ବିଜେପୁର, ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ସହର ଓ ବ୍ଲକ ଅଞ୍ଚଳ । ଏଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ଓ ଉପଜାତିର ଆଦିବାସୀଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ପଛୁଆ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ ବସବାସ କରନ୍ତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଜୀବିକା କୃଷି । ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି ବିଜେପୁରର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି 21.12  83.28  ଠାରେ । ଏହା ସମୁଦ୍ରପତ୍ତାନଠାରୁ ୧୮୯ମିଟର ଉପରେ ରହିଛି । ଜିଲ୍ଲା ମୁଖ୍ୟାଳୟଠାରୁ ଏହାର ଦୁରତ୍ୱ ୨୬ କିଲୋମିଟର ହେଇଥିବାବେଳେ ଏହାର ଜନଘନତ୍ୱ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଅଧିକ ରହିଥାଏ । ଜଳସେଚନର ସୁବିଧା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଭାବରେ ନଥିବା ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ମରୁଡି ପ୍ରବଣ । ଏଠାରେ ପୃଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରୁ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁ ହାର ପ୍ରତି ୧,୦୦୦ରେ ୧୧୮ ହେଇଥାଏ । ଇତିହାସ ବିଜେପୁର ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଜମିଦାରୀ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା । ଏହାକୁ ଉତ୍ତର ବାଇଶି କୁହାଯାଉଥିଲା । ଏଠାରେ ଶାଲ, ପୋଷାକ ଓ ହତତନ୍ତ୍ର ଲୁଗାର ଉତ୍ପାଦନ ବହୁ ପରିମାଣରେ ହଉଥିଲା । ଏହା ଆଗରୁ ଗୋଣ୍ଡ ଜାତିର ଶାସକମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିଲା । ପରେ ସମ୍ବଲପୁରର ରାଜା ଜଣେ କୁଳିତା ଜାତିର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଏହାର ଜମିଦାରୀ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ଅମଳରେ ତାଙ୍କୁ ତାହା ୧୮୬୩ ମସିହାରେ  "ଗଡ଼ତିଆ"  ଉପାଧି ସହ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ପ୍ରକୃତି ବିଜେପୁରର ଜଳବାୟୁ ଆର୍ଦ୍ର ଓ ସେଠାରେ ଅଧିକାଂଶ ଜମି ଚାଷ ଅଞ୍ଚଳ । ସେଠାରେ କିଛି ପରିମାଣରେ ଆର୍ଦ୍ର ଜଙ୍ଗଲ ରହିଛି । ପ୍ରକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ବିଜେପୁର ଅଞ୍ଚଳ ଭୂମିକମ୍ପ ପ୍ରବଣ ଅଞ୍ଚଳ ସମୂହ ଭିତରେ ରହିଛି । ଏଠାରେ ବନ୍ୟାର ସମ୍ଭାବନା କମ ରହିଥିବା ବେଳେ ବାତ୍ୟାର ସମ୍ଭାବନା ମଧ୍ୟ କମ । ଜନ ସଂଖ୍ୟା ୨୦୧୧ ମସିହା ଜନଗଣନାରେ ବିଜେପୁରର ଜନସଂଖ୍ୟା ୬,୯୨୨ ଥିଲା । ଏଥି ମଧ୍ୟରୁ ପୁରୁଷ ସଂଖ୍ୟା ୩୪୩୭ ଥିଲା ବେଳେ ମହିଳା ସଂଖ୍ୟା ୩୪୮୫ ଥିଲା । ଏଠାର ସାକ୍ଷରତା ହାର ୭୨.୮୭% ଯାହା ଜାତୀୟ ହାରଠାରୁ ଅଧିକ । ୬ ବର୍ଷରୁ କମ ସଂଖ୍ୟା ୧୦.୨୭%ରହିଥିଲା । ଏଠାରେ ବିଶେଷ ସଂଖ୍ୟାରେ ଆଗ୍ରିଆ ଜାତିର ଲୋକ ରହିଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ବହୁ ପୁରାତନ କାଳରୁ ମୋଗଲ ସମୟରେ ଆଗ୍ରାରୁ ଆସିଥିଲେ । ମୁଖ୍ଯତଃ ଲୋକମାନେ ଚାଷ କାମରେ ଥିବା ବେଳେ କିଛି ଲୋକ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲିପ୍ତ ରହନ୍ତି । ଏଠାରେ କଥିତ ଭାଷା ସମ୍ବଲପୁରୀ । ସଂସ୍କୃତି ନୂଆଖାଇ ଏଠାର ମୁଖ୍ୟ ପର୍ବ । ରାମଲିଳା ଓ ଧନୁଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପାଳନ କରାଯାଏ । ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥା କୃଷି ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ଜୀବିକା ହେଇଥିବାରୁ ଫସଲ ଅମଳ ଉପରେ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ଥିତି ନିର୍ଭରଶୀଳ । ତେବେ ଏଠାରେ ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ରର ବୟନ ଓ ବ୍ୟବସାୟ ମଧ୍ୟ ବହୁଳ ପରିମାଣରେ ହେଇ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେଇ ଥାଏ । ଉଲ୍ଲେଖ ଯୋଗ୍ୟ କଥା ଏହା ଯେ ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ସମ୍ବଲପୁରୀ ହସ୍ତତନ୍ତ୍ର ବସ୍ତ୍ରର ବୟନ ପ୍ରଣାଳୀ ଏହି ବିଜେପୁରରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଇଥିଲା । ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ବିଜେପୁରଠାରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସଂଖ୍ୟାରେ ସ୍କୁଲ ତଥା ଏକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଡିଗ୍ରୀ କଲେଜ ରହିଛି । ଏହା ସହ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ସ୍କୁଲ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ବିଜେପୁରର ଅବଦାନ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ମଦର ଟେରେସା କୁହାଯାଉଥିବା ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ତଥା ସମାଜସେବିକା ପାର୍ବତୀ ଗିରି, ଏଠାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ସମୟରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅବଦାନ ଦେବା ସହ ସାରା ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାରେ ଦିନ ଦରିଦ୍ର ଓ ଅସହାୟମାନଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସହ ମିଶି ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଆଗେଇ ନେଇ କାରାବରଣ କରିଥିଲେ । ପାଇକମାଳାଞ୍ଚଳରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅନାଥାଶ୍ରମ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅନାଥ ଶିଶୁଙ୍କୁ ନିଜ ଗୋଦାରେ ଠିଆ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ ।