiz in elkaar flansen, waarbij ze Robbins helpen vals te spelen (door de positie van hun lichaam te veranderen). De intrige leidt uiteindelijk tot de regelrechte leugen dat de briljante Robbins een met atoomkracht aangedreven raket heeft gebouwd <0xE2><0x80><0x93> wat de belangen van de natie behartigt in de gedaante van president Eisenhower (Keene Curtis).<br />Het was een charmante komedie en voor Matthau een interessant staaltje omdat hij niet zo hyper was als normaal, maar veel ingetogener.
It was a doubly interesting experience. For some reason the greatest scientific mind of the 20th Century had never been the central figure in a movie*. The closest I can think of as films with Einstein in them are CHAMPAIGN FOR CAESAR, where (like a "deus ex ma-china") the great man is heard clarifying a point on a radio quiz show, so that Ronald Colman is proved to have given the correct answer after all, and in BULLSHOT where the great Albert is one of a dozen leading physicists and scientists who are drugged with cannabis by the villain, intent on stealing some machines of theirs. It is notable that in those two cases, and in IQ, we are dealing with comedies. So far nobody has tried to do a serious film about the life of Einstein, like John Huston's attempt to do one on FREUD with Montgomery Cliff. I guess it is just too hard to get the world of mathematical equations or the secrets of electro-magnetic field theory into exciting dialog. But then, only three years ago Russell Crowe and Christopher Plummer did A BEAUTIFUL MIND. Maybe nobody really has tried.<br /><br />(*Subsequently, after writing this, I remembered the successful comedy YOUNG EINSTEIN with Yahoo Serious about ten years ago. But that is an exception and it was a spoof.)<br /><br />The other surprise was the actor playing the great Albert. It was Walter Matthau, here taking time away from the series of films he did with Jack Lemmon in that last decade of their careers. Matthau was a highly capable and gifted character actor, in both comedy and drama, but normally his comic personas were variants of his "Whiplash Willie" Gingrich from THE FORTUNE COOKIE. They were connivers and gonifs. Later they would shed their criminal propensities because we had grown to like them, but they remained grumpy types. But his Albert Einstein happens to be genuinely sweet. More like his Kotch than like Willie Clarke.<br /><br />He plays Albert as good old uncle Albert. It seems that Matthau's Einstein is living in Princeton with his niece Catherine Boyd (Meg Ryan), and she is seeing a stuffy professor named James Morland (Stephen Fry). But Fry's car needs repairs, and they take it to the auto shop where Ed Walters (Tim Robbins) works. Robbins falls for Ryan, who is attracted to him - but finds that he lacks the mental equipment that she admires. Good old uncle Albert, aided by his three friends (Lou Jacobi, Joseph Maher, and Gene Saks) decide to give their assistance to Robbins and make him an apparently unrecognized physics genius. This will open the doors of romance between him and Ryan, provided Ryan is impressed and Fry does not spoil things (as he hopes to do).<br /><br />The atmosphere is sweet, as when Matthau and his chums rig up a super physics quiz that they help Robbins cheat on (by switching the positions of their bodies). The plot eventually leads to the outright lie that the brilliant Robbins has constructed an atomic powered rocket ship - which brings in the interests of the nation in the figure of President Eisenhower (Keene Curtis).<br /><br />It was a charming comedy, and an interesting stretch for Matthau in that he was not as hyper as normal, but far more subdued.