Oι συνέπειές της είναι ορατές και στην παιδεία. Σε όλα τα οικονομικά κέντρα του Ελληνισμού ιδρύονται σχολεία με δωρεές πλουσίων εμπόρων ή αναπτύσσουν μεγαλύτερη δραστηριότητα άλλα που είχαν ιδρυθεί τον 17ο αιώνα (π.χ. στα Γιάννενα). Στο έργο αυτό θα παίξει μεγάλο ρόλο και ο φλογερός μοναχός Κοσμάς ο Αιτωλός με τα κηρύγματά του και την ίδρυση κατώτερων σχολείων. Έτσι δημιουργείται προοδευτικά μία πνευματική - παιδευτική αφυπνιστική κίνηση χάρη και στα βιβλία που στέλνουν στην πατρίδα τους ομογενείς έμποροι. Oι Ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού θα διαδραματίσουν την περίοδο αυτή έναν πολλαπλά ευεργετικό ρόλο στην πνευματική αφύπνιση του Ελληνισμού.