ଗୌରାଙ୍ଗ ଚରଣ ଦାସ  (୨୬ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୯୯ - ୧୯ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୭୨) ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଯୋଗଦେଇଥିବା ଓଡ଼ିଶାର କ୍ରାନ୍ତିକାରୀ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ, କୃଷକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ଗଡଜାତ ପ୍ରଜା ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତା  ସେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାକୁ ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ଅବିଭକ୍ତ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ ଚେୟାରମାନ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ଜୀବନୀ ଗୌରାଙ୍ଗ ଚରଣ ଦାସ ଓଡ଼ିଶାର ଜଣେ ଜନନାୟକ । ସେ ୧୮୯୯ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ମାସ ୨୬ ତାରିଖ ଦିନ , ବର୍ତ୍ତମାନର ଜଗତସିଂହପୁର ଜିଲ୍ଲାର ବାଗଲପୁର ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମାତାଙ୍କ ନାମ ସାବିତ୍ରୀ ଦେବୀ ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ନାମ ପଙ୍କଜ ଚରଣ ଦାସ । ଛୋଟବେଳୁ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତଟି ଦୁର୍ବଳ ରହିଥିଲା , ତଥାପି ସେ ଗୋଟିଏ ହାତରେ ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ପିଲାମାନଙ୍କ ପରି ସବୁ କାମ କରିପାରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ୧୮ ବର୍ଷ ବୟସ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ପିତା ପଙ୍କଜ ଚରଣଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ତେଣୁ ଘର ଓ ନିଜ ପରିବାରର ଦାୟିତ୍ୱ ସମ୍ଭାଳିବା ପାଇଁ ଆର୍ଥ ଉପାର୍ଜନ ଆଶାରେ ସେ ବାଗଲପୁର ଛାଡି ଗାଙ୍ଗପୁର ଚାଲିଯାଇଥିଲେ । ସେଠାରେ କିଛିଦିନ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗର ଜଣେ କର୍ମୀ ଭାବରେ କାମ କରିବା ପରେ ସେ ପୁଣି ନିଜ ଗ୍ରାମ ବାଗଲପୁର ଫେରିଆସିଥିଲେ । ସେଠାରେ ସେ ସ୍ଥାନୀୟ କିଛି ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ଏକ  "ଯୁବକ ସଂଘ"  ଗଠନ କରିଥିଲେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ଚାଷକାମରେ ମନ ଦେଇଥିଲେ । ସେଠାରେ ଦୁତିକା ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ବିବାହ ହୋଇଥିଲା । ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଭୂମିକା ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତରେ ଆସିଥିଲେ । ସେ ସମୟରେ କାଠଯୋଡି ନଇବାଲିରେ ଏକ ସାଧାରଣ ସଭାରେ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଷଣ ଦେଇଥିଲେ । ସେଠାରେ ଗୌରାଙ୍ଗ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ଭାଷା ବୁଝିଥିଲେ । ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କର ଭାଷଣ ଶୁଣି ଓ ଏହାର ମହତ୍ୱ ବୁଝିପାରି ସେ ନିଜେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେବା ସହିତ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଥିପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ । ତାପରେ ସେ ଜଣେ ସକ୍ରିୟ ସଂଗ୍ରାମୀ ଓ କଂଗ୍ରେସ କର୍ମୀ ଭାବରେ ଅଳକାଶ୍ରମରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ । ସେଠାରୁ ସେ ମାଳତୀ ଦେବୀଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଜଗତସିଂହପୁରରେ ଆସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ତୀବ୍ର କରାଇଥିଲେ । ୧୯୩୦ ମସିହାରେ ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ କିଛି କଂଗ୍ରେସ କର୍ମୀ ଏହାର ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ । ବାଲେଶ୍ୱର ଉପକୂଳ ଇଞ୍ଚୁଡିଠାରେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଲୁଣମରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏଥିରେ ଗୌରାଙ୍ଗ ଚରଣ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ସେହି ବର୍ଷ ଏପ୍ରିଲ ୧୩ ତାରିଖ ଦିନ ଅନ୍ୟ ସତ୍ୟାଗ୍ରାହୀ ମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗିରଫ କରାଯାଇ ବର୍ଷେ କାଳ କାରାବାସ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ୧୯୩୧ ମସିହାରେ ସେ କାରାଗାରରୁ ଖଲାସ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ସମୟରେ ଆଇନ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ଯୋର ଧରିଥିଲା । ସେ କାରାଗାରରୁ ବାହାରିବା ପରେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ ଓ ଗାଁ ଗାଁ ବୁଲି ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରଚାର ଚଳାଇଥିଲେ । ୧୯୩୨ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୨୬ ତାରିଖ ଦିନଟିକୁ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ତରଫରୁ ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ଦିବସ ରୂପେ ପାଳନ କରାଯିବା ପାଇଁ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଅବସରରେ ସେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ସହ ମିଶି ଏକ ସାଧାରଣ ସଭାର ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ । ଏହାର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ସେ ପୁଣି ଥରେ ଗିରଫ ହୋଇ ୬ ମାସ ଯାଏଁ କାରାବାସ ଭୋଗିଥିଲେ ।