ଅଜୟଗଡ ରାଜ୍ୟ, ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ କାଳରେ ଏକ ରାଜକୀୟ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା । ଏହାର ରାଜଧାନୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶର ଅଜୟଗଡଠାରେ ଥିଲା । ଏହି ରାଜ୍ୟ 1785 ମସିହାରେ ସ୍ଥାପିତ ହେଇଥିଲା । ଅଜୟଗଡର ଶେଷ ଶାସକ ଏହାକୁ 1950 ମସିହା ଜାନୁଆରୀ 1 ତାରିଖରେ ଭାରତୀୟ ରାଜା ସଂଘକୁ ସମାରୋପଣ କାଲେ । ଇତିହାସ ଅଜୟଗଡ ଜଣେ ବୁନ୍ଦେଲା ରାଜପୁତ ଗୁମାନ ସିଂହଙ୍କଦ୍ୱାରା 1765 ମସିହାରେ ସ୍ଥାପିତ ହେଇଥିଲା । ସେ ଜଇତପୁର ରାଜ୍ୟର ଶାସକ ରାଜା ପାହାଡ ସିଂହଙ୍କ ପୁତୁରା ଥିଲେ । ଅଜୟଗଡକୁ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଅକ୍ତିଆର କଳା ପରେ ଏହାକୁ 1909 ମସିହାରେ ଏକ କରଦ ରାଜକୀୟ ରାଜ୍ୟ କରି ବୁନ୍ଦେଳଖଣ୍ଡ ଏଜଣେ୍ସି ଅଧୀନରେ ରଖିଲେ । ଏହାର ଆୟତନ 1997 ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଓ ଜନସଂଖ୍ୟା 1909 ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ 78,226 ଥିଲା । ରାଜାଙ୍କ ଉପାଧି ସୱାଇ ମହାରାଜ ଥିଲା । ରାଜ୍ୟର ରାଜସ୍ୱ 15,000 ପାଉଣ୍ଡ ଥିବା ବେଳେ ବ୍ରିଟିଶ ମାନଙ୍କୁ 460 ପାଉଣ୍ଡ କର ଭାବରେ ଦଉଥିଲେ ।ରାଜ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ନୌଗଙ୍ଗ ନାମକ ସହର , ଯାହା ଅଜୟଗଡ ଦୁର୍ଗଥିବା ପାହାଡ ତଳ ଦେଶରେ ଥିଲା । ଏହି ଦୁର୍ଗ ସହରଠାରୁ 800 ଫୁଟ ଉତ୍ଚରେ ଥିଲା । ଏହି ଦୁର୍ଗରେ ଅନେକ ଭଗ୍ନ ମନ୍ଦିର ରହିଛି । ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ସବୁରେ ଅନେକ ସୂକ୍ଷ୍ମ କ୍ଷୋଦିତ ମୂର୍ତି ରହିଛି । ଅଜୟଗଡ ସହରରେ ମେଲେରିଆ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟପୁଥିଲା ଓ ଏଠାରେ 1868 -69 ଓ 1896-97ରେ ମରୁଡି ପଡିଥିଲା । ଏହି ରାଜ୍ୟ 1950 ଜାନୁୟାରୀ 1ରେ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ସଂଘ ସହ ମିଳିତ ହେବା ପରେ ଏହାର ଶାସକଙ୍କୁ ବାର୍ଷିକ 74,700 ତାଙ୍କ ପ୍ରିଭି ପର୍ସ ଆକାରରେ ଦିଅ ଯାଉଥିଲା। ତେବେ ଏହା 1971ରେ ଉଚ୍ଛେଦ ହେଇଗଲା । ଅଜୟଗଡ ରାଜ୍ୟ ସେତେବେଳର ବିନ୍ଦ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଅଂଶ ହେଇ ରହିଲା । ପରେ 1956 ମସିହାରେ ବିନ୍ଦ୍ୟପ୍ରଦେଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ ସହିତ ମିଳିତ ହେଇଗଲା । ଅଜୟଗଡର ଶାସକ ମାନେ ମହାରାଜାଧିରାଜ ଛତ୍ରସାଲ : 1649-1731    ଜଗତରାଜ        କିରାତ ସିଂ  1758 1765   ଗୁମାନ ସିଂହ  1765 1792          ଭୈଖଟ ସିଂହ : .1792- .1837      ମାଧୋ ସିଂହ   .1837-1849   ( .1849-1853)      ( . ) ବିଜଯ ସିଂହ   .1853-1855    1844 1919    ,    ପୂଣ୍ୟପ୍ରତାପ ସିଂହ 1884- 1958  ଦେବେନ୍ଦ୍ର ବିଜଯ ସିଂହ 1913- 1984  ( , ) ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା ଆଧାର : ,.  (1911).  " " .  (11 .). { }: 