ଦୁର୍ଗାଚରଣ ମହାନ୍ତି  (୧୯୧୨-୧୯୮୫) ଓଡ଼ିଶାର କୋଣାର୍କ ନିକଟବର୍ତ୍ତି ଗୋପ ଥାନା ଅନ୍ତର୍ଗତ ବୀରତୁଙ୍ଗ ଗ୍ରାମରେ ୧୯୧୨ ମସିହା କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୋୟଦଶୀ ତିଥିରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ  ଓଡ଼ିଶାର ସାହିତ୍ଯ ଏକାଡେମୀ ତରଫରୁ ତାଙ୍କ ଲିଖିତ  'ଭଗବାନ ଶଙ୍କରାଚାର୍ୟ'  ପୁସ୍ତକ ୧୯୫୭-୫୮ରେ ପ୍ରଥମ ପୁରସ୍କାରପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା  ସଦଗୁରୁ ନିଗମାନନ୍ଦଙ୍କ ଏକନିଷ୍ଠ ଶିଷ୍ଯ ଭାବରେ ସେ ବିଶେଷ ପରିଚିତ ଠାକୁର ନିଗମାନନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ  'ନୀଳାଚଳ ସାରସ୍ୱତ ସଙ୍ଘ'  ପୁରୀର ସେ ସମ୍ପାଦକ/ପରିଚାଳକ ଥିଲେ  ଠାକୁର ନିଗମାନନ୍ଦଙ୍କ ସ୍ୱରଚିତ ବିଖ୍ଯାତ ଗ୍ରନ୍ଥ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ସାଧନ, ଯୋଗୀଗୁରୁ , ତାନ୍ତ୍ରିକ ଗୁରୁ, ଜ୍ଞାନୀଗୁରୁ ଓ ପ୍ରେମିକଗୁରୁ ପ୍ରଭୁତି ପୁସ୍ତକାବଳୀ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାରୁ ଓଡ଼ିଆରେ ସେ ଅନୁବାଦ କରିଛନ୍ତି  ଏହା ବ୍ଯତିତ ନିଜ ଗ୍ରାମ ବୀରତୁଙ୍ଗର ଭଲ୍ଯୁଣ୍ଟର ଆସୋସିଏନ୍ର ସେ ସଭାପତି ଥିଲେ  ତାଙ୍କର ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରେ ବୀରତୁଙ୍ଗ ଗ୍ରାମରେ ସାରସ୍ୱତ ବିଦ୍ଯାପୀଠ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇପାରିଛି  ପରିବାର, ଶିକ୍ଷା ପିତାଙ୍କ ନାମ ଗୁଣନିଧି ମହାନ୍ତି  ମାତା ସୁନ୍ଦରମଣି ଦେବୀ  ପିତା ଗୋପ ଥାନା ନାଗପୁର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ମଦରଙ୍ଗ ଗ୍ରାମରେ ତହସିଲଦାର କାର୍ୟ କରୁଥିଲେ  ମାତା ନୀଳାଚଳ ସାରସ୍ୱତ ମହିଳା ସଙ୍ଘର ସଭାନେତ୍ରି ଥିଲେ ୧୯୨୯ ସାଲରେ ଦୁର୍ଗାଚରଣ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲର ୯ମ ଶ୍ରେଣୀର ଛାତ୍ର ଥିଲେ  ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକ ବିକାଶ ୧୯୨୯ ସାଲ ସେପ୍ଟମ୍ବର ମାସରେ ଠାକୁର ନିଗମାନନ୍ଦଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଦର୍ଶନ ହୋଇଥିଲା  ୧୯୩୪ ମସିହା ଜୁନ୍ ୫ ତାରିଖ ଦିନ ନୀଳାଚଳ କୁଟୀରରେ ସେ ଠାକୁର ନିଗମାନନ୍ଦଙ୍କଠାରୁ ଦୀକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ  ସେହିଦିନଠାରୁ ସେ ଉତ୍କଳରେ ନିଗମାନନ୍ଦଙ୍କ ଭାବଧାର ପ୍ରଚାର କରି ନିଗମାନନ୍ଦଙ୍କ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନୀଳାଚଳ ସାରସ୍ୱତ ସଙ୍ଘର ସମ୍ପାଦକ ଓ ପରିଚାଳକ ରହି ଆସିଥିଲେ  ପୁସ୍ତକ ରଚନା ପ୍ରଣୀତ ତାଙ୍କ ପ୍ରଣୀତ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଠାକୁର ନିଗମାନନ୍ଦ, ନୀଳାଚଳ ବାଣୀ, ସଂସାର ପଥେ (୪ ସ୍କନ୍ଧ -ଭାବନା, ସିଦ୍ଧି , ସାଧନା, ସଂଗ୍ରାମ), ନିଗମ ତତ୍ତ୍ୱ, ନିଗମ ଉପଦେଶ, ଭକ୍ତସମ୍ମିଳନୀ ବହୁଗ୍ରନ୍ଥ ଉତ୍କଳରେ ନିଗମାନନ୍ଦଙ୍କ ଭାବଧାରା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କୁ ଅବହିତ କରିପାରିଛି  । ନିମ୍ନଲିଖିତ ତାଙ୍କ ରଚିତ ପୁସ୍ତକ ମହିଳା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆଦର୍ଶ ନାରୀ ଜୀବନଯାପନରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ କରିଅଛି : ସତିଚରିତ ମାଳା- ଆଦ ର୍ଶ ନାରୀ ଯୀବନ ସତିଚରିତ ମାଳା-ଆଦର୍ଶ ଗୃହିଣୀ ସତିଚରିତ ମାଳା-ଆଦର୍ଶ ନାରୀ ତତ୍ତ୍ୱ ସତିଚରିତ ମାଳା-ଆଦର୍ଶ ଜନନୀ ଅନୁବାଦ ଠାକୁର ନିଗମାନନ୍ଦଙ୍କ ସ୍ୱଚରିତ ଯୋଗୀଗୁରୁ, ଜ୍ଞାନୀଗୁରୁ, ତାନ୍ତ୍ରିକ ଗୁରୁ ଓ ପ୍ରେମିକଗୁରୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ ସାଧନ ପୁସ୍ତକ ଗୁଡ଼ିକ, ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରେମାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପ୍ରଣୀତ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ନିଗମାନନ୍ଦ କଥାମୃତ, ନାରାୟଣୀ ଦେବୀଙ୍କ ରଚିତ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ନିଗମାନନ୍ଦ ଜୀବନ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଓ ଶିଶିର କୁମାର ବସୁଙ୍କ ସମ୍ପାଦିତ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ନିଗମାନନ୍ଦ କଥା ସଂଗ୍ରହ ପ୍ରଭୃତି ପୁସ୍ତକାବଳୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ କରିଛନ୍ତି । ଏହା ବ୍ଯତୀତ ତ୍ରୈମାସିକ ପତ୍ରିକା  'ସଙ୍ଘ ସେବକ' ର ନିଜେ ସମ୍ପାଦକ ରହି ଏହାର ୨୮ ସ୍କନ୍ଧ ପ୍ରଣୟନ କରିଛନ୍ତି । ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ 200    ୧୯୫୬-୫୮ରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ଯ ଏକାଡେମୀ ପ୍ରଥମ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତପୁସ୍ତକ, ଭଗବାନ ଶଙ୍କରାଚାର୍ୟ ୧୯୫୬-୫୮ରେ ତାଙ୍କ ଲିଖିତ ଭଗବାନ ଶଙ୍କରାଚାର୍ୟ ପୁସ୍ତକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ଯ ଏକାଡେମୀର ପ୍ରଥମ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ମୁଖ୍ଯ ଅବଦାନ ୧୯୬୪ରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରେ ବୀରତୁଙ୍ଗ ଗ୍ରାମରେ ସତ୍ ଶିକ୍ଷାର ବିସ୍ତାର ନିମନ୍ତେ ସାରସ୍ୱତ ବିଦ୍ଯାପୀଠ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇପାରିଛି । ସେ ଉକ୍ତଳ ପ୍ରାଦେଶିକ ଭକ୍ତ ସମ୍ମିଳନୀର ଆୟୋଜନା ଓ ପରିଚାଳନା, ନୀଳଚଳ କୁଟୀର ଓ ସ୍ମୃତିମନ୍ଦିରର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଉତ୍କଳରେ ଠାକୁର ନିଗମାନନ୍ଦଙ୍କ ଭାବଧାରା ପ୍ରଚାରରେ ମୁଖ୍ଯ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରି ଆସିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କରି ପ୍ରେରଣାରେ ଉତ୍କଳରେ ବହୁ ଆସନ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇପାରିଛି ।