ବନ୍ୟା ନାମ ଦିଆଯାଏ ଯେତେବେଳେ ଜଳ ସୀମା ବ‌ହିର୍ଭୁତ ହୋଇ ସାଧାରଣ ଶୁଖିଲା ଭୂମିକୁ ଜଳ ପ୍ଲାବନ କରେ । ୟୁରୋପିଆନ୍ ୟୁନିଅନ୍ ଫ୍ଲଡ଼ ଡାରେକ୍ଟିଭ୍‌ର ସଂଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ  'ସାଧାରଣ ଅଣପ୍ଳାବିତ ଭୂମି ଜଳଦ୍ୱାରା ପ୍ଲାବିତ ହେଲେ ବନ୍ୟା କୁହାଯାଏ । ସମୁଦ୍ର ଲହରୀର ଅନ୍ତଃ-ପ୍ରହାହକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବ‌ହ‌ମାନ ଜଳ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ଜଳାଶୟ ମଧ୍ୟରେ ନ‌ଦୀ ଓ ହ୍ରଦ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗି ବା କୂଳ ଲଙ୍ଘନ କରି କିଛି ଜଳ ତାହାର ସୀମା ବ‌ହିର୍ଭୁତ ହୁଏ କିମ୍ବା ବର୍ଷା ଜଳ ଜମି ସୀମା ଲଙ୍ଘନ କରିଲେ ବନ୍ୟା ହୁଏ । ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁସାରେ ବରଫ ତରଳି ବା ଭୂସ୍ଖଳନ ହୋଇ ହ୍ରଦ ବା ଅନ୍ୟ ଜଳାଶୟର ଜଳ ମାତ୍ରା ବଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି ବା ଗୃହପାଳିତ ପଶୁମାନଙ୍କର କ୍ଷୟକ୍ଷତି ନ ହେଲେ ବନ୍ୟା ହିସାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ ନାହିଁ । ନ‌ଦୀର ଜଳ ଧାରଣ କ୍ଷମତାଠାରୁ ଅଧିକ ଜଳ ପ୍ରବାହ ହେଲେ, ବିଶେଷତଃ ନ‌ଦୀ ବାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଥିଲେ ବା ଅଙ୍କାବଙ୍କା ପ୍ରବାହ ଥିଲେ ବନ୍ୟା ସମ୍ଭାବନା ହୁଏ । ବନ୍ୟା ପ୍ଳାବନ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଘର ଓ ବ୍ୟବସାୟ ଥିଲେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ । ବନ୍ୟା ସମୟରେ ସ୍ଥାନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ କ୍ଷତି ଟଳିଯାଏ । ଲୋକମାନେ ନ‌ଦୀ ପାଖରେ ବାସ କରିବାର କାରଣ; ସେହି ସ୍ଥାନ ଗୁଡ଼ିକ ସମତଳ ଓ ଉର୍ବର ଓ ଏହାକୁ ପଥ ହିସାବରେ ବ୍ୟବ‌ହାର କରି ସୁବିଧାରେ ଯିବା ଆସିବା କରନ୍ତି ତ‌ଥା କଳକାରଖାନା ବେପାର ଓ କିଣାବିକା ହୁଏ । ବନ୍ୟା ଧୀରେ ବା ଶୀଘ୍ର  ହୋଇପାରେ । ଏହା ବିଶେଷ ବର୍ଷା ଲକ୍ଷଣ ନ ଥାଇ କିଛି ମିନିଟ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇପାରେ । ଅଧିକନ୍ତୁ ବନ୍ୟା ସ୍ଥାନୀୟ ହୋଇପାରେ କିମ୍ବା ବିରାଟ ଧରଣର ହୋଇପାରେ । ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପତ୍ତି ଇଂରାଜୀରେ ବନ୍ୟାକୁ ଫ୍ଲଡ଼୍  କୁହାଯାଏ ଯାହା ପୁରୁଣା ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦ ରୁ ନିଆଯାଇଛି  (ତୁଳନା - ଜର୍ମାନୀ ଭାଷାରେ , ଡଚ୍ ଭାଷାରେ ଆସିଛି , ରୁ; ଲାଟିନ୍ ଭାଷାରେ , ). ଅନେକ ଜାତିର ସଂସ୍କୃତିରେ ଭଗବାନ ସଭ୍ୟତାକୁ ନଷ୍ଟ କରି ପୁନର୍ନିମାଣ କରିବାକୁ ଏହାକୁ ପଠାଇବା କଥା ଲେଖାଅଛି  । କାରଣ ଓ ପ୍ରକାର ବର୍ଷାକୃତ ସମତଳ ସ୍ଥାନ ଓ ନିମ୍ନ ବା ତଳିଆ ଜଳ‌ଯୁକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳର ଅଧିକ ଜଳ ଧାରଣ ଶକ୍ତି ନ ଥାଏ ଓ ଏଠାରୁ ଜଳ ଶୀଘ୍ର ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇ ପାରେନାହିଁ । କଙ୍କ୍ରିଟ୍ ଓ ବରଫାବୃତ ସ୍ଥାନରେ ଜଳ ଶୋଷଣ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ । ଏହି କାରଣରୁ ଏଠାରେ ବର୍ଷା ହେଲେ ଶିଘ୍ର ବନ୍ୟା ହୁଏ । କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ହେଲେ ଓ ଏହି ସ୍ଥାନର ଜଳ ନିଷ୍କାସନ କ୍ଷମତା ନ ଥିଲେ ଫ୍ଲାସ ବନ୍ୟା ହୁଏ । କ୍ଷେତମାନଙ୍କରେ ଅଧିକ ବର୍ଷା ହେଲେ କାଦୁଆ ବନ୍ୟା ହୁଏ ଓ ମାଟି ଜଳରେ ଭାଷିଯାଏ । ନ‌ଦୀକୃତ ନ‌ଦୀମାନଙ୍କରେ ଜଳ ପତନ ବିଭିନ୍ନ ହାରରେ କିଛି ମିନିଟରୁ କିଛି ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ଉତ୍ସରୁ ଜଳ ପ୍ରବାହ ପରିମାଣ ଅନୁସାରେ ବଢ଼ିଯାଏ । ଅଧିକ ବର୍ଷା ହେଲେ, ବରଫ ତରଳିଲେ, ମୌସୁମୀ ଆସିଲେ ଝଡ଼ ହେଲେ ବନ୍ୟା ହୁଏ । ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ପଥରେ ଭୂସ୍ଖଳନ, ଭଗ୍ନ ପଦାର୍ଥ ଓ ବରଫ ଜମି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ୟା ହୁଏ । ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନ ଭାଗ ଜଳମଗ୍ନ ହେବା ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ । ମୁହାଁଣ ଓ ସମୁଦ୍ର ତଟ ମୁହାଁଣ‌ଠାରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ଢେଉ ସ‌ହ ପବନ ଓ ନିମ୍ନ ବାୟୁ ଚାପ ମିଶିଯାଇ ବନ୍ୟା କରାଏ ଓ ତାହା ସ‌ହିତ ନ‌ଦୀରେ ଉଜାଣି ଜଳରାଶି ବନ୍ୟା ବିତ୍ପାତ କରେ । ସାମୁଦ୍ରିକ ଝଡ଼, ସୁନାମି କିମ୍ବା ଟ୍ରପିକାଲ ତୋଫାନ ହେଲେ ସମୁଦ୍ର ଜଳ ବନ୍ଧ ଲଙ୍ଘି ଆସି ବନ୍ୟା କରାଏ । ଟ୍ରପିକାଲ ହେଉ ବା ନନ୍-ଟ୍ରପିକାଲ ଝଡ଼ ହେଉ ଏହି ଗୃପରେ ନିଆଯାଏ । ଶହରୀ ବନ୍ୟା ଶହରମାନଙ୍କରେ ଖୁନ୍ଦି ହୋଇ ଅନେକ ଘର ତୋଳାହେବାରୁ ଓ ଉପ‌ଯୁକ୍ତ ନାଳ ଅଭାବ ଯୋଗୁ ବର୍ଷା ସମୟରେ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ନ ହୋଇ ପାର ବନ୍ୟା ହୁଏ । କେତେକ ସମୟରେ ବରଫ ତରଳିବା ଯୋଗୁ ବା ଅତ୍ୟଧିକ ସାମୟିକ ବର୍ଷା ଯୋଗୁ ହେଉ, କୌଣସି ଜଳାଶୟ ପାଖରେ ନ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଶହରୀ ବନ୍ୟା ହୁଏ । ନାଳ ମଧ୍ୟ ଦେଇ, ପାଇଖାନା ଦେଇ, ଜଳ କାନ୍ଥ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଝରେଇ ଘରେ ଜଳ ପ୍ରବେଶ କରେ । ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଶହରରେ ବନ୍ୟା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧୁନା ଏହାର କାରଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଗବେଷଣା ଚାଲିଛି । କେତେକ ଗବେଷକ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହ ଓ ରାସ୍ତା ଉପରେ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥକୁ ଅନୁଶୀଳନ କରିଛନ୍ତି । ଆଉ କେତେକ ସୁବିଧାରେ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଯାହାହେଉ କୁଇନ୍ସଲ୍ୟାଣ୍ଡ ବନ୍ୟା ପରେ ହୋଇଥିବା ଅନୁଶୀଳନରେ ଦେଖାଯାଇଛି ଯେ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହ, ଜଳ ଗଭୀରତା, କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗତି ଜଳ ଗଭୀରତା ପ୍ରଭାବ ପକେଇବା ନିମନ୍ତେ ଦାୟୀ କରିହେବନି । ଅନେକ ମଇଳା ଗଦା ଜମାହୋଇ ଜଳ ପ୍ରବାହର ଗତିକୁ ଧିମା କରିଦେବା କଥା ଏହି ଅନୁଶୀଳନ ବିଚାରକୁ ନେଇନାହିଁ ।