ପେଲଭିସ ପ୍ରଦାହ ରୋଗ ବା ସଂକ୍ଷେପରେ ପି.ଆଇ.ଡି.  (ଇଂରାଜୀରେ ) ମହିଳା ପ୍ରଜନନ ଅଙ୍ଗଶ୍ରେଣୀର ଉପର ଭାଗ ଯଥା ଜରାୟୁ, ଫାଲୋପିଆନ ଟ୍ୟୁବ ଓ ଓଭାରି ଇତ୍ୟାଦିର ସଂକ୍ରମଣକୁ କୁହାଯାଏ  । ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଏହି ରୋଗ ଲକ୍ଷଣ ବିହୀନ ଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଚିହ୍ନ ବାହାରିବା ବେଳେ ତଳି ପେଟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଯୋନୀପଥ ବିସର୍ଜନ  , ଜ୍ୱର, ପରିସ୍ରା କଲାବେଳେ କଷ୍ଟ, ଯୌନ ସମ୍ଭୋଗ ବେଳେ କଷ୍ଟ ଓ ଅନିୟମିତ ଋତୁସ୍ରାବ ହୁଏ । ପି.ଆଇ.ଡି. ରୋଗ ଚିକିତ୍ସିତ ନ ହେଲେ କ୍ରନିକ ପେଲଭିସ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ବନ୍ଧ୍ୟା ଦୋଷ, ଅସ୍ଥାନିକ ଗର୍ଭ, ଓ କର୍କଟ ଇତ୍ୟାଦି ରୋଗ ଜଟୀଳତା ଆକାରରେ ହୁଏ । ସମୁଦାୟ ରୋଗୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୭୫ରୁ ୯୦ % କେଶରେ ନାଇସେରିଆ ଗନୋରି କିମ୍ବା କ୍ଲାମିଡିଆ ଟ୍ରାକୋମାଟିସ ଜୀବାଣୁ ସଂକ୍ରମଣଯୋଗୁ ରୋଗ ହୁଏ । ଏକାଧିକ ଜୀବାଣୁ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ହୋଇପାରନ୍ତି । କ୍ଲାମିଡିଆ ସଂକ୍ରମଣରୁ ୧୦ % ଓ ଗନୋରିଆ ସଂକ୍ରମଣରୁ ୪୦ % ମହିଳା ପି.ଆଇ.ଡି. ରୋଗର ଶୀକାର ହୁଅନ୍ତି । ସଙ୍କଟଦାୟକ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୌନ ସାଥୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ଓ ନିଶା ସେବନ ଯୋଗୁ ଏହି ରୋଗ ବ୍ୟାପିଯାଏ । ଯୋନୀପାଥ ଡୁସ ମଧ୍ୟ ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ପ୍ରଦର୍ଶିତ ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ ସାହାଯ୍ୟରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ପିଲା ଧାରଣ କ୍ଷମତା ଥିବା ସମସ୍ତ ମହିଳାଙ୍କର ତଳିପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଉଥିଲେ ଏହି ରୋଗ ବିଚାରକୁ ନେବାକୁ ସୁପାରିସ କରାଯାଏ । ଲାପାରୋସ୍କୋପିକ ଅପରେସନ କଲାବେଳେ ଫାଲୋପିଆନ ଟ୍ୟୁବରେ ପୂଜ ପାଇଲେ ପି.ଆଇ.ଡି. ଥିବା ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଏ । ଅଲଟ୍ରାସାଉଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏହି ରୋଗ ନ ହେବା ନିମନ୍ତେ ଯୌନ ସମ୍ଭୋଗ ବାଦ ଦେବା ବା ଅଳ୍ପ ଯୌନ ସାଥୀ ରଖିବା ଓ କଣ୍ଡୋମ ବ୍ୟବ‌ହାର କରିବା ଉଚିତ । କ୍ଲାମିଡିଆ ପ୍ରବଣ ମହିଳାମାନଙ୍କର ସ୍କ୍ରିନିଙ୍ଗ କରି ଆବଶ୍ୟକ ଚିକିତ୍ସା କଲେ ପି.ଆଇ.ଡି. ସଙ୍କଟରୁ ରକ୍ଷା ମିଳେ । ରୋଗ ସନ୍ଦେହ କଲାମାତ୍ରେ ଚିକିତ୍ସା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ । ମହିଳାର ଯୌନସାଥୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ସାମାନ୍ୟ ବା ମଧ୍ୟମ ଧରଣର ବେମାରୀ ହୋଇଥିଲେ ଗୋଟିଏ ଡୋଜ ସେଫଟ୍ରିଆକସନ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ ସ‌ହିତ ୨ ସପ୍ତାହ ନିମନ୍ତେ ଡକ୍ସିସାଇକ୍ଲିନ ଓ ମେଟ୍ରୋନିଡାଜୋଲ ପାଟିବାଟେ ଦିଆଯାଏ । ୩ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଉନ୍ନତି ନ ହେଲେ ବା ସାଙ୍ଘାତିକ ବେମାରୀ ହୋଇଥିଲେ ଶୀରାମାଧ୍ୟମ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ ଦିଆଯାଏ । ସନ ୨୦୦୮ରେ ସାରା ପୃଥିବୀରେ ୧୦୬ ନିୟୁତ କ୍ଲାମିଡିଆ ଓ ୧୦୬ ନିୟୁତ ଗନୋରିଆ କେଶ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା । ପି.ଆଇ.ଡି. ରୋଗ ସଂଖ୍ୟା କିନ୍ତୁ ନିରୁପିତ ହୋଇ ନାହିଁ । ହିସାବ କରି ଦେଖାଯାଇଛି, ଏହି ରୋଗ ବାର୍ଷିକ ୧.୫ % ମହିଳାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ । ଆମେରିକାରେ ବାର୍ଷିକ ଏକ ନିୟୁତ ଲୋକ ପି.ଆଇ.ଡି.ର ଶୀକାର ହୁଅନ୍ତି । ଏକ ଆଇ.ୟୁ.ଡି. ଡାଲକନ ସିଲ୍‌ଡ ବ୍ୟବ‌ହାର ଯୋଗୁ ୧୯୭୦ ମସିହାରେ ପି.ଆଇ.ଡି. ହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା । ପ୍ରଚଳିତ ଆଇ.ୟୁ.ଡି. ଯୋଗୁ ଏକ ମାସ ପରେ ସେହି ସମସ୍ୟା ହେଉ ନାହିଁ ।