ହଂସେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଭାରତର ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ ପ୍ରଦେଶରେ ଥିବା ହୁଗଳି ଜିଲ୍ଲାର ବଂଶବେରିଆ ଟାଉନରେ ଅବସ୍ଥିତ । ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଆଦି ପରାଶକ୍ତି ଜଗତ ଜନନୀ କାଳୀଙ୍କର ଏକ ରୂପ ହେଉଛି ହଂସେଶ୍ୱରୀ । ଡିସେମ୍ବର ୧୭୯୯ ମସିହାରେ ରାଜା ନୃସିଂହଦେବ ରାୟ ଏହି ମନ୍ଦିରର ଭିତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଏହାର ଦ୍ୱିତୀୟ ମହଲା ତିଆରି ସରିବା ପରେ ଏହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବାରୁ ଏହି ବିଖ୍ୟାତ ମନ୍ଦିରଟି ଅର୍ଦ୍ଧ ନିର୍ମିତ ହୋଇ ରହିଗଲା । ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ରାଣୀ ଶଙ୍କରୀ ୧୮୧୪ ମସିହାରେ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ । ବେଙ୍ଗଲୀ ରତ୍ନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ   ନିମନ୍ତେ ଏହି ମନ୍ଦିର ବିଖ୍ୟାତ ଅଟେ । ବଂଶବେରିଆ ଏକ ଔଦ୍ୟୋଗିକ ଟାଉନ ଯାହା ବନ୍ଦେଲ ଓ ତ୍ରିବେଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ରାଜା ନୃସିଂହ ଦେବ ରାୟଙ୍କର ମାତାଙ୍କ ନାମ ରାଣୀ ହଂସେଶ୍ୱରୀ ଥିଲା, ତେଣୁ ମା ହଂସେଶ୍ୱରୀ ନାମରେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ହଂସେଶ୍ୱରୀ ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ମା କାଳୀଙ୍କର ଏକ ଅବତାର । ସେହି ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଅନନ୍ତ ବାସୁଦେବ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ମନ୍ଦିର ଅଛି । ୧୭୮୮ ମସିହାରେ ସ୍ୱାନଭାବା ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ମନ୍ଦିର ସେହି ମନ୍ଦିର ପାଖରେ ଅଛି ଯାହାକୁ ରାଜା ନୃସିଂହଦେବ ରାୟ ମହାଶୟ ତିଆରି କରେଇଥିଲେ । ହଂସେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ଏକ ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ଏହାର ୧୩ଟି ମିନାର ଅଛି ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ପଦ୍ମ କଢ ଭଳି । ମନ୍ଦିର ଭିତର ପାଖ ଦେଖିବାକୁ ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀର ଭଳି । ରାଜା ନୃସିଂହଦେବ ରାୟ ଏହି ମନ୍ଦିର ତିଆରି ଆରମ୍ଭ କରେଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ୧୮୧୪ ମସିହାରେ ରାଣୀ ଶଙ୍କରୀ ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେଇଥିଲେ । ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏକ ତାନ୍ତ୍ରିକ ଏକ ସତଚକ୍ରଭେଦ ନମୁନା ଦର୍ଶାଏ । ଏହା ଦେଖିବାକୁ ମାନବ ଶରୀର ଭଳି । ଏହାର ପାଞ୍ଚ ମହଲା ଶରୀରର ପାଞ୍ଚ ଭାଗକୁ ଦର୍ଶାଏ ଯେପରିକି ବଜ୍ରକ୍ଷ, ଇରା, ଚିତ୍ରିଣୀ, ପିଙ୍ଗଳା ଓ ସୁଷୁମ୍ନା ।