Dette passa godt, det blir jo som eit langt replikkordskifte. Eg kan gå rett på: Kva kan endrast i NATO? Kva slags nye initiativ kan ein komme med innafor NATO? Ei naturleg oppgåve, og som Noreg bør støtte, er å jobbe for – og det foregår mye av det i Europa i dag – og krevje full tilbaketrekking av amerikansk atomkapasitet som er deployert i Europa, med forankring i NATO. Det kan vere ein ting å starte med. Det ville vere masse arbeid. Vi vil kunne akseptere NATO-medlemskap dersom vi innafor det kan vere med på å gjere NATO til noko betre. I april 1999 etablerte NATO sitt nye strategiske konsept. Dette er framleis i store trekk den gjeldande operative atomstrategien som NATO held seg til. SV ser på desse atomvåpna som ein trussel mot vår eiga sikkerheit og ikkje ein garanti for vår eiga sikkerheit. NATO ser utplassering av atomvåpen på ikkje-atommakters jord i Europa som viktig fordi dette demonstrerer solidariteten mellom dei allierte. SV ser på denne typen alliansebygging som kontraproduktiv, at det heller bidreg til spreiing av atomvåpen, opprusting, mindre kontroll med våpna og på mange måtar verkar meir truande overfor ikkje-allierte enn å verke førebyggjande for krig. NATO sin atomstrategi er avskrekking. I samband med det er det eit mål å vere lite føreseieleg i forhold til atomstrategien. SV meiner at ein bør arbeide for føreseielegheit i atomstrategien, då dette minimerer det strategiske potensialet til våpna. Dette vil vere essensielt for vår evne til å nå målet om total atomnedrusting. NATO har verken førstebruksstrategi eller ikkje-førstebruksstrategi. NATO vil at ein potensiell angripar skal vere usikker på kva våpen alliansen svarer med. Det betyr at NATO eller atomvåpenlanda i alliansen ikkje vil gje bindande negative sikkerheitsgarantiar. Det skaper ytterlegare usikkerheit rundt NATOs atomvåpenstrategiar når desse ikkje kan skiljast frå USAs atomvåpenstrategiar. USAs atomvåpendoktrine seier at atomvåpen først kan brukast mot ein stat som angrip amerikanske interesser, og mot ein stat som bruker eller truar med å bruke kjemiske eller biologiske våpen. Det er til og med mogleg å setje i verk forkjøpsangrep der atomvåpen i ytste instans kan anvendast. NATO sine operasjonar har i dag ingen geografiske avgrensingar, og alliansens militærstrategiar blir brukte overalt der dei opererer. SV er motstandar av alle desse doktrinane, då dei fremmer aggresjon i utanrikspolitikken og vanskeleggjer tillitsbyggjande sikkerheitspolitikk og nedrusting. I tillegg verkar dei direkte konflikteskalerande. I NATOs strategiske konsept er nedrusting og ikkje-spreiing av atomvåpen omtalt svært positivt. SV ser dette som motstridande til det forholdet at alliansen ikkje avstår frå førstebruk. USA har altså flyborne taktiske atomvåpen utplasserte i seks vestlege NATO-land, såkalla «nuclear sharing». Personell frå desse landa er opplærde til å operere atomvåpen, og det blir øvt på den potensielle bruken av desse. NATO har dermed reelt sett bidrege til spreiing av atomvåpen og til spreiing av dei moglege bruksområda for atomvåpen. Denne spreiinga auka då alliansen blei utvida, sjølv om NATO seier at atomvåpen ikkje skal utplasserast i dei nye NATO-landa. Spreiinga bryt med intensjonen i art. 1 og 2 i Ikkjespreiingsavtalen. NATOs atomvåpenparaply omfattar no om lag ein sjettedel av verdas befolkning. Utvidinga av alliansen og dei utplasserte atomvåpna har også bidrege til å gjere Russland meir uvillig til å ruste ned. Det er interessant å registrere at IAEAs generalsekretær El Baradei har uttalt at andre land ikkje kan sitje og sjå på at NATO sine 25 medlemsland satsar på atomparaplyen, mens ein søkjer å forby denne typen sikkerheit for andre statar. Dette er ikkje berekraftig i det lange løp. Fjorårets såkalla New Agenda Coalition-resolusjon blei støtta av åtte NATO-land, deriblant Noreg. Berre Frankrike, Storbritannia og USA stemte imot resolusjonen. Desse åtte NATO-medlemmene kan ha ei brubyggjarrolle i desse spørsmåla, om dei er villige til det. SV meiner at Noreg bør intensivere si brubyggjarrolle i dette arbeidet, også innafor NATO, og då også med det siktemålet å få redusert det enorme talet på russiske kjernevåpen i Europa, som med respekt å melde vel er det aller største problemet. Så litt om det som har skjedd i vår, for det har faktisk skjedd veldig mykje positivt på dette området. Tyskland, Nederland, Belgia, Tyrkia, Italia og Storbritannia har amerikanske kjernevåpen utplasserte. Ingen av desse er atomstatar, utanom Storbritannia. USA er den einaste staten i verda som faktisk har ein praksis med å utplassere eigne atomvåpen på andre statars jord. Vi reknar med at desse utplasserte kjernevåpna i NATO tel ein plass mellom 450 og 500. Tyskland er det landet som har mest, med 150. Eg vil sitere litt frå den debatten som har vore. Det har til og med vore debatt om dette i Noreg. I mars uttalte Mellomkirkelig råds komité for internasjonale spørsmål at dei ønskjer tilbaketrekking av NATOs kjernevåpen frå ikkjeatomstatars jord. Det er interessant å sjå at til og med Kyrkja jobbar med dette, at Kyrkja er interessert i dette. Dette er viktige spørsmål. Vi veit at det i Noreg er eit enormt fleirtal som er imot atomvåpen. Derfor må vi som politikarar, anten her i salen eller internasjonalt, gjere kva vi kan for å få til løysingar på kanskje den største trusselen som finst, nemleg at det eksisterer atomvåpen. Utanrikskomiteen i det belgiske senatet har vedteke ein resolusjon der ein ber om tilbaketrekking av NATOs kjernevåpen. FDP i Tyskland, altså liberalarane, fremma ein resolusjon der ein ber om tilbaketrekking av NATOs kjernevåpen frå tysk jord. Ved første forsøk blei ikkje denne resolusjonen støtta av dei grøne og sosialdemokratane. I april støtta det belgiske senatet ein resolusjon for mange nedrustingstiltak, inkludert tilbaketrekking av NATOs kjernevåpen frå Belgia. Her heime sa Lars Rise, her i salen, at det er eit problem at NATO bruker kjernevåpen som avskrekking, og han ønskte ei tilbaketrekking av amerikanske atomvåpen frå dei andre NATO-landa. Dette blei sagt her i salen 26. april i år. I Nederland blei ein resolusjon om tilbaketrekking av kjernevåpen utplasserte i Europa nedstemt. Dette skjedde etter at ein hadde ein lang debatt om det. Så det er ikkje slik at alle er einige om dette. Det er ein god prosess i gang om å få kanskje eit av dei største problema vekk frå europeisk jord. Eg har ikkje nemnt kva som skjer i Tyskland, men heile salen veit at det der foregår mykje mellom regjeringspartia og ikkje minst initiativtakar Joschka Fischer, Tysklands utanriksminister. Dette er prosessar som Noreg må støtte. Noreg bør støtte dei ikkje minst når det skal vere NATO-møte no før sommaren. Til og med Frankrike og den franske forsvarsministeren har meldt dette. Så det er mange ting å ta tak i. Det er mykje ein kan gjere innafor NATO for å betre sikkerheitssituasjonen.