ମୋହନ ସୁନ୍ଦର ଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ  (୧୮୯୨-୧୯୪୮) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ କବି, ଗାୟକ, ନାଟ୍ୟକାର, କଥାଚିତ୍ର ଅଭିନେତା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଥିଲେ  । ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଉତ୍କଳୀୟ ରାହାସର ସେ ଜଣେ ପ୍ରଧାନ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଓ ପ୍ରଚାରକ ଥିଲେ । ନିଜ କବିତ୍ୱ, ମଧୁର କଣ୍ଠ, ଅଭିନୟ ଓ ଶିକ୍ଷାଦ୍ୱାରା ସେ ରାସଦଳ ଗଢ଼ି ରାଧାକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ଅଭିନୀତ କରାଉଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମେ  'ମୋହନ ଗୋସେଇଁ'  ନାମରେ ସୁପରିଚିତ ଥିଲେ । ଏହା ଛଡ଼ା ତାଙ୍କୁ  'ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ଜନକ'  ବୋଲି ଅଭିହିତ କରାଯାଏ । ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସୀତା ବିବାହ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ୟମରେ ହିଁ ଗଠିତ ହୋଇପାରିଥିଲା । ସେ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ ଗାୟନରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଗ୍ରାମ୍ଫୋନ ରେକର୍ଡ଼ରେ ସେ ନାନାବିଧ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଶୀ ଗୀତ ଗାଇଛନ୍ତି । ଗୋସ୍ୱାମୀ ପୁରୀରେ ରହିଲେ ସୁଦ୍ଧା ତାଙ୍କର ଓଡ଼ିଶା ଓ ବଙ୍ଗାଳ ଉଭୟ ରାଜ୍ୟରେ ଅନେକ ଯଜମାନ ଥିଲେ । ସେ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ଚୈତନ୍ୟଙ୍କ ସେବାଲୀଳା ଓ କୀର୍ତ୍ତନ ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ବଂଶଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତାଙ୍କ ନାତି ବଟରାଜ ଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ ଅନ୍ୟତମ । ଜୀବନୀ ୧୮୯୨ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୮ ତାରିଖରେ ପିତା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ ଓ ମା ସୁଲକ୍ଷଣା ଦେବୀଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଭାବେ ମୋହନସୁନ୍ଦର ପୁରୀରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଗୋସ୍ୱାମୀ ପରିବାର ପୁରୀର ମରିଚିକୋଟ ଗଳିରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ । ରାହାସ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣରେ ପାଦଦେବା ଆଗରୁ ସେ ରାସ ମାଧ୍ୟମରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ ଓ କଳା ସଂସ୍କୃତିକୁ ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର କରିଥିଲେ । ମୋହନ ଗୋସେଇଁ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଓଡ଼ିଶାରେ ରାସର ପ୍ରଧାନ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଅଟନ୍ତି । ଏହାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ତରଳା ରାଜପରିବାରର ଗୋବିନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର ଶୂରଦେଓ ରାସର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର କରିଥିଲେ । ମୋହନ ଗୋସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ଶୂରଦେଓଙ୍କ ଭଳି ଏକ ଭ୍ରାମ୍ୟମାଣ ରାସ ଦଳ ଗଠନ କରିଥିଲେ । ମୋହନ ଗୋସ୍ୱାମୀଙ୍କ ରାସଦଳ ଓଡ଼ିଶାରେ ସର୍ବତ୍ର ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା । ଏହି ରାସରେ ପ୍ରାଚୀନ କବିମାନଙ୍କ କୃତ ଚଉପଦୀ, ଛାନ୍ଦ, ଜଣାଣ ଇତ୍ୟାଦି ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ପାରମ୍ପରିକ ଢଙ୍ଗରେ ଲିଖିତ ଆଧୁନିକ ରଚନା ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ ହେଉଥିଲା । ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ଗୀତ ଲେଖି ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଖଞ୍ଜି ପରିବେଷଣକୁ ଅଧିକ ରସାଳ କରିପାରିଥିଲେ । ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା ରାସ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଗୋସାଇଁଙ୍କର ରାସତତ୍ତ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟାଲୋଚନା ଏବଂ ଆରମ୍ଭରେ ଅଭିନେତା ବାଳକ ବାଳିକାମାନଙ୍କର ବୃନ୍ଦାବତୀ ଗହଣରେ କୀର୍ତ୍ତନ । ବାବାଜୀ ବେଣୁଧର ଦାସ ମଧ୍ୟ ଗୋସାଇଁଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ । ସରଳ ଭାଷା, ସୁନ୍ଦର ଉପସ୍ଥାପନା ଶୈଳୀ ଏବଂ ନିଚ୍ଛକ ପାରମ୍ପରିକ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରୟୋଗ ଯୋଗୁଁ ମୋହନ ସୁନ୍ଦର ଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀଙ୍କ ରାସ ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କର ବେଶ ଆଦରର ପାତ୍ର ହୋଇପାରିଥିଲା । ରଚନାବଳୀ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ମାନଭଞ୍ଜନ, ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ବ୍ରଜମାଧୁରୀ, ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ବୃନ୍ଦାବନ, ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଗୋବିନ୍ଦ ଲୀଳାମୃତ, ମୋ କାଳିଆ ହାତୀ ପ୍ରଭୃତି ଅନେକ ରାସଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଏ ସମସ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ମାନଭଞ୍ଜନ ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟତା ଲାଭ କରିଥିଲା । ଗୋସାଇଁଙ୍କର ଉଲ୍ଲିଖିତ ରାସଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା ସଙ୍ଗୀତମୁଖର । ସରଳ, ସର୍ବବୋଧଗମ୍ୟ ଓ ସୁନ୍ଦର ପାରମ୍ପରିକ ଓଡ଼ିଶୀ ରାଗତାଳ ମଣ୍ଡିତ ସଙ୍ଗୀତମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କରିପାରୁଥିଲେ । ମୋହନ ଗୋସ୍ୱାମୀ ସୁମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଗାଇବା ସହ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବଜାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗମ ଥିଲେ । ସେ ନିଜେ ଭାରି ସଙ୍ଗୀତପ୍ରିୟ ଥିଲେ ଓ ନାଟକ ଆଦିରେ ଅଭିନୟ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଉଦାତ୍ତ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାରି ପରିଚିତ ଥିଲା । ମୋହନ ସୁନ୍ଦର ଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ ଗାୟନରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଗ୍ରାମ୍ଫୋନ ରେକର୍ଡ଼ରେ ସେ ନାନାବିଧ ଓଡ଼ିଶୀ ଗୀତଗୁଡ଼ିକ ଗାଇଛନ୍ତି । ରେକର୍ଡ଼ କରିଥିବା ଗୀତ ମୋହନ ଗୋସାଇଁଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ରେକର୍ଡ଼ କରାଯାଇଥିବା ଅଧିକାଂଶ ଗୀତ ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ, ଗୌରଚରଣ, ବନମାଳୀ ଆଦି ପୁରାତନ କବିଙ୍କ ରଚିତ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ । ଏଥିରେ ଚଉପଦୀ, ଛାନ୍ଦ, ଭଜନ ଓ ପୁରାତନ ସ୍ୱରରେ ରଚିତ ସମକାଳୀନ ରଚନା ସନ୍ନିବିଷ୍ଟ । ମୋହନ ଗୋସେଇଁଙ୍କ ଗୀତଗୁଡ଼ିକରେ ଅନେକ ବାର ଆକାଶବାଣୀ କଲିକତାରୁ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିଲା । କଥାଚିତ୍ରରେ ଭୂମିକା ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ସୀତା ବିବାହର ସେ ପ୍ରଯୋଜନା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ସହ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଏଥିରେ ଥିବା ୧୪ଟି ଗୀତ ମଧ୍ୟରୁ ୧୨ଟି ସେ ନିଜେ ରଚନା କରିଥିଲେ ।