Toen ik in Alexander Nevsy, een film onder regie van de Russische held Sergei M. Eisenstein (met zijn enige belangrijke rol als co-regisseur van Dmitri Vasilyev) enkele scènes bekeek, besefte ik hoeveel er werkelijk in het regisseren moet zitten, in elk geval op een schaal als deze. Als ik op het moment van de release van deze film lid was van een prijsuitreikingsgroep, zou ik Eisenstein waarschijnlijk postuum de regisseursprijs van het jaar toekennen. Het is zo'n waanzinnig staaltje cinematografische genialiteit om een paar dingen te doen die in de film ook gebeuren, hoewel het voor iemand als deze regisseur, die zijn beste werk <0xE2><0x80><0x93> Battleship Potemkin en oktober <0xE2><0x80><0x93> heeft gemaakt, iets kan zijn geweest waar hij in het begin de spot mee heeft gedreven. Maar te midden van een film die soms een beetje frustrerend is omdat er zo weinig grijs in het zwart-wit-onderwerp zit, is het bijna zeventig jaar later nog steeds een wonder van celluloid. Fans van _The Lord of the Rings_, maak kennis met de grootvader van de film, om het zo maar te zeggen.<br />Als je zegt dat iets een propagandastuk is, geeft dat er al een connotatie aan, en vaak een slechte. Het is iets wat een duidelijke boodschap heeft, en een standpunt. Het is nog steeds een kwestie van felle discussie (zie de zwermen argumenten over Moores films als bewijs), over de vraag of grote kunst kan voortkomen uit iets wat van het begin af aan de bedoeling is geweest om het publiek op een bepaalde manier te prikkelen. In dit specifieke geval de Russen tegen de Duitsers. In die tijd was het bijna de Tweede Wereldoorlog en stond Rusland opnieuw tegenover de 'Duitse indringers', en het is interessant om op te merken dat Eisenstein daadwerkelijk opdracht kreeg om deze film te maken, als een oproep aan de Russen om nooit een cruciaal stuk van hun geschiedenis te vergeten. Het eindresultaat komt er echter uit te zien als iets wat eigenlijk heel gewoon is als je Battleship en October hebt gezien; als er door die films niets anders naar voren komt, dan is het dat Eisenstein zich het meest zorgen maakt over de manier waarop het beeld en de inhoud voor de kijker tot in het oneindige kunnen versmelten, dat de stijl de kijker zonder mankeren volledig kan omhullen. Op dat punt kent Alexander Nevsky geen angst.<br />Maar zelfs met het hele idee van 'Rusland groot, Duitsers slecht' zijn er kleine momenten waarop de dingen iets minder streng worden gemaakt, iets minder streng ten opzichte van deze idealen. Ze zijn niet een of andere anonieme klodder die totaal barbaars is en een blinde veroveringsdrang heeft (niet dat ze er niet op uit zijn om te pakken wat ze pakken kunnen). Ze hebben ook hun eigen nationale trots, dat het voor hen niet minder zou zijn om te doen wat hun door de christenen geleide meesters hun opdragen. Het kwaad van de film heeft tenminste een gezicht, dat echter tot een minimum wordt beperkt zodat de meer voorkomende partij de overhand kan krijgen. Er is ook een korte scène, voor het ijssculptuurgevecht, waarin de Russische troep een grap heeft die wordt verteld en erom wordt gelachen, en het voegt een beetje extra diepte toe waar anders bitter weinig zou zijn. Want in Alexander Nevsky, met zijn krijgsliederen vol trots op de oorlog, zijn er in de meeste gevallen geen gecompliceerde personages, vooral Nevsky zelf (gespeeld op een uiterst heldhaftige manier, die alleen in het begin aan de orde komt, door Nikolaj Cherkasov) die misschien wel zo moet zijn in de bedoeling van Eistenstein om hem als de enige onfeilbare kracht in het verhaal te hebben. Per slot van rekening is het zoeken naar naturalisme in een Eisenstein-film net zoiets als het zoeken naar niet-koosjere varkenspoten in een delicatessenwinkel.<br />Maar de werkelijke reden om de film te zien is toch niet het acteerwerk, maar de aanblik van de film, hoe die beweegt en neemt in zo'n uitgestrekte omgeving die Eisenstein laat zien. Op epische schaal is het net zo ambitieus als zijn films uit 20, met een aantal extra's, niet alleen in de hoofdscènes van de veldslagen, maar ook in de scènes in de steden, van de honderden mensen die door de straten rollen. Ik zou zelfs zeggen dat elke regisseur die in Hollywood of elders werkt en overweegt een groots epos te maken, met name een oorlogsfilm, er goed aan zou doen deze film te bekijken, zelfs met alleen het geluid uit. Hij is zelfs beter als hij wordt beschouwd als een stomme film, met soms fantastische visuele lijnen. Je zou een hele maand kunnen besteden aan het analyseren van de strijd op het ijs, hoe hij begint met de Duitse soldaten ver weg en dan als insecten naar voren komt, en dan hoe Eisenstein tussen close-ups van de vechtende acteurs doorsnijdt en dan tussen wide-shots door en met versnelde montage. En natuurlijk kun je de kracht van de muziek ook niet buiten beschouwing laten, Sergei Prokofjev die een van de grootste opzwepende stukken van alle epische werken ten gehore brengt. Al die tijd houdt de regisseur onze ogen met halsbrekende snelheid in beweging met deze uitzinnige actie. Als dit maar een korte film was, zou hij zeker in de smaak vallen bij de groten, ongeveer zoals de scène in Odessa Stairs. Als ik het al niet helemaal geweldig vond, zou dat komen door de fouten die een regisseur maakt die veel beter geschikt is voor het zwijgende medium dan voor geluid. Hoewel ik Ivan de Verschrikkelijke nog moet zien, zou mijn enige negatieve kritiek betrekking hebben op zijn visie op de acteurs, die echt zo breed is als maar kan, met het melodrama op zo'n hoog niveau dat het onthutsend is (het subplot van de twee soldaten die wedijveren om de Olga is het beste voorbeeld dat ik kan bedenken). Maar zelfs dit alles in aanmerking genomen is Alexander Nevsky te buitengewoon om te negeren, en hij weet een engagement in de actie en het filmen op te voeren tot een niveau dat zelfs nu nog een maatstaf vormt voor films die proberen aan de verwachtingen te voldoen.
Watching some of the sequences (err, the entire 1/3 of the film devoted to the battle on the ice) in Alexander Nevsy, a film directed by the Russian legend Sergei M. Eisenstein (co-directed by Dmitri Vasilyev in his only significant credit), made me realize how much must really go into directing, at least on a scale such as this. If I were a member of an awards group at the time of this film's release I probably would award Eisenstein with the director's award of the year, posthumously. It is such a mad stroke of cinematic genius to pull off some of things that are pulled off in the film, though for someone like this director after coming off of his best work- Battleship Potemkin and October- it could have been something he scoffed at at first. But amid a film that is sometimes a little frustrating with how little grays come in to the black and white subject matter, it's still a marvel of celluloid almost 70 years later. Lord of the Rings fans, meet the films' grandfather, so to speak.<br /><br />To say that something is a propaganda piece already puts a connotation to it, and often a bad one. It is something that has a full-blown message to it, and a point of view. It's still a matter of hot debate (see the swarms of argument over Moore's films for proof), about whether great art can come out of something that is point-blank meant to rouse the audience in a specific manner. In this particular case, the Russians against the Germans. At the time it was nearing WW2 and Russia once again faced the 'German invaders', and it's interesting to note that Eisenstein was actually commissioned to make this film, as a rallying call for the Russians to never forget a crucial piece of their history. The end result comes out as being something that is actually slightly common from seeing Battleship and October, however; if nothing else comes through those films it's that Eisenstein is most concerned about how the image and the content can come together finitely for the viewer, that style can completely envelop the viewer without fail. On those terms Alexander Nevsky is fearless. <br /><br />But even with the whole idea of 'Russia great, Germans bad', there are some small moments where things are made a little less stringent, a little less strict to these ideals. For example, when we first see the Germans in Privka, they're not some faceless blob who are totally barbaric and have a blind conquering intent (not that they aren't out to take whatever they can). They have their own national pride going too, that it would be nothing less for them to go forward with whatever their Christian-led masters tell them to. At the least, the evil of the picture has a face, however kept at a low minimum for the more prevalent side to kick in. There's also a brief scene, before the ice-scape battle, where the Russian troupe has a joke that's being told and laughed about, and it adds a little extra depth where else there might be precious little. Because more often than not in Alexander Nevsky, with its battle songs loaded with a pride in warfare, there aren't any complexities to characters, most notably Nevsky himself (played in ultra-heroic fashion, only questioning near the start, by Nikolai Cherkasov) who perhaps has to be this way in Eistenstein's intention of having him as the one infallible force to be reckoned with in the tale. After all, to be looking for naturalism in an Eisenstein film is like trying to find non-Kosher pig's feet at a deli.<br /><br />But the real reason to see the picture isn't the acting, anyhow, but for the look of the film, how it moves and takes in such an expansive environment that Eisenstein lays out. On the epic scale it's just as ambitious as his 20's films, with a number of extras not just in the main battle scenes but also in the scenes in the cities, of the hundreds of people rolling on through. In fact, I'd say that any director working in Hollywood or elsewhere thinking of doing some kind of huge epic, particularly war, would do very well to take a look at this film, even with just the sound off. It's even better if thought of as a silent film, with the visual strokes accentuated fantastically at times. One could spend a whole month analyzing the battle on the ice, how it starts with the German soldiers far away and then coming forward like bugs, and then how Eisenstein inter-cuts between close-ups of the actors fighting and then to wide-shots and with sped-up editing. And, of course, one can't discount the power of the music as well, Sergei Prokofiev delivering one of the great rousing scores of any epic work. All the while the director's editing keeps our eyes moving along with this frantic action at breakneck speed. If this was just a short film, it would surely rank with the greats, much like the Odessa Stairs sequence.<br /><br />If I did find it a little less than totally magnificent, it would be because of the faults that do come in from a director who is much more suited to the silent medium than for sound. While I have yet to see Ivan the Terrible, my one negative criticism would be of his direction of actors, which is really as broad as can be, with the melodrama at such a high-pitch its staggering (the sub-plot of the two soldiers vying for the Olga is the best example I can think of). But even this considered, Alexander Nevsky overall is too extraordinary to ignore, and ratchets up an engagement in the action and the film-making to a level that puts a benchmark for films even today to try and live up to. Grade: A