Margarethe von Trotta, geboren in 1942 in Berlijn, was actrice en nu is ze een heel belangrijke regisseur en schrijfster. Ze is beschreven, misschien zelfs onterecht karikaturaal beschreven, als een regisseur wier toewijding om de gevoeligheid van een vrouw op het witte doek te brengen zwaarder weegt dan haar artistieke kracht. 'Rosenstrasse', die gemengde en zelfs vreemde recensies heeft gekregen (het artikel in de New York Times was een van de meest negatieve, agressieve recensies die ik ooit in die krant heb gelezen), is geen perfecte film. Het is een mooie film en een getuigenis van een zeldzame samenwerking van succesvolle tegenstanders van het genocideregime van de nazi's door, uitgerekend, de onbetekenend machteloze Duitsers die in een Berlijnse straat demonstreren. Het Rosenstrasse-incident wordt beschreven in de context van een jonge vrouw die op zoek is naar informatie over het nooit onthulde leven van haar moeder als kind in de Duitse hoofdstad tijdens de Tweede Wereldoorlog.<br />De echtgenoot van Ruth Weinstein (Jutta Lampe) is overleden en in een verrassende terugkeer naar een orthodox-joodse levensstijl die tot nu toe kennelijk nog lang niet aan de orde is geweest, 'zit sjivve' (het rouwritueel van de joden dat een week duurt), maar ze staat erop de strikte voorschriften van haar geloof te volgen. Haar appartement in New York City weerspiegelt de weelde die door de inspanningen van haar overleden echtgenoot is verworven. Haar in Amerika geboren dochter Hannah (Maria Schrader) en haar broer zijn een beetje ontstemd door de orthodoxe orthodox-joodse praktijken van hun moeder, maar ze vallen haar bij. De moeder wijst de aanwezigheid van Hannahs verloofde koel af, een niet-jood die Luis heet (Fedja van Huet). Een huiselijke crisis zou wel eens kunnen uitbreken als Ruth waarschuwt dat ze Hannah zal verstoten als ze haar vertroeteling niet opgeeft, knappe Luis. Blijf op de hoogte.<br />Een nicht komt haar de laatste eer bewijzen en geeft ook aanwijzingen aan een geïnteresseerde Hannah over een oorlogsmysterie over de jeugd van haar moeder in Berlijn. Hannah is geïntrigeerd <0xE2><0x80><0x93> ze vraagt het aan haar moeder, die resoluut weigert over dat deel van haar leven te praten. Dit is heel, heel realistisch. Ik ben opgegroeid met ouders die net op tijd uit nazi-Duitsland zijn gevlucht en ik heb veel kinderen gekend van wie de familie, in zijn geheel maar meestal gedeeltelijk, aan de Holocaust is ontsnapt. Die dagen werden gewoon niet besproken. En dus gaat Hannah, die heeft gehoord dat een Duitse niet-joodse vrouw Ruths leven heeft gered, naar Berlijn, in de hoop dat de redder nog in leven is. Als dat niet het geval was geweest, zou het een heel korte film zijn geweest. Maar Ruth, die zich voordoet als historicus, weet de 90 jaar oude Lena Fischer (Doris Schade) te lokaliseren, die inmiddels weduwe is. Terwijl de blij-dat-hij-wordt-ondervraagd maar geschokt door onderdrukte herinneringen Lena haar verhaal vertelt, verschuiven de scènes naadloos tussen het heden en de hoofdstad van de oorlog.<br />De jonge Lena uit 1943 (Katja Riemann) was een uitstekende pianiste die getrouwd was met een joodse violist, Fabian Fischer (Martin Feifel). Met de komst van het naziregime moest hij gebruik maken van 'Israel'. als tweede naam, net zoals Joodse vrouwen 'Sarah' aan hun naam moesten toevoegen (ik wou toevallig dat IMDb Fabians naam niet op zijn lijst van personages had gezet, inclusief het valse 'Israël').<br />Terwijl Duitsland het grootste deel van zijn Joodse bevolking naar concentratiekampen deporteerde, werden degenen die met 'Ariërs' trouwden vrijgesteld. Een tijdlang. Tot 1943, toen het regime besloot hen ook op te nemen (de meesten waren mannen; een minderheid bestond uit Joodse vrouwen die met niet-Joden waren getrouwd). Hier wordt de razzia in al zijn angstaanjagende hevigheid getoond.<br />De jonge Lena probeert haar man te vinden. Het enige wat zij en veel andere vrouwen weten is dat ze in een gebouw aan de Rosenstrasse opgesloten zitten. De groep ongeruste vrouwen wordt steeds groter. Sommige van hen zijn meelijwekkend op zoek naar hulp van Duitse officieren die, zoals te verwachten was, hulp weigeren en hen ook verbaal uitschelden ('joodse hoer' is een van de benamingen). Als subplot neemt Lena de achtjarige Ruth min of meer over, die zich verstopte toen haar moeder werd gegrepen (denk eraan, Ruth zit nu op sjivve in Manhattan). Het kind Ruth wordt innemend geportretteerd door Svea Lohde.<br />Door steeds bozer wordende protesten krijgen de vrouwen uiteindelijk de overhand. De mannen, en een handjevol vrouwen, worden vrijgelaten. Zoals in het echte verhaal: de nazi's zwichtten, een van de zeldzame, bijna ongehoorde keren dat de gekken een nederlaag toegaven in hun moorddadige agenda (een andere was de beëindiging van de euthanasiecampagne om het Reich te bevrijden van geesteszieken en chronisch invaliden, maar dat is een ander verhaal).<br />Von Trotta bouwt de spanning op, en het verhaal van beide vrouwen is zowel persoonlijk als universeel. Hannah blijft de ouder wordende Lena aansporen, die langzaam, zo vermoed je, begint te vermoeden dat ze niet te maken heeft met een gewone historicus, maar met iemand die meer te weten wil komen over het meisje dat ze heeft gered, het kind van wie de moeder is vermoord. De contrasten tussen de Rosenstrasse uit 1943, een decor, en de straat van vandaag in een bruisend, herbouwd, verenigd Berlijn zorgen voor een terugkerend thematische element. Het Berlijn van vandaag draagt de erfenis, maar niet de littekens van een monsterlijk verleden. Von Trotta maakt dat heel goed duidelijk.<br />De hoofdrollen zijn allemaal indrukwekkend. Lena's echtgenoot is weliswaar sterk, maar wordt ook gezien als volkomen hulpeloos in de val van de opsluiting met een waarschijnlijke toekomst van deportatie (wat door alle personages <0xE2><0x80><0x93> inclusief de plaatselijke politie en het leger <0xE2><0x80><0x93> duidelijk wordt begrepen als een enkele reis naar de vergetelheid). De oudere Ruth wordt katalyserend gedwongen om de confrontatie aan te gaan met demonen die ze in haar gelukkige New Yorkse leven lang heeft onderdrukt. Hannah is heel geloofwaardig als een jonge vrouw wier vaders dood de behoefte opwekt om het verleden van haar familie te ontdekken. Zulke dingen gebeuren (hoewel de criticus van de Times dat niet schijnt te weten).<br />Von Trotta's spel is zeker, maar niet perfect. Een scène met Goebbels tijdens een soiree waarin hij van Lena's vioolspel geniet is onnodig en leidt af. De suggestie dat ze misschien naar bed is geweest met de propagandaminister, de meest fanatieke aanhanger van Hitler op het hoogste niveau, om haar echtgenoot te redden, doet afbreuk aan de wonderbaarlijke prestatie van de demonstrerende echtgenoten en familieleden. De meeste Duitse officieren komen uit de middenmoot en worden gevormd door de 'kopie en paste'-school van de Teutoonse gemeenheid van Erich von Stroheim. Maar dat is begrijpelijk. Het verhaal van de Rosenstrasse is het onderwerp geweest van boeken en artikelen en sommigen beweren dat het een paradigmakwestie is, omdat ze menen dat er veel meer Joden hadden kunnen worden gered als er meer Duitsers hadden geprotesteerd. Helaas is dat argument onzin. De Duitse vrouwen die in de Rosenstrasse woonden, hadden een diep en begrijpelijk eigenbelang. De meeste Duitsers bevonden zich op een lijn ergens tussen passief en virulent antisemitisme. Daarom was het protest in de Rosenstrasse zo goed als uniek. Of je nu de theorie van Goldenhagen gelooft of niet, dat de meeste Duitsers bereidwillige medeplichtigen waren van de feitelijke moordenaars, het valt niet te ontkennen dat het pre-nazi-exotische antisemitisme vanaf 1933 uitbarstte in een virulent geweld.<br />De oudere Lena merkt op dat wat de vrouwen hebben bereikt, was: ' 'Een lichtstraal' in een kwade tijd. De meeste mannen en vrouwen die op het nippertje aan de dood waren ontsnapt, overleefden de oorlog. Dus was het 'een lichtstraal', en Von Trotta's film is een baken van verlichting dat laat zien dat sommigen werden gered door de moed van grotendeels doodgewone vrouwen, en dat er voor elk leven dat wordt gered, een gelegenheid bestaat om te vieren dat er iets bestaat. En dat er altijd iets zal bestaan.<br /><br />9/10.
Berlin-born in 1942 Margarethe von Trotta was an actress and now she is a very important director and writer. She has been described, perhaps even unfairly caricatured, as a director whose commitment to bringing a woman's sensibility to the screen outweighs her artistic strengths. "Rosenstrasse," which has garnered mixed and even strange reviews (the New York Times article was one of the most negatively aggressive reviews I've ever read in that paper) is not a perfect film. It is a fine movie and a testament to a rare coalescing of successful opposition to the genocidal Nazi regime by, of all peoples, generically powerless Germans demonstrating in a Berlin street.<br /><br />Co-writer von Trotta uses the actual Rosenstrasse incident in the context of a young woman's search for information about her mother's never disclosed life as a child in the German capital during World War II.<br /><br />The husband of Ruth Weinstein (Jutta Lampe) has died and in a surprising reversion to an orthodox Jewish lifestyle apparently hitherto in long abeyance, Ruth not only "sits shivah" (the Jews' week-long mourning ritual) but she insists on following the strict proscriptions of her faith. Her apartment in New York City reflects the affluence secured by her deceased spouse's labors. Her American-born daughter, Hannah (Maria Schrader) and her brother are a bit put-off by mom's assumption of restrictive orthodox Jewish practices but they pitch in. The mother coldly rejects the presence of Hannah's fiance, a non-Jew named Luis (Fedja van Huet). A domestic crisis might well erupt as Ruth warns that she'll disown Hannah if she doesn't give up doting, handsome Luis. Stay tuned.<br /><br />A cousin arrives to pay her respects and also drops clues to an interested Hannah about a wartime mystery about mom's childhood in Berlin. Hannah is intrigued - she queries her mom who resolutely refuses to discuss that part of her life. This is very, very realistic. I grew up with parents who fled Nazi Germany just in time and I knew many children whose families, in whole but usually in part, escaped the Holocaust. Those days were simply not discussed.<br /><br />So Hannah, having learned that a German gentile woman saved Ruth's life, traipses off to Berlin hoping to find the savior still breathing. Were she not, this would have been a very short film. But Ruth, pretending to be a historian, locates 90 year-old Lena Fischer (Doris Schade), now a widow. As the happy-to-be-interviewed but shaken up by repressed memories Lena tells her story, the scenes shift fairly seamlessly between present day Berlin and the war-time capital.<br /><br />The young Lena of 1943 (Katja Riemann) was a fine pianist married to a Jewish violinist, Fabian Fischer (Martin Feifel). With the advent of the Nazi regime he was required to use "Israel" as a middle name just as Jewish women had to add "Sarah" to their names(incidentally I wish IMDb had not given Fabian's name on its characters list with the false "Israel" included-it simply perpetuates a name applied by Nazis as a mark of classification and degradation).<br /><br />While Germany deported most of its Jewish population to concentration camps, those married to "Aryans" were exempted. For a time. Until 1943 when the regime decided to take them too (most were men; a minority were Jewish women married to non-Jews). The roundup is shown here in all its frightening intensity.<br /><br />The young Lena tries to locate her husband. All she and many other women know is that they're confined in a building on Rosenstrasse. The crowd of anxious women builds up, some piteously seeking help from German officers who predictably refuse aid and also verbally abuse them ("Jew-loving whore" being one appellation). As a subplot Lena more or less adopts eight-year-old Ruth who hid when her mother was seized (remember, Ruth is now sitting shiva in Manhattan). The child Ruth is fetchingly portrayed by Svea Lohde. <br /><br />Through increasingly angry protestations the women finally prevail. The men, and a handful of women, are released. As in the real story the Nazis gave in, one of the rare, almost unprecedented times when the madmen acknowledged defeat in their homicidal agenda (another was the termination of the euthanasia campaign to rid the Reich of mental defectives and chronic invalids but that's another story).<br /><br />Von Trotta builds up the tension and each woman's story is both personal and universal. Hannah continues to prod the aging Lena who slowly, one gathers, begins to suspect she's not dealing with an ordinary historian but rather someone with a need to learn about the girl she rescued, the child whose mother was murdered.<br /><br />The contrasts between Rosenstrasse of 1943, a set, and the street today in a bustling, rebuilt, unified Berlin provide a recurring thematic element. Today's Berlin bears the heritage but not the scars of a monstrous past. Von Trotta makes that point very well.<br /><br />The main actors are uniformly impressive. Lena's husband while strong is also shown as totally helpless in the snare of confinement with a likely outlook of deportation (which is shown to have been clearly understood by all characters - including the local police and military - as a one-way trip to oblivion). The older Ruth is catalytically forced to confront demons long suppressed in her happy New York life. Hannah is very believable as a young woman whose father's death triggers a need to discover her family's past. These things happen (although the Times's critic appears not to know that).<br /><br />Von Trotta's hand is sure but not perfect. A scene with Goebbels at a soiree enjoying Lena's violin playing is unnecessary and distractive. The suggestion that she may have gone to bed with the propaganda minister, the most fanatical top-level Hitler worshiper, to save her husband detracts from the wondrous accomplishment of the demonstrating spouses and relatives. Most of the German officers come from central casting and are molded by the Erich von Stroheim "copy and paste" school of Teutonic nastiness. But that's understandable.<br /><br />The Rosenstrasse story has been the subject of books and articles and some claim it's a paradigm case for arguing that many more Jews could have been saved had more Germans protested. Unfortunately that argument is nonsense. The German women who occupied Rosenstrasse were deeply and understandably self-interested. Most Germans were located on a line somewhere between passive and virulent anti-Semitism. THAT'S why the Rosenstrasse protest was virtually singular. Whether one buys or rejects the Goldenhagen thesis that most Germans were willing accomplices of the actual murderers it just can not be denied that pre-Nazi endemic anti-Semitism erupted into a virulent strain from 1933 on.<br /><br />The elderly Lena remarks that what was accomplished by the women was "a ray of light" in an evil time. Most of the men and women sprung from a near death trip survived the war. So "a ray of light" it was and von Trotta's movie is a beacon of illumination showing that some were saved by the courage of largely ordinary women and for every life saved an occasion for celebration exists. And always will.<br /><br />9/10