ପାକିସ୍ତାନୀ ପଞ୍ଜାବ, ପାକିସ୍ତାନର ଏକ ସୁବୋ ବା ରାଜ୍ୟ ଅଟେ। ଏହା ୩୬ଟି ଜିଲ୍ଲାକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।ପଞ୍ଜାବ ଜନବସତି ଅନୁଯାୟୀ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଅଟେ। ବ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ତ‌ତ୍ତ୍ୱ ଗ୍ରୀକମାନଙ୍କୁ ଏହା ପେଣ୍ଟାପୋଟାମିଆ ଭାବେ ଜଣା ଥିଲା, ଅର୍ଥାତ୍ ପଞ୍ଚ ନ‌ଦିର ସମାହାର । ପଞ୍ଜାବ ଶବ୍ଦଟି ୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପ୍ରଚଳନ ହୋଇଥିଲା, ପାର୍ସି ଭାଷାରେ ଯାହାର ଅର୍ଥ  ପାଞ୍ଚ   (ଜଳ)ର ମିଳନ, ଅର୍ଥତ୍ ପଞ୍ଚ ନ‌ଦୀର ମିଳନ, ଯାହା ଗ୍ରୀକ ନାମ ସ‌ହ ଏକାର୍ଥ ଥିଲା  । ଏହି ପାଞ୍ଚ ନ‌ଦୀ ଯଥାକ୍ରମେ ଚେନାବ, ଝେଲମ, ରାବି, ବେଆସ, ଓ ସତଲେଜ, ଯାହା ସିନ୍ଧୁ ନ‌ଦୀ ଦେଇ ଆରବ ସାଗରରେ ପଡ଼ିଛି । ପାଞ୍ଚୋଟି ନ‌ଦୀ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରୋଟି ପାକିସ୍ତାନ ପଞ୍ଜାବରେ ଅଛି । ଭୂଗୋଳ 1947 ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ପଞ୍ଜାବ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ଯେତେବେଳେ ଭାରତର ବିଭାଜନ ପଞ୍ଜାବର ପୂର୍ବ ରାଜ ପ୍ରଦେଶକୁ ଭାରତ ଏବଂ ପାକିସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲା। ପ୍ରଦେଶର ଅଧିକାଂଶ ମୁସଲମାନ ପଶ୍ଚିମ ଭାଗ ପାକିସ୍ତାନର ପଞ୍ଜାବ ପ୍ରଦେଶରେ ପରିଣତ ହେଲା; ଅଧିକାଂଶ ଶିଖ୍ ପୂର୍ବ ଭାଗ ଭାରତର ପଞ୍ଜାବ ରାଜ୍ୟ ହୋଇଗଲା  ସଚ୍ଚା ସିନ୍ଧୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମ ଥିଲା  ବ ଦିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ସଚ୍ଚା ସିନ୍ଧୁ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା  ଗ୍ରୀକ୍ମାନେ ଏହାର ନାମ ପେଣ୍ଟାପୋଟାମିଆ ରଖିଲେ  ମହାଭାରତ ଏବଂ ରାମାୟଣ ସମୟରେ ଏହାକୁ ପଞ୍ଚନାଡା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମ ଭ୍ରାତା କୁହାଯାଉଥିଲା। ଇତିହାସ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ମୋଗଲମାନେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ୧୫୨୪ରୁ ୧୭୩୯ ପର୍ଜ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କରିଥିଲେ ଓ ବ‌ହୁତ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଲାହୋରର ଶାଲିମାର ବଗିଚା ଓ ବଡ଼ସାହି ମସଜିଦ ।ମୁସଲିମ ସୈନ୍ୟ, ବଣିକ, ନିର୍ମାତା ଓ ସୁଫିମାନେ ପରଥିବୀର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ଇସଲାମ ସୁଲତାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଆସିଥିଲେ । ଆଫଗାନ ଦୁରାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱାତ ଅଞ୍ଚଳ ଯାହା ଆଫଗାନ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଅହମ୍ମଦ ଶାହ ଦୁରାନିଙ୍କଦ୍ୱାରା ୧୭୪୭ ମସିହାରେ ଦୁରାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ଯ ସ‌ହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ୧୭୬୨ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିଲା । ମରାଠା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ୧୭୫୮ରେ ହିନ୍ଦୁ ମରାଠା ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଗେନେରାଲ ରଘୁନାଥ ରାଓ ଲାହୋର ଓ ଆଟ୍ଟୋକ ଅଧିକାର କଲେ । ତିମୁର ଶାହ ଦୁରାନୀ ଓ ଭାଇସ୍‌ରାୟ ଅହମ୍ମଦ ଶାହ ଅବଦଲୀ ପଞ୍ଜାବରୁ ବିତାଡ଼ିତ ହେଲେ । ପେଶ‌ୱାରର ଦକ୍ଷିନ ଓ ଉତ୍ତରରେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଲାହୋର, ମୁଲତାନ, ଦେରା ଘାଜି ଖାନ, କାଶ୍ମୀର ମରାଠା ଅଞ୍ଚଳ ଅଧୀନ‌କୁ ଆସିଗଲା । ପଞ୍ଜାବ ଓ କାଶ୍ମୀରରେ ମରାଠାମାନେ ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ । ୧୭୬୧ରେ ପାନିପତ ଯୁଦ୍ଧ ୩ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଅହମ୍ମଦ ଶାହ ଅବଦଲୀ ପଞ୍ଜାବ ଓ କାଶ୍ମୀରର ମରାଠା ଅଞ୍ଚଳ ପୁଣିଥରେ ଅଧିକାର କଲେ ।