ଅଷ୍ଟଶମ୍ଭୁ ମନ୍ଦିର, ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଆଠଟି ଶିବ ମନ୍ଦିର ସମୂହ । ଅବସ୍ଥିତି ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଉତ୍ତରେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଆଠଟି ସମତୁଲ ଆକୃତି ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ଦିର ରହିଛି ଯାହାକୁ ଅଷ୍ଟଶମ୍ଭୁ ମନ୍ଦିର କୁହାଯାଏ । ଏହି ସବୁ ମନ୍ଦିର ଶମ୍ଭୁ ବା ଶିବଙ୍କ ଆରାଧନା ପାଇଁ ଉଦ୍ଧିଷ୍ଟ । ଏହି ଆଠଟି ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଏକ ଧାଡିରେ ଥାଏ ଏବଂ ତାକୁ ପଞ୍ଚୁପାଣ୍ଡବ କୁହା ଯାଏ । ଏହି ମନ୍ଦିର ସବୁ ବେସରକାରୀ ମାଲିକାନାରେ ରତ୍ନାକର ଗର୍ବବଟୁ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ରକ୍ଷଣରେ ରହିଛି । ମନ୍ଦିରର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିନ୍ଦୁସାଗର ପୁଷ୍କରିଣୀ, ପଶ୍ଚିମରେ ଉତ୍ତରେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର ରହିଛି । ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ସାମ୍ନା କରି ମନ୍ଦିରର ମୁଖ ରହିଛି । ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀରୁ ଏହା ୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ହେଇଥିବାର ଜଣାଯାଏ । ପ୍ରସ୍ତର ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିରସବୁ ରେଖ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ । ମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ଆଠଟି ଶିବଲିଙ୍ଗ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥରରେ ଗଠିତ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିବଲିଙ୍ଗଙ୍କର ଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର । ଆଠଟି ଶିବଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କର ଆଠଟି ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି, ଯଥା: ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର, ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର, ନୀଳକଣ୍ଠେଶ୍ୱର, ବିଲବେଶ୍ୱର, କପାଳମୋଚନ ବଳେଶ୍ୱର ଈଶାନେଶ୍ୱର ଏବଂ ପାତାଳେଶ୍ୱର ।