ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ମହାପାତ୍ର ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ଯାତ୍ରା ଅଭିନେତା, ନାଟ୍ୟକାର ଥିଲେ । ସେ କଳିଙ୍ଗ ନାଟ୍ୟ ପରିଷଦ ଓ ମଞ୍ଚପୁଷ୍ପ ଭଳି ଯାତ୍ରା ଅନୁଷ୍ଠାର ସ୍ଥାପନ କରିବା ସହିତ ଓଡ଼ିଶା ଅପେରା ଭଳି ଜଣାଶୁଣା ଯାତ୍ରାପାର୍ଟିରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଶ୍ୟାମ-ଶକୁନ୍ତଳା ଟ୍ରଷ୍ଟ ପକ୍ଷରୁ ଯାତ୍ରା ସମ୍ରାଟ ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ମହାପାତ୍ର ସ୍ମୃତି ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଛି । ଜନ୍ମ ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ୧୯୨୭ ମସିହାରେ, ଭଦ୍ରକ ଜିଲ୍ଲାର ଧାମନଗର ଠାରେ ଏକ ଜମିଦାର ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଆଇ.ଏ. ପଢ଼ା ଶେଷ କରି ସେ ଶିକ୍ଷକତା କରୁଥିବା ସମୟରେ ଯାତ୍ରା ଜଗତରେ କାମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଅଭିନୟ ଜୀବନ ଶିକ୍ଷକତା କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ମାମୁଁ ଗଙ୍ଗାଧର ମହାପାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଯାତ୍ରାରେ କାମ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ । ଗଙ୍ଗାଧର ବାବୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାରୋରେ ଗଠିତ ଯାତ୍ରାଦଳର ଦାୟିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ଯାହାର ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି କଳିଙ୍ଗ ନାଟ୍ୟ ପରିଷଦ ରଖିଥିଲେ । ନାଟ୍ୟକାର କୃଷ୍ଣପ୍ରସାଦ ବେହେରାଙ୍କ ରଚିତ ନାଟକ ରକ୍ତପୂଜା ଥିଲା ତାଙ୍କ ଅଭିନୀତ ପ୍ରଥମ ନାଟକ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଅଧୀରଥ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । କଳିଙ୍ଗ ନାଟ୍ୟ ପରିଷଦ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବା ପରେ, ସାରଦା କଳାକୁଞ୍ଜ  (ନଗେଶପୁର) ଯାତ୍ରାଦଳରେ ଚାକିରୀ କରିଥିଲେ  । ଏହାପରେ, ସେ ଓଡ଼ିଶା ଅପେରା ଓ ଜନନୀ ଗଣନାଟ୍ୟରେ ଚାକିରୀ କରିଥିଲେ । ସାରୋକୁ ଫେରି ସେ ପୁଣିଥରେ ଏକ ଯାତ୍ରାଦଳ, ମଞ୍ଚପୁଷ୍ପା ଗଢ଼ିଥିଲେ, ମାତ୍ର ଅର୍ଥ ଅଭାବରୁ ଏହା ଅଳ୍ପଦିନରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।