ଆଲିଗଡ ଦୁର୍ଗ   :        , ଉର୍ଦ୍ଦୁ:   ଯାହାକୁ ବହନେ ଚୋର କି କିଲ୍ଲା କୁହାଯାଇଥାଏ , ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଆଲିଗଡଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହାକୁ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ସୁଦୃଢ ଦୁର୍ଗ କୁହାଯାଏ ।ଏହା ଭାରତୀୟ ଗ୍ରାଣ୍ଡ ଟ୍ରଙ୍କ ରାଜପଥ ସମୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଏହାର ଚତୁର୍ଦିଗରେ ବିଶାଳ ଖାଇଗୁଡ଼ିକ ରହିଛି । ଇତିହାସ 1524-25 ମସିହାରେ କୋଳ ରାଜ୍ୟର ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଇଂରାହିମ ଲୋଧି ମହମ୍ମଦଙ୍କଦ୍ୱାରା ଏହାର ନିର୍ମାଣ ହେଇଥିଲା । ପରେ ସାବିତ ଖାନ ତାକୁ ପୁନର୍ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । 1759 ମସିହାରେ ମାଧବ ରାଓ ସିନ୍ଧିଆଙ୍କ ଶାସନ କଳା ସମୟରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା । ସେ ଏହାକୁ ଫରାଶି ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଆହୁରି ବଳିଷ୍ଠ କରି ଗଢ଼ି ଥିଲେ । ଅଲି ଘୁର ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ମରାଠା ମାନଙ୍କ ଠାରୁ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଏହାକୁ ଅଧିକାର କରିନେଇଥିଲେ ।1857 ସିପାହୀ ବିଦ୍ରୋହ ସମୟର ଏଠାରେ ଥିବା ସିପାହୀମାନେ ବିଦ୍ରୋହରେ ଭାଗନେଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ବ୍ରିଟିଶ ଅଫିସରମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିନଥିଲେ । ସେମାନେ ହାଥରସ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ପଳେଇଥିଲେ । 1700 ମସିହାର ମଧ୍ୟ ପରେ ଏହି ଦୁର୍ଗ ମାଧବ ରାଓ ସିନ୍ଧିଆ , ସୁରାଜମଳ ଜାତଙ୍କ ପରି ଶାସକଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହିଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ଆଲିଗଡ ମୁସଲିମ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅହିନରେ ଥିବା ଏହି ଦୁର୍ଗ ର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଭାଗକୁ ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ ବିଭାଗ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି । ସେମାନେ ପୁଣି ଏହାର ଉନ୍ନୟନ କରିଥିଲେ ।