Opyvoi mbarete salud rehe ko’â mba’e: oñemongy’a y ha arapy, clima iñambuepa pya’e, michîve ohóvo capa de ozono, ojeporu energía atómica ha umi yty chugui osêva, umi químico tóxico oporovenenáva, biodiversidad oñehundíva ohóvo, ka’aguy kuéra jeity ha yvy ñembyai. Ko’â mba’e vai máta ha hapópe jajuhúta hína: recurso natural kuéra jeporu vai, ndaipóri jehecha puku, oî chéntese ha mba’epota, ha umi tetâ irríkova ogasta rasapa. Ko ñembyaipa guasu oikóva tekotevê oñenfrenta ha oñecambia pya’e ha pypuku.