Vi har i den seinare tida hatt tre viktige val som alle har vore gjennomførte under heil eller delvis okkupasjon, eller iallfall med eit massivt militært nærvær – i Palestina, Afghanistan og Irak. Valet av Mahmoud Abbas som palestinarane sin president kan komme til å borge for at vi kan gå mot eit fritt Palestina. Kvartetten og vegkartet for fred vil stå sentralt i prosessen vidare, men ingen veit betre enn Abbas at utan at dei reelle motsetningane kjem på bordet tidleg i prosessen, kan det ikkje komme til noka slags løysing. Okkupasjon, flyktningar, rett til tilbakekomst, Øst-Jerusalem som hovudstad for Palestina m.v. er spørsmål som må taklast allereie no, elles vil vegkartet ende opp som Oslo-avtalen: i eit opprør, i ein intifada. Israel står overfor to val, anten éin stat, der dei vil vere i mindretal, eller ei to-statsløysing. Også for den palestinske leiarskapen er det viktig å få reelle resultat for å stoppe valden som blir utført av palestinske grupper. Gårsdagens fleirtal i Knesset for å trekkje busetjingane ut av Gaza lover godt – men vil det same skje på Vestbreidda? Valet i Irak har stadfesta fleirtal til sjiaane, kurdisk samling og sunniar som strittar kraftig imot. Spørsmålet blir om det er mogleg å lage ein nasjon av statsdanninga Irak. Sia britane sette inn hashemittkongen for 80 år sia i eit konstruert land, har det vore umogleg å styre Irak utan massiv bruk av vald. Kanskje må det på sikt dannast fleire statar for å fylle nasjonsbehovet innafor det vi i dag kjenner som staten Irak. Dette vil fordre deltaking frå folk og folkegrupper som bur i Irak, utover det å stemme i eit val, og vil kanskje vere grunnleggjande for ein varig fred. Der det er krig og konflikt, ligg det alltid spor av økonomiske årsaker i botnen. Her trur eg USA gjer store feil når f.eks. den i utgangspunktet positive slettinga av Irak si gjeld på opptil 80 pst. over tre år inneheld sterke element av krav om privatisering frå IMF og bortfall av gode som ei korg mat til fattigfolk. Det aller siste dømet er at USA nektar irakiske bønder å bruke eige såkorn og samtidig bruker dette forbodet til å selje genmodifisert såkorn. Eg skal berre kort referere frå koalisjonsstyresmakta sin utsende ordre, nr. 81, § 66-[B], der ein heilt utvitydig seier at det no er forbode for irakiske bønder å spare sitt eige såfrø til neste år. Ein skal faktisk bruke såfrø frå lisensierte, autoriserte US-distributørar. Dette viser jo på ein god måte at ein faktisk ikkje har tenkt  å  få  til  ei  grunnleggjande  økonomisk  utvikling – f.eks. innafor landbrukssektoren – basert på irakiske tradisjonar med f.eks. såkorn. Dette viser at det i liten grad er vilje til å lage ein økonomisk politikk ein kan få støtte for lokalt. I Afghanistan er alt prega av narkotikaøkonomi, og verst av alt, den ser ut til å vere den einaste berekraftige økonomien, fordi dei to andre økonomiane, den militære og bistanden, ikkje er evigvarande. Klarer vi ikkje å løyse problemet med narkoøkonomien, klarer vi heller ikkje å løyse problemet med demokrati i Afghanistan. Vi veit no at etter press frå USA prøver president Karzai så godt han kan, å gjere botemiddel når det gjeld produksjonen. Dei bøndene som produserer narkotika i Afghanistan, er avhengige av lån som dei har fått av narkokartellane. Om ein f.eks. svir av avlinga, noko som ville vore det mest drastiske tiltaket, vil ein oppleve at bøndene likevel sit med gjeld – og det er gjeld som i det heile ikkje kan betalast tilbake ved anna, vanleg produksjon, som kveite, frukt osv. Det er umogleg. Vi ville kunne komme i ein situasjon der folk i Afghanistan som no delvis støttar opp om Karzai, faktisk vil vere nøydde til å gå imot Karzai, fordi dei tiltaka han set inn mot narkoproduksjonen, vil vere for tøffe. Dette viser kor vanskeleg det er å få bygd ei økonomisk utvikling. Men der er det jo at vi må setje inn midlane. Det er jo det dei norske soldatane i Afghanistan også seier klart og utvitydig til oss: Etter oss må det komme bistand, etter oss må det komme ei reell politisk og økonomisk utvikling.