ଏହା ରାୟଗଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ରାଜଗଡ ରାଜ୍ୟ   :     ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ କାଳରେ ଥିବା ଏକ ଭାରତୀୟ ରାଜପୁତ ରାଜକୀୟ ରାଜ୍ୟ । ରାଜଗଡ ସହର ଏହାର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।ଏହା ବ୍ରିଟିଶ ଅମଳରେ ହୋପାଳ ଏଜେନ୍ସି ଅଧୀନରେ ଥିଲା । ରାଜଗଡ ରାଜ୍ୟର ଆୟତନ 2,492 ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଥିଲା ଏବଂ 1901 ଜୁଆନଗଣନା ସମୟରେ ଏହାର ଜନସଂଖ୍ୟା 88,376 ଥିଲା । ଏହା ଏକ କୃଷିପ୍ରଧାନ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା ଓ ଶଷ୍ୟ ଓ ଅଫିମ ଚାଷ ହେଇ ଏଠାରୁ ଅନନ୍ୟ ରାଜ୍ୟକୁ ରପ୍ତାନି ହଉଥିଲା । ଇତିହାସ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଉମାତ୍ୱରା ନାମକ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ରାୱତ  ( ରାଜା ) ଉପାଧି 1448 ମସିହାରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇ ଥିଲା  ।ଏ3ହି ରାଜ୍ୟକୁ 1681 ମସିହାରେ ଦ୍ୱିଭକ୍ତ କରାଯାଇ ରାଜଗଡ ଓ ନରାଶିଙ୍ଘାଗଡ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହେଇଥିଲା । ତତ୍କାଳୀନ ରାଜା ରାୱାତ ଛତର ସିଂହଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ରୱାତ ମୋହନ ସିଂହ ଓ ରାୱତ ପରସରାମଜୀଙ୍କୁ ତାହା ମିଳିଥିଲା । ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପଳାଯନ କରି ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ରାଜଗଡ ନାମରେ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ତାହା ଏବେ ହିମାଚଳପ୍ରଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ । 1947 ମସିହାରେ ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ପରେ 1948 ମସିହାରେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟସମୂହ ସହ ବିଲୟ ହେଲା ଓ 1956 ପରେ ଏହା ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ସହ ରହିଥିଲା । ଶାସକ   11- . ରାୱତ 1638 - 14 1714  ( . 1714) 1714?