ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ୱରର ମନ୍ଦିର                    (ଅନ୍ୟ ନାମ ଇଦାୟତୃନାଥର ମନ୍ଦିର) ତାମିଲନାଡୁ ପ୍ରଦେଶର ଭିଲଉପୁରମ ଜିଲ୍ଲାରେ  ଟି. ଏଦାଇୟାର  ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର । ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ୱର ନାମରେ ଓ ଲିଙ୍ଗ ଆକାରରେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ବଲମବିଗାଇ ନାମରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥାଏ । ଥିରୁକାଏଲର-ଥିରୁବଭେନ୍ନଇନାଲୁର ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ଥେନପେନ୍ନଇ ନଦୀ ତୀରରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ । ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଏହି ଠାକୁର ପୂଜା ପାଉଥିବା କଥା ତାମିଲ ଶୈବ ଲେଖକ ନୟନମାର୍ସ   ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ତେଭରାମରେ   ଲେଖିଛନ୍ତି ଯାହାକୁ  ପାଦଳ ପେଟ୍ରା  ସ୍ଥଳମ  ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ଏକର ଜାଗା ଉପରେ ତିଆରି ହୋଇଛି । ତାହାରି ପରିସରରେ ଅନେକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଅଛି ଯାହା ଚାରି ପାଖରେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଥ ରହିଛି । ଏଠାରେ ଅନେକ ଦେବା ଦେବୀଙ୍କର ମନ୍ଦିର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଜ୍ଞାନାମ୍ବିଗାଇ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ମୁଖ୍ୟ । ସମୟ ୬ ଏଏମରୁ ୮୩୦ ପିଏମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୈନିକ ତିନୋଟି ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ବର୍ଷକୁ ଚାରୋଟି ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ । ମନ୍ଦିରରେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାମିଲ ଥାଇ  (ଜାନୁଆରୀ -ଫେବୃୟାରୀ) ମାସରେ  'ଆରତୁ'  ପର୍ବ ସବୁଠାରୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପର୍ବ । ମୂଳ ମନ୍ଦିରଟି ଚୋଳ ବଂଶ ରାଜାମାନେ ତୋଳେଇଥିଲେ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଗଠନ ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ତିଆରି ହୋଇଛି । ତାମିଲନାଡୁ ସରକାରର ହିନ୍ଦୁ ରେଲିଯିଅସ ଆଣ୍ଡ ଛାଡ଼ିଟେବ୍ଲ ଏଣ୍ଡାଉମେଣ୍ଟ ସଂସ୍ଥା ଏହାର ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି । କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଓ ଇତିହାସ ଶିବ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଶିବରହସ୍ୟ କାହାଣୀ କହିଲା ବେଳେ ଋଷି ସୁଖବ୍ରହ୍ମା ତାହାକୁ ଶୂଣିପାରିଲେ । ଶିବ ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ । ଶିବଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତି ନିମନ୍ତେ ଋଷି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ । ଶିବ ତାଙ୍କୁ ପର ଜନ୍ମରେ ଋଷି ବ୍ୟାସ ହୋଇ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ବର ଦେଲେ । ଶାପମୁକ୍ତି ନିମନ୍ତେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଋଷି ବ୍ୟାସ ପୁନଶ୍ଚ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ । ଅନ୍ୟ ଏକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଯାହାକୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ କୁହାଯାଏ । ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ସ୍କନ୍ଧ ବଦଳରେ ବାଳବିନାୟଗ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି । ମୂଳ ମନ୍ଦିରଟି ଚୋଳ ବଂଶ ରାଜାମାନେ ତୋଳେଇଥିଲେ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଗଠନ ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ତିଆରି ହୋଇଛି । ଏହି ବିଷୟ ମନ୍ଦିର ଗାତ୍ରରେ ଚୋଳ ରାଜାମାନେ ରାଜାରାଜା ଚୋଳ ୧    ୯୮୫ ୧୦୧୪ , କୁଲୋଥୁଙ୍ଗା ଚୋଳ ୧    ୧୦୭୦ ୧୧୨୦  ଓ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଚୋଳ ୩    ୧୨୪୬ ୧୨୭୯  ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଶିଳାଲିପିରେ ବିଜୟନଗରମ ରାଜ୍ୟର ଅଚ୍ୟୁତ ରାୟ, ସଦାଶିବ ରାୟ  (୧୫୪୨ରୁ ୧୫୭୦) ଓ ରାମଦେବ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି  । ପାଣ୍ଡୟ୍ ରାଜା ମରବର୍ମାଣ ସୁଦର ପାଣ୍ଡଯାନ, ମରବର୍ମାଣ ବିକ୍ରମ ପାଣ୍ଡ୍ୟ ଓ ମରବର୍ମାଣ ବୀରପାଣ୍ଡିଆନ ନାମ ଲିପିବଦ୍ଧ ଅଛି । ସ୍ଥାପତ୍ୟ ତିରୁକଏଲୁର ତିରୁବେନ୍ନାଇନାଲୁର ରାସ୍ତାରେ ପଡୁଥିବା ଟେନପେନ୍ନୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଥିବା ଟି. ଏଡାଇୟାର ଗ୍ରାମରେ ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ । ମନ୍ଦିରର ତିନି ଥାକିଆ ଗମ୍ବୁଜ ଅଛି । କେନ୍ଦ୍ରରେ ମନ୍ଦିରର ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ୱର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି । ମୂଳ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ପାଖରେ ବିନାୟକ, ମୁରୁଗାନ, ନବଗ୍ରହ, ଚନଡେକେଶ୍ୱର ଓ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅପ୍ରେଲ ମାସରେ ଦୁଇ ଦିନ ନିମନ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଯେପରି ପଡ଼ିବ, ସେହିପରି ତିଆରି କରାଯାଇଛି । ଜ୍ଞାନମବିଗାଇ ମନ୍ଦିରର ମୁଖ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ରହିଛି । ମନ୍ଦିର ବୃକ୍ଷର ନାମ ମରୁଡ ମରମ । ପର୍ବ ପର୍ବାଣି ମନ୍ଦିରରେ ଅନେକ ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ । ତା ମଧ୍ୟରୁ ମୂଖ୍ୟ ପର୍ବର ନାମ ତୟାର ଆରତୁ   ଯାହା ତାମିଲ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ଥାଇ ମାସରେ   ପାଳନ କରାଯାଏ ।