Dit is een complexe film die het effect onderzoekt van de Fordistische en Tayloristische vormen van industriële kapitalistische productie op de menselijke verhoudingen. Er wordt voortdurend gerefereerd aan assemblagelijnproductie, waar arbeiders worden behandeld als radertjes in een machine, onder toezicht van managers die met klemborden zwaaien, bepalen hoeveel haar de arbeiders blootgeven en arbeiders ontslaan (Stanley), die aan alle criteria voldoen (zoals zijn supervisor zegt: ze zijn altijd op tijd, het zijn harde werkers, ze doen goed werk), maar die in een niet nader gespecificeerde toekomst misschien een fout maken.<br />Dit systeem vernietigt gezinnen <0xE2><0x80><0x93> Stanley moet zijn vader naar een verpleeghuis sturen (waar hij snel sterft) nadat Stanley zijn baan is kwijtgeraakt. Iris' dochter is een alleenstaande tienermoeder die van de middelbare school af gaat om een baan in de fabriek te nemen. Er wordt verwezen naar het feit dat beide partners nu, nu het loon daalt, moeten werken, wat impliceert dat er niemand meer thuis is om voor de kinderen te zorgen. Iris' man is overleden aan een ziekte, en door de vele verwijzingen in de film naar de kosten van medische zorg, moet de kijker zich hebben afgevraagd of hij misschien met een betere en duurdere zorg had kunnen leven. De enige verwijzing naar rassengelijkheid in de film komt van een zwarte fabrieksarbeider wiens echtgenoot in de gevangenis zit (vermoedelijk is hij ook zwart en hebben zwarte mannen onevenredig veel gevangenisstraffen). Ze merkt op dat hij, net als zij, 'in de bak zit' <0xE2><0x80><0x93> haar familie bestaat uit een gevangene en een loonslaaf. Maar Stanley gelooft nog steeds in menselijke betrekkingen en is daarom voor het grootste deel van de film buiten het kapitalisme van de Fordisten te vinden. Hij geeft om zijn vader, ondanks het feit dat het zijn vaders baan als handelsreiziger was die tot zijn analfabetisme heeft geleid <0xE2><0x80><0x93> hij heeft menselijke betrekkingen nog niet teruggebracht tot een zuiver instrumenteel contract, zoals Iris' broer in de rechten (die daarmee de suggestie wekt dat hij'met de verkeerde zus is getrouwd'). Hij houdt zich niet, zoals Iris zegt, aan de werk-slaap-routine van alle anderen; hij gebruikt technologie en de technieken van de industriële productie op een ambachtelijke en creatieve manier, in een soort Bauhaus-ideaal. De ss'ers (zoals de Bauhaus-ss'ers) zijn van mening dat de mens met behulp van technologie in alle basale behoeften kan voorzien, waardoor hij meer vrije tijd heeft voor creatief menselijk werk en een betere verstandhouding met anderen. Hij staat ook buiten de traditionele geslachtsverhoudingen. Hij kookt, hij maakt schoon, hij zorgt voor zijn gezin en hij kan strijken. Iris, daarentegen, leeft in een traditionele mannelijke rol: ze is fabrieksarbeidster, de voornaamste bron van inkomsten voor haar gezin, en ze brengt Stanley in het publieke domein, dat traditioneel verboden terrein is voor vrouwen. Door hem te leren lezen en schrijven, geeft ze hem toegang tot de wereld van de kennis, die ook traditioneel mannelijk is. Hier wordt literatuur gebruikt als metafoor voor het (traditioneel mannelijke) publieke domein en de systemen van circulatie (monetair, voertuig, cultureel) die deelname aan het publieke domein mogelijk maken. Zonder deze toegang wordt Stanley gefeminiseerd <0xE2><0x80><0x93> de banen die voor hem openstaan zijn koken en schoonmaken. Hij wordt uitgesloten van alle reguliere circulatie, kan niet deelnemen aan het monetaire (kan geen bankrekening openen), aan het voertuig (kan geen rijbewijs halen, kan niet met de bus) en aan het sociale (hij vraagt of hij bestaat als hij zijn naam niet kan schrijven).<br />Nadat hij heeft leren lezen, grijpt hij naar boeken over autoreparatie, landbouw en spiritualiteit (de bijbel). Het Woord van God wordt daarom gerehabiliteerd en op dezelfde waardeschaal geplaatst als boeken over hoe je moet bidden. In feite is georganiseerde religie in het algemeen slechts heel af en toe aanwezig <0xE2><0x80><0x93> de bijbel verschijnt ook op een dressoir als de camera pans laat zien van Stanley en Iris die seks hebben. Het wordt echter erkend als een morele kracht <0xE2><0x80><0x93> Iris, duidelijk iemand die een 'goed' leven leidt, vermeldt aan het begin van de film dat haar rozenkrans een van de voorwerpen was die bij een tasjesroof verloren gingen.<br />Als hij eenmaal kan lezen, treedt hij in het systeem en krijgt een managementfunctie met een ziektekostenverzekering, een auto en een huis, en neemt zijn plaats in als hoofd van het gezin, de kostwinner. De film gaat over een industrieel ontwerper die producten verzint waarvoor anderen het gezwoeg van de lopende band moeten doorstaan om ze te produceren. Dit einde, waarschijnlijk het enige stukje conventioneel Hollywood in de film, is zo ongerijmd met alles wat eraan vooraf is gegaan dat ik me op zijn minst afvraag of het niet is ingegeven door een of andere studiobaas die zich plotseling zorgen maakte over het gebrek aan een feelgood-einde en het potentiële effect daarvan op de eindconclusie.<br />Nu we, volgens de deskundigen, comfortabel zijn overgestapt op het post-industriële kapitalisme, heeft de film ook iets nostalgisch, alsof we de historische afstand nodig hadden om echt te analyseren wat er in die periode is gebeurd.<br />Toch is het zo.' Het is zeer aanbevolen <0xE2><0x80><0x93> tenminste, als je je hersens wilt gebruiken. Vergeet het einde, en het is bijna een perfecte 10.
This is a complex film that explores the effects of Fordist and Taylorist modes of industrial capitalist production on human relations. There are constant references to assembly line production, where workers are treated as cogs in a machine, overseen by managers wielding clipboards, controlling how much hair the workers leave exposed, and firing workers (Stanley) who meet all criteria (as his supervisor says, are always on time, are hard workers, do good work) but who may in some unspecified future make a mistake. <br /><br />This system destroys families - Stanley has to send his father to a nursing home (where he quickly dies) after Stanley loses his job. Iris' daughter is a single teen mother who drops out of high school to take a job in the plant. References are made to the fact that now, with declining wages, both partners need to work, the implication being that there's nobody left at home to care for the kids. Iris' husband is dead from an illness, and with the multiple references in the film about the costs of medical care, the viewer must wonder if he might have lived with better and more costly care. Iris' brother in law gets abusive after yet another unsuccessful day at the unemployment office when his wife yells at him for buying a beer with her savings instead of leaving it for her face lift and/or teeth job (even the working class with no stake in conventional bourgeois notions of perfection and beauty buy into them). The one reference to race in the film is through a black factory line worker whose husband is in jail (presumably, he's also black, and black men suffer disproportionally high incarceration rates). She remarks that he, like her, "is doing time" - her family is composed of a prisoner and a wage slave.<br /><br />Stanley, however, still believes in human relations and is therefore for most of the film outside of the system of Fordist capitalism. He cares for his father in spite of the fact that it was his father's traveling salesman job that resulted in his illiteracy - he has not yet reduced human relations to a purely instrumental contract, as Iris' brother in law does (suggesting that he "married the wrong sister"). He does not, as Iris says, conform to the work-eat-sleep routine of everyone else; rather, he uses technology and the techniques of industrial production in an artisanal and creative way, in a sort of Bauhaus ideal. This was the dream of early modernists and 1920's socialists (such as the Bauhaus) - to use technology to provide for all basic needs, allowing for more free time for creative human work and fuller human relations. He is also outside of traditional gender relations. He cooks, he cleans, he cares for his family, and he knows how to iron. Iris, on the other hand, lives in a traditionally male role - she's a factory worker, the mains source of income for her (extended) family, and she brings Stanley into the public realm, traditionally off-limits to women. By teaching him to read and write, she gives him access to the world of knowledge, also traditionally gendered male.<br /><br />Literacy here is used as a metaphor for the (traditionally masculine) public realm and the systems of circulation (monetary, vehicular, cultural) that enable participation in the public realm. Without this access, Stanley is feminized - the jobs open to him are cooking and cleaning. He is excluded from all regular circulations, unable to participate in the monetary (can't open a bank account), in the vehicular (can't get a driver's license, can't ride the bus), and in the social (he asks if he exists if he can't write his name).<br /><br />After learning to read, he grabs books on auto repair, farming, and spirituality (the Bible). The Word of God is therefore relativized, placed on the same value plane as how-to books. In fact, organized religion in general is only very occasionally present - the Bible also appears on a dresser as the camera pans to find Stanley and Iris having sex. It is, however, acknowledged as a moral force - Iris, clearly a character devoted to living a "good" life, mentions at the beginning of the film that her rosary was among the objects lost in a purse snatching.<br /><br />Once able to read, he enters the system and lands a managerial position with a health care plan, a car, and a house, taking his place at the head of the family, the breadwinner. Presumably, he's an industrial designer, dreaming up products that will require others enduring the drudgery of the assembly line to produce. This ending, probably the only bit of conventional Hollywood in the film, is so incongruous with all that has come before that I at least wonder if it wasn't forced in by some Studio exec suddenly worried about the lack of a feel-good ending and its potential effect on the bottom line.<br /><br />Now that, according to the pundits, we've comfortably moved on to post-industrial capitalism, the film also has a slightly nostalgic feel, as though we needed the historical distance to really analyze what happened during that period. <br /><br />Nevertheless, it's highly recommended - at least if you want to exercise your brain. Disregard the ending, and it's close to a perfect 10.