ଋଷି କପୁର  (୪ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୫୨ - ୩୦ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୨୦) ଜଣେ ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଅଭିନେତା ଥିଲେ  । ସେ ନିଜର ପ୍ରଥମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର  'ମେରା ନାମ ଜୋକର'  ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଶୁ କଳାକାର ଭାବରେ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ମୁଖ୍ୟ ନାୟକ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଥିଲା  'ବବି'    ୧୯୭୩   । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନବାଗତ ଅଭିନେତା ଭାବରେ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୭୩ରୁ ୨୦୦୦ ମଧ୍ୟରେ ସେ ୯୨ଟି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ମୁଖ୍ୟ ନାୟକ ଭାବରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଏହି ଚରିତ୍ର ଗୁଡିକରେ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟତଃ ପ୍ରେମିକ ଚରିତ୍ର ଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ସେ ଅଭିନୟ କରିଥିବା କିଛି ଲୋକପ୍ରିୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଥିଲା :  'ଖେଳ ଖେଳ ମେଁ' ( ୧୯୭୫ ),  'କଭି କଭି' ( ୧୯୭୬ ),  'ଅମର ଆକବର ଆନ୍ଥୋନୀ' ( ୧୯୭୭ ),  'କର୍ଜ' ( ୧୯୮୦ ),  'ଚାନ୍ଦିନୀ'  ୧୯୮୯   । ୨୦୦୦ ମସିହା ପରେ ସେ ପ୍ରେମିକ ଚରିତ୍ରର ବାହାରି କିଛି ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ  'ଲଭ ଆଜ କଲ' ( ୨୦୦୯ ),  'ଅଗ୍ନିପଥ' ( ୨୦୧୨ ), ମୁଲ୍କ ( ୨୦୧୮ ),  'ଦୋ ଦୁନି ଚାର' ( ୨୦୧୦ ),  'କପୁର ଆଣ୍ଡ ସନ୍ସ' ( ୨୦୧୬ ) ଆଦି ଅନ୍ୟତମ  ।  'ଦୋ ଦୁଇନି ଚାର ପାଇଁ'  ସେ ଫିଲ୍ମଫେୟାର କ୍ରିଟିକ୍ସ ସମ୍ମାନ, କପୁର ଆଣ୍ଡ ସନ୍ସ ପାଇଁ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ସହ ଅଭିନେତା ସମ୍ମାନ ପାଇଥିଲେ । ୨୦୦୮ରେ ତାଙ୍କୁ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ଲାଇଫ ଟାଇମ ଆଚିଭମେଣ୍ଟ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିବା ଋଷିଙ୍କର ଶେଷ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଥିଲା  'ଦ ବଡି'   (୨୦୧୯) ଋଷି ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ନିତୁ ସିଂଙ୍କ ସହିତ ବହୁତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ  । ସେମାନଙ୍କର ରଣବୀର ଓ ରିଦ୍ଧିମା ନାମରେ ଗୋଟିଏ ପୁଅ ଓ ଗୋଟିଏ ଝିଅ ଅଛନ୍ତି । ୨୦୨୦ ଅପ୍ରେଲ ୩୦ତାରିଖରେ ଋଷି ଲିଉକେମିଆ ବ୍ୟାଧିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ । ପ୍ରାରମ୍ବିକ ଜୀବନ ଓ ପରିବାର ଋଷି ମୁମ୍ବାଇର ଚେମ୍ବୁରଠାରେ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜାବୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଅଭିନେତା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ରାଜ କପୁର ଓ ମାତା କ୍ରିଷ୍ଣା ରାଜ କପୁର । ତାଙ୍କ ଜେଜେ ବାପା ଥିଲେ ପୃଥିବୀ ରାଜ କପୁର । ତାଙ୍କ ଭାଇ ରଣଧୀର କପୁର ଓ ରାଜୀବ କପୁର, ମାମୁଁ ପ୍ରେମ ନାଥ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ଓ ନରେନ୍ଦ୍ର ନାଥ, କକା ଶଶି କପୁର ଓ ଶମ୍ମୀ କପୁର ସମସ୍ତେ ଅଭିନେତା । ଋତୁ ଓ ରିମା ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଭଉଣୀ । ଋଷି ମୁମ୍ବାଇର କ୍ୟାମ୍ପିୟନ ସ୍କୁଲ ଓ ଆଜମେରର ମାୟୋ କଲେଜରେ ପାଠ ପଢ଼ିଥିଲେ । ବୃତିଗତ ଜୀବନ ମୁଖ୍ୟ ଅଭିନେତା ଭାବରେ  ( ୨୦୦୦ ପୂର୍ବରୁ) ଋଷିଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପଦାର୍ପଣ ହୋଇଥିଲା  'ଶ୍ରୀ ୪୨୦' ର ଏକ ଗୀତ  'ପ୍ୟାର ହୁଆ ଇକରାର ହୁଆ'  ମାଧ୍ୟମରେ ।  'ମେରା ନାମ ଜୋକର' ରେ ସେ ରାଜ କପୁରଙ୍କ ପିଲା ବେଳ ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ନାୟକ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଥିଲା ୧୯୭୩ ମସିହାର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର  'ବବି'  । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସେ ସମୟରେ ବହୁତ ବ୍ୟବସାୟିକ ସଫଳତା ଲାଭ କରିଥିଲା ଓ ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ ସେ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ସେ  'ରଫୁ ଚକ୍କର' ,  'ଅମର ଆକବର ଆନ୍ଥୋନୀ, ' ଖେଳ ଖେଳ ମେଁ ', ' ହମ କିସିସେ କମ ନେହିଁ ', ' କଭି କଭି ' ଓ ' ଦୁସରା ଆଦମୀ ' ଆଦି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୮୦ରେ ସେ ନିଜ ସହ କଳାକାର ନିତୁ ସିଂଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ୧୯୮୦ ଦଶକରେ ଋଷି ନିଜର ଅଭିନୟକୁ ବ୍ୟାପକ କରି  'କର୍ଜ' ,  'ଏକ ଚାଦର ମୈଲି ସି'  ଆଦି ଭିନ୍ନ ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା  'ରାଜା'   (୧୯୭୫ ),  'ଲୈଲା ମଜନୁ' ,  ( ୧୯୭୬), ସରଗମ  (୧୯୭୯), ପ୍ରେମ ରୋଗ  (୧୯୮୨), କୁଲି  ( ୧୯୮୨), ସାଗର  (୧୯୮୫), ଚାନ୍ଦନୀ  ( ୧୯୮୯),  'ବୋଲ ରାଧା ବୋଲ'   (୧୯୯୨) , ଦାମିନୀ  ( ୧୯୯୩) ଓ କାରୋବାର  ୨୦୦୦  । ୧୯୯୯ରେ ସେ  'ଆ ଅବ ଲୌଟ ଚଲେଁ'  ନାମକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ । ସହ ଅଭିନେତା  (୨୦୦୦ ପରେ) ୨୦୦୦ ପରେ ଋଷି ଚରିତ୍ର ଅଭିନେତା ଭାବରେ ଅଭିନୟ ଆରମ୍ବ କରିଥିଲେ  ।ସେହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ନିପଥ  (୨୦୧୨),  'ଷ୍ଟୁଡେଣ୍ଟ ଅଫ ଦି ଇୟର'   (୨୦୧୨),  'ଦୋ ଦୁନି ଚାର' ,  'କପୁର ଆଣ୍ଡ ସନ୍ସ' ,ହମ ତୁମ  ( ୨୦୦୪), ଫନା  ( ୨୦୦୬), ନମସ୍ତେ ଲଣ୍ଡନ  ( ୨୦୦୭),  'ଲଭ ଆଜ କଲ'   ( ୨୦୦୯) ,  'ଦିଲ୍ଲୀ ୬'  ଓ  'ଡି-ଡେ'  ଆଦି ଅନ୍ୟତମ । ୨୦୧୮ରେ ନେଟଫ୍ଲିକ୍ସ ନାଟକ  'ରାଜମା-ଚାୱଲ' ରେ ସେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ।  '୧୦୨ ନଟ ଆଉଟ' ରେ ଅମିତାଭ ବଚ୍ଚନଙ୍କ ୭୬ବର୍ଷିୟ ପୁତ୍ର ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ । ୨୦୧୯ରେ ସେ  'ଝୁଠା କହିଁ କା'  ଓ  'ଦ ବଡି'  ନାମରେ ୨ଟି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ।  'ଶର୍ମାଜୀ ନମକିନ'  ନାମକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ନଥିଲା । ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ ଋଷି ଅନେକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ନାୟିକ ନିତୁ ସିଂଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ରଣବୀର କପୁର ଜଣେ ଅଭିନେତା ଓ ତାଙ୍କ ଝିଅଙ୍କ ନାମ ରିଦ୍ଧିମା କପୁର ସାହାଣୀ । ଋଷିଙ୍କର ଆତ୍ମଜୀବନୀ  'ଖୁଲମ ଖୁଲା : ଋଷି କପୁର ଅନ-ସେନସରଡ଼'  ୨୦୧୭ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ଏଥିରେ ଋଷିଙ୍କର ସହ ଲେଖିକା ଥିଲେ ମିନା ଆୟର । ହାର୍ପର କଲିନ୍ସ ଏହି ପୁସ୍ତକର ପ୍ରକାଶକ ଥିଲେ । ଗୋମାଂସ ଭକ୍ଷଣକୁ ନେଇ ଋଷିଙ୍କର ମନ୍ତବ୍ୟ ବିବାଦସ୍ପଦ ହୋଇଥିଲା । ଅସୁସ୍ଥତା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଋଷି, ୨୦୧୮ ମସିହାରେ ଲିଉକେମିଆରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିବା ଜଣା ପଡିଥିଲା । ସେ ନ୍ୟୁୟର୍କରେ ଏଥିପାଇଁ ଚିକିତ୍ସିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏକ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଚିକିତ୍ସା ପରେ ଋଷି, ୨୦୧୯ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ଭାରତକୁ ଫେରିଥିଲେ । ୨୯ତାରିଖରେ ଶ୍ୱାସ ପ୍ରଶ୍ୱାସରେ ଅସୁବିଧାକୁ ନେଇ, ଋଷିଙ୍କୁ ରିଲାଏନ୍ସ ଫାଉଣ୍ଡେସନ ହାସପାତାଲରେ ରଖାଯାଇଥିଲା ଓ ୩୦ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୨୦ରେ ଅସ୍ଥି ମଜ୍ଜା କର୍କଟ ଯୋଗୁ ତାଙ୍କର ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲା ।