Het westerse denken richt zich op de uiterlijke wereld waarin mystieke ervaringen maar weinig waarde hebben. Is het mogelijk een maatschappij te creëren waar mensen elkaar goed doen, zonder hebzucht en jaloezie? Een maatschappij waar mensen niet verstrikt raken in de ideeën, de positie en de macht die ze hebben opgebouwd?
Johannes Witteveen, geïnspireerd door het universele Soefisme, voormalig hoogleraar economische politiek in Rotterdam, minister van Financiën in de kabinetten Marijnen en de Jong, en later president van het IMF (Internationaal Monetair Fonds) vindt van wél. Hij wil laten zien hoe je kunt afstemmen op de goddelijke geest en toch actief kunt zijn in de materiële wereld. Hij schreef o.a. 'Soefisme en economie' en is thans vice voorzitter van de Internationale Soefibeweging. Caroline van Frankenhuyzen, trainer bij Baak Leiderschap Programma praat met hem over zijn leiderschap.
Persoonlijke doelen en harmonie moeten samen gaan
Wanneer u terugkijkt op uw carrière, wat maakt dat u iemand bent om anderen te beïnvloeden? Welke persoonlijke eigenschappen heeft u daarvoor ingezet?
Johannes: "Ik heb altijd een bepaald ideaal gehad, een diepere motivering. Ik heb ervaren dat, wanneer je je inzet voor zo'n dieper doel, de mogelijkheden op dat terrein naar je toekomen. Een belangrijke vraag blijft wel altijd hoe je met de mensen omgaat aan wie je leiding geeft. Die mensen hebben namelijk ook eigen doelen. Ik streef ernaar zoveel mogelijk in harmonie met mensen te zijn. Als leider ben je er niet alleen voor jezelf maar ook voor je omgeving. De geestelijke ontwikkeling die je voor jezelf nastreeft, moet ook anderen dienen. Wanneer je dan door je geestelijke ontwikkeling beter afgestemd bent op de Ene inspirerende geest, kun je die ook zien in andere mensen en krijg je beter contact met hen. Het gaat over luisteren en proberen iemand echt te begrijpen, om zo tot samenwerking te komen. Dat is heel wat anders dan zeggen wat iedereen moet doen, want dat kan een hele negatieve uitwerking hebben.
De kunst van afstemming
Hoe heeft u dat verfijnd?
Johannes: Daar ben je voortdurend mee bezig. Ik ben altijd geïnspireerd geweest door de Soefi boodschap en door bepaalde ervaringen van schoonheid, zoals mensen die je tot een dieper denken en voelen brengen. Hiervan genieten, daar begint het mee. Je voelt de sfeer en dat is een bepaalde afstemming. Als je de werking hiervan ontdekt ga je dat waardevol vinden en ga je naar 'meer' zoeken. De kunst van de afstemming verfijn je ook door regelmatige geestelijke oefening, dat is een discipline. Ook al heb je er niet altijd lust in, je gebruikt je wilskracht om dat elke dag te doen. In het Soefisme zijn er verschillende oefeningen zoals een ademhaling die op het geestelijke aspect gericht is of het herhalen van een heilig woord. Zo stem je je af. De adem is niet alleen de lucht maar ook een geestelijke energie die je in contact brengt met de goddelijke wereld. Al doende dringt die stroom dieper door in je hart. Zo kom je in contact met het Ene, het is als een raam dat je open maakt. Door de herhaling groeit deze kwaliteit in je eigen hart, dan ga je het Ene meer uitstralen. Zo trek je mensen en aspecten aan die passen bij die gevoelens die je ontwikkelt hebt. Wanneer je negatieve gevoelens vastzet in je hart dan is dat een voortdurende negatieve invloed in je leven. Daarom zijn deze oefeningen een heel belangrijk instrument. Overgave aan het Ene, geeft een diepe ervaring, je komt tot stilte. Meditatie is mystieke ontspanning. Dan kun je je openen voor wat er is, wat je ziet, hoort en voelt, dan begint zich iets te onthullen van een innerlijke wereld.
Innerlijke openheid wint het van starre doelen
Om tot afstemming te komen moet je jezelf dus gaan zuiveren. Wat heeft u moeten zuiveren om goed leiding te kunnen geven?
Johannes: Ik heb geleerd dat als je een bepaald doel hebt, je daar niet te krampachtig aan moet vasthouden. Het is beter een bepaalde distantie ervan te houden. Blijven kijken hoe je dat met anderen kunt bereiken. Het is belangrijk dat je rekening houdt met de successen die anderen nastreven, dat je een conflict niet vastzet op emotioneel of cognitief niveau. Naast dat ik zoveel mogelijk afgestemd ben op mijn inspiratiebron behoud ik innerlijke openheid. Dan luister je beter, dan begrijp je beter en kun je betere oplossingen vinden. Altijd gaat het erom zoveel mogelijk tot samenwerking te komen. Wanneer je te maken hebt met 21 directeuren, zoals dat voor mij het geval was in de bestuursraad van het Internationale Monetaire Fonds, kom je er echt niet met alleen maar het denken. Consensus bereiken kan alleen als je die inspiratie hebt. Daar hoort ook het bijstellen bij van je eigen mening.
Je ware zelf tegenover identificatie met je persoonlijkheid
Als je kijkt naar de leider als individu die probeert het grotere geheel te beïnvloeden, om de wereld te verbeteren, dan is daar zelfkennis voor nodig, persoonlijke ontwikkeling. Je eigen zwakheden kennen. U schrijft in uw boek: 'Zijn wij niet teveel met onszelf bezig.' Maar met welk zelf zijn wij dan bezig en met welk zelf zouden wij bezig moeten zijn?
Johannes: Meestal zijn wij bezig met ons onware ego, met onze verlangens waar wij ons mee identificeren. Wij zijn vervuld van wat we hebben beleefd en gedacht. En wij denken dat wij dat zijn. Dit beperkt ons echter en leid tot conflict tussen wat je wel en niet denkt te zijn. Maar je ware zelf dat is je ziel, de uitstraling van het Ene goddelijke licht. Dat zijn wij allemaal. Doorzie je gehechtheid aan de uiterlijke persoonlijkheid zodat je die los kunt laten en zo het innerlijk leven gaat beleven. Dan kan de goddelijke bron van liefde gaan stromen. Je hebt dan een levende relatie met God. Soefi's zien de harmonie tussen alle godsdiensten, landen en culturen. Het gaat mij om ervaring in plaats van dogma's. Het uiterlijke leven is trouwens niet verkeerd, je kunt er iets moois van maken, maar je leeft pas volledig wanneer je ook het innerlijke leven leert kennen. Vanuit dat innerlijke leven heb je een grote innerlijke kracht, waardoor je mensen ook beter kunt helpen. Al doende merk je dat het heerlijk is, die afstemming.
Meer over het versterken van je identiteit als senior leider, lees dan verder bij het Baak Leiderschap Programma en klik hier