ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା   ହେଉଛି ତଥ୍ୟ କିମ୍ବା ସୂଚନା ସଂରକ୍ଷଣ, ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ପ୍ରସାରଣ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ କମ୍ପ୍ୟୁଟରର ବ୍ୟବହାର । ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କିମ୍ବା ମନୋରଞ୍ଜନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ତୁଳନାରେ ଆଇଟି ସାଧାରଣତଃ ବ୍ୟବସାୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଆଇଟି ସୂଚନା ଏବଂ ଯୋଗାଯୋଗ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା  (ଆଇସିଟି)ର ଏକ ଉପସେଟ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ  । ଏକ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ  (ଆଇଟି ସିଷ୍ଟମ୍) ସାଧାରଣତ ଏକ ସୂଚନା ପ୍ରଣାଳୀ, ଏକ ଯୋଗାଯୋଗ ପ୍ରଣାଳୀ କିମ୍ବା, ବିଶେଷ ଭାବରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଏକ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ସିଷ୍ଟମ୍ - ସମସ୍ତ ହାର୍ଡୱେର୍, ସଫ୍ଟୱେର୍ ଏବଂ ପେରିଫେରାଲ୍ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ କରି - ଏକ ସୀମିତ ଗୋଷ୍ଠୀଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ  । ମେସୋପୋଟାମିଆର ସୁମେରୀୟମାନେ ପ୍ରାୟ ୩୦୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବରେ ଲେଖା ବିକଶିତ କରିବା ପରଠାରୁ ମଣିଷମାନେ ତଥ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ, ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ମନିପ୍ୟୁଲେଟ୍ ଏବଂ ଯୋଗାଯୋଗ କରିଆସୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥରେ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଶବ୍ଦ ପ୍ରଥମେ ହାର୍ଭାର୍ଡ ବ୍ୟବସାୟ ସମୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରକାଶିତ ୧୯୫୮ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା; ଲେଖକ ହରୋଲ୍ଡ ଜେ ଲେଭିଟ୍ ଏବଂ ଥୋମାସ୍ ଏଲ୍ ୱିସଲର ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ  "ନୂତନ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଟିଏ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ନାମ ନାହିଁ। ଆମେ ଏହାକୁ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା  (ଆଇଟି) କହିବୁ ।" ସେମାନଙ୍କର ସଂଜ୍ଞା ତିନୋଟି ଶ୍ରେଣୀକୁ ନେଇ ଗଠିତ: ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ପାଇଁ କ ଶଳ, ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାରେ ପରିସଂଖ୍ୟାନ ଏବଂ ଗାଣିତିକ ପଦ୍ଧତିର ପ୍ରୟୋଗ, ଏବଂ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଚ୍ଚ କ୍ରମର ଚିନ୍ତାଧାରାର ଅନୁକରଣ । ଏହି ଶବ୍ଦ ସାଧାରଣତ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଏବଂ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ନେଟୱାର୍କର ସମକକ୍ଷ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୂଚନା ବିତରଣ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଯେପରିକି ଟେଲିଭିଜନ୍ ଏବଂ ଟେଲିଫୋନ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ । ଏକ ଅର୍ଥନୀତି ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଉତ୍ପାଦ କିମ୍ବା ସେବା କମ୍ପ୍ୟୁଟର ହାର୍ଡୱେର୍, ସଫ୍ଟୱେର୍, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ, ସେମିକଣ୍ଡକ୍ଟର, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍, ଟେଲିକମ୍ ଉପକରଣ ଏବଂ ଇ-ବାଣିଜ୍ୟ ସହିତ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସହିତ ଜଡ଼ିତ । ନିୟୋଜିତ ଷ୍ଟୋରେଜ୍ ଏବଂ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଉପରେ ଆଧାର କରି, ବିକାଶର ଚାରୋଟି ପୃଥକ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ପୃଥକ କରିବା ସମ୍ଭବ: ପ୍ରି-ମେକାନିକାଲ୍  (୩୦୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ - ୧୪୫୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ), ଯାନ୍ତ୍ରିକ  ୧୪୫୦ ୧୮୪୦ , ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋମେକାନିକାଲ୍  ୧୮୪୦ ୧୯୪୦  ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍  ୧୯୪୦  । ଉପସ୍ଥାପନା । ଏହି ଆର୍ଟିକିଲ୍ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସମୟ  (ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍) ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାଏ  । କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ଇତିହାସ: ମ୍ୟୁନିଚର ଡଏଚ୍ ମ୍ୟୁଜିୟମରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ୩ ପ୍ରତିକୃତି । ୩ ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ପ୍ରୋଗ୍ରାମେବଲ୍ କମ୍ପ୍ୟୁଟର । କମ୍ପ୍ୟୁଟିଂ ହାର୍ଡୱେରର ଇତିହାସ ହଜାରେ ବର୍ଷ ଧରି ଗଣନାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଆସୁଥିଲା, ବୋଧହୁଏ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏକ ବାଡ଼ି ଆକାରରେ । ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରଥମ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରୁ ଆଣ୍ଟିକାଇଥେରା ପ୍ରଣାଳୀ ସାଧାରଣତଃ ସର୍ବପ୍ରଥମ ଜଣାଶୁଣା ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଆନାଗଲ୍ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଏବଂ ସର୍ବପ୍ରଥମ ଜଣାଶୁଣା ଗିଅର୍ ମେକାନିଜିମ୍ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୟୁରୋପରେ ତୁଳନାତ୍ମକ ଗିଅର୍ ଡିଭାଇସ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନଥିଲା ଏବଂ ୧ ୪୫୪୫୪୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାରିଟି ମଳିକ ଗାଣିତିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ପ୍ରଥମ ଯାନ୍ତ୍ରିକ କାଲକୁଲେଟର ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ କମ୍ପ୍ୟୁଟରଗୁଡିକ, ରିଲେ କିମ୍ବା ଭଲଭ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ୧୯୪୦ ଦଶକ ଆରମ୍ଭରେ ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା । ୧୯୪୧ରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋମେକାନିକାଲ୍ ଜୁସ୍ ୩, ବିଶ୍ର ପ୍ରଥମ ପ୍ରୋଗ୍ରାମେବଲ୍ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଥିଲା ଏବଂ ଆଧୁନିକ ମାନକ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଥମ ମେସିନ୍ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଯାହାକି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣନାକାରୀ ମେସିନ୍ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଇପାରେ । ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଜର୍ମାନ ବାର୍ତ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ଡିକ୍ରିପ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ବିକଶିତ ହୋଇଥିବା କଲସସ୍ ପ୍ରଥମ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଡିଜିଟାଲ୍ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଥିଲା । ଯଦିଓ ଏହା ପ୍ରୋଗ୍ରାମେବଲ୍ ଥିଲା, ଏହା ସାଧାରଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନୁହେଁ, କେବଳ ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହାର ପ୍ରୋଗ୍ରାମକୁ ସ୍ମୃତିରେ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାର କ୍ଷମତାର ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ଥିଲା; ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ତାରକୁ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ ପ୍ଲଗ୍ ଏବଂ ସୁଇଚ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରୋଗ୍ରାମିଂ କରାଯାଇଥିଲା । ପ୍ରଥମ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ଆଧୁନିକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଡିଜିଟାଲ୍ ଗଚ୍ଛିତ-ପ୍ରୋଗ୍ରାମ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଥିଲା ମଞ୍ଚେଷ୍ଟର୍ ବେବି, ଯାହାକି ଏହାର ପ୍ରଥମ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ୨୧ ଜୁନ୍ ୧୯୪୮ରେ ଚଳାଇଥିଲା। ୧୯୪୦ ଦଶକ ବେଲ ଲାବୋରେଟୋରୀରେ ଟ୍ରାନଜିଷ୍ଟରର ବିକାଶ ଏକ ନୂତନ ପି ଼ିର କମ୍ପ୍ୟୁଟରକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉପଯୋଗ ସହିତ ଡିଜାଇନ୍ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲା । ପ୍ରଥମ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଭାବରେ ସଂରକ୍ଷିତ-ପ୍ରୋଗ୍ରାମ କମ୍ପ୍ୟୁଟର, ଫେରେଣ୍ଟି ମାର୍କ ରେ ୪୦୫୦ ଭଲଭ୍ ରହିଥିଲା  ଏବଂ ଏହାର ଶକ୍ତି ୨୫  କିଲୋୱାଟ ଥିଲା । ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବରେ, ମଞ୍ଚେଷ୍ଟର ୟୁନିଭରସିଟିରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଟ୍ରାନଜିଷ୍ଟୋରାଇଜଡ୍ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଏବଂ ନଭେମ୍ବର ୧୯୫୩ ସୁଦ୍ଧା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହୋଇ ଏହାର ଶେଷ ସଂସ୍କରଣରେ ମାତ୍ର ୧୫୦ ୱାଟ ଖାଇଲା । ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତଥ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଡାଟା ଷ୍ଟୋରେଜ୍ ତଥ୍ୟକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ପଞ୍ଜକରା ଟେପର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା । ଡାଟା ଷ୍ଟୋରେଜ୍ ଡିଭାଇସ୍ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବଦ୍ୟୁତିକ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଯେପରିକି କଲୋସସ୍ ପଞ୍ଚ୍ ଟେପ୍ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ, ଏକ ଲମ୍ବା କାଗଜ ଯେଉଁଥିରେ ତଥ୍ୟ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଛିଦ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ । ହୋଇଥିଲା, ଏକ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ବର୍ତ୍ତମାନ ପୁରୁଣା । ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଡାଟା ଷ୍ଟୋରେଜ୍, ଯାହା ଆଧୁନିକ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ରାଡାର ସିଗନାଲରୁ କ୍ଲଟର୍ ହଟାଇବା ପାଇଁ ବିଳମ୍ବ ଲାଇନ୍ ମେମୋରୀର ଏକ ଫର୍ମ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାର ପ୍ରଥମ ବ୍ୟବହାରିକ ପ୍ରୟୋଗ ମର୍କୁର ବିଳମ୍ବ ଲାଇନ ଥିଲା । ପ୍ରଥମ ରାଣ୍ଡମ-ଆକ୍ସେସ୍ ଡିଜିଟାଲ୍ ଷ୍ଟୋରେଜ୍ ଡିଭାଇସ୍ ଥିଲା ୱିଲିୟମ୍ସ ଟ୍ୟୁବ୍, ଏକ ଷ୍ଟାଣ୍ଡାର୍ଡ କ୍ୟାଥୋଡ୍ ରେଡ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ ଉପରେ ଆଧାର କରି, କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ଗଚ୍ଛିତ ସୂଚନା ଏବଂ ବିଳମ୍ବ ରେଖା ମେମୋରୀ ଅସ୍ଥିର ଥିଲା କାରଣ ଏହାକୁ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ସତେଜ ହେବାକୁ ପଡୁଥିଲା, ଏବଂ ଏହିପରି ଥରେ ହଜିଗଲା । ଶକ୍ତି ଅପସାରିତ ହେଲା । ଅଣ-ଅସ୍ଥିର କମ୍ପ୍ୟୁଟର ସଂରକ୍ଷଣର ପ୍ରାଥମିକ ରୂପ ହେଉଛି ଚୁମ୍ବକୀୟ ଡ୍ରମ୍, ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ଉଦ୍ଭାବିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଫେରେଣ୍ଟି ମାର୍କ ୧ରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ବିଶ୍ର ପ୍ରଥମ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଭାବରେ ଉପଲବ୍ଧ ସାଧାରଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଅଟେ । ୧୯୫୬ରେ ଆଇବିଏମ୍ ପ୍ରଥମ ହାର୍ଡ ଡିସ୍କ ଡ୍ରାଇଭକୁ ସେମାନଙ୍କର ୩୦୫ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ସିଷ୍ଟମର ଏକ ଉପାଦାନ ଭାବରେ ପରିଚିତ କରାଇଥିଲା। : ୪-୫ ୨୦୦୨ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଧିକାଂଶ ସୂଚନା ଆନାଗଲ୍ ଡିଭାଇସରେ ଗଚ୍ଛିତ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେହି ବର୍ଷ ଡିଜିଟାଲ୍ ଷ୍ଟୋରେଜ୍ କ୍ଷମତା ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଆନାଗଲ୍ ଅତିକ୍ରମ କଲା । ୨୦୦୭ ସୁଦ୍ଧା ବିଶ୍ରେ ଗଚ୍ଛିତ ତଥ୍ୟର ପ୍ରାୟ ୯୪% ଡିଜିଟାଲ୍ ଭାବରେ ରଖାଯାଇଥିଲା: ହାର୍ଡ ଡିସ୍କରେ ୫୨%, ଅପ୍ଟିକାଲ୍ ଡିଭାଇସରେ ୨୮% ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ଚୁମ୍ବକୀୟ ଟେପରେ ୧୧% । ଏହା ଅନୁମାନ କରାଯାଇଛି ଯେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକରେ ସୂଚନା ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାର ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ କ୍ଷମତା ୧୯୮୬ରେ ୩  ଏକ୍ସାବାଇଟରୁ ୨୦୦୭ରେ ୨୯୫ ଏକ୍ସାବାଇଟ୍କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରତି ୩ ବର୍ଷରେ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା। ଡାଟାବେସ୍ ବହୁ ପରିମାଣର ତଥ୍ୟ ସଠିକ୍ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ୧୯୬୦ ଦଶକରେ ଡାଟାବେସ୍ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ ସିଷ୍ଟମ୍   ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା । ପୂର୍ବାନୁମାନ ତର୍କ ଏବଂ ସାରଣୀ, ଧାଡି ଏବଂ ସ୍ତମ୍ଭର ପରିଚିତ ଧାରଣା । ୧୯୮୧ ରେ, ପ୍ରଥମ ବ୍ୟବସାୟିକ ଭାବରେ ଉପଲବ୍ଧ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଡାଟାବେସ୍ ପରିଚାଳନା ବ୍ୟବସ୍ଥା   ଓରାକଲ୍ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା ।