ରୋହିଣୀ ଭାଟେ  ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ     :            14 1924   10 2008  ଭାରତର ଜଣେ ଅତି ପୁରୁଖା କଥକ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ଯିଏ ଜଣେ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶକ, ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ, ଲେଖିକା, ଗବେଷିକା ଓ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟର   ସମାଲୋଚିକା ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ବୃତ୍ତି ଜୀବନରେ ସେ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଓ କାଳିଦାସ ସମ୍ମାନ   ଭଳି ଅନେକ ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିଲେ । ଜୟପୁର-ଅଟ୍ରଉଲି ଘରାନା   ଓ ଲକ୍ଷ୍ନୌ ଘରାନା   ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଦ୍ୱୟରେ ରୋହିଣୀ କଥକ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ସେ ଅନେକ ନୃତ୍ୟ ରଚନାର ଭଣ୍ଡାର ଓ ଅଭିନୟର   ଏକ ଅଭିନବ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । ନିଜର ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତର ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଯୋଗୁ ସେ ତାଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ସଙ୍ଗୀତ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରୁଥିଲେ । ସମାଲୋଚକ ସୁନିଲ କୋଠାରୀଙ୍କ ମତରେ ବିଜୟ ମେହଟାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଶକୁନ୍ତଳା   ନୃତ୍ୟରେ ତାଙ୍କର କୋରିଓଗ୍ରାଫି ଇଲ୍ଲେଖନୀୟ ଥିଲା । କାଳିଦାସ, ଋତୁସଂହାର   ଓ ରୁଗବେଦର   ଉସବା ସୁକ୍ତରେ ଦେଇଥିବା ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲା । ଶିକ୍ଷା ବିହାରର ପାଟନାରେ ଭାଟେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ପୁଣେରେ ତାଙ୍କର ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ଏକ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ କରହଦେ   ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରୁ ସେ ଆସିଥିଲେ । ଗୁରୁ ପାର୍ବତୀ କୁମାର ପାଖରେ ରୋହିଣୀ ପ୍ରଥମେ ଭାରତନାଟ୍ୟମ   ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ସନ ୧୯୪୬ରେ ସେ ଫର୍ଗୁସନ କଲେଜରୁ   କଳାରେ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ । ଜୟପୁର ଘରାନାର ସୋହନଲାଲ ପାଖରୁ ସେହି ବର୍ଷ କଥକ   ନୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶିଖିଥିଲେ । ସ୍ୱଳ୍ପ ଅବଧି ପରେ କଥକ ନୃତ୍ୟରେ ସେ ପଣ୍ଡିତ ଲଚ୍ଛୁ ମହାରାଜ   ପାଖରୁ ବାର ବର୍ଷ ଓ ପଣ୍ଡିତ ମୋହନରାଓ କଲ୍ଲିଆନପୁରକାରଙ୍କଠାରୁ   ଲକ୍ଷ୍ନୌ ଘରାନାରେ   ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଧରି ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ କେଶବରାଓ ଭୋଲେ   ଓ ବସନ୍ତରାଓ ଦେଶପାଣ୍ଡେଙ୍କ   ପାଖରୁ ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଓ କଥକ ନୃତ୍ୟରେ ଡକ୍ଟରେଟ ପାଇଥିଲେ । ବୃତ୍ତି ଭୌଗଳିକ, ବୌଦ୍ଧିକ, ଅସ୍ଥାୟୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତି ଯୋଗୁ ରୋହିଣୀ କଥକ ନୃତ୍ୟରେ ନିଜର ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ଜ୍ଞାନ ନେଇ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ପରୀକ୍ଷା ନିରୀକ୍ଷା ଚାଲୁରଖିଥିଲେ । ସନ ୧୯୪୭ରେ ଭାଟେ ଏକ ନୃତ୍ୟଭାରତୀ କଥକ ନୃତ୍ୟା ଏକାଡେମୀ ପୁଣେରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଅନୁଷ୍ଠାନରୁ ୬୦ ବର୍ଷ ଧରି ଶହ ଶହ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର   ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାରରେ ସେ କଥକ ନୃତ୍ୟକୁ ଜନପ୍ରିୟ କରେଇଥିଲେ । ସନ ୧୯୫୨ରେ ଭାରତୀୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରତିନିଧି ମଣ୍ଡଳର ଏକ ସଭ୍ୟ ଭାବରେ ସେ ଚୀନ ଦେଶ ପରିଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ଭ୍ରମଣ ଯୋଗୁ ଭାରତୀୟ ନୃତ୍ୟ ଓ ନାଟକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବା ଯୋଗୁ ତାଙ୍କର କଳା ନୈପୁଣ୍ୟ ଅଧିକ ଶାଣିତ ହୋଇପାରିଥିଲା । ଖଇରଗଡ଼ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର କମିଟି ସଭ୍ୟ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁଣେର ଲଳିତ କଳା କେନ୍ଦ୍ରରେ କଥକ ପାଠ୍ୟକ୍ରମର ସିଲାବସ ତିଆରି କରିବାରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦେଇଥିଲେ ଓ ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ଗୁରୁ ଓ ଭିଜିଟିଙ୍ଗ ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ ସେବା କରିଥିଲେ । ଜାତୀୟ କଥକ ନୃତ୍ୟ ଅନୁସ୍ଠାନ କେନ୍ଦ୍ର ଦିଲ୍ଲୀରେ   ସେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ପରୀକ୍ଷକ ଥିଲେ । ରୋହିଣୀ ଭାଟେ‌ ମରାଠୀ ଭାଷାରେ ଲେଖିଥିବା ପୁସ୍ତକ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମ ଜୀବନୀ, ଇସାଦୋରେ ଡନ‌କାନ   ଲିଖିତ ଜୀବନୀର ଅନୁବାଦ ମାଝି ନୃତ୍ୟସାଧନା ଓ ସଂସ୍କୃତରେ ସମ୍ପାଦିତ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଅଭିନୟ ଦର୍ପଣ ଯାହାକୁ କଥକ ଦର୍ପଣ ଦୀପିକା ନାମ ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ପୁରାତନ ପୁସ୍ତକରୁ ସେ ତାଙ୍କର ଅନେକ ସୃଜନଶୀଳ ପ୍ରକଳ୍ପ ତିଆରି କରିଥିଲେ । କଥକ ବିଷୟ ଉପରେ ଅନେକ ଆଲେଖ୍ୟ ଲେଖିଛନ୍ତି । ସନ ୨୦୦୨ରେ ସେ ଜର୍ମାନୀ ଭାଷାରେ  'ଟାଇମ ଆଣ୍ଡ ସ୍ପେସ'  ନାମକ ଏକ ଡକୁମେଣ୍ଟାରୀ ତିଆରିରେ ଭାଗନେଇଥିଲେ । ରୋହିଣୀଙ୍କର ପରିଚିତ ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତର ତବଲା ବାଦକ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ କାମତ   ସ‌ହ ପୁଣେରେ ସନ ୧୯୫୨ରେ ଭେଟ ହୋଇଥିଲା । କଳାନିଧି ନାରାୟଣ   ସ‌ହିତ ସେ କଥକ ଓ ଭାରତ ନାଟ୍ୟମରେ ଥିବା ଅଭିନୟର ତୁଳନାତ୍ମକ ଅନୁଶୀଳନ କରିଥିଲେ । ଅନ୍ୟ ଜଣେ କଥିକ ବିଶାରଦ ରେବା ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବାନ୍ଧବୀ ଥିଲେ । ମୃତ୍ୟୁ ରୋହିଣୀ ଭାଟେ‌ ଅକ୍ଟୋବର ୧୦ ତାରିଖ ୨୦୦୮ରେ ୮୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପୁଣେ ସ‌ହରରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ବୋହୁ ଓ ଶିଷ୍ୟା ଶମା ଭଟେ   କଥନ ଅନୁସାରେ ଭଟେ ତାଙ୍କର ଜୀବନର ଶେଷ ୫ ବର୍ଷ ପାର୍କିନ୍‌ସନ୍ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ ଓ ସେହି ରୋଗର ଜଟିଳ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ପୁରସ୍କାର ୧୯୭୭: ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଦତ୍ତ  'ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟ ପୁରସ୍କାର'  ୧୯୭୯: ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର   ୧୯୯୦: ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଗୌରବ ପୁରସ୍କାର ୨୦୦୧: କାଳିଦାସ ସମ୍ମାନ   ୨୦୦୬: ୨୦୦୭: ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ, ଦିଲ୍ଲୀର  'ଏକାଡେମୀ ରତ୍ନ'  ପୁରସ୍କାର ।