ତିଲ୍ଲା ଯୋଗିଆ  ( ଉର୍ଦ୍ଦୁ: ), ପାକିସ୍ଥାନର ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳ ପର୍ବତମାଳା ଲବଣ ପର୍ବତରେ ରହିଥିବା ପ୍ରଥମ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ପ୍ରଖ୍ଯାତ ହିନ୍ଦୁ ଓ ଶିକ୍ଷା ଧର୍ମସ୍ଥଳୀ  । . ଅବସ୍ଥିତି ସମୁଦ୍ରପତ୍ତାନଠାରୁ 3200 ଫୁଟ ଉପରେ ରହିଥିବା ତିଲ୍ଲା ଯୋଗିଆ ଝେଲମ ସହରଠାରୁ 25 କିଲୋମିଟର ପଶ୍ଚିମରେ ଓ ଖୁଖା ଗ୍ରାମଠାରୁ 10 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ତିଲ୍ଲା ଯୋଗିଆର ଶିକ୍ଷାର ଉପରୁ ଚତୁର୍ଦିଗର ଦୃଶ୍ୟ ଅତୀବ ରମଣୀୟ । ଏଠାରୁ 7 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା  "ରୋହଟାସ ଦୁର୍ଗ"  କ୍ରମବର୍ଦ୍ଧିସ୍ତୁ ସହର  "ଦିନା "  ଏଠାରୁ ଦ୍ରୁଷ୍ଟି ଗୋଚର ହେଇଥାଏ । ତିଲ୍ଲା ଯୋଗିଆ ପର୍ବତ ଶିଖର ମାଣ୍ଡୀ ବାହାଉଦ୍ଦୀନ , ଗୁଜରାଟ , ଝେଲମ , ଓ ଚକବାଳଠାରୁ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଇଥାଏ । ଏହା ଝେଲମ ନଦୀର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ । ତିଲ୍ଲା ଯୋଗିଆ ମନ୍ଦିର ପରିସର ଏଠାରେ ଥିବା ମନ୍ଦିର ପରିସର 2000 ବର୍ଷ ଧରି ହିନ୍ଦୁ ଉପାସନା କେନ୍ଦ୍ର ରହି ଆସିଛି । ଏଠାରେ ଗୁରୁ ଗୋରଖନାଥ ପ୍ରଥମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନ କରିଥିବାର ଜଣାଯାଏ । ଏପରିକି ସେଇ ସ୍ଥାନର ନାମ ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଜାବୀ ଭାଷାରେ  'ସନ୍ଥ ମାନଙ୍କ ପାହାଡ  " ଅର୍ଥରେ ବୁଝା ଯାଇଥାଏ । ସେଠାରେ ପ୍ରଥମ କରି ମନ୍ଦିର କରି ଉପାସନା କରୁଥିବା ଯୋଗୀ ସଂପ୍ରଦାଯଙ୍କୁ  " କାନଫଟା "  ଯୋଗୀ କୁହାଯାଉଥିଲା , କାରଣ ସେମାନେ କଣରେ କ୍ଷୀଦର କରି ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରୁଥିଲେ । ସେ ଯୁଗରେ ସେଇଟା ଏକ ଅଭିନବ କଥା ଥିଲା ଯାହା ଆଜିକାଲି ଆଧୁନିକ ସମାଜରେ ଏକ ଷ୍ଟାଇଲରେ ପରିଣତ । ତେବେ  " କାନଫଟା ଯୋଗୀ " ମାନେ ପରବର୍ତୀ କାଳରେ ଏକ ଯୋଗୀ ସଂପ୍ରଦାଯ ଭାବରେ ରହିଥିଲେ । . ତିଲ୍ଲା ଯୋଗିଆ ଠାରେ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର 3ଟି ଗୃହ ଥିବା ସହ ଦୁଇଟି କ୍ଷୁଦ୍ର ବନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ରୋହଟାସ ଦୁର୍ଗ ପତରୁ ଆସିଲେ ବା ଝେଲମ ନଦୀ ନିକଟରୁ ସାଂଘି ପାଟରୁ ଆସିଲେ ପହଞ୍ଚି ହେବ । ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାହାଣୀ  " ହିର ରଞ୍ଝା " ର ଜୀବନ୍ତ ନାୟକ ମୁରାଦ ବକ୍ସ ଏଠାକୁ ଯୋଗୀ ସଂପ୍ରଦାଯଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହେଇ ସେଥିରେ ଯୋଗଦାନ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ । ଶିକ୍ଷା ସଂପ୍ରଦାଯର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଗୁରୁ ନାନକ  ( 1469-1539 ) ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ 40 ଦିନ ଧରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ  । ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଆକବର  ( 1542-1605 ) ଏଠାକୁ 2 ଥର ପରିଦର୍ଶନରେ ଆସି ଜଳକୁଣ୍ଡ ନିର୍ମାଣ କରେଇଥିଲେ  । ସମ୍ରାଟ ଜାହାଙ୍ଗୀର  ( 1605-1627 ) ଏଠାକୁ ଆସି ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ  । ପରେ ଆହମଦ ଶାହ ଅବ୍ଦଳି ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଲୂଟକରିଥିଲେ . ପରେ ମହାରାଜ ରଣଜୀତ ସିଂହ  ( 1780-1839 ) ଏଠାକୁ ଆସି ଏଠାରେ ଏକ ବଡ ଜଳାଶୟ ନିର୍ମାଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ  । ଗୁରୁ ନାନକ ଉପାସନା କରିଥିବା ପିଠାଠାରେ ନିର୍ମିତ ହେଇଥିବା ସ୍ମାରକୀ ଭଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ସଂପ୍ରଦାଯଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀ ଭାବରେ ଆଦୃତ । ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ କାଳରେ ଏଠାକୁ ରାସ୍ତା ନିର୍ମିତ ହେବା ସହ ପୁଷ୍କରିଣୀ ମଧ୍ୟ ଖୋଦିତ ହେଇଥିଲା । ତେବେ ବର୍ତ୍ତମାନ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଓ ମଠ ମଧ୍ୟ ଭଗ୍ନାବସ୍ଥାରେ ରହିଛି । ସାହିତ୍ୟ ରେ ତିଲ୍ଲା ଯୋଗିଆ ତିଲ୍ଲା ଯୋଗିଆ ପ୍ରକ୍ଷାତ ସାହିତ୍ୟ ହିର ରଞ୍ଝାରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ହେଇଥିଲା । ଏହାର ନାୟକ ଏଠାକୁ ଆସି ଗୁରୁ ଗୋରଖନାଥଙ୍କ ସଂପ୍ରଦାଯରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । . ପାକିସ୍ଥାନର ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି ସ୍ଥଳକୁ ପରିଦର୍ଶନରେ ଆସି ଏହାର ପ୍ରକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଜ୍ୟର ରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ ।