ଶ୍ରୀ ରାମଲିଙ୍ଗ ସୋଦେଶ୍ୱରୀ ଆମ୍ମାଁ  (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ) ଜଣେ ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ, ଅନ୍ୟ ନାମ ଶ୍ରୀ ଚୌଡ଼େଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ,  ହିନ୍ଦୀ:                    , :                      , :                   , :                      , :                    । ଏହି ଶ୍ରୀ ଚୌଡ଼େଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ବା ଶ୍ରୀ ରାମଲିଙ୍ଗ ସୋଦେଶ୍ୱରୀ ଆମ୍ମାଁ ଦେବୀଙ୍କର ତିନି ଆକାରରେ ପୂଜା କରାଯାଏ: ଶକ୍ତି, ଚାମୁଣ୍ଡା ଓ ଜ୍ୟୋତି । ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ନାମ ଯଥାକ୍ରମେ ବନଶଙ୍କରୀ ଓ ସୁଦାମ୍ବିଗାଇ । ଦେବାଙ୍ଗ ଜାତିର ଲୋକଙ୍କର ସେ କୁଳଦେବୀ । ଇତିହାସ ବେବାଙ୍ଗ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଦେବାଙ୍ଗ ଜାତି ଋଷି ଦେବଳଙ୍କଠାରୁ   ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ସେ ଶିବଙ୍କର ତୃତୀୟ ନୟନରୁ ବାହାରିଥିଲେ  ଅନ୍ୟ ମତରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରୁ  ଓ ଲୁଗାବୁଣା ତ‌ଥା ଲୁଗା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା । ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାଭି କମଳରୁ ସେ ସୁତା ସଂଗ୍ରହ କରି ଫେରିବା ବେଳେ ବଜ୍ରମୁଷ୍ଠି, ଧୁମ୍ରବକ୍ର, ଚିତ୍ରସେନ, ପଞ୍ଚସେନା ଓ ଧୂମ୍ରାତଚାସ ନାମକ ପାଞ୍ଚ ଅସୁର ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ଅନ୍ଧକାର ରାତ୍ରୀରେ ଅସୁରଙ୍କର ବଳ ବ‌ହୁତ ଅଧିକ ହୋଇଯାଏ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ପେଶୀ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅସଫଳ ହେବାରରୁ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ନିଜ ସୁରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ସିଂହ ଉପରେ ଉପବେଶନ କରି ଦେବୀଙ୍କର ଆବିର୍ଭାବ ହେଲା ଓ ସେ ସବୁ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ । ଅସୁରମାନଙ୍କର ରକ୍ତର ରଙ୍ଗ ଲାଲ, ଧଳା, କଳା, ହଳଦିଆ ଓ ସବୁଜ ଥିଲା । ସେ ସୁତାଗୁଡ଼ିକୁ ଅସୁରମାନଙ୍କର ରକ୍ତରେ ଭିଜେଇ ଦେଲେ । ସେଦେଶ୍ୱରୀ ଦବଳଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ତାଙ୍କର ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ପୂଜା କରିବାକୁ କ‌ହିଲେ । ସେହିଠାରୁ ଦେବୀଙ୍କର ନାମ ସୋଦେଶ୍ୱରୀ ଆମ୍ମାଁ ଓ ଚୌଡ଼େଶ୍ୱରୀ ନାମ ରଖାଗଲା । ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣକୁ ଯାଇ ଦେବଳ ସଗର ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ଓ ଏହାର ରାଜଧାନୀର ନାମ ଅମୋଧ ରଖିଥିଲେ । ସେ ନୂଆ ଲୁଗା ବୁଣି ସମସ୍ଥଙ୍କୁ ପିନ୍ଧିବାକୁ ଦେଲେ । ତ୍ରିମୁର୍ତ୍ତୀ, ତ୍ରିଦେବ, ଦେବ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ମାନବ ଆଦି ସମସ୍ତେ ଲୁଗା ଆଣିଲେ । ଦେବଙ୍କର ଦେହକୁ ଆବୃତ କରିବାକୁ ଲୁଗା ଦେଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ଜାତିର ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବାଙ୍ଗ କୁହାଗଲା । ସୁର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କର ଭଗିନୀ ଦେବାଧୁତ୍ତା, ଆଦି ଶେଷଙ୍କର କନ୍ୟା ଚନ୍ଦ୍ରରେକାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାରୁ ଦେବାଙ୍ଗ ଲୋକଙ୍କୁ ସେଦାର/ଜେନ୍ଦାର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ଓ ଅସୁର ବକ୍ରଥଣ୍ଟର କନ୍ୟା ଅଗ୍ନିଧୁତ୍ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ଦେବଳଙ୍କର ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କୁ ଦେବାଙ୍ଗ ବା ଦେବଙ୍ଗର କୁହାଯାଏ । ଚୌଡ଼େଶ୍ୱରୀ ଓ ରାମଲିଙ୍ଗ ସୋଦେଶ୍ୱରୀ ଦେବାଙ୍ଗ ଲୋକମାନେ ପ୍ରଥମେ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଆରାଧନା କରୁଥିଲେ ଓ ଚୌଡ଼େଶ୍ୱରୀ ରୁପରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ରାଜା ଦେବଦାସ ଏକ ମନ୍ଦିର ତୋଳାଇ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ରାମଲିଙ୍ଗେଶ୍ୱର ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ସୋଦେଶ୍ୱରୀ ରୁପରେ ଶ୍ରୀଶୈଳମ୍ ମନ୍ଦିରରୁ ଆସିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । ଏହା ପରେ ସେମାନେ ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରାରେ ଚୌଡ଼େଶ୍ୱରୀ, ରାମ ଧନୁ ଓ ଶିବଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ ରାମଲିଙ୍ଗ ସୋଦେଶ୍ୱରୀ ଆମ୍ମାଁ ନାମରେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସାଧାରଣତଃ ବେବାଙ୍ଗ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚୌଡ଼େଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ, ଶ୍ରୀ ରାମଲିଙ୍ଗ ସୋଦେଶ୍ୱରୀ ଆମ୍ମାଁ ଓ ଅନ୍ୟ କେତେକ ନାମରେ ପୂଜା କରନ୍ତି । ନେପାଳି ଦେବାଙ୍ଗ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ କୋମଳାଙ୍ଗୀ ଦେବୀ ନାମରେ ପୂଜା କରନ୍ତି ।