ବରାବର ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଭାରତର ସର୍ବପ୍ରଚୀନ ପ୍ରସ୍ତର ଖୋଦିତ ଗୁମ୍ଫା ସମୂହ । ,ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 322-185 ମସିହାରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ଭ୍ରାର୍ଜ୍ୟ ସମୟରେ , ଓ କିଛି ଅଶୋକଙ୍କ ଲିପି ସହିତ ଥିବା ଏହି ଗୁମ୍ଫା ସମୂହ ବିହାରର ଜହାନାବାଦ ଜିଲ୍ଲାର ଗୟାରୁ ମଖଡୁମପୁର ବ୍ଲକ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିଛି । ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ବରାବର  ( 4ଟି ଗୁମ୍ଫା ) ଓ ନାଗାର୍ଜୁନୀ  (3ଟି ଗୁମ୍ଫା ରେ) ପାହାଡରେ ରହିଛି  । 1.6 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ନାଗାର୍ଜୁନୀର ଗୁମ୍ଫାକୁ ନାଗାର୍ଜୁନୀ ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରସ୍ତରରେ ଖୋଦନ କରାଯାଇ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିବା ଗୃହ ଗୁଡିକୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ପୂର୍ବ 3 ଶ ମଶାର ବୋଲି ଆକଳନ କରାଯାଇଛି । ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦଶରଥ ମୌର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମୟରେ ନିଜେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ହେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜୈନ ସଂପ୍ରଦାଯର ଏହି ସବୁ ଗୁମ୍ଫାକୁ ଉନ୍ନତି କରିବାକୁ ଦେଇଥିଲେ । ଏହାଦ୍ୱାରା ସେତେବେଳେ ଅନନ୍ୟ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଥିବା କଥା ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ । ବୌଦ୍ଧହ ଧର୍ମର ସଂସ୍ଥାପକ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ସମସାମୟିକ ମକ୍ଷଲୀ ଗୋଶାଳାଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଜିଭିକା ସଂପ୍ରଦାୟ , ଯିଏ 24 ତମ ତିରଥଙ୍କର ଜୈନ ଥିଲେ , ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ବୁଯାବହୃତ ହଉଥିଲା ।ସେହି ସ୍ଥଳରେ ଅନେକ ବୌଦ୍ଧ ଓ ହିନ୍ଦୁ ପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଇଥାଏ । ଏହି ଗୁମ୍ଫା ମାନଙ୍କରେ ସାଧାରଣତଃ 2ଟି ଲେଖା ଚେମ୍ବର ଥାଏ । ସେ ସବୁ ଗ୍ରାନାଇଟରୁ ଖଦାନ ହେଇ ଚିକ୍କଣ କରି ପାଳିଶ କରାଯାଇଥାଏ ଓ ସେଠାରେ ଧ୍ୱନିର ପ୍ରତିଫଳନ ଖୁବ ଚମତ୍କାର ଭାବେ ହେଇଥାଏ । ପ୍ରଥମ ଚେମ୍ବର ପୁଆସନା ନିମନ୍ତେ ବଡ ଆକାରର ହଲ ପରି ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚେମ୍ବର ସାନ ତଥା ବୃତ୍ତାକାର ରହି ଛତ ସ୍ତୂପ ଆକାରରେ ଥାଏ ।ସେଗୁଡିକ ଖାଲି ଥିବାର ଦେଖା ଯାଏ । ଏହି ଗୁମ୍ଫା ବିଷୟରେ ଇ .ଏମ . ଫୋଷ୍ଟରଙ୍କ ବିଖ୍ୟାତ ପୁସ୍ତକ ରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ପୁଣି ଖ୍ରୀଷ୍ଟୋଫର ଡାଏଲ ଙ୍କଟି ନାମକ ପୁସ୍ତକରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦେଖା ଯାଇଥାଏ । ବାରାବର ପାହାଡର ଗୁମ୍ଫା ବରାବର ପାହାଡରେ କରଣ ଚଉପାର , ଲୋମାସ ଋଷି , ସୁଦାମା , ଓ ଭିଶ୍ୱ ଜୋପରି ନାମକ 4ଟି ପ୍ରସ୍ତର କ୍ଷୋଦିତ ଗୁମ୍ଫା ରହିଛି । ଏଠି ମଧ୍ୟରୁ ଲୋମାସ ଋଷି ଓ ସୁଦାମା ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ବୋଲି ଜଣା ଯାଇଥାଏ ଓ ଏହା ପରବର୍ତୀ କାଳ ପାଇଁ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ସମୂହର ଉଦାହରଣ ପାଲଟିଥିଲା । , ପରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ବୌଦ୍ଧ ଚୈତ୍ୟ , ଅଜନ୍ତା , କର୍ଳା ଗୁମ୍ଫାରେ ସେହି ଏସିଯା ଶୈଳୀ ପ୍ରସ୍ତର ଖୋଦନ ଶୈଳୀ ଆଦୃତ ହେଇଥିଲା । . ବାରବାଡ଼ା ଗୁମ୍ଫାର ବିଶାଳ ସ୍ତମ୍ଭ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥଳ ମାନଙ୍କୁ କ୍ୱଚିତ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।