ଅମୃତା ଦେବୀ  (ବେନିୱାଲ) ରାଜସ୍ଥାନର ଖେଜାର୍ଲି ଗ୍ରାମର ବାସିନ୍ଦା ଥିଲେ  । ନିଜ ଗ୍ରାମର ବୃକ୍ଷ ଗୁଡିକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯାଇ ସେ ନିଜ ଜୀବନର ବଳିଦାନ ଦେଇଥିଲେ । ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପରିପେକ୍ଷୀରେ ତାଙ୍କ ନାମ ପ୍ରାୟତଃ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ ଜୀବନ ଅମୃତା ଦେବୀଙ୍କ ଜନ୍ମତିଥି ଅଜ୍ଞାତ । ସେ ରାଜସ୍ଥାନର ଖେଜାର୍ଲି ଗ୍ରାମର ବାସିନ୍ଦା ଥିଲେ । ଗ୍ରାମର ନାଁଟି ସେଠି ପ୍ରଚୁର ସଂଖ୍ୟାରେ ଥିବା ଖେଜ୍ରି ବୃକ୍ଷ   ନାମାନୁସାରେ ହୋ‍ଇଛି । ଅମୃତା ଦେବୀଙ୍କର ତିନି ଝିଅ ଥିଲେ: ଆସୁ, ରତ୍ନି ଓ ଭାଗୁ । ଚିପ୍‌କୋ ଆନ୍ଦୋଳନ ଅମୃତା ଦେବୀଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ପ୍ରଥମ କରି ବୃକ୍ଷ ବଞ୍ଚାଇବା ଲାଗଇ ଚିପ୍‍‍କୋ ଆନ୍ଦୋଳନର ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଇତିହାସ ଅନୁସାରେ ୧୭୩୦ ମସିହାର ଭାଦ୍ରବ ମାସ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦଶମ ଦିନ  (ମଙ୍ଗଳବାର) ଦିନ ଅମୃତା ଦେବୀ ନିଜ ଘରେ ଥିବା ବେଳେ କିଛି କୋଳାହଳ ଶୁଣିଲେ  । ସେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ପ୍ରକୃତରେ ମାରୱାଡ୍  (ଯୋଧପୁର)ର ଶାସକ ମହାରାଜ ଅଭୟ ସିଂହଙ୍କ ଲୋକ ଗ୍ରାମର ଖେଜ୍ରି ଗଛ କାଟିନେବା ଲାଗି ଆସିଛନ୍ତି  । ରାଜାଙ୍କ ନୂଆ ପ୍ରାସାଦ ତିଆରି ଲାଗି ଚୂନ ପୋଡିବା ଲାଗି ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଜାଳ ହୋ‍ଇଥାନ୍ତା । ଥର୍ ମରୁଭୂମି ପରି ଥୁଣ୍ଟା ଅଞ୍ଚଳରେ ଖେଜାର୍ଲି ଗ୍ରାମରେ ଏତେ ସଂଖ୍ୟକ ବୃକ୍ଷ ଥିବାରୁ ରାଜାଙ୍କ ଲୋକ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ । ଆନ୍ଦୋଳନର ଅୟମାରମ୍ଭ ଅମୃତା ଦେବୀ ବିଶ୍ନୋ‌ଈ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ଥିଲେ । ଧର୍ମର ୨୯ଟି ନିୟମଗୁଡିକରୁ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି କଞ୍ଚା ବା ଜୀଅନ୍ତା ଗଛ ନ କାଟିବାର । ଏଣୁ ସେ ଗଛକଟାର ବିରୋଧ କଲେ । ରାଜାଙ୍କ ଲୋକ କହିଲେ ଯେ ଯଦି ସେ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ଗଛ ନ କାଟନ୍ତୁ ତେବେ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଲାଞ୍ଚ ଦେବାକୁ ପଡିବ । କିନ୍ତୁ ଏପରି କରିବା ନିଜ ଧର୍ମବିଚାରକୁ ଅପମାନ କରିବା ହେବ ବୋଲି ଭାବି ସେ ଲାଞ୍ଚଦେବାକୁ ମନା କରିଦେଲେ । କିନ୍ତୁ ଗଛଗୁଡିକର ସୁରକ୍ଷାଲାଗି ସେ ଯେ ଦୃଢପ୍ରତିଜ୍ଞ ତାହା ମଧ୍ୟ ଜଣାଇଦେଇ କହିଥିଲେ  "                      "  (ଯଦି ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ବଞ୍ଚିବା ଲାଗି ଜଣକର ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପଡେ, ତେବେ ତାହାର ବି ମୂଲ୍ୟ ଅଛି ) ଏପରି କହି ସେ ଗଛକୁ କାଟିବାରୁ ରୋକିବା ଲାଗି ଗୋଟିଏ ଗଛକୁ କୁଣ୍ଢାଇ ଧରିଲେ  । ଏଇଠୁ ହିଁ  ଚିପ୍‌କୋ  ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି । ଗଛ କାଟିବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ହେବ ବୋଲି ସେ ଦାବୀ କଲେ । ଆଶା କରିଥିଲେ ଏହାଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ସେବକମାନେ ନିବୃତ୍ତ ହେବେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଷ୍ଠୁର ଲୋକଙ୍କ କୁରାଢୀ ଚୋଟରେ ଅମୃତା ଦେବୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଗଣ୍ଡିରୁ ଅଲଗା ହୋ‍ଇଗଲା । ନିଜ ମାଆଙ୍କ ପଦାନୁସରଣରେ ତାଙ୍କ ତିନି ଝିଅ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣ ଦେଲେ । ଆନ୍ଦୋଳନ ତେଜିଲା ଅମୃତା ଦେବୀଙ୍କ ବଳିଦାନ କଥା ବିଜୁଳି ବେଗରେ ଆଖପାଖ ଗାଁକୁ ଖେଳି ଗଲା । ସେ ଗାଁ ଛଡା ଆଉ ୮୩ଟି ବିଶ୍ନୋ‍ଈ ଗାଁର ଲୋକେ ଏକାଠି ହେଲେ । ଚାରିଟି ଜୀବନର ବଳିଦାନ ପରେ ବି ଗଛକଟା ଚାଲୁ ରହିଥିବାରୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଗଲା ଯେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅମୃତା ଦେବୀଙ୍କ ଭଳି ଗଛକୁ କୁଣ୍ଢାଇ ଧରିବେ । ଗୋଟିଏ ଗଛ ପିଛା ଜଣେ ବିଶ୍ନୋ‌ଈ ପ୍ରାଣ ଦେବ । ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଥମେ ବୁଢ଼ା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ନିଜର ଜୀବନ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଫଳାଫଳ କିଛି ହେଲାନାହିଁ । ବରଂ ରାଜାଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀର ମୁଖିଆ  ହାକିମ  ଓଲଟି କହିଲେ ଯେ ବୁଢ଼ାମାନଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ ବିଶ୍ନୋ‌ଈମାନେ ନିଜ ନିଜ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଭାର କମେଇ ଦ‍ଉଛନ୍ତି । ପରେପରେ ଯୁବକ, ଯୁବତୀ ଏପରିକି ବାଳୁତ ପିଲାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଜୀବନ ଦେଲେ । ଏପରି ମାତ୍ରାରେ ଗଣହତ୍ୟା ହେଲା ଯେ ଶେଷକୁ ରାଜାଙ୍କ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଜ କାମ ରୋକି ଯୋଧପୁର ଫେରିଯିବାକୁ ହେଲା । ସେଯାଏ ସର୍ବମୋଟ ୩୬୩ ଜଣ ବିଶ୍ନୋ‌ଈ ବୃକ୍ଷର ସୁରକ୍ଷା ଲାଗି ଶହୀଦ୍ ହୋ‍ଇଥିଲେ । ଏହା ଶୁଣିବା ପରେ ମହାରାଜ ଆଉ ଗଛକଟା ବନ୍ଦ କରିବା ଲାଗି ଆଦେଶ ଦେଲେ । ଅମୃତା ଦେବୀ ବିଶ୍ନୋ‌ଈ ପୁରସ୍କାର ରାଜସ୍ଥାନ ଓ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ସରକାରଙ୍କ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ଅମୃତା ଦେବୀ ବିଶ୍ନୋ‌ଈ ପୁରସ୍କାର ଆରମ୍ଭ କରିଛଅନ୍ତି । ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ଲାଗି ଅବଦାନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କୁ ୨୫୦୦୦ ଟଙ୍କା ଓ ପ୍ରଶସ୍ତିପତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ । ୧୯୯୯ରେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ଲାଗି ସ୍ୱର୍ଗତ ଶ୍ରୀ ରାମନାରାୟଣ କଡୱାସରାଙ୍କୁ ଏହି ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ।