Με τα παραπάνω θέλω να πω ότι η εθνική νεοελληνική συνείδηση δεν γεννήθηκε ως εκ θαύματος μέσα από τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό και την Επανάσταση, αλλά προϋπήρχε, έστω ως εθνοτική συνείδηση, όπως φαίνεται από τις γραπτές πηγές της Τουρκοκρατίας. Άρα, η Ελληνική Επανάσταση ναι, είχε και θρησκευτικό χαρακτήρα, αλλά ο θρησκευτικός χαρακτήρας της περιέκλειε και τον εθνικό της χαρακτήρα.