Ipahápe, tekotevẽ ñamyesakã pe ñe’ẽpehẽtai upeigua “y” he’iseha “yvyra térã ka’avo”, upévare omoirũjepi opavavete nunga yvyra rerakuérape (urunde-y, karanda-y, guapo-y, kurupa-y, jata-y, juasy-y, amba-y), ha he’õháme katu, pe “y” he’ise “ysyry” hetahápe peteĩchagua pira térã ambue mymba oikóva ýpe ha y jere rupi (suruvi-y, pirape-y, jatyta-y, akara-y, javevýi-y). Opaite ko’ã téra niko aretereiguaréma; oĩmava’ekuevoi Colón oguahẽ mboyve Amérikape; ja’eporãsérõ, ary 1492 mboyve.