ସାତକୋଶିଆ ୧୯ ମେ ୧୯୭୬ରେ ଅଭୟାରଣ୍ୟର ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିଲା । ଅନୁଗୋଳ, ନୟାଗଡ଼, କଟକ ଓ ବୌଦ୍ଧ ଜିଲ୍ଲାର କିଛି ଅଂଶକୁ ନେଇ ଏହି ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଗଠିତ । ୭୯୫.୫୨ ବର୍ଗ କି.ମି ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଭିତରେ ମହାନଦୀ ସାତକୋଶିଆ ଗଣ୍ଡର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି ସାତ କୋଶ ଅର୍ଥାତ ୨୨ କି.ମି ଲମ୍ବ । ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ସୁକାନ୍ତ ମହର୍ଷିଙ୍କ ଅନୁରୋଧରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବ, ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ପୂର୍ବାଭିମୁଖୀ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପର୍ବତ ଫଟାଇ, ଏହି ଗଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ଗଣ୍ଡକୁ ଲାଗିଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ, ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ରବନ କୁହାଯାଉଥିଲା । ଏହି ଗଣ୍ଡ ଏକଦା ରତ୍ନପଥର ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା । ମଣିମୁଣ୍ଡ ବା ମନମୁଣ୍ଡାରୁ ମଣିଭଦ୍ରା ଯାଏଁ ଏହି ରତ୍ନପଥର ଖଣି ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା । ସାତକୋଶିଆ ଗଣ୍ଡକୁ ଲାଗି ସାତକୋଶିଆ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ରହିଛି । ଏହି ଅଭୟାରଣ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି, ଘଡ଼ିଆଳ କୁମ୍ଭୀର । କୁମ୍ଭୀର ବ୍ୟତିତ, ବାଘ, ଭାଲୁ, ଚିତା ବାଘ, ଗୟଳ, ଜଙ୍ଗଲୀ ଗୁଣ୍ଡୁଚି ମୂଷା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବହୁ ସରିସୃପ ଏହି ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି । ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ବ୍ୟାଘ୍ର ପ୍ରକଳ୍ପ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ  'ହସ୍ତୀପ୍ରକଳ୍ପ' ର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଆଧାର ବାହାର ଆଧାର . :  ' '  . : . :   ,   ?