Dagens debatt er i seg sjølv eit viktig skritt i riktig retning, då vi i staden for ein debatt i den utvida utanrikskomiteen får ein debatt i eit ope storting. Vi hadde utgreiinga førre veka, vi har hatt ei veke på å diskutere, vi i SV har fått innspel både frå fagrørsla, frå kyrkja og frå mange ulike instansar i løpet av denne veka. Det er viktig at vi kjører utgreiingar og får debatt, for så endeleg å avslutte debatten her i Stortinget. Dette bør vi få meir av. Denne openheita er det som kan vere med på å legitimere utanrikspolitikken, også ute i folket, i endå større grad. Det vil vere viktig for SV. Dette set vi pris på at Regjeringa gjer på ein så kløktig måte. For det å sende soldatar og militære einingar til andre land er så alvorleg at det krevst mest mogleg openheit rundt denne typen aktivitetar. Jagarfly av F-16-typen har ikkje vore SVs hovudprioritering i det å styrkje oppbygginga av Afghanistan. Når det no skjer i ISAF-samanheng, har det vore viktig for SV at ISAF inntil sist vinter har vore avhengig av «Enduring Freedom» når det galdt eventuell flystøtte. Dette er ikkje i same grad tilfellet lenger, og ISAF går meir på eigen kjøl. I tilfelle flystøtte andre vegen, frå ISAF til OEF, kjem det berre til å skje i krisetilfelle, og då regulert av ein generell avtale som har lege føre sidan 2003. Etter mi meining bør denne typen avtalar i størst mogleg grad vere offentlege. I og med at vi snakkar om allierte, kunne det vere mogleg å påverke i den retninga at det vil kunne vere mogleg å reservere seg heilt eller delvis, om det er sånn at dei ikkje er av ein sånn karakter at ein kan gå god for dei. Det er ein viktig føresetnad for meg at avtalane på sikt også viser seg ikkje å vere i konflikt med Soria Moria-erklæringa. Det vil tida vise. Men det å kunne ta situasjonsbestemte avgjerder i denne typen diskusjonar er viktig. Det at ein skal kunne påverke både allierte og andre, er viktig. «Enduring Freedom» har i lengre tid sikra luftrommet til fordel for ISAFs operasjonelle virke. Dette har gjort at ISAFs aktivitet gradvis har blitt gjord avhengig av operasjon «Enduring Freedom». Gjennom denne arbeidsdelinga har «Enduring Freedom» vunne legitimitet hos NATO-land og i organisasjonar i forhold til FNs sikkerheitsrådsresolusjon 1373 med oppfølgingsresolusjonar. Dette har generelt sett vore med på å styrkje førestellinga om at OEFs aktivitet er FN-mandatert, noko som i det minste kan diskuterast. Det er politisk viktig å styrkje ISAF-banda til FN gjennom stabiliseringsargumentet. Jo sterkare ISAF kan stå aleine i Afghanistan, jo sterkare blir dette argumentet, og jo kortare blir vegen til ein eventuell FN-kommando over styrken på sikt. Det er også dei som kan tenkje seg det. Ei styrking av FN-banda til ISAF startar med å fristille ISAF meir frå «Enduring Freedom». Dei norske F-16-flya bør sjåast som ein del av dette og eit teikn på at ISAF og OEF ikkje smeltar i hop. Dette er ein av dei gode grunnane som gjer at vi frå SVs side kan støtte det å sende jagarfly. SV vil hegne om ISAF-mandatet og den defensive, stabiliserande rolla ISAF har. Om noko anna skulle skje, ville vi ha ein politisk situasjon der støtta til Afghanistan-engasjementet vårt på lang sikt ville henge i ein tynnare tråd. Så nemnde eg at vi har, iallfall i SV, siste veka fått innspel frå ulike organisasjonar, f.eks. frå Afghanistankomitéen, som seier rett ut med sin bakgrunn i Afghanistan og lange erfaring at det er viktig at «Enduring Freedom» blir kutta, og no når ISAF blir styrkt på praktisk og politisk vis, blir også folkeretten og FN sitt truverde styrkt. Det vil hjelpe på prosessen i Afghanistan på ein riktig måte, som er viktig og ei motvekt mot USAs metodar og haldning til folkeretten. Og ein må skilje mellom ISAFs militære og humanitære aktivitetar. Dette er eitt innspel som har komme til oss i løpet av denne veka. Folk med lang erfaring i Afghanistan ser at på bakken trengst det sikkerheit, det trengst tryggleik. Dei er stort sett berre i Kabul, men har òg prosjekt ute i Afghanistan, og dei ser at skal ein bonde kunne reise på marknaden med varene sine, er han avhengig av at det er sikkerheit på bakken, også ute i provinsane. Derfor er det at vi frå SV kan vere med og støtte at sikkerheita skal utvidast også i dei nordlege områda. Vi har erfaring i Meymaneh. Vi veit at vi også kan klare dette i endå større område bortover mot Mazar-e Sharif. Talas tale er klar: Vi har i løpet av dei åra vi har vore i Afghanistan, brukt drygt 2,2 milliardar kr på militært engasjement. Drygt 1,3 milliardar kr av dette har gått til «Enduring Freedom», 670 mill. kr har gått til ISAF, og drygt 225 mill. kr har gått til fellesutgifter. For SV er det ingen tvil om at dette kan tolkast som at vårt militære engasjement i Afghanistan blir sterkt redusert. Det er viktig. Kva skal vi då bruke dei midlane til? Kva skal vi då bruke desse soldatane til? Jo, sjølvsagt: Vi skal inn på FN-sporet. Der er òg tala heilt klåre, eg nemnde det i ei replikkveksling i stad: Vi er på iallfall minus 1 500 soldatar på sikt, og har vore det etter at vi låg på topp for ca. 10–11 år sidan. Vi kan komme tilbake til det FN-sporet dersom vi vil. Eg trur Regjeringa vil vere i stand til å klare det i løpet av neste år, og iallfall begynne ein sånn type prosess, slik at det er tydeleg at Noreg satsar på FN. Etter mitt skjønn gjer vi også det kloke valet at vi ikkje satsar så mykje som vi hittil har gjort, på å rydde opp etter USA sine krigar. Vi vel folkeretten, vi vel det riktige sporet. Det blir diskutert om både ismar og ideologiar nærmast er døde. I staden har vi kanskje fått to viktige ting som blir hegna om som eit grunnlag i kvart eit land, og det er menneskerettar og dei gode orda på engelsk «Rule of Law». Det er det vi kanskje i størst mogleg grad skal bidra til at det blir laga grobotn for i Afghanistan. Klarer vi å få til det, kan vi frå SVs side vere med på at det også skal leggjast grunnlag for det gjennom militært engasjement. Eg har sjølv vore i Kabul, og eg har snakka med våre soldatar der borte. Dei er stolte over sin innsats. Eg har sjølv sett det dei har gjort, iallfall delar av det. Men dei har ein bodskap til norske politikarar som kjem dit: Det arbeidet vi gjer, og dei investeringane som vi gjer no, det må bli følgt opp med langsiktig bistand, og det må ikkje minst bli følgt opp med langsiktig handelspolitikk, som vil gjere det mogleg for afghanske bønder – og dei fleste i Afghanistan er faktisk sysselsette innafor landbruksnæringa – å komme seg på fote igjen. Ein liten digresjon: Eg var sjølv med i førre veke og opna ein ICA-butikk. Ein organisasjon som er delvis styrt av Kirkens Nødhjelp og heiter så mykje som Forum for utviklingshandel, har teke initiativ til å hente varer direkte frå fattige bønder, anten det er i Nicaragua, El Salvador eller i Asia, for å selje varene anten på Karl Johan eller t.d. på ICA i Moldeliveien. ICA, Norgesgruppen, COOP, dei tre store når det gjeld matvarehandel i Noreg, er med på dette. Det skaper eit direkte samband mellom den fattige bonden og den norske forbrukaren. Det er på det området i handelspolitikken vi kan opne marknaden, gje fattige bønder rom for varene sine i våre butikkar og på den måten gje dei moglegheit til å få seg eit eige utkomme. Det vil kanskje vere det aller viktigaste bidraget når vi skal prøve å løyse dei grunnleggjande problema i Afghanistan og andre land.