ତୁଳସୀ ମାନସ ମନ୍ଦିର  ହିନ୍ଦୀ:             ପବିତ୍ର ବାରାଣସୀ ସହରର ଏକ ବିଖ୍ୟାତ ମନ୍ଦିର । ଏହି ମନ୍ଦିରର ଐତିହାସିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି ଯେହେତୁ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ   . 1532 1623  ହିନ୍ଦୁ କବି, ସମାଜ ସୁଧାରକ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଗୋସ୍ୱାମୀ ତୁଳସୀଦାସ ହିନ୍ଦୁ ମହାକାବ୍ୟ ରାମାୟଣ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଇତିହାସ ହିନ୍ଦୀ ମହାକାବ୍ୟ ରାମାୟଣ ପ୍ରଥମେ ଖ୍ରୀ:ପୂ: ୫୦୦ରୁ ୧୦୦ ମଧ୍ୟରେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ କବି ବାଲ୍ମିକୀ ରଚନା କରିଥିଲେ । ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି କାବ୍ୟ ଜନସାଧାରଣ ପଢି ପାଇଲେନି ଓ ତାଙ୍କର ବୋଧଗମ୍ୟ ହେଲାନି । ତେଣୁ ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ତୁଳସୀଦାସ ଗୋସ୍ୱାମୀ ରାମାୟଣକୁ ଅବଧି ଲିପିରେ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ଲେଖିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଏହି ରଚନାକୁ ରାମଚରିତମାନସ  (ରାମଙ୍କ କର୍ମର ହ୍ରଦ) କୁହାଗଲା  । ଯେଉଁଠାରେ ତୁଳସୀଦାସ ରାମଚରିତମାନସ ଲେଖିଥିଲେ ସେହି ସମାନ ସ୍ଥାନରେ ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ସୁରେଖା ପରିବାର ଗୋଟିଏ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନ କଲେ । ଗଠନ ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗର ହାଓଡ଼ାରେ ଥିବା ବନ୍ଧଘାଟ ନିବାସୀ ଠାକୁରଦାସ ସୁରେଖା ପରିବାର ଏହି ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବା ନିମନ୍ତେ ଅର୍ଥଦାନ କରିଥିଲେ ଓ ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ମନ୍ଦିର ଧଳା ଶଙ୍ଖ ମର୍ମର ପ୍ରସ୍ତରରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ଓ ଚାରିପାଖରେ ସୁଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଥିଲା । ସମୁଦାୟ ମନ୍ଦିରର ଶଙ୍ଖ ମର୍ମର କାନ୍ଥରେ ରାମଚରିତମାନସର ପଂକ୍ତି ଓ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କିତ କରାଯାଇଥିଲା । ସ୍ଥାନ ସଂକଟ ମୋଚନ ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ତୁଳସୀ ମାନସ ମନ୍ଦିରଟି ଦୂର୍ଗା କୁଣ୍ଡର ୨୫୦ ମିଟର ଦକ୍ଷିଣକୁ, ସଂକଟମୋଚନ ହନୁମାନ ମନ୍ଦିରଠାରୁ ୭୦୦ ମିଟର ଉତ୍ତର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଓ ବନାରସ ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ୧୩ କିମି ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଐତିହାସିକ ମହତ୍ୱ ରାମାୟଣ ସଂସ୍କୃତରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିବାରୁ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ସେହି କାବ୍ୟକୁ ପଠନ କରିପାରିଲେନି । ତେଣୁ ରାମଚରିତମାନସ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ପଢ଼ିପାରିଲେ । ରାମଚରିତମାନସ ପୂର୍ବରୁ ରାମଙ୍କୁ ଜଣେ ରାଜା ଭାବରେ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଉଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏହି କାବ୍ୟ ରଚନା ପରେ ତାଙ୍କୁ ଦବତା ମାନ୍ୟତା ଦିଆଗଲା । ଏହି ମନ୍ଦିର ହିଜ ହାଇନେସ ଡକ୍ଟର ସର୍ବପଲ୍ଲୀ ରାଧାକୃଷ୍ଣନ ଉନ୍ମୋଚନ କରିଥିଲେ । ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ପାଣ୍ଡୁଲିପି ଓ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇ ରହିଛି ।