Emergentie
Emergentie is een begrip dat met name centraal staat in de systeemtheorie en de filosofie. Het betreft de ontwikkeling van complexe georganiseerde systemen, die bepaalde eigenschappen vertonen die niet zichtbaar zijn door louter een reductie van hun samenstellende delen. Door interactie ontstaan eigenschappen, patronen, regelmatigheden en/of geheel nieuwe entiteiten.
Voorbeelden[bewerken]
- Kleur: individuele atomen hebben geen kleur, maar wanneer een (groot) aantal atomen op een bepaalde wijze gerangschikt zijn, dan zijn ze in staat om licht van bepaalde golflengtes te absorberen of te emitteren, waardoor een kleur zichtbaar wordt. Kleur is in dit geval een emergente eigenschap.
- De vloeibaarheid bij kamertemperatuur van water, dat is opgebouwd uit een zeer grote hoeveelheid watermoleculen die deze eigenschap elk afzonderlijk niet hebben.
- Leven in biologische zin wordt soms ook als een emergente eigenschap beschouwd. Een cel bestaat namelijk uit vele biomoleculen. De individuele biomoleculen leven niet, maar de complexe interacties tussen al die biomoleculen zorgen ervoor dat de cel zich in leven kan houden. Het geheel (leven) is dus meer dan de som der delen (biomoleculen).
- De geest (in de wijsbegeerte) wordt soms ook een emergente eigenschap genoemd. Het idee hierachter is dat de geest voortkomt uit fysische processen, maar niet kan worden gereduceerd tot deze fysische processen. De emergente kwaliteit heeft een eigen aard, maar kan niet bestaan zonder de onderliggende materiële elementen.
- Mierenkolonies: aan de hand van het gedrag van één mier kan men bijvoorbeeld niet afleiden hoe een mierenkolonie als geheel georganiseerd is.
- Emergentie vindt ook plaats in cellulaire automaten.
Schakelen tussen niveaus[bewerken]
Een emergente eigenschap kan ook worden gedefinieerd als een eigenschap die optreedt of wordt waargenomen wanneer men van waarnemingsniveau verandert, bijvoorbeeld van het atomaire niveau naar het voor de mens visueel waarneembare niveau (het blote oog).
Emergentie/oorzakelijkheid[bewerken]
Het begrip emergentie onderscheidt zich van oorzakelijkheid doordat het niet specifiek van toepassing is op wetenschappelijke experimenten, waarbij meestal maar één bepaalde oorzaak-gevolgrelatie centraal staat. Bij emergentie is in feite sprake van een oneindige of in ieder geval zeer grote hoeveelheid oorzaken die allemaal samen en tegelijkertijd optreden.
Zie ook[bewerken]
Literatuur[bewerken]
- De ontdekking van de aarde, Pieter Westbroek, 2012