Fata Morgana, de documentaire-achtige film uit 1971 van Werner Herzog, is een van die zeldzame dvd's waar je naar zou moeten luisteren met het commentaar aan. Het is een visueel feest van Noord-Afrikaanse (voornamelijk Saharaanse) beelden dat tijdloos is. Je zou gewoon niet zeggen dat hij meer dan vijfendertig jaar geleden is gemaakt. De soundtrack van de film, waaronder Duitse klassieke muziek (Mozart en Handel) en rockmuziek van Blind Faith en Leonard Cohen, verleent ook zijn tijdloze kwaliteit. Het verhaal van drie verschillende Duitse vertellers (de Duitse filmhistoricus Lotte Eisner, Eugen Des Montagnes en Wolfgang von Ungern-Sternberg) is goed, en Herzog gaat maar door over Eisner's verhaal. De Engelse vertaler, James William Gledhill, heeft een stem die regelrecht denigrerend klinkt en die veel beter bij dit project past, ook al is een groot deel van de tekst in beide talen nogal overbodig. Ja, de nep-bijbelse klanken van de scheppingsmythe van de Popul Vuh Mayan in het eerste deel van de film, _Creation_, zijn interessant, maar de tekst die Herzog voor de andere twee delen schreef ( _Paradise_ en _The Golden Age_ ), samen met citaten van een Duitse dichter die Herzog Manfred Eigendorf noemt, lijkt bijna een satire op de sombere toon van het eerste deel. Het schijnt dat de film tijdens de opnamen van verschillende andere Herzog-projecten gelijktijdig in elkaar is gezet: de gefingeerde Zelfs Dwergen begonnen klein en de documentaires Het Land van Stilte en Duisternis en De Vliegende Dokters van Oost-Afrika, maar het verworpen materiaal van deze projecten draagt alleen maar bij aan de schoonheid van deze film, zoals luchtbeelden van een paringsmeer van flamingo's uit de verte die je een griezelig, onaards gevoel geven, een gevoel waar Herzog in zijn commentaar op zinspeelt. Dit onaardse gevoel is al aanwezig vanaf het begin van de film, als verscheidene vliegtuigen op een landingsbaan in de woestijn landen, waarbij de beelden steeds waziger worden naarmate de hitte van de grond toeneemt en de vervormende golven die de beelden verstoren toenemen. Dat deze film invloed heeft gehad op de ScanQuatsi-films van Godfrey Reggio is een understatement. Maar terwijl Reggio er genoegen mee neemt om alleen maar beelden op je af te vuren, heeft Herzog een talent dat ook de enige Amerikaanse filmmaker Terrence Malick heeft: hij weet uit de combinatie van beelden en woorden een geheel eigen vocabulaire op te bouwen, een vocabulaire dat afhankelijk is van de eerste impuls van de emotie. Bij zulke ondernemingen kan een analyse niet helpen. Herzog begrijpt vaak niet eens waarom zijn kunst zo groots is. Het beste wat hij doet is vaak volkomen onbewust en hypnotiserend. Daarom wordt zijn minachting voor de hoogste gemene deler van Hollywood openlijk in het commentaar verwoord. De beste illustratie hiervan is misschien wel een scène die volgens Herzog na een ernstige droogte in Kameroen volgde. Je ziet de afgerukte karkassen van runderen, en Herzog beschrijft de ondraaglijke stank. Toch kan de kijker dit allemaal voelen aan de beelden, de zwartheid van de door de zon gedroogde delen van de dieren en de bleke botten. Maar zelfs in dat commentaar richt Herzog zich op de stank, niet op een diepere betekenis. Hij is er tevreden mee dat je zijn werk bezoedelt en interpreteert, zoals de bijna erotisch gefeminiseerde vormen van zandduinen, die doen denken aan een scène uit _Het uur van de wolf_ van Ingmar Bergman, waarin Max Von Sydow zijn hand over Ingrid Thulins lichaam laat glijden.' Maar het archetypische beeld in deze film, dat een groot deel van Herzogs carrière symboliseert, is dat van een luchtspiegeling van een auto die in de verte heen en weer rijdt over het oppervlak van iets wat op een meer lijkt. Het is diep, hypnotiserend, misleidend, ongrijpbaar, bovennatuurlijk, maar toch echt, net als Herzog, de gelovige uit een familie van militante atheïsten. Maar dan eindigt het, net als al het andere.
Fata Morgana, the 1971 documentary-like film by German filmmaker extraordinaire Werner Herzog, filmed over several years in the late 1960s, is one of those rare DVDs that should be listened to with the commentary turned on. It is a visual feast of North African (mostly Saharan) imagery that is timeless. You simply could not tell that it was made over thirty-five years ago. The soundtrack to the film, including German classical music (Mozart and Handel), and rock music by Blind Faith and Leonard Cohen, also lends its timeless quality. The narration by three different German narrators (German film historian Lotte Eisner, Eugen Des Montagnes, and Wolfgang von Ungern-Sternberg) is solid, and Herzog goes on and on of Eisner's import to this project, himself, and film history, but the English speaker of the translation, James William Gledhill, has a voice that seems downright deific, which lends itself far more perfectly to this project, even though much of the text- in either language, is rather superfluous. Yes, the faux Biblical sounds of the Popul Vuh Mayan creation myth in the film's first part, Creation, is interesting, but the text Herzog wrote for the remaining two parts (Paradise and The Golden Age), along with quotes from a German poet Herzog names as Manfred Eigendorf, almost seems a satire of the first part's somber tone. The film, it seems was pieced together during the shooting of several other Herzog projects concurrently- the fictive Even Dwarfs Started Small, and the documentaries The Land Of Silence And Darkness and The Flying Doctors Of East Africa, but these projects' rejected material only add to the beauty of this film, such as aerial scenes of a flamingo mating lake from afar that give one an eerie unearthly sense, one which Herzog crows about in his commentary. This unearthly feel is present right from the film's start of several airplanes landing on a desert runway, with their images getting successively blurrier as the heat from the ground rises, and increases the distorting waves that mar the images. That this film was influential in the Quatsi films of Godfrey Reggio is an understatement. But, whereas Reggio is content to just toss images at you, Herzog has an ability that only American filmmaker Terrence Malick also has: to make a wholly self-contained vocabulary out of the juxtaposition of images and words, and one dependent upon an emotion-first thrust. Analysis can fail when brought to such endeavors. Herzog often does not understand even why his art is great. The best he does often is wholly unconscious and mesmeric. This is why his contempt for the Lowest Common Denominator pap of Hollywood is openly stated on the commentary.<br /><br />Perhaps the best illustration of this comes in a scene that, on the commentary, Herzog tells us followed a severe drought in Cameroon. It shows the jerkied carcasses of cattle, and Herzog describes the unbearable stench. Yet, the viewer can sense this all from the images, the blackness of the sun dried portions of animals, and the blanched bones. Yet, even in that commentary, Herzog focuses on the stench, not any deeper meaning. He is content to let you imbue and interpret what you will into and of his work, such as the almost erotically feminized shapes of sand dunes, which recalls a scene from Ingmar Bergman's Hour Of The Wolf, where Max Von Sydow, runs his hand over Ingrid Thulin's beautiful nude body's curves. But, the archetypal image in this film, which symbolizes much of Herzog's career, is of a mirage of a faraway car driving back and forth on the surface of what appears to be a lake. It is deep, hypnotic, illusive, elusive, supernatural, yet real, just as Herzog, the believer who came from a family of militant atheists, is. But, then, like everything else, it ends.