ନୟାଗଡ଼ ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ସମୟର ଏକ ଗଡ଼ଜାତ ବା ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ଯାହାକି ଅଧୁନାତନ ଓଡ଼ିଶାର ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲା । ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟର ମିଶ୍ରଣ ସମୟରେ ଏହା ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ଭାରତ ସହିତ ମିଶିଥିଲା । ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଉତ୍ତରରେ ଖଣ୍ଡପଡା ରାଜ୍ୟ ଓ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ଅବସ୍ଥିତ । ଏହାର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ନୟାଗଡ଼ । ରାଜ୍ୟର ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳ ବଣ ପାହାଦ ଘେରା ଓ ଏହି ଅଞ୍ଚଲରେ ମୁଖ୍ୟତଃ କନ୍ଧ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ । ବର୍ତ୍ତମାନର ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲା ମୁଖ୍ୟତଃ ତତ୍କାଳୀନ ଦଶପଲ୍ଲା ଗଡଜାତ, ଖଣ୍ଡପଡା ଗଡଜାତ, ନୟାଗଡ଼ ଗଡଜାତ ଏବଂ ରଣପୁର ଗଡଜାତ ଜିଲ୍ଲାର ଅଂଶ ବିଶେଷକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ଇତିହାସ ଇତିହାସର ତଥ୍ୟାନୁସାରେ ନୟାଗଡ଼ ରାଜା ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୫୫୦ ପୂର୍ବରୁ ରାଜା ସୂର୍ଯ୍ୟମଣିଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ତେବେ ଖଣ୍ଡପଡା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ନୟାଗଡ଼ ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟର ଅଂଶ ବିଶେଷ ଥିଲା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅର୍ଥାତ ୧୫୯୯ ମସିହାରେ ଏହା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା । ତତ୍କାଳୀନ ବାଘେଲା ବା ଭାଘେଲା ରାଜ ବଂଶର ରାଜପୁତମାନେ ଏହାର ଶାସକ ଥିଲେ । ଶାସକ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ସିଂହ ମାନ୍ଧାତା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସିଂହ ମାନ୍ଧାତା ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ସିଂହ ମାନ୍ଧାତା  ( ୧୭୮୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) ବିନାୟକ ସିଂହ ମାନ୍ଧାତା  (୧୭୮୪-୧୮୨୫) ବ୍ରଜବନ୍ଧୁ ସିଂହ ମାନ୍ଧାତା  (୧୮୨୫-୧୮୫୧) ଲଡୁ କିଶୋର ସିଂହ ମାନ୍ଧାତା  (୨୦ ସେପ୍ତେମ୍ବର ୧୮୫୧-୧୮୮୯) ବଲଭଦ୍ର ସିଂହ ମାନ୍ଧାତା  (୧୮୮୯-୧୮୯୦) ରଘୁନାଥ ସିଂହ ମାନ୍ଧାତା  (୨ ମାର୍ଚ ୧୮୯୦-୪ ସେପ୍ତେମ୍ବର ୧୮୯୭) ନାରାୟନ ସିଂହ ମାନ୍ଧାତା  (୧୮୯୭-୧୯୧୮) କୃଷ୍ନଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ମାନ୍ଧାତା  (୧୯୧୮-୧୯୮୩) ରାଜା କୃଷ୍ନଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ସାମନ୍ତ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ରାଣୀ ଭାବେ ନେପାଳ ରାଣାଙ୍କ କନ୍ୟା ରାଣୀ ବସନ୍ତ ମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଣୀ ଭାବେ ହିନ୍ଦୋଳ ରାଜକନ୍ୟା ରାଣୀ ସଓଭାଗ୍ୟ ମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ  । ସେ ତାଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ନୟାଗଡ଼ କୋ ଅପରେଟିଭ ବ୍ୟାଙ୍କ, ଅନେକ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ, ଏକ ହୋମିଓପ୍ୟାଥୀ ଦାତବ୍ୟ ଚିକିତ୍ସାଳୟ ତଥା ନୟାଗଦର ମେମୋରିଆଲ କ୍ଳବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଇଥିଲେ । ୨୪ ଜୁନ ୧୯୮୩ରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ ।