'La Maman et la putain' is de mooiste film aller tijden. En wat er misschien nog wel het ontroerendst aan is, is de relatie tussen de werkelijkheid en de kunst waarmee de film zich bezighoudt, die rechtstreeks geïnspireerd is op 'A la Recherche du temps perdu' van Proust.<br />Inderdaad vertellen 'La Maman et la putain' en 'In search of lost time' kennelijk hetzelfde verhaal: dat van het falen van de liefde, dat zich eindeloos herhaalt. De naam van de eerste vrouw is altijd Gilberte, en de tweede vrouw lijkt een verwrongen en misvormde dubbelgangster van Gilberte: Veronika is een 'hoer Gilberte', mooi als de nacht, terwijl Gilberte puur was en'mooi als de dag'. Na het mislukken van de eerste liefde begint er een tweede liefde, maar deze is zo te zien al verdoemd door de eerste. Veronika neemt de plaats in van Gilberte, in Alexandres leven en in de film. Ze verdringt haar steeds verder, eerst van tijd tot tijd, Gilberte is er nog steeds als Alexandre op Veronika wacht, en dan helemaal. Dat toont aan dat het hetzelfde trieste verhaal is dat zich herhaalt, dezelfde 'ontrouwe vrouw', zoals Alexandre zegt, die er eindeloos lijkt te zijn <0xE2><0x80><0x93> en ontrouw is voor Proust het hogere punt in de liefde, dat het laat bestaan, maar ook de illusies ervan onderstreept.<br />Kunst is wat de overgang veroorzaakt tussen wat er buiten is <0xE2><0x80><0x93> de illusie van liefde <0xE2><0x80><0x93> en wat er binnen is, wat de waarheid is, en die waarheid leren kennen. Als Veronika bijvoorbeeld opmerkt hoe vreemd Alexandre zijn bed opmaakt, antwoordt hij dat hij het in een film heeft gezien, en vervolgens dat een film daarvoor is gemaakt, 'om te leren leven, om een bed te maken'. Alexander wil leven zoals hij in een film leefde, hij wil dat zijn leven kunst is.<br />Deze opvatting van kunst is afkomstig van Proust, met wie Eustache dezelfde afwijzing deelt van 'politieke kunst' en realisme in de kunst. 'La Maman et la putain' verzet zich tegen een opvatting van kunst 'principieel politiek' <0xE2><0x80><0x93> zie bijvoorbeeld de ironische recensie van een politieke film van Alexandre. Zoals Proust zegt: 'De kunst houdt niet van al die proclamaties en bestaat alleen in stilte.' In de eerste plaats is kunst introspectie. En dat is ook de reden waarom realisme of naturalisme wordt verworpen: kunst moet de realiteit veranderen in een bestaand iets. Proust schrijft: 'Ik ontdek de illusie van realisme, wat een leugen is.' Daarom verbergt 'La Maman et la putain' zijn kunstmatigheid niet, maar onderstreept het des te meer door de manier waarop de acteurs 'zeggen' in hun tekst: 'Hoe meer je kunstmatig lijkt, des te hoger ga je,' zei Eustache.<br />Eustache en Proust delen allebei het idee dat de kunstenaar een 'translater' is van een innerlijke waarheid. Maar Alexandre faalde waar Eustache faalde. 'La Maman et la putain' vertelt ons dat een personage er niet in slaagt om te zijn wat hij werkelijk is. Je kunt de tragedie voelen die ontstaat als je verdergaat in de film, en dat wordt het droevigst. Je ziet het aan het gezicht van Alexandre, die steeds meer op een levende dode gaat lijken. Je ziet het aan het feit dat de scènes langer worden en dat er na een tijdje niets meer buiten gebeurt. Aan het eind van de film, als je Alexandre ziet schrijven en Veronika vraagt of hij zijn leven schrijft, kun je raden dat dat niet zo is, dat zelfs de literatuur heeft gefaald. Aan het eind van de film zie je de symbolische dood van Alexander, die verpletterd wordt door de zwaarte van de werkelijkheid. En in dat kleine verpleegsterskamertje lijkt Alexandre meer op Albertine dan op Marcel. Om dit falen te verklaren, kunnen we zeggen dat Alexandre een lezer van Balzac is. In 'Forme et signification' legt Jean Rousset uit dat de lezers van Balzac, Swann en Charlus, in de boeken van Proust niet in staat zijn tot een artistieke creatie, omdat ze vastzitten in de werkelijkheid, die ze voor kunst aanzien. Ze zien de werkelijkheid in de kunst en 'zijn zich niet bewust van de veranderingen die noodzakelijkerwijs bestaan tussen het leven van een kunstenaar en zijn werk, tussen werkelijkheid en kunst'. En dat is precies Alexandre. Hij beweert bijvoorbeeld dat hij 'om evenredige redenen van een vrouw houdt, omdat ze bijvoorbeeld in een Bresson heeft gespeeld'. Hij is net als Swann, die verliefd wordt op Odette omdat ze eruitziet als de vrouw van Botticelli.<br />'<br />' Het leven is misschien niet mijn roeping. Die gedachte komt inderdaad van Eustache, die zelfmoord pleegde, ook al zegt Alexandre het. Toch is er een verschil tussen Alexandre en Eustache: als Eustache echt Alexandre is, dan is Alexandre een dubbelganger zonder kunst, een afschuwelijk visioen van de kunstenaar, dat zijn angsten uitkristalliseert.<br />Door aan het eind van de film Veronika te laten vallen, wordt Alexandre veroordeeld tot illusies. Het is de dood die me doet denken aan de laatste beelden van de film, zowel in het gezicht van Jean-Pierre Léaud als in het eindeloze spugen van Veronika. Of misschien is het al de hel die het einde beschrijft, zoals in Sartes 'Huit-Clot', en absoluut niet zoals in de laatste bevrijding van 'Le Temps retrouvé'. Als Eustache Proust had gelezen, zou Alexandre het boek nooit hebben kunnen afmaken, altijd in de war door het leven en Veronika als hij het in zijn appartement of in de cafés probeert te lezen. 'La Maman et la Putain' is als een omgekeerde dubbelganger van 'Op zoek naar verloren tijden', dat vertelt hoe Alexander geen kunstenaar wordt, terwijl 'A la Recherche du temps perdu' vertelt hoe Marcel schrijver wordt (Genette).<br />Als, zoals Baudelaire zegt, een kunstenaar 'de werkelijkheid vertelt in het licht van zijn droom', is het zijn nachtmerrie die Eustache ons vertelt in 'La Maman et la putain'.
"La Maman et la putain" is the beautifulest film of all time. And what's most moving about it may be the relation between reality and art the movie deals with, which is directly inspired by Proust's "A la Recherche du temps perdu".<br /><br />Indeed, "La Maman et la putain" and "In search of lost time" apparently tell the same story : the one of the failure of love, which repeats itself endlessly. The first woman's name is always Gilberte, and the second woman appears like a twisted and deformed double of Gilberte : Veronika is like a "whore Gilberte", beautiful like the night, whereas Gilberte was pure, and "beautiful like the day". After the failure of the first love, a second love begins, but this one is like already doomed by the first one. Veronika takes the place of Gilberte, in Alexandre's life and in the movie. She progressively eclipses her, first by time to time, Gilberte's still coming when Alexandre waits for Veronika,then totally. That shows it's the same sad story repeating itself, the same "unfaithful woman", like Alexandre says, who appears endlessly - and unfaithful is for Proust the higher point in love, which makes it exist, but which also underlines its illusions.<br /><br />Art is what causes the passage between what's outside - the illusion of love - to what's inside, which is the truth, and is a learning of this truth. For instance, when Veronika notices the strange way Alexandre makes is bed, he answers that he saw it in a movie, and then, that a movie, "it's made for that, to learn how to live, how to make a bed". Alexander wants to live like he was in a film, he wants his life to be art. <br /><br />This conception of art comes from Proust, with whom Eustache shares the same rejection of "political art" and realism in art. "La Maman et la putain" fights against a conception of art "principaly political" - see for example the ironical review of a political movie by Alexandre. Like Proust says : "Art doesn't care for all this proclamations, and only exists in silence." First of all, art is introspection. And that also why realism or naturalism is rejected : art needs to transform reality to exist. Proust writes : "I discover the illusion of realism, which is a lie". That's why "La Maman et la putain" doesn't hide its artificiality, underlines by the way the actors "say" their text : "the more you seem artificial, the higher you go", said Eustache.<br /><br />Eustache and Proust both share this idea that the artist is a "translater" of a inner truth. But, Alexandre failed where Eustache succeed. "La Maman et la putain" tells us the failure of a character to be what he truly is. You can sens the tragedy arise when you go further in the movie, which becomes saddest. You can see it in the face of Alexandre, who looks more and more like a living-dead. You can see it by the fact that the scenes become longer, and that after a while, nothing happens outside. At the end of the movie, when you see Alexandre writing, and Veronika asking if he's writing his life,you can guess that he's not, that even literature failed. The end of the movie shows the symbolic death of Alexander, who is smashes by the heaviness of reality. And in this tiny nurse's room, Alexandre looks more like Albertine than Marcel.<br /><br />To explain this failure, we can say that Alexandre is a Balzac's reader. In "Forme et signification", Jean Rousset explains that, in Proust's, the readers of Balzac, who are Swann and Charlus, are unable of any artistic creation, because they're stuck in reality, which they mistake with art. They see reality in art and "are not aware of the transformations that necessarily exist between the life of an artist and his work, between reality and art". And that's exactly Alexandre. He claims for instance that he "loves a woman for parallel reasons, because she played in a Bresson's for example". He's like Swann, who falls in love with Odette because she looks like a Botticelli's woman.<br /><br />"Life is perhaps not my vocation". This thought is indeed by Eustache, who committed suicide, even if it's said by Alexandre. Nevertheless, there is a difference between Alexandre and Eustache : if Eustache is absolutely Alexandre, Alexandre is like a double without art, a horrible vision of the artist, which crystallizes his fears.<br /><br />By fallowing Veronika at the end of the movie, Alexandre is condemned to illusions. It's death that remind me the last frames of the movie, in the face of Jean-Pierre Léaud as well as in the endless pucking of Veronika. Or maybe it is already hell that describes the end, like in Sarte's "Huit-Clot", and absolutely not like in the final liberation of "Le Temps retrouvé". If Eustache had read Proust, Alexandre could never have finish the book , always perturbed by life and Veronika when he tries to read it at his apartment or in the cafés. "La Maman et la Putain" is like a inverse double of "In search of lost times", which tells how Alexander doesn't become an artist, whereas "A la Recherche du temps perdu" tells how Marcel becomes a writer (Genette).<br /><br />If, like Baudelaire says, an artiste tells "reality at the light of his dream", it is his nightmare that Eustache tells us in "La Maman et la putain".