Eg har inntrykk av at i enkelte miljø, også her til lands, rår den haldninga at det var greitt at det gjekk som det gjekk med WTO-forhandlingane, og at det ikkje hastar med å ta desse opp igjen. Eg er svært ueinig i ei slik haldning. Det er negativt både for Noreg og for verda at det ikkje var mogleg å få til ein ny WTO-avtale. Noreg har ein av dei opnaste økonomiane i verda. Ein svært stor del av det me produserer her i landet, blir eksportert, og ein svært stor del av det me brukar her til lands, blir importert frå utlandet. For Noreg vil det vera ein klar fordel med avklarte køyrereglar og mekanismar for å hindra brot på desse køyrereglane. Sjølv om ein avtale vil føra til store utfordringar for delar av Noreg og norske bransjar, særleg for landbruket og landbruksrelatert aktivitet, er det ingen tvil om at det òg for Noreg vil vera ein stor fordel å få på plass ein WTO-avtale. Noreg er knytt til EU, som er vår viktigaste marknad, gjennom EØS-avtalen. Det gjev ei god avklaring på mange område, men det finst òg unntak, og eit av desse unntaka er fisk. Der har me opplevd ein svært ustabil situasjon gjennom mange år. Òg når det gjeld USA, har me opplevd at det har vore handelspolitiske hindringar i vegen. Frå å vera ein stor og veksande marknad for norsk laks, blei i realiteten USA som marknad stengd. Eit meir avklart WTO-regelverk vil styrkja norsk eksportindustri, og det vil òg gjera det lettare for norske myndigheiter i samtale med andre land at ein har eit avklart regelverk med tvisteløysingssystem i ryggen. Det er òg klart at ein WTO-avtale vil vera ein stor fordel for dei fleste u-land. Dagens system, med store handelshindringar, bidreg effektivt til å stengja ute mange u-land frå verdsmarknaden. Det er nødvendig å få til handel for å få til utvikling, og u-landa er derfor dei største taparane når det gjeld samanbrotet i forhandlingane. Derfor er det dårleg nytt når utanriksministeren antydar at det kan ta fleire år før forhandlingane blir tekne opp att. Den siste runden i WTO blei kalla utviklingsrunden fordi ein skulle ta særlege omsyn til u-landa sine behov. Sjølv om ein ikkje lykkast i å koma fram til ein endeleg avtale, var det store framsteg under forhandlingane. Ein blei einig om å få til meir rettferdig handel, bl.a. ved å fjerna eksportsubsidiane og innføra fordelar for dei fattigaste landa. Det som er viktig no, er at desse framforhandla delane av avtalen ikkje går tapt. Eg vil derfor spørja utanriksministeren: Vil ei eventuell gjenopptaking av forhandlingane byggja på det som allereie er inngått i dei forhandlingane som ligg der? Vil ein prøva å utvikla desse vidare? Eller er det slik at ein må gå tilbake til start? Eg har òg eit spørsmål om det er slik at ein må ha full einigheit på alle punkt, eller om ein kan sjå for seg ei moglegheit der ein kan trekkja ut enkeltelement og så prøva å gjennomføra det, f.eks. når det gjeld eksportstøtte. Finst det ei moglegheit for å fjerna eksportstøtteordningane, sjølv om ein ikkje har ein totalt ferdig, framforhandla avtale? Det same gjeld særlege fordelar for dei fattigaste landa. Det viktigaste no er iallfall å få prosessane i gang igjen, og kanskje kunne ei slik tilnærming vera med og påverka det. I fråværet av framforhandla avtalar er det no ein prosess der det er mange alternativ, som bilaterale frihandelsavtalar. Desse prosessane går føre seg for fullt, og det er viktig at dette ikkje er med på å undergrava WTO-prosessane. Me ser at desse avtalane faktisk kan vera med og bidra til det motsette, nemleg til nye handelshindringar. Det er òg slik at i desse forhandlingane som no går føre seg, vil det vera nokre land som ikkje får tilgang. I ein god del av forhandlingane vil det òg vera veldig ujamne partar som forhandlar, slik at ein kan få ein svak part som dermed må inngå dårlege avtalar for i det heile å få moglegheit til marknader for sine produkt.