Dienstregelinginformatie over treinen
Spoorwegmaatschappijen en derden voorzien de reiziger op verschillende manieren van reisinformatie, in het bijzonder dienstregelinginformatie: informatie op de stations, en informatie voor elders onderweg en thuis.
Informatie is in zekere zin dynamisch als deze opgevraagd kan worden, of met het komen en gaan van treinen steeds verandert. Daarbij valt te onderscheiden in welke mate deze rekening houdt met actuele wijzigingen zoals vertragingen, omleidingen en het uitvallen van treinen (live, realtime).
Nederland[bewerken]
De dienstregelinginformatie van de Nederlandse spoorwegmaatschappijen is vaak uniform en geïntegreerd. Vaak wordt de vervoerder wel vermeld, wat nodig is omdat bij wisselen van vervoerder moet worden uit- en ingecheckt. Dit kan ook van belang zijn voor de kosten: enerzijds wegens de afstandsdegressie, anderzijds bij dalurenkorting, als gedurende de reis de spits begint. De reisplanners geven slechts de prijs per kortingspercentage, men moet in voorkomende gevallen zelf per reismogelijkheid bekijken welk percentage van toepassing is.
Statische informatie:
- Digitaal Spoorboekje, met een pdf-bestand per lijn, per richting. Het bevat de tijden van het personenvervoer per trein in Nederland van alle maatschappijen, behalve die van de toeristische spoorwegen. Het geeft de vertrektijden (soms de aankomsttijden) en de treinnummers, maar niet de spoornummers.[1] Het Digitale Spoorboekje bevat de dienstregeling voor het hele dienstregelingjaar, ook als de bestanden tussentijds worden vervangen.
Informatie die bij ingrijpende meerdaagse afwijkingen wordt aangepast:
- Vertrekstaten met vertrekinformatie (zie onder) in stationshallen, in stationstunnels en -traverses, op perrons en via de NS-website te raadplegen. Ze worden zo nodig enkele malen per jaar vervangen, en bovendien tijdelijk bij tijdelijke wijzigingen gedurende één of enkele dagen; deze tijdelijke vertrekstaten zijn blauw in plaats van geel. Vertrekstaten geven spoornummers maar geen treinnummers. Omdat vertrekstaten vaak voor kortere perioden gelden dan een jaar hoeven er minder voetnoten met uitzonderingen in verband met feestdagen en vakantieperioden op te staan.
Dynamische informatie, niet realtime:
Dynamische informatie, beperkt realtime:
- Koersaanduiding op de zijkant of voorkant van de trein, soms ook in de trein
- NOS-teletekst pagina 751
Realtime informatie
- Treinbeeldscherm (TB7, TB14, TB21), Perronverwijzer (PV), Trein Beeld Perron (TBP)
- Reisplanners van NS
- Internationale Reisplanner van NS International (ook voor binnen Nederland)[3]. Men kan bij een gepresenteerde route voor elke trein de hele route opvragen, dus vanaf waar de trein vertrokken is tot waar hij uiteindelijk naar toe gaat. Er worden geen tarieven of aantallen tariefeenheden vermeld.
- Actuele Vertrektijden op ns.nl: een gemeenschappelijke vertrekstaat voor treinen in alle richtingen vanaf een gegeven station, voor het komende uur
- Telefonische reisinformatie via 0900-1435, alsmede per sms
- Stationsomroep
Dynamische informatie, nog in te delen:
- de internationale reisplanner van Deutsche Bahn [4]
- Railpocket (zakcomputer van de conducteur, servicemedewerker en machinist)
Deze informatiebronnen hebben vaak een verschillende selectie en rangschikking van de informatie. Het spoorboekje, de vertrekstaten en de reisplanner van Deutsche Bahn geven bijvoorbeeld voor een gegeven treindienst een overzicht van alle dagen waarop deze geldt, terwijl met de reisplanners van NS deze informatie alleen vergaard kan worden door voor iedere dag apart voor het betreffende traject en de betreffende tijd de reisinformatie op te vragen.
Omgekeerd, als er meer routes zijn, krijgt men met de elektronische informatie automatisch de snelste route, terwijl men bij het spoorboekje de mogelijke routes zelf moet bedenken en apart moet opzoeken.
Zie ook NDOV.
Vertrekstaten[bewerken]
Voor elk station in Nederland dat door NS en/of Veolia bediend wordt zijn er vertrekstaten volgens een vast model. Treindiensten van andere vervoerders op gemeenschappelijke trajecten staan hier ook bij, die op eigen trajecten staan vermeld op aparte vertrekstaten volgens het model van de betreffende vervoerder. Ze staan op het betreffende station (vaak in een standaardgrootte, soms in een kleinere versie) en op ns.nl[5]. Ze bestaan uit één of meer bladen, en zijn ingedeeld in tabellen naar richting. Soms staan er meerdere tabellen op één blad, soms vergt een tabel meerdere bladen.
Bij de indeling in richtingen is het soms zo dat twee richtingen een gemeenschappelijk station hebben omdat de splitsing pas daarna is. Voor vertrekstation Amsterdam Centraal is er bijvoorbeeld richting Weesp en richting Breukelen, met gemeenschappelijk station Amsterdam Muiderpoort. Om voor de bestemming Amsterdam Muiderpoort niet twee richtingen te hoeven raadplegen is er hiervoor nog een aparte, beknopte tabel.
Bovenaan een vertrekstaat staan vaak minstens de stations waar rechtstreeks naartoe gereisd kan worden. Tussenstations waarvoor altijd moet worden overgestapt zijn soms wel en soms niet vermeld, bijvoorbeeld Purmerend is niet vermeld op de vertrekstaat van Enkhuizen, maar Haarlem Spaarnwoude wel op de vertrekstaat van Zandvoort. Sommige stations zijn aangeduid met IC, wat aangeeft dat alleen de treinsoort Intercity daar stopt.
Als er bovenaan vertakkingen zijn weergegeven dan betekent bijvoorbeeld een vertakking naar links niet noodzakelijk dat het werkelijk naar links is. Ook kan niet worden afgelezen waar de trein moet kopmaken.
Rechts van de kolom met tijden zijn er zeven kolommen voor de dagen van de week, waarin aangegeven wordt op welke dagen de trein rijdt. Voetnoten geven afwijkingen aan, vaak er op neerkomend dat treinen op feestdagen rijden als op zaterdag of zondag, of dat een trein niet rijdt in vakantieperioden. Omdat een vertrekstaat vaak betrekking heeft op een periode van een paar maanden hoeven er minder uitzonderingen te worden vermeld dan in het spoorboekje (dat op een heel jaar betrekking heeft). Dat op 31 december treinen na ongeveer 20 u niet rijden staat alleen bij internationale treinen vermeld.
Vervolgens is er een kolom met het spoornummer.
De laatste kolom vermeldt de bestemming en de treinsoort, en eventueel aanvullende informatie over waar de trein stopt. Als de trein een omweg maakt naar de eindbestemming wordt soms een eerder station als eindbestemming vermeld. De treinsoort kan zijn Intercity, Sneltrein, stoptrein, Sprinter, Nachtnettrein, of ICE. (De term stoptrein wordt als enige zonder hoofdletter geschreven, als zijnde een soortnaam en niet een eigennaam. De lokale treinen naar België en de RB en RE naar Duitsland worden ook als stoptrein aangeduid.) In tegenstelling tot de aanduidingen van stations bovenaan is de treinsoort onafhankelijk van het vertrekstation. Intercity's en Sneltreinen stoppen zoals hierboven vermeld, stoptreinen en Sprinters stoppen op alle stations, en bij Nachtnettreinen en ICE's worden alle (Nederlandse) stations opgesomd.
Bij Intercity's kunnen afwijkingen vermeld staan zoals stopt tot (of vanaf) ... op alle stations, of stopt ook (of niet) op ...; met "tot" wordt "tot en met" bedoeld; als een trein op alle stations stopt wordt ten overvloede in plaats van stopt op alle stations vermeld stopt tot <eindstation> op alle stations. Bij stoptreinen en Sprinters kan alleen de afwijking vermeld staan stopt niet op ....
Er zijn vaak aparte vertrekstaten voor internationale treinen; het model kan iets afwijken; de treinsoorten Thalys, CityNightLine en EuroNight staan alleen hierop omdat ze niet gebruikt kunnen worden voor binnenlands vervoer, of daarvoor ongebruikelijk zijn. Op de gewone vertrekstaten staan de ICE-treinen en de internationale Intercity's die nog in Nederland stoppen ook vermeld, met als bestemming het laatste station in Nederland, en met vermelding van alle Nederlandse stations waar gestopt wordt. Bij de Intercity's naar België wordt op de vertrekstaat van Amsterdam niet vermeld dat de trein op Schiphol stopt hoewel hij dat wel doet, om de trein te ontlasten van reizigers voor dit korte traject; de Intercity's uit België naar Amsterdam worden wel vermeld op de vertrekstaat van Schiphol. Bij de Intercity's naar Duitsland is de vermelding van alle Nederlandse stations waar gestopt wordt ten overvloede, want het zijn de gewone Intercitystations zoals bovenaan de vertrekstaat vermeld; bij de Intercity's naar België is er nog het verschil dat ze niet in Leiden Centraal stoppen. Bij ICE-treinen staat in een voetnoot met toeslag. Sommige internationale chartertreinen zijn ook vermeld (alleen de heenreis en zonder vermelding van de route in Nederland, want ze zijn niet bestemd voor binnenlands vervoer). Op die van 4 feb 2013 - 7 apr 2013 staan de Alpen Expres (elke vrijdag twee of meer) en eenmalig op een vrijdagavond de Wintershuttle, de laatste echter zonder vermelding van de naam. Ze rijden de route van Utrecht via 's-Hertogenbosch en Venlo naar Duitsland en verder. Ze worden aangeduid als Intercity. Als vervoerder wordt in Utrecht niets vermeld, elders NS.
Linksonder wordt het logo van de vervoerder weergegeven, althans als deze voor het hele blad hetzelfde is. Zo niet, dan is er een kolom met voor iedere trein het logo van de vervoerder. Bij grensoverschrijdende trajecten wordt als vervoerder vermeld de Nederlandse vervoerder verantwoordelijk voor het Nederlandse traject. Dit kan zijn NS International, NS, of Arriva. Op station Enschede worden voor richting Duitsland de vervoerders niet vermeld.
De vertrekstaten in Nederland wijken af van die in de buurlanden. In zowel België als Duitsland worden de treinen in volgorde van vertrek vermeld en niet per richting. In België bestaan wel afzonderlijke vertrekstaten voor maandag-vrijdag en zaterdag en zondag. Ook worden in België en Duitsland de aankomst en vertrektijden van alle onderweg aangedane stations vermeld zodat men weet hoe laat men aankomt.
Daarnaast zijn er ook aankomststaten waarin ook vermeld is de aankomst en vertrektijden van elk station zodat men kan zien waar de trein vandaan komt en hoe laat hij op het betreffende station aankwam of vertrok. In Nederland zijn ook aankomststaten (niet overal) maar deze zijn alleen per richting en geven dus niet aan van welke bestemming de trein precies afkomstig is.
NS is van plan geweest het aantal exemplaren van de gele vertrekstaten per station vanaf april 2014 sterk te reduceren tot meestal maar één set, bij grote stations soms iets meer, en ze op ns.nl in april 2014 helemaal te verwijderen. Het Locov was hier tegen of vond/vindt dit althans veel te snel gaan omdat de resterende informatievoorzieningen (nog) onvoldoende zijn.[6] Voorlopig staan ze er nog.
Instappen[bewerken]
Dertig seconden voor de vertrektijd wordt gefloten, dus ongeveer 40 seconden van tevoren moet de reiziger op het perron aanwezig zijn, op het gedeelte waar de trein komt. Vanaf de ingang van het perron is dat soms nog twee minuten lopen.
België[bewerken]
Verder is er een pdf-bestand per lijn.[8]
Vertrekstaten[bewerken]
Voor elk station in België zijn er vertrekstaten volgens een vast model. Er is steeds een set voor doordeweekse dagen en een voor het weekend. De treinen worden vermeld in volgorde van vertrektijd, voor alle richtingen door elkaar.
Grensoverschrijdend[bewerken]
Voor een reis tussen een Nederlands station en enkele Belgische stations zoals Essen, Antwerpen Centraal, Brussel Noord/Centraal/Zuid, Visé en Luik kan men ns.nl gebruiken, met al of niet "Toon hogesnelheidstreinen" aangevinkt. Voor reizen tussen Roosendaal of Maastricht en een Belgisch station kan men belgianrail.be gebruiken. Tussen een willekeurig Nederlands en Belgisch station kan men beide combineren.
Ook is er de planner van NS Hispeed.
|Bronnen, noten en/of referenties

