Een recente heruitgave van de Franse misdaadfilm (oorspronkelijke titel: 'Du Rififi Chez les Hommes'), met zijn beroemde 20 minuten durende stille juwelenroof, verschijnt nu in de VS in een schitterende nieuwe uitgave van The Criterion Collection, met verbeterde ondertitels en een paar extra's. Jules Dassin was een Amerikaan (geboren Julius Dassin in Middletown Connecticut) die gedwongen was films in Europa te maken omdat hij op de zwarte lijst stond. Rififi kreeg veel publiciteit in de VS en deed het goed in de kunstwereld. Later werd Dassin in de VS veel beroemder door 'Never on Sunday' (1960) met zijn vrouw, de Griekse actrice en politieke activiste Melina Mercouri in de hoofdrol. 'Zorba de Griek', dat zelfs in Caïro een grote hit was.) Op de nieuwe Rififi-dvd staat een interview met Dassin. Ik wist niet dat een van de belangrijkste overvallers, Cesar de Milanese, werd gespeeld door Dassin, die ingreep toen de oorspronkelijke acteur niet beschikbaar was. Hij is een van de meest memorabele personages, een opgedirkte Italiaanse kluiskraker die geen Frans spreekt.<br />Hoewel deze klassieker alle attributen heeft van een Franse film noir <0xE2><0x80><0x93> de zwart-witte schemerwereld van goed verlichte appartementen, glanzende zwarte auto's, mannen in pak, de nachtclubscènes, inclusief een dramatisch gefilmd en belicht titellied in de club, de ijzige gezichten en de Gauloises in de hand of mond <0xE2><0x80><0x93> geloof ik niet dat het zo is.' De films van Melville zijn even sfeervol of hebben net zo'n uitgesproken stijl als die van Melville. Maar dan is er nog de fascinerende beroving, die vandaag de dag nog steeds als een krachttoer wordt beschouwd. Het gaat als een trein, met een fijn gevoel voor vakmanschap en teamwork onder de overvallers. Sommige nieuwsgierige agenten worden efficiënt aangepakt. Als ze naar huis zijn gegaan en de buit verdelen, gaat het al snel mis als een van de spelers slordig wordt en een dame een ring met een armband van een miljoen dollar geeft. Is er ooit een berovingsfilm geweest waarvan de daders nog lang en gelukkig hebben geleefd?<br />' Dassin, een Amerikaanse regisseur die een ongebruikelijk gevarieerde en exotische carrière achter de rug heeft, verdient alle eer. Hij nam een roman die zo conventioneel was dat hij hem zou verwerpen, en voegde er een paar belangrijke elementen aan toe die hem bijzonder maken. Uiteindelijk kon hij de aanpassing niet doorzetten: hij had het geld te hard nodig. Jean Servais, die de hoofdrol speelt in Tony le Stephanois, was een acteur die nogal pech had. Zijn grimmige gezicht past perfect bij de rol. Later zou hij de hoofdrol spelen in Dassin's Hij die moet sterven (1957), waarin Franse acteurs in Griekenland een politiek verhaal spelen. Het is een enigszins teleurstellende avonturenfilm uit 1964 (die verbleekt bij 'Rififi') die ook in de Verenigde Staten een kassucces werd. Hij heeft wel een goede setting, maar het is allemaal verspilde moeite, het is allemaal saai, vrolijk en mooi. Van Dassins post-Hollywood-oeuvre, 'Never on Sunday' met zijn pakkende herkenningsmelodie en charismatische heldin, is de populaire film (die in 1960 de prijs voor de beste film op het filmfestival van Cannes won), 'He Who Must Die' de politieke film, 'Rififi' de genrefilm. Een vreemd stuk is zijn 'Phaedra' met Mercouri en Tony Perkins (1962). Puristen van het stoere Hollywood-genre zouden deze films verafschuwen en de voorkeur geven aan Dassins eerste films, waaronder een gevangenisdrama 'Brute Force' (1947), een politiefilm 'The Naked City' (1948) en twee harde noirs uit de kern van de film, 'Threats' Highway' (1949) en 'Night and the City' (1950). Persoonlijk houd ik meer van Franse en Amerikaanse neo-noir spin-offs dan van het oorspronkelijke Amerikaanse noir-bronmateriaal <0xE2><0x80><0x93> vandaar mijn blijvende fascinatie voor 'Rififi'. Maar Dassin is nogal uniek omdat hij niet alleen Hollywood noir heeft gemaakt, maar ook naar Parijs is gegaan en daar een gedenkwaardig voorbeeld heeft geproduceerd van de Franse versie uit de jaren vijftig.
A recent re-issue of the French crime film (original title 'Du Rififi Chez les Hommes'), with its famous 20-minute silent jewel heist sequence, now comes in the US in a gorgeous new print from The Criterion Collection with improved subtitles and some extras. Jules Dassin was an American (born Julius Dassin in Middletown Connecticut) who was forced to make films in Europe because he was Blacklisted. Rififi was well publicized in the US and did well in art houses. Later Dassin became a lot more famous in the US for 'Never on Sunday' (1960) starring his wife, the Greek actress and political activist Melina Mercouri. (Greece was again glamorized and popularized for Americans and others with Anthony Quinn in Mihalis Kakogiannis' 1964 'Zorba the Greek', which was even a big hit in Cairo.) The new Rififi DVD includes a recent interview with Dassin. I did not previously realize that one of the main robbers, Cesar the Milanese, was played by Dassin, who stepped in when the original actor became unavailable. He's one of the most memorable characters, a dandified Italian safe cracker who speaks no French.<br /><br />Although this classic has all the trappings of French film noir--the black and white twilight world of well lit apartments, shiny black cars, men in suits, the nightclub scenes, including a dramatically filmed and lit title song performed at the club, the stony faces and the Gauloises in hand or mouth--I don't think it's as atmospheric or has quite as distinctive a style as Melville's films do. But there's the mesmerizing robbery, which still holds up today as a tour de force. It goes like clockwork, with a fine sense of craft and teamwork among the robbers. Some nosy cops are efficiently dealt with. Things quickly go wrong after they go home and distribute the loot when one of the players gets sloppy and gives a dame a ring with a million-dollar bangle in it. Has there ever been a heist film whose perps lived happily ever after? <br /><br />It's the wordless heist sequence that guarantees this a special place, and Dassin, an American director who had an unusually varied and exotic career, deserves full credit for that. He took a novel so conventional he was going to reject it, and added some key elements that make it special. In the event, he couldn't pass on doing the adaptation: he needed the money too much. Jean Servais, who plays the lead character Tony le Stephanois, was an actor rather down on his luck. His grim face is perfect for the role. He was later to play the lead in Dassin's He Who Must Die (1957), which used French actors in Greece for a political tale. 'Topkapi' is a somewhat disappointing 1964 caper film (it pales compared to 'Rififi') that also got US distribution. It does have a good setting, but it's wasted, gone all bland and bright and prettified. Of Dassin's post-Hollywood oeuvre, 'Never on Sunday,' with its catchy theme song and charismatic heroine, is the popular choice (and won Best Film at Cannes 1960); 'He Who Must Die' the political choice; 'Rififi' the genre choice. An odd piece is his 'Phaedra' with Mercouri and Tony Perkins (1962). Purists of tough-guy Hollywood genre work would eschew these and favor Dassin's early films, which include a prison drama, 'Brute Force' (1947);a cop flick, 'The Naked City' (1948); and two hard core noirs, 'Thieves' Highway' (1949), and 'Night and the City' (1950). Personally I tend to like French noir and American neo-noir spinoffs better than the original American noir source material--hence my enduring fascination with 'Rififi'. But Dassin is rather unique in having not only made Hollywood noir but then going over to Paris and producing a memorable example of its Fifties French derivative.