ହାତ, ପାଦ ଓ ପାଟି ରୋଗ ରୋଗ ଏକ ସାଧାରଣ ସଂକ୍ରମଣ ଯାହା କେତେକ ପ୍ରକାର ଭୁତାଣୁ ଯୋଗୁ ହୁଏ । ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଜ୍ୱର ଓ ରୋଗା ଅନୁଭବ ହୁଏ । ଦିନେ ଦୁଇ ଦିନ ପରେ ବିବର୍ଣ୍ଣ ସମତଳ ବା ଉଚ୍ଚ ଦାଗ ଚର୍ମରେ ଦେଖାଯାଏ ଯାହା ଫୋଟକାରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଓ ହାତ, ପାଦ ତ‌ଥା ପାଟିରେ ବାହାରେ, ବେଳେ ବେଳେ ପିଚା ଓ ଊରୁସନ୍ଧିରେ ବାହାରେ । ଭୁତାଣୁର ବିକାଶ  ( ୩-୬ ଦିନ) କାଳ ପରେ ସାଧାରଣତଃ ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ ବାହାରେ  । ପ୍ରାୟ ଏକ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ରାସ୍ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଏ । କିଛି ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ହାତ ଓ ପାଦ ନ‌ଖ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଓ ପରେ ପୁନର୍ବାର ବାହାରେ । ହାତ, ପାଦ ଓ ପାଟି ରୋଗର ଭୁତାଣୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରନ୍ତି, ଯେପରିକି କାଶରୁ ନିର୍ଗତ ବାୟୁରେ ଓ ସଂକ୍ରମିତ ଲୋକର ମଳ ମାଧ୍ୟମରେ । ସଂକ୍ରମିତ ବସ୍ତୁ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପିଥାଏ । ଏହି ରୋଗର ପ୍ରଥମ କାରଣ କ‌କ୍‌ସାକିଭୁତାଣୁ ଏ୧୬ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ କାରଣ ଏଣ୍ଟେରୋଭୁତାଣୁ ୭୧ । କ‌କ୍‌ସାକିଭୁତାଣୁ ଓ ଏଣ୍ଟେରୋଭୁତାଣୁମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାତି ମଧ୍ୟ ଏହି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ । କେତେକ ଲୋକ ଲକ୍ଷଣ ବିହୀନ ହୋଇ ଏହି ଭୁତାଣୁ ବ‌ହନ କରନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ । ଅନେକ ସମୟରେ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ବେଳେ ବେଳେ ଗଳା ଓ ମଳ ସାମ୍ପଲ୍ ନେଇ ଭୁତାଣୁ ଉପସ୍ଥିତି ନିମନ୍ତେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ । ହାତଧୁଆ ଏହି ରୋଗକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରେ ଓ ସଂକ୍ରମିତ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍କୁଲ, କର୍ମ ଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । କୌଣସି ଭୁତାଣୁରୋଧୀ ଔଷଧ ବା ଟିକା ଏହି ରୋଗ ନିମନ୍ତେ ମିଳୁନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଏଥି ନିମନ୍ତେ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଚାଲିଛି । ଅଧିକାଂଶ ରୋଗୀଙ୍କର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଔଷଧ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏନାହିଁ । ସାଧାରଣ ଆଇବୁପ୍ରୋଫେନ ଭଳି ଯନ୍ତ୍ରଣା ନିବାରକ ଔଷଧ ବା କାଲୁଆକାରୀ ଜେଲ୍ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଇପାରେ । ପିଇ ପାରୁନଥିବା ପିଲାଙ୍କୁ ବେଳେ ବେଳେ ଶୀରାଭ୍ୟନ୍ତର ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଦିଆଯାଏ । କ୍ୱଚିତ୍ ଭୁତାଣୁ ମେନିଞ୍ଜାଇଟିସ୍ ବା ଏନ୍‌କେଫାଲାଇଟିସ୍ ରୋଗ ଏହାକୁ ଜଟିଳ କରିପକାଏ । ପୃଥିବୀର ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ରୋଗ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ନର୍ସରୀ ସ୍କୁଲ ଓ କିଣ୍ଡରଗାର୍ଟେନମାନଙ୍କରେ ଏହି ରୋଗ ଛୋଟ ମଡ଼କ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ । ସନ ୧୯୯୭ରୁ ଏସିଆରେ ବଡ଼ ମଡ଼କ ଦେଖାଯାଉଛି । ଶରତ, ବସନ୍ତ ଓ ଗ୍ରଷ୍ମ ଋତୁରେ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ । ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ପିଲାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ କିନ୍ତୁ ବୟଃପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହୁଏ । କେବଳ ପାଦ-ଓ-ପାଟି ରୋଗ ନାମକ ଆଉ ଏକ ରୋଗ ଅଛି ଯାହା ଏହାଠାରୁ ଆଉ ଏକ ଅଲଗା ରୋଗ ଯାହା ପଶୁମାନଙ୍କୁ ହୁଏ ।