ମହମ୍ମଦ ରଫି (୨୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୨୪-୩୧ ଜୁଲାଇ ୧୯୮୦) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଚ୍ଛଦପଟ୍ଟ ଗାୟକ ଥିଲେ  । ସେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗାୟକ ଥିଲେ । ରଫି ନିଜ କଣ୍ଠ ଓ ଗାୟନଶୈଳୀରେ ଥିବା ବିଭିଦତା ନିମନ୍ତେ ପରିଚିତ ଥିଲେ । କୱାଲି, ଦେଶଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭଜନ ଅବା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସବୁ ପ୍ରକାର ଗୀତ ସେ ଗାଉଥିଲେ । ସେ ୬ଥର ଫିଲ୍ମଫେୟାର ଓ ଥରେ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଜିତିଥିଲେ । ୧୯୬୭ ମସିହାରେ ସେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ତରଫରୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ସହଶ୍ରାବ୍ଦୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାୟକ ଓ ୨୦୦୩ରେ ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜଗତର ସର୍ବକାଳୀନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାୟକର ସମ୍ମାନ ମିଳିଥିଲା । ସେ ୧୦୦୦ରୁ ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ପଞ୍ଜାବୀ ସହ ହିନ୍ଦୀ, ଓଡ଼ିଆ, କୋଙ୍କଣୀ, ଭୋଜପୁରୀ, ବଙ୍ଗଳା, ମରାଠୀ, ସିନ୍ଧୀ, କନ୍ନଡ଼, ଗୁଜରାଟୀ, ତେଲୁଗୁ, ମାଘି, ମୈଥିଳୀ ଓ ଅହମିୟା ଆଦି ଭାଷାରେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ । ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭିନ୍ନ ସେ ଇଂରାଜୀ, ଫରାସୀ, ଆରବୀ, ସିଂହଳୀ, କ୍ରିୟୋଲ ଓ ଡଚ୍ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ । ସେ ରେକର୍ଡ଼ କରିଥିବା ସମୁଦାୟ ଗୀତର ସଂଖ୍ୟା ୭୪୦୫ । ଆଦ୍ୟ ଜୀବନ ରଫି, ୧୯୨୪ ମସିହାରେ ଅମୃତସର ନିକଟସ୍ଥ କୋଟଲା ସୁଲତାନ ସିଂଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ହାଜି ଅଲ୍ଲୀ ମହମ୍ମଦ ଥିଲା । ଛଅ ଭାଇଭଉଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଡାକ ନାମ ଥିଲା  "ଫିକୁ"  । ପିଲାଦିନୁ ସେ ରାସ୍ତାରେ ଗୀତ ଗାଇ ବୁଲୁଥିବା ଫକୀରମାନଙ୍କଠାରୁ ଗୀତ ଶୁଣି ଗାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ୧୯୩୫ମସିହାରେ ଲାହୋରକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ । ସେଠାର  "ଭାଟି ଗେଟ" ର ନୂର ମହଲ୍ଲାଠାରେ ତାଙ୍କର ଏକ ସେଲୁନ ଥିଲା । ରଫି, ଉସ୍ତାଦ ଅବଦୂଲ ୱାହିଦ ଖାନ୍, ପଣ୍ଡିତ ଜୀବନ ଲାଲ୍ ମଟ୍ଟୁ, ଫିରୋଜ ନିଜାମୀ ଆଦିଙ୍କଠାରୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରିଥିଲେ । ୧୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ପ୍ରଥମ ମଞ୍ଚରେ ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଷଣ କରିଥିଲେ । ୧୯୪୧ ମସିହାରେ ସେ  "ଶୋଣିୟେ ନୀ, ହିରୀୟେ ନୀ"  ନାମକ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଚ୍ଚଦପଟ୍ଟ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ । ଗୀତଟିର ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଥିଲେ ଶ୍ୟାମ ସୁନ୍ଦର । ସହଗାୟିକା ଥିଲେ ଜିନତ ବେଗମ । ୧୯୪୪ରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲେ ପଞ୍ଜାବୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର  "ଗୁଲ ବାଲୋଚ" ରେ ଏହି ଗୀତଟି ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲା । ସେହି ବର୍ଷ ତାଙ୍କୁ ଅକାଶବାଣୀ ଲାହୋର ତରଫରୁ ଗୀତ ଗାଇବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୯୪୫ ମସିହାରେ ସେ ପ୍ରଥମ ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର  "ଗାୟୋଁ କି ଗୋରୀ" ରେ କଣ୍ଠଦାନ କରିଥିଲେ । ନିଜର ୪ ଦଶନ୍ଧିବ୍ୟାପି ପ୍ରଚ୍ଚଦପଟ୍ଟ ଗାୟକ ଜୀବନରେ ରଫି ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଲୋକପ୍ରିୟ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଓ ସହଗାୟକଙ୍କ ସହ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ । ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର  "ଆସ୍ ପାସ୍"  ତାଙ୍କର ଶେଷ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଥିଲା । ରୟାଲଟିକୁ ନେଇ ରଫିଙ୍କର, ଲତା ମଙ୍ଗେସକରଙ୍କ ସହିତ ମନମାଳିନ୍ୟ ହେଇଥିଲା । ଲତା ଚାହୁଁଥିଲେ, ପ୍ରଯୋଜକ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କୁ ଦେଉଥିବା ୫% ରୟାଲଟିର ଅଧା ଗାୟକଙ୍କୁ ମିଳୁ, କିନ୍ତୁ ରଫିଙ୍କର ମତ ଥିଲା ପ୍ରଯୋଜକ ସଙ୍ଗୀତରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଲାଭ ପ୍ରଯୋଜକଙ୍କର । ଗାୟକମାନେ ନିଜର ପ୍ରାପ୍ୟ ଏକକାଳୀନ ନେଇଥାନ୍ତି । ୧୯୬୧ ମସିହାରେ  "ମାୟା"  ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଏକାଠି ଗୀତ ରେକଡିଙ୍ଗ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତିତର୍କ ଘଟିଥିଲା । ସେହି ସମୟରୁ ଲତା ରଫିଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ଗାଇବେନି ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ । ରଫିଙ୍କ ଶେଷ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଏକାଠି ଗୀତ ଗାଇନଥିଲେ ।