ଜ୍ଞାନୁ ରାଣା   :          ; ଜନ୍ମ ୩ ଅକ୍ଟୋବର, ୧୯୪୯  ଜଣେ ଗାୟିକା ଓ ରିଏଲିଟି ସୋ 'ର ବିଚାରପତି ଥିଲେ ଯିଏ କାଠମାଣ୍ଡୁ, ନେପାଳର ଥାମେ ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ଅନେକ ଯୁଗଳ ଗୀତ ଲେଖିଥିଲେ ଓ ଗାଇଥିଲେ ଯେପରିକି  "ସିରି ମା ସିରି ନି କାଞ୍ଚା"  ଓ  "ମଞ୍ଛେ କୋ ମାୟା ୟାହେ"  ଗୀତ ଯାହା ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନେପାଳୀ ଗାୟକ ନାରାୟଣ ଗୋପାଳଙ୍କ ସାଥିରେ ମିଶି ଗାଇଥିଲେ । ପ୍ରାକ୍ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ରାଣା ଖ୍ୟାତନାମା ଲୋକ ସଙ୍ଗୀତ ଗାୟକ ଓ କବି  'ଧର୍ମରାଜ ଥାପାଙ୍କର ଝିଅ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ରେଡିଓ ନେପାଳରେ କାମ କରୁଥିଲେ ଓ ପରେ ନେପାଳ ସରକାରଙ୍କ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନେପାଳ ଏକାଡେମୀରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ନେପାଳୀ ସଂସ୍କୃତିର ବିକାଶ ଓ ଉନ୍ନତି ନିମନ୍ତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲା । ତାଙ୍କ ମାତା ଥିଲେ ଧର୍ମରାଜ ସାବିତ୍ରୀ ଏକ ସଂସ୍ଥାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲା । ରାଣା ନେପାଳର ପୋଖରାର ବାତୁଲଚୌର ସ୍ଥାନରେ ବଢ଼ିଥିଲେ ଓ ସେଠାରେ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ପରେ ସେ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ କାଠମାଣ୍ଡୁ ଯାଇଥିଲେ । ବାଗବଜାରର ପଦ୍ମ କନ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନାମ ଲେଖାଇ ୧୯୬୫ ମସିହାରେ ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ବଙ୍ଗଳାଦେଶରେ ଥିବା ମାଇମେନସିଂର ଭାରତେଶ୍ୱରୀ ହୋମସରୁ ସେ ୧୯୬୭-୬୮ରେ ଗୃହ ବିଜ୍ଞାନରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ ଓ ୧୯୭୦ ମସିହାରେ ନେପାଳର ତ୍ରିଭୂବନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳ‌ୟରୁ ଇଣ୍ଟରମିଡିଏଟ ସ୍ତରର ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୭୭ ମସିହାରେ ସେ ଭାରତର ବରୋଦାସ୍ଥିତ ମହାରାଜା ସୟାଜିରାଓ ବିଶ୍ୱ ବିଦ୍ୟାଳୟର ସଙ୍ଗୀତ କଲେଜରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ । ଭାରତର ଆଲ୍ଲାହାବାଦସ୍ଥିତ ପ୍ରୟାଗ ସଙ୍ଗୀତ ସମିତିରୁ ରାଣା ସିନିଅର ସ୍ତରର ଡିପ୍ଲୋମା ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ବୃତ୍ତି ଅତି ପିଲାଦିନରୁ ରାଣା ସଙ୍ଗୀତରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ଧର୍ମରାଜ ଥାପା ବିଖ୍ୟାତ ଲୋକ ସଙ୍ଗୀତ ଯାୟକ ଥିଲେ ଓ ସେତେବେଳର ନେପାଳର ଏକମାତ୍ର ରେଡିଓ ଷ୍ଟେସନର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରୋଗ୍ରାମରେ ଭାଗ ନେଉଥିଲେ । ପ‌ପ୍ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଆଧୁନିକ ଗୀତ ଗାଇବାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଣା ଲୋକ ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇବାରେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ନେପାଳୀ, ହିନ୍ଦୀ ଓ ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଭାଷାରେ ଓ ନେପାଳର ଭୋଜପୁରୀ, ମୈଥିଳୀ ଓ ନେୱାରୀ ଭାଷାରେ ୨୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଗୀତ ରେକର୍ଡ଼ କରେଇଛନ୍ତି । ଏହି ଗୀତମାନଙ୍କରେ ଆଧୁନିକ, କ୍ଲାସିକାଲ, ଲୋକ ସଙ୍ଗୀତ, ଭଜନ ଓ ଗଜଲ ଗୀତ ଗୁଡ଼ିକ ଭିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ଗାଇଛନ୍ତି । ରେଡିଓ ନେପାଳ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଏଫଏମ ଚାନେଲ, ନେପାଳ ଟେଲିଭିଜନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଟିଭି ଚାନେକରେ ରାଣାଙ୍କର ଗାଇଥବା ଗୀତ ବିଗତ ୪୦ ବର୍ଷ ଧରି ନିୟମିତ ଭାବରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିଲା । ଦଶଟିରୁ ଅଧିକ ନେପାଳୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସେ ପ୍ରଚ୍ଛଦପଟ ଗାୟିକ ଭାବରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ର‌ଯୋଜିତ ଅନେକ ପ୍ରତିଯୋଗୀତାରେ ସେ ବିଚାରପତି ଭାବରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ । ବଙ୍ଗଳା ଦେଶରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ପ୍ରଥମ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆ ଆସୋସିଏସନ ଫର ରିଜିଓନାଲ କୋଅପରେଶନ ସଂସ୍ଥାରେ ସେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ ଓ ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଭାରତ, ଚୀନ, ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ, ଜାପାନ, ସିଙ୍ଗାପୁର, ଥାଇଲାଣ୍ଡ ଓ ରୁଷିଆରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଅନେକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଉତ୍ସବରେ ଯୋଗଦାନ କରିଛନ୍ତି । ୧୯୭୦ରୁ ୨୦୦୬ ମସିହାର ମଧ୍ୟରେ ରାଣା ସରକାରୀ ରୟଲ ନେପାଳ ଏକାଡେମୀରେ ସଙ୍ଗୀତ କଳାକାର ଭାବରେ କାମ ଆରମ୍ଭ କରି ତୃତୀୟ ଶ୍ରେଣୀର ଗେଜେଟେଡ ସ୍ତରର ସ‌ହକାରୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ  (ସଙ୍ଗୀତ) ଭାବରେ କାମ କରି ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ  । ଭାରତ, ଭୁଟାନ, ବଙ୍ଗଳାଦେଶ, ଚୀନ, ଥାଇଲାଣ୍ଡ, ସିଙ୍ଗାପୁର, ରୁଷିଆ, ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ଓ ଜାପାନ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ । ସେ ନେପାଳୀ, ହିନ୍ଦୀ ଓ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାରେ ଅନର୍ଗଳ ଭାବରେ କ‌ହିପାରୁଥିଲେ । ବିକ୍ରମ ସମ୍ବତ ୨୦୫୫ରେ ସରକାର ଅଧିକୃତ ରେଡିଓ ନେପାଳରେ ସେ ବିଖ୍ୟାତ ଶ୍ରେଣୀର ଗାୟକ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି । ପୁରସ୍କାର ଓ ନାମାଙ୍କନ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିବା ଅନେକ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରତିଯୋଗୀତାରେ ରାଣା ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ ।