ହସ୍ତ ଶୁଚିରକ୍ଷାକାରୀ ବା ହ୍ୟାଣ୍ଡ ସାନିଟାଇଜର  (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ) ଏକ ଆଲକ‌ହଲ ଥିବା ପଦାର୍ଥ ଯାହା ଚିକିତ୍ସା କ୍ଷେତ୍ରର ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ହାତଧୁଆ   ନିମନ୍ତେ ସାବୁନ ଓ ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ପସନ୍ଦ‌ଯୋଗ୍ୟ  । ଅଣୁଜୀବ   ମାରିବା ନିମନ୍ତେ ଏହା ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ସାବୁନପାଣି ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସ‌ହନୀୟ । ମଳତ୍ୟାଗ ବା ପାଇଖାନା   ବ୍ୟବ‌ହାର ପରେ ଦୁଷିତ ହେବା ସମ୍ଭାବନା ଥିଲେ ହାତଧୁଆଯାଇପାରେ । ଆଲକ‌ହଲ ନଥିବା ପଦାର୍ଥ ସାଧାରଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବ‌ହାର କରିବାକୁ ସୁପାରିସ କରାଯାଏନାହିଁ । ଚିକିତ୍ସା କ୍ଷେତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହାତ ଧୁଆ ଅପେକ୍ଷା ହ୍ୟାଣ୍ଡ ସାନିଟାଇଜର ବ୍ୟବ‌ହାର ଫଳପ୍ରଦ ହେଉଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳୁନାହିଁ । ଏହା ତରଳ ପଦାର୍ଥ, ଜେଲ ଓ ଫୋମ ଆକାରରେ ମିଳେ । ଆଲକ‌ହଲ-ବେସ ସଂସ୍କରଣରେ ଆଇସୋପ୍ରୋପାଇଲ ଆଲକ‌ହଲ  , ଇଥାନଲ   ବା ପ୍ରୋପାନଲ  ମିଶ୍ରଣ ଥାଏ । ୬୦%ରୁ ୯୫% ଆଲକ‌ହଲ ଥିବା ପଦାର୍ଥ ସର୍ବାପେକ୍ଷା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ । ଏହା ଜ୍ୱଳନକ୍ଷମ   ହୋଇଥିବାରୁ ଯତ୍ନଶୀଳ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ । ଆଲକ‌‌ହଲ ବେସ୍ ଥିବା ପଦାର୍ଥ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଅଣୁଜୀବ  ବିରୁଦ୍ଧରେ କାମ କରେ କିନ୍ତୁ ସ୍ପୋର ବିରୁଦ୍ଧରେ ନୁହେଁ । କେତେକ ସଂସ୍କରଣରେ ଚର୍ମ ନଶୁଖିବା ନିମନ୍ତେ ଗ୍ଲିସେରଲ   ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଆଲକ‌ହଲ ନଥିବା ସଂସ୍କରଣରେ ବେଞ୍ଜାଲକୋନିଅମ କ୍ଲୋରାଇଡ   ବା ଟ୍ରାଇକ୍ଲୋସାନ   ଥାଇପାରେ । ଆଣ୍ଟିସେପ୍ଟିକ ଭାବରେ ଆଲକ‌ହଲ ସନ ୧୩୬୩ରୁ ବ୍ୟବ‌ହାର ହୋଇଆସୁଛି କିନ୍ତୁ ୧୮୦୦ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଏହାର ବ୍ୟବ‌ହାରର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥିଲା । ସନ ୧୯୮୦ରୁ ୟୁରୋପରେ ଏହା ସାଧାରଣ ଭାବରେ ବ୍ୟବ‌ହୃତ ହେଉଛି । ଏହାର ଆଲକ‌ହଲ ବେସ୍‌ର ନାମ ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନର ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ ଔଷଧ ଚିଠାରେ    '   ଅଛି ଯାହା ମୌଳିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସିସ୍ଟମ   ନିମନ୍ତେ ଅତି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶମାନଙ୍କରେ   ଏହି ଔଷଧର ଏକ ବୋତଲର ହୋଲସେଲ କ୍ରୟ ମୂଲ୍ୟ ୧.୪୦ରୁ ୩.୭୦ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାର ।