Eg lurer på om eg skal begynne med å vere litt ærleg. Av og til når ein sit med nasen ned i merknadene og blar i lefsa – eit uttrykk ingen av oss nokon gong hadde hørt før vi gjekk inn porten på Løvebakken første gongen – lurer ein på kva i all verda ein driv med. Korfor i all verda held ein på med det ein held på med? Å klare å ha perspektiv, tenkje nokre lange tankar og setje småting inn i ein litt større samanheng er ikkje akkurat det budsjettprosessen på Stortinget legg opp til. Det er ekstra synd på dette området, som til dei grader er basert på refleksjon og nysgjerrigheit, leiting etter samanhengar og ikkje minst nye oppdagingar og nye oppfinningar. Dette fleirtalet har brukt den sjansen vi fekk etter valet til å knytte kunnskapsområdet tettare saman. Det er jo så openbert at heile sektoren, frå barnehage til forsking, heng i hop – frå undringa til dei aller minste ungane til undringa til den mest skolerte forskaren. Dette er sektoren som driv samfunnet framover, og denne sektoren skal vi sjå under eitt. Det er ikkje nokon tvil om at Soria Moria-erklæringa har høge ambisjonar på kunnskapsfeltet, og vi jobbar kvar einaste dag for å oppfylle desse ambisjonane. Då eg første gongen fekk vite innhaldet i kunnskapsbudsjettet, tenkte eg «yes», eg gler meg til vi om fire år skal gjere opp status for denne stortingsperioden. Storsatsingane på barnehagar, skolebøker og Kunnskapslyftet er nokre store satsingar, som viser at vi er i siget. Sjølv om det på Stortinget sorterer under ein annan komite, kan eg ikkje la vere å nemne at dette fleirtalet gjer eit historisk lyft for barnehagane. Å satse på barnehagar er å satse på kunnskap. Vi kjem til å klare full dekning. Vi kjem til å klare å innfri eit av dei aller eldste og ikkje oppfylte politiske løfta. Det er ganske mange SU-arar, meg sjølv inkludert, som har sete i ganske mange skoledebattar og argumentert for gratis læremiddel i vidaregåande skole. Og tenk: No realiserer stortingsfleirtalet det. Vi har argumentert for lik rett til utdanning og gratisprinsippet, og til tider har vi blitt møtt med eit skuldertrekk og ja, ja, SV har jo pengar til alt. Ja, tenk, vi hadde pengar til gratis læremiddel. Det var ikkje tomme løfte. Vi er i ferd med å realisere det. Vi gjennomfører ei reform som skal bli vanskeleg å reversere om nokon skulle få høve til det. Denne regjeringa satsar 1,4 milliardar kr på kvalitet i skolen gjennom Kunnskapslyftet – ei spennande reform som vi følgjer nøye med på. Eg er spesielt fornøgd med at statsråden har teke dei signala som er komne i forhold til kompetansemidlane til lærarar, på alvor, og følgt opp dette i samarbeid med partane som har ansvar for å gjennomføre reforma. Dette følgjer vi nøye med på frå SV si side. Pengane skal dit dei er tenkte. Elevorganisasjonen har vore tydeleg på kor fornøgde dei er med fleirtalet sin læremiddelreform. Rapportane om begeistring på Utdanningsforbundet sitt landsmøte tyder på at statsråden også er i god dialog med lærarane. På vegner av SV vil eg gi uttrykk for at dette er viktig for oss, og vi vil fortsetje arbeidet for å skape ein skole der kvar unge blir sett, det kvar lærar har kompetanse og ressursar til å vere ein god pedagog – ein skole som er den viktigaste arenaen i samfunnet for å lage folk, skape folk, la folk møtast – ein arena der folk kan få lov til å bli gagns menneske. I ein annan komite behandlar dei den biten av budsjettet som reelt sett kanskje betyr mest for skolen – kommuneøkonomien. Det er vel strengt teke to komitear som har behandla dette, med lat no det vere. I år har kommunane sine frie inntekter auka med 9,5 milliardar kr. Til neste år aukar vi dei med ytterlegare 3,65 milliardar kr. Det er mykje pengar. Det er flytting av økonomiske ressursar som tydeleg seier at her skjer det eit taktskifte i norsk politikk. Vi er fullstendig klare over at ikkje alt er fryd og gaman rundt omkring i norske kommunar av den grunn. Det krevst meir enn to budsjett å rette opp mange års underfinansiering av ein så stor sektor. Likevel noterer vi oss at kommunesatsinga gir resultat, at pleie og omsorg, barnehagar og skole har meir ressursar. Det er vi veldig glade for. Det er ikkje vanskeleg å tenkje seg kva som ville ha vore situasjonen om kommunesektoren ikkje hadde hatt desse pengane. Ein kan ikkje unngå å ha lagt merke til at ikkje alle i universitets- og høgskolesektoren er like fornøgde med dette budsjettet. Lat meg seie med ein gong at SV har forståing for det. Alle forstår vel at det ikkje akkurat var statsråden sitt primærønske. Når universitets- og høgskolesektoren likevel ikkje får fullt kompensert for lønns- og prisvekst, er det av omsyn til heilheita i budsjettet. Eit reelt kutt på 1 pst. representerer ein moderat nedgang for ein sektor som over år reelt sett har hatt ein stor auke i løyvingane. Eg registrerer at institusjonane løyser denne mindreveksten ved å låne frå eigne avsette midlar. Det er med andre ord inga krise i sektoren. Eg synest litt store ord blir tekne i bruk i debatten her. Vi er klare over at med ein nedgang over år blir det heilt annleis. Lat det vere sagt: Vi skal satse på høgare utdanning. Det er folk og hjernekraft som skal utvikle dette samfunnet vidare. Den målsetjinga skal vi halde på, sjølv om forventningane dette budsjettåret ikkje fullt ut blei innfridde. Dette fleirtalet satsar på forsking. I løpet av dei to siste budsjetta har vi auka kapitalen i Forskingsfondet med 24 milliardar kr. Og viss vi no ser litt tilbake: Ser vi bort frå 2002, då opposisjonen på Stortinget sytte for ei endring av tippenøkkelen som førte til at Forskingsfondet fekk tilført nye 17 milliardar kr, kunne altså den førre regjeringa skilte med 9 milliardar kr i tilførsel til Forskingsfondet – på tre budsjett. I dette perspektivet synest eg at dei orda som blir tekne i bruk i samband med dette budsjettet, i beste fall er einsam retorikk. NIFU STEP konkluderer med at det er ein moderat auke i forskingsløyvingane i dette budsjettet. Vi har auka forskingsløyvingane med nominelt 900 mill. kr, gjennom store satsingar som romforsking og ikkje minst Det internasjonale polaråret, som i eit nordområdeperspektiv er spesielt viktig. Ja, vi er uroa over at forskinga i næringslivet går ned. På eigne vegner vil eg seie at eg er glad for at statsråden har teke eit initiativ til å komme i dialog med aktørane i sektoren og aktørane i næringslivet for å finne verkemiddel som kan setje fart i næringsforskinga. Det er ein styrke for demokratiet – og det kan vere store ord, men det er ærleg meint – at eit budsjettforslag frå ei fleirtalsregjering reelt sett blir behandla i parlamentet. På vårt område har det gitt seg utslag i at vi etter behandlinga i finanskomiteen har fått nye 36,5 mill. kr meir til folkehøgskolar, private lærarhøgskolar, til kyrkjebygg utafor Den norske kyrkja og til prosjektet «Skal – skal ikke». Etter behandlinga i vår komite har vi klart å finne ein halv million kroner kvar til Nord-Norsk Fredssenter, Arkivet og til Falstadsenteret. Vi går i tillegg inn for at ein skal realisere prosjektet som Tromsdalen vidaregåande har i samarbeid med Cambridge Regional College, og eit prosjekt Nes kommune har i samarbeid med Høgskolen i Hedmark og University of Alberta i Canada, som alle saman kvar for seg representerer små justeringar innafor ei stor ramme, men er midlar som lokalt kjem godt med, og som vi veit vil gjere nytte. Då eg var student, mobiliserte vi kvart år for indeksregulering. Det var litt spesielt å vere 19 år og gå og heve handa – eg hugsar ikkje om det var høgre- eller venstrehanda – for indeksregulering. Det kan jo hørast ganske fjernt ut for dei fleste. Dette fleirtalet syter for indeksregulering for andre år på rad. Det betyr berre at studiestøtta skal aukast i takt med prisstiginga. Det er eit veldig nøkternt krav frå studentane. Her er beskjeden frå fleirtalet ganske klar: Vi lyttar til studentane – ja, det gjer vi. Det er òg grunnen til at vi foreslår å flytte 5 mill. kr frå tilsegnsfullmakta til studentbustader til studentbarnehagane. Nei, det er ikkje lett å kutte 5 mill. kr til studentbustader. Men lat det vere sagt, denne regjeringa har bygd fleire studentbustader – har iallfall bidrege til at det har blitt bygd fleire studentbustader enn det som har vore gjort før. Dei to siste åra sett under eitt vart det bygt 1 066 bustader. Dei to åra før vi tok over, vart det bygt 844 bustader. Ja, vi har lytta til organisasjonane. Vi har lytta til studentane sin argumentasjon om at studentbarnehagar ikkje er heilt som andre barnehagar. Spesiell tilrettelegging først og fremst i forhold til opningstid som tek omsyn til litt spesielle studentbehov, gjer at vi har vore einige i at studentbarnehagane treng litt ekstra utanom barnehagesatsinga elles. Og gladmeldingar rundt omkring tyder på at dette er ei rett prioritering. Eit godt forslag til budsjett har vorte endå betre gjennom behandlinga i Stortinget. Eg vil med dette anbefale innstillinga frå fleirtalet i komiteen.