Det slo meg både då eg lytta til den utanrikspolitiske utgreiinga i går, og det slår meg når eg lyttar til debatten i dag: Det er bra både for Europa og for den internasjonale situasjonen at det finst europeiske land som har ei eiga røyst i utanrikspolitikken. Det gir eit eige rom, det gir eigne moglegheiter. Senterpartiet ser fram til ei utdjuping frå Regjeringa si side av korleis Noreg kan vera ein pådrivar for at FN skal bli ein meir handlekraftig organisasjon. Så er vi svært nøgde med at Regjeringa samstundes som ho klart avviser ein søknad om EU-medlemskap, har starta det viktige arbeidet med å gi EØS-arbeidet ein ny giv. Det er utvilsamt behov for ei betre handtering av EØS- og EU-relaterte saker i Noreg enn kva tilfellet har vore fram til regjeringsskiftet. Her er eit handlingsrom for å hevda norske interesser som Regjeringa no ser og vil utnytta. Som nemnt i ein replikk frå mi side tidlegare i dag, presenterte Riksrevisjonen ein rapport i haust som viste at handteringa av EØS-saker i regjeringsapparatet har vore uforsvarleg dårleg. Tre departement var undersøkte. Konklusjonen var bl.a. at Noreg gjennomgåande har vore for seint ute til å påverka. Dessutan manglar departementa på viktige område relevant kompetanse, og vi sender «juniorar» til Brussel, heiter det. Vidare vart det òg peikt på at eksterne aktørar, f.eks. frivillige organisasjonar, i liten grad vart trekte inn og lytta til. Dette er ein rapport som det er viktig å ta på alvor. Her er gode råd til ei regjering som har varsla ein meir aktiv europapolitikk, og som alt er godt i gang med tiltak. At to statsrådar drog til ESA for å følgja opp ein ny runde om den differensierte arbeidsgivaravgifta, har gitt mange kommunar og verksemder nytt håp. Regjeringa sitt engasjement overfor Europaparlamentet for å påverka tenestedirektivet er eitt av fleire eksempel på påverknad i ein tidleg fase. Så er det sjølvsagt slik at det ikkje berre er Regjeringa som har eit forbetringspotensial. Også vi på Stortinget må gå gjennom korleis vi kan sikra opnare og breiare prosessar. Dersom Stortinget skal vera sikra å koma tidlegare inn i arbeidet rundt utvikling av nytt regelverk i EU, må også prosessane her i huset endrast. Eg vil be Presidentskapet drøfta med Regjeringa korleis det kan leggjast til rette slik at Stortinget til kvar tid kan vera oppdatert på kva saker EU arbeider med. Lat meg kort nemna eit par stikkord på kva som kan gjerast annleis enn i dag. For det fyrste må Stortinget «matcha» Regjeringa i å vera tidleg ute. Arbeidet i EØS-utvalet må leggjast opp slik at sakene kjem tidlegare. Dessutan er det eit spørsmål om sjølve behandlinga kan gjerast meir open. Kan f.eks. møtereferata som hovudregel gjerast offentlege etter langt kortare tid? I dag er grensa eit år, noko som gjer eit offentleg ordskifte om dei sakene som EØS-utvalet til kvar tid drøftar, vanskeleg. Korleis kan vi få til rutinar som gjer at aktuelle organisasjonar har høve til å påverka? Kan vi f.eks. i sterkare grad enn i dag spela på lag med dei norske nettverka som er etablerte i Brussel? Fagkomiteane på Stortinget må òg sterkare inn i arbeidet med å utvikla norske posisjonar. Det er i denne fasen Noreg har størst høve til å påverka innhaldet i det regelverket som blir utarbeidd, samt gi synspunkt på korleis Noreg skal halda seg til dette. Dette kan gjerne kombinerast med høyringar i saker av stor prinsipiell karakter og/eller der det gjeld mange partar, og der det eksisterer ulike synspunkt på korleis Noreg bør handtera situasjonen. Punkt 2 er at Stortinget må opptre som ein «krevjande kunde». Vi må stilla krav til informasjonen og tilrettelegginga frå Regjeringa. Mykje av nytt regelverk som EU vedtek, er «småplukk» som kan implementerast i Noreg gjennom forskriftsendring. Men rett som det er, dukkar det også opp saker som er betydeleg problematiske. Då er det viktig å sørgja for at den lovgivingsprosessen som skjer, er minst like open og brei som ved behandling av vanlege lovsaker i Noreg. Det betyr at vi må kunna stilla krav til Regjeringa om større presisjon, kort sagt at ho blir flinkare til tydeleg og ærleg å presentera fordelar og ulemper ved nytt regelverk som blir føreslått. Kanskje kan Regjeringa spela meir både på EU og på dei mange norske funksjonane som følgjer utviklinga i EU, for å få fram relevant informasjon. Det er altså avgjerande viktig at prosessen på Stortinget skjer på eit tidspunkt der det framleis er mogleg å påverka.