Hoewel de plot is ontleend aan de geschiedenis van het oude Rome, is 'Caligula' niet gemaakt in de stijl van zwaard-en-zand epische werken als 'Spartacus' of 'Gladiator'. (Die stijl van filmen was aan het eind van de jaren zeventig uit de gratie.) Het lijkt eerder op een kruising tussen een softpornofilm en een videoseksueel. Tenminste, in de verkorte versie van 150 minuten. Ik heb de volledige versie van 210 minuten nooit gezien, maar te oordelen naar de beschrijvingen op deze pagina lijkt het meer op een kruising tussen een softpornofilm en een videoseksueel.<br />Zoals je zou verwachten van een film die is geproduceerd door de publisher van 'Penthouse' Er is veel naakt te zien, en de film beschrijft met liefde Caligula's seksuele perversies, waaronder zijn incestueuze affaire met zijn zus Drusilla. Wat de recensent van een tijdschrift dat zo nauw te maken heeft met de heteroseksuele levensstijl van mannen misschien niet had verwacht, is dat er net zoveel mannelijk als vrouwelijk vlees te zien is en dat veel scènes duidelijk homo-erotische ondertonen hebben. De obsessie met seks wordt in evenwicht gehouden door een even grote obsessie met geweld, alsof Bob Guccione, Gore Vidal en Tinto Brass twee taboes met één steen probeerden te doorbreken. (Het is een opmerkelijk toeval dat de regisseur van zo'n brutale film 'Brass' wordt genoemd en de scenarioschrijver van zo'n bloederige film 'Gore'.) Karakters worden op verschillende sadistische manieren ter dood gebracht of verminkt, en er is een charmante scène van homoseksuele verkrachting.<br /><0x3E> Keizer Caligula en zijn voorganger Tiberius stonden zeker bekend om hun verdorven levensstijl, dus de concentratie op seks en geweld is niet noodzakelijkerwijs historisch onjuist. Ik vraag me echter af of zo'n concentratie nodig is om ons te helpen deze periode in de Romeinse geschiedenis te begrijpen. Zowel 'De val van het Romeinse Rijk' als 'Gladiator' speelt zich af tijdens de heerschappij van Commodus, een keizer die net zo wreed en losbandig was als Caligula. In geen van beide gevallen vonden de filmmakers het nodig hun film te veranderen in een mengeling van 'Up Pompeii!', 'Emmanuelle' en 'The Texas Chainsaw Massacre'. en beide films zijn artistiek veel beter dan 'Caligula'.<br />Het acteerwerk in de film is niet bijzonder slecht, op een paar uitzonderingen na, zoals de afschuwelijk houten Teresa Ann Savoy als Drusilla. Malcolm McDowell speelt een passend krankzinnige Caligula. (Passend, in de context van deze film. De echte Caligula was ongetwijfeld zowel wreed als excentriek, maar historici hebben gedebatteerd over de vraag of hij eigenlijk geestesziek was). Het grote mysterie is waarom zoveel vooraanstaande Britse acteurs erin hebben toegestemd om deel te nemen aan zo'n smakeloze productie. In het geval van Helen Mirren (de enige Dame in het Britse Rijk met een pornoster-verleden) had het waarschijnlijk te maken met haar nogal betreurenswaardige neiging om zich af te wisselen tussen het intellectuele en het ordinaire, maar de hemel mag weten wat Peter O'Toole en John Gielgud dachten te doen. In tegenstelling tot sommige andere beroemde toneelspelers, zoals Laurence Olivier en Richard Burton, leek Gielgud niet altijd helemaal op zijn gemak in de bioscoop, maar hier geeft hij een waardige interpretatie van de rol van Nerva, een fatsoenlijke en achtenswaardige senator van de oude stempel. Helaas is in de context van deze film elke poging tot waardigheid even misplaatst als een parel op een mesthoop. Het is duidelijk dat Guccione erin is geslaagd van deze film een soort cultklassieker van decadentie te maken. (Het is de vraag of Brass en Vidal dezelfde ambitie hadden.) De film slaagt echter niet op enig ander niveau, noch als kunstfilm, noch als studie van de politiek van de dictatuur. Zelfs als erotica is hij tweederangs.
Although its plot is taken from the history of ancient Rome, 'Caligula' is not made in the style of sword-and-sandal epics like 'Spartacus' or 'Gladiator'. (That style of movie-making was out of favour in the late seventies). Rather, it more closely resembles a cross between a soft-core porn movie and a video nasty. At least, the shortened 150 minute version does. I have never seen the full 210 minute version, but to judge from the descriptions of it on this page, it would seem closer to a cross between a hard-core porn movie and a video nasty. <br /><br />As one would expect from a film produced by the publisher of 'Penthouse', there is much naked flesh to be seen, and the film lovingly catalogues Caligula's sexual perversions, including his incestuous affair with his sister Drusilla. What is perhaps unexpected from the publisher of a magazine so closely associated with the heterosexual male lifestyle is that there is as much male flesh as female on display and distinctly homoerotic overtones to many scenes. The obsession with sex is balanced by an equal obsession with violence, as though Bob Guccione, Gore Vidal and Tinto Brass were trying to kill two taboos with one stone. (It is a remarkable coincidence that the director of such a brazen film should be called 'Brass' and the scriptwriter of such a gory one should be called 'Gore'). Characters are put to death or mutilated in a variety of sadistic ways, and there is a charming scene of homosexual rape. <br /><br />The Emperor Caligula and his predecessor Tiberius were certainly known for their debauched lifestyles, so the film's concentration on sex and violence is not necessarily historically inaccurate. I do, however, question whether such a concentration is necessary to help us understand this period in Roman history. Both 'The Fall of the Roman Empire' and 'Gladiator' were set during the reign of Commodus, an Emperor quite as cruel and licentious as Caligula. In neither case did the filmmakers find it necessary to turn their film into a mixture of 'Up Pompeii!', 'Emmanuelle' and 'The Texas Chainsaw Massacre', and both those films are artistically far better than 'Caligula'.<br /><br />The acting in the film is not particularly bad, with a few exceptions such as the horribly wooden Teresa Ann Savoy as Drusilla. Malcolm McDowell makes a suitably insane Caligula. (Suitable, that is, in the context of this film. The real Caligula was doubtless both cruel and eccentric, but historians have debated whether he was actually mentally ill). The great mystery is exactly why so many distinguished British actors should have agreed to take part in such a trashy production. In the case of Helen Mirren (the only Dame of the British Empire with a past as a porn star) it was probably connected to her rather regrettable tendency to alternate between the highbrow and the sleazy, but heaven alone knows what Peter O'Toole and John Gielgud thought they were doing. Unlike some other famous stage actors, such as Laurence Olivier and Richard Burton, Gielgud did not always look completely at home in the cinema, but here he gives a dignified interpretation of the role of Nerva, a decent and honourable Senator of the old school. Unfortunately, in the context of this film any attempt at dignity is as out of place as a pearl on a dunghill. <br /><br />Guccione clearly succeeded in his ambition for this film to become something of a cult classic of decadence. (Whether Brass and Vidal had quite the same ambition for the film is open to question). The film does not, however, succeed upon any other level, either as art cinema or as a study of the politics of dictatorship. Even seen as erotica it is second-rate. 4/10