ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ସଂଖ୍ୟା ଯାହାର ମାତ୍ର ଦୁଇଟି ଗୁଣାନୀୟକ ଯଥା;୧ ଏବଂ ସେହି ସଂଖ୍ୟା ନିଜେ ଅଛି, ସେହି ସବୁ ସଂଖ୍ୟା ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା । । ପ୍ରାକୃତିକ ସଂଖ୍ୟା ଶ୍ରେଣିରେ ଯୌଗିକ ସଂଖ୍ୟା ସବୁକୁ  ( ୧ ବ୍ୟତୀତ ) ବାଦଦେଲେ ଅନ୍ୟସବୁ ହେବ ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା  । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୁପ ୧ଠାରୁ ୫୦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ୨, ୩, ୫, ୭, ୧୧, ୧୩, ୧୭, ୧୯, ୨୩, ୨୯, ୩୧, ୩୭, ୪୧, ୪୩ ଏବଂ ୪୭ । ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା ସମ୍ପର୍କିତ କିଛି ତଥ୍ୟ ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା ଗୁଡିକର କିଛି ଗାଣିତିକ ଧର୍ମ ହେଉଛି: ଶୁନ  (୦ ) ଏବଂ ୧ ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା ନୁହେଁ  । ୨ ଏକମାତ୍ର ଯୁଗ୍ମ ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା । ୫ରୁ ଅଧିକ ଯେ କୌଣସି ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟାର ଶେଷ ଅଙ୍କ ୫ ନୁହେଁ, ଅର୍ଥାତ ୫ରୁ ବୃହତ୍ତର କୌଣସି ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା ୫ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ । ଦୁଇଟି ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ୧ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ଗୁଣନୀୟକ ନଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ଦୁଇ ମୌଳିକ ରାଶିକୁ ପରସ୍ପର ମୌଳିକ କହନ୍ତି । ଦୁଇଟି ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର ୨ ରହିଲେ ସେହି ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାକୁ ଯମଜ ମୌଳିକ କହନ୍ତି । ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପଦ୍ଧତି ଏରାଟୋସ୍ଥେନିସ ନାମକ ଗ୍ରୀକ ଗଣିତଜ୍ଞ ୧ଠାରୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିର୍ଣ୍ନୟ କରିଯାଇଅଛନ୍ତି । ଏହାକୁ ଏରାଟୋସ୍ଥେନିସଙ୍କ ଚାଲୁଣୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ୧ଠାରୁ ୧୨୦ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଗଣନ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା ସବୁ ବାହାର କରିବା ପଦ୍ଧତି ଏହିଭଳି: ଗୋଟିଏ ୧୦   ୧୨ ଆକାର ବିଶିଷ୍ଟ ଚାଲୁଣୀ ବା ଜ୍ୟାମିତିକ କ୍ଷେତ୍ର କରାଯାଉ, ଯେଉଁଥିରେ ୧ଠାରୁ ୧୨୦ ଯାଏଁ ସମସ୍ତ ଗଣନ ସଂଖ୍ୟା କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ଲେଖାଯିବ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଲିଖିତ ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୨ (ପ୍ରଥମ ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା)ରୁ ବଡ଼ ତଥା ୨ର ସମସ୍ତ ଗୁଣିତକ ମାନକୁ ବାଦ୍‌ ଦିଅ  । ତାପରେ ୩  (ଦ୍ୱିତୀୟ ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା)ରୁ ବଡ଼ ତଥା ୩ର ସମସ୍ତ ଗୁଣିତକ ମାନକୁ ବାଦ୍‌ ଦିଅ  । ତାପରେ ୫  (ତୃତୀୟ ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା)ରୁ ବଡ଼ ତଥା ୫ର ସମସ୍ତ ଗୁଣିତକ ମାନକୁ ବାଦ୍‌ ଦିଅ  । ତାପରେ ୭  (ଚତୁର୍ଥ ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା)ରୁ ବଡ଼ ତଥା ୭ର ସମସ୍ତ ଗୁଣିତକ ମାନକୁ ବାଦ୍‌ ଦିଅ  । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରବର୍ତ୍ତୀ ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କ ପାଇଁ  ( ୧୧, ୧୩, ୧୭ ଇତ୍ୟାଦି ) ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ କରାଯାଉ  । ଏହିପରିଭାବେ ସମସ୍ତ ଯୌଗିକ ସଂଖ୍ୟା ବାଦ ହୋଇଯିବାପରେ ପରିଶେଷରେ ୧ ବ୍ୟତୀତ ସମସ୍ତ ଅବଶେଷ ସଂଖ୍ୟା ହେବେ ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା ।