ଦୋଳେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର  ନେପାଳୀ:             ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ନେପାଳର ଭକ୍ତପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନାୟକ ମୁନିସିପାଲଟି   ପରିସରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଭାରତର ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡରେ ଥିବା କେଦାରନାଥ ମନ୍ଦିରର ଏହା ଶିର ଭାଗ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ । ଇତିହାସ ପଞ୍ଚ କେଦାର ମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ବୃଷଭର ଶିରକୁ ଲୋକମାନେ ୪୦୦୦ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଖୋଜୁଥିଲେ । ପ୍ରକୃତରେ ମହାଭାରତର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଏଡ଼େଇବା ପାଇଁ ବୃଷଭ ରୂପରେ ଶିବ ଥିଲେ । କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଓ ଶହେ କୌରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା । ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ୧୦୦ କୌରବଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଜୟଲାଭ କରିଥିଲେ । ଯୁଦ୍ଧର ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜୟ ଲାଭ କରିବା ପରେ ଭାତ୍ରୁ ହତ୍ୟା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଜନିତ ପାପ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ନିମନ୍ତେ ଶିବ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବା ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ବାହାରିଲେ । ବାରାଣସୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନ ଥିବାରୁ ସେଠାରେ ଖୋଜିବାକୁ ଗଲେ । ଶିବ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନିୟମିତତା ଯୋଗୁ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏଡ଼େଇବା ନିମନ୍ତେ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ । ତେଣୁ ସେ ନନ୍ଦୀ ବୃଷଭ ରୂପରେ ଗରୱାଲରେ ରହିଗଲେ । ତେଣୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପାଇଲେଳନି । ହିମାଳୟରେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଗଲେ । ଅନ୍ୟ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଖରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଭୀମ ଚାଲିଗଲେ ଓ ଗୁପ୍ତକାଶୀରେ   ଦୁଇ ପର୍ବତ ମଝିରେ ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଠାବ କଲେ । ତୁରନ୍ତ ସେ ଶିବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରି ତାଙ୍କ ଲାଞ୍ଜ ଓ ପଛ ଗୋଡ଼କୁ ମାଡ଼ିବସିଲେ । ଶିବ ସେଠାରେ ଅଦୂଶ୍ୟ ହୋଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପାଞ୍ଚ ଜାଗାରେ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ । କେଦାରନାଥରେ   ଚୁଳ, ତୁଙ୍ଗନାଥରେ   ହାତ, ରୁଦ୍ରନାଥରେ ମୁଖ  , ମଧ୍ୟମହେଶ୍ୱରରେ   ନାଭି ତଥା ପାକସ୍ଥଳୀ ଓ କାଳପେଶ୍ୱରରେ   ବାଳ ପାଇଲେ । ଉକ୍ତ ପାଞ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ମନ୍ଦିର ତୋଳେଇବାରେ ସେମାନଙ୍କର ପାପ କ୍ଷୟ ହୋଇଗଲା । ନେପାଳର ଭକ୍ତପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ଦୋଲେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିରରେ ତାଙ୍କର ସମ୍ମୁଖ ଭାବ ଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ । ଅନ୍ୟ ଏକ କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ ଭୀମ ବୃଷଭଙ୍କୁ ଧରି ପକେଇଲେ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ବନ୍ଦ କରିବା ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ୫ ଖଣ୍ଡ କରି ହିମାଳୟର ଗରୱାଲର କେଦାରଖଣ୍ଡର ୫ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ପୁନଃ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରି ସାରିବା ପରେ ପାପ ମୁକ୍ତି ନିମନ୍ତେ ତପସ୍ୟା ଓ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ । ପଞ୍ଚ କେଦାର ଦର୍ଶନ ପରେ ଶିବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ବଦ୍ରିନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଏକ ଅଲିଖିତ ନିୟମ ଅଛି । ଗବେଷଣା ଓ ଉପଲବ୍ଧି କେଦାରନାଥ ଓ ଦୋଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଦେଖି ଗବେଷକ ଭାରତ ଜଙ୍ଗମ ଦାବି କଲେ ଯେ ମହାଦେବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ପାଖଟି ଦୋଳେଶ୍ୱରରେ ଅଛି । ସ୍ଥପତିମାନେ କହିଲେ ଉଭୟ ମନ୍ଦିର ୪,୦୦୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା । ଦୋଳେଶ୍ୱରର ଶିଳାଲେଖରେ ଉଭୟ ସଂସ୍କୃତ ଓ ନେପାଳି ଲିପିରେ ଲେଖାଅଛି । ଉଭୟ ମନ୍ଦିରର ପୂଜକମାନଙ୍କୁ ଭାରତର ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟରେ ଥିବା କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ, କେରଳ ଓ ତାମିଳନାଡ଼ୁରେ ଚୟନ କରାଯାଏ । ହିନ୍ଦୁ ମତ ଅନୁସାରେ ଉଭୟ ମନ୍ଦିରରେ ଶିବଙ୍କ ସାଥି ବିରଭଦ୍ରଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି । ମାନ୍ୟତା ଶ୍ରୀ କେଦାରନାଥଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଭାଗଟି ଭରତପୁରର ଜଙ୍ଗମ ମଠାରେ ଥିବା କଥା କେଦାରନାଥର ମୂଖ୍ୟ ପୂଜକ ୧୦୦୮ ଶ୍ରୀ ଜଗତ ଗୁରୁ ଭୀମଶଙ୍କରଲିଙ୍ଗ ଶିବାଚାର୍ଯ୍ୟ ଅଗଷ୍ଟ ୨୨ ତାରିଖ ୨୦୦୯ ଦିନ ପ୍ରକାଶ କଲେ । ଭରତପୁର ଜିଲ୍ଲାର ସିବାଡୋଲ ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ଦୋଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରରେ ସେ ଏକ ବିଶେଷ ଧରଣର ପୂଜା କରିଥିଲେ । ଏହି ବିଷୟ ଦୋଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରର ଶିଳାଲେଖରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ଅଛି । ହଜାର ହଜାର ଭକ୍ତଙ୍କର ସମାଗମ ଦୋଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରରେ ହୁଏ ।