ରାଇଜୋବିଅମ ହେଉଛି ଯବକ୍ଷାରଜାନ ବିବନ୍ଧନ କରୁଥିବା ମୃତ୍ତିକା ବୀଜାଣୁର ଏକ ପ୍ରଜାତି । ରାଇଜୋବିଅମ ଜାତିର ବୀଜାଣୁଗୁଡ଼ିକ ଲେଗ୍ଯୁମ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ତର୍ସହଜୀବୀ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ବୀଜାଣୁଗୁଡ଼ିକ ମୂଳ-ଗଣ୍ଠିର ଉଦ୍ଭିଦକୋଷରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିଥାନ୍ତି । ସେଠାରେ ସେମାନେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳସ୍ଥ ଯବକ୍ଷାରଜାନକୁ ଆମୋନିଆରେ ପରିଣତ କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ପରେ ପୋଷକ ବୃକ୍ଷଟିକୁ ଗ୍ଲୁଟାମିନ ତଥା ୟୁରେଇଡ ଯୋଗାଇ ଥାଆନ୍ତି । ପ୍ରତିବଦଳରେ ବୃକ୍ଷଟି ଏହି ବୀଜାଣୁଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜୈବିକ ଉପାଦାନ ସବୁ ଦେଇଥାଏ । ସମସ୍ତ ରାଇଜୋବୀୟ ଜାତି ଏହି ପରସ୍ପର ସହଯୋଗୀ ସମ୍ବନ୍ଧଟି ପରିପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି । ଇତିହାସ ମାର୍ଟିନସ ବେଇଜରିଙ୍କ ପ୍ରଥମେ ୧୮୮୮ ମସିହାରେ ଲେଗ୍ଯୁମମାନଙ୍କର ମୂଳ-ଗଣ୍ଠିରୁ ଅଣୁଜୀବକୁ ଅଲଗା ଏବଂ ପରେ ଗବେଷଣାଗାରରେ ଏହାର ଉତ୍ପାଦନ କରିଥିଲେ । ସେ ଏହାକୁ ବାସିଲସ ରାଡିସିକୋଲା ନାମ ଦେଇଥିଲେ । ଗବେଷଣା ରାଇଜୋବିଅମ କେତେକ ପ୍ରଜାତିର ଲେଗ୍ଯୁମ ସହ ସହଜୀବୀ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରି ବାୟୁମଣ୍ଡଳସ୍ଥ ଯବକ୍ଷାରଜାନକୁ ବିବନ୍ଧନ କରି ଆମୋନିଆରେ ପରିଣତ କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ସାର ଭାବରେ କାମ କରେ ।  "କୃଷିଭିତ୍ତିକ ଗବେଷଣା ସେବା" ର ଅଣୁଜୀବବିଜ୍ଞାନୀମାନେ, କିପରି ରାଇଜୋବିଅମମାନଙ୍କର ଜୈବ-ଯବକ୍ଷାରଜାନ ବିବନ୍ଧନକୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗା ଯାଇପାରିବ, ସେ ବିଷୟରେ ଗବେଷଣା ଚଳାଇଛନ୍ତି । ଏହି ଗବେଷଣାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ଯ ହେଉଛି ବିନା ରାସାୟନିକ ସାରରେ ଫସଲ ଅମଳ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ।