ପାଣି ଧଣ୍ଡ ସାପ ବା  (ଈଂରାଜୀରେ ବା , ପ୍ରାଣୀବିଜ୍ଞାନ ନାମ ) ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ଏକ ସାପ ପ୍ରଜାତି  । ଏହି ପ୍ରଜାତିର ସାପ ସାଧାରଣତଃ ବିଷହୀନ । ବିବରଣୀ ପାଣି ଧଣ୍ଡ ସାପର ଆଖିଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ ଏବଂ ଏହାର ଦୁଇ ନାକପୁଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବ୍ୟବଧାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ରତର । ନାକରୁ ପାଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥିବା କାତି   ଉପର ପଟରୁ ଦେଖିହେବ । ଦୁଇ ନାକପୁଡ଼ା ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କାତି   ନାକ ପଟକୁ କ୍ରମଶଃ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତ୍ରିଭୂଜାକାର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାଏ । ଦୁଇ ଆଖି ମଝି ସ୍ଥାନର କାତିର   ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥର ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଗୁଣ । ନାକ ଓ ଆଖି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କାତି   ଲମ୍ବା ଓ ଟିକେ ଖାଲୁଆ । ଆଖିର ଆଗ ପଟକୁ   ଗୋଟିଏ ଓ ପଛ ପଟକୁ  ୩ଟି  (କ୍ୱଚିତ୍ ୪ଟି) କାତି ରହିଥାଏ  । କର୍ଣ୍ଣମୂଳ କାତି   ସାଧାରଣତଃ ୨+୨ ବା ୨+୩ ସଂଖ୍ୟାରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଉପର ପାଟିରେ   ୯ଟି କାତି ଥାଏ ଯାହାର ଚତୁର୍ଥ ବା ପଞ୍ଚମ କାତି ଉପରକୁ ଆଖି ରହିଥାଏ । ତଳ ପାଟିରେ ପ୍ରାୟ ୫ଟି କାତି ରହିଥାଏ । ଧଣ୍ଡ ସାପ ଦେହରେ କାତିଗୁଡ଼ିକ ୧୯ଟି ପଂକ୍ତିରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ଉପର ପଟର କାତି ତଳ ପଟର କାତିଠାରୁ ଅଧିକ ଚିକ୍କଣିଆ ହୋଇଥାନ୍ତି । ପାଣି ଧଣ୍ଡ ସାପର ରଙ୍ଗ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହୋଇପାରେ ଯଥା   ପଟାଯୁକ୍ତ, ଛାପିଛାପିକା ବା ଗୋଟିଏ ରଙ୍ଗର । ଶରୀରର ତଳ ପଟଟି ପ୍ରାୟ ଧଳା । ଆଖି ତଳେ ଓ ଆଖି ପଛ ପଟକୁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଛୋଟ କଳା ଗାର ରହିଥାଏ । ଭିଏତ୍‍ନାମରେ ପାଣି ଧଣ୍ଡ ସାପମାନେ ଝିଟିପିଟି ପରି ନିଜର ଲାଙ୍ଗୁଡ଼ ସ୍ୱ-ଛେଦନ କରୁଥିବାର ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା । ଏହା କିନ୍ତୁ ଏକ ଅତି ବିରଳ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଥିଲା । ପରିବାସ ମଧୁର ଜଳବିଶିଷ୍ଟ ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦ ନିକଟରେ ପାଣି ଧଣ୍ଡ ସାପମାନେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି । ଛୋଟ ମାଛ ଓ ପାଣି ବେଙ୍ଗ ଏମାନଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ଆହାର । ଭୌଗୋଳିକ ବିତରଣ ଏହି ସାପ ପ୍ରଜାତି ମୁଖ୍ୟତଃ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ, ବଙ୍ଗଳାଦେଶ, ପାକିସ୍ତାନ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ଭାରତ, ବ୍ରହ୍ମଦେଶ, ନେପାଳ, ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ଲାଓସ୍, କ୍ୟାମ୍ବୋଡ଼ିଆ, ଭିଏତ୍‍ନାମ, ପଶ୍ଚିମ ମାଲେସିଆ, ଚୀନ  ଝେଜିଆଂଗ୍, ଜିଆଂଗ୍‍ଜି, ଫୁଜିଆନ୍, ଗ୍ୱାଂଗ୍‍ଡୋଂଗ୍, ହାଇନାନ୍, ଗ୍ୱାଂଗ୍‍ଜି, ୟୁନ୍ନାନ୍ , ତାଇୱାନ୍ ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ସୁମାତ୍ରା, ଜାଭା, ବୋର୍ଣ୍ଣିଓ, ସୁଲାୱେସି ଆଦି ଦ୍ୱୀପରେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୋଇଥାନ୍ତି । ପୂର୍ବ ଭାରତୀୟ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ଅଞ୍ଚଳ ଏମାନଙ୍କ ଇଲାକା । ଉପ-ପ୍ରଜାତି . : ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ  (ବୋର୍ଣ୍ଣିଓ, ଜାଭା, ସୁଲାୱେଶି, ସୁମାତ୍ରା) ଓ ଭାରତର ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜରେ ଏହି ଉପ-ପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାନ୍ତି  । .  (ଶ୍ନାଇଡର୍, ୧୭୯୯): ବଙ୍ଗଳାଦେଶ, ଭୁଟାନ, ଭାରତ, ବ୍ରହ୍ମଦେଶ, ପାକିସ୍ତାନ, ଚୀନ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ତାଇୱାନ, ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ଏହି ଉପ-ପ୍ରଜାତି ବିଚରଣ କରନ୍ତି  ।