Hybridane kjem. Dette er ikkje ein science fiction-film, men namnet på miljøvenlege bilar som bruker ei blanding av bensin/diesel og elektrisitet som drivkraft – iallfall inntil vidare. Me treng miljøvenlege bilar, bussar og lastebilar. Grunnen til dette er at me veit at transportsektoren står for ein stor del av dei samla utsleppa av miljøøydeleggjande giftstoff. 24 pst. av utsleppa av klimagassar i Noreg kjem frå transportsektoren. Nær halvparten av forsurande utslepp av nitrogenoksid har si årsak i samferdsle, og eksos står for rundt 40 pst. av partikkelutsleppa i dei største byane. Meir enn 700 000 menneske bur i område med helseskadeleg luft. Her er det store utfordringar. Diverre vart ikkje desse utfordringane tekne heilt på alvor under handsaminga av Nasjonal transportplan 2006–2015. På spørsmål frå komiteen om utrekning av verknadene av klimautslepp frå samferdslesektoren svarte departementet: «Årsaken til at det ikke er vist virkninger av tiltakene i meldingen på utslipp av klimagasser er at disse virkningene er svært små.» Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet var i merknadene kritiske til dette. Å leggja til rette for miljøvenlege bilar kan hjelpa til med å snu dette. I mange år har elektriske bilar hatt politisk merksemd. Det er gjort mange politiske vedtak for å gjera det attraktivt med elbil, og det er bra. Fritak for bompengar, gratis parkering og bruk av kollektivfelt er verkemiddel som er tekne i bruk for å få folk til å køyra elektrisk, vidare avgiftstiltak som fritak for eingongsavgift, årsavgift, moms og redusert fordelsskatt for firmabil. Diverre har ein kombinasjon av fleire faktorar gjort at elektriske bilar likevel ikkje har vorte ein stor suksess. Problem med å køyra lengre distansar og store kostnader til reservedelar er blant årsakene til at det i dag ikkje er registrert fleire enn ca. 1 500 elektriske bilar i Noreg. Difor må me no ta nye politiske initiativ og gjera nye politiske vedtak som er tilpassa den reelle situasjonen på dette området. Draumen om nullutsleppsbilen – hydrogenbilen som slepp ut reint vatn – skal me ikkje leggja vekk. Men dersom me på kort sikt verkeleg meiner noko med å redusera energibruken og dermed forureininga frå bilparken, må me halda oss til den verkelegheita me har i dag og mange år framover. Moglegheita vil då vera hybridbilen. Hybridteknologien er både enkel og genial. Det å setja i hop og bruka forbrenningsmotor og elektrisk motor i same bil gjev på ein måte det beste frå to verder. Desse to motorane arbeider anten separat, vekselvis eller i hop – alt etter kor mykje framdriftskraft som trengst. Vekslinga skjer automatisk. Forbrenningsmotoren lader batteria når bilen er i bruk. I tillegg vert batteria ladde når ein bremsar eller rullar nedover ein bakke. Når bilen står stille, f.eks. på raudt lys, stoppar forbrenningsmotoren. Den elektriske motoren syter for å få bilen i gang igjen. I bruk er hybridbilen fullt ut å samanlikna med ein ordinær bil – det er førebels vanskeleg å seia om ein elektrisk bil. Bruksmoglegheitene er like gode. Det er altså ikkje slike avgrensingar som det er for elbilen. Hybridløysinga kan gje opptil 50 pst. energisparing pr. bil, og dersom tilhøva vert lagde til rette slik at flest mogleg kan kjøpa og køyra hybridbil, er miljøgevinsten stor – eller kan iallfall vera det. Hybridbilen skaper ein vinn-vinn-situasjon. Bileigaren sparer pengar på bensin, og CO2-utsleppa vert halverte i høve til samanliknbare biltypar, samfunnet og miljøet vert sparte for miljøgifter, og dette vil medverka til at Noreg i større grad kan følgja opp sine plikter i høve til utslepp av klimagassar. Ved kåringa av Årets bil i Europa i fjor var det ein hybridbil som vann – Toyota Prius. Dette tyder på at Europa er interessert i hybridbilar. I Noreg er det for tida diverre berre Toyota som sel hybridbilar, og me får i Noreg no berre ca. 100 bilar i året, fordi etterspurnaden er stor i verda generelt og i USA spesielt. Det er i og for seg positivt at det er ventelister for å få kjøpt denne bilen, men tilgangen har diverre så langt vore relativt liten. Toyota planlegg frå fyrste halvår 2005 å auka produksjonen frå 100 000 til 180 000 slike bilar i året. Det hjelper litt. I tillegg sel Honda hybridbilar i Europa. Andre merke, som Lexus, Ford og Mercedes, har òg vist fram hybridbilar. Dette gjev fleire alternativ og moglegheit for fleire bilar framover. Tilbodet på slike bilar er likevel for lite. Dette bør me gjera noko med, bl.a.medverka til at hybridbilprodusentane produserer fleire bilar og satsar på den norske marknaden, og stimulera nordmenn til å kjøpa og køyra slike bilar. Frå og med i dag bør me senda klåre signal til bilprodusentane om at Noreg er klår for hybridbilane, og at me vil gjera det som står i vår makt for å stimulera til dette miljøvenlege køyretøyet. I alle fall vil Arbeidarpartiet det. Som eg tidlegare har nemnt, har det vorte sett i verk ei rekkje tiltak for å stimulera til bruk av elbilar. Seinast før helga uttalte statsråden at alle kollektivfelt i landet skal verta opna for elbilar. For å auka etterspurnaden etter hybridbilar bør dette, og på sikt også fleire andre tiltak som gjeld for elbilen, verta gjort gjeldande for hybridbilen. Arbeidarpartiet er oppteke av at tiltak som vert gjennomførte, skal gje effekt så fort som mogleg. Dette kan skje ved at statsråden – gjerne, som sagt, i same omgang som elbilane – òg gjev hybridbilane rett til å køyra i kollektivfeltet. Dersom ho er redd for trengsel i kollektivfeltet, kan tiltaket kombinerast med å seia nei til minibussar som ikkje har minst to eller tre passasjerar i bilen, i kollektivfeltet. Undersøkingar tyder på at det i to av tre minibussar berre er ein person. Det er ikkje miljøvenleg, det er det motsette. Å gje hybridbilane rett til å køyra i kollektivfelt vil visa at Noreg er eit land der det er eit politisk ynske om og vilje til å leggja til rette for at den best tilgjengelege miljøteknologien i transportsektoren skal takast i bruk. Bruk av kollektivfelt vil appellera til både produsentar og brukarar og stimulera fleire til å skaffa seg og bruka miljøkøyretøy. Andre tiltak er kanskje noko meir langsiktige, men det er god grunn til å sjå på alle dei spesielle tiltaka som er innførte for elbilen. Tiltaka må sjølvsagt vurderast opp mot andre omsyn. Så tilbake til tilgangen til kollektivfeltet: For å vurdera kva for køyretøy som skal ha tilgang, må det innførast vurderingskriterium som sikrar likebehandling og konkurransenøytralitet. Dersom ein bensinmotor aleine, eventuelt annan type teknologi, tilfredsstiller krava, bør dei òg få tilgang. Det same kan gjelda andre bilar som fyller visse kriterium. Slike miljøkriterium må fortløpande kunna justerast og gjerast strengare etter kvart som teknologien gjer det mogleg med meir miljøvenlege bilar. Berre slik kan politikken stimulera til vidare miljøvenleg utvikling. Grensene for miljøkrav til eksosen må altså vurderast fortløpande. Ein bør ta omsyn til – i alle fall no i begynnelsen – kva slags miljøvenlege bilar som er tilgjengelege i Noreg. Ved vurderinga av dette kan utgangspunktet vera dei californiske såkalla SULEV-krava, som omsett står for super-ultra-låge-utslepp. Desse krava inneheld ikkje krav om CO2- utslepp. Dette må sjølvsagt vera med i dei norske krava til miljøvenlege bilar, og eg vil drista meg til å foreslå at eit rimeleg krav kunne vera at bilane ikkje slepp ut meir enn 120 gram CO2 pr. km i den noverande situasjonen. Dersom SULEV-krava, i tillegg til krav om CO2-utslepp, er innfridde, bør ein bil eller eit køyretøy få rett til å nytta kollektivfeltet og eventuelt andre rettar som eg har nemnt, for f.eks. tre år om gongen. Oblat som definerer bilen som miljøvenleg, kan sendast ut samtidig som ein får oblat for å ha betalt årsavgifta, og ein slik oblat bør sjølvsagt vera godt synleg, men det skulle ikkje vera det store problemet. I California er det sett i gang fleire hybridprosjekt for å endra folk sine bilvanar, noko som får ned energiforbruket og gjev reinare luft. Me treng handling no. Når ein konservativ guvernør som Arnold Schwarzenegger kan satsa på dette, bør også Venstre sin statsråd Torild Skogsholm frå Noreg gjera det same. Eg ser fram til eit positivt svar på kva tiltak samferdsleministeren vil foreslå for å stimulera til bruk av hybridbilar i Noreg.