ଜାନକୀ ମନ୍ଦିର  ନେପାଳୀ:           ନେପାଳରେ ଥିବା ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ ସୀତାଙ୍କ ନାମରେ ସମର୍ପିତ ହୋଇଛି । ଏହି ମନ୍ଦିର ହିନ୍ଦୁ ଓ ନେପାଳୀ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ନିଦର୍ଶନ । ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୁଭ୍ର ରଙ୍ଗର ଏହି ମନ୍ଦିର ୧୪୮୦ ବର୍ଗ ମିଟର ସ୍ଥାନ ଉପରେ ପୁରାତନ ନେପାଳରେ ହିନ୍ଦୁ ରାଜ୍ୟର ମିଶ୍ରିତ ଶୈଳୀରେ ତିଆରି ହୋଇଛି । ଏହା ଏକ ତିନି ମହଲା ଗଠନ ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରସ୍ତର ଓ ଶଙ୍ଖମର୍ମର ପଥରରେ ତିଆରି ହୋଇଛି । ମନ୍ଦିରରେ ଷାଠିଏ ବଖରା ଅଛି ଯେଉଁଥିରେ ନେପାଳୀ ପତାକା, ରଙ୍ଗୀନ କାଚ, ଖୋଦେଇ ଓ ପେଣ୍ଟିଙ୍ଗ ସାଜସଜ୍ଜା ସହିତ ଜାଲିଦାର ଖିଡ଼ିକୀ ଓ ବୁରୁଜ ଅଛି । ରାମାୟଣର କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ଜନକ ବିଦେହର  (ଏବେକାର ଜନକପୁରା) ରାଜା ଥିଲେ  । ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ସୀତା ବା ଜାନକୀ ନିଜ ସ୍ୱୟମ୍ବରରେ ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାମଙ୍କୁ ପତି ରୂପେ ଚୟନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ବିବାହ ପାର୍ଶ୍ୱବର୍ତ୍ତୀ ଏକ ମନ୍ଦିରରେ ସମାହିତ ହୋଇଥିଲା ଯାହାକୁ ବିବାହ ମଣ୍ଡପ କୁହାଯାଏ । ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଅମର ସିଂହ ଥାପା ପୁନର୍ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଏହାକୁ ୨୦୦୮ ମସିହାରେ ଏହାକୁ ୟୁନେସ୍କୋ ଅସ୍ଥାୟୀ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି । ଇତିହାସ ଏହି ମନ୍ଦିର ନ ଅ ଲକ୍ଷ ମନ୍ଦିର   ନାମରେ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣାଶୁଣା । କାରଣ ଏହି ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବାକୁ ନଅ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଥିଲା । ଟିକମ ଗଡ଼ର ରାଣୀ ବୃଷଭାନୁ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ୧୯୧୦ ମସିହାରେ ତିଆରି କରେଇଥିଲେ । ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୬୫୭ରେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ସୀତାଙ୍କର ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମିତ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ମିଳିଥିଲା । ତେଣୁ ଅତୀତରେ ସୀତା ସେହି ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରୁଥିବା କୁହାଯାଏ । ସନ୍ୟାସୀ ସୁରକିଶୋର ଦାସ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଥିଲେ । ସୁରକିଶୋର ଦାସ ଜଣେ ସନ୍ଥ ଓ କବି ଥିଲେ ଓ ଆଧୁନିକ ଜନକପୁରାର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ସେ ସୀତା ଉପାସନା ଓ ଉପନିଷଦ ପ୍ରଚାରକରିଥିଲେ । କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ରାଜା ଜନକ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଶିବଧନୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ଛବିଶ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୧୫ ଦିନ ନେପାଳରେ ହୋଇଥିବା ଭୂମିକମ୍ପରେ ସେହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଆଂଶିକ ପତନ ହୋଇ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛି । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଭାରତ, ନେପାଳ, ଓ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ରାମ ଜାନକୀ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସି ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି । ରାମ ନବମୀ, ବିବାହ ପଞ୍ଚମୀ, ଦଶଇନ  ( : ) ଓ ତିହାର ପର୍ବମାନଙ୍କରେ   ମନ୍ଦିରକୁ ଆସି ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି  ।