ମୃଣାଲିନୀ ସରାଭାଇ  ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ - ୧୧ ମଇ ୧୯୧୮   ୨୧ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୧୬  ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନର୍ତ୍ତକୀ, ନାଟ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକା ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷିକା ଥିଲେ । ଅହମଦାବାଦରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦର୍ପଣ ଏକାଡେମୀ ଅଫ ପରଫର୍ମିଙ୍ଗ ଆର୍ଟସ   ସଂସ୍ଥାର ସ୍ଥାପୟିତା ଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ନାଚ, ନାଟକ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ କଣ୍ଢେଇ ନାଚର ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଉଥିଲା । କଳା ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନର ସ୍ୱୀକୃତି ସ୍ୱରୂପ ସେ ଅନେକ ପୁରସ୍କାର ଓ ପ୍ରଶଂସାପତ୍ର ପାଇଥିଲେ । ସେ ପ୍ରାୟ ୧୮,୦୦୦ ଛାତ୍ର ଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଭାରତନାଟ୍ୟମ   ଓ କଥାକଲୀ   ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ । ଜୀବନୀ ପ୍ରାକ୍ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ଏବେକାର କେରଳରେ ମୃଣାଲିନୀ ୧୧ ମଇ ୧୯୧୮ରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । - 11 1918, ତାଙ୍କ ପିତା ସୁବ୍ବରାମ ସ୍ୱାମୀନାଥନ ଜଣେ ଓକିଲ ଥିଲେ ଯିଏ ମାଡ୍ରାସ ହାଇକୋର୍ଟରେ କ୍ରିମିନାଲ ଲ ପ୍ରାକ୍ଟିସ କରୁଥିଲେ ଓ ମାଆ ଏ ଭି ଅମ୍ମୁକୁଟ୍ଟୀ, ଅନ୍ୟ ନାମ ଅମ୍ମୁ ସ୍ୱାମୀନାଥନ ଜଣେ ସ୍ୱାଧୀନ ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଥିଲେ । ମୃଣାଲିନୀଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ ସୁଇଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ କଟିଥିଲା ଓ ସେଠାକାର ଡାଲକ୍ରୋଜ ସ୍କୁଲରେ   ସେ ପଶ୍ଚିମ ନାଚ ଟେକନିକର ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଶାନ୍ତିନିକେତନରେ   ସେ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁରଙ୍କ ଦିଗ୍‌ଦର୍ଶନରେ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ । ତା 'ପରେ ସେ ସ୍ୱଳ୍ପ କାଳ ନିମନ୍ତେ ସଂଯୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଯାଇ ଆମେରିକାନ ଏକାଡେମୀ ଅଫ ଡ୍ରାମାଟିକ ଆର୍ଟସ   ସଂସ୍ଥାରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ । ସେଠାରୁ ଫେରି ସେ ମୀନାକ୍ଷୀ ସୁନ୍ଦରମ ପିଲ୍ଲାଇଙ୍କଠାରୁ ଭାରତନାଟ୍ୟମ   ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଗୁରୁ ଥାକାନି କୁଞ୍ଚୁ କୁରୁପଙ୍କଠାରୁ   କଥାକଲୀ  ‌   ନୃତ୍ୟ-ନାଟ୍ୟ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ବିବାହ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳ ସନ ୧୯୪୨ରେ ଭାରତୀୟ ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ ପ୍ରୋଗ୍ରମର ପିତା କୁହାଯାଉଥିବା ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନୀ ବିକ୍ରମ ସରାଭାଇଙ୍କୁ ମୃଣାଲିନୀ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର କାର୍ତ୍ତିକେୟ ସରାଭାଇ ନାମକ ଏକ ପୁତ୍ର ଓ ମଲ୍ଲିକା ସରାଭାଇ ନାମକ ଏକ କନ୍ୟା ଜାତ ହୋଇଥିଲେ ଯିଏ ନୃତ୍ୟ ଓ ନାଟକରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥଲେ । ସନ ୧୯୪୮ରେ ସେ ଅହମଦାବାଦରେ ଦର୍ପଣ ଏକାଡେମୀ ଅଫ ପରଫର୍ମିଙ୍ଗ ଆର୍ଟସ   ନାମକ ଏକ ସଂସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ସେ ପ୍ୟାରିସର ଥିଏଟେ ନ୍ୟାସନାଲ ଡି ଚାଇଲୋଟରେ   ନୃତ୍ୟ କରି ବ‌ହୁତ ସମାଲୋଚକ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଥିଲେ । ବିକ୍ରମ ଓ ମୃଣାଲିନୀ ସରାଭାଇ‌ଙ୍କ ବୈବାହିକ ଜୀବନ ଅଶାନ୍ତ ଥିଲା । ଜୀବନୀ ଲେଖକ ଅମ୍ରିତ ଶାହ ଅନୁସାରେ ବିକ୍ରମଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନରେ ବ‌ହୁତ ଶୁନ୍ୟତା ଥିଲା ଓ ତାହାକୁ ପୂରଣ କରିବାକୁ ସେ  'ସମାଜ ମଙ୍ଗଳ ନିମନ୍ତେ ବିଜ୍ଞାନ' ରେ ନିଜକୁ ସମର୍ପିତ କରିଦେଇଥିଲେ ।