ଦିଲୀପ କୁମାର  ଜନ୍ମ ନାମ ନାମ ମୋହମ୍ମଦ ୟୁସୁଫ ଖାନ; ୧୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୨୨   ୭ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୧  ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଅଭିନେତା ଓ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାତା ଥିଲେ ତଥା ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ ନିମନ୍ତେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ । ଅଧିକ ଦୁଃଖାତ୍ମକ ଅଭିନୟ କରୁଥିବା ଯୋଗୁ ତାଙ୍କୁ ଟ୍ରାଜେଡ଼ି କିଙ୍ଗ ନାମରେ ଅନେକ ସମ୍ବୋଧିତ କରୁଥିଲେ । ସେ ବଲିଉଡ ଜଗତରେ ଥିବା ପ୍ରଥମ ଖାନ  " "  ଥିଲେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜଗତର ସେ ସର୍ବପ୍ରଥମ ସଫଳ ଅଭିନେତା ଥିଲେ ଯିଏ କି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧରଣର ଅଭନୟ କରୁଥିଲେ । ସେ ପ୍ରଥମ ଓ ସର୍ବାଧିକ ଫିଲିମ ଫେୟାର ଆୱାର୍ଡ ପାଇ ରେକର୍ଡ଼ କରିଥିଲେ ଯାହାକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଶାହରୁଖ ଖାନ ସମତୁଲ କରିଥିଲେ । ଦିଲୀପ କୁମାରଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଥର ନିମନ୍ତେ ଅଭିନୟ କରିଥିବା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନାମ ଥିଲା ଜୁଆର ଭଟା   - ୧୯୪୪ , ଯାହା ବମ୍ବେ ଟକିଜ   ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ପଚାଶ ବର୍ଷର ଅଭିନୟ ଜୀବନରେ ସେ ୬୫ଟି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ସେ ଅଭିନୟ କରିଥିବା କେତେକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମ ଅନ୍ଦାଜ     ୧୯୪୯ , ଆନ     ୧୯୫୨ , ସାମାଜିକ ନାଟକ ଦାଗ     ୧୯୫୨ , ନାଟକୀୟ ଦେବଦାସ     ୧୯୫୫ , ହାସ୍ୟରସାତ୍ମକ ଆଜାଦ     ୧୯୫୫ , ଐତିହାସିକ ମୁଗଳ-ଏ-ଆଜମ   - -   ୧୯୬୦ , ସାମାଜିକ ଡକାୟତ   ନାଟକ ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା     ୧୯୬୧  ଓ ହାସ୍ୟ ରସାତ୍ମକ ରାମ ଅଉର ଶ୍ୟାମ   - 1967  । ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ହିସାବକୁ ନେଲେ ତାଙ୍କ ଅଭିନୀତ ମୁଗଳ-ଏ-ଆଜମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଅଦ୍ୟାବଧି ସର୍ବାଧିକ ଆୟକାରୀ ମାନ୍ୟତା ପାଇଛି  । ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଧରି ସେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଦୁନିଆରୁ ବାହାରେ ରହିବା ପରେ ୧୯୭୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଫେରିଆସି କେତେକ ଚରିତ୍ର ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଥିବା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମ ଯଥାକ୍ରମେ କ୍ରାନ୍ତି     ୧୯୮୧ , ଶକ୍ତି     ୧୯୮୨ , ମାର୍ଶାଲ     ୧୯୮୪ , କର୍ମା     ୧୯୮୬  ଓ ସୌଦାଗର     ୧୯୯୧  । ତାଙ୍କର ଶେଷ ଅଭିନୀତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ନାମ କିଲା     ୧୯୯୮  ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଏକ ଦ୍ୱୈତ ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଦିଲୀପ କୁମାରଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ ସର୍ବଦା ମିଡ଼ିଆ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ରହୁଥିଲା । ଅଭିନେତ୍ରୀ ଓ ସହ-ଅଭିନେତ୍ରୀ ମଧୁବାଲାଙ୍କ ସାଥିରେ ଦୀର୍ଘକାଳର ସମ୍ପର୍କ ନୟାଦୌର   ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପରେ ୧୯୫୭ ମସିହାରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ସେ ୧୯୬୬ ମସିହାରେ ଅଭିନେତ୍ରୀ ସାଇରା ବାନୁଙ୍କ   ସହିତ ବିବାହ କରିବା ପରେ ତାଙ୍କର ବାନ୍ଦ୍ରା ବାସଭବନରେ   ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ  (୨୦୨୧ ମସିହା) ରହୁଥିଲେ  । ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜଗତକୁ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ନିମନ୍ତେ ଭାରତ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ୧୯୯୧ ମସିହାରେ ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ   ଓ ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ   ପଦବୀରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ ଯାହାକି ଦେଶର ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ତୃତୀୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଗରିକ ସମ୍ମାନ । ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜଗତକୁ ଅବଦାନ ନିମନ୍ତେ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଦାଦାସାହେବ ଫାଲକେ ପୁରସ୍କାର   ୧୯୯୪ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ପାକିସ୍ଥାନ ସରକାର ୧୯୯୮ ମସିହାରେ ସେ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଗରିକ ସମ୍ମାନ ନିଶାନ-ଏ-ଇମତିଆଜ  ( - - ) ଦିଲ୍ଲୀପଙ୍କୁ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ ଓ ସେ ଏକମାତ୍ର ଭାରତୀୟ ଯିଏ କି ସେହି ସମ୍ମାନର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଛନ୍ତି  । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଦିଲ୍ଲୀପଙ୍କ ପ୍ରଥମ ନାମ ଥିଲା ମୋହମ୍ମଦ ୟୁସୁଫ ଖାନ ମୋହମ୍ମଦ ୟୁସୁଫ ଖାନ ଓ ସେ ୧୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୨୨ ମସିହାରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଘର ବ୍ରିଟିଶ ରାଜରେ ଥିବା ପେଷାୱାରର   କିସ ଖବାଣୀ ବଜାରରେ   ଥିଲା ଓ ସେ ଏକ ହିଣ୍ଡକୋ ଭାଷାଭାଷୀ ଆବାନ ପରିବାରର  ନିଜସ୍ୱ ବାସସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଯାହା ଏବେ ପାକିସ୍ଥାନର ଖାଇବର ପାଖତୁନଖ୍ୱାରେ   ଅଛି । ଲାଲା ଗୁଲାମ ସର୍ବର ଖାନ ଓ ଆୟେସା ବେଗମଙ୍କ ଔରସରୁ ଜାତ ୧୨ ଜଣ ପିଲାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେ ଜଣେ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ଜଣେ ଫଳ ବେପାରୀ ଥିଲେ । ଦିଲ୍ଲୀପଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ନାସିକର   ଦେଓଲାଲିରେ   ଥିବା ବାରନେସ ସ୍କୁଲରେ   ସମାହିତ ହୋଇଥିଲା । ରାଜ କପୁର ତାଙ୍କର ପଡୋଶୀ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ପିଲାଦିନର ସାଥି ଥିଲେ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଶିଳ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ସହକର୍ମୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମୂଳ ନାମ ୟୁସୁଫ ଖାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ନାମରେ ସେ କୌଣସି ଅଭିନୟ କରିନାହାନ୍ତି ଓ ୧୯୪୪ ମସିହାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପ୍ରଥମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜୁଆର ଭଟାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦିଲୀପ କୁମାର ନାମରେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଭିନୟ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ ଦିଲୀପ କୁମାର: ଦି ସବଷ୍ଟାନ୍ସ ଆଣ୍ଡ ଦି ସାଡୋ ପୁସ୍ତକରେ ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି, ଜୁଆର ଭଟା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ଜଣେ ପ୍ରଯୋଜିକା ଦେବିକା ରାଣୀ   ତାଙ୍କର ନାମ ଦିଲୀପ କୁମାର ରଖିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ । ସନ ୧୯୭୦ର ଏକ ଇଣ୍ଟରଭିଉରେ ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପେସାକୁ ତାଙ୍କର ପିତା ଆଦୌ ପସନ୍ଦ କରୁନଥିବାରୁ ସେ ଭୟରେ ଏହି ନାମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପେସା ୧୯୪୦: ପ୍ରଥମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଫଳତା ଦିଲୀପ କୁମାରଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜୁଆର ଭଟା କାହାରି ପସନ୍ଦ ହେଲାନି । କିଛି ଅସଫଳତା ପରେ ସନ ୧୯୪୭ରେ ନୁର ଯେହାନ ସହିତ ଅଭିନୟ କରିଥିବା ଯୁଗନୁ   ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ହିଟ ହୋଇଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ନିର୍ମିତ ଶହୀଦ   ଓ ମେଲା   ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ହିଟ ହୋଇଥିଲା । ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ଏକ ଦୃଶ୍ୟରେ ଦିଲୀପ କୁମାର, ରାଜ କପୁର  (ଅଭିନେତା ) ଓ ନରଗିସ    । ସନ ୧୯୪୯ରେ ମେହବୁବ ଖାନଙ୍କର   ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ଦାଜ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ   ସେ ରାଜ କପୁର  (ଅଭିନେତା ) ଓ ନରଗିସ   ସହିତ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ  । ସେହି ବର୍ଷ ଶବନମ   ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଆଉ ଏକ ହିଟ ହୋଇଥିଲା । ୧୯୫୦ ଦଶକ: କର୍ମମୟ ବର୍ଷ ସେ ୧୯୫୦ ଦଶକରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକାରେ ସଫଳତା ସହିତ କାମ କରିଥିବା ଅନେକ ବକ୍ସ ଅଫିସ ହିଟ ହୋଇଥିବା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମ ଯଥାକ୍ରମେ 1950 ଯୋଗନ     ୧୯୫୦ , ବାବୁଲ   ୧୯୫୦ , ହଲଚଲ     ୧୯୫୧ , ଦୀଦାର     ୧୯୫୧ , ତରାନା     ୧୯୫୧ , ଦାଗ   ୧୯୫୨ , ସଂଗଦିଲ     ୧୯୫୨ , ସିକସ୍ତ     ୧୯୫୩ , ଅମର     ୧୯୫୪ , ଉଡ଼ନ ଖଟୋଲା     ୧୯୫୫ , ଦେବ ଆନନ୍ଦ   ସାଥିରେ ଇନସାନିୟତ     ୧୯୫୫ , ଦେବଦାସ     ୧୯୫୫ , ନୟା ଦୌର   ୧୯୫୭ , ୟହୁଦୀ     ୧୯୫୮ , ମଧୁମତୀ     ୧୯୫୮  ଓ ପୈଗାମ  ( ୧୯୫୯). ଏହିପରି କେତେକ ଅଭିନୟ ଯୋଗୁ ତାଙ୍କୁ ଟ୍ରାଜେଡ଼ି କିଙ୍ଗ ଅଭିନେତା କୁହାଯାଉଥିଲା ଅଧିକାଂଶ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଦୁଃଖମୟ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ଯୋଗୁ ତାଙ୍କର ଅବସାଦ ବେମାରୀ ହେବାରୁ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେ ହାସ୍ୟ ରସାତ୍ମକ ଭୂମିକାରେ କାମ କଲେ  । ମେହବୁବ ଖାନଙ୍କର  ' - 1952 ବଡ଼ ବଜେଟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସଙ୍ଗୀତମୟ ହାଲୁକା ଭୂମିକାରେ କାମ କରିଥିବା ଆନ   ସଫଳ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଟେକ୍ନି କଲରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଥିଲା ଯାହା ସାରା ୟୁରୋପ ଓ ବିଶେଷତଃ ଲଣ୍ଡନରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭିନୀତ କେତେକ ସଫଳ ହାଲୁକା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରମାନଙ୍କର ନାମ ଆଜାଦ     ୧୯୫୫  ଯେଉଁଥିରେ ଚୋର ଭୂମିକା ଥିଲା ଓ ସଙ୍ଗୀତମୟ ରୋମାଣ୍ଟିକ କୋହିନୁର     ୧୯୬୦  ଯେଉଁଥିରେ ରାଜପୁତ୍ର ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଦାଗ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିମନ୍ତେ ସେ ପ୍ରଥମ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ପୁରସ୍କାର   ବିଜେତା ହୋଇଥିଲେ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହି ପୁରସ୍କାର ୭ ଥର ପାଇଥିଲେ । ପରଦାରେ ଯୋଡ଼ିଦାର ହୋଇଥିବା ସେ କାଳର ଶୀର୍ଷ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଭିନେତ୍ରୀମାନଙ୍କର ନାମ ବୈଜୟନ୍ତିମାଳା  , ମଧୁବାଲା  , ନରଗିସ  , ନିମି  , ମୀନା କୁମାରୀ  , ଓ କାମିନୀ କୌଶଳ   ଥିଲା। ୧୯୫୦ ଦଶକରେ ତାଙ୍କ ଅଭିନୀତ ୯ଟି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସର୍ବାଧିକ ରୋଜଗାର କରିଥିଲା । ଦିଲ୍ଲୀପ ୧୯୫୦ ମସିହାରୁ ତାଙ୍କର ପାଉଣା ବାବଦକୁ ପ୍ରତି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପିଛା ଏକ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ନେଉଥିଲେ ଯାହା ୨୦୧୯ ମସିହାର ମୂଲ୍ୟାୟନରେ ପ୍ରାୟ ୮୫ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ହେବ ।  1   $୨,୨୦୦  ୧୯୬୦ ଦଶକ: ମୁଗଲ-ଏ-ଆଜମ ଓ ପ୍ରଯୋଜକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ରାଜପୁତ୍ର ସଲିମ ଭୂମିକା ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ଦିଲୀପ କେ ଅସିଫଙ୍କର ବିରାଟ ବଜେଟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଐତିହାସିକ ମୁଗଲ-ଏ-ଆଜମ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ସର୍ବାଧିକ ଆୟକାରୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ମାନ୍ୟତାରେ ଏଗାର ବର୍ଷ ଧରି ରହିଥିଲା । ୧୯୭୧ରେ ନିର୍ମିତ ହାତୀ ମେରେ ସାଥି ଓ ୧୯୭୫ରେ ଶୋଲେ ଏହାକୁ ଟପିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ମୁଗଲ-ଏ-ଆଜମ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ହିସାବକୁ ନେଲେ ୨୦୧୦ ସୁଦ୍ଧା ଏହା ୨୦୧୧ରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ୧୦୦୦ କୋଟି କ୍ଳବର ସଦସ୍ୟ ହୋଇପାରିଥିଲା । ମୁଗଲ-ଏ-ଆଜମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ରାଜପୁତ୍ର ସଲିମ ତାଙ୍କ ପିତା ଆକବରଙ୍କ  (ଭୂମିକାରେ ପୃଥ୍ୱୀରାଜ କପୁର) ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ରାଜ ନର୍ତ୍ତକୀ  (ଭୂମିକାରେ ମଧୁବାଲା ଥିଲେ) ନିମନ୍ତେ ବିଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ  । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପ୍ରଥମେ କଳା ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ଅଂଶ ରଙ୍ଗିନ ଥିଲା । ୪୪ ବର୍ଷ ପରେ ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗୀନ କରାଯାଇ ପୁନର୍ବାର ରିଲିଜ କରାଯାଇଥିଲା । ଦିଲୀପ ୧୯୬୧ ମସିହାରେ ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ପ୍ରଯୋଜକ, ଲେଖକ ଓ ଅଭିନେତା ଥିଲେ ଯେଉଁଥିରେ ହିରୋଇନ ଥିଲେ ବୈଜୟନ୍ତୀମାଳା ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ ନସୀର ଖାନ ମଧ୍ୟ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଯୋଜନା ଥିଲା । ପ୍ରତ୍ଯେକ ସିନରେ ବୈଜୟନ୍ତୀମାଳାଙ୍କର ପିନ୍ଧିବା ଶାଢ଼ୀ ସେ ହିଁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫିଚର ଫିଲ୍ମ ନିମନ୍ତେ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର, ବୋସ୍ଟନ ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ ଫିଲିମ ଉତ୍ସବରେ ପଲ ରେଭେରେ ସିଲଭର ପୁରସ୍କାର, ପ୍ରେଗରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଚେକୋସ୍ଲୋଭାକ ଏକାଡେମୀର ସ୍ପେସିଆଲ ଅନର ଡିପ୍ଲୋମା ଓ କାରଲୋଭୀ ଭାରି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଉତ୍ସବରେ ସ୍ପେସିଆଲ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲା । ବ୍ରିଟିଶ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଡେଭିଡ ଲିନ   ତାଙ୍କର ଲରେନ୍ସ ଅଫ ଆରବିଆ   ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସେରିଫ ଅଲି ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିବାକୁ ୧୯୬୨ ମସିହାରେ ଦିଲ୍ଲୀପଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସେ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ । ଏହି ଭୂମିକାଟିକୁ ମିଶରର ଅଭିନେତା ଓମର ସରିଫଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା । ଦିଲୀପ ତାଙ୍କ ଜୀବନୀରେ ଲେଖିଥିଲେ,  ଓମର ତାଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଭଲ ରୂପେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ବୋଲି ସେ ନିଜେ ଭାବୁଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଲିନ ତାଙ୍କୁ  ତାଜ ମହଲ  ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନିମନ୍ତେ ବାଛିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର  ଲିଡର      ୧୯୬୪  ବକ୍ସ ଅଫିସରେ ଭଲ କମେଇ ପାରିଲାନି ।  ଦିଲ ଦିୟା ଦର୍ଦ ଲିୟା  ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସେ ସହଯୋଗୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଥିଲେ କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଟିପ୍ପଣୀ ମିଳିଲାନି । ସେ ୧୯୬୭ ମସିହାରେ ରାମ ଔର ଶ୍ୟାମ   ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଏକ ଦ୍ୱୈତ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିବାକୁ ମିଳିଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇ ଭାଇ ଜନ୍ମ ପରେ ଅଲଗା ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ଆଦମି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସେ ମନୋଜ କୁମାର ଓ ୱହିଦା ରହମାନ ସହିତ କାମ କରିଥିଲେ । ସେହି ବର୍ଷ ସେ ବୈଜୟନ୍ତୀମାଳା ସାଥିରେ ଶେଷ ଥର ନିମନ୍ତେ ସଂଘର୍ଷ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ କାମ କରିଥିଲେ ଓ ସେହି ଯୋଡ଼ି ୭ଟି ହିଟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୭୦ ଦଶକ: ନିମ୍ନଗାମୀ ପେସା ଦିଲ୍ଲୀପଙ୍କ ପେସା ୧୯୭୦ ମସିହାରେ ନିମ୍ନଗାମୀ ହୋଇଥିଲା ଓ ଦାସ୍ତାନ ୧୯୭୨ରେ ବକ୍ସ ଅଫିସରେ ଫେଲ ହୋଇଥିଲା । ସେ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସାଇରା ବାନୁଙ୍କ ସହିତ ଗୋପୀରେ  (୧୯୭୦) ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ  । ସେହି ଦୁଇଜଣ ପୁନଶ୍ଚ ଏକମାତ୍ର ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାରେ ନିର୍ମିତ ସାଗିନା ମାହାତୋରେ  (୧୯୭୦) ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ  । ଏହାର ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ୧୯୭୪ରେ ପୁନର୍ନିମାଣ କରାଯାଇଥିଲା । ସେ ୧୯୭୬ରେ ଅଭିନୟ କରିଥିବା ବୈରାଗ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ବକ୍ସ ଅଫିସରେ ଫେଲ ମାରିଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ସେ ବାପ ଓ ଦୁଇ ଯାଆଁଳା ପୁଅ ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବରେ ସେ  ଏଙ୍ଗା ଭେଟ୍ଟୁ ପିଲାଇ    ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଏମ ଜି ରାମଚନ୍ଦ୍ରନ୍ କରିଥିବା ଅଭିନୟ ତାଙ୍କ ନିଜର ରାମ ଔର ଶ୍ୟାମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ କରିଥବା ଅଭିନୟଠାରୁ ଅଧିକ ଭଲ କରିଥିବା କହିଥିଲେ । ଗୋପୀ ଓ ବୈରାଗ ଦ୍ୱୟକୁ ସମାଲୋଚକମାନେ ପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ୧୯୬୮ରୁ ୧୯୮୭ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ମୂଖ୍ୟ ଭୂମିକା ରାଜେଶ ଖାନ୍ନା ଓ ସଂଜୀବ କୁମାରଙ୍କ ହାତକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲା । ଏହା ପରେ ୧୯୭୬ରୁ ୧୯୮୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜଗତରୁ ଦୂରେଇ ଗଲେ । ୧୯୮୦: ସଫଳ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ସେ ୧୯୮୧ରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚରିତ୍ର ଅଭିନୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଅଭିନୀତ କ୍ରାନ୍ତି ସେ ବର୍ଷର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିଟ ହୋଇଥିଲା । ମନୋଜ କୁମାର, ଶଶୀ କପୁର, ହେମା ମାଳିନୀ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସିହ୍ନାଙ୍କ ସହିତ ଭାରତର ବ୍ରିଟିଶ ଅମଳରେ ହୋଇଥିବା ଏକ କାହାଣୀରେ ସେ କ୍ରାନ୍ତିକାରୀ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଏହା ପରେ ସୁଭାଷ ଘାଇ ନିର୍ମିତ  ବିଧାତା ରେ ସେ ସଂଜୀବ କୁମାର, ସଞ୍ଜୟ ଦତ୍ତ ଓ ଶମି କପୁର ସହିତ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ସେହି ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସେ ଅମିତାଭ ବଚ୍ଚନ ସହିତ ରମେଶ ସିପିଙ୍କର  ଶକ୍ତି   (୧୯୮୨) ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଶେଷ ଥର ନିମନ୍ତେ ବେଷ୍ଟ ଆକ୍ଟର ଭାବରେ ଅଷ୍ଟମ ଓ ଶେଷ ଫିଲିମ ଫେୟାର ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ ଓ ସେହି ବର୍ଷ ତାହା ବକ୍ସ ଅଫିସରେ ଅତ୍ୟଧିକ ହିଟ ହୋଇଥିଲା  । ଅନିଲ କପୁର ସହିତ କାମ କରିଥିବା ମଶାଲ ଚିତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକାକୁ ପ୍ରଶଂସା ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବକ୍ସ ଅଫିସ ହିଟ କରିପାରିଲା ନାହିଁ । ସେ ୧୯୮୪ ମସିହାରେ  'ଦୁନିଆ'    ଚିତ୍ରରେ ଋଷି କପୁର ସହିତ ଓ ୧୯୮୬ ମସିହାରେ ଧର୍ମାଧିକାରୀ   ଚିତ୍ରରେ ଜିତେନ୍ଦ୍ର ସହିତ କାମ କରିଥିଲେ । ସୁଭାଷ ଘାଇ ସାଥିରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ୧୯୮୬ ମସିହାରେ ମିଶି  କର୍ମା  ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ପ୍ରଥମ ଥର ନିମନ୍ତେ ସେ ଅଭିନେତ୍ରୀ ନୂତନ ସାଥିରେ କାମ କରିଥିଲେ ଯଦିଓ ତିନି ଦଶକ ପୂର୍ବେ  ସିକୱା  ଚିତ୍ର କରିବାର ଥିଲା ଯାହା ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ରହିଥିଲା । ନୂତନଙ୍କ ସାଥିରେ ସେ ପୁନର୍ବାର  କାନୁନ ଅପନା ଅପନା ରେ କାମ କରିଥିଲେ ।  ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା   (୧୯୬୧) ଓ  ଦିଲ ଦିୟା ଦର୍ଦ ଲିୟା   (୧୯୬୭) ଚିତ୍ରମାନଙ୍କରେ ଛାୟା ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିବା ଟିପ୍ପଣୀରୁ ଦୂରେଇ ଯିବାକୁ ସୁଧାକର ବୋକାଡେଙ୍କର ନୂଆ ଚିତ୍ର  କଳିଙ୍ଗ ରେ ଦିଲୀପ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ହେବାର ଥିଲା । ଏଥିରେ ଦିଲ୍ଲିପ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକାରେ ରହିବା ପ୍ରସ୍ତାବ ଥିଲା । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଳାକାର ଭାବରେ ରାଜ ବବର, ରାଜ କିରନ, ଅମିତୋଜ ମନ ଓ ମିନାକ୍ଷୀ ଶେଷାଦ୍ରି ନାମ ରହିଥିଲା । ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି କାମ ଆଗେଇ ନ ପାରିବାରୁ ଅବଶେଷରେ ତାକୁ ବନ୍ଦ କରିଦିଆଗଲା । ଦିଲ୍ଲୀପଙ୍କ ଶେଷ ଅସଫଳ ଚିତ୍ର ଥିଲା  କିଲା   (୧୯୯୮)   ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଦୁଇଟି ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ, ଗୋଟିଏ ଦୁଷ୍ଟ ଜମିଦାର ଯାହାର ହତ୍ୟା ହୋଇଛି ଓ ଜମିଦାରର ଯମଜ ଭାଇ ସେହି ହତ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିଛନ୍ତି  । ୨୦୦୦ ୨୦୨୧ ଦଶକ: ସବିରାମ କାମ ଓ ରାଜନୀତି ୨୦୦୧ ମସିହାରେ  ଅସର  ନାମକ ଏକ ଚିତ୍ର ଅଜୟ ଦେବଗନ ଓ ପ୍ରିୟାଙ୍କା ଚୋପରା ସହିତ କରିବାର ଥିଲା ଯାହା ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା । ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମୁଗଳ-ଏ-ଆଜମ ଓ ନୟା ଦୌର ଦ୍ୱୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗୀନ କରାଯାଇ ୟଥାକ୍ରମେ ୨୦୦୪ ଓ ୨୦୦୮ରେ ପୁନଃ ରିଲିଜ ହୋଇଥିଲା ।  ଆଗ କା ଦରିଆ  ନାମକ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ରର ସୁଟିଂ ସରିବା ପରେ ୨୦୧୩ରେ ରିଲିଜ ହେବାର ଥିଲା କିନ୍ତୁ ଅଦ୍ୟାବଧି ଏହା ହୋଇନାହିଁ । ସୁଭାଷ ଘାଇଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧାତ୍ମକ  ମଦର ଲ୍ୟାଣ୍ଡ  ଚିତ୍ରରେ ଦିଲ୍ଲୀପ, ଅମିତାଭ ବଚ୍ଚନ ଓ ଶାହ ରୁଖ ଖାନ ଥାଇ ତିଆରି ହେବାର ଥିଲା କିନ୍ତୁ ଖାନ ଓହରି ଯିବାରୁ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା । ରାଜ୍ୟ ସଭାରେ ୨୦୦୦ରୁ ୨୦୦୬ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିଲୀପ କୁମାର ସଭ୍ୟ ଥିଲେ । ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିବାକୁ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ତାଙ୍କୁ ମନୋନୀତ କରିଥିଲା । ଏମପି ଫଣ୍ଡର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାଗ ସେ ବ୍ୟାଣ୍ଡଷ୍ଟାଣ୍ଡ ପ୍ରୋମେନେଡ ତଥା ବାନ୍ଦ୍ରା ଫୋର୍ଟ ଦିଗରେ ଥିବା ବଗିଚାର ତିଆରି ଓ ଉନ୍ନତିକରଣରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଥିଲେ । ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ ତରାନା  (୧୯୫୧) ଚିତ୍ରରେ କାମ କରୁଥିବା ସମୟରେ ମଧୁବାଲା ସାଥିରେ ଦିଲ୍ଲୀପଙ୍କର ପ୍ରେମ ହୋଇଗଲା  । ସେହି ସମ୍ପର୍କ ନୟା ଦୌର ତିଆରି ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୭ ବର୍ଷ ଧରି ରହିଥିଲା ଓ ସେହି ସମୟରେ ମଧୁବାଲା ଓ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କୋର୍ଟରେ ସାକ୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ମୁଗଲ-ଏ-ଆଜମ  (୧୯୬୦) ପରେ ସେହି ଦୁଇଜଣ ଆଉ କେବେ ହେଲେ ଏକତ୍ର କାମ କରିନଥିଲେ  । ବୈଜୟନ୍ତୀମାଳା ସହ ସମ୍ପର୍କ ଥିବା କଥା ଏକ ଗୋସିପ ମାଗାଜିନ ଲେଖିଥିଲେ । ଅବସ୍ଥା ଏପରି ହୋଇଥିଲା ଯେ ବୈଜୟନ୍ତୀମାଳାଙ୍କ ପିନ୍ଧା ଶାଢ଼ୀ ରଙ୍ଗ ଦିଲୀପ ପାସଙ୍ଗ କରିଥିଲେ । ଦିଲୀପ ତାଙ୍କଠାରୁ ୨୨ ବର୍ଷ କମ ବୟସ୍କା ସାଇରାଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ପରେ ସେ ହାଇଦରାବାଦର ଆସମା ସାହିବା ସହିତ ୧୯୮୧ ମସିହାର ବିବାହ କରିଥିଲେ । ଏହି ବିବାହର ୧୯୮୩ ମସିହାରେ ଅନ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ପତି ପତ୍ନୀ ଦୁହେଁ ବାନ୍ଦ୍ରାରେ ରହୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର କୌଣସି ସନ୍ତାନ ସନ୍ତତି ନ ଥିଲେ । ଦିଲୀପ ତାଙ୍କ ଜୀବନୀରେ ଲେଖିଥିଲେ, ବାନୁ ୧୯୭୨ରେ ଗର୍ଭବତୀ ହୋଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଗର୍ଭ ସମସ୍ଯା ଯୋଗୁ ଶିଶୁର ମୃତ୍ଯୁ ହୋଇଗଲା । ଏହା ପରେ ସେମାନେ  ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା  ଭାବି ଆଉ ଥରେ ସନ୍ତାନ ନିମନ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କରିନଥିଲେ । ଦିଲୀପ କୁମାର ଉର୍ଦ୍ଦୁ, ହିନ୍ଦୀ, ପାସତୋଳ, ପଞ୍ଜାବୀ, ମରାଠୀ, ଇଂରାଜୀ, ବେଙ୍ଗଲୀ ଗୁଜରାଟୀ, ହିଣ୍ଡକୋ, ପାର୍ସିଆନ, ଭୋଜପୁରୀ ଓ ଅବଧି ଭାଷାମାନଙ୍କରେ କହିବାରେ ପଟୁ ଥିଲେ । ସେ ସଙ୍ଗୀତରେ ରୁଚି ରଖୁଥିଲେ ଓ ଗୋଟିଏ ଚିତ୍ର ନିମନ୍ତେ ସିତାର ବଜେଇବା ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ସେ କ୍ରିକେଟ ଖେଳକୁ ଭଲ ପାଉଥିଲେ ଓ ଖେଳୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ । ତାଙ୍କ ସାନ ଭାଇ ନସୀର ଖାନ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅଭିନେତା ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଇ ମଧ୍ୟରୁ ଅସଲାମ ଖାନ ୮୮ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୦ ମସିହାରେ ଓ ଏହସାନ ଖାନ ୯୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୦ ମସିହାରେ କରୋନା ରୋଗରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ମୃତ୍ୟୁ ଦିଲୀପ କୁମାର ୯୮ ବର୍ଷ ବୟସରେ ୭ ଜୁଲାଇ, ୨୦୨୧ ମସିହା ସକାଳ ୭:୩୦ ସମୟରେ ମୁମ୍ବାଇର ହିନ୍ଦୁଜା ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ସେ ପ୍ରୋଷ୍ଟେଟ କର୍କଟ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ । ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଜୁହୁ ମଶାଣିରେ ତାଙ୍କର ସବ ସତ୍କାର କରିବାକୁ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ସରକାର ୭ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୧ରେ ସମ୍ମତି ଦେଇଥିଲେ । ସୌକତ ଖାନୁମ ମେମୋରିଆଲ କର୍କଟ ଡାକ୍ତରଖାନା ନିମନ୍ତେ ଦିଲ୍ଲୀପଙ୍କର ଅବଦାନ ବିଷୟ ଲେଖି ପାକିସ୍ଥାନ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ଇମରାନ ଖାନ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରି ଟୁଇଟ କରିଥିଲେ ।