Op 14 juni 1905, tijdens de Russische Revolutie van dat jaar, kwamen zeelieden aan boord van het Russische oorlogsschip de Potemkin in opstand tegen hun onderdrukkende officieren. Gefrustreerd door de tweederangsbehandeling die ze kregen, en vooral door het van maden vergeven vlees dat ze moesten eten, besloot de bemanning van het schip, aangevoerd door de inspirerende bolsjewistische matroos Grigory Vakulinchuk (Aleksandr Antonov), dat de tijd voor een revolutie rijp was. En zo begint Sergei M. Eisensteins opzienbarende klassieker van de Russische propaganda: 'Bronenosets Potyomkin/Het slagschip de Potemkin' Het lichaam van een overleden muiter ligt vredig op het strand, het bord op zijn borst vermeldt: VERMOORD VOOR EEN KRUIK VAN SOEP; close-ups van de gebalde vuisten van de honderden toeschouwers die eindelijk genoeg hebben van het tsaristische regime; een onhandelbaar kinderrijtuig rolt de trap van de Odessa af terwijl wanhopige toeschouwers met ingehouden adem toekijken (deze scène werd gedenkwaardig 'geleend' door Brian De Palma voor een bijzonder spannende scène in zijn 'The Untouchables'-film. De lopen van talloze kanonnen zijn onheilspellend gericht op het veruit in de meerderheid zijnde slagschip de Potemkin.<br />De film zelf kan echter het best worden geanalyseerd, niet als een gefragmenteerde selectie van memorabele scènes, maar als één enkele film, en inderdaad zijn alle scènes buitengewoon memorabel. Hoewel de film in vijf tamelijk beknopte hoofdstukken is verdeeld, stroomt hij prachtig naar voren; op geen enkel punt verliezen we onze belangstelling, en we twijfelen er absoluut niet aan aan wiens kant we zouden moeten staan.<br />De film wordt vaak 'propaganda' genoemd, en dat is precies wat het is, maar dat hoeft geen negatieve bijklank te hebben. 'Potemkin' was door Eisenstein geproduceerd met een specifiek doel voor ogen, en dat doel is in alle opzichten volmaakt bereikt. De film was door het Centrale Comité van de Sovjet-Unie gepland om samen te vallen met de 20ste-eeuwse viering van de mislukte revolutie van 1905, en 'Potemkin' zou naar verwachting in zijn eigen land een populaire film worden, als symbool voor de herleving van de Russische kunst na de revolutie. Het is dan ook een beetje jammer dat Eisensteins film het niet goed deed bij het Russische publiek, dat naar verluidt in de eerste week al werd verslagen door Allan Dwans 'Robin Hood'-film uit 1922, die maar vier korte weken heeft gelopen. Gelukkig is 'Het Slagschip Potemkin' in het buitenland bewonderenswaardiger ontvangen, hoewel hij in verschillende landen is verboden. De film bleek ook een succesvol middel voor Eisenstein om zijn theorieën over'montage' te testen. Door de snelle montage en de verre opnamen van de vele figuranten mag het publiek niet sympathiseren met individuele personages, maar met de revolutionaire bevolking in het algemeen. Eisenstein breekt echter heel even met dit patroon, in een scène waarin Vakulinchuk vlucht voor de scheepsofficier die hem probeert te vermoorden, en natuurlijk in de beroemde scène van de Odessa Steps, waarin onze harten bonzen van angst voor het leven van het onfortuinlijke kind in de tuimelende kinderwagen. De bijbehorende soundtrack bij de versie die ik heb gezien, grotendeels met het orkestwerk van Dmitri Sjostakovitsj, heeft geweldig geholpen om de emotionele impact van dergelijke scènes te verhogen. Een van de grootste films uit het stille tijdperk is 'Het slagschip Potemkin', een triomf van fenomenale filmproductie en een belangrijk stuk cinematografische geschiedenis. De overdreven gebeurtenissen in de film (onder andere dat er nooit een gewelddadige slachting plaatsvond op de trap van de Odessa) zijn zo volledig in de herinnering geworteld, dat we vaak niet zeker zijn van de ware geschiedenis achter de afgebeelde gebeurtenissen. Dit is een grootse prestatie.
On June 14 1905, during the Russian Revolution of that year, sailors aboard the Russian battleship Potemkin rebelled against their oppressive officers. Frustrated with the second-rate treatment they receive, and most particularly the maggot-infested meat that they are forced to eat, the ship's crew, led by the inspirational Bolshevik sailor Grigory Vakulinchuk (Aleksandr Antonov), decide that the time is ripe for a revolution. And so begins Sergei M. Eisenstein's rousing classic of Russian propaganda, 'Bronenosets Potyomkin / The Battleship Potemkin.'<br /><br />The film itself is brimming with shining examples of stunning visual imagery: the spectacles of an overthrown ship captain dangle delicately from the side rope over which he had been tossed; the body of a deceased mutineer lies peaceful upon the shore, the sign on his chest reading "KILLED FOR A BOWL OF SOUP;" close-up shots of the clenching fists of the hundreds of spectators who are finally fed up with the Tsarist regime; a wayward baby carriage careers down the Odessa Steps as desperate onlookers watch on with bated breath (this scene was memorably "borrowed" by Brian De Palma for a particularly suspenseful scene in his 'The Untouchables'); the barrels of numerous canons are ominously leveled towards the vastly-outnumbered battleship Potemkin.<br /><br />However, the film itself is best analysed  not as a fragmented selection of memorable scenes  but as a single film, and, indeed, every scene is hugely memorable. Though divided into five fairly-distinct chapters, the entire film flows forwards wonderfully; at no point do we find ourselves losing interest, and we are absolutely never in doubt of whose side we should be sympathetic towards.<br /><br />The film is often referred to as "propaganda," and that is exactly what it is, but this need not carry a negative connotation. 'The Battleship Potemkin' was produced by Eisenstein with a specific purpose in mind, and it accomplishes this perfectly in every way. Planned by the Soviet Central Committee to coincide with the 20th century celebrations of the unsuccessful 1905 Revolution, 'Potemkin' was predicted to be a popular film in its home country, symbolising the revitalization of Russian arts after the Revolution. It is somewhat unfortunate, then, that Eisenstein's film failed to perform well at the Russian box-office, reportedly beaten by Allan Dwan's 1922 'Robin Hood' film in its opening week and running for just four short weeks. Luckily, despite being banned on various occasions in various countries, 'The Battleship Potemkin' fared more admirably overseas.<br /><br />The film also proved a successful vehicle for Eisenstein to test his theories of "montage." Through quick-cut editing, and distant shots of the multitudes of extras, the audience is not allowed to sympathise with any individual characters, but with the revolutionary population in general. Eisenstein does briefly break this mould, however, in a scene where Vakulinchuk flees the ship officer who is trying to kill him, and, of course, during the renowned Odessa Steps sequence, as our hearts beat in horror for the life of the unfortunate child in the tumbling baby carriage. The accompanying soundtrack to the version I watched, largely featuring the orchestral works of Dmitri Shostakovich, served wonderfully to heighten the emotional impact of such scenes.<br /><br />One of the greatest films of the silent era, 'The Battleship Potemkin' is a triumph of phenomenal film-making, and is a significant slice of cinematic history. The highly-exaggerated events of the film (among other things, there was never actually any violent massacre on the Odessa Steps) have so completely engrained themselves in the memory, that we're often uncertain of the true history behind the depicted events. This is a grand achievement.