ଶ୍ରୀଲଙ୍କା,  ପୂର୍ବନାମ  "ସିଲନ୍" , ଭାରତ ମହାସାଗରର ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବରେ ଥିବା ଏକ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ । ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସମୁଦ୍ର ପଥ ନିକଟବର୍ତ୍ତି  ଦେଶର ସମୁଦାୟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ୬୫,୬୧୨ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର, ଯେଉଥିରୁ ୬୨,୭୦୭ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ସ୍ଥଳଭାଗ ଏବଂ ୨,୯୦୫ କିଲୋମିଟର ଜଳଭାଗ ଅଟେ  ଏହାର ଉପକୂଳ ରେଖା ୧,୩୪୯ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର  (୮୩୦ ବର୍ଗ ମାଇଲ) ଲମ୍ବ  ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱୀପର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ୬୫,୨୬୮ କିଲୋମିଟର; ଏହା କ୍ଷେତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ବିଶ୍ୱର ପଚିଶତମ ବୃହତ୍ତମ ଦ୍ୱୀପ ଅଟେ  ଅବଶିଷ୍ଟ ୩୪୨ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଅଞ୍ଚଳ ଡଜନେ ଛୋଟ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଏହି ଛୋଟ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜର ବୃହତ୍ତମ ଦ୍ୱୀପ, ମନ୍ନାର୍ ଦ୍ୱୀପ, ଯାହା ଆଦାମ ସେତୁ ଆଡକୁସ୍ଥିତ  ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଜଳବାୟୁକୁ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ମୋୖସୁମୀ ପ୍ରଭାବିତ କରେ: ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୋୖସୁମୀ  (ଡିସେମ୍ବରରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ) ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୋୖସୁମୀ  ଜୁନ୍ରୁ ଅକ୍ଟୋବର  ଏହାର ଭୂଭାଗରେ ପ୍ରାୟତଃ ସମତଳ ବା ଅସମାନ ସମତଳ ଭୁମି ଓ ଦକ୍ଷିଣ-କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଆଭ୍ୟନ୍ତର ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ  ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ୨,୫୨୪.୧୩ ମିଟର  (୮,୨୮୧.୩ ଫୁଟ) ଉଚ୍ଚ ପିଡୁରୁଟାଲାଗାଲା ପର୍ବତ ଶିଖର  ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଚୂନ ପଥର, ଗ୍ରାଫାଇଟ୍, ମିନେରାଲ୍ ବାଲି, ରତ୍ନ ପଥର, ଫସଫେଟ୍, ଏବଂ ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦଗୁଡ଼ିକରେ ସମୃଦ୍ଧ  ଭୂବିଜ୍ଞାନ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ୯୦%ରୁ ଅଧିକ ସ୍ଥଳଭାଗ ପ୍ରିକାମ୍ବ୍ରିଆନ୍ ସ୍ତରରେ ସ୍ଥିତ, ଏହାର କିଛି ଅଂଶ ୨୦୦ କୋଟି ବର୍ଷ ପୁରୁଣା  ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜର ଅଧିକାଂଶ ଅଂଶ ଗ୍ରାନୁଲାଇଟ୍ ପଥର  (ଯଥା, ନାଇସ୍, ସିଲିମାନାଇଟ୍-ଗ୍ରାଫାଇଟ୍ ନାଇସ୍, କ୍ୱାର୍ଟଜାଇଟ୍, ମାର୍ବଲ୍, ଏବଂ ଚାର୍ନୋକାଇଟ୍)ରେ ଗଢ଼ା  । କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଆମ୍ଫିବୋଲାଇଟ୍ ଜାତୀୟ ନାଇସ୍, ଗ୍ରାନାଇଟ୍ ଏବଂ ଗ୍ରାନାଇଟିକ୍ ନାଇସ୍ ଦେଖିବକୁ ମିଳେ  ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ ନିକଟରେ ଥିବା ଏକ ଛୋଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆଜି ଜୁରାସିକ୍ ସମୟର ଅବକ୍ଷିପ୍ତ ମିଳେ। ସେହିପରି ମାଇଓସିନ୍ ସମୟର ଚୂନ ପଥର ଦେଶର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାଗର ଅଂଶ ଅଟେ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳରେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ପଟ୍ଟୀ ଅକରରେ ଦକ୍ଷିଣକୁ ବିସ୍ତୃତ  ଭୂଚଳନତତ୍ତ୍ବ (ପ୍ଲେଟ ଟେକ୍ଟୋନିକ୍ସ) ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଏହି ପଥରଗୁଡିକ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ଅଂଶ ଗଠନ କରୁଥିବା ପଥରଗୁଡିକ ଗୋଣ୍ଡୱାନାଲାଣ୍ଡ ନାମକ ଏକ ମହଦେଶର ଅଂଶ ଥିଲା  ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ ମାଳଭୁମି ଘେରି ରହିଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ସୀମିତ ପରିମାଣର ଅବକ୍ଷିପ୍ତ ସ୍ତର ଦେଖଯାଏ । ପୁଟାଲାମ ଜିଲ୍ଲାରେ ଜୁରାସିକ୍ ସମୟର  (୧୪୦ରୁ ୧୯୦ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ) ଦୁଇଟି ଛୋଟ ଅବକ୍ଷିପ୍ତ ସ୍ତର ସ୍ଥିତ । ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳରେ ମାଇଓସିନ୍  (୫ରୁ ୨୦ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ) ଚୂନ ପଥରର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ପଟ୍ଟି, ଯାହାକି ପ୍ଲାଇଷ୍ଟୋସିନ୍  (୧ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ) ଅବକ୍ଷିପ୍ତଦ୍ୱାରା ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ , ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ   ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଭାରତର ଗଭୀର କାବେରୀ ନଦୀ ଅବବାହିକାର ଏକ ଅଂଶବିଶେଷ, ଯାହା ଗୋଣ୍ଡୱାନାଲାଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିବା ପରଠାରୁ ଭାରତ ଏବଂ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଉଚ୍ଚଭୂମିରୁ ଅବକ୍ଷିପ୍ତ ସଂଗ୍ରହ କରୁଛି  ସ୍ଥଳାକୃତି (ଟପୋଗ୍ରାଫି) ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ସ୍ଥଳଭାଗକୁ ଉଚ୍ଚତା ହିସାବରେ ତିନୋଟି ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରଯାଇପାରେ: କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଉଚ୍ଚଭୂମି, ସମତଳ ଭୂମି ଏବଂ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳ ସମୟ ସହିତ ବ୍ୟାପକ ଭାଙ୍ଗ , ସ୍ତରଚ୍ୟୁତି ଏବଂ ଅବକ୍ଷୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଭୂମିରୁପ ସୃଷ୍ଠି କରିଛି  ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜର ଅଧିକାଂଶ ଅଂଶ ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନରୁ ୩୦ରୁ ୨୦୦ ମିଟର ଉଚ୍ଚ ସମତଳ ଭୂମିରେ ଗଠିତ  ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ, ପର୍ବତ ଧାର ଏବଂ ଉପତ୍ୟକା ଧୀରେ ଧୀରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଉଚ୍ଚଭୂମି ସହିତ ମିଶି ଯାଇଛି  ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପକ ଅବକ୍ଷୟ ତଳମୁଣ୍ଡରେ କୃଷି ପାଇଁ ଉର୍ବର ମାଟି ସୃଷ୍ଠି କରିଛି  ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବରେ, ଲାଲ , ମୋରମ୍ ମାଟି ଭୁମିକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଛି  ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସମତଳରୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଉଚ୍ଚଭୂମିକୁ ହଠାତ୍ ପରିବର୍ତିତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ କାନ୍ଥ ପରି ଉପରକୁ ଉଠିଥିବାର ଦେଖାଯାଏ  ପୂର୍ବ ଏବଂ ଉତ୍ତରରେ, ସମତଳ ସମତଳ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଉଚ୍ଚଭୂମିରୁ ଚାଲୁଥିବା ଗ୍ରାନାଇଟ୍ର ଲମ୍ବା, ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଧାରଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ  ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନଠାରୁ ତିରିଶ ମିଟର ଉଚ୍ଚରେ ଏକ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳ ଦ୍ୱୀପକୁ ଘେରି ରହିଛି  ଉପକୂଳର ଅଧିକାଂଶ ଅଂଶ ବାଲୁକା କୂଳ ଓ ଉପକୂଳ ଲାଗୁନ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ  ଜାଫ୍ନା ଉପଦ୍ୱୀପରେ ଚୂନ ପଥର ଶଯ୍ୟା ସମୁଦ୍ର ଲହଡିଦ୍ୱାରା କିଛି ସ୍ଥାନରେ ତଳୁଆ ପାହାଡ ପରି ଦେଖାଯାଏ  ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଉପକୂଳରେ ଥିବା ଟ୍ରିନକୋମାଲିରେ ବିଶ୍ୱର ଏକ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରାକୃତିକ ବନ୍ଦର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳରେ ଗଲ୍ଲେରେ ଏକ ଛୋଟ ପଥର ବନ୍ଦର ଅଛି  ଜଳବାୟୁ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଜଳବାୟୁକୁ ଅତି ଉଷ୍ମ ଓ କ୍ରାନ୍ତିୟ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇପାରେ  ୫ରୁ ୧୦ ଉତ୍ତର ଅକ୍ଷାଂଶ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ସ୍ଥିତି ଦେଶକୁ ବର୍ଷସାରା ଉଷ୍ମ ପାଗ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ, ଯାହାକି ସମୁଦ୍ର ପବନ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତାଦ୍ୱାରା ପରିମିତ ହୋଇଥାଏ  କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଉଚ୍ଚଭୂମିର ନୁୱାରା ଏଲିୟାରେ ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରା ୧୬    ୬୦.୮    ରୁ  (ଯେଉଁଠାରେ ଶୀତ ଦିନରେ ଅନେକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥଣ୍ଡା ହୋଇପାରେ) ଟ୍ରିନକୋମାଲିରେ ୩୨    ୮୯.୬     ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ  ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଉପକୂଳ  ଯେଉଁଠାରେ ତାପମାତ୍ରା ୩୮   କିମ୍ବା ୧୦୦.୪   ରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ   ସମଗ୍ର ଦେଶ ପାଇଁ ବାର୍ଷିକ ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରା ୨୮ରୁ ୩୦    ୮୨.୪ରୁ ୮୬     ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ  ଦିନ ଏବଂ ରାତିର ତାପମାତ୍ରା ୪ରୁ ୭    ୭.୨ରୁ ୧୨.୬     ମଧ୍ୟରେ ରୁହେ  ଜାନୁଆରୀ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଶୀତଳ ମାସ, ବିଶେଷକରି ଉଚ୍ଚଭୂମିରେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାତାରାତି ତାପମାତ୍ରା ୫    ୪୧    କୁ ଖସିପାରେ  ବୃଷ୍ଟିପାତ ଭାରତ ମହାସାଗର ଏବଂ ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ମୋୖସୁମୀ ପବନଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ  ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ମେ-ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଅକ୍ଟୋବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଭାରତ ମହାସାଗରରୁ ଆର୍ଦ୍ରତା ଆଣିଥାଏ ଯେତେବେଳେ ଏହି ବାୟୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଉଚ୍ଚଭୂମିର ଢଲାଣକୁ ସାମ୍ନା କରେ, ପର୍ବତ ଶିଖର ଏବଂ ଦ୍ୱୀପର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ହୋଇଥାଏ  ଦ୍ୱିତୀୟ ଋତୁ ଅକ୍ଟୋବର ଏବଂ ନଭେମ୍ବରରେ ଆସେ ଏହି ଋତୁରେ, ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ଛୋଟରୁ ବଡ଼ ସାମୁଦ୍ରିକ ଝଡ଼ ଦ୍ୱୀପର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଭାଗକୁ ବର୍ଷା ଆଣିଥାଏ  ତୃତୀୟ ଋତୁ, ଡିସେମ୍ବରରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ମୋୖସୁମୀ ପବନ ଆସି ବଙ୍ଗୋପସାଗରରୁ ଆର୍ଦ୍ରତା ଆଣିଥାଏ  ମାର୍ଚ୍ଚରୁ ମେ-ମଧ୍ୟଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଏକ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଋତୁ ଯେଉଥିରେ ଦିନ ବେଳେ ହାଲୁକା, ପବନ ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ବଜ୍ରପାତ ସହିତ ବର୍ଷା ହୋଇଥାଏ 