Ik weet niet of ik het als een meesterwerk van 'niet' zou beschouwen, maar het komt er verdomd dicht bij in de buurt; het is buitengewoon goed gemaakt, artistiek, spannend, met een ingewikkelde plot, thematisch uitdagend en vol sombere, voorspelbare en seksueel-religieuze beelden. Er is ook wat prachtig camerawerk van Jan de Bont, een sfeervolle opname van Loek Dikker en voortreffelijk acteerwerk van Jeroen Krabbé en Renée Soutendijk, die de meest achterbakse, subtiele 'femme fatale' vertolking geven die ik ooit heb gezien. Zoals veel andere Europese films heeft deze film een onbeschaamde, niet-oordeelkundige houding ten opzichte van seks, naaktheid en de complexiteit van seks en is er geen enkele terughoudendheid om het allemaal te vermengen met religieuze en/of surrealistische (sommigen zouden het godslasterlijke) beelden. Ik moest er niet aan denken om een door lust gedreven homoseksueel het object van zijn vleselijke verlangen te zien visualiseren terwijl Jezus aan het kruis gekruisigd wordt, voordat ze het samen in een crypte op een begraafplaats gaan doen. Wat me nog meer verbaasde, was hoe deze bizarre film erin slaagde om de pretentieuze rotzooi volledig te omzeilen. Hij combineert de abstracte/surrealistische/parallelle fantasie-realiteitsscènes en op de een of andere manier werkt het allemaal. Zoals bij elk goed mysterie kun je de stukjes langzaam op hun plaats zien vallen naarmate de film vordert. Er is hier NIET sprake van een uit-het- linksveld-gerichte resolutie. De film heeft een richting, er is geen nodeloze opvulling, en als hij eenmaal is afgelopen, begin je het doel te begrijpen van wat je eerder misschien in verwarring heeft gebracht. Als je van het werk van Ken Russell en David Lynch houdt, kan ik je bijna garanderen dat je deze film geweldig zult vinden. Verdomme, als je geen idee hebt wie ze zijn, vind je hem misschien zelfs wel leuk.<br />Ik ga de plot niet bederven door te gedetailleerd te worden, maar de openingsscène van de film <0xE2><0x80><0x93> door een web zoals een spin zijn prooi vangt <0xE2><0x80><0x93> begint met Krabbé, als de ongeschoren, zelfingenomen biseksuele schrijver Gerard Reve (belangrijk genoeg ook de naam van de schrijver op wiens roman deze film is gebaseerd) en een rijke, mysterieuze, sexy vrouw genaamd Christine (Soutendijk, androgyne styling van androgyne Simone Simon-achtige onschuld/snoezigheid die behoorlijk verontrustend is), die misschien een letterlijke 'zwarte weduwe' is. De twee worden minnaars en trekken bij elkaar in, maar we krijgen te horen (door Christines bizarre gedrag en de veelvuldige verschijning van een andere vrouw <0xE2><0x80><0x93> gespeeld door Geert de Jong <0xE2><0x80><0x93> die al dan niet echt bestaat) dat er iets verschrikkelijks onder de oppervlakte broeit. Als een van Christines minnaars, de jonge en'mooie' Herman (Thom Hoffman) bij het huis opduikt, neemt de zaak een onverwachte wending. En meer hoef je niet te weten. Tot 1984 werd de film in de Verenigde Staten bekroond met de prijs voor beste buitenlandse film van het jaar van de Los Angeles Film Critics Association. De meest voorkomende video is de Media-uitgave, die een afschuwelijke titel heeft gekregen. Probeer die te vermijden en ga rechtstreeks naar de nieuwere, ondertitelde Anchor Bay-dvd-uitgave. Sinds hij naar Amerika is gekomen, heeft Verhoevens carrière zijn ups en downs gekend. Hij heeft een paar goede films gemaakt (Flesh & Blood, RoboCop) en een paar slechte (Showgirls). In feite lijkt Verhoevens grote hit Basic Instinct bijna op een minder interessante, juniorversie van The Fourth Man. Soutendjik probeerde het ook in Amerika, en omdat GRAVE SECRETS (1989) en EVE OF DESTRUCTION (1991) de beste aanbiedingen waren die ze kreeg, ging ze meteen terug naar Nederland.
I don't know if I'd consider it a masterpiece of not, but it's damn near close; it's extremely well made, artistic, suspenseful, intricately plotted, thematically challenging and full of bleak foreshadowing and sexual-religious imagery. There's also some great camera-work from Jan de Bont, an atmospheric score from Loek Dikker and outstanding acting from Jeroen Krabbé and Renée Soutendijk, the latter giving one of the most sneaky, subtle 'femme fatale' performance I've ever seen. Like many other European movies, this movie has an unashamed, non-judgmental attitude toward sex, nudity and the complexities of sexuality and has zero reservations about mixing it all up with religious and/or surrealistic (some would say blasphemous) images. In other words, if you can't bear the thought of seeing a lust-driven homosexual envisioning the object of his carnal desire as Jesus crucified on the cross before the two of them go at it inside a cemetery crypt then this might not be the movie for you. What surprised me more is how this bizarre movie managed to completely dodge being a pretentious mess. It mixes the abstract/surreal/parallel fantasy-reality scenes and somehow makes it all work. Like any good mystery, you can see the pieces slowly falling into place as the movie progresses. There is NOT an out-of-left-field resolution here. The movie has direction, there's no needless filler and once it concludes, you begin to understand the purpose of what may have confused you earlier. If you like the work of Ken Russell and David Lynch, I can almost guarantee you will love this movie. Hell, if you have no idea who they even are, you still might like it.<br /><br />I'm not going to spoil the plot by getting too detailed, but the film's opening shot - through a web as a spider catches its prey - sets the stage as Krabbé, as unshaven, smug, bisexual writer Gerard Reve (interestingly, also the name of the writer whose novel this is based on) crosses paths with a wealthy, mysterious, sexy woman named Christine (Soutendijk, melding androgynous stylings with Simone Simon-like innocence/cuteness that's pretty unnerving), who may be a literal 'black widow' responsible for the deaths of her three previous husbands. The two become lovers and move in with one another, but we're led to believe (through Christine's bizarre behavior and the frequent appearances of another woman - played by Geert de Jong - who may or may not actually exist) something terrible is boiling under the surface. When another of Christine's lovers, the young and "beautiful" Herman (Thom Hoffman), shows up at the house, things take an unexpected turn. And that's all you need to know.<br /><br />THE 4TH MAN was a huge art-house success in much of the world, but didn't make it over to the US until 1984, where it was awarded the Best Foreign Film of the year from the Los Angeles Film Critics Association. The most common video is the Media release, which has been horribly dubbed. Try to avoid that one and head straight for the newer subtitled Anchor Bay DVD release. Since coming to America, Verhoeven's career has had its ups and downs. He has made a few decent films (Flesh & Blood, RoboCop) and some lousy ones (Showgirls). In fact, Verhoeven's big hit Basic Instinct is almost like a less interesting, junior league version of The Fourth Man. Soutendjik also tried her hand at acting in America and since GRAVE SECRETS (1989) and EVE OF DESTRUCTION (1991) were the best offers she was getting, she headed right back home to the Netherlands.