ବରପାଲି ପାଇଖାନା  (ଇଂରାଜୀରେ ବା ) ଏକ ପ୍ରକାର ପାଇଖାନା ଯେଉଁଠାରେ ମାଟି ଖୋଳାଯାଇଥିବା ଏକ ବରପାଲିରେ ମାନବ ମଳ ସଂଗୃହିତ ହୁଏ  । ସେଠାରେ ଜଳ ଆଦୌ ବ୍ୟବ‌ହାର ହୁଏ ନାହିଁ ବା ୧ରୁ ୩ ଲିଟର ପାଣି ଢାଳି ସଫା କରାଯାଏ । ଖୋଲା ପାଇଖାନା ବା ପଡ଼ିଆରେ ମଳ ତ୍ୟାଗ ଅପେକ୍ଷା ଏହି ପାଇଖାନା ବ୍ୟବ‌ହାର କଲେ ଅନେକ ରୋଗ ବ୍ୟାପିବା ବନ୍ଦ ହୁଏ । ବରପାଲି ଭିତରେ ମଳ ଥିବାରୁ ମାଛିଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଧିଜନ‌କ ରୋଗାଣୁ ଇତ୍ୟାଦି ବ୍ୟାପିପାରେ ନାହିଁ । ରୋଗାଣୁ ଓ ଅନ୍ତନଳୀ କୀଟ ଗୁଡ଼ିକ ସଂକ୍ରମଣକାରୀ ତରଳ ଝାଡ଼ା ବ୍ୟାପିବାର ମୂଖ୍ୟ କାରଣ । ସନ ୨୦୧୧ରେ ୫ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବୟସ ପିଲାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସଂଖ୍ୟା ୦.୭ ନିୟୁତ ଥିଲା ଓ ୨୫୦ ନିୟୁତ ସ୍କୁଲ ଦିବସ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା । ବରପାଲି ପାଇଖାନା ସ୍ୱଳ୍ପ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ତିଆରି ହୁଏ ଓ ଏହାଦ୍ୱାର ମଳ ଓ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଫରକ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ବରପାଲି ପାଇଖାନାର ତିନୋଟି ଭାଗ ଥାଏ: ଭୂମିରେ ଗୋଟିଏ ଗାତ, ଗାତ ଉପରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ କଣା ଥିବା ଫଳକ ବା ସ୍ଲାବ ଓ ଛାତ । ଗାତର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅତି କମ୍‌ରେ ୩ ମିଟର ବା ୧୦ ଫୁଟ ଏବଂ ବ୍ୟାସ ୧ମିଟର ବା ୩.୨ ଫୁଟ । ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ଏହି ପାଇଖାନା ଘରଠାରୁ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଦୂରତାରେ କରାଯିବ ଯେପରିକି ସ‌ହଜରେ ସେଠାକୁ ଯାଇହେବ ତ‌ଥା ସେଠାରୁ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଆସି ପାଇବ ନାହିଁ । ସେଠାରୁ ଭୂତଳ ଜଳ ବା ଭୂପୃଷ୍ଠ ଜଳ ଯଥେଷ୍ଟ ଦୂରରେ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ ଯେପରି ଜଳ ଅପମିଶ୍ରିତ ନ ହେବ । ଗାତ ଉପରେ ଥିବା ସ୍ଲାବରେ ଥିବା କଣାରେ ପିଲା ଖସି ନ ପଡ଼ିବା ନିମନ୍ତେ ତାହାର ବ୍ୟାସ ୯.୮ ଇଞ୍ଚରୁ ବେଶୀ ହେବ ନାହିଁ । ଗାତ ଭିତରକୁ ଆଲୋକ ନ ପଡ଼ିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦରକାର ଫଳରେ ମାଛି ହେବେ ନାହିଁ । ବ୍ୟବ‌ହାର ନ ହେବା ସମୟରେ ଗାତକୁ ଘୋଡ଼େଇ ରଖିବା ଦରକାର । ଗାତଟି ପୁରି ଆସି ୦.୫ ବା ୧.୬ ଗଭୀର ହେଲେ ତାହାର ମଳ ନିଷ୍କାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ ବା ତାହାକୁ ପୋତି ଅନ୍ୟ ଯାଗାରେ ନୂଆ ପାଇଖାନା ତିଆରି କରାଯାଏ । ଗାତ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଜମାଟ ମଳ ନିଷ୍କାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଷ୍ଟକର ଓ ଜଟିଳ । ଉପ‌ଯୁକ୍ତ ଉପାୟରେ ନ କଲେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସମସ୍ୟା ରହେ । ଗୋଟିଏ ମୌଳିକ ବରପାଲି ଅନେକ ଉପାୟରେ ଉନ୍ନତ କରାଯାଏ । ବାୟୁ ଚଳାଚଳ ନଳୀଟିଏ ଗାତ ମଧ୍ୟରେ ପୁରେଇ ଦିଆଯାଏ ଯେପରିକି ତାହାର ଅନ୍ୟ ମୁଣ୍ଡଟି ବ‌ହୁତ ଉପରେ ରହିବ । ଏହାଦ୍ୱାରା ବାଯୁ ଚଳନ ହେବ ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ହେବନାହିଁ । ଫାଇବର୍ ଗ୍ଲାସର ଜାଲି ନଳୀ ମୁଣ୍ଡରେ ଦେଲେ ମାଛି ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବା ନାହିଁ । ସ୍କାବ‌ର କଣା ନ ଘୋଡ଼େଇଲେ ମଧ୍ୟ ଚଳିବ । ଏହି ସ୍ଲାବଟିକୁ ସିମେଣ୍ଟ ଦେଇ ଚଟାଣ ତିଆରି କଲେ ଉପର ପାଣି ଗାତକୁ ଗଡ଼ିଯିବ ଓ ଆକୃତିଟି ମଝଭୁତ ହେବ । ସନ ୨୦୧୩ରେ ପ୍ରାୟ ୧.୭୭ ବିଲିଅନ ଲୋକ ବରପାଲି ବ୍ୟବ‌ହର କରିଛନ୍ତି । ବିକଶିତ ଦେଶ, ଗ୍ରାମୀଣ ଇଲାକା ଓ ଜନଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଏହି ପାଇଖାନା ଅଛି । ସନ ୨୦୧୧ରେ ପ୍ରାୟ ୨.୫ ବିଲିଅନ ଲୋକଙ୍କରା ପାଇଖାନା ସୁବିଧା ନ ଥିଲା ଓ ଏକ ବିଲିଅନ ଲୋକ ଖୋଲା ପଡ଼ିଆରେ ମଳତ୍ୟାଗ କରୁଥିଲେ । ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆ ଓ ସବ୍‌ସାହାରା ଇଲାକାରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ପାଇଖାନା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି । ବିକଶିତ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ବରପାଲି ତିଆରି ଖର୍ଚ୍ଚ ଗୋଟିକୁ ୨୫ରୁ ୬୦ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାର । ଏହାର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷନ ଖର୍ଚ୍ଚ ବାର୍ଷିକ ୧.୫ରୁ ୪ ଡଲାର ଯାହା ହିସାବକୁ ନିଆଯାଏ ନାହିଁ । ଭାରତର କେତେକ ଗ୍ରାମୀଣ ଇଲାକାରେ ପାଇଖାନା ନାହିଁ ତ କନ୍ୟା ନାହିଁ ସ୍ଲୋଗନ ମହିଳାମାନେ ଦେଇ ପାଇଖାନା ନ ଥିବା ଘରେ ବିବାହ କରିବାକୁ ମନା କରି ପାଇଖାନା ବ୍ୟବ‌ହାର କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି ।