ପୋଲିଓଭୂତାଣୁ  (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ) ଏକ ପ୍ରକାର ଭୂତାଣୁ ଯାହା ପୋଲିଓ ରୋଗର କାରଣ ରୂପେ ଜ୍ଞାତ ଓ ଏହି ଭୂତାଣୁ ପିକୋର୍ନାଭିରିଡି   ପରିବାରର ଏଣ୍ଟେରୋଭାଇରସ ସି  ର ଏକ ସଦସ୍ୟ ଭୂତାଣୂ  । ପୋଲିଓଭୂତାଣୁରେ ଆରଏନଏ ଜେନୋମ   ଓ ଏକ ପ୍ରୋଟିନ କାପସିଡ ଥାଏ । ଏଥିରେ ଏକ‌କ-ସ୍ଟ୍ରାଣ୍ଡେଡ ପଜିଟିଭ-ସେନ୍ସ ମୋଲିକ୍ୟୁଲାର ବାୟୋଲୋଜି   ଆରଏନଏ ଜେନୋମ ଥାଏ ଓ ଲମ୍ବ ୭୫୦୦ ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓଟାଇଡ   ଥାଏ । ଏହି ଭୂତାଣୁ ପାର୍ଟିକ୍ଲର ଓସାର ପ୍ରାୟ ୩୦ ଏନ:ଏମ:   ଓ ଆଇସୋହେଡ୍ରାଲ ସିମେଟ୍ରି   ଥାଏ । ଛୋଟ ଜେନୋମ, ସାଧାରଣ-ରଚନା କେବଳ ଆରଏନଏ ଓ ଭାଇରାଲ ଏନଭଲପ   ଆଇସୋହେଡ୍ରାଲ ପ୍ରୋଟିନ କୋଟ କାପସିଡ   ଗଠନ ଯୋଗୁ ଏହାକୁ ସରଳ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭୂତାଣୁ କୁହାଯାଏ । ସନ ୧୯୦୯ରେ କାର୍ଲ ଲ୍ୟାଣ୍ଡସ୍ଟେନର   ଓ ଏର‌ୱିନ ପେପ୍ପର   ପ୍ରଥମେ ପୋଲିଓଭୂତାଣୁ ପୃଥକୀକରଣ କରିଥିଲେ । ଏକ୍ସ‌-ରେ ଡିଫ୍ରାକସନ ଉପାୟରେ ଏହି ଭୂତାଣୁର ଗଠନ ପ୍ରଥମେ ରୋଜାଲିଣ୍ଡ ଫ୍ରଙ୍କଲିନ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକ ଦଳ ବିର୍କବେକ କୋଲେଜଠାରେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ଓ ପୋଲିଓର ଇକୋସାହେଡ୍ରାଲ ସିମେଟ୍ରି ଥିବା ଦେଖେଇଥିଲେ । ସନ ୧୯୮୧ରେ ମାସାଚୁସେଟ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅଫ ଟେକନୋଲୋଜି   ଅନୁଷ୍ଟାନରେ ଏକ ଦଳ ଗବେଷକ ଭିନସେଣ୍ଟ ରାକାନିଏଲ୍ଲୋ ଓ ଡେଭଡ ବାଲ୍ଟିମୋର ନେତୃତ୍ୱରେ, ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦଳ ନାଓମି କିଟାମୁରା ତ‌ଥା ଏକାର୍ଡ଼ ୱିମରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସ୍ଟୋନି ବୃକ ୟୁନିଭରସିଟିରେ ପୋଲିଓଭୂତାଣୁ ଜେନୋମ ବିଷୟ ପ୍ରକାଶିତ କରିଥିଲେ । ଆରଏନଏ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ବିଷୟ ବୁଝିବାକୁ ପୋଲିଓ ଭୂତାଣୁ ଅତି ଆବଶ୍ୟକୀୟ ମଡେଲ ବିବେଚିତ ହୋଇଛି । ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି ଯେ କୌଣସି ଭୂତାଣୁ ସଂକ୍ରମଣ ନିମନ୍ତେ ଜୀବକୋଷ ଭିତରକୁ ଭୂତାଣୁ ପଶିବାର ଓ ଅଧିକ ସଂକ୍ରାମକ ପାର୍ଟିକ୍ଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାର ଶକ୍ତି ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ । ପଶୁ ଓ ତନ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ପୋଲିଓଭୂତାଣୁ ସଂକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ସିଡି୧୫୫ର ଉପସ୍ଥିତି ଯୋଗୁ ହୋଇଥାଏ । ପରୀକ୍ଷାଗାର ବାହାରେ କେବଳ ମାନବ, ମାନବ ସଦୃଶ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପୁରାତନ ପୃଥ୍ୱୀ ମର୍କଟମାନଙ୍କର ଜୀବକୋଷରେ ଦେଖାଯାଏ । ପୋଲିଓଭୂତାଣୁ କେବଳ ମାନବ ଦେହରେ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଯଦିଓ ସିମ୍ପାଞ୍ଜି ଓ ପୁରାତନ ପୃଥ୍ୱୀ ମର୍କଟଙ୍କ ଦେହରେ ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ସଂକ୍ରମଣ କରାଯାଇପାରେ । ସିଡି୧୫୫ ଜିନ ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଚୟନ କରିବା ଜଣାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରୋଟିନର କେତେକ କ୍ଷେତ୍ର ଥାଏ ଓ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପୋଲିଓ ଭୂତାଣୁ ବନ୍ଧିତ ହେବା ସ୍ଥାନ ଗୋଟିଏ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୁତାଣୁକୁ ବାନ୍ଧିବା ନିମନ୍ତ ୩୭ଟି ଆମିନୋଏସିଡ ଦାୟୀ । ପୋଲିଓଭୂତାଣୁ ଏକ ଏଣ୍ଟେରୋଭାଇରସ ବା ଖାଦ୍ୟନଳୀ ଭୂତାଣୁ । ସଂକ୍ରମଣ ମଳ-ମୁଖ ରାସ୍ତାରେ ହୁଏ, ଅର୍ଥ ଭୂତାଣୁ ଖାଇବା ପରେ ଖାଦ୍ୟନଳୀରେ ଭିତରେ ରେପ୍ଲିକେସନ ହୁଏ । ସଂକ୍ରମିତ ବ୍ୟକ୍ତିର ମଳରେ ଭୁତାଣୁ ଥାଏ । ପ୍ରାୟ ୯୫% ଲୋକଙ୍କର ରକ୍ତରେ ସାମୟିକ ଭୂତାଣୁ ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି ଯାହାକୁ ଭାଇରେମିଆ କୁହାଯାଏ ଓ ଏହି ସଂକ୍ରମଣ ସମୟରେ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ପ୍ରାୟ ୫% କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୂତାଣୁ ବ୍ୟାପେ ଓ ମାଟିଆ ଚର୍ବି , ରେଟିକୁଲୋଏଣ୍ଡୋଥେଲିଆଲ ତନ୍ତୁ ଓ ମାଂସପେଶୀରେ ରେପ୍ଲିକେଟ କରେ । ଏହି ନିରନ୍ତର ରେପ୍ଲିକେସନ ସମୟରେ ସେକେଣ୍ଡାରି ଭାଇରେମିଆ ହୋଇ ସାମାନ୍ୟ ଜ୍ୱର, ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧା ଓ ଗଳା ଘାଆ ହୋଇପାରେ । ପ୍ରାୟ ୧%ରୁ କମ୍ ସଂକ୍ରମଣରେ ପୋଲିଓମାୟେଲାଇଟିସ ପାରାଲିସିସ ହୁଏ । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସ୍ନାୟୁ ମଣ୍ଡଳରେ ଭୁତାଣୁ ପ୍ରବେଶ କରି ମେରୁଦଣ୍ଡରେ, ବ୍ରେନ ସ୍ଟେମ ବା ମୋଟୋର କର୍ଟେକ୍ସରେ ରେପ୍ଲିକେଟ କରିବା ଫଳରେ ଚୟନାତ୍ମକ ମୋଟୋର ନିଉରନ ପାରାଲିସିସ ରୋଗ ହୁଏ ଓ ଏହା ଅସ୍ଥାୟୀ ବା ସ୍ଥାୟୀ ହୋଇପାରେ । କ୍ୱଚିତ ଏହି ରୋଗେ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ବନ୍ଦ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ । ଦୁର୍ବଳ ବା ପାରାଲିସିସ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମାଂସପେଶୀ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ସ୍ପାଜ୍ମ ହେବା ଦେଖାଯାଏ । କିଛି ଦିନ ବା କିଛି ସପ୍ତାହ ପାରାଲିସିସ ରହି ଆରୋଗ୍ୟ ହୋଇପାରେ ।