ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରାଣୀ ଭୋଇ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷକ ଓ ଓଡ଼ିଆ-ଭାଷୀ ଦଳିତ ଲେଖକ । ସେ ଦଳିତ ଚେତନା ସମ୍ବଳିତ ତାଙ୍କର ସମକାଳୀନ ଓଡ଼ିଆ କବିତା ରଚନା ନିମନ୍ତେ ଜଣାଶୁଣା । ଓଡ଼ିଆ ଦଳିତ ସାହିତ୍ୟକୁ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ନିମନ୍ତେ ସେ ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମ ସାବିତ୍ରୀବାଇ ଫୁଲେ ପୁରସ୍କାର ଲାଭକରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ କବିତାରେ ସେ ଦଳିତ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ ଭିତରେ ବିବାଦ ବଦଳରେ ଏକତା ବଳରେ ଦଳିତ ଓ ଅବହେଳିତ ବର୍ଗଙ୍କ ସାମାଜିକ ଅସ୍ମିତାର ଆଲୋଡ଼ନ ବାବଦରେ ତଥା ବ୍ରାହ୍ମଣବାଦ ବିରୋଧରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନୀ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରାଣୀ ଭୋଇ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଘାଗୁର୍ଲି ନୋଡାଲ ସରକାରୀ ଉଚ୍ଚପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକରନ୍ତି । ସେ ପୂର୍ବରୁ ବାଲିପଟା ଉଚ୍ଚପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଥିଲେ । ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟ ପରିଷଦ ବଲାଙ୍ଗୀର ଶାଖାର ଜଣେ ସଦସ୍ୟ । ସେ ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲାର ପାଟଣାଗଡ଼ଠାରେ ରହନ୍ତି । ସାହିତ୍ୟ ରଚନା ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରାଣୀ ଭୋଇ ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟିକ କୃତିରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗେନିଭା ଅନୁଭୂତିକୁ ଆଧାର କରି ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନରେ ଜାତିଭିତ୍ତିକ ଭେଦଭାବର ବିଶଦ୍ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।  "ଚମାର ଝିଅ"  ଏବଂ  "ସ୍କୁଲରେ ଜାତିବାଦ"  ନାମକ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଜଣାଶୁଣା କବିତାରେ ସେ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମେତ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣବାଦୀ ବିଚାରଧାରାର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଭାବ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛନ୍ତି । ଏହି କବିତାଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ଅନୂଦିତ ହୋଇ ଅନେକ ପତ୍ରପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି ।  "ସ୍କୁଲରେ ଜାତିବାଦ" ରେ ସେ ସ୍କୁଲ ଭୋଜି ସମୟରେ ଜାତିଭିତ୍ତିକ ଅପମାନର ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅନୁଭୂତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଉଚ୍ଚ ଜାତିର ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଯାଜ୍ଞସେନୀଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥିବା ବେଳେ କବିଙ୍କ ଜାତି ଜଣାପଡ଼ିଛି ଫଳରେ ଯାଜ୍ଞସେନୀ ନିଜ ଆସନ ବଦଳାଇ ବିଧିବଦ୍ଧ ଭାବରେ ନିଜକୁ ସଫା କରିଥିଲେ । ଏଭଳି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ମାନସିକତାର ଥିବା ବେଳେ ଶିକ୍ଷାରେ ନ୍ୟାୟ ଦେବାର ସମ୍ଭାବ୍ୟତାକୁ ନେଇ କବି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି ।