Ik ben altijd verbaasd, gezien het feit dat de beroemde titeltrack van 2001 'Also sprach Zarathustra' heet, dat niemand (in elk geval niemand die ik heb gelezen) de parallellen heeft opgemerkt tussen de film en Nietzsches beroemde werk 'Also sprach Zarathustra'. Het idee van de wedergeboorte van de mens in een sterkind, een kinderlijke vorm van een onbeschrijflijk verder gevorderd wezen, is een expliciet onderdeel van N.'s 'Zarathustra'; er is een prominente passage met de titel 'Over hoe een kameel een leeuw wordt, en een leeuw een kind', waarin N. de eerste incarnatie van de overheerser als kind beschrijft, waarbij hij zowel de ascetische, altruïstische kant van de mens (de kameel, die altijd om meer gewicht vraagt) overstijgt als de roofzuchtige, brute, machtswellustige kant van de mens (de leeuw). Het feit dat het lied zich afspeelt tijdens de scène met de sterkinderen kan nauwelijks toeval zijn. Ook zei Zarathustra dat 'de mens een touw is dat tussen de beesten en de heerser is gebonden'. De structuur van de film past bij die omschrijving: een korte geschiedenis van de mens als beest, tot we werkelijk mens worden door het beheersen van wapens en het verwerven van de rede, dan een lange reeks over de mens (als het ware het touw) en dan een korte blik op de heerser. De ondoorgrondelijkheid van de manier waarop deze transformaties plaatsvonden en de suggestie dat ze het gevolg zijn van een externe kracht, is ook Nietzscheaans; in 'Zarathustra' maakt hij het vrij duidelijk dat hij dat niet doet. Ik heb er geen idee van hoe mensen in staat zullen zijn deze veranderingen zelf uit te voeren en de suggestie te wekken dat we ons zullen moeten verlaten op een buitenstaander (Zarathustra) om ons te laten zien hoe we 'onder' kunnen gaan. Bowmans psychedelische opeenvolging aan het eind zou je kunnen zien als Kubricks beste poging in de stijl van de jaren zestig om het mystieke 'ondergaan' te verbeelden.<br />Ik weet dat deze parallellen behoorlijk breed zijn en vrijwel zeker elders zijn opgemerkt, ondanks het feit dat ik ze niet persoonlijk heb gezien. Maar ik wilde ze alleen maar noemen, al was het alleen maar om de mythe te ontkrachten dat Nietzsche uiteindelijk een sombere filosoof was. Er zijn maar weinig mensen die het einde van 2001 somber vinden, en het is naar mijn mening expliciet en onmiskenbaar Nietzscheaans. Je zou zeker kunnen stellen dat 2001 bovenal een dramatisering is van 'Zarathustra', aangepast voor de moderne tijd. Voel je vrij om de regelrechte snobiteit te negeren van het feit dat ik alles met Nietzsche in verband breng.
I'm always surprised, given that the famous title track of 2001 is called "Also sprach Zarathustra", that nobody (nobody I've read, anyway) has noted the parallels between the movie and Nietzsche's famous work, "Also sprach Zarathustra". The idea of man's rebirth into a star child; an infant form of an indescribably more advanced being, is an explicit part of N.'s "Zarathustra"; there is a prominent passage called "On how a camel becomes a lion, and a lion becomes a child", in which N. describes the first incarnation of the overman as a child, transcending both the ascetic, altruistic side of man (the camel; always asking to bear more weight) and the rapacious, brutish, will-to-power side of man (the lion). The fact that the song plays during the star child sequence can hardly be coincidence. And also, Zarathustra said that "man is a rope tied between beasts and the overman." The structure of the movie fits that description: a brief history of man as beast, until we become truly man by mastering weapons and acquiring reason, then a long sequence about man (the rope, as it were), and then a brief glimpse of the overman. The inscrutability of how these transformations occurred, and the suggestion that an external force caused them, is also Nietzschean; in "Zarathustra", he makes it pretty clear that he doesn't have a clue how people are going to be able to enact these changes themselves and suggests that we will have to depend on an outsider (Zarathustra) to show us how to "go under". Bowman's psychedelic sequence at the near-end could be seen as Kubrick's best 1960's-style attempt at depicting the mystical "going under".<br /><br />I know these parallels are pretty broad, and almost certainly have been noted elsewhere despite the fact that I have not personally seen it. But I just wanted to mention them, if for no other reason than to try to dispel the myth that Nietzsche was ultimately a gloomy philosopher. Few people find the ending of 2001 to be gloomy, and it is in my opinion, explicitly and unmistakeably Nietzschean. The case could certainly be made that 2001 is above all a dramatization of "Zarathustra" updated for the modern age. Feel free to disregard the outright snobbishness of my tying everything to Nietzsche.