'Heaven's Gate' is geen meesterwerk, wat blijkbaar nodig was om de hoge kosten te rechtvaardigen toen het voor het eerst werd uitgebracht, en, belangrijker nog, de voortdurende, ongemakkelijke afhankelijkheid van Hollywood van het Auteur-model voor het maken van films. Toch is 'Heaven's Gate', dat vandaag voor het eerst op dvd is uitgebracht in een opname van 229 minuten, een uitmuntende film. Het tempo is een beetje sloom. Maar er wordt tenminste gepauzeerd. Nog afgezien van de incompetentie van de montage die tegenwoordig veel films kenmerkt, zijn er veel films geweest die, opzettelijk in vorm, ernstig zijn beschadigd doordat ze zonder enige aandacht voor ritme zijn ingekort, waardoor ze vormloos en verwarrend zijn geworden. Afgezien daarvan zijn de kritieken die op de film zijn geuit achteraf bezien nogal zwak. Als de goeden en de slechten te duidelijk naar voren komen voor een serieuze film, en ja, Sam Waterstons besnorde, in bont geklede schurk is een komische opera (en niet op de veelstemmige manier van Bill de Slager uit 'Gangs of New York'), en ja, de stadsbewoners lijken af en toe een tikkeltje op 'Fiddler On The Roof', dan kunnen enkele tientallen serieuze films die sindsdien zijn gemaakt, waaronder 'Titanic' en de onelegante 'Cold Mountain' (die bepaalde overeenkomsten vertoont en opmerkelijk tekortschiet in overtuigende kwaliteiten vergeleken met deze film) om precies dezelfde reden gehekeld worden.<br />Ook ondanks beschuldigingen heeft de film een plot, een heel goed bedachte plot bovendien. Het gaat eenvoudigweg niet ten onder aan de standaard-'epic'-kwaliteit door Titan-helden, vloten van subplots en verwarring te bieden. Het experimenteert met het vertellen op een manier die meer lijkt op veel kleinere, bescheiden films, met zorgvuldig gekozen momenten van personage-interactie en goed geconstrueerde op een optocht lijkende explosies van gemeenschappelijke actie, zoals met de première op Harvard en, in het bijzonder, met de prachtige scène waarin de bewoners van Johnson County onder leiding van een briljante violist een feestje bouwen op rolschaatsen.<br />'The Deer Hunter' was een kritisch en commercieel succes, maar liet de geïnspireerde, mozaïekachtige opeenhoping van details van de eerste helft achter, en ik denk op een manier die lijkt op kritiek op Robert Penn Warrens roman 'All The King's Men'. Als Cimino niet zo'n goed inzicht had gehad in de conventies van Hollywood-westerns, zou hij misschien een bijzonder zeldzaam kunstwerk hebben gemaakt, gebaseerd op een eerlijke visualisatie van mensen in hun milieu. In tegenstelling daarmee slaagt 'Heaven's Gate' erin de vaart en de spanning van het verhaal op te voeren tot een langzaam uitdijende boog, tot de finale explodeert, zonder de mozaïekbenadering los te laten. Een fatsoenlijke, intelligente, maar psychisch verslagen man, James Averill (Kris Kristofferson), wedijvert met een heetgebakerde, maar aan identiteitsproblemen onderhevige jonge schutter Nate Champion (Christopher Walken) om de hand van een jonge Madame, Ella Watson (Isabelle Huppert). Er is geen sprake van een bedwelmende vrijpartij, geen klap in het gezicht, geen verwijten of typisch trieste momenten, maar eerder van een trieste en afstandelijke beslissing van Ella om de jongere man te kiezen van wie ze minder houdt, omdat hij bereid is zich te binden. 'Heaven's Gate' weet, ondanks de aanvankelijke onhandigheid, een bedwelmend gevoelsleven in evenwicht te houden met een hardvochtige geest, in een poging om eerst Nate te redden en vervolgens de verzetsgroep van immigranten tot een ondernemende verdediging op te zwepen. Vervolgens wordt Averill tot actie aangezet terwijl zijn vrienden sterven. In het proces van het overwinnen van zoveel clichés en stijlfouten geeft 'Heaven's Gate' met succes en moedwillig de olijke toon van de verslagen held van zoveel westerns uit de jaren zeventig weer, met als resultaat een uiteindelijk, krachtig, de helden toejuichend oprukken naar een gecompromitteerde, maar nog steeds gekoesterde overwinning. De westerns uit de jaren zeventig verharden zich uiteindelijk tot een echte oorlog; waar de hoofdstad een verpletterende uiteindelijke overwinning probeert te behalen op de schoften die hun de weg versperren, vinden ze plotseling een massaal en machtiger volk, aangevoerd door de man die tien jaar eerder de grondig vernietigde Billy the Kid had gespeeld. Dit is de reden waarom de film wordt beschreven als de eerste marxistische western, maar in feite ontkiemt hij eenvoudigweg een thema van het genre dat al ruim voor de jaren zestig opgang maakte. Zulke uiteenlopende en klassieke ouderwetse werken als 'The Westerner' van William Wyler, en zelfs 'Shane', vertellen afschuwelijk gelijksoortige verhalen. Het is eenvoudigweg hier dat de romantische mythe van de scherpschutter is vervangen door de romantische mythe van de opstand van het volk. In een spectaculaire, afbrekende, maar realistische en dus chaotische finale wordt het kamp van de plunderende veeboeren aangevallen, omringd door stofwolken die worden onderbroken door gevallen paarden, kronkelende lichamen en geweervuur. Averill zet uiteindelijk zijn klassieke opleiding in werking door een Romeinse truc te stelen en de veeboeren op de rand van de vernietiging te brengen voordat ze worden gered door de Cavalerie (nog zo'n opruiend detail, maar zeker niet zo aanstootgevend na 'Little Big Man's onophoudelijke vertolking van indiaanse slachtpartijen). Het is echt moeilijk om je een heldhaftiger Amerikaans beeld voor te stellen van verzet in de wildernis. De enige echte dode plek in de film is een onnodige coda die Averills uiteindelijke terugval aangeeft, een nogal ingeblikt stuk tragedie.<br />Ondanks bepaalde tekortkomingen en een langzame middensectie, 'Heaven's Gate' Het is een meesterlijk stuk werk, een oprechte poging om een eigentijdse western te creëren en een nieuw soort epos te scheppen. Als je je nog steeds moet aansluiten bij het koor dat Cimino absurd vond in zijn gedrag op de set en in zijn uitgaven, dan is dat spijtig. Als je vandaag de dag een flop ziet als 'De Avonturen van Pluto Nash' en 'K-19 - De Weduwemaker', waarbij bijna honderd miljoen dollar door de plee verdwijnt en er toch nog een zweempje beruchtheid aan deze film kleeft, vraag je je af wat de grimmige dood ervan precies betekende. De poging tot originele stijl, de dubbelzinnige seksualiteit, het met veel moeite verkregen gevoel voor detail, de adembenemende stijfheid van het filmen en wat er wordt gefilmd, dat alles vormt een schril contrast met wat er zo jammerlijk ontbreekt aan het hedendaagse Hollywoodproduct.
'Heaven's Gate' is not a masterpiece, which apparently was what it needed to be upon first release to justify its great cost, and, more importantly, the continued uneasy reliance of Hollywood on the Auteur model of film-making. Yet 'Heaven's Gate', seen today at last on DVD in a cut of 229 minutes, is a superb film. It is a touch lethargic in pace. But at least it is paced. Quite apart from the incompetence of construction that marks many films today, there have been many films which, deliberate in form, have been severely damaged by being hacked down with no care for rhythm so the films become shapeless and confusing. Beyond this, the criticisms leveled at the film have become in retrospect quite lame. If the good guys and bad guys are too obviously pronounced for a serious film, and yes Sam Waterston's mustachioed, fur-clad villain is comic-opera (and not in the multi-leveled manner of Bill The Butcher from 'Gangs of New York'), and yes, the townsfolk do seem a touch 'Fiddler On The Roof' on occasions, then a few dozen serious films made since then, including 'Titanic' and the graceless 'Cold Mountain' (which bears certain similarities and is a notable failure in convincing qualities compared to this film) can be castigated for exactly the same reason. <br /><br />Also despite accusations, the film has a plot, quite a well-essayed plot at that. It simply does not bow to standard-form 'epic' quality, by providing Titan heroes, rafts of sub-plots and confusion. It experiments with telling in a manner more like much smaller, modest films, by carefully-caught moments of character interaction, and well-textured pageant-like explosions of communal action, as with the opening at Harvard and, most specially, the wonderful scene where the Johnson County folk, following the lead of a brilliantly physical fiddler, make celebration on roller-skates.<br /><br />'The Deer Hunter' was a critical and commercial success but abandoned the first half's inspired, mosaic-like accumulation of detail, and I think in a manner similar to criticism of Robert Penn Warren's novel 'All The King's Men' and its dictionary of Jacobean stunts, if Cimino had not had such a strong grasp of the conventions of Hollywood epics, he might have made a special rare work of art based in honest visualisation of people within their milieu. In contrast, 'Heaven's Gate' succeeds in screwing its narrative momentum and tension upwards in a slowly expanding arc, until the finale explodes, whilst not abandoning the mosaic approach.<br /><br />The central romantic triangle, for instance, resists standard inflections; a decent, intelligent, but psychically defeated man, James Averill (Kris Kristofferson) competes with a hot-shot but identity-challenged young gunman Nate Champion (Christopher Walken) for the hand of a young Madame, Ella Watson (Isabelle Huppert); there is no self-conscious bed-hopping, no slaps in the face, recriminations, or typical sad-sack moments, but more a sad and distanced decision by Ella to choose the younger man whom she loves less because he is ready to make the commitment. Ella emerges as the film's true hero (Huppert's performance, though initially awkward, is really quite excellent, balancing a dewy emotionalism with a hard-hammered spirit), attempting first to rescue Nate and then mustering the resistance party of immigrants into an enterprising defence. Subsequently, Averill is stung into action as friends die. Indeed, in the process of overcoming so many traps of cliché and style, 'Heaven's Gate' successfully and willfully throws off the defeated outsider-heroes grace note of so many '70s Westerns and portrays an eventual, vigorous, cheer-the-heroes rallying to a compromised but still relished victory. <br /><br />The social conflict of so many '70s Westerns at last hardens into a fully-fledged war; where capital attempts a crushing final victory over the miscreants who stand in their way, suddenly they find a massed and more-powerful people's army, led by the man who played the thoroughly-destroyed Billy the Kid a decade before. This is what led the film to be described as the first Marxist Western, but really it simply deflowers a theme of the genre extant well before the '60s. Such various and classic old-school works as William Wyler's 'The Westerner', and even 'Shane', tell awfully similar stories. It is simply here that the romantic myth of the gunslinger has been replaced by the romantic myth of the people's revolt. In a spectacular, exiting, but realistic and thus chaotic finale, the marauding Cattlemen's encampment is attacked, ringed by dust clouds punctuated by fallen horses, writhing bodies, and gunfire. Averill puts his classical education to work finally by stealing a Roman trick and bringing the Cattlemen to the brink of annihilation before they are rescued by the Cavalry (another distinctly seditious touch, but surely not so offensive after 'Little Big Man's unrelenting depiction of Native American massacres). Really, it's hard to think of a more heroically American vision of grassroots resistance. The film's only real dead spot stands as an unnecessary coda indicating Averill's eventual relapse, a rather potted piece of tragedy. <br /><br />Despite then certain failings and a slow mid-section, 'Heaven's Gate' is a supreme piece of work, a genuine attempt to create a contemporary Western and a new kind of epic. If one has to still join the chorus that reckons Cimino was absurd in his behaviour on set and expenditure, it is regretfully. When, today, flops like 'The Adventures of Pluto Nash' and 'K-19 - The Widowmaker' see nearly a hundred million dollars sink down the drain, and yet a tag of infamy still hangs on this film, one ponders what exactly its grim death signified. The attempt at original style, the bawdy sexuality, the very hard-won sense of detail, the breathtaking rigor of the film-making and what is being filmed, all throw into contrast what is sorely lacking in so much contemporary Hollywood product.