ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଓ ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ସିନେ ସମୀକ୍ଷକ, ସାମ୍ବାଦିକ ଓ ଗବେଷକ । ସେ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ଜଗତ ଉପରେ ଐତିହାସିକ ଗବେଷଣା କରିଛନ୍ତି । ୨୦୨୦ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ତାଙ୍କ ରଚିତ ପୁସ୍ତକ କାଲିପାଇଁ କାଲିର ସିନେମା ୬୮ତମ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଉତ୍ସବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିନେମା ପୁସ୍ତକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଲେଖ ଭାବେ ବିବେଚିତ ହୋଇଛି । ଜନ୍ମ, ପରିବାର ଓ ଶିକ୍ଷା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଲୁତୁରପଙ୍କଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଛୋଟବେଳୁ ସେ ସଙ୍ଗୀତ ଓ କଳା ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଜେଜେମା ଜଣେ ଛାନ୍ଦ ଗାୟିକା ଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ କଥାଚିତ୍ରର ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଏହାର ଇତିହାସକୁ କାଗଜରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରି ରଖିବାକୁ ମନ ବଳାଇଥିଲେ । କଥାଚିତ୍ର ଗବେଷଣା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଓ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ଜଗତ ଉପରେ ଗବେଷଣା କରିବା ସହିତ ଅତୀତର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମାଣ ପଛର କାହାଣୀ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି । ପୁରୁଣା ଖବର କାଗଜ, ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ବସିଥିବା ନଥିପତ୍ର ଓ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯାବତୀୟ ଜିନିଷର ସଂରକ୍ଷଣ ଉପରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ଗବେଷଣା ଭିତ୍ତିକ ପ୍ରଥମ ପୁସ୍ତକ  "ଓଡ଼ିଆ ସିନେମା: ରୂପ ରୂପାନ୍ତର"  ପକ୍ଷୀଘର ପ୍ରକାଶନୀଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ପରେ ୨୦୧୩ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ୨ୟ ପୁସ୍ତକ  "ଝୁରାମନ ଝରାଗୀତି"  ମଧ୍ୟ ପକ୍ଷୀଘରଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ବହିଟିରେ ପ୍ରାୟ ୫୦ ବର୍ଷର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ଗୀତର ତର୍ଜମା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ସେତେବେଳେ ଲେଖା ଯାଇଥିବା ଗୀତ ପଛର କାହାଣୀ, ଗୀତିକାର, ସଙ୍ଗୀତାକର ଓ ଗାୟକ/ଗାୟିକାଙ୍କର ଅନୁଭୂତିକୁ ଏଥିରେ ସ୍ଥାନୀତ କରାଯାଇଥିଲା । ୨୦୧୪ ମସିହାରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସୃଜନ ପ୍ରକାଶନଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ରଚିତ ତୃତୀୟ ପୁସ୍ତକ  "ଓଡ଼ିଆ ସିନେମା ଗୀତ  ୧୯୩୬ରୁ ୧୯୬୯ " ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଆରମ୍ଭରୁ ୧୯୬୯ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିବା କଥାଚିତ୍ର ଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୀତ ସହିତ ସେସବୁର ବିବରଣୀ, ସଙ୍ଗୀତକାର ଓ ଗୀତିକାରଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପରିଚୟ ଏବଂ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସଙ୍ଗୀତର ପରଦା ପଛର କାହାଣୀ ସବୁ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ୨୦୧୫ ମସିହା ମଇ ୨୩ ତାରିଖରେ ଲୋକାର୍ପିତ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୨୧ ମସିହାରେ ପୁଣିଥରେ ପକ୍ଷୀଘର ପ୍ରକାଶନୀଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ଥ ପୁସ୍ତକ  "କାଲିପାଇଁ କାଲିର ସିନେମା"  ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ପୁରୁଣା ଦିନର ୨୧ଟି କଥାଚିତ୍ର ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଏଥି ସହିତ ସେତେବେଳେର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କେମିତି ନିର୍ମାଣ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଏହାର କାହାଣୀ ଓ ଅଭିନେତା ଚୟନ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ୨୦୨୦ ମସିହା ପାଇଁ ପ୍ରଦାନ କରଯାଇଥିବା ୬୮ତମ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିନେମା ପୁସ୍ତକ ଭାବରେ ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଥିଲା ।