ଲେଖା ଚାଲିଛି... ନିର୍ମଳ ମୁଣ୍ଡା  (୧୮୯୩ - ୨ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୭୩) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନା ସଂଗ୍ରାମୀ, ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ସୈନିକ, କୃଷକ ନେତା ତଥା ରାଜନେତା ଥିଲେ  । ସେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବିଭିନ୍ନ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଜଣେ ଆଦିବାସୀ ନେତା ଭାବରେ ଆଦିବାସୀ ଜନଜାତିର କଲ୍ୟାଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କାମ କରିଥିଲେ । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ନିର୍ମଳ ୧୮୯୩ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ-ଭାରତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗଙ୍ଗପୁର ରାଜ୍ୟର ବର୍ତ୍ତୋଲି ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ନାମ ମାରାଃ ମୁଣ୍ଡା ଓ ମାଆଙ୍କ ନାମ ଗମି ମୁଣ୍ଡା । ବର୍ତ୍ତୋଲିରେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଏହାପରେ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷାଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ସେ ରାଜଗାଙ୍ଗପୁର ଯାଇଥିଲେ । ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ସେ କରଞ୍ଜୋ  (ବର୍ତ୍ତମାନ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ) ଯାଇଥିଲେ  । ଏହାପରେ, ୧୯୧୭ ମସିହାରେ, ସେ ରାଞ୍ଚି ସ୍ଥିତ ଜିଇଏଲ୍ ଚର୍ଚ୍ଚ ହାଇସ୍କୁଲରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ହାଇସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ିବା ସମୟରେ ସେ ବ୍ରିଟିଶ ସୈନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୭ ନଭେମ୍ବର ୧୯୧୭ରେ ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଫ୍ରାନ୍ସ ଗ୍ରସ୍ତ କରିଥିଲେ । ଜୁଲାଇ ୧୯୧୯ରେ, ସେ ବର୍ତ୍ତୋଳି ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲେ । ଗଙ୍ଗପୁରରେ ମୁଣ୍ଡା ଆନ୍ଦୋଳନ ୧୯୨୯ ମସିହାରୁ ୧୯୩୫ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗପୁରରେ ଜମିର ରାଜସ୍ୱ ଉଦ୍‌ବେଗଜନକ ହାରରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା । ଉପେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଘୋଷ ସେଟଲ୍‌ମେଣ୍ଟ  (୧୯୨୯-୧୯୩୧) ଓ ଇନ୍ଦ୍ରବିଳାସ ମୁଖାର୍ଜୀ ସେଟଲ୍‌ମେଣ୍ଟ  (୧୯୩୨-୧୯୩୫) ଆଦିବାସୀ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସନ୍ତୋଷର ସୂତ୍ରପାତ କରାଇଥିଲା  । ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ମୁଖାର୍ଜୀ ବୁଝାମଣା ପରେ ବେଠି ଓ ବେଗାରୀ  (ଭଡ଼ାଟିଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟକୁ ବିନା ଦରମାରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶ୍ରମ ସେବା) ବଦଳରେ ଉପର ଜମିକୁ ଆକଳନରୁ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଥିଲା  । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅନୁଭବ କରାଗଲା ଯେ ବେଠି ଓ ବେଗାରୀ ପ୍ରଥା କେବଳ ସାମାନ୍ୟ ରାସ୍ତା ମରାମତି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି । ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ସମୟରେ କାମ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଥିବାରୁ ବେଠି ଓ ବେଗରୀ ଅନେକ ସମୟରେ ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟାଚାର କରାଯାଉଥିଲା । ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ବେଠି ଓ ବେଗରୀ ବଦଳରେ ଭଡ଼ା ଆକଳନରୁ ଉପର ଜମି ଛାଡ଼ିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ସମସ୍ତ ଜମି ଭଡ଼ା ବାବଦରେ ଆକଳନ କରାଯାଇଥିଲା । ଆଦିବାସୀ ଅସନ୍ତୋଷ ପଛରେ ଏହା ହିଁ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଥିଲା । . 1938, . ,.   . , . ଅମକୋ ସିମକୋ ନରସଂହାର  . 25 1939,  " ?" . ,. ,. 49 . , 15 1947. , . ଗଙ୍ଗପୁରରେ ପ୍ରଜା ମଣ୍ଡଳ ଆନ୍ଦୋଳନ ,    '  . ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ୧୯୫୭ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ହୋଇଥିବା ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନରେ, ସେ ଜଣେ ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବରେ ବିଶ୍ରା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିଥିଲେ । ଏହି ନିର୍ବାଚନରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ସେ ୨ୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ବିଧାନ ସଭାରେ, ସେ ୧୯୫୭ ମସିହାରୁ ୧୯୬୧ ଯାଏଁ ବିଧାନ ସଭାର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଶେଷ ହେବାଯାଏଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୭୨ ମସିହାରେ, ତତ୍‌କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଯୋଗଦାନ ପାଇଁ ତାମ୍ର ପତ୍ର ସମ୍ମାନରେ ଭୂଷିତ କରିଥିଲେ । ୧୯୭୩ ମସିହାର ଜାନୁଆରୀ ୨ ତାରିଖରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ । ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ୨୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୪ରେ, ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାରେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ୨୦୧୭ ମସିହାରେ, ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ । ସ୍ମୃତି ବେଦବ୍ୟାସ ଛକଟଃଅରେ ନିର୍ମଳ ମୁଣ୍ଡାଙ୍କର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଆଯାଇଛି ।