ଆୟୁର୍ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ କାଶ ତଥା ଫୁସଫୁସର ନାନା ରୋଗର ମହୌଷଧି ହେଉଛି ଚ୍ୟବନପ୍ରାଶ  ଇଂରାଜୀ: ଏବଂ   । ଏହାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଣାଳୀ  'ଚକ୍ରଦତ୍ତ'  ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଚ୍ୟବନପ୍ରାଶ ହେଉଛି ଜାମ୍ ଭଳି ଚିନି, ମହୁ, ତ୍ରିଫଳା,, ଘିଅ, ସେସମୀ ତେଲ, କୋଳି, ଔଷଧୀୟ ଦୃମ ଏବଂ ମସଲା ଆଦିର ରନ୍ଧା ମିଶ୍ରଣ । ଏହା ଆୟୁର୍ବେଦିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ । ଏହା ଭାରତରେ ସାଧାରଣ ପୋଷକ ଭାବେ ବହୁଳ ଭାବେ ବିକ୍ରୟ ହୋଇଥାଏ । ଉତ୍ପତି ଏହାର ଉତ୍ପତି କାହାଣୀ ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ । ରାଜକୁମାରୀ ସୁକନ୍ୟା କାଶରୋଗ ଭୋଗୁଥିବା ବୃଦ୍ଧ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ହେଁ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ନଥିଲା । ସେ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଉପଯୁକ୍ତ ଯତ୍ନ ନେଉଥିଲେ । ପତ୍ନୀର ସମସ୍ତ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଉଥିଲେ । ଦିନେ ଅଶ୍ୱୀନୀକୁମାର ଭ୍ରାତା ଦୁହେଁ ସୁକନ୍ୟାଙ୍କୁ ଭେଟି ପ୍ରେମ ନିବେଦନ କଲେ । ମୁନିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସେମାନଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ । ହେଲେ ସୁକନ୍ୟା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ନାହିଁ । ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଦୁହେଁ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ମୁନି ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ମହୌଷଧି ଦେଇ ଯୁବକ କରିବା ସହ ତାଙ୍କର କାଶ ଦୂର କଲେ । ତାହା ପରେ ଉକ୍ତ ମହୌଷଧି ଚ୍ୟବନପ୍ରାଶ ରୂପେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା । , . ସ୍ୱାଦ ଏବଂ ରୂପ ଏହା ଖଟାମିଠା ଲାଗେ ଏହାର ସ୍ୱଦରେ ମହୁ, ଘିଅ ଏବଂ ତ୍ରିଫଳାର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବାରିହୁଏ । ଏବଂ ଗନ୍ଧରେ ଲହୁଣୀ, ଘିଅ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମସଲା ଯଥା ଚନ୍ଦନଗୁଣ୍ଡ, ଆଦି ବାସେ । ଏକ ଘନ ଧୁଷର ବର୍ଣ୍ଣ ପେଷ୍ଟ ରୂପରେ ଥାଏ । ବ୍ୟବହାର ଏକାକୀ ଏବଂ ଖିର ଏବଂ ପାଣି ସହ ସେବନ କରିପାରିବେ ।ଏକ ଚାମଚ ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଇଥର ଖାଇବା ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଏ । ଉପାଦେୟତା ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଟନିକ ଅଟେ ଏବଂ ଜଣାଶୁଣା ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଟନିକ ଅଟେ । ଉପାଦାନ ଏହାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଣାଳୀ ଅଶ୍ୱାଙ୍ଗହୃଦୟ, ଚରକସଂହିତା ଏବଂ ସଙ୍ଗନ୍ଧରସଂହିତା ଜରିଆରେ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଉପଚାର ପାଇଁ ମନୁସଂହିତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଚ୍ୟବନପ୍ରାଶ ପାଇଁ ତ୍ରିଫଳା ଭିଟାମିନ ସିରେ ପରିପୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ପ୍ରାଥମିକ ଉପାଦାନ  (୪୪୫ଏବଂ ;ମିଲିଗ୍ରାମ/୧୦୦ଗ୍ରାମ). ଏଥିପାଇଁ ଦରକାରୀ ଗୁଲ୍ମ ଉପାଦାନ ୨୫ରୁ ୮୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗିଥାଏ କିନ୍ତୁ ଏହାର ମୂଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ହେଉଛି ଅଅଁଳା  ।