ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି  (ଇଂରାଜୀରେ , ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ ) ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ମଧ୍ୟମାକୃତିର ଏକ ବଣୁଆ ବିଲେଇ  । ୨୦୧୬ ମସିହା ପରଠାରୁ ତାଲିକାରେ ଏହି ଜୀବକୁ ସଙ୍କଟାଭିମୁଖୀ  ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି । କିଛି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଆର୍ଦ୍ରଭୂମି ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳାଶୟ ହ୍ରାସ ପାଉଥିବାରୁ ଏହି ବିଲେଇ ପ୍ରଜାତିଙ୍କ ଅସ୍ଥିତ୍ୱ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ନଦୀ, ଝରଣା, ପ୍ରାକୃତିକ ନାଳ, ଅଶ୍ୱଖୁରାକୃତି ହ୍ରଦ, ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ଭୂମି, ତ୍ରିକୋଣଭୂମିସ୍ଥ ଲୁଣା ହେନ୍ତାଳ ବନ ପରି ଆର୍ଦ୍ରଭୂମି ସଂଲଗ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପରିବାସରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ବାସ କରିଥାନ୍ତି । ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାଦେଶିକ ପଶୁ । ବର୍ଗୀକରଣ ୧୮୩୩ ମସିହାରେ ଭାରତରୁ ମିଳିଥିବା ଏକ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିର ଛାଲର ବୈଜ୍ଞାନିକ ବିବରଣୀ ଦେଇ ଏଡ୍ୱାର୍ଡ୍ ଟର୍ଣ୍ଣର୍ ବେନ୍ନେଟ୍ ପ୍ରଥମେ ଏହି ଜୀବ ପାଇଁ ଫେଲିସ୍ ଭିଭେରିନସ୍   ନାମର ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଥିଲେ । ଏସିଆରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଚିତାଦାଗଯୁକ୍ତ ବଣୁଆ ବିଲେଇଙ୍କ ପ୍ରଜାତିର ସାଧାରଣ ନାମ ରଖିବାକୁ ଯାଇ ୧୮୫୮ ମସିହାରେ ନିକୋଲାଇ ସେୱେର୍ତୋଜ୍ ପ୍ରାୟୋନେଲୁରସ୍   ନାମର ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ । ପଶ୍ଚିମ ଜାଭାର ଉତ୍ତର ଉପକୂଳରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିର ନମୁନାର  (ଯାହାର ଖପୁରୀର ଆକାର ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡର ପ୍ରଜାତିଠାରୁ ଛୋଟ) ବିବରଣୀ ଦେଇ ହେନ୍ରି ଜ୍ୟାକବ୍ସ ଭିକ୍ଟର୍ ସୋଡି ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ଫେଲିସ୍ ଭିଭେରିନସ୍ ରାଇଜୋଫୋରିୟସ୍   ନାମର ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଥିଲେ  । ପ୍ରଜାତି ବିବର୍ତ୍ତନ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିଙ୍କ କୋଷିକା ନମୁନାର ପ୍ରଜାତି-ବିବର୍ତ୍ତନ ବିଶ୍ଳେଷଣରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ପ୍ରାୟ ୩୮.୨ରୁ ୧୭.୪ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଏହି ପ୍ରଜାତିଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ମୂଳ ବିଡ଼ାଳ ବଂଶର ବିବର୍ତ୍ତନ ପଥରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କଠାରେ ଏକ ଜିନ୍‍ଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ପରିଦୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା । ଆକୃତି ଓ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରାୟୋନେଲୁରସ୍ ବିଲେଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ସର୍ବବୃହତ ଜୀବ । ଏହାର କର୍କଶ ଲୋମ ଅଲିଭ୍-ପାଉଁଶିଆ କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଉଁଶିଆ ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ । ଏହି ବିଲେଇ କାନ୍ଧ ପାଖରେ ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର ପଟାଦାଗ ଓ ଦେହର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଛୋଟ ଚିତା ଦାଗ ସବୁ ରହିଥାଏ । ଏହାର କାନ ଛୋଟ ଏବଂ ଗୋଲାକାର । କାନ ପଛ ପଟେ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଦାଗ ରହିଥାଏ । ଏହାର ଗାଲରେ ଦୁଇଟି ପଟାଦାଗ ଥାଏ । ଆଖି ଉପରୁ ଦୁଇ କାନ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଚାରିଟି ପଟାଦାଗ କାନ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥାଏ । ପେଟର ତଳ ପଟ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଓ ବେକ ପାଖରେ ଦୁଇ ଧାଡ଼ି ଦାଗମାନ ରହିଥାଏ । ଏହାର ଲାଞ୍ଜଟି ଛୋଟ ଓ ଲାଞ୍ଜର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମୁଣ୍ଡରୁ ନିତମ୍ବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶରୀର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ପ୍ରାୟ ଅଧା । ଲାଞ୍ଜର ମୂଳ ଦାଗଯୁକ୍ତ ଓ ଲାଞ୍ଜର ଅଗ୍ରାଂଶରେ କୁଣ୍ଡଳାକାର ଦାଗ ରହିଥାଏ । ପେଟ ତଳ ଲୋମ ଲମ୍ବାଳିଆ ଓ ସେଥିରେ କିଛି ଦାଗ ରହିଥାଏ । ପୋଷା ବିଲେଇ ଆକାରର ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଗୁଣ ଆକୃତିବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଜୀବର ଦେହଟି ମାଂସପେଶୀ ଭରା ଏବଂ ଏହାର ଗୋଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ ବା ମଧ୍ୟମାକାର । ଏହାର ମୁହଁଟି ସାମାନ୍ୟ ଲମ୍ବାଳିଆ । ମାଛରଙ୍କା ବିଲେଇର ମୁଣ୍ଡରୁ ନିତମ୍ବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୫୭-୭୮ ସେଣ୍ଟିମିଟର ଏବଂ ଏହାର ଲାଞ୍ଜର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୨୦-୩୦ ସେଣ୍ଟିମିଟର । ମାଈ ବିଲେଇଗୁଡ଼ିକ ୫.୧-୬.୮ କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଏବଂ ଅଣ୍ଡିରା ବିଲେଇଗୁଡ଼ିକ ୮.୫-୧୬ କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଓଜନବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଭୌଗୋଳିକ ବିତରଣ ଓ ପରିବାସ ଭୌଗୋଳିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିମାନେ ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ । ହିମାଳୟ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀର ପାଦଦେଶର ଭାରତ ଓ ନେପାଳର ତେରାଇ ଅଞ୍ଚଳରେ, ପୂର୍ବ ଭାରତ, ବଙ୍ଗଳାଦେଶ ଓ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଆଦି ଦେଶରେ ଏମାନେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି । ମାଲେସିଆ ଉପଦ୍ୱୀପ, ଭିଏତନାମ ଓ ଲାଓସରେ ଏମାନେ ରହିଥିବାର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତଥ୍ୟ ମିଳିନାହିଁ । ଆର୍ଦ୍ରଭୂମି, ଅଶ୍ୱଖୁରାକୃତି ହ୍ରଦମାନଙ୍କ ନିକଟସ୍ଥ ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ଜମି, ପଙ୍କମୟ ସ୍ଥାନ, ଜୁଆରିଆ ନଦୀନାଳ ଓ ଲୁଣା ହେନ୍ତାଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ । ଛୋଟ ଓ ଦ୍ରୁତ ପ୍ରବାହବିଶିଷ୍ଟ ନଦୀନାଳ ପାଖରେ ଏମାନେ କମ୍ ସଂଖ୍ୟାରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଏହି ବିଲେଇର ଉପସ୍ଥିତି ନିମ୍ନ ଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ହିଁ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଇଛି । ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ପାକିସ୍ତାନର ସିନ୍ଧ ପ୍ରଦେଶରେ ଛୋଟିଆରି ବନ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ରହିଥିବା ତଥ୍ୟ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସିଥିଲା । ନେପାଳର ତେରାଇ ଅଞ୍ଚଳର ବରଦିଆ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ, ଚିତୱନ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ, ପାର୍ସା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଏବଂ କୋଶି ଟାପୁ ବନ୍ୟଜୀବ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିର ଉପସ୍ଥିତି ରହିଥିବା ବିଷୟ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି । ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିର ଉପସ୍ଥିତି ରହିଥିବା ବିଷୟ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି: ରନ୍ଥାମ୍ବୋର ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟ, ଦୁଧୱା ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଓ ବାଲ୍ମିକୀ ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟ, ସୁର ସରୋବର ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ, ପ୍ରଭୃତିରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ଦେଖାଯାନ୍ତି । ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ବାହାରେ, ସୁନ୍ଦରବନର ଲୋଥିଆନ୍ ଦ୍ୱୀପ ବନ୍ୟଜୀବ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ, ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଲେଇ ପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାର ଭିତରକନିକା ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ଓ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ବାହାରେ ଥିବା କିଛି ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶର କୋରିଂଗା ବନ୍ୟଜୀବ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଓ କୃଷ୍ଣା ବନ୍ୟଜୀବ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଓ ସଂଲଗ୍ନ ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲମାନଙ୍କରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିର ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି । ବଙ୍ଗଳାଦେଶୀ ଖବରଗାଗଜରେ ପ୍ରକାଶିତ ସମ୍ବାଦ ଅନୁସାରେ ବଙ୍ଗଳାଦେଶର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଜିଲ୍ଲାରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ରହନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଏମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ସଙ୍କଟାପନ୍ନ । ୨୦୧୦ ଜାନୁଆରୀ ମାସରୁ ୨୦୧୩ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ୩୦ଟି ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ନିହତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ବ୍ରହ୍ମଦେଶରେ ଈରାବତୀ ନଦୀର ତ୍ରିକୋଣଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିର ଉପସ୍ଥିତି ବିଷୟ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଇଛି । ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡର ଖାଓ ସାମ୍ ରୋଇ ୟୋତ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ, ଉପକୂଳସ୍ଥ ଥାଲେ ନୋଇ ଶିକାରନିଷିଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳ ଓ କାଏଂଗ୍ କ୍ରାଚନ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ଦେଖାଯାନ୍ତି । ୨୦୦୭ ଓ ୨୦୧୬ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଫିତ୍ସାନୁଲୋକ ପ୍ରଦେଶ, ବାଂଗ୍ ଖୁନ୍ ଥିଆନ୍ ଜିଲ୍ଲା, ସାମୁଟ୍ ସାଖୋନ୍ ପ୍ରଦେଶ, ଫେଟଚାବୁରି ପ୍ରଦେଶ, ଶୋଂଖ୍ଲା ପ୍ରଦେଶମାନଙ୍କ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ବାହାରେ ଓ ପଟ୍ଟାନିର ଲୁଣା ହେନ୍ତାଳ ବନରେ ମଧ୍ୟ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ବାସକରୁଥିବା ତଥ୍ୟ ପଦାକୁ ଆସିଥିଲା । ୨୦୦୩ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରେ ଉତ୍ତର କାମ୍ବୋଡ଼ିଆର କୁଲେନ୍ ପ୍ରୋମଟେପ୍ ବନ୍ୟଜୀବ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ କ୍ୟାମେରା ଟ୍ରାପ୍ ଲଗାଯାଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରୁ ଏକ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିର ଫଟୋଚିତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୦୮ ମସିହାରେ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ କାମ୍ବୋଡ଼ିଆର ବୋଟୁମ୍-ସାକୋର୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ଶାବକ ଠାବ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୧୫ ମସିହାରେ କାମ୍ବୋଡିଆର ପିଆମ୍ କ୍ରାସୋପ୍ ବନ୍ୟଜୀବ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ଏହି ବିଲେଇ ଦେଖାଯିବା ବିଷୟ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଇଛି । ଜାଭା ଦ୍ୱୀପ ଏହି ବିଲେଇ ପ୍ରଜାତିର ଭୌଗୋଳିକ ବ୍ୟାପ୍ତିର ଦକ୍ଷିଣତମ ସୀମା । ୧୯୯୦ ଦଶନ୍ଧି ବେଳକୁ ଜାଭାରେ ଏମାନଙ୍କ ବ୍ୟାପ୍ତି କାଦୁଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୁଆରିଆ ଜଙ୍ଗଲ, ହେନ୍ତାଳ ବନ ଓ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେନ୍ତାଳ ଜଙ୍ଗଲର ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ ପୋଖରୀମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ଥିଲା । ପରିସ୍ଥିତିକ ବ୍ୟବହାର ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ପ୍ରଧାନତଃ ରାତ୍ରିଚର ଏବଂ ପାଣି ବା ଆର୍ଦ୍ର ଭୂମି ନିକଟରେ ବାସ କରିଥାଏ । ଏହି ବିରାଡ଼ି ବହୁ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଁରିପାରେ ଓ ଏହା ପାଣିରେ ବୁଡ଼ ଲଗାଇ ମଧ୍ୟ ପହଁରିଥାଏ । ଶାବକ ନଥିଲେ ପରିପକ୍ୱ ବୟସର ଅଣ୍ଡିରା ଓ ମାଈ ବିରାଡ଼ିମାନେ ପ୍ରାୟ ଏକାକୀ ହିଁ ରହନ୍ତି । ମାଈମାନେ ୪-୬ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଓ ଅଣ୍ଡିରାମାନେ ୧୬-୨୨ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଚରଣ କରିଥାନ୍ତି । ପରିପକ୍ୱ ବୟସର ବିରାଡ଼ିମାନେ  "ଚପା ଗଳାରେ ହସିବା"  ପରି ଏକ ପ୍ରକାରର ଶବ୍ଦ କରିଥାନ୍ତି । ମାଛରଙ୍କା ବିଲେଇ ଜଳାଶୟ କୂଳରେ ଶିକାର କରିବା, ପାଣି ଭିତରକୁ ପଶି ଶିକାର ଧରିବା, କୂଳରୁ ବହୁ ଦୂର ଭିତରକୁ ଯାଇ ମାଛ ପାଇଁ ଗଭୀର ଜଳରେ ବୁଡ଼ ପକାଇବା, ଇତ୍ୟାଦି ଶିକାରକାଳୀନ ବ୍ୟବହାର ଦେଖାଯାଇଛି । ଏହି ବିଲେଇର ମୁଖ୍ୟ ଆହାର ହେଉଛି ମାଛ । ଭାରତର କେଓଲାଦେଓ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରୁ ସଂଗ୍ରହ ହୋଇଥିବା ଏହି ବିରାଡ଼ିର ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁର ବିଶ୍ଳେଷଣରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ କେବଳ ମାଛ ଏହାର ଆହାରର ପ୍ରାୟ ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ହେଲା ପକ୍ଷୀ, କୀଟପତଙ୍ଗ, ଚୁଟିଆ ମୂଷା, ଗେଣ୍ଡା, ସାପ ପରି ସରୀସୃପ, ବେଙ୍ଗ ପରି କିଛି ଉଭୟଚର ଜୀବ ଏବଂ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁଙ୍କ ଗଳିତ ଶବ । ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଗାଲ, ମୁଣ୍ଡ, ଥୋଡ଼ି ବା ବେକ ଘଷି ଓ ନିଜର ମୂତ୍ର ସିଞ୍ଚନ କରି ଏମାନେ ନିଜର କ୍ଷେତ୍ର ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି ତଥା ନିଜର ଶରୀରର ଗନ୍ଧ ଛାଡ଼ନ୍ତି । ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିମାନେ ନିଜ ନଖ ଧାର କରନ୍ତି । ନାକ ବନ୍ଦ କରି ପାଟିପଟୁ ଗନ୍ଧ ଶୁଂଘି ବାରିବା ପରି ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ଏମାନଙ୍କଠାରେ ଦେଖାଯାଏ ଯାହାକୁ ଫ୍ଲେମେନ୍ ବ୍ୟବହାର   କୁହାଯାଏ । ପ୍ରଜନନ ଓ ବିକାଶ ବଣରେ ରହୁଥିବା ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିମାନେ ଜାନୁଆରୀ ଓ ଫେବୃଆରୀ ମାସରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦିନ ବେଳା ସମ୍ଭୋଗ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି । ମାର୍ଚ୍ଚ ଓ ଅପ୍ରେଲ୍ ମାସରେ ବଣରେ ଅନେକ ଶାବକ ଦେଖାଯିବାରୁ ଏପରି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ଚିଡ଼ିଆଘରେ ଜନ୍ତା ଭିତରେ ରଖାଯାଇଥିବା ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିର ଗର୍ଭଧାରଣ ସମୟ ପ୍ରାୟ ୬୩-୭୦ ଦିନ ହୋଇଥିବା ଦେଖାଯାଇଛି । ମାଈ ବିରାଡ଼ିମାନେ ଏକା ଥରକେ ୨-୩ଟି ଶାବକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଶାବକଗୁଡ଼ିକ ୧୭୦ ଗ୍ରାମ୍ ଓଜନବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାନ୍ତି । ମାସେ ହେବା ପରେ ଶାବକମାନେ ସକ୍ରିୟ ହୋଇ ଚାରିଆଡ଼େ ବୁଲାବୁଲି କରି ଯାଇପାରନ୍ତି । ଦୁଇ ମାସ ବୟସରେ ଶାବକମାନେ ପାଣିରେ ଖେଳାଖେଳି କରିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି ଏବଂ କିଛି ପରିମାଣରେ କଠିନ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ଛଅ ମାସ ବୟସରେ ସେମାନେ ମା  କ୍ଷୀର ଖାଇବା ଛାଡ଼ିଥାନ୍ତି । ସାଢ଼େ ଆଠ ମାସ ବେଳକୁ ସେମାନେ ପରିପକ୍ୱ ଅନ୍ୟ ବିରାଡ଼ିଙ୍କ ଆକାରର ହୋଇଯାନ୍ତି, ୧୧ ମାସ ବୟସ ବେଳକୁ ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ୱାନ ଦାନ୍ତ ବାହାରି ପଡ଼ିଥାଏ ଓ ପାଖାପାଖି ୧୫ ମାସ ବୟସରେ ସେମାନେ ଯୌନ ପରିପକ୍ୱତା ହାସଲ କରନ୍ତି । ଜନ୍ତା ଭିତରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ସର୍ବାଧିକ ୧୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିବା ଦେଖାଯାଇଛି । ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ପ୍ରତି ରହିଥିବା ବିପଦ ପ୍ରଦୂଷଣ ଏବଂ ଚାଷବାସ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଆର୍ଦ୍ରଭୂମି ପରିବାସକୁ ପଶି ଆସିବା ଯୋଗୁଁ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବାସ କ୍ଷୟ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶରେ ବ୍ୟାବସାୟିକ ଆକ୍ୱାକଲ୍‍ଚର୍ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜଳାଶୟମାନଙ୍କରେ ପରିଣତ କରିବା ଯୋଗୁଁ ଲୁଣା ହେନ୍ତାଳ ବଣ ବହୁତ ମାତ୍ରାରେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଛି ଏବଂ ଏଠାରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିଙ୍କୁ ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ଭାବେ ହତ୍ୟା ମଧ୍ୟ କରାଯାଉଛି । ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିର ମୁଖ୍ୟ ଆହାର ମାଛ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କଦ୍ୱାରା ବହୁ ପରିମାଣରେ ମରାଯିବା ଏହି ଜୀବ ପ୍ରଜାତି ପାଇଁ ଏକ ବିପଦ । ୨୦୧୦ ମସିହା ଅପ୍ରେଲ୍‍ରୁ ନେଇ ୨୦୧୧ ମଇ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ହାଓଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାରେ ୨୭ଟି ମୃତ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ମିଳିଥିଲେ । ସେହିପରି ୨୦୧୦ ଜାନୁଆରୀରୁ ୨୦୧୩ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ବଙ୍ଗଳାଦେଶରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ୩୦ଟି ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିଙ୍କୁ ମାରିବାର ଘଟଣା ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି । ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ଏକ ଗବେଷଣାରୁ ଜଣା ପଡ଼ିଥିଲା ଯେ ରେଡ଼ିଓ କଲାର୍ ବନ୍ଧା ଯାଇଥିବା ୮୪% ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ଅବୈଧ ଶିକାର କିମ୍ବା କୌଣସି ଅଜଣା କାରଣରୁ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ । ଭାରତର କେରଳ ରାଜ୍ୟରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ବର୍ତ୍ତମାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି । ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରାୟୋନେଲୁରସ୍ ଭିଭେରିନସ୍କୁ ସାଇଟ୍‍ସ୍  ର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଚ୍ଛେଦରେ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ ଏହାର ଭୌଗୋଳିକ ବ୍ୟାପ୍ତି ରହିଥିବା ସବୁ ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଏହାକୁ ଏକ ସଂରକ୍ଷିତ ଜୀବ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଛି । ବଙ୍ଗଳାଦେଶ, କାମ୍ବୋଡ଼ିଆ, ଚୀନ, ଭାରତ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, ବ୍ରହ୍ମଦେଶ, ନେପାଳ, ପାକିସ୍ତାନ, ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ପ୍ରଭୃତି ଦେଶରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିର ଶିକାର କରିବା ନିଷେଧ । ଲାଓସରେ ଏମାନଙ୍କ ଶିକାର ଉପରେ କିଛି ମାତ୍ରାରେ କଟକଣା ରହିଛି । ଭୁଟାନ ଓ ଭିଏତନାମରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ବାହାରେ ରହୁଥିବା ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିଙ୍କ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ ନିୟମ ନାହିଁ । ଆର୍ଦ୍ରଭୂମିର ସଂରକ୍ଷଣ, ବେଆଇନ ଫାଶ ପକାଇ ଧରିବା, ବିଷ ଦେଇ ମାରିବା ଓ ଶିକାର କରିବା ଉପରେ ନିଷେଧାଜ୍ଞା ପରି ପଦକ୍ଷେପ ଉପରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିର ଅସ୍ଥିତ୍ୱ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ନିର୍ଭର କରେ । ଯେଉଁ ସବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିବାସ କ୍ଷୟ ଏକ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା  (ଯଥା: ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ), ସେଠାରେ ବେସରକାରୀ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଙ୍ଗଠନମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ସହ ମିଶି ପରିବାସ ନଷ୍ଟର ହାରକୁ ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି  । ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଫଳତା ପାଇଁ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଏକ ବିକଳ୍ପ ଆମଦାନୀର ପନ୍ଥା ଦେଖାଇବାକୁ ହୋଇଥାଏ ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନେ ନିଜ ରୋଜଗାର ପାଇଁ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବାସ କ୍ଷୟ ନ କରନ୍ତି । ଚିଡ଼ିଆଖାନା ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖାଯାଇଥିବା ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ି ୟୁରୋପ ଓ ଆମେରିକାର ଚିଡ଼ିଆଖାନା ଓ ଏକ୍ୱେରିୟମ୍ ସଙ୍ଗଠନ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିଙ୍କୁ ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖି ସେମାନଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ପ୍ରଜନନ ଯୋଜନାମାନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଚିଡ଼ିଆଖାନାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିଙ୍କ ବିଷୟରେ  ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ୍ ଷ୍ଟଡ଼୍‍ବୁକ୍ ଅଫ୍ ଆସୋସିଏଷନ୍ ଅଫ୍ ଜୁ ସ୍ ଏଣ୍ଡ୍ ଏକ୍ୱେରିୟମ୍‍ସ୍ ର ତାଲିକାରୁ ଜାଣିହେବ । ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନୀୟ ନାମ ଆସାମୀ ବା ଅହମିଆ ଭାଷାରେ ଏହି ଜୀବକୁ ମେସେକା         ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହି ନାମଟି ସମ୍ଭବତଃ ମାଛର ଆସାମୀ ନାମ -   ରୁ ଉଦ୍ଧୃତ । ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାରେ ଏହି ଜୀବକୁ  "ମାଛ୍-ବାଘ୍ରୋଲ୍"  ଓ  "ବାଘ୍-ଦାଶା"  ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।  "ମାଛ୍"  ଶବ୍ଦଟି  "ମାଛ"  ଏବଂ  "ବାଘ୍"  ଶବ୍ଦଟି  "ବାଘ" କୁ ବୁଝାଇଥାଏ । ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ଏହି ଜୀବକୁ  "ବନ୍ ବିରାଲ୍"   (ବଣ ବିଡ଼ାଳ) ଓ  "ଖୁପ୍ୟା ବାଘ୍"  ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ତେଲୁଗୁ ଭାଷାରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିକୁ  "ବାଭୁରୁ ପିଲ୍ଲି"  ବୋଲି କୁହନ୍ତି ଯାହାର ଅର୍ଥ  "ବଣୁଆ ବିଲେଇ" . ସିଂହଳୀ ଭାଷାରେ ଏହି ଜୀବର ନାମ ହେଲା  "ହାଣ୍ଡୁନ୍ ଦିଭିୟା"  । ଥାଇ ଭାଷାରେ ମାଛରଙ୍କା ବିରାଡ଼ିକୁ  "ସ୍ୱେଆ ପ୍ଲା      " ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଯାହାର ଅର୍ଥ " ମାଛ ବାଘ " । ବ୍ରହ୍ମଦେଶୀୟ ବା ମ୍ୟାଁମାର୍ ଭାଷାରେ ଏହି ଜୀବକୁ  "କ୍ୟାଉଂଗ୍ ତାଂଗା          " କୁହାଯାଏ ।