ହାଇପରପାରାଥାଇରଏଡିଜ୍ମ  (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ) ନାମ ଦିଆଯାଏ ଯେତେବେଳେ ରକ୍ତରେ ପାରାଥାଇରଏଡ ହରମୋନ, ଅନ୍ୟ ନାମ ପିଟିଏଚ   ମାତ୍ରା ବଢ଼ିଯାଏ  । ପାରାଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥି   ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ଅଧିକ ହରମୋନ ତିଆରି କଲେ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥି ଅଧିକ ହରମୋନ ତିଆରି କରିବା ଫଳରେ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ ଓ ଏହାକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ପ୍ରାଥମିକ ଓ ସେକଣ୍ଡାରୀ ହାଇପରପାରାଥାଇରଏଡିଜ୍ମ କୁହାଯାଏ । ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ସମୟରେ ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରାଥମିକ ରୋଗରେ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ନ ଥାଏ । ଅଧିକାଂଶ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ରୋଗୀଙ୍କର  'ବୃକ୍ ‌କ ପଥର ରୋଗ ' ଥାଏ; ଦୁର୍ବଳତା, ଅବସାଦ, ଅସ୍ଥି ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଦ୍ୱନ୍ଦ ଓ ଅଧିକ ପରିସ୍ରା ଇତ୍ୟାଦି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଇପାରେ । ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବେମାରୀରେ  'ଓଷ୍ଟିଓପୋରୋସିସ' ' ରୋଗ ହେବା ସଙ୍କଟ ଅଧିକ ରହେ । ପ୍ରାୟ ୮୦% ଲୋକଙ୍କର ପାରାଥାଇରଏଡ ଆଡେନୋମା   ନାମକ ଏକ ସୁଦମ୍ୟ/ବିନାଇନ   ଅର୍ବୁଦ ଯୋଗୁ ପ୍ରାଥମିକ ହାଇପରପାରାଥାଇରଏଡିଜ୍ମ ହୁଏ ଓ ଅନ୍ୟ ୨୦% ଲୋକଙ୍କର ଏକାଧିକ ବିନାଇନ ଅର୍ବୁଦ ଯୋଗୁ ହୁଏ । ପାରାଥାଇରଏଡ କର୍କଟ   ରୋଗ ଯୋଗୁ କ୍ୱଚିତ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ । ଜୀବସାର ଘ/ ଭିଟାମିନ ଡି ଅଭାବ  , କ୍ରନିକ ବୃକ୍‌କ ରୋଗ   ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତ କ୍ୟାଲସିଅମ   ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ରୋଗମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସେକେଣ୍ଡାରୀ ହାଇପରପାରାଥାଇରଏଡିଜ୍ମ ରୋଗ ହୁଏ । ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷାରେ ଅଧିକ ରକ୍ତ କ୍ୟାଲସିଅମ   ଓ ଅଧିକ ପିଟିଏଚ ମିଳିଲେ ଏହି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ଆଡେନୋମା ବା ଅତି ସକ୍ରିୟ ପାରାଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ଅପରେଶନ କରି ବାହାର କରିଦେଲେ ପ୍ରାଥମିକ ହାଇପରପାରାଥାଇରଏଡିଜ୍ମ ଆରୋଗ୍ୟ ହୋଇଯାଏ । ରୋଗ ଲକ୍ଷଣ ବିହୀନ ହୋଇଥିଲେ ଚିକିତ୍ସା କରି ସାମାନ୍ୟ ଅଧିକ ରକ୍ତ କ୍ୟାଲସିଅମ, ସାଧାରଣ ବୃକ୍‌କ ଓ ଅସ୍ଥି ସାନ୍ଦ୍ରତା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ । ପିଟିଏଚ ସ୍ତର କମେଇବା ନିମନ୍ତେ ସିନାକ୍ୟାଲସେଟ   ଔଷଧ ଦିଆଯାଏ । ଅତ୍ୟଧିକ ରକ୍ତ କ୍ୟାଲସିଅମ ଥିଲେ ବୃହତ ପରିମାଣର ଶିରାଭ୍ୟନ୍ତର ସାଧାରଣ ସାଲାଇନ ଦିଆଯାଏ । ଜୀବସାର ଘ କମ ଥିଲେ ବଢ଼େଇବାକୁ ହୁଏ । ପ୍ରାଥମିକ ହାଇପରପାରାଥାଇରଏଡିଜ୍ମ ସାଧାରଣତଃ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ । ବିକଶିତ ଦେଶମାନଙ୍କରେ   ପ୍ରତି ୧୦୦୦ ଲୋକରେ ଜଣେ ଏହି ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ । ପୁରୁଷ ସଂଖ୍ୟା ଅପେକ୍ଷା ୩ ଗୁଣ ମହିଳାଙ୍କର ରୋଗ ହୁଏ ଓ ୫୦ରୁ ୬୦ ବର୍ଷ ବୟସ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଏହି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ଏହି ରୋଗ ବିଷୟରେ ପ୍ରଥମେ ସନ ୧୭୦୦ରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା ଓ ପାରାଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥି ଯୋଗୁ ଏ ରୋଗ ହେଉଥିବା କଥା ୧୮୦୦ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଜଣାଯାଇଥିଲା । ଏକ ଚିକିତ୍ସା ଭାବରେ ସନ ୧୯୨୫ରେ ପ୍ରଥମେ ଅପରେଶନ କରାଯାଇଥିଲା ।