Als je nu alleen maar Hector Babenco's 'Pixote' (1981, Brazilië; uitgesproken als 'pi-shot') zou zien, na een heleboel films te hebben gezien over straatkinderen, jeugdige delinquenten, kinderen in moeilijkheden (Truffauts 'The 400 Blows', Bunuels 'Los Olvidados', De Sica's 'Shoeshine', Nairs 'Salaam, Bombay!', Bressons 'Mouchette', Nugroho's 'Leaf on a Pillow', enz.), zou je bang kunnen zijn dat de benarde toestand van het kind in de film je niet meer raakt, omdat het al 'ontsynthetiseerd' is na de emotionele achtbaanrit die door de eerder geciteerde films in gang is gezet.<br />Gelukkig zal dat niet het geval zijn. en dat zijn hoofdrolspeler, Fernando Ramos da Silva (13 jaar oud in die tijd en zelf een straatkind) zo'n sobere, gekwetste voorstelling geeft, zo rauw in zijn eenvoud (dat geharde gezicht, die eenzame, verlangende ogen) dat het moeilijk is om er niet door geraakt te worden. (Zo'n gevoel kan tot zo'n verhoogd realisme leiden als je hoort dat het kind maar een kort leven heeft gehad, dat hij na de film betrokken is geweest bij straatmisdaden en vervolgens is vermoord. In de eerste helft van de film brengen Pixote en zijn mede- straatkinderen en delinquenten hun tijd door op een repressieve, door de overheid geleide opvoedingsschool, waar wreedheid en vernedering, verkrachting en moord de norm en cultuur zijn; waar ze gedwongen zijn hun'misdaden' te bekennen, op grond van het flinterdunne idee dat minderjarige criminelen volgens de Braziliaanse wet niet 'gestraft' kunnen worden voor hun misdaden. Voor deze kinderen is de dubieuze vrijheid die de straat hun biedt te verkiezen boven de strenge rehabilitatie die deze zogenaamde goedbedoelende autoriteiten hun bieden. Binnen de muren van dit zogenaamde beschermende instituut komen deze jonge zielen al snel tot de ontdekking dat liefde en zorg van hun ouders ook nergens te vinden zijn, zo niet in nog ergere mate. <br />(Voor Pixote is de enige manier om te ontsnappen het opsnuiven van gras en het opsnuiven van lijm, die in het geheim het tuchthuis binnengesmokkeld worden.)<br /><br />Als de kinderen in een kleinschalige 'opstand' uitbarsten om eindelijk uitdrukking te geven aan hun collectieve verlangen om terug te keren naar de buitenwereld <0xE2><0x80><0x93> hun 'thuis' <0xE2><0x80><0x93> zijn de intensiteit en de vorm van die opstand van zo'n omvang dat je niet anders kunt dan denken aan de opstand van de schooljongens in Jean Vigo's invloedrijke 'Zero for Conduct'. Het is alleen dat in 'Pixote' het 'opruien' op straatniveau plaatsvindt.<br />Als Pixote en zijn kleine groep eenmaal weer op straat zijn (de film). In de tweede helft van hun leven gaan ze zich bezighouden met diefstal, pooierschap en drugshandel, waarbij ze kennismaken met Sueli, een toegetakelde maar vriendelijke prostituee. Sueli sluit zich gewillig aan bij de vier verloren zielen, op zo'n manier dat ze toestaat dat haar klanten door hen worden bestolen en dat ze meer dan moederlijke zorg biedt (tenminste aan een van de kinderen).<br />Je zou denken dat de straatkinderen eindelijk de enige persoon hebben gevonden die hun de liefde en warmte kan geven die ze zo hard nodig hebben in hun leven. Maar hoe dubieus de vrijheid is die deze kinderen menen te genieten op straat, deze pas ontdekte'moederlijke figuur' kan niet anders dan voor altijd blijven. En tijdens die beslissende scène waarin Pixote, daartoe aangezet door de omstandigheden, niet alleen Sueli's arrogante Amerikaanse klant neerschiet, maar ook zijn mede-straatjongen Dito (meer dan een zoon van Sueli), gaat hij daarna letterlijk terug naar zijn 'vroegste jeugd', terwijl hij aan de rechterborst van de gedesoriënteerde vrouw zuigt, en ter plekke zijn verlangen naar ouderlijke genegenheid opwekt, een beeld op zich dat zowel droevig als verontrustend is.<br />Het is op deze manier dat Sueli, waarschijnlijk in een poging haar 'zintuigen' terug te krijgen, Pixote jammerlijk wegduwt uit zijn 'voedende' positie en hem afwijst, voorgoed. Zo komt Pixote in een stil, hartverscheurend moment overeind, met dat jong-oude gezicht en die norse ogen (die in een andere context wel iets weg hebben van het gezicht van de jongen in Elem Klimovs hartverscheurende 'Come and See'), hij trekt zijn jas aan, pakt zijn pistool (ja, een pistool!) en vertrekt naar nergens, over de treinrails lopend terwijl het ochtendlicht net begint te verschijnen. Met die scène doet Babenco misschien wel een huldebetuiging (onder andere aan vele andere huldebetuigingen in verschillende films!) aan de iconoclastische slotscène in Truffauts 'The 400 Blows'.<br />Maar terwijl we drie jaar later te weten komen wat er van Antoine Doinel is geworden in de korte film 'Antoine et Colette' (evenals in drie andere speelfilms in de jaren daarna), blijven we in het duister tasten naar wat er voor Pixote in het verschiet ligt nadat hij eindelijk uit het laatste beeld is verdwenen, want dat is de laatste keer dat we dit echte straatkind te zien krijgen (ondanks het lot dat hem uiteindelijk in het echt overkwam).<br />'Pixote' is misschien niet zo grillig als 'The 400 Blows' of zo hallucinerend als 'Los Olvidados', maar het valt nog steeds op tussen films met een gelijksoortig thema en structuur vanwege zijn eenvoudige, rauwe kracht.
To speak relatively, if one were only to see now Hector Babenco's "Pixote" (1981, Brazil;pronounced as "pi-shot"), after having seen quite a number of films that deal with street children, juvenile delinquents, kids in trouble (Truffaut's "The 400 Blows", Bunuel's "Los Olvidados", De Sica's "Shoeshine", Nair's "Salaam, Bombay!", Bresson's "Mouchette", Nugroho's "Leaf on a Pillow", etc.), one might be afraid that the plight of the kid portrayed in the film might not affect one anymore, having been "de-synthesized" already after going through the emotional roller-coaster ride put in motion by the previously quoted films.<br /><br />Thankfully, that won't be the case. For Babenco narrates his film in such a matter-of-fact manner ("artlessly", as one film reviewer put it, in a positive light) and that his central child performer, Fernando Ramos da Silva (13 years old at that time and a street kid himself), gives such a no-frills, wounded performance, raw in its simplicity (that hardened face, those lonely and longing eyes) that one is hard put not to be pierced in any way. (Such a feeling may achieve such a heightened realism when one learns that the child had only lived but a short life, having been involved in street crimes after the film and subsequently murdered.)<br /><br />In about first half of the film, Pixote and his fellow street kids and delinquents spend their time in a repressive state-run reformatory school, where brutalization and humiliation, rape and murder, are the norm and culture;where they are forced to confess to their "crimes", on the flimsy notion that under the Brazilian law, underage felons are not "punishable" for their offenses. For these kids, the dubious freedom offered by the streets is more preferable than the harsh rehabilitation provided by these supposed well-meaning authorities. Within the walls of this supposed protective establishment, these young souls are soon to discover that love and care from parental figures are likewise nowhere to be found, if not to a degree worser.<br /><br />(For Pixote, the only form of escape comes from puffing grass and sniffing glue, secretly smuggled inside the reformatory.)<br /><br />When the kids burst themselves into a small-scale "revolt" to finally express and then fulfill their collective desire to get back to the outside world--their "home"--the intensity and form are of such a kind that one can't avoid thinking of the schoolboys' revolt in Jean Vigo's influential "Zero for Conduct". It's only that in "Pixote", the "uprising" is made to appear on a gutter level.<br /><br />Once Pixote and his small group are back on the streets (the film's second half), they engage in robbery, pimping and drug-dealing to fend for themselves, along which they get to meet Sueli, a battered but kindly prostitute. Sueli willingly accomodates the four lost souls, in such a way that she allows her customers to be robbed by them and that she provides more than motherly care (at least to one of the children).<br /><br />One would have thought that the street kids have at long last found the one person who can provide them the love and warmth that have been sorely lacking in their lives. But as dubious as the freedom that these kids believe the streets are providing, this new-found "maternal figure" cannot but stay forever. <br /><br />Jealousy, squabbles, differences, and murder have only set the kids apart--and for good. And during that defining scene where Pixote, prompted by the circumstance, gets to shoot not just Sueli's arrogant American customer but also his fellow street urchin Ditto (more than a son to Sueli), he thereafter literally goes back to "infancy", as he sucks from the right breast of the disoriented woman, right there and then materializing his lingering desire for parental affection, the image itself both sad and unsettling.<br /><br />It is so that Sueli, in a probable coming back to her "senses", lamentably pushes back Pixote from his "nourishing" position and rejects him, for good. Thus, in a quietly wrenching moment, Pixote, with that young-old face and those sullen eyes (not entirely dissimilar, though in a different context, to the young boy's mien in Elem Klimov's harrowing "Come and See"), gets himself up, puts on his coat and takes his gun (yes, a gun!), and sets off to nowhere, walking along the train tracks and with the morning light just beginning to show up. With that scene, Babenco may just be doing an homage (amongst many other homages found in different films!) to the iconoclastic final scene in Truffaut's "The 400 Blows".<br /><br />But whereas we got to know what has become of Antoine Doinel three years later in the short film "Antoine et Colette" (as well as in three other feature films in the years thereafter), we are left grappling in the dark as to what lies ahead for Pixote after he finally disappears from the last frame, that being the last time that we'll get to see this real-life street child (notwithstanding the fate that eventually befell him in actuality).<br /><br />"Pixote" may not be as nearly as whimsical as "The 400 Blows" or as hallucinatory as "Los Olvidados", but it still stands out among films of similar theme and texture because of its simple, raw power.