Bij het lezen van de commentaren word ik getroffen door het overduidelijke effect dat deze prachtige film op de kijkers heeft. Maar hoe kun je naar deze film kijken zonder te bedenken dat de gekunstelde dialoog een subtiele en o zo gewaagde berisping was aan het adres van de autoriteiten die op dat moment de touwtjes in handen hadden in wat toen de ussr was, op dat moment in de geschiedenis? Het ging niet alleen om de zielen in de tijd en de plaats van de handeling die onthuld werd. De vragen, oppervlakkig gesteld, zijn ronduit provocerend wanneer ze worden gesteld in het hier en nu. Wie zijn de echte 'collaborateurs'? Ik verbaas me erover dat de schrijver uit de gevangenis is gebleven. Ik heb ergens gelezen dat grote spanning een katalysator kan zijn voor het produceren van grote kunst. Deze film is een meesterwerk van misleiding, waarbij de kijker kennelijk naar één kant wordt geleid, terwijl hij het publiek vraagt 'over mijn schouder te kijken, naar waar ik het eigenlijk over heb'.
Reading the comments I am struck by the obvious effect this wonderful film has on viewers. But, how can you watch this movie and not reflect that the artful dialog was a subtle and oh so daring rebuke to the authorities "in control" in what was then the USSR at that moment in history? It wasn't the souls only in the time and place of the action being revealed. The questions, superficially asked, are nakedly provocative when directed to the here and now. Who are the real "collaborators"? I marvel that the writer stayed out of prison. I read somewhere that great stress can be a catalyst for producing great art. This film is a masterpiece of misdirection, apparently pointing one way, while asking the audience to "look over my shoulder, at what I'm really talking about." What courage.