ଇଟିଲି    (ଇଂରାଜି ଭାଷା)ରେ  ( : ), ଏକ ଦକ୍ଷିଣ-ଭାରତୀୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଅଟେ  । ଏହା ଧଳା ରଙ୍ଗର ନରମ, ଫୁଲକା ଓ ୨-୩ ଇଞ୍ଚ ବ୍ୟାସ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଭାରତୀୟ ଉପ-ମହାଦ୍ୱୀପର ସମଗ୍ର ଭାରତ ଓ ଉତ୍ତର ଶ୍ରୀଲଙ୍କାରେ ଜଳଖିଆ ଭାବେ ଖିଆଯାଏ । ଏହି କେକ ସଦୃଶ ପିଠା ମୁଖ୍ୟତଃ ବଜାରରେ ମିଳୁଥିବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର  "ଇଟିଲି ଛାଞ୍ଚ" ରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ଇଟିଲିକୁ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବର୍ଦ୍ଧକ ଖାଦ୍ୟ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ । ଇଟିଲିର ବହୁ ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ରାଭା ଇଟିଲି ସାମିଲ ରହିଛି । ଏହା ସୁଜିରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ । କ୍ଷେତ୍ରୀୟ ରୂ ପରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ସନ୍ନା, କୋଙ୍କଣ ଓ ଏଣ୍ଡୁରି ପିଠା ସାମିଲ ରହିଛି । ଇତିହାସ ଇଟିଲିର ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ଭୋଜନରେ ଲମ୍ବା ଇତିହାସ ରହିଛି । ଏହାର ଉଲ୍ଲେଖ ଶିବକୋଟ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ  "କନ୍ନଡ଼"  ପ୍ରଲେଖରେ ୯୨୦ ରେ ମିଳିଥାଏ, ଓ ଜଣାଯାଏ କି,ଏହା କେବଳ ଚୋପାଛଡା ବିରିର ବଟା ମିଶ୍ରଣରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ଚମ୍ବୁଦରାୟ-ଦ୍ୱିତୀୟ, ପ୍ରାଚୀନତମ କନ୍ଣଡ ବିଶ୍ୱକୋଷ ଲୋକପ୍ରକାରର ରଚୟିତା ସଂ ୧୦୨୫ ମସିହାରେ ଇଟିଲି ପ୍ରସ୍ତୁତିର ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । କଳାବିରିକୁ ଗୋଟିଏ ରାତି ପାଣିରେ ବତୁରାଇ ପରେ ତାହାକୁ ବାଟି ସେଥିରେ ଦହି ଓ ମସଲା ମିଶାଇ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଇଟିଲି ଛାଞ୍ଚରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । କନ୍ଣଡ଼ ରାଜା ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ  "ସୋମେଶ୍ୱେ ତୃତୀୟ"  ବର୍ତ୍ତମାନ କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ରାଜ କରୁଛନ୍ତି । ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବିଶ୍ୱକୋଷରେ ଇଟିଲିକୁ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ଏହି କୋଷକୁ ସେ ମାନସୋଲ୍ଲାସ ନାମରେ ୧୧୩୦ଇଂରେ ବନେଇଥିଲେ । ସେଥିରେ ଚାଉଳକୁ ମିଶାଇବାର କୌଣସି ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାତ ସତ୍ରହବିଂ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମିଳିନଥିଲା । ପରେ ଖୋଜା ହେବାପରେ ଜଣାପଡିଲା କି, ଚାଉଳ ମିଶାଇବାଦ୍ୱାରା କିଣ୍ୱନ ପ୍ରକ୍ରୀୟାର ଗତି ଧରିଥାଏ । ହୁଏତ ସାମଗ୍ରୀରେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥାଏ କିନ୍ତୁ ପାକବିଧି ସମାନ ଅଟେ । ପ୍ରସ୍ତୁତୀ ପ୍ରଥମେ ଚାଉଳ ଓ ବିରିକୁ ୫-୬ ଘଣ୍ଟା ପାଣିରେ ବତୁରାଇ ରଖାଯାଉ । ପରେ ଚାଉଳ ଓ ବିରିକୁ ଭଲଭାବେ ଧୋଇ ଭଲଭାବେ ଗ୍ରାଇଣ୍ଡିଙ୍ଗ କରିଦିଆଯାଉ । ପରେ ସେଥିରେ ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁଯାଇ ଲୁଣ ପକାଇ ଭଲଭାବେ ଘାଣ୍ଟି ୧-୨ ଘଣ୍ଟା ରଖିଦିଆଯଉ । ଇଟିଲି ଛାଞ୍ଚରେ କିଛି ପାଣିଦେଇ ଚୁଲାରେ ବସାଇ ଫୁଟାଇ ଦିଆଯାଉ । ପରେ ସେହି ଛାଞ୍ଚରେ ତେଲଦେଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଆଣକୁ ପକେଇ ୧୦-୨୫ ମିନିଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଢାଙ୍କୁଣି ଘୋଡାଇ ଦିଆଯାଉ । ଇଟିଲିକୁ ନଡିଆ ପୂର ଦେଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇ ପାରେ । ଅନ୍ୟ ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଉପାୟ ରୂପେ ଇଟିଲିକୁ ପତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ଇଟିଲି ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଣାଳୀ ପରସା ସାଧାରଣତଃ ସାଧା ଇଟିଲିର ସ୍ୱାଦ ହାଲୁକା ହୋଇଥାଏ , ଏଥିପାଇଁ ଏକ ମସଲାର ଆବଶ୍ୟକତା ମନେକରିଥାଏ । ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ସମ୍ବର ସହିତ ପରସା ଯାଏ । କିନ୍ତୁ କିଛି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଦ ଅନୁଯାଇ ପ୍ରାୟ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ସେଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ନଡିଆ ଚଟଣୀ, ପୁଦିନା ଚଟଣୀ କିମ୍ବା ମସଲା ଯୁକ୍ତ ତରକାରୀ କିମ୍ବା ଡାଲେମା ସହିତ ପରସା ଯାଏ ।