Dit was de tweede van twee 'Hamlets' uit de jaren negentig. De eerste was die van Franco Zeffirelli, met Mel Gibson in de hoofdrol, uit 1990. Zeffirelli's versie was, net als die van Laurence Olivier uit 1948, gebaseerd op een verkorte versie van het stuk, waarbij veel van Shakespeares oorspronkelijke tekst was weggelaten. (Ik heb Tony Richardsons versie uit 1969 nooit gezien, maar die duurde minder dan twee uur, nog korter dan die van Zeffirelli, dus ik neem aan dat ook die verkort was.) Kenneth Branagh probeerde iets veel ambitieuzers: een film die gebaseerd was op de volledige tekst van het stuk, met een looptijd van ongeveer vier uur.<br />Met zijn 'Henry V' beweerde Branagh dat Oliviers kroon de belangrijkste Shakespeareaan was, wat hij bevestigde met zijn briljante 'Much Ado about Nothing'. 'Hamlet' was zijn derde Shakespeare-film als regisseur (hij speelde ook Iago in Oliver Parkers 'Othello' uit 1995) en is, zoals je zou verwachten, heel anders dan 'Much Ado Son'. De eerste film, opgenomen in een villa in de heuvels van Toscane en het prachtige omliggende platteland, is een vrolijke zomerfilm over alles wat het leven de moeite waard maakt.<br />'Hamlet' daarentegen speelt in de winter. (De bloemen in de beschrijving van Ophelia's dood doen vermoeden dat Shakespeare zelf aan de gebeurtenissen in de zomer heeft gedacht.) De film ziet er opvallend uit, weelderig en kil tegelijk. Hij is opgenomen in Blenheim Palace, mogelijk Engeland. Het is een van de meest imposante, statige villa's van het land, maar ook een nogal grimmig huis. De besneeuwde buitenscènes zijn koud en winters, de binnenscènes formeel en ingewikkeld. De handeling is gemoderniseerd naar het midden van de negentiende eeuw; de vrouwelijke personages dragen de ingewikkelde mode van dat tijdperk, terwijl de belangrijkste mannelijke personages voornamelijk schitterende militaire uniformen dragen. (Er is hier een contrast met Zeffirelli's film, waarin zowel het interieur als de kostuums opzettelijk sober zijn gehouden.) Het stuk wordt gedomineerd door beelden van corruptie en verval; het is misschien Branaghs bedoeling geweest om een prachtig decor te laten contrasteren met het onderliggende 'iets wat verrot is in de staat Denemarken'.<br />De film valt op door het grote aantal bekende acteurs, van wie sommigen heel kleine rolletjes hebben. Als je met je ogen knippert, mis je John Gieldgud of Judi Dench misschien wel. Blijkbaar had de productiemaatschappij een all-star cast nodig, want ze waren zenuwachtig voor een film van vier uur. Sommige geïmporteerde Hollywoodsterren, zoals Osric van Robin Williams, kwamen niet echt uit de verf, maar anderen, zoals Charlton Hestons Player King of Billy Crystals First Gravedigger, speelden hun rol heel goed. Yorick, die normaal gesproken alleen als schedel wordt gezien, wordt hier in een flashback gespeeld door de Britse komiek Ken Dodd. Brian Blessed, die vaak joviale personages speelt, is gecast als De Schim en speelt de scènes waarin hij echt angstaanjagend is.<br />Van de belangrijkste personages was Ophelia van Kate Winslet misschien wel de zwakste. De hoofdrolspeelster in zijn eerste twee Shakespeare-films was zijn toenmalige vrouw Emma Thompson, maar hun huwelijk eindigde in 1995 in een scheiding. Ik merkte echter wel dat ik wenste dat Thompson de rol had gekregen; hoewel Winslet in de krankzinnige Ophelia-scènes haar mannetje stond, leek ze zwak in de eerdere scènes waarin haar personage nog bij haar verstand is. (Ik gaf de voorkeur aan Helena Bonham Carter in Zeffirelli's versie.) Richard Briers speelt Polonius met een grotere waardigheid dan hem vaak wordt gegeven, eerder een wijze en ervaren raadsman dan een ouwe kletskous. Julie Christie geeft ook de rol van Gertrude waardigheid; ze doet geen poging, zoals bij Gibson en Glenn Close in de Zeffirelli-versie, om een incestueuze band tussen haar en Hamlet te suggereren. (Een interpretatie die meer aan Freud dan aan Shakespeare te danken is.) Het leeftijdsverschil tussen Christie en Branagh is groot genoeg om geloofwaardig te zijn als moeder en zoon, wat zeker niet het geval was bij Close en Gibson. (Oliviers Gertrude, Eileen Herlie, was, bizar genoeg, dertien jaar jonger dan hij.)<br />Branagh verklaarde dat zijn bedoeling bij het herstellen van de scènes die in filmversies vaak worden weggelaten, was 'het idee te versterken dat het stuk zowel een nationale als een binnenlandse tragedie is'. Er wordt veel nadruk gelegd op de oorlog met Noorwegen en de Noorse prins Fortinbras... een subplot dat helemaal door Zeffirelli wordt genegeerd. Deze nadruk op de nationale tragedie is misschien het best te zien in het karakter van Claudius, dat soms wordt gespeeld als een eendimensionale schurk. Iets in Derek Jacobi's optreden suggereert dat Claudius onder andere omstandigheden een goed mens had kunnen zijn, maar dat hij zich door ambitie en wellust heeft laten misleiden. Hij had een goede en trouwe dienaar van zijn broer kunnen zijn, maar heeft ervoor gekozen als een slechte koning te heersen. Hoewel hij wordt gekweld door schuldgevoelens, ziet hij geen manier om het kwaad dat hij heeft aangericht goed te maken.<br />Branagh, een wonderbaarlijk vloeiend sprekende spreker van Shakespeare.' In de hoofdrol is Branagh, net als Gibson, weinig geïnteresseerd in het oude concept van Hamlet als besluiteloos, passief en melancholiek. Zijn Hamlet is een actieve, fysieke, energieke Hamlet, iets wat het best tot uiting komt in zijn fatale duel met Laertes. Zijn leidende principe is geen wereldwijze wanhoop, maar een actieve afkeer van kwaad en corruptie.<br />Het was een gok voor Branagh om een epos van vier uur te maken, en de film deed het niet goed bij de kassa. Hij werd echter door veel critici geprezen, met name door James Berardinelli, die bijzonder enthousiast was. Mijn eigen mening is dat, wat de financiële resultaten ook waren, Branaghs gok in artistieke termen werd beloond. Door zich op de volledige tekst te concentreren, was hij in staat de volledige betekenis en de volledige emotionele kracht van Shakespeares meest complexe toneelstuk naar voren te brengen. Toen ik zijn _Much Ado Son_ bekeek, zei ik dat het de beste ooit gemaakte film van een komedie van Shakespeare was.
This was the second of two filmed "Hamlets" in the nineties, the first being Franco Zeffirelli's, starring Mel Gibson, from 1990. Zeffirelli's version, like Laurence Olivier's from 1948, was based upon an abridged version of the play, with much of Shakespeare's original text being cut. (I have never seen Tony Richardson's 1969 version, but as that ran to less than two hours, shorter even than Zeffirelli's, I presume that was also abridged). Kenneth Branagh was attempting something much more ambitious- a film based on the complete text of the play, with a running time of around four hours.<br /><br />With his "Henry V", Branagh claimed Olivier's crown as the cinema's leading Shakespearean, confirming his claim with his brilliant "Much Ado about Nothing", a rare example of a great film based on a Shakespeare comedy. "Hamlet" was his third Shakespeare film as director (he also acted as Iago in Oliver Parker's 1995 "Othello") and, as one might expect, it is very different to "Much Ado.". The earlier film, shot in a villa in the hills of Tuscany and the beautiful surrounding countryside, is a joyous, summertime film about everything that makes life worth living.<br /><br />"Hamlet", by contrast is set in the depths of winter. (The flowers in the description of Ophelia's death suggest that Shakespeare himself thought of the action happening in summer). The look of the film is particularly striking, both sumptuous and chilly. It was filmed at Blenheim Palace, possibly England's most grandiose stately home, but also a rather forbidding one. The snowy exterior scenes are cold and wintry; the interior ones formal and elaborate. The action is updated to the mid nineteenth century; the female characters wear the elaborate fashions of that era, while the principal male ones mostly wear splendid military uniforms. (There is a contrast here with Zeffirelli's film, where both the interiors and the costumes were deliberately subdued in tone). The play is dominated by images of corruption and decay; Branagh's intention may have been to contrast a splendid surface with the underlying "something rotten in the state of Denmark".<br /><br />The film is notable for the large number of big-name actors, some of them in very minor roles. (Blink, and you might miss John Gieldgud or Judi Dench). Apparently, an all-star cast was required by the production company, who were nervous about a four-hour film. Some of the imported Hollywood stars, such as Robin Williams' Osric, did not really come off, but others, like Charlton Heston's Player King or Billy Crystal's First Gravedigger, played their parts very well. Yorick, normally only seen as a skull, is here seen in flashback, played by the British comedian Ken Dodd. Brian Blessed, who often plays jovial characters, is cast against type as the Ghost, and makes the scenes in which he appears genuinely frightening.<br /><br />Of the major characters, perhaps the weakest was Kate Winslet's Ophelia. Branagh's leading lady in his first two Shakespeare films was his then wife Emma Thompson, but their marriage ended in divorce in 1995. I did, however, find myself wishing that Thompson had been cast in the role; although Winslet came into her own in the Ophelia's mad scenes, she seemed weak in the earlier ones where her character is still sane. (I preferred Helena Bonham Carter in Zeffirelli's version). Richard Briers plays Polonius with a greater dignity than he is often given, a wise and experienced counsellor rather than a prating old fool. Julie Christie also brings dignity to the role of Gertrude; there is no attempt here, as there was with Gibson and Glenn Close in the Zeffirelli version, to suggest an incestuous attachment between her and Hamlet. (An interpretation which owes more to Freud than it does to Shakespeare). The age difference between Christie and Branagh is great enough for them to be credible as mother and son, which was certainly not the case with Close and Gibson. (Olivier's Gertrude, Eileen Herlie, was, bizarrely, thirteen years younger than him).<br /><br />Branagh stated that his intention in restoring those scenes which are often cut in cinematic versions was to "reinforce the idea that the play is about a national as well as domestic tragedy." Much stress is placed upon the war with Norway and the Norwegian Prince Fortinbras- a subplot ignored altogether by Zeffirelli. This emphasis on national tragedy is perhaps best shown in the character of Claudius, sometimes played as a one-dimensional villain. There is something about Derek Jacobi's performance which suggests that Claudius could have been a good man under different circumstances, but that he allowed himself to be led astray by ambition and lust. He could have been a good and loyal servant to his brother, but chose to rule as a bad king. Although he is tormented by guilt, he can see no way to make amends for the evil he has done.<br /><br />Branagh, a wonderfully fluent speaker of Shakespeare's verse, is superb in the main role. Like Gibson, he has little time for the old concept of Hamlet as indecisive, passive and melancholy. His is an active, physical, energetic Hamlet, something best shown in his fatal duel with Laertes. His guiding principle is not world-weary despair, but an active disgust with evil and corruption.<br /><br />It was a gamble for Branagh to make a four-hour epic, and the film did not do well at the box office. It was, however, praised by many critics, James Berardinelli being particularly enthusiastic. My own opinion is that, whatever the financial returns may have been, Branagh's gamble paid off in artistic terms. By concentrating on the full text, he was able to bring out the full meaning and full emotional power of Shakespeare's most complex play. When I reviewed his "Much Ado", I said it was the greatest ever film of a Shakespeare comedy. His "Hamlet" may just be the greatest ever film of a Shakespeare tragedy. 10/10