ପରମହଂସ ପ୍ରଜ୍ଞାନାନନ୍ଦ  (ତ୍ରିଲୋକୀ ଦାଶ) ଓଡ଼ିଶାରେ ଜନ୍ମିତ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ହିନ୍ଦୁ ସନ୍ୟାସୀ  । ସେ ଜଣେ ଲେଖକ, ବକ୍ତା, କ୍ରିୟାଯୋଗୀ ଓ ଯୋଗଗୁରୁ । ସେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିୟାଯୋଗ ସଙ୍ଗଠନର ପ୍ରଧାନ ଅଟନ୍ତି । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ପ୍ରଜ୍ଞାନାନନ୍ଦ ଓଡ଼ିଶାର କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ପଟାମୁଣ୍ଡାଇ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବେଲତଳ ଗ୍ରାମରେ ୧୯୫୯ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୧୦ ତାରିଖରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ନିରଞ୍ଜନ ଦାଶ ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ବୈଦେହୀ ଦେବୀ । ତାଙ୍କର ମୂଳ ନାମ ଥିଲା ତ୍ରିଲୋକୀ ଦାଶ । ପଟାମୁଣ୍ଡାଇର ମନ୍ମଥନାଥ ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଉଚ୍ଚମାଧ୍ୟମିକ ବିଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ସେ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କଲା ପରେ, ସରକାରୀ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବେ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରିଥିଲେ । ଛାତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ପରମହଂସ ହରିହରାନନ୍ଦ ଗିରିଙ୍କଠାରୁ କ୍ରିୟାଯୋଗର ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । କର୍ମଜୀବନ ପ୍ରଜ୍ଞାନାନନ୍ଦ ଶିକ୍ଷା ଜୀବନ ସାରିବା ପରେ ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ ସରକାରୀ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅର୍ଥନୀତିର ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ରହିଥିଲେ । ପ୍ରାୟ ଏଗାର ବର୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟରତ ରହିବା ପରେ, ସେ ୧୯୯୩ ମସିହାରେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରି, ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରଜ୍ଞାନାନନ୍ଦ ଗିରି ନାମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ୩୯ମ ଜନ୍ମ ଦିବସରେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ପରମହଂସ ଉପାଧି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ୧୯୯୯ ମସିହାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ବିଶ୍ୱ ଧର୍ମ ସମ୍ମିଳନୀରେ ସେ ଅନ୍ୟତମ ବକ୍ତା ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଇ ଅଭିଭାଷଣ ଦେଇଥିଲେ । ଜଣେ ଯୋଗ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁ ଭାବେ ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ କାର୍ଯ୍ୟରତ । ଏତଦବ୍ୟତୀତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା, ଶିକ୍ଷା, ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଆଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ପ୍ରଜ୍ଞାନ ମିଶନ କାର୍ଯ୍ୟରତ । ସ୍ୱଦେଶୀ ଗୋବଂଶର ସୁରକ୍ଷା ଓ ବୃଦ୍ଧି, ଜୈବିକ କୃଷିର ପ୍ରସାର, ଐତିହପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଚୀ ନଦୀର ସୁରକ୍ଷା ଆଦି ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ । ଦର୍ଶନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ଉପରେ ସେ ଅନେକ ଗୁଡିଏ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଛନ୍ତି ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ପ୍ରକାଶିତ ।