ପାରାଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥି କ‌ହିଲେ ମାନବ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ଅନ୍ତସ୍ରାବୀ   ଗ୍ରନ୍ଥିମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଏ । ମାନବ ଦେହରେ ଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥି ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ଚାରୋଟି ପାରାଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥି ଥାଏ । ରକ୍ତରେ ସ୍ୱଳ୍ପ କ୍ୟାଲସିଅମ ଥିଲେ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ପାରାଥାଇରଏଡ ହରମୋନ   ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ କ୍ଷରଣ କରନ୍ତି ଓ ଏହି ହରମୋନ ଶରୀରରେ ଓ ଅସ୍ଥି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କ୍ୟାଲସିଅମ ପରିମାଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ । ପାରାଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥିର ରକ୍ତ, ଧମନୀ, ଶିରା ଓ ଲସିକା ସରବରାହ ଠିକ୍ ଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥିର ସରବରାହ ଭଳି ହୋଇଥାଏ । ଭୃଣ ବିଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ ତୃତୀୟ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଫାରିଞ୍ଜିଆଲ ପାଉଚର   ଏପିଥେଲିଆଲ   ଲାଇନିଙ୍ଗରୁ ପାରାଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ; ଉପର ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଚତୁର୍ଥ ପାଉଚରୁ ଓ ତଳ ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ତୃତୀୟ ପାଉଚରୁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଅଧିକ ବା କମ୍ ପାରାଥାଇରଏଡ ହରମୋନ ଅନୁସାରେ ରକ୍ତର କ୍ୟାଲସିଅମ ସ୍ତର ଓ ଅସ୍ଥି ମେଟାବୋଲିଜ୍ମର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ଯାହାକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ହାଇପରପାରାଥାଇରଏଡିଜ୍ମ ଓ ହାଇପୋପାରାଥାଇରଏଡିଜ୍ମ   କୁହାଯାଏ । ଗଠନ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥି ଲୋବର ପୃଷ୍ଠ ଭାଗରେ ଦୁଇ ଯୋଡ଼ା ପାରାଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥି ଥାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରନ୍ଥିର ରଙ୍ଗ ହଳଦିଆ-ମାଟିଆ, ଦେଖିବାକୁ ଅଣ୍ଡାକୃତି ଚଟକା ଓ ମସୁର ଭଳି ଦେଖିବାକୁ, ଲମ୍ବ ୬ ମି:ମି: ଓ ଚଉଡ଼ା ୩ ମି:ମି: । ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଚାରୋଟି ପାରାଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥି ଥାଏ; ଉପର ପାଖରେ ଦୁଇ ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ସୁପିରିଅର ଓ ତଳ ପାଖର ଦୁଇ ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ଇନଫିରିଅର ପାରାଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥି କୁହାଯାଏ । ସୁସ୍ଥ ପାରାଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥିର ଓଜନ ପୁରୁଷଙ୍କର ୩୦ମି:ଗ୍ରା: ଓ ମହିଳାଙ୍କର ୩୫ମି:ଗ୍ର: ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ବା ବେକ ପରୀକ୍ଷା କରି ଜାଣିହୁଏ ନାହିଁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାରାଥାଇରଏଡ ଶିରା ଯାଇ ସୁପିରିଅର, ମିଡଲ ଓ ଇନଫିରିଅର ଥାଇରଏଡ ଶିରା ସ‌ହିତ ମିଳିତ ହୁଏ । ସୁପିରିଅର ଓ ମିଡଲ ଥାଇରଏଡ ଶିରା ଯାଇ ଇଣ୍ଟରନାଲ ଜୁଗୁଲାର ଶିରା    ସ‌ହିତ ଓ ଇନଫିରିଅର ଥାଇରଏଡ ଯାଇ ବ୍ରାକିଓସେଫାଲିକ ଶିରା   ସ‌ହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ଲସିକା ନିଷ୍କାସନ ଲସିକା ନଳୀଗୁଡ଼ିକ ପାରାଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ ବାହାରି ଡିପ ସର୍ଭିକାଲ ଲିମ୍ଫ ନୋଡ   ଓ ପାରାଟ୍ରାକିଆଲ ଲିମ୍ଫ ନୋଡମାନଙ୍କରେ  ‌ ଲସିକା ନିଷ୍କାସନ ହୁଏ । ଉତ୍ତକ ବିଜ୍ଞାନ/ ଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥି ପାଖରେ ଥିବାରୁ ଏହାର ପାରାଥାଇରଏଡ ନାମ‌କରଣ ହୋଇଛି କିନ୍ତୁ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଥାଇରଏଡଠାରୁ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ପୃଥକ୍ । ପାରାଥାଇରଏଡର ଜୀବକୋଷଗୁଡ଼ିକ ଘଞ୍ଚ ଭାବରେ ଲଗାଲଗି ହୋଇ ଥାଆନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଥାଇରଏଡ ଜୀବକୋଷର ଫଲିକୁଲାର ଗଠନ ଥାଏ । ପାରାଥାଇରଏଡର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅତୁଳନୀୟ ଜୀବକୋଷ ଥାଏ । ପାରାଥାଇରଏଡ ମୁଖ୍ୟ ଜୀବକୋଷ ଗୁଡ଼ିକ ପାରାଥାଇରଏଡ ହରମୋନ ତିଆରି ଓ ନିଷ୍କାସନ କରନ୍ତି । ଜୀବକୋଷଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ ଓ ହରମୋନ ଥିବା ବେଳେ କଳା, ହରମୋନ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ପରିସ୍କାର ଦେଖାଯାଆନ୍ତି । ଅକ୍ସିଫିଲ ଜୀବକୋଷ/ ଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିବାକୁ ଫିକା ଓ ବୟସ ବୃଦ୍ଧି ସାଥିରେ ଏମାନେ ସଂଖାଧିକ ହୁଅନ୍ତି, କର୍ମ ଅଧ୍ୟବଧି ଅଜ୍ଞାତ ଅଛି । କାର୍ଯ୍ୟ ଶରୀରରେ ଥିବା କ୍ୟାଲସିଅମ ଓ ଫସଫେଟକୁ   ସୀମିତ ସ୍ତରରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରଖିବା ଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥିର ମୂଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଯାହା ଫଳରେ ସ୍ନାୟୁ ମଣ୍ଡଳ   ଓ ମାଂସପେଶୀ ମଣ୍ଡଳ   ସଠିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହୋଇପାରିବେ । ପାରାଥାଇରଏଡ ହରମୋନ  କ୍ଷରଣ କରି ଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରେ । ପାରାଥାଇରଏଡ ହରମୋନ ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରୋଟିନ   ଯାହା କ୍ୟାଲସିଅମ ତ‌ଥା ଫସଫେଟ ସମତୁଲ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ଓ ଅସ୍ଥି ଶରୀରତ‌ତ୍ତ୍ୱରେ ଭାଗ ନିଏ । କ୍ୟାଲସିଟୋନିନ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ହୋଇ ପାରାଥାଇରଏଡ ହରମୋନ କାମ କରେ ।