ଚିତ୍ରାକୁଟ ଧାମ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଚିତ୍ରାକୁଟ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ସହର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୁ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳ । ଇତିହାସ ଅତୀତରେ କେରବି ସହର ବାନ୍ଦା ଜିଲ୍ଲାରେ ରହିଥିଲା । ପରେ ଚିତ୍ରାକୁଟକୁ 1997 ମସିହାରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଜିଲ୍ଲାର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଗଲା ।ଏହି ସହର ସମ ନାମରେ ଥିବା ଜିଲ୍ଲାର ମୁଖ୍ୟାଳୟ । ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି ଚିତ୍ରାକୁଟ ସହରର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତିଠାରେ । ଏହାର ଉତ୍ତରରେ କୌଶମ୍ବି , ଦକ୍ଷିଣରେ ସତନା , ଓ ରେୱା ପୂର୍ବରେ ଆଲାହାବାଦ , ପଶ୍ଚିମରେ ବାନ୍ଦା ରହିଛି । ଚିତ୍ରାକୁଟ ମନ୍ଦାକିନ ନଦୀ ତୀରରେ ରହିଛି । ଜନସଂଖ୍ୟା 2001 ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ ଏଠାରେ ଜନସଂଖ୍ୟା 48,853 ଥିଲା । ଏହା ମଧ୍ୟରୁ ପୁରୁଷ ସଂଖ୍ୟା54 % ଥିବା ବେଳେ ମହିଳା ସଂଖ୍ୟା 46% ଥିଲା । ଏଠାରେ ସାକ୍ଷ୍ୟରତା ହାର67 % ଥିଲା । 6 ବର୍ଷରୁ କମ ସଂଖ୍ୟା 16 % ରହିଥିଲା । ଶିକ୍ଷା ଏଠାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗ୍ରାମୋଦୟ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ସହ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ରାମଭଦ୍ରାଚାର୍ଜ୍ୟ ଶାରୀରିକ ଅକ୍ଷମ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ , ଯାହା ଭାରତରେ ଅନନ୍ୟ , ସହ ଅନେକ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ବିଦ୍ୟାଳୟ ରହିଛି । ଯାତାୟତ ଏହା ଦେଇ ଜାତୀୟ ରାଜପଥ 76 ଯାଇଛି । ଏଠାରେ ମାନିକପୁର - ଝାଁସୀ ମୁଖ୍ୟ ରେଳପଥ ଯାଇ ଚିତ୍ରାକୁଟ ଷ୍ଟେସନ ରହିଛି । ଏଠାରୁ ଭାରତର ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ସହରକୁ ରେଳ ଯୋଗାଯୋଗ ରହିଛି । ଏହାର ନିକଟସ୍ଥ ବିମାନ ବନ୍ଦର ଆଲାହାବାଦ 120 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ । ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳୀ ରାମଘାଟ: ଏହା ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ଘାଟ । ନଉକା ଯୋଗେ ଏଠାରୁ ଭ୍ରମଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଏଠାରୁ କଦମଗିରି ପରିକ୍ରମା କରିହୁଏ । ନିକଟସ୍ଥ ହନୁମାନ ଧାରା ପର୍ବତରେ ତ୍ରିମୂଖୀ ହନୁମାନ ମନ୍ଦିର , ପଞ୍ଚମୁଖୀ ହନୁମାନ ମନ୍ଦିର ଓ ସୀତା ରସୋଇ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଓ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳୀ ଭାବରେ ରହିଛି । ସେଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଗୋଦାବରୀ ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥାନ ।