Onlangs kreeg ik deze film als cadeau op dvd, en ik wist eerst niet of hij me zou bevallen (hoewel een van mijn favoriete acteurs een hoofdrol heeft). In feite is hij op weg om een favoriet te worden.<br />Ten eerste: het is gelukkig niet hetzelfde als het boek, waarvan ik het einde overdreven melodramatisch vind. Ten tweede: het is een van de beste films die ik over de Eerste Wereldoorlog heb gezien. 'Wat?' zou je kunnen vragen. 'Het is geen oorlogsfilm!' Het is waar: we zien geen veldslagen of bombardementen, geen loopgraven, geen gas. Maar het toont de kosten van de oorlog, de schade die is aangericht aan de levens van de mannen die erin hebben gevochten, en de impact die dit had op degenen die hen na stonden.<br />Eerst zien we Helen (Sarah Miles), de weduwe van een baronet, die op haar vrijlating uit een psychiatrische inrichting wacht. Alle vrouwen in de film lijken weduwen te zijn: sommigen van hen komen uit de oorlog, maar Helens veel oudere echtgenoot, Sir Thomas (we zien hem later op een foto), werd ziek en stierf terwijl zij op een feest was, vandaar haar door schuldgevoelens overmande instorting. Ze is verdwaald en eenzaam. Het prikkeldraad rond het ziekenhuisterrein doet denken aan krijgsgevangenkampen en loopgraven: net als veel mannen in de buitenwereld lijdt Helen aan een soort shellshock. Als ze uit het ziekenhuis komt, moet ze weer met beide benen op de grond komen te staan in de buitenwereld: een wereld die we door haar ogen ervaren als somber, troosteloos en onvriendelijk. Haar moeder kan haar geen echte steun bieden. Zelf is ze weduwe en heeft ze haar eigen emotionele afweer opgebouwd, waarachter ze zich verbergt om niet geconfronteerd te worden met het verdriet van haar dochter. (Zoals veel mensen, vooral in die tijd, schijnt ze geestesziekte g<0xC3><0xAA>nant te vinden.)<br />Ledbetter, de ingehuurde chauffeur, wordt een steun en toeverlaat, en helpt Helen om zich weer aan het leven aan te passen, maar ze beseft niet dat hij gevaarlijk geobsedeerd raakt door haar. Dit is een uitmuntende voorstelling van Robert Shaw. Ledbetter is een voormalig beroepssoldaat, een ex-sergeant-majoor die een boksclub runt en zijn eigen autoverhuurbedrijf heeft opgezet. Op het eerste gezicht lijkt hij taai en sterk, betrouwbaar, maar er zitten barstjes onder de oppervlakte: hij heeft zich niet echt aangepast aan het burgerleven. Hij verzint (om redenen die hij later uitlegt) een gezinsleven en een huiselijk leven dat hij niet heeft; hij heeft gewelddadige uitbarstingen met collega's, en seks zonder affectie. Als hij in de buurt komt van Helen, een vrouw met wie hij, zelfs met de grotere sociale vrijheid na de oorlog, niet realistischerwijs had kunnen hopen te trouwen, legt dat psychologische breuklijnen bloot die hem verscheuren. Tegenwoordig zou je de diagnose PTSS kunnen stellen.<br />Hetzelfde geldt voor de andere man in Helens leven. Zowel Ledbetter als Helen kent hem: Ledbetter had tijdens de oorlog onder hem gediend en Helen had hem in politieke kringen ontmoet en hem een 'popinjay' gevonden. Maar hij en Helen beginnen nu een relatie, waarbij Helen van plan is zijn politieke carrière te steunen, zowel financieel als emotioneel. Peter Egan, net terug van zijn toneelsucces als Stanhope in 'Journey'''s End' van de sheriff, maakt Hugh meer dan een onvolwassen schoft. Er volgt een onthullende, ingetogen scène achter in de auto tussen Helen en Hugh, waarin ze Brookes 'The Old Vicarage at Grantchester' citeren. Ze vraagt hem naar zijn oorlogservaringen: 'Was het heel erg?' Hij kan geen antwoord geven. Ze zegt: 'Nou, je bent nu terug.' Maar zijn zacht uitgesproken antwoord daarna: 'Ben ik dat? Soms vraag ik me af...' is de sleutel tot zijn karakter. Terwijl licht en schaduw over zijn gezicht flitsen, weten we dat er sommige verschrikkingen zijn die niet onder woorden kunnen worden gebracht. In een nerveuze toespraak (waarin Helen hem geruststelt) tegen de plaatselijke politici tijdens een diner, onthult hij dat hij zich als onafhankelijk zal opstellen, niet langer als liberaal (de partij die het land in de oorlog heeft betrokken). Zijn emotionele leven is net zo beschadigd als dat van Ledbetter. Hij kan zich niet gemakkelijk losmaken van Connie, die emotioneel en financieel van hem afhankelijk is: als we tussen de regels door lezen, is ze waarschijnlijk een oorlogsweduwe (misschien van een vroegere kameraad?) met een kind, wiens tekeningen we zien op de muur van haar huis. De crisis tussen het drietal breidt zich langzaam uit, met een angstaanjagende scène tussen Helen en Ledbetter in de auto, en Ledbetter die luistert naar Hugh en Connie als hij hen rijdt, terwijl Hugh Connie probeert over te halen dat ze hun relatie kunnen voortzetten, zelfs als zijn relatie met Helen zich ontwikkelt; dat hij haar in elk geval zal blijven steunen. Jaloezie, obsessie en zijn overtuiging dat hij Helen moet beschermen tegen een dubbelhartige gouddelver leiden ertoe dat Ledbetter haar en Hugh in haar huis met geweld confronteert.<br />Het einde is totaal anders dan dat van de roman, en is er beter door: het is dramatisch, maar minder melodramatisch, en heeft een niet-sentimentele toon. We beginnen met een personage dat herstelt van een zenuwinzinking; we eindigen met een ander die lijdt. Helen, zo voelt men, is nu wijzer en sterker dan beide mannen, die niet in staat zijn geweest zich volledig aan te passen aan het zogenaamde 'land voor helden' waarnaar ze terugkeerden uit de nachtmerrie van de totale oorlog. Het nieuwe einde is open: men voelt dat zij in elk geval zal omgaan met wat er voor hen ligt, zonder illusies. In dit opzicht weerspiegelt het goed de realiteit van de tijd waarin vrouwen (Helen, Connie en zovele anderen) de stukken moesten oprapen van een wereld waarin te veel mannen waren gestorven of thuisgekomen met verschillende graden van geestelijke en lichamelijke schade.<br />'Nou, jij dan.' 'Ben ik dat? Soms vraag ik me dat af.'
I was recently given this film on DVD as a gift, and was unsure at first if it would appeal (although one of my favourite actors has a leading role). In fact, it's on its way to becoming a favourite.<br /><br />First of all: thankfully, it's *not* the same as the book, the ending of which I think is excessively melodramatic. Secondly: it's one of the best films I've seen about the First World War. "What?" you may ask. "It's not a war film!" True: we see no battles or bombardments, no trenches, no gas. But it shows the cost of war, the damage done to the lives of the men who fought in it, and the impact this had on those close to them.<br /><br />We first see Helen (Sarah Miles), a baronet's widow, awaiting her release from a mental hospital. All the women in the film appear to be widows: some from the war, but Helen's much-older husband, Sir Thomas (we see him later in a photograph) was taken ill and died while she was at a party, hence her guilt-stricken breakdown. She is lost and lonely. The wire around the hospital grounds evokes POW camps and the trenches: like many of the men in the outside world, Helen is suffering from a kind of shell-shock.<br /><br />Out of hospital, she has to find her feet in the outside world again: a world we experience through her eyes as bleak, desolate and unfriendly. Her mother is unable to provide her with any real support. Herself a widow, she has put up her own emotional defences, behind which she hides to avoid dealing with her daughter's distress. (Like many people, especially in that time, she seems to find mental illness embarrassing.)<br /><br />Ledbetter, the hired driver, becomes a supportive presence, and helps Helen begin to adjust to life again, but she does not realise that he is becoming dangerously obsessed with her. This is a superb performance by Robert Shaw. Ledbetter is a former regular soldier, an ex-sergeant-major who runs a boxing club and has set up his own car-hire business. Superficially, he seems tough and strong, dependable, but there are cracks beneath the surface: he has not really adjusted to civilian life. He invents (for reasons he later explains) a family and home life he does not have; he has brutal outbursts with colleagues, and affection-less sex. Getting close to Helen  a woman whom, even with the greater post-war social freedom, he could not realistically have hoped to marry  exposes psychological fault-lines that tear him apart. These days, one might diagnose PTSD.<br /><br />The same is true of the other man in Helen's life, aspiring politician Captain Hugh Cantrip (Peter Egan). He is ambitious, handsome, but also very young. Tellingly, his girlfriend, Connie (Caroline Mortimer), mothers him, combing his hair and making sure he has a clean handkerchief before he goes out. He is known to both Ledbetter and Helen: the former had served under him during the war, and Helen had met him in political circles and had thought him a "popinjay". However, he and Helen now begin a relationship, with Helen intending to support his political career, financially and emotionally. Peter Egan, fresh from his stage success as Stanhope in R C Sheriff's 'Journey's End', makes Hugh more than an immature cad. There is a revealing, understated scene in the back of the car between Helen and Hugh, in which they quote Brooke's 'The Old Vicarage at Grantchester'. She asks, of his war experience, "Was it very bad?" He cannot answer. She says: "Well, you're back now." But his softly-spoken reply  "Am I? Sometimes I wonder"  is the key to his character. As light and shadow flicker across his face, we know that there are some horrors that cannot be put into words. The disproportionate casualties suffered by junior officers of his sort  straight out of school or university and expected to lead from the front  are well-known. In a nervous speech (during which Helen reassures him) to local political folk at a dinner-party, he reveals that he will stand as an Independent, no longer as a Liberal (the party which had taken the country into the war). His emotional life is as damaged as Ledbetter's. He cannot easily extricate himself from Connie, who depends on him emotionally and financially: reading between the lines, she is probably a war-widow (perhaps of a former comrade?) with a child, whose drawings we see on the wall of her home.<br /><br />***SPOILERS***<br /><br />The crisis between the trio builds slowly, with a frightening scene between Helen and Ledbetter in the car, and Ledbetter listening in to Hugh and Connie when he is driving them, as Hugh tries to persuade Connie that, even as his relationship with Helen develops, they can continue theirs; that he will, at least, continue to support her. Jealousy, obsession and his belief that he must protect Helen from a duplicitous gold-digger lead Ledbetter to confront her and Hugh violently in her home.<br /><br />The ending is entirely different from that of the novel, and is better for it: it is dramatic, but less melodramatic, and maintains an unsentimental tone. We began with one character recovering from a mental breakdown; we end with another suffering one. Helen, one senses, is now wiser and stronger than both the men, who have been unable fully to adapt to the so-called 'land fit for heroes' to which they returned from the nightmare of total war. The new ending is open: one feels that she, at least, will cope with whatever lies ahead, without illusions. In this, it reflects well the reality of the time, in which women (Helen, Connie, and so many others) had to pick up the pieces of a world in which too many men had died or had come home with varying degrees of mental and physical damage. <br /><br />"Well, you're back now."  "Am I? Sometimes I wonder"