Det er ei ære å få bruka denne talarstolen. Berre 188 nordmenn har høve til å gjera nett det – 188 av i alt 4,6 millionar menneske som er busette i Noreg. Politikken sitt omdømme, kvaliteten på politiske vedtak, kviler på korleis vi arbeider, korleis vi oppfører oss. Dette er eit stort ansvar. Olav H. Hauge skreiv om draumen om at vi alle «ei morgonstund skal glida inn på ein våg me ikkje har visst um». Ein slik våg gleid vi inn i då Phillips Petroleum før jul i 1969 konkluderte med at Ekofisk-feltet var drivverdig. Seinare har Olje-Noreg i stadig større grad blitt ein ukjend våg: Vi har få, om nokon, døme på land som så raskt og så omfattande har bygd opp ein nasjonal finansformue som den Statens pensjonsfond representerer i dag. Det er Stortinget si oppgåve å debattera og vedta den politikken som skal gjelda for forvaltninga av denne formuen, staka ut kursen i den ukjende vågen. Dette er ikkje enkelt. Som den same Hauge har skrive: «Ingen har varda den vegen du skal gå, ut i det ukjende, ut i det blå.» Dette er rett nok berre delvis korrekt. I Alaska er reglar for forvaltninga av petroleumsformuen konstitusjonelt sikra og legitimert gjennom ei folkerøysting. Hjå oss er det like fullt snakk om langt større verdiar, og ikkje minst tale om ein formuesvekst som kan koma til å påverka samfunnet vårt på uventa vis. Ei av dei viktigaste utfordringane for Stortinget er å gå opp og varda denne vegen. Vi må – med opne sinn og med djup vilje til rådslag – heile tida sikra både demokratisk, rettferdig og langsiktig forvaltning av denne ressursgåva. Denne talarstolen har ikkje alltid vore avgrensa til tingmenn og -kvinner og medlemer av Kongens råd. Ein sjeldan gong har dørene blitt opna for andre, som i 1948, då Winston Churchill talte for eit samla storting. I desse dagar er det 100 år sidan Churchill talte i Glasgow og målte eit breitt lerret med politiske tiltak mot sosial ulikskap og urettvise. Politikken, mante Churchill, måtte meir intenst, meir ærleg ha omsut for dei sjuke, gamle og ikkje minst for barna. Vyane frå 1906 er med i Soria Moria-erklæringa – ikkje som ekko, men som fyrtårn å styra etter: «Vårt mål er å gi alle mennesker i hele landet mulighet til å utvikle sine evner og leve gode og meningsfylte liv.» Senterpartiet meiner dette spesielt må gjelda barna. Fattigdom, rus, sosial utstøyting, utfordrande familieforhold og manglande offentlege løyvingar til fellesskapsoppgåvene – dei største samfunnsproblema treffer dei minste mest. 1,2 millionar menneske i dette landet er umyndige og uskuldige. Dei er utan stemmerett. Dei er i særleg grad prisgitt dei andres veljarkontroll og politiske val. Overfor dette mindretalet, sjølve framtida, har vi eit særskilt moralsk og politisk ansvar. Den raud-grøne regjeringa tek dette ansvaret på stort alvor. Utbygginga av barnehageplassar og satsinga på fellesskulen er adelsmerke i så måte. Kommunane får rause økonomiske armslag: pengar til lokal velferd, tiltak mot fattigdom, satsing på kultur og betre helsetenester. Denne raud-grøne viljen til handling opnar òg andre rom: Familiar får betre tid til kvarandre og tryggare liv. Lokalsamfunn får betre vekstvilkår og fleire smil. Slik aukar òg sjansane for at folk tek ansvar for einannan, for at det sivile samfunnet blomstrar og spelar på lag med den vilja politikken. Senterpartiet meiner denne regjeringa skil seg ut med den krafta og den styrken ho set politikken ut i livet med. Vi vann ikkje valet med løfte om revolusjon, men med løfte om å kraftsamla for fellesskapet. Vi skal halda vår del av denne veljarkontrakten. 188 menneske kan bruka denne talarstolen. I tillegg kjem altså unntak som Mandela og Churchill. Talet er lite når alt kjem til alt. Nordmenn er likeins få i talet i verdssamanheng. Vi har likevel ei røyst som ber over landegrensene, ikkje minst grunna økonomiske forhold og storleikar: I absolutte tal er bruttonasjonalproduktet vårt det tjuande største i verda. Mykje av denne rikdomen er moralsk tilfeldig og kokar ned til svart gull. Vi pliktar difor å dela. Vi må hjelpa andre som er mindre heldige. Vi skal halda fram med å stø FN og gjera organisasjonen meir effektiv og handlekraftig. Vi har alt kome langt på kort tid. Før nyttårsaftan i 2007 har vi etter alle solemerke kome mykje lenger.