କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଟ୍ରି ବା କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ବା ବଡ଼ଦିନ ଗଛ  (ଇଂରାଜୀରେ ) ଏକ କୋନାକାର ଗଛ ଯାହାକୁ ବଡ଼ଦିନ ଉପଲକ୍ଷେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀମାନେ ସୁସଜ୍ଜିତ କରିଥାନ୍ତି  । ପାଇନ୍ ଜାତୀୟ କୌଣସି ଗଛର ଅଂଶ ବା କୃତ୍ରିମ ଗଛକୁ ବଡ଼ଦିନ ଉପଲକ୍ଷେ ସଜାଇବାର ପ୍ରଥା ଉତ୍ତର ୟୁରୋପରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଲିଭୋନିଆରେ  ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟର ଇଷ୍ଟୋନିଆ ଓ ଲାଟ୍‍ଭିଆ  ଏହି ପ୍ରଥା ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଯୁଗର ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ଜର୍ମାନୀର ପ୍ରୋଟେଷ୍ଟାଣ୍ଟ୍ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟାନ୍‍ମାନେ ଏହି ସଜ୍ଜିତ ଗଛ ଘରକୁ ଆଣୁଥିଲେ ବା ଗଛକୁ ଘରକୁ ଆଣି ସଜାଉଥିଲେ । ପରେ ଏହି ପ୍ରଥାର ଲୋକପ୍ରିୟତା ଜର୍ମାନୀର ଲୁଥେରାନ୍ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ଯାଇଥିଲା । କ୍ରମଶଃ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧରେ ବଲ୍‍ଟିକ୍ ସାଗରତଟସ୍ଥ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ପରିବାରମାନଙ୍କରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା । ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛକୁ କାଗଜର ଗୋଲାପ ଫୁଲ, ସେଓ ଫଳ, ୱେଫର୍, ଚକମକିଆ ଝରା ବା ଝାଲେରୀ ଓ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଇତ୍ୟାଦିଦ୍ୱାରା ସଜାଇବାର ପ୍ରଥା ରହିଛି । ଅଷ୍ଟଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛକୁ ମହମବତୀ ଓ ଦୀପର ଆଲୋକମାଳାରେ ଏବଂ ଅଧୁନା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଲୋକମାଳାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ କରାଯାଉଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଏହି ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ନୂତନ ବଡ଼ଦିନ ମାଳା, ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗ ବଲ୍ ଓ ଚକୋଲେଟ୍ ଇତ୍ୟାଦିଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସଜାଯାଉଛି । ଗଛର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାଗରେ ଏକ ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳମାନ ତାରକା ଖଚିତ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଯୀଶୁଖ୍ରୀଷ୍ଟଙ୍କ ଜନ୍ମ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କାହାଣୀର ଜଣେ ଚରିତ୍ର ବେଥ୍ଲେହେମ୍ ତାରକାର ଦେବଦୂତ  (ଏଞ୍ଜେଲ୍) ଗାବ୍ରିଏଲ୍‍ଙ୍କ ସୂଚକ  । ରିବନ୍ ଫିତା ସାହାଯ୍ୟରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ଡାଳରୁ ଜିଞ୍ଜର୍ ବ୍ରେଡ଼୍  (ଅଦା ପାଉଁରୁଟି), ଚକୋଲେଟ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଇଦ୍ୟାଦି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଝୁଲାଇ ଦିଆଯାଏ  । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ପରମ୍ପରାରେ ଦେଶ ଅନୁସାରେ କେଉଁ ଦିନ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଲଗାଯିବ ବା ହଟାଇ ଦିଆଯିବ,  (ଆଗମନର ପ୍ରଥମ ଦିନ ବା ବଡ଼ଦିନର ପୂର୍ବ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ) ସେଥିରେ ସାମାନ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ  । ସେହିପରି ଆଗମନର ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ରାତ୍ରରେ ବା ପ୍ରଭୁପ୍ରକାଶ ଋତୁର ଶେଷ ଦିନ  କ୍ୟାଣ୍ଡେଲ୍‍ମାସ୍  ଦିନ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ହଟାଇ ଦିଆଯାଇଥାଏ । କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛକୁ କେହି କେହି  "ୟୁଲ୍ ଗଛ"  ବା  "ୟୁଲ୍ ଟ୍ରି  "  ସହ ତୁଳନା କରିଥାନ୍ତି ଯାହାର ଉଲ୍ଲେଖ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକକଥାରେ ରହିଛି । ଇତିହାସ ଆଧୁନିକ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ପ୍ରଥାର ଆରମ୍ଭ ଆଧୁନିକ ଜର୍ମାନୀର ପୁନର୍ଜାଗରଣ ଯୁଗରେ ଆଧୁନିକ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ପ୍ରଚଳନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପ୍ରଚଳିତ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରୋଟେଷ୍ଟାଣ୍ଟ୍ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ନେତା ମାର୍ଟିନ୍ ଲୁଥର୍‍ଙ୍କଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି କେହି କେହି ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି । ମାର୍ଟିନ୍ ଲୁଥର୍ ପ୍ରଥମେ ଏକ ଚିରହରିତ୍ ଗଛରେ ମହମବତୀ ରଖି ସଜାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରୁ ଆଲୋକମାଳା ଶୋଭିତ ଗଛ ପ୍ରଥାର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଇପାରେ । ୧୫୭୬ ମସିହାର ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ଖୋଦିତ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ଉଲ୍ଲେଖ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଯାହାକୁ ପ୍ରଥମ ଲିପିବଦ୍ଧ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଇପାରେ । ଏହି ପ୍ରସ୍ତରକଳା ତୁର୍କହାଇମ୍  (ତତ୍କାଳୀନ ଜର୍ମାନୀ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଫ୍ରାନ୍ସରେ ଅବସ୍ଥିତ) ସହରର ଏକ ଘରେ ରହିଛି  । ଯଦିଓ ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ବଡ଼ଦିନ ଛୁଟି ସମୟର ଆଗମନର ସୂଚକ, ପୂର୍ବେ କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ପାଗାନ୍ ପ୍ରଥା ଥିଲା ଓ ଏହାର ବଡ଼ଦିନ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ ନଥିଲା । ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପୂର୍ବତନ ମୂଳ ପ୍ରଥା ବାଇବେଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ  "ସ୍ୱର୍ଗର ଗଛ  ଇଂରାଜୀରେ ବା  " ସହିତ ଆଧୁନିକ ସମୟର କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି । ବାଇବେଲ୍‍ର ଏକ କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ ଆଡାମ୍ ଓ ଇଭ୍ ନାମକ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କଠାରୁ ମାନବ ଜାତିର ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଏହି କାହାଣୀ ବିଭିନ୍ନ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ନାଟକ ମାଧ୍ୟମରେ ଡିସେମ୍ବର୍ ୨୪ ତାରିଖ ଦିନ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ । ଏହି ସବୁ ନାଟକର ମଞ୍ଚର ପ୍ରଚ୍ଛଦଭୂମିରେ ଲାଲ୍ ସେଓ  (ନିଷିଦ୍ଧ ଫଳ - ର ସୂଚକ) ଓ ୱେଫର୍  (ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ବା ମୁକ୍ତିର ସୂଚକ) ଇତ୍ୟାଦିରେ ଲଦା ଏକ ଗଛ ରହିଥାଏ  । ଯୀଶୁ ଜନ୍ମ ବୃତ୍ତାନ୍ତର ଦୃଶ୍ୟ ସହିତ ଏହି ସ୍ୱର୍ଗର ଗଛକୁ ମଧ୍ୟ ଘରମାନଙ୍କରେ ଲୋକେ ସଜାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଗଛମାନଙ୍କରେ ସେଓ ଫଳ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଚକମକିଆ ପେଣ୍ଡୁ ବା ବଲ୍ ଖଞ୍ଜି ଦିଆଗଲା । ମଧ୍ୟଯୁଗ ପରେ  (ପ୍ରାୟ ୧୪୦୦ ମସିହାରେ) ପର୍ତ୍ତୁଗାଲର ଆଲ୍କୋବାକାରେ ଆଧୁନିକ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ଆଉ ଏକ ପୂର୍ବ ରୂପର ଉଲ୍ଲେଖ  ଅର୍ଡର୍ ଅଫ୍ ସିଷ୍ଟର୍ ର ରେଜିମେଣ୍ଟ୍  (ନନ୍ ଓ ପାଦ୍ରୀଙ୍କ ସଙ୍ଗଠନ)ର ବିଧିରେ ମିଳେ  । ଏଥିରେ ବଡ଼ଦିନ ପୂର୍ବ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଏକ ବୁଦାଳିଆ ସବୁଜ ଗଛର ଡାଳ ବାଛିବା, ସେ ଡାଳରେ କମଳା ଫଳ କେତୋଟି ଲଗାଇବା, ମହମବତୀ ଲଗାଇବା, ଡାଳକୁ ଏକ ଲମ୍ବା ଦଣ୍ଡରେ ଓହଳାଇବା ଇତ୍ୟାଦିର ବିଧି ଉଲ୍ଲିଖିତ ରହିଛି । ପ୍ରାକ୍-ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ପ୍ରଥା ଓ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଜର୍ମାନ୍ ପ୍ରଥା ସମାନ ବୋଲି କହିବା ବିବାଦୀୟ ହୋଇପାରେ । କାରଣ, ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥାର ଉତ୍ସ ହେଉଛି ଲୁଥେରାନ୍ ସଂସ୍କୃତି । ତେବେ ଅନ୍ୟ ବହୁଗୁଡ଼ିଏ ଉତ୍ସ ପ୍ରାକ୍-ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ପ୍ରଥା ଓ ୧୬୦୦ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ରହିଥିବା କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ପ୍ରତୀକବାଦ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିବା ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ବ୍ରିଟାନିଆ ଜ୍ଞାନକୋଷରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ରହିଛି ଯେ,  "ଚିରହରିତ୍ ବୃକ୍ଷ, ରଙ୍ଗିନ୍ ମାଳା ପ୍ରାଚୀନ ମିଶରୀୟ, ଚୀନୀ ଓ ୟେହୁଦି ପରମ୍ପରାରେ ରହିଥିବା ଅମର ଜୀବନ ମତବାଦକୁ ସୂଚୀତ କରିଥାଏ । ପାଗାନ୍ ୟୁରୋପୀୟମାନେ ବୃକ୍ଷପୂଜନ ପରମ୍ପରାର ବିଶ୍ୱାସୀ ଥିଲେ ଏବଂ ସ୍କାଣ୍ଡିନେଭୀୟ ଦେଶରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ସମାଜରେ ନବବର୍ଷ ସମୟରେ ଘରେ ଓ ଖଳାରେ ଚିରହରିତ୍ ଗଛ ସଜାଇବାଦ୍ୱାରା ଶସ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ହିଂସକ ଆତ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ଷା ମିଳେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଆସିଥିଲା ।" ମଧ୍ୟ-ଶୀତ ଋତୁରେ ପ୍ରାଚୀନ ରୋମାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ " ସାଟର୍ଣ୍ଣାଲିଆ " ବୋଲି ଏକ ପର୍ବ ପାଳିତ ହେଉଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ଘରମାନଙ୍କରେ ଚିରହରିତ୍ ଗଛର ପତ୍ର ଲଗାଇ ସଜାଯାଉଥିଲା ଓ ଏପରି ସବୁ ପ୍ରଥା ବଡ଼ଦିନ ଉପଲକ୍ଷେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଲଗାଇବାର ପ୍ରଥାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ସ ହୋଇପାରେ । ଭାଇକିଂ ଓ ସାକ୍ସନ୍‍ମାନେ ମଧ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ଉପାସକ ଥିଲେ । ଏକ ଗଳ୍ପାନୁସାରେ ସନ୍ଥ ବୋନିଫେସ୍ ଡୋନାର୍‍ର ଓକ୍ ଗଛ କାଟି ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ସବୁ ଲୋକଗଳ୍ପରୁ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ ଯେ, ୮ମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜର୍ମାନ୍‍ମାନେ ପାଗାନ୍ ଉପାସକ ଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟର ଏକ ଲୋକଗଳ୍ପରେ କଥିତ ଅଛି ଯେ, କଟାଯାଇଥିବା ଓକ୍ ଗଛରୁ ପୁଣି ଏକ କୋନାକାର ଚିରହରିତ୍ ଗଛ ବଢ଼ି ଉଠିଥିଲା । ଏହି କୋନାକୃତି  (ବା ୨-ଆୟାମର ତ୍ରିଭୂଜାକାର) ଗଛର ଅଗ ସ୍ୱର୍ଗ ଆଡ଼କୁ ଦିଗ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା, ଏହାର ତ୍ରିଭୂଜାକାର ଲୋକଙ୍କୁ ପରମପିତା  (ଯେ କି ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ବ୍ରହ୍ମା ନୁହଁନ୍ତି), ପରମପିତାଙ୍କ ପୁତ୍ର  (ଯୀଶୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ) ଓ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମାର ତ୍ରିକୋଣ ବିଷୟରେ ମନେ ପକାଉଥାଏ ବୋଲି ଏହି ଗଳ୍ପରେ ଲିଖିତ ଅଛି  । ଜର୍ଜିଆ ଜର୍ଜିଆ ଦେଶର ପରମ୍ପରାରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛକୁ ଚିଚିଲାକି ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ । ଶୁଖିଲା ହେଜେଲ୍‍ନଟ୍ ବା ୱାଲ୍‍ନଟ୍ ଶାଖାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ଛୋଟ କୋନାକାର ଗଛର ଆକାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ । ଅବସନ୍ନ ରଙ୍ଗର ସାଜସଜ୍ଜା ରହିଥିବା ଏହି ଗଛ ୨୦ ସେଣ୍ଟିମିଟର୍‍ରୁ ନେଇ ୩ ମିଟର୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚତାବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଜର୍ଜିଆର କୃଷ୍ଣ ସାଗର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଗୁରିଆ ଓ ସାମେଗ୍ରେଲୋ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚିଚିଲାକି ରଖିବା ଏକ ସାଧାରଣ ପ୍ରଥା । ତେବେ ରାଜଧାନୀ ତିବ୍ଲିସୀରେ ମଧ୍ୟ ଚିଚିଲାକି ପ୍ରଥାର ପ୍ରଚଳନ ଦେଖାଯାଇପାରିବ । ପ୍ରାଚ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ଗୀର୍ଜାଘରମାନେ ଜାନୁଆରୀ ପହିଲାରେ ସନ୍ଥ ବେସିଲ୍‍ଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ଓ ଜର୍ଜୀୟମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ ଚିଚିଲାକି ମହାନ୍ ସନ୍ଥ ବେସିଲ୍‍ଙ୍କ ଦାଢ଼ି ପରି ଦେଖାଯାଏ । ପୋଲାଣ୍ଡ୍ ପୋଲାଣ୍ଡ୍ ଦେଶରେ ଘର ଛାତରୁ ଏକ ପାଇନ୍, ସ୍ପ୍ରୁସ୍ ବା ଫିର୍ ଗଛର ଡାଳ ଝୁଲାଇ ରଖିବାର ଏକ ପୁରାତନ ପାଗାନ୍ ପ୍ରଥା ରହିଆସିଛି । ଏହାକୁ ପ୍ୟାନିକଲ୍  (ପୋଲିଶ୍ ଭାଷାରେ ) କୁହନ୍ତି  । ପରଜୀବୀ ଗୁଳ୍ମ ଓ ଲତା  (ଇଂରାଜୀରେ ) ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଥାନୁସାରେ ଗ୍ରହଣୀୟ ଥିଲା  । ଏହି ଡାଳରେ ସେଓ, ବାଦାମ, ବିସ୍କୁଟ୍, ରଙ୍ଗୀନ୍ କାଗଜ, ରିବନ୍ ଫିତା, ତାରକା ଓ ୱେଫର୍ ଲଗାଇ ସଜା ଯାଉଥିଲା । ଏପରି କଲେ ଗଛର ଚମତ୍କାରୀ ଶକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ଆଗାମୀ ଅମଳ ଭଲ ହୁଏ ବୋଲି କିଛି ଲୋକ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ । ୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଓ ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭ ବେଳକୁ ଜର୍ମାନ୍ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ବୃକ୍ଷ ପ୍ରଥାର ଆଗମନ ହେଲା ଓ ଏହି ସବୁ ପୁରାତନ ପ୍ରଥା ଲୋପ ପାଇଗଲା । ଇଷ୍ଟୋନିଆ, ଲାଟ୍‍ଭିଆ ଏବଂ ଜର୍ମାନୀ ବଡ଼ଦିନ ସମୟରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଗଛ ଲଗାଇବାର ପ୍ରଥା ପୁନର୍ଜାଗରଣ ଯୁଗର ଉତ୍ତର ଜର୍ମାନୀ ଓ ଲିଭୋନିଆରେ ରହିଥିଲା । ବଡ଼ଦିନ ଉପଲକ୍ଷେ ଗିଲ୍ଡହଲ୍‍ମାନଙ୍କରେ ରହିଥିବା ସଜ୍ଜିତ ବୃକ୍ଷ, ସେଥିରୁ ଛୁଆମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଝୁଲୁଥିବା ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଇତ୍ୟାଦି ଏହି ପ୍ରଥାର ପ୍ରମାଣ ହୋଇପାରେ । ୧୪୪୧, ୧୪୪୨, ୧୫୧୦ ଓ ୧୫୧୪ ମସିହାର ବଡ଼ଦିନ ଛୁଟି ସମୟରେ ଲିଭୋନିଆରେ ନିଜ ଗିଲ୍ଡହାଉସରେ ବ୍ଲାକ୍-ହେଡ୍ ଭ୍ରାତୃସଂସ୍ଥା ସଜ୍ଜିତ ଗଛର ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ । ଛୁଟି ଆରମ୍ଭ ହେବାର ପୂର୍ବରାତିର ସମାରୋହରେ ସଂସ୍ଥାର ସଦସ୍ୟମାନେ ଏହି ଗଛ ଚାରିପଟେ ନାଚିଥିଲେ । ବ୍ରେମେନ୍‍ର ୧୫୭୦ ମସିହାର ଏକ କ୍ରୋନିକଲ୍ କୁହେ ଯେ ବଡ଼ଦିନ ସମୟରେ ଗୋଷ୍ଠୀ  (ଗିଲ୍ଡ) ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରେ ସେଓ, ବାଦାମ, ଖଜୁରୀ, କାଗଜର ଫୁଲଦ୍ୱାରା ସଜ୍ଜିତ ଛୋଟ ଗଛ ରଖାଯାଉଥିଲା  । ବାଲ୍‍ଥାସାର୍ ରୁସୋ ୧୫୮୪ ମସିହାର ନିଜର କ୍ରୋନିକଲ୍ ରେ ଏକ ପ୍ରଥାର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରଥାନୁସାରେ ଗାଁ ବଜାରର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଏକ ସଜ୍ଜିତ ସ୍ପ୍ରୁସ୍ ଗଛ ରଖାଯାଉଥିଲା, ସେଠାକୁ ଯୁବକ ଓ ଯୁବତୀମାନେ ଦଳ ହୋଇ ଯାଉଥିଲେ, ନାଚଗୀତ ହେଉଥିଲା ଓ ଶେଷରେ ଗଛଟିକୁ ଜଳାଇ ଦିଆଯାଉଥିଲା । ପ୍ରୋଟେଷ୍ଟାଣ୍ଟ୍ ବାଦର ପ୍ରଚଳନ ପରେ କ୍ୟାଥୋଲିକ୍ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ଘରେ ଯୀଶୁ ଜନ୍ମବୃତ୍ତାନ୍ତର ସାଜସଜ୍ଜା ଓ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ପ୍ରୋଟେଷ୍ଟାଣ୍ଟ୍ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ଘରେ ବଡ଼ଦିନ ଗଛ ରଖିବାର ପ୍ରଥା ଦେଖାଗଲା । ୧୮-୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ଗୋଷ୍ଠୀ ଗୃହରୁ ଏପରି ଭାବେ କ୍ରମେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ପ୍ରତି ଘରକୁ ବ୍ୟାପିଯାଇଥିଲା । ଅଷ୍ଟଦଶରୁ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜର୍ମାନୀ ଅଷ୍ଟଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭ ବେଳକୁ ଉପର ରାଇନ୍ ଉପତ୍ୟକାର ସହରମାନଙ୍କରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଏକ ସାଧାରଣ ପ୍ରଥା ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏହା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳକୁ ସେତେ ବ୍ୟାପି ନଥିଲା । ସେତେବେଳେ ମହମବତୀ ଏକ ମହଙ୍ଗା ବସ୍ତୁ ଥିଲା । ତଳ ରାଇନ୍ ଉପତ୍ୟକାରେ ଅଧିକାଂଶ କ୍ୟାଥୋଲିକ୍ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ଥିଲେ । କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛକୁ ସେମାନେ ପ୍ରୋଟେଷ୍ଟାଣ୍ଟ୍ ପ୍ରଥା ରୂପେ ପରିଗଣିତ କରୁଥିଲେ । ଫଳରେ ବହୁ ବର୍ଷ ଯାଏଁ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ପ୍ରଥା କେବଳ ଉପର ରାଇନ୍ ଉପତ୍ୟକାରେ ସୀମିତ ଥିଲା । ୧୮୧୫ ମସିହାରେ ପ୍ରୁସିଆନ୍ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଏହି ପ୍ରଥାର ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରସାର ଘଟିଥିଲା । ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛକୁ ଜର୍ମାନ୍ ସଂସ୍କୃତିର ନିଦର୍ଶନ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିଲା । ଫ୍ରାଙ୍କୋ-ପ୍ରୁସିଆନ୍ ଯୁଦ୍ଧ ବୋଳେ ଜର୍ମାନ୍ ସେନା ସବୁ ଛାଉଣୀ ଓ ଚିକିତ୍ସାଳୟରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଲଗାଉଥିଲେ । ୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ଗୀର୍ଜାଘରମାନଙ୍କରେ ଆଲୋକମାଳାରେ ଝଲସୁଥିବା କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଲଗାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ୟୁରୋପର ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଘରମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହେବା ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ୟୁରୋପରୁ ନେଇ ଋଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଓ ରାଜକୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଗହଣରେ ଏହି ପ୍ରଥା ବିଶେଷ ଭାବେ ଆଦୃତ ହୋଇଥିଲା । ୧୮୧୬ରେ ଅଷ୍ଟ୍ରିଆର ରାଜକୁମାରୀ ଭିଏନାରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ପ୍ରଚଳନ କରାଇଲେ ଏବଂ ଏହି ପ୍ରଥା ଅଷ୍ଟ୍ରିଆରେ ବ୍ୟାପିଗଲା । ୧୮୪୦ ମସିହାରେ ଫ୍ରାନ୍ସର ରାଜକୁମାର ଫର୍ଡିନାଣ୍ଡ୍ ଫିଲିପେ ଏହାର ଆରମ୍ଭ କରାଇଲେ । ଏକ ଦିନାମାର ଖବରକାଗଜ ଅନୁଯାୟୀ ହୋଲ୍‍ଷ୍ଟାଇନ୍ ବର୍ଗ୍‍ର ରାଣୀ ଡେନ୍‍ମାର୍କରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ପ୍ରଥା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ୧୮୬୫ରେ ବୁଢ଼ୀ ରାଣୀ ପ୍ରଥମ ଦିନାମାର କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ଇତିହାସ ବିଷୟରେ ଲେଖକ ହାନ୍ସ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟାନ୍ ଆଣ୍ଡର୍ସନ୍‍ଙ୍କୁ ଜଣାଇଥିଲେ । ଆଣ୍ଡର୍ସନ୍ କିନ୍ତୁ ୧୮୪୪ ମସିହାରେ ଏକ ଗପ ଲେଖିଥିଲେ ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ଫିର୍ ଗଛ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବା ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିଲା । ବ୍ରିଟେନ୍ ଯଦିଓ ବଡ଼ଦିନରେ ଗୀର୍ଜାଘର ଓ ଘରର ସବୁଜ ଡାଳପତ୍ରରେ ସଜାଇବା ପ୍ରଥା ବହୁ କାଳରୁ ଚଳିଆସୁଥିଲା, ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଛକୁ ସଜାଇବାର ପ୍ରଥା ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବେ ବ୍ରିଟେନ୍ ଦେଶରେ ଅଜଣା ଥିଲା । ହାନୋଭର୍ ରାଜାଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁମିଳନ ଅବସରରେ ରାଜା ତୃତୀୟ ଜର୍ଜଙ୍କ ଜର୍ମାନ୍ ପତ୍ନୀ ଶାର୍ଲଟ୍ ୧୮୦୦ ମସିହାରେ ପିଲାଙ୍କୁ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ସହିତ ପରିଚିତ କରାଇଲେ । ସେ ସମୟରେ ରାଜ ପରିବାରକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟତ୍ର ଏହି ପ୍ରଥାର ସେତେ ଚଳନ ନଥିଲା । ନିଜ କିଶୋରାବସ୍ଥାରୁ ରାଣୀ ଭିକ୍ଟୋରିଆ ଏହି ପ୍ରଥା ସହିତ ପରିଚିତ ଥିଲେ ଓପ୍ରତିବର୍ଷ ବଡ଼ଦିନରେ ତାଙ୍କ କୋଠରୀରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ରଖାଯାଉଥିଲା । ୧୮୩୨ ମସିହାର ବଡ଼ଦିନ ପୂର୍ବ ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ସେ ଲେଖିଥିବା ଜର୍ଣ୍ଣାଲରେ ୧୩ ବର୍ଷୀୟା ଭିକ୍ଟୋରିଆ ଲେଖିଥିଲେ : ରାତ୍ରଭୋଜନ ପରେ... ଆମେ ତା ପରେ ଭୋଜନପ୍ରକୋଷ୍ଠ ନିକଟସ୍ଥ ବୈଠକଘରକୁ ଗଲୁ... ସେଠାରେ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଗୋଲ ଟେବୁଲ୍ ଉପରେ ଆଲୋକମାଳା ଓ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ସଜ୍ଜିତ ଦୁଇଟି ଗଛ ରହିଥିଲା । ଗଛ ଦୁଇଟି ଚାରିପଟେ ସମସ୍ତ ଉପହାର ରହିଥିଲା ... ୧୮୪୧ ମସିହା ବେଳକୁ ଭିକ୍ଟୋରିଆ ଓ ଆଲବର୍ଟ୍‍ଙ୍କ ବିବାହ ହୋଇସାରିଥିଲା ଓ ସେ ସମୟ ବେଳକୁ ଏ ପ୍ରଥା ବହୁଳ ପ୍ରସାର ଲାଭ କରିଥିଲା । ବିତ୍ତଶାଳୀ ମଧ୍ୟମ-ଆୟ ବର୍ଗର ଲୋକେ ଏହାକୁ ଏକ ଫ୍ୟାଶନ୍ ପରି ପାଳନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ୧୮୪୨ ମସିହାର ଏକ ଖବରକାଗଜରେ ପ୍ରକାଶିତ ବଡ଼ଦିନର ବିଜ୍ଞାପନରୁ ଏହାର ଜର୍ମାନ୍ ସଂସ୍କୃତି ସହ ସମ୍ପର୍କ, ଛୁଆଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପହାର ବଣ୍ଟନର ପରମ୍ପରା ଇତ୍ୟାଦି ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦିଏ । ୧୮୪୪ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ  ଦ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଟ୍ରି  ନାମକ ଏକ ପୁସ୍ତକ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ସମ୍ପର୍କିତ ଅନେକ ତଥ୍ୟ ରହିଥିଲା । ୧୮୪୬ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୨ ତାରିଖରେ ଏଲିଜାବେଥ୍ ଫିଲ୍ଡିଂ ଲେଲକ୍ ଆବେରୁ ହେନେରି ଫକ୍ସ-ଟାଲ୍‍ବଟଙ୍କୁ ଏକ ଚିଠିରେ ଲେଖିଥିଲେ ଯେକନ୍‍ଷ୍ଟାନ୍ସରେ ସଭିଏଁ ବୋହେମୀୟ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ସଜାଇବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ । କ୍ୟାରୋଲିନ୍ ଜର୍ମାନୀରେ ଦେଖିଥିବା ଯେଉଁ ଗଛ ବିଷୟରେ କହିଥିଲା, ଠିକ୍ ସେହିପରି " । ୧୮୪୭ ମସିହାରେ ରାଜକୁମାର ଆଲ୍‍ବର୍ଟ୍ ଲେଖିଥିଲେମୁଁ ଓ ଅର୍ନେଷ୍ଟ୍ ପିଲାବେଳେ ଯେପରି ଥିଲୁ, ଯେପରି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲୁ, ଯେପରି ଭାବୁଥିଲୁ, ତାହାର ଏକ ପ୍ରତିଛବି ନିଜ ପିଲାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିପାରୁଛି; ଓ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛକୁ ଦେଖି ଆମେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲୁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି " । ୧୮୪୮ ମସିହାରେ ଯେବେ ଦ ଇଲଷ୍ଟ୍ରେଟେଡ଼୍ ଲଣ୍ଡନ୍ ନ୍ୟୁଜ୍   ଅନ୍ୟ ଖବରକାଗଜମାନଙ୍କରେ ପ୍ରକାଶିତ ଖବରକୁ ଭିତ୍ତି କରି ଏକ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ କଲା ଓ ଏହାର ପ୍ରଥମ ପୃଷ୍ଠାରେ ୱିଣ୍ଡସର୍ ଗଡ଼ରେ ଥିବା କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଓ ତାହା ନିକଟରେ ରାଜ ପରିବାରର ଲୋକଙ୍କ ଚିତ୍ର ଛାପିଲା, ବ୍ରିଟିଶ୍ ସମାଜରେ ଏହି ପ୍ରଥା ଅଧିକ ଆଦୃତ ହେଲା । ଅଳ୍ପ କିଛି ବର୍ଷରେ ଅନେକ ଘରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଦେଖାଗଲା । ୧୮୫୬ ମସିହା ବେଳକୁ ଉତ୍ତର ପ୍ରୋଭିନ୍ସର ଏକ ଖବରକାଗଜରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛରେ ଆଲୋକ ସଜାଇବା ବେଳେ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ଓ ତତ୍-ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ ବିଜ୍ଞାପନ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ୧୮୫୮ ମସିହା ବେଳକୁ ବର୍ଲିନ୍ ପରି ବ୍ରିଟେନ୍‍ର ଘରେ ଘରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ନଥିଲା ବରଂ କେବଳ ଉଚ୍ଚ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କ ଘର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ଥିଲା ବୋଲି କିଛି ଖବରକାଗଜରୁ ଜଣାଯାଏ । ବଜାର, ଚିକିତ୍ସାଳୟ ପ୍ରଭୃତିରେ ଏମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ମହଲରେ ଏମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରାଇଲା । ୧୯୦୬ରେ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଆୟୋଜନ ହୋଇଥିଲା ଯାହା ଫଳରେ ଲଣ୍ଡନର ଗରୀବ ପିଲାମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛକୁ ଦେଖି ପାରିଲେ ଓ ସେହି ବର୍ଷର ବଡ଼ଦିନକୁ ଅଧିକ ଉପଭୋଗ କରି ପାରିଲେ । ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଜର୍ମାନ୍-ବିରୋଧୀ ମନୋଭାବ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରୁ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ଲୋକପ୍ରିୟତା କିଛି ପରିମାଣରେ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଥିଲା । ୧୯୨୦ ଦଶନ୍ଧିର ମଧ୍ୟଭାଗ ବେଳକୁ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ପ୍ରଥା ସମାଜର ସବୁ ବର୍ଗକୁ ବ୍ୟାପି ଯାଇଥିଲା । ୧୯୩୩ ମସିହାରେ ବାହାର ଦେଶରୁ ଗଛ ଆମଦାନୀ ଉପରେ କଟକଣା ଲାଗିବାରୁ ବ୍ରିଟେନ୍‍ର ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ୱଦେଶୀ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ବ୍ୟବସାୟରେ ଏକ ନୂତନ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ୨୦୧୩ ମସିହା ବେଳକୁ ବ୍ରିଟେନ୍‍ର ବଡ଼ଦିନ ବ୍ୟବସାୟର ଆନୁମାନିକ ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୮୦ ଲକ୍ଷ ପାଉଣ୍ଡ୍ ହୋଇସାରିଥିଲା । ତେଣୁ ବଡ଼ଦିନ ଉପଲକ୍ଷେ ବ୍ରିଟେନ୍‍ର ଦୋକାନ ବଜାରରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଇତ୍ୟାଦି ବିକ୍ରି ହେବା ଏକ ସାମାନ୍ୟ କଥା । ଉତ୍ତର ଆମେରିକା ୧୭୮୧ ମସିହାର ଶୀତ ଋତୁରେ କ୍ୟୁବେକ୍‍ଠାରେ ଥିବା ଜର୍ମାନ୍ ସୈନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ତର ଆମେରିକାରେ ଏହି ପରମ୍ପରାର ଆରମ୍ଭ କରାଇଥିଲେ । ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ ଫ୍ରାଇଡ୍ରିଖ୍ ଆଡଲ୍ଫ୍ ରିଡେସେଲ୍ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଫ୍ରେଡେରିକା ଶାର୍ଲଟ୍ ସେନାର ଅଫିସର୍‍ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସମାରୋହର ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମାରୋହରେ ଆଲୋକମାଳା ଓ ଫଳରେ ସଜ୍ଜିତ ଏକ ଗଛ ଏହି ସମାରୋହର ଶୋଭା ବର୍ଦ୍ଧନ କରୁଥିଲା । ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଏକ ସାମାନ୍ୟ ପ୍ରଥା ପାଲଟିଗଲା । ୧୮୩୬ ମସିହାରେ ହର୍ମାନ୍ ବୋକୁମ୍‍ଙ୍କ ଦ ଷ୍ରେଞ୍ଜର୍ସ୍ ଗିଫ୍ଟ    '   ଉତ୍ତର ଆମେରିକାରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ପ୍ରଥା ଥିବାର ସର୍ବପୁରାତନ ପ୍ରମାଣ ବହନ କରେ । ଆମେରିକୀୟ ସାହିତ୍ୟରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ସର୍ବ ପୁରାତନ ଉଲ୍ଲେଖ କ୍ୟାଥେରିନ୍ ମାରିଆ ସେଜ୍ୱିକ୍‍ଙ୍କ  "ନ୍ୟୁ ଇଅର୍ସ୍ ଡେ" ରେ  ଦ ଟୋକନ୍ ଏଣ୍ଡ୍ ଆଟ୍ଲାଣ୍ଟିକ୍ ସୁଭିନିର୍‍ର ୧୮୩୬ତମ ପ୍ରକାଶନ  ମିଳିଥାଏ । ଏଥିରେ ଜଣେ ଜର୍ମାନ୍ ଚାକରାଣୀ ନିଜ ମାଲିକାଣୀଙ୍କ ଗଛକୁ ସଜାଇବାର କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ୧୮୫୦ ମସିହାରେ ଆମେରିକାର  ଗୋଡେସ୍ ଲେଡିସ୍ ବୁକ୍ ରେ ୱିଣ୍ଡସର୍ ଗଡ଼ର କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର  ଯାହା ୧୮୪୮ ମସିହାରେ  ଦ ଇଲଷ୍ଟ୍ରେଟେଡ଼୍ ଲଣ୍ଡନ ନ୍ୟୁଜ୍ ରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା  ଚିତ୍ର ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ଗୋଡେ ମୂଳ ଚିତ୍ରରୁ ବ୍ରିଟିଶ୍ ରାଜାରାଣୀଙ୍କ ଚିହ୍ନ ବାହାର କରି ଏକ ଆମେରିକୀୟ ଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ଜର୍ମାନ୍ ପ୍ରଭାବ ଥିବା ଆମେରିକାର ବିଭିନ୍ନ ସହରରେ କିମ୍ବା ପ୍ରବାସୀ ଜର୍ମାନ୍‍ମାନଙ୍କ ସହରରେ ଦେଶର ପ୍ରଥମ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ଦାବୀ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଆସିଛନ୍ତି । ୧୮୮୨ ମସିହାରେ ନ୍ୟୁୟର୍କରେ ଏଡ଼ିସନ୍ ବିୈଦୁତିକ କମ୍ପାନୀର ଏଡ୍ୱାର୍ଡ୍ ଜନ୍‍ସନ୍ ଆମେରିକାର ପ୍ରଥମ ଆଲୋକମାଳା ସଜ୍ଜିତ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ତାହାପରେ ଜନ୍‍ସନ୍‍ଙ୍କୁ  କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଲୋକମାଳାର ଜନକ  ବୋଲି କୁହାଗଲା । ୧୮ଶରୁ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ବିଭିନ୍ନ ଉଲ୍ଲେଖ ୧୯୩୫ରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଋଷରେ ଅକ୍ଟୋବର ବିପ୍ଳବ ପରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ପ୍ରଥା ନିଷିଦ୍ଧ ଘୋଷିତ ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ୧୯୩୫ ବେଳକୁ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ପ୍ରଥା ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇ ନବବର୍ଷ ସ୍ପ୍ରୁସ୍  ଭାବେ ପୁନର୍ସ୍ଥାପିତ ହେଲା । ଏହା ନବବର୍ଷ ପାଳନର ଏକ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଗୃହୀତ ହେଲା । ଶୀର୍ଷ ତାରକା ବେଥ୍ଲେହେମ୍ ତାରକା ଭାବେ ପରିଚୟ ହରାଇ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ମତବାଦର ଲାଲ୍ ତାରକାର ନୂତନ ପରିଚୟ ହାସଲ କଲା । ଗଛକୁ ଉଡ଼ାଯାହାଜ, ସାଇକେଲ୍, ମହାକାଶଯାନ, ଋଷୀୟ ଲୋକଗଳ୍ପର ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସଜାଗଲା । ସୋଭିଏତ୍ ସଂଘର ପତନ ପରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଥା ଜୀବିତ ରହିଛି ଏବଂ ଋଷୀୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନବବର୍ଷ ବଡ଼ଦିନଠାରୁ  (ଜାନୁଆରୀ ୭) ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରୁଛି  । ୧୯୬୫ ମସିହାର ଟେଲିଭିଜନ୍ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଏ ଚାର୍ଲି ବ୍ରାଉନ୍ କ୍ରିସ୍ମସ୍   କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପପ୍ ସଂସ୍କୃତି ଉପରେ ପ୍ରଚୁର ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ୧୯୬୦ ଦଶନ୍ଧିରେ ଆଲୁମିନିୟମ୍ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଖୁବ୍ ଲୋକପ୍ରିୟ ଥିଲା । ଚାର୍ଲି ବ୍ରାଉନ୍ ଶୋରେ ଏହା ଉପରେ ବ୍ୟଙ୍ଗ କରାଯାଉଥିଲା ଯାହା ବଡ଼ଦିନର ବ୍ୟବସାୟିକ ପ୍ରଚାରରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା । ଯେକୌଣସି ଖରାପ ଦେଖୁଥିବା ଗଛକୁ ଏହି ଶୋ ପରେ ଚାର୍ଲି ବ୍ରାଉନ୍ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା । ୧୯୩୫ରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ କ୍ରିସ୍‍ମନ୍ ଗଛ  "କ୍ରିସ୍ ‍ମନ୍ ଗଛ " ଏକ ପ୍ରକାରର କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଯେଉଁଥିରେ ଧଳା ଓ ସୁନେଲି ରଙ୍ଗର ସାଜସଜ୍ଜା ଥାଏ ଓ ଏହି ସଜ୍ଜା କେବଳ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ସଙ୍କେତ ବହନ କରିଥାଏ । ପ୍ରଥମେ ୧୯୫୭ ମସିହାରେ ଉତ୍ତର ଆମେରିକାର ଲୁଥେରାନ୍‍ମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା କ୍ରିସ୍‍ମନ୍ ଗଛ ପରମ୍ପରା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ପ୍ରଥାକୁ ଆଂଗ୍ଲିକାନ୍, କ୍ୟାଥଲିକ୍‍, ମେଥଡ଼ିଷ୍ଟ୍, ଓ ରିଫର୍ମଡ୍ ପରି ଅନ୍ୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।  "କ୍ରିସ୍ ‍ମନ୍   " ଶବ୍ଦଟି ଓ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱୟକୁ ମିଶାଇ  " - "  ସୃଷ୍ଟ । କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରଥା ଗଛ ଲଗାଇବା ଓ ହଟାଇବା କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ବସାଇବା ଓ ବାହାର କରିବାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନ ରହିଥାଏ । ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ କିଛି ସ୍ଥାନରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ବସାଇବା ଓ ସଜାଇବା କାମ ବଡ଼ଦିନର ପୂର୍ବ ସନ୍ଧ୍ୟା  (ଡିସେମ୍ବର ୨୪) ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଡିସେମ୍ବର ୨୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯାଉନଥିଲା  । ସେହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ  (ଜାନୁଆରୀ ୫) ପରେ ଗଛକୁ ବାହାର କରାଯାଉଥିଲା  । ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଗଛ ଲଗାଇବା ବା ବାହାର କରିବା ଘରର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆଣିବ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଘରର ଲୋକଙ୍କ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ ୧୨ଟି ରାତି ଅତିବାହିତ ହେବା ପରେ ଗଛକୁ ବାହାର କରାଯାଉଥିଲା । ବହୁ ସ୍ଥାନରେ ଆଗମନ କାଳର   ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଲଗାଇବାର ପ୍ରଥା ରହିଛି । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଓ କାନାଡ଼ାର କିଛି ପରିବାରରେ ଥ୍ୟାଂକ୍ସଗିଭିଂ  (ନଭେମ୍ବର ମାସର ଚତୁର୍ଥ ଗୁରୁବାର)ର ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଲଗାଇ ଦିଆଯାଏ  । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ହାଲୋଇନ୍‍ର  (ଅକ୍ଟୋବର ୩୧) ପର ଦିନରୁ ବଡ଼ଦିନ ପାଇଁ ଗଛର ସାଜସଜ୍ଜା ଆରମ୍ଭ କରାଯିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି  । କାନାଡ଼ାରେ ସହୀଦମାନଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ପାଳିତ  ରିମେମ୍ବ୍ରେନ୍ସ ଡେ ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନଠାରୁ ଅନେକ ଦୋକାନୀ ବଡ଼ଦିନ ସାଜସଜ୍ଜା ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । କିଛି ଘରେ ଡିସେମ୍ବର ଦ୍ୱିତୀୟ ସପ୍ତାହ ପରଠାରୁ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଲଗାଯାଇ ପ୍ରଭୁପ୍ରକାଶ  (ଜାନୁଆରୀ ୬) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଖାଯାଇଥାଏ  । ଜର୍ମାନୀରେ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଡିସେମ୍ବର ୨୪ ତାରିଖ ଦିନ ଗଛ ବସାଯାଇ ଜାନୁଆରୀ ୭ ତାରିଖ ଦିନ ବାହାର କରିନିଆଯାଏ । କେହି କେହି ଡିସେମ୍ବର ୨୪ର ୧-୨ ସପ୍ତାହ ଆଗରୁ ଗଛ ବସାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଥାନ୍ତି । କ୍ୟାଥୋଲିକ୍ ରୋମାନ୍ ପରିବାରମାନଙ୍କରେ କ୍ୟାଣ୍ଡଲ୍‍ମାସ୍  (ଫେବୃଆରୀ ୨) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଛକୁ ଲଗାଇ ରଖିଥିବାର ବିଧି ମଧ୍ୟ ରହିଛି  । ଇଟାଲୀ, ଆୟାର୍ଲ୍ୟାଣ୍ଡ୍, ଆର୍ଜେଣ୍ଟିନା ଓ ଲାଟିନ୍ ଆମେରିକାର ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଶରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛକୁ ଡିସେମ୍ବର ୮ ତାରିଖରୁ ଜାନୁଆରୀ ୬ ତାରିଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଗାଇ ରଖାଯାଏ । ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ଖରା ଛୁଟି ଆରମ୍ଭ ହେବାର ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ  (ଡିସେମ୍ବର ୧ ତାରିଖରୁ) କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଲଗାଯାଇଥାଏ  । ଦକ୍ଷିଣ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ନଭେମ୍ବର ମାସରେ  ଆଡିଲେଡ୍ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ପେଜେଣ୍ଟ୍ ର ସମାପନ ପରେ ଲୋକେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଲଗାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଦିଅନ୍ତି । ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କରେ ନଭେମ୍ବର ମାସରୁ ବଡ଼ଦିନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବ୍ୟାପାର ଓ ସାଣ୍ଟା କ୍ଲସ୍ ଦେଖାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ । କିଛି ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଫେବୃଆରୀ ୨ ସୁଦ୍ଧା କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ବାହାର କରିଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ କାରଣ କ୍ୟାଣ୍ଡେଲ୍‍ମାସ୍ ପରେ ବଡ଼ଦିନ ଋତୁ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଏ । କ୍ୟାଣ୍ଡେଲ୍‍ମାସ୍‍ର ପୂର୍ବ ସନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ନ ବାହାରିବା ଏକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ବୋଲି ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ସାଜସଜ୍ଜା ବଡ଼ଦିନ ସାଜସଜ୍ଜା ସାମଗ୍ରୀ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛରେ ଲଗାଇବା ବା ଖଞ୍ଜିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଓ ଏଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ କାଠ, କାଚ, ଧାତୁ ବା ଚୀନାମାଟିରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରଥମେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛରେ ସେଓ, ଚକୋଲେଟ୍, ପ୍ରେମ-ଫୁଲ-ତାରକା ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ପେଷ୍ଟ୍ରି ଓ କେକ୍ଦ୍ୱାରା ସଜା ଯାଉଥିଲା । ପୂର୍ବେ ଜର୍ମାନୀର ଲାଉଶା ସହର କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ସଜ୍ଜା ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗ କାଚ ପେଣ୍ଡୁ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା । ପେଣ୍ଡୁ ସହିତ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛରେ କାଚର ସ୍ଫଟିକ ମାଳା, ଟିଣ ନିର୍ମିତ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଖଞ୍ଜି ବା ଝୁଲାଇ ଦିଆଯାଏ । ବଡ଼ଦିନ ସାଜସଜ୍ଜାର ଲୋକପ୍ରିୟତା ବଢ଼ିବାରୁ କୁଶଳୀ କାରିଗରମାନେ କାଚ଼ ନିର୍ମିତ କଣ୍ଢେଇ ଇତ୍ୟାଦି ତିଆରି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛରେ ରଙ୍ଗୀନ୍ ମାଳ, ଚିକିମିକି ଓ ରିବନ୍ ଫିତା ଲଗାଇ ମଧ୍ୟ ସଜାଯାଇଥାଏ । ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରଙ୍ଗୀନ୍ କାଚ ଓ ଅଳଙ୍କୃତ ସଜ୍ଜା ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଁ ଥୁରିଂଗିଆନ୍ ବନ ପ୍ରଦେଶ ଓ ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷଆଡ଼କୁ ଲାଉଶା ଖୁବ୍ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ବଡ଼ଦିନ ସଜ୍ଜାସାମଗ୍ରୀର ଉଦ୍ୟୋଗ ବିକାଶ ଲାଭ କରିଥିଲା । କାଚ ବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନିର୍ମିତ ପେଣ୍ଡୁ ଉପରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ପାଇଁ ପତଳା ଧାତବ ପରସ୍ତ ଚଢ଼ାଯାଏ ଓ ଏହି ସବୁ ରଙ୍ଗୀନ୍ ପେଣ୍ଡୁ   କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛକୁ ସଜାଇବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛକୁ ଜାଜ୍ଜ୍ୱଲ୍ୟମାନ ଆଲୋକମାଳାରେ ସଜାଇ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଗଛ ଉପରେ ଏକ ତାରକା ବା ଦେବଦୂତର ଚିହ୍ନ ଲଗାଇ ଦିଆଯାଏ । ୧୮୦୦ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ବେଳକୁ ପତ୍ରହୀନ ଗଛ ବା ଡାଳରେ ତୁଳା ଲଗାଇ ତୁଷାରାଚ୍ଛନ୍ନ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ରୂପ ଦେଇ ସଜା ଯାଉଥିଲା । ୧୯୩୦ ଦଶନ୍ଧିର ହଲିଉଡ୍ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଫ୍ଲକିଂ ବା ଇଂରାଜୀରେ   ସଜ୍ଜାବିଧି ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇ ଉଠିଲା ଓ ୧୯୪୦-୧୯୫୦ ଦଶନ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳରେ ବହୁଳ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା । ସାଜସଜ୍ଜା କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ଚାଷ ଓ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆମେରିକାରେ ୩୩୦-୩୬୦ ଲକ୍ଷ ଏବଂ ୟୁରୋପରେ ୫୦୦-୬୦୦ ଲକ୍ଷ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଉତ୍ପାଦନ  (ଚାଷ) କରାଯାଏ  । ୧୯୯୮ ମସିହାରେ ଆମେରିକାରେ ପ୍ରାୟ ୧୫୦୦୦ ଜଣ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ରୋପଣ ଓ ଚାଷ କରୁଥିଲେ । ସେହି ବର୍ଷ ୧୫୦ କୋଟି ଆମେରିକୀୟ ଡଲାର୍ ମୂଲ୍ୟର କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ବ୍ୟବସାୟ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୧୬ ମସିହା ବେଳକୁ ଏହି ବ୍ୟବସାୟ ବଢ଼ି ୨୦୪ କୋଟି ଡଲାର୍‍ର ପ୍ରାକୃତିକ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଓ ୧୮୬ କୋଟି ଡଲାର୍‍ର କୃତ୍ରିମ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ବିକ୍ରି ହୋଇଥିଲା । ୟୁରୋପରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୭୫୦ ଲକ୍ଷ ଗଛ ଚାଷ ହୁଏ ଯାହାର ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୨୪୦ କୋଟି ୟୁରୋ  ୩୨୦ କୋଟି ଡଲାର  । ଗଛର କିଣା ଦାମ୍ ଜିଅନ୍ତା ଗଛ କଟାଯାଇ  କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ  ଭାବେ ବିକ୍ରି କରାଯାଇଥାଏ । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ଏପରି ଏକ ଗଛ ପାଇଁ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ହାରାହାରି ୬୪$ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା ଯାହା ୨୦୧୭ ମସିହା ବେଳକୁ ବଢ଼ିଯାଇ ୭୩$ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ୨୦୧୮ ମସିହାରେ ଏହି ଦାମ୍ ପୂର୍ବ ବର୍ଷ ସହ ପ୍ରାୟ ସମାନ ରହିଥିଲା । ପ୍ରାକୃତିକ ଗଛ ପ୍ରାକୃତିକ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ପାଇଁ ପ୍ରଧାନତଃ  ଫିର୍    ଜାତୀୟ ପାଇନ୍ ଗଛ ଅଧିକ ଉପଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ସାମାନ୍ୟ ଶୁଖିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏମାନଙ୍କ ଶୁଙ୍କ ନ ଝଡ଼ିବା ଓ ପତ୍ରର ରଙ୍ଗ ସବୁଜ ହୋଇ ରହୁଥିବାରୁ ଲୋକେ ଏହି ଗଛକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ତେବେ କିଛି ଅନ୍ୟ ପାଇନ୍ ଜାତୀୟ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଉତ୍ତର ୟୁରୋପରେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ସାଧାରଣ ପ୍ରାକୃତିକ ବୃକ୍ଷମାନ ହେଲେ : ନରୱେ ସ୍ପ୍ରୁସ୍   ରୁପେଲି ଫିର୍   ନର୍ଡମାନ୍ ଫିର୍   ନୋବଲ୍ ଫିର୍   ସର୍ବୀୟ ସ୍ପ୍ରୁସ୍   ସ୍କଟ୍‍ସ୍ ପାଇନ୍   ପଥୁରିଆ ପାଇନ୍   ସ୍ୱିସ୍ ପାଇନ୍   ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଏବଂ ଉତ୍ତର, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାରେ ବ୍ୟବହୃତ ବୃକ୍ଷ ପ୍ରଜାତିମାନ ହେଲେ : ଡଗ୍ଲାସ୍ ଫିର୍   ବଲ୍‍ସାମ୍ ଫିର୍   ଫ୍ରେଜର୍ ଫିର୍   ଗ୍ରାଣ୍ଡ୍ ଫିର୍   ଗ୍ୱାଟେମାଲା ଫିର୍   ନୋବଲ୍ ଫିର୍   ନର୍ଡମାନ୍ ଫିର୍   ଲାଲ୍ ଫିର୍   ଧଳା ଫିର୍   ପିନ୍ୟନ୍ ପାଇନ୍   ଜେଫ୍ରି ପାଇନ୍   ସ୍କଟ୍‍ସ୍ ପାଇନ୍   ପଥୁରିଆ ପାଇନ୍   ନୋର୍ଫ୍ଲକ୍ ଦ୍ୱୀପ ପାଇନ୍   ଜାୟାଣ୍ଟ୍ ସିକୋଆ, ଲେଲାଣ୍ଡ୍ ସାଇପ୍ରସ୍, ମଣ୍ଟେରେ ସାଇପ୍ରସ୍, ଇଷ୍ଟର୍ଣ୍ଣ ଜୁନିପର୍ ପରି ଗଛ ମଧ୍ୟ ବେଳେବେଳେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବା ଦେଖାଯାଏ । ନୀଳ ସ୍ପ୍ରୁସ୍, ଧଳା ସ୍ପ୍ରୁସ୍ ପରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ସ୍ପ୍ରୁସ୍ ଗଛ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । କଟା ସ୍ପ୍ରୁସ୍ ଗଛର ପତ୍ର ଶୀଘ୍ର ଶୁଖିଯାଉଥିବାରୁ ଏବଂ ଏହାର ଶୁଙ୍କ ମୁନିଆ ହୋଇଥିବାରୁ ସଜାଇବାରେ ଅସୁବିଧା ହୋଇଥାଏ । ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର କିଛି ତୋଟାରେ ଭର୍ଜିନିଆ ପାଇନ୍ ଗଛ ଦେଖାଯାଏ ଯାହା କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରେ, ତେବେ ଏହି ଗଛର ରଙ୍ଗ ଶୀତ ଋତୁରେ ସାମାନ୍ୟ ଫିକା ପଡ଼ିଯାଇଥାଏ । ବଡ଼ ଶୁଙ୍କବିଶିଷ୍ଟ ଇଷ୍ଟର୍ଣ୍ଣ ଧଳା ପାଇନ୍ ଗଛରେ ମଧ୍ୟ ସାଜସଜ୍ଜା କରିବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, ତେଣୁ କିଛି ଲୋକେ ଏହା ବ୍ୟବହାର କରିବା ନାପସନ୍ଦ କରିଥାନ୍ତି ଓ ଏହା କ୍ୱଚିତ୍ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ କ୍ୟାସୁରିନା, ଆଲୋକ୍ୟାସୁରିନା, ମଣ୍ଟେରେ ପାଇନ୍ ପ୍ରଭୃତି ଗଛ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଦକ୍ଷିଣ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ଆଲବାନୀ ୱୁଲି ବୁଦାକୁ ଗମଳାରେ ଲଗାଇ ପ୍ରତିବର୍ଷ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଶୀଘ୍ର ଝଡ଼ି ଯାଉଥିବାରୁ ଓ ଅଧିକ ଓଜନିଆ ସାଜସଜ୍ଜା ବହନ ନ କରିପାରୁଥିବାରୁ ହେମ୍‍ଲକ୍ ପ୍ରଜାତିର ଗଛ ଅନୁପଯୁକ୍ତ । କିଛି ଗଛଙ୍କୁ  ଚଳନ୍ତି କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ  ବା  ଜୀବନ୍ତ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ  ରୂପେ ବିବେଚିତ କରାଯାଏ । ଉଦ୍ୟାନରୁ ଚେର ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଛକୁ ଗମଳାରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରି ଘରେ ରଖାଯାଏ ବା ଘରର ବଗିଚାରେ ପୋତାଯାଏ । ପରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଯାଏ ଏହି ଗଛକୁ ବଡ଼ଦିନ ଉପଲକ୍ଷେ ସଜାଯାଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ପୋକଯୋକଙ୍କଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବା, ଚେର କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବା, ଜଳବାୟୁ ଓ ତାପମାତ୍ରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା ଯୋଗୁଁ ଏପରି ଗଛ ବେଶୀ ଦିନ ବଞ୍ଚି ନପାରେ । ସଠିକ୍ ରୂପେ ପୋତିଲେ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଯତ୍ନ ନେଲେ ଏହି ସବୁ ଗଛ ବହୁ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବିତ ରହିପାରନ୍ତି । ୟୁରୋପରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ବଢ଼ିଥିବା ଓ ଖୋଲା ଖୋଲା ଦିଶୁଥିବା ଗଛ ଯେଉଁଥିରୁ ଅଧିକ ସଜ୍ଜା ସାମଗ୍ରୀ ଓହଳାଇ ହେବ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଆମେରିକାରେ ବୁଦାଳିଆ ବା ଘଞ୍ଚ କିନ୍ତୁ ସଜ୍ଜା ପାଇଁ ଅଳ୍ପ ସ୍ଥାନ ରହିଥିବା ଗଛ ପସନ୍ଦ କରାଯାଏ । ପୂର୍ବେ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଜଙ୍ଗଲରୁ କାଟି ଅଣାଯାଉଥିଲା କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏଗୁଡ଼ିକୁ କୌଣସି ଉଦ୍ୟାନ ବା ତୋଟାରେ ବ୍ୟବସାୟ ପାଇଁ ଲଗାଯାଇ ବିକା ଯାଉଛି । କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନ ବା ତୋଟାରେ ଏମାନଙ୍କୁ ଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ିବାକୁ ଦିଆଯାଏ ଓ ତାହା ପରେ କାଟି ନୂତନ ବୃକ୍ଷ ରୋପଣ କରାଯାଏ । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର କୃଷି ବିଭାଗଦ୍ୱାରା ୨୦୦୭ ମସିହାରେ ହୋଇଥିବା ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଅନୁଯାୟୀ ୫୭୧୫.୦୯ ବର୍ଗ କି.ମି. ପରିମିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ୨୧୫୩୭ଟି କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ତୋଟା ରହିଥିଲା । ଗଛର ପ୍ରଜାତି ଓ କୃଷି ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁସାରେ ମଞ୍ଜି ପୋତିବାଠାରୁ ୨ ମିଟର୍ ଉଚ୍ଚତା ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛକୁ ୮-୧୨ ବର୍ଷ ସମୟ ଲାଗିଥାଏ । ପ୍ରଥମେ ବଡ଼ ଗଛମାନଙ୍କରୁ ବୀଜ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇ ଏମାନଙ୍କୁ ନର୍ସରିରେ ୩-୪ ବର୍ଷ ରଖିବା ପରେ ତୋଟା ମାଲିକମାନଙ୍କୁ ବିକି ଦିଆଯାଏ । ଗଛ କେତେ ବଢ଼ିପାରିବ ତାହା ମୃତ୍ତିକା, ଜଳବାୟୁ ଓ ଚାଷୀର ଯତ୍ନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ । କୃତ୍ରିମ ଗଛ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜର୍ମାନୀରେ ପ୍ରଥମ କୃତ୍ରିମ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ବିକାଶ ଲାଭ କରିଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ତାହାଠାରୁ ପୁରୁଣା କିଛି ଉଦାହରଣ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲ କଟାଯାଉଥିବାରୁ ବତକ ପରମାନଙ୍କୁ ସବୁଜ ରଙ୍ଗ ଲଗାଇ ଏହି ସବୁ ଗଛ ତିଆରି ହେଉଥିଲା । ଏହି ପରନିର୍ମିତ ଗଛଗଡ଼ିକ ୨ରୁ ନେଇ ୯୮ ଇଞ୍ଚ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା ଥିଲେ ଓ ୧୯୨୦ ମସିହା ବେଳକୁ ଏହି କୃତ୍ରିମ ଗଛ ସବୁ ଦୋକାନ ବଜାରରେ ମିଳୁଥିଲା । କୃତ୍ରିମ ଗଛର ଡାଳରେ କୃତ୍ରିମ କୋଳି ଲଗାଇ ସେଥିରେ ମହମବତୀ ଖଞ୍ଜିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥାଏ । ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ବହୁ ପ୍ରକାରର କୃତ୍ରିମ ସାଜସଜ୍ଜା ଓ ଶୈଳୀ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଛି ଓ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହାସଲ କରିଛି । ୧୯୩୦ ମସିହାରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ଆଡିସ୍ ବ୍ରଶ୍ କମ୍ପାନୀ ବ୍ରଶ୍‍ ବା ତୁଳୀରୁ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ୧୯୫୮ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମେ ଶିକାଗୋରେ ଆଲୁମିନିୟମ୍ ନିର୍ମିତ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଓ ପରେ ୱିସ୍କନ୍ସିନ୍‍ଠାରେ ବହୁସଂଖ୍ୟାରେ ଆଲୁମିନିୟମ୍‍ର କୃତ୍ରିମ ଗଛ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇଥିଲା । ବ୍ୟବହୃତ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‍ର ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର କରି ପଲିଭିନାଇଲ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍  (ପିଭିସି) ପରି ପଦାର୍ଥରୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଗଛ ତିଆରି କରାଯାଉଛି  । ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ପରି ପଦାର୍ଥର ପୁନର୍ଚକ୍ରଣ ବା ଜୈବବିଲୟ ହେବା ସମ୍ଭବପର ନୁହେଁ, ତଥାପି ପ୍ରାୟ ୧୦% କୃତ୍ରିମ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଭର୍ଜିନ୍ ସସ୍ପେନ୍ସନ୍ ପିଭିସି ରେଜିନ୍‍ରୁ ତିଆରି ହୁଏ । ୨୦୦୦ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅନେକ ନୂତନ ଶୈଳୀ ଓ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହୃତ ହେବାରେ ଲାଗିଲାଣି । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ଅପ୍ଟିକାଲ୍ ଫାଇବର୍ ନିର୍ମିତ ଗଛ ଅନ୍ୟତମ ଓ ଏହା ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରାୟ ପାରମ୍ପରିକ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ପରି । ଡାଲାସ୍‍ର ଏକ କମ୍ପାନୀ ହୋଲୋଗ୍ରାଫିକ୍ ମାଇଲାର୍‍ ବ୍ୟବହୃତ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ବିକ୍ରି କରିଥାଏ । କାର୍ଡବୋର୍ଡ୍  (କାଗଜ ଡବା), କାଚ, ଚୀନାମାଟି ଓ ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ନିର୍ମିତ ଗଛ ପରି ସଜ୍ଜା ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରାଯାଏ  । କିଛି ଦୋକାନୀ ଓଲଟା ଝୁଲନ୍ତା କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଲଗାଇ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ଝୁଲନ୍ତା ଗଛରେ ସାଜସଜ୍ଜା ନିକଟରୁ ଦେଖି ହୁଏ ଓ ଦୋକାନରେ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ବିକିବା ପାଇଁ ଅଧିକ ଜାଗା ମିଳେ । ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କୃତ୍ରିମ ଗଛ ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଉଠିଲେ । ପ୍ରାକୃତିକ ଅପେକ୍ଷା କୃତ୍ରିମ ଗଛ ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ, ଶସ୍ତା ଓ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ସୁବିଧାଜନକ । ପ୍ରାକୃତିକ ଗଛ ଯୋଗୁଁ ଅଗ୍ନି ବିତ୍ପାତର ଆଶଙ୍କା ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ କୃତ୍ରିମ ଗଛ ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷିରେ ସୁରକ୍ଷିତ । ୨୦୦୧ରୁ ୨୦୦୭ ମଧ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ କୃତ୍ରିମ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ବିକ୍ରି ୭୩ ଲକ୍ଷରୁ ୧୭୪ ଲକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥିଲା । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ବଡ଼ଦିନ ବେଳେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବା ସମୁଦାୟ ଗଛରୁ ୫୮% କୃତ୍ରିମ ଓ ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟରେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବା ସମୁଦାୟ ଗଛରୁ ୬୬% କୃତ୍ରିମ ଗଛ । କୃତ୍ରିମ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ପରିବେଶିକ ସମସ୍ୟା କୃତ୍ରିମ ଗଛମାନେ ପ୍ରାକୃତିକ ଗଛଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ପରିବେଶକୁ ଅଧିକ ହାନି ପହଞ୍ଚାନ୍ତି ବୋଲି କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଚାଷୀମାନେ ଅଭିଯୋଗ କରିଆସିଛନ୍ତି ।  ଆମେରିକାନ୍ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଟ୍ରି ଆସୋସିଏସନ୍  ପରି ସମିତି କିନ୍ତୁ ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ପିଭିସି କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛର ପ୍ରଚଳନକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥାନ୍ତି । ପ୍ରାକୃତିକ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଚାଷ ପରି ରୋପଣ କରାଯାଏ, କଟାଯିବା ପରେ ପୁଣି ନୂଆ ଗଛ ଲଗାଯାଏ, କଟାଗଛର ପତ୍ରଡାଳକୁ ଗୋରୁଗାଈଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । କିନ୍ତୁ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ତୋଟା ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ କୀଟନାଶକ ଔଷଧ ପ୍ରୟୋଗ କରାଗଲେ ଏହା ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ପରିବାସ ନଷ୍ଟ କରେ । କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ପାଇଁ ଲୋକେ କିଛି ବିରଳ ପାଇନ୍ ଓ କୋନିଫର୍ ଗଛ କାଟି ଦେଉଥିବାର ଅଭିଯୋଗ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରାକୃତିକ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଓ ଏହାକୁ ମୃତ୍ତିକା ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ । ପ୍ରାକୃତିକ କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଶୋଷଣ କରେ କିନ୍ତୁ କଟା ହେବା ପରେ ଏହାର ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ କମ୍ କରିବାରେ କୌଣସି ଭୂମିକା ନଥାଏ । ତେବେ କୃଷିରେ ବ୍ୟବହୃତ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଉପକରଣ ଓ ପରିବହନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଗାଡ଼ି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାନ୍ତି । ଏକ ଶୌଧରୁ ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା ଯେ ପ୍ରାକୃତିକ ଗଛ ବାର୍ଷିକ ହାରାହାରି ୩.୧ କି.ଗ୍ରା. ସବୁଜଘର ଗ୍ୟାସ୍ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବେଳେ କୃତ୍ରିମ ଗଛରୁ ତା ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନକାଳରେ ୪୮.୩ କି.ଗ୍ରା. ସବୁଜଘର ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଚଳନ୍ତି କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ କିଣି ରଖିବା ବା ଭଡ଼ାରେ ଆଣିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ । ଟିଣର ଷ୍ଟାବିଲାଇଜିଂ କାରକ ବ୍ୟବହାର କରି ପିଭିସି ପତଳା ଚଦରରୁ ଅଧିକାଂଶ କୃତ୍ରିମ ଗଛ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ପୂର୍ବେ ସୀସାର କାରକ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା । ଚୀନରେ ସୀସା ଷ୍ଟାବିଲାଇଜିଂ କାରକ ନିଷିଦ୍ଧ ଘୋଷିତ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୦୪ ମସିହାର ଏକ ଗବେଷଣା ଅନୁସାରେ ସୀସା କାରକ ବ୍ୟବହୃତ କୃତ୍ରିମ ଗଛ ବିଷାକ୍ତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଯୋଗୁଁ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତି କ୍ଷତିକାରକ । ୨୦୦୮ ମସିହାରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ସଂସ୍ଥାନର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ପିଭିସି କାଳକ୍ରମେ ଖରାପ ହେବାକୁ ଲାଗେ । ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ୫୦୦ ଲକ୍ଷ କୃତ୍ରିମ ଗଛରୁ ୨୦୦ ଲକ୍ଷ ପ୍ରାୟ ୯ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ହୋଇଯାଇଥିଲେ ଓ ଏହାର ସୀସାରେ ବିଷାକ୍ତ ପ୍ରଭାବ ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଥିଲା । ଆଉ ଏକ ଗବେଷଣା ଅନୁସାରେ ୨୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାକୃତିକ ଅପେକ୍ଷା କୃତ୍ରିମ ଗଛ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପରିବେଶ ପକ୍ଷେ ଲାଭଦାୟକ । ଧାର୍ମିକ ସମସ୍ୟା କ୍ରିସ୍ମସ୍ ଗଛ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଖ୍ରୀ. ୭୨୩ ବେଳର ଓ ଏଥିରେ ଜର୍ମାନୀରେ ସନ୍ଥ ବୋନିଫେସଙ୍କ ଜର୍ମାନୀରେ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବିଷୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଏହି କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ବୋନିଫେସ୍ ଥରେ କିଛି ପାଗାନ୍ ଉପାସକଙ୍କ ମେଳରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଓ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଏକ ସୁସଜ୍ଜିତ ଓକ୍ ଗଛ ଚାରିପଟେ ନାଚି ଏକ ଶିଶୁର ବଳି ଚଢ଼ାଇବାର ପ୍ରସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି । ବୋନିଫେସ୍ ଏକ କୁରାଢ଼ି ଧରି ଯୀଶୁଙ୍କ ନାମ ନେଇ ଗୋଟିଏ ଚୋଟରେ ଗଛଟିକୁ କାଟି ଦେଲେ ଯାହା ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଚକିତ କରିଦେଇଥିଲା । କଟା ଗଛ ପଛରେ ଏକ ଛୋଟ ଫିର୍ ଗଛ ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇଥିଲା । ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ଏହି ଛୋଟ ଗଛଟି ଚିରହରିତ୍ ହେବ ଓ କେବେ ମରିବ ନାହିଁ ବୋଲି ବୋନିଫେସ୍ କହିଥିଲେ । ଗଛଟିର ଶୁଙ୍କଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ର ସ୍ୱର୍ଗର ଦିଗକୁ ସୂଚୀତ କରୁଛି । ତେଣୁ ପାଗାନ୍ ସଂସ୍କୃତିର ଏହି ପ୍ରଥା ଯୀଶୁଙ୍କ ନାମ ବହନ କରି ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଗଲା ।