ଗଣିତ ଓ ପ୍ରୟୋଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ  ( : ବା ), ଭୁବନେଶ୍ୱର, ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା 1999 ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏକ ଶିକ୍ଷା ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅଟେ  । ଏହାର ଦୁଇଟି ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଲା ପ୍ରୟୋଗାତ୍ମକ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଗଣିତଶାସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଉଚ୍ଚତର ଗବେଷଣା ଏବଂ ଗଣିତରେ ( , ) ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ  । ଗଣିତ ବିଷୟରେ ଆଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି ନିମନ୍ତେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିଭିନ୍ନ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ତାଲିମ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରିଥାଏ ଓ ଗଣିତ ଅଲମ୍ପିଆଡ  ଆୟୋଜନ ମଧ୍ୟ କରିଥାଏ । ଇତିହାସ ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସ ପ୍ରଫେସର ବାମାଚାରଣ ଦାସ ଓଡ଼ିଶା ଗଣିତ ସଂସଦର ସଭାପତି ଥିବା ସମୟରେ ୧୯୭୫, ୧୯୭୬, ୧୯୮୧ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଗଣିତ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ   ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଗ୍ରହଣ । ପ୍ରଫେସର ଘନଶ୍ୟାମ ସାମଲ ସଭାପତି ଥିବା ସମୟରେ ଗଣିତ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରତିନିଧି ଦଳ ସରକାରଙ୍କୁ ଭେଟିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଗ୍ରହଣ । ୧୯୯୩ ମସିହାରେ ପ୍ରଫେସର ତ୍ରିବିକ୍ରମ ପତି ସଭାପତି ହେଲେ ଓ ସେ ଏହି ପଦବୀରେ ରହିଲେ ୨୦୦୧ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ । ଓଡ଼ିଶାରେ ଗଣିତ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ସ୍ଥାପନା କରିବା ପାଇଁ ସେ ଏହି ସମୟରେ ସକ୍ରିୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କଲେ । ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ଜାନକୀ ବଲ୍ଲଭ ପଟ୍ଟନାୟକ ଓ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କୁ ସେ ଏକା ଏକା ଅନେକ ଥର ସାକ୍ଷାତ କରିଛନ୍ତି । ଏକାଧିକବାର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତିକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଆଲୋଚନା ବେଳେ ଏହାର ନାମକରଣ ହେଲା ଗଣିତ ଓ ପ୍ରୟୋଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ   ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଗୁଡିକ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ।