ସଂଜ୍ଞା ଏଚଆଇଭି ବା ହ୍ୟୁମ୍ୟାନ ଇମ୍ମୂନୋଡେଫିସିଏନ୍ସି ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ ଓ ଏଡସ ବା ଆକ୍ୱାର୍ଡ଼ ଇମ୍ମ୍ୟୁନୋଡେଫିସିଏନ୍ସି ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ ବେମାରୀଦ୍ୱୟ ଏଚଆଇଭି ଭୂତାଣୁ ସଂକ୍ରମଣ ଯୋଗୁ ହୁଏ । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣ ସଂକ୍ରମଣ ଆରମ୍ଭରେ ପିଡ଼ିତ ଲୋକ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ କରିପାରେନି ବା ଇନ୍‌ଫ୍ଲୁଏଞ୍ଜା ଭଳି ଅବସ୍ଥା ଅଳ୍ପ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଅନୁଭବ କରିପାରିବ । ଏହା ପରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ନିମନ୍ତେ ଲକ୍ଷଣହୀନ ହୋଇ ରହିପାରେ । ବିଳମ୍ବିତ ଲକ୍ଷଣ ସଂକ୍ରମଣ ଅଗ୍ରଗତି ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଇମ୍ମୁନ ପ୍ରଣାଳୀ ଅବରୋଧ ହେବା ଫଳରେ ଯକ୍ଷ୍ମା, କ୍ୱଚିତ ହେଉଥିବା ଦୁର୍ବଳ ଇମ୍ମ୍ୟୁନିଟି ସମ୍ଭୁତ ଅର୍ବୁଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂକ୍ରମଣ ସମ୍ଭାବନା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଏଡସ‌ ଲକ୍ଷଣ ରୋଗର ବିଳମ୍ବିତ ଲକ୍ଷଣ ଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡସ‌ କୁହାଯାଏ । ଏହା ସ‌ହିତ କାଚେକ୍ସିଆ ବା ଅନିଚ୍ଛକୃତ ଓଜନ ହ୍ରାସ ହେବା ଦେଖାଯାଏ । ବିସ୍ତାର ଅସୁରକ୍ଷିତ ଯେ କୌଣସି ମାଧ୍ୟମର ଯୌନ ସମ୍ଭୋଗ, ପ୍ରଦୂଷିତ ରକ୍ତ ପରିଦାନ ଓ ଇଞ୍ଜେକସନ ଛୁଞ୍ଚି ସାହାଯ୍ୟରେ ଏଚଆଇଭି ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରିଥାଏ । ସଂକ୍ରମିତ ମାତାଠାରୁ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା, ପ୍ରସବ ଓ ସ୍ତନ୍ୟପାନ ସମୟରେ ଶିଶୁକୁ ରୋଗ ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରେ ଯାହାକୁ ଭୂଲମ୍ବ ବିସ୍ତାର କ‌ହନ୍ତି । କେତେକ ଶାରୀରିକ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଯେପରିକି ଲାଳ ଓ ଲୁହ ସାହାଯ୍ୟରେ ସଂକ୍ରମଣ ହୁଏ ନାହିଁ । ପ୍ରତିଷେଧ ରୋଗ ପ୍ରତିଷେଧ ନିମନ୍ତେ ସୁରକ୍ଷିତ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ, ଇଞ୍ଜେକସନ ଛୁଞ୍ଚି ପରିବର୍ତ୍ତନ, ସଂକ୍ରମିତ ଲୋକର ଚିକିତ୍ସା, ପୁରୁଷଙ୍କର ସୁନ୍ନତ ଓ ସଂସ୍ପର୍ଶର ପୂର୍ବ ଓ ପରକାଳର ନିବାରକ ଚିକିତ୍ସା ଆବଶ୍ୟକ । ମାତୃ-ଶିଶୁ ପ୍ରତିଷେଧ ଉଭୟ ମାଆ ଓ ଶୁଶୁକୁ ଆଣ୍ଟିରେଟ୍ରୋଭାଇରାଲ ଔଷଧ ସାହାଯ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷେଧ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇପାରେ । ଚିକିତ୍ସା ଏହି ରୋଗର କୋଣସି ଚିକିତ୍ସା ଅଦ୍ୟାବଧି ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଆଣ୍ଟିରେଟ୍ରୋଭାଇରାଲ ଔଷଧ ଚିକିତ୍ସାରେ ରୋଗର ଅଗ୍ରଗତି ଧୀର ହେବାଯୋଗୁ ପ୍ରାୟ ସାଧାରଣ ଆୟୁଷର ଜୀବନ‌ ଯାପନ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରେ । ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରଭାବ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେବା କ୍ଷଣି ଚିକିତ୍ସା ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ସୁପାରିସ କରାଯାଏ । ବିନା ଚିକିତ୍ସାରେ ପ୍ରାୟ ୧୧ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିବା ସମ୍ଭବ ହୁଏ । ରୋଗାନୁଶୀଳନ ସନ ୨୦୧୬ରେ ପ୍ରାୟ ୩୬.୭ ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କର ଏଚଆଇଭି ଥିଲା ଓ ଏହା ଫଳରେ ପ୍ରାୟ ୧ ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ସନ ୨୦୧୫ ଅପେକ୍ଷା ୨୦୧୬ରେ ନୂଆ ଏଚଆଇଭି ରୋଗୀ ସଂଖ୍ୟା ୩୦୦,୦୦୦ କମ୍ ଥିଲେ । ଅଧିକାଂଶ ସଂକ୍ରମିତ ଲୋକ ସବ-ସାହାରା ଆଫ୍ରିକାର ବାସିନ୍ଦା ଥିଲେ । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଚିହ୍ନଟ ଏଡସ‌ ଚିହ୍ନଟ ହେବାପରେ ସନ ୧୯୮୦ରୁ ୨୦୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାରା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାୟ ୩୫ ନିୟୁତ ରୋଗୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ଚଳିତ ଅବସ୍ଥା ଏଚଆଇଭି ଏଡସ‌କୁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ଯେହେତୁ ଏହା ବ‌ହୁତ ବଡ଼ ସ୍ଥାନରେ ମହାମାରୀ ରୂପ ଧାରଣକରି ରହିଛି ଓ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ବ୍ୟାପୁଛି । ଇତିହାସ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଓ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପଶ୍ଚିମ-ମଧ୍ୟ ଆଫ୍ରିକାର ଉପନିବେଶମାନଙ୍କରେ ଏହି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଦେଖାଯାଇଥିଲା । ଉତ୍ତର ଆମେରିକାରେ ମହାମାରୀ ସନ ୧୯୮୧ରେ ପ୍ରଥମେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ସେଣ୍ଟର ଫର ଡିଜିଜ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ଆଣ୍ଡ ପ୍ରିଭେନସନ ସଂସ୍ଥାଦ୍ୱାରା ଏଡସ‌ ରୋଗ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିଲା ଅଳ୍ପ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଏଚଆଇଭି ଭୂତାଣୁ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିଲା । ସାମାଜିକ ପ୍ରଭାବ ଏଚଆଇଭି/ଏଡସ‌ ରୋଗର ସମାଜରେ ରୋଗ ଭାବରେ ଓ ଭେଦ ଭାବନାରେ ବିରାଟ ପ୍ରଭାବ ଅଛି । ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ଏହି ରୋଗର ବିରାଟ ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ରହିଛି । ଏହା ବିଷୟରେ ଅଣ‌ଯୌନ ସ୍ପର୍ଶରେ ବ୍ୟାପିବା ଭଳି ଅନେକ ଭୂଲ ଧାରଣା ସବୁ ଅଛି । ଧାର୍ମିକ ପ୍ରଭାବ ଏହି ରୋଗ ବିଷୟରେ କାଥୋଲିକ ଚର୍ଚ୍ଚ ଭଳି ଅନେକ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନମାନଙ୍କରେ ବିବାଦାତ୍ମକ ଧାରଣା ଥିବା ଯୋଗୁ ରୋଗ ପ୍ରତିଷେଧ ନିମନ୍ତେ କଣ୍ଡୋମ ବ୍ୟବ‌ହାରକୁ ସମର୍ଥନ କରୁନାହାନ୍ତି । ବିତ୍ତ ସଂଗ୍ରହ ଏହା ସତ୍ୱେ ସନ ୧୯୮୦ରେ ଚିହ୍ନଟ ପରଠାରୁ ଏଚଆଇଭି/ଏଡସ‌ ରୋଗ ଅନେକ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଡାକ୍ତରୀ ଓ ରାଜନୈତିକ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରି ଅଜସ୍ର ବିତ୍ତ ପାଣ୍ଠି ସଂଗ୍ରହ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଛି ।