ରାମାନନ୍ଦ ସାଗର ୨୯ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୧୭   ୧୨ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୦୫   (ଜନ୍ମ ନାମ : ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳୀ ଚୋପ୍ରା) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ, ପ୍ରଯୋଜକ ଓ ଲେଖକ ଥିଲେ  । ଟେଲିଭିଜନ ଧାରାବାହିକ  'ରାମାୟଣ' 'ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ ସେ ପରିଚିତ ।  'ରାମାୟଣ' ' ୭୮ ଅଧ୍ୟାୟର ଏକ ଧାରାବାହିକ ଥିଲା ଓ ଏହା ଦୂରଦର୍ଶନର ମୁଖ୍ୟ ଚ୍ୟାନେଲରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିଲା । ଏଥିରେ  'ଅରୁଣ ଗୋଭିଲ' ' ରାମ ଭୂମିକାରେ ଓ ' 'ଦୀପିକା ଚିଖାଲିଆ' ' ସୀତା ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ରାମାନନ୍ଦ ସାଗରଙ୍କୁ ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନୀତ କରା ଯାଇଥିଲା । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ରାମାନନ୍ଦ, ଭାରତ ବିଭାଜନ ପୂର୍ବ ପଞ୍ଜାବର ଲାହୋର ନିକଟସ୍ଥ  "ଅସଲ ଗୁରୁ କେ" ଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଲାଲା ଶଙ୍କର ଦାସ ଚୋପ୍ରା ପେସାୱରରୁ କାଶ୍ମୀରକୁ ଆସିଥିଲେ । ରାମାନନ୍ଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆଇ ପୋଷ୍ୟ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ନାମ ଚନ୍ଦ୍ରମୌଲୀ ଚୋପ୍ରାରୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇ ରାମାନନ୍ଦ ସାଗର ରଖା ଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ମାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ପିତା ଆଉ ଥରେ ବିବାହ କରିଥିଲେ ଓ ସେହି ବିବାହରୁ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ବିଧୁ ବିନୋଦ ଚୋପ୍ରାଙ୍କ ଜନ୍ମ । ରାମାନନ୍ଦ ଓ ବିନୋଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୟସର ପ୍ରଭେଦ ଥିଲା ୩୫ ବର୍ଷ । ରାମନନ୍ଦ ଆରମ୍ଭରୁ ପିଅନ, ଟ୍ରକ କ୍ଲିନର, ସାବୁନ ବିକ୍ରେତା ଭାବେ ଏବଂ ସୁନା ଦୋକାନରେ କାମ କରିଥିଲେ । ସେ ଦିନବେଳା କାମ କରୁଥିଲେ ଓ ରାତି ବେଳା ପାଠ ପଢୁଥିଲେ । ୧୯୪୨ ମସିହାରେ ସେ ପଞ୍ଜାବ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପଦକ ସହ ସଂସ୍କୃତ ଓ ପାର୍ସୀ ଭାଷାରେ ସ୍ନାତକ ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ସେ  'ଡେଲି ମିଲାପ' ' ନାମ ଖବରକାଗଜର ସମ୍ପାଦକ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେ  'ରାମାନନ୍ଦ ଚୋପ୍ରା' ', ' 'ରାମାନନ୍ଦ ବେଦୀ' ' ଓ ' 'ରାମାନନ୍ଦ କାଶ୍ମିରୀ' ' ଆଦି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ବହୁତ ସାହିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । ସେଥି ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ, ଉପନ୍ୟାସ, କବିତା ଓ ନାଟକ ଆଦି ରହିଥିଲା । ୧୯୪୨ରେ ତାଙ୍କୁ ଯକ୍ଷ୍ମା ବେମାରୀ ହୋଇଥିବା ସମୟରେ ସେ  'ଡାଏରୀ ଅଫ ଏ ଟିବି ପେସେଣ୍ଟ' ' ନାମରେ ଏକ ଖବରକାଗଜ ସ୍ତମ୍ଭ ଲେଖିଥିଲେ । ଏହା ଲାହୋରରୁ ପ୍ରକାଶିତ  'ଆଦାବ-ଏ-ମସରିଖ' 'ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ବୃତିଗତ ଜୀବନ ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ରାମାନନ୍ଦ ଜଣେ  'କ୍ଲାପର ବୟ' ' ଭାବରେ ' 'ରେଡ଼ର୍ସ ଅଫ ଦ ରେଲ ରୋଡ଼' ' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରୁ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୪୯ ମସିହାରେ ସେ ମୁମ୍ବାଇକୁ ଆସିଥିଲେ । ୧୯୪୦ ମସିହାରେ, ରାମାନନ୍ଦ  'ପୃଥିବୀ ଥିଏଟର' 'ରେ ସହାୟକ ମଞ୍ଚ ପରିଚାଳକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟାରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପୃଥିବୀରାଜ କାପୁରଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ସେ କିଛି ନାଟକର ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ । ରାମାନନ୍ଦ, ରାଜ କାପୁରଙ୍କ ଅଭିନୀତ  'ବରସାତ' ' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର କାହାଣୀ ଓ ଚିତ୍ରନାଟ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ । ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ସେ  'ସାଗର ଆର୍ଟସ' ' ନାମରେ ନିଜର ଏକ ପ୍ରଯୋଜନା ସଂସ୍ଥା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଏହି ସଂସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଅନେକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ପ୍ରଯୋଜନା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା କରିଥିଲେ । ୧୯୬୦ ମସିହାରେ  'ପୈଗାମ' ' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସଂଳାପ ରଚନା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା । ଘୁଘଣ୍ଟ, ଜୀନ୍ଦେଗୀ ଓ ଆରଜୁ ଆଦି ସଫଳ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ତାଙ୍କ ପ୍ରଯୋଜିତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଥିଲା । ୧୯୬୮ରେ  "ଆଁଖେ ' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା । ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ଗୀତ ଓ ଲଲକାର ଆଦି ଅସଫଳ ହୋଇଥିଲା ଓ ତା ପରେ ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର  'ଚରସ' ' ଓ ' 'ପ୍ରେମ ବନ୍ଧନ' ' । ୧୯୮୨ରେ ତାଙ୍କ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର  'ଭଗୱତ' ' ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ହାସଲ କରିଥିଲା । ୧୯୮୫ ମସିହାରୁ ରାମାନନ୍ଦ ଟେଲିଭିଜନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ  'ରାମାୟଣ' ' ୧୯୮୭ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୨୫ରେ ପ୍ରସାରଣ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ସେ  'କୃଷ୍ଣ' ', ' 'ଲବ କୁଶ' ', ' 'ବିକ୍ରମ ଔର ବେତାଳ " ଓ ଅଲିଫ ଲୈଲା ଆଦି ଧାରାବାହିକ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଭାରତ ବିଭାଜନର ଅନୁଭୂତିକୁ ପାଥେୟ କରି, ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ରାମାନନ୍ଦ ଔର ଇନ୍ସାନ ମର ଗୟା ନାମରେ ଏକ ହିନ୍ଦୀ-ଉର୍ଦ୍ଦୁ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଥିଲେ । ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ରାମାନନ୍ଦଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ୨୦୦୫ ମସିହା ଡିସେମ୍ଭର ୧୨ ତାରିଖରେ ମୁମ୍ବାଇଠାରେ ୮୮ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସାଗରଙ୍କର ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲା । ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ରାମାନନ୍ଦଙ୍କ ପୁତ୍ର  'ପ୍ରେମ ସାଗର' ' ପିତାଙ୍କ ଜୀବନୀ ପୁସ୍ତକ ଆନ ଏପିକ ଲାଇଫ: ରାମାନନ୍ଦ ସାଗର, ଫ୍ରମ ବରସାତ ଟୁ ରାମାୟଣ ( : , ) ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ  ।