ଉପକ୍ରମ ଯକ୍ଷ୍ମା ଏକ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ ଯାହା ମାଇକୋବ୍ୟାକ୍ଟେରିଅମ ଟ୍ୟୁବରକୁଲୋସିସ ନାମକ ଏକ ଜୀବାଣୁ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ । ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଏହା ଏକ ଫୁସଫୁସ ରୋଗ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରେ । ଲକ୍ଷଣ ଯକ୍ଷ୍ମା ଜୀବାଣୁଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କ ଦେହରେ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏନି । ଏହାକୁ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ଯକ୍ଷ୍ମା କୁହାଯାଏ । ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ଯକ୍ଷ୍ମାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୦% ଲୋକଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗ ହୁଏ ଓ ଅଣଚିକିତ୍ସିତ ହେଲେ ପ୍ରାୟ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ । ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କାଶ ଯକ୍ଷ୍ମାର ପାରମ୍ପରିକ ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କାଶ, ରକ୍ତ ମିଶ୍ରିତ କଫ, ଜ୍ୱର, ରାତ୍ରୀକାଳୀନ ଝାଳ ଓ ଓଜନ ହ୍ରାସ ହେବା ଦେଖାଯାଏ । ଓଜନ ହ୍ରାସ ଏହି ରୋଗରେ ଓଜନ ହ୍ରାସ ଏଭଳି ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷଣ ହୁଏ ଯେ ଏହାର ଐତିହାସିକ କ୍ଷୟ ରୋଗ ନାମ ରଖା ଯାଇଥିଲା । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂକ୍ରମଣ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କରେ ଯକ୍ଷ୍ମା ସଂକ୍ରମଣ ହେଲେ ବିଭିନ୍ନ ଲକ୍ଷଣ ସ‌ହିତ ଦୁର୍ବଳତା, ରାତିରେ ଝାଳ ବୋହିବା ଓ ଲସିକା ଗ୍ରନ୍ଥି ଫୁଲା ଆଦି ଦେଖାଯାଏ । କାରଣ ଫୁସଫୁସର ସକ୍ରିୟ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗ ଅତୀବ ସଂକ୍ରାମକ ହୋଇଥାଏ । ସାମାନ୍ୟ କାଶ, ଛିଙ୍କ, କଥାବାର୍ତ୍ତା ବା ଛେପ ପକେଇଲେ ଏହା ବାୟୁ ମାଧମରେ ବ୍ୟାପିଯାଏ । ସକ୍ରିୟ ସଂକ୍ରମଣ ଏଚଆଇଭି, ଇମ୍ମ୍ୟୁନିଟି ଅଭାବ ଓ ଧୁମ‌ପାନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ସଂକ୍ରମଣ ଆଶଙ୍କା ଅଧିକ ଥାଏ । ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ଯକ୍ଷ୍ମା ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ଯକ୍ଷ୍ମା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରୋଗ ବ୍ୟାପେନାହିଁ । ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଛାତି ଏକ୍ସ-ରେ, ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ପରୀକ୍ଷା ଓ ଶରୀରର ତରଳ ପଦାର୍ଥମାନଙ୍କର ସୁକ୍ଷ୍ମ ଜୈବିକ କଲଚର କରି ସକ୍ରିୟ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ମାଣ୍ଟୁକ୍ସ ବା ଟ୍ୟୁବରକୁଲିନ ପରୀକ୍ଷା ଓ ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରି ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ଯକ୍ଷ୍ମା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇପାରେ । ପ୍ରତିଷେଧ ଅଧିକ ଯକ୍ଷ୍ମା ସଙ୍କଟ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଲୋକଙ୍କର ସ୍କ୍ରୀନିଙ୍ଗ, ବିସିଜି ଟିକା, ପ୍ରାକ୍ ଚିହ୍ନଟ ଓ ଉପ‌ଯୁକ୍ତ ଚିକିତ୍ସା କଲେ ଏହି ରୋଗ ପ୍ରତିଷେଧ ହୋଇପାରେ । ଗୃହ, କର୍ମସ୍ଥାନ ଓ ସାମାଜିକ ମିଳାମିଶା ସ୍ଥାନରେ ସକ୍ରିୟ ରୋଗୀ ଥିଲେ ଯକ୍ଷ୍ମାର ଉଚ୍ଚ ସଙ୍କଟ ରହେ । ଚିକିତ୍ସା ଏହି ରୋଗ ପାଇଁ ଏକାଧିକ ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ ଚିକିତ୍ସା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ । ଏହି ଚିକିତ୍ସାରେ ଔଷଧ ପ୍ରତିରୋଧ ଏକ ମୂଖ୍ୟ ସମସ୍ୟା ହୋଇ ଠିଆ ହେଉଛି ଯାହାକୁ ଏମଡିଆର ଯକ୍ଷ୍ମା ବା ଏକ୍ସଡିଆର ଯକ୍ଷ୍ମା କୁହାଯାଉଛି । ରୋଗାନୁଶୀଳନ ଅଧୁନା ପୃଥିବୀ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗରେ ସଂକ୍ରମିତ ଅଛନ୍ତି । ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଜନସଂଖ୍ୟାର ୧% ନୂଆ ସଂକ୍ରମଣ ହେଉଛି । ମୃତ୍ୟୁ ହାର ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ ମୃତ୍ୟୁର ଏହା ପ୍ରଥମ କାରଣ ରୂପେ ବିବେଚିତ ହୋଇଛି । ସମୁଦାୟ ମୃତ୍ୟୁ ସଂଖାର ୫୦% କେବଳ ଭାରତ, ଚୀନ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, ପାକିସ୍ଥାନ ଓ ଫିଲିପାଇନସରେ ହୁଏ । ଯକ୍ଷ୍ମାର କମ୍ ହାର ସନ ୨୦୦୦ ପରଠାରୁ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ନୂଆ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗୀ ସଂଖ୍ୟା କମୁଛି । ଆଫ୍ରିକା ଓ ଏସିଆ ଦେଶର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୮୦% ଓ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୫-୧୦% ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ଯକ୍ଷ୍ମା ପରୀକ୍ଷାରେ ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଫଳ ଆସୁଛି । ଇତିହାସ ପୁରାତନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରୋଗରେ ଲୋକ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଉଥିଲେ ଓ ବ୍ରିଟିଶ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଥିବା ପୁରାତନ ମମି ନମୁନାରେ ଏହା ଦେଖାଯାଉଛି ।