ମୃଦୁଳା ମୁଖାର୍ଜୀ‌  (ଜନ୍ମ: ୧୯୫୦) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଐତିହାସିକ ଯିଏକି ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ କୃଷକଙ୍କ ଭୂମିକା ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି  । ସେ ଦିଲ୍ଲୀ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଐତିହାସିକ ଅଧ୍ୟୟନ କେନ୍ଦ୍ରର ପୂର୍ବତନ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଏବଂ ନେହେରୁ ମେମୋରିଆଲ ମ୍ୟୁଜିୟମ ଏବଂ ଲାଇବ୍ରେରୀର ପୂର୍ବତନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଅଟନ୍ତି । ପ୍ରାଥମିକ ଜୀବନ ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ମୃଦୁଳା ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ଭାରତର ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ବିଦ୍ୟାଧର ମହାଜନ ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ ଶୋରି ମହାଜନ ଲାହୋରର ଇତିହାସର ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରୁ ସେମାନେ ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଭାରତ ବିଭାଜନ ପରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଆସିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ସୁଚେତା ମହାଜନ :ଜେଏନୟୁରେ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ପ୍ରଫେସର ଏବଂ ଭାଇ ଅଜୟ ମହାଜନ ଅଛନ୍ତି । ମୃଦୁଳା ଐତିହାସିକ ଆଦିତ୍ୟ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଏକ ଝିଅ ମାଧବୀ ଅଛନ୍ତି । ମୁଖାର୍ଜୀ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ଲେଡି ଶ୍ରୀ ରାମ କଲେଜରୁ ସ୍ନାତକ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ସେ ୧୯୭୧ ମସିହାରେ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ  (ଜେଏନୟୁ)ରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଛାତ୍ର ଭାବରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରୁ ସେ ପିଏଚଡି ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ  । ତାଙ୍କର ଡକ୍ଟରାଲ ଥିସର ପରାମର୍ଶଦାତା ବିପନ ଚନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ । ବୃତ୍ତି ୧୯୭୨ ମସିହାରେ, ତାଙ୍କର ଡକ୍ଟରାଲ ଥିସର ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ ମୁଖାର୍ଜୀ ସେଣ୍ଟର ଫର୍ ହିଷ୍ଟ୍ରି ଷ୍ଟଡିଜ୍,  (ଜେଏନୟୁ)ରେ ଅଧ୍ୟାପିକା ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରୁ ସେ ଐତିହାସିକ ପ୍ରଫେସର ଭାବରେ ଅବସର ନେଇଥିଲେ  । ସେ ମଧ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ୨୦୦୫ ରେ, ସେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ନେହେରୁ ମେମୋରିଆଲ ମ୍ୟୁଜିୟମ ଏବଂ ଲାଇବ୍ରେରୀର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ଅନୁସନ୍ଧାନ ସେ ପଞ୍ଜାବରେ କୃଷି ଇତିହାସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଥିଲେ । ସେ ଯୁକ୍ତି ବାଢିଛନ୍ତି ଯେ,  "ବ୍ୟାପକ ଜଳସେଚନ କାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱେ ଉପନିବେଶକରଣ କୃଷି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାରଣ ହେବା ସହ, ୟୁନିଟ୍ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରତି ଶ୍ରମିକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ ପାଇଛି ।" ସେ ୧୯୪୭ ପୂର୍ବ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଜାବର ପୂର୍ବ ରାଜକୁମାର ରାଜ୍ୟଗୁଡିକରେ କୃଷକ ଗତିବିଧିକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଥିଲେ । କୃଷକ ଚେତନାର ମାର୍କ୍ସୀୟ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଉପରେ ତାଙ୍କର ସମାଲୋଚନା ବିଶ୍ଳେଷଣକୁ ଆଲୋକିତ କରାଯାଇଛି । ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସାଧାରଣ ସୂତ୍ର ହେଉଛି ଐତିହାସିକ ଅନୁସନ୍ଧାନର ସୁବଲ୍ଟର୍ନ ମୋଡକୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା, ଯାହାକି କୃଷକ ଗତିବିଧି ବିଷୟରେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଥାଏ । ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ଅବଦାନ: ଆଧୁନିକ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସ ରହିଛି । ଆଦର୍ଶ ମୁଖାର୍ଜୀ ନେହେରୁ ମେମୋରିଆଲ୍ ମ୍ୟୁଜିୟମ୍ ଏବଂ ଲାଇବ୍ରେରୀ  ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୦୮ରୁ ଜୁନ ୨୦୦୯ ମଧ୍ୟରେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ଚିଠି ଏବଂ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଗୁହା ଓ ସୁମିତ ସାର୍କଙ୍କ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷାବିତଙ୍କଦ୍ୱାରା ଦସ୍ତଖତ ହୋଇଥିବା ର କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ପରିଷଦକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା । ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରି ଇରଫାନ୍ ହବିବ ଏବଂ ମଧୁ କିଶ୍ୱରଙ୍କ ସମେତ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଶିକ୍ଷାବିତ ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଚିଠି ଲେଖି ତାଙ୍କ ପଦ୍ଧତିକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ । ମୁଖାର୍ଜୀ ନିଜେ ସୂଚାଇ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଡିଜିଟାଇଜେସନ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ କରିବା ବ୍ୟତୀତ ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣଙ୍କ ମନୋନୀତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଦଶଟି-ଭଲ୍ୟୁମ ପ୍ରକାଶନ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି । କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ପରିଷଦ ଏହି ଆବେଦନକୁ ଅଣଦେଖା କରି ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳକୁ ଆଉ ଦୁଇ ବର୍ଷ ବଢ଼େଇ ଦେଇଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତିର ସମାପ୍ତି ପରେ ଅନିୟମିତତା ଅଭିଯୋଗ ସହିତ ତାଙ୍କ ବଦଳି ପାଇଁ ଏକ ଅଦାଲତ ମାମଲା ଶେଷ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଆଦର୍ଶ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଦିଲ୍ଲୀ ହାଇକୋର୍ଟ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତିକୁ ଖଣ୍ଡନ କରିଛନ୍ତି ।