Chrétien-Guillaume de Lamoignon de Malesherbes
Chrétien-Guillaume de Lamoignon de Malesherbes, beter bekend als Malesherbes of Lamoignon-Malesherbes (Parijs, 6 december 1721 - 22 of 23 april 1794) was een fiscalist, hoofd van het boekwezen, beschermheer van Jean-Jacques Rousseau, minister en in 1793 de verdediger van Louis XVI.
Malesherbes was een sleutelfiguur met betrekking tot het ontstaan van het Franse auteursrecht. Hij drukte zijn stempel op het belastingstelsel, de verhouding van de Franse staat tot het protestantisme, het strafrecht, het misbruik van de Lettres de cachet, en de wantoestanden in de Franse gevangenissen.


Inhoud
Biografie [bewerken]
Geboren in Parijs in een familie van advocaten behorend tot noblesse de robe, was hij voorbestemd tot een rechtenstudie. Malesherbes richtte zich evenwel op de natuurkunde. In 1750 werd zijn vader, Guillaume de Lamoignon van Blancmesnil, tot kanselier benoemd, en Malesherbes werd belast met de leiding over hetdepartement van de censuur (Cour des aides). Hij had ongeveer 130 man onder zich.[1]
Van 1750 tot 1763 bepaalde Malesherbes wat er in Frankrijk aan boeken op de markt kwam. Malesherbes was filosofisch en liberaal en liet toe dat de eerste zeven delen van de Encyclopédie door Diderot en d'Alembert werd uitgegeven. Vervolgens ging de onderneming ondergronds en volgden nog negen delen.
Malesherbes en Rousseau [bewerken]
Malesherbes zag met enige zorg dat het werk van de populaire schrijver Jean-Jacques Rousseau in Amsterdam werd uitgegeven. Hij bood Rousseau gebruikt te maken van de diplomatieke post, voor het verzenden van de drukproeven van Julie.[2] Malesherbes schrapte meer dan honderd bladzijden in de Parijse editie en in het exemplaar dat bestemd was voor Madame de Pompadour, schrapte hij een hele zin en liet een nieuwe pagina drukken en inplakken.
Rousseaus brievenroman Julie was een ongekende hype en Malesherbes liet in het geheim zijn volgende boek Emile in Frankrijk uitgeven.[3] Het boek over de opvoeding verscheen met zijn stilzwijgende goedkeuring. Rousseau veroorzaakte met zijn door een Savoyaardse kapelaan verkondigde ketterse ideeën een publiek schandaal.
In dezelfde tijd kwamen ook de Jezuïeten in Frankrijk onder druk te staan. Rousseau, die leed aan angsten en waanvoorstellingen en een probleem had met zijn katheter, was bang dat ze zich met de uitgave van zijn nieuwste boek bemoeiden. Malesherbes kwam persoonlijk langs in Montmorency om hem gerust te stellen. Rousseau schreef hem vier brieven, misschien het enige in zijn leven dat hij moeiteloos had geschreven.[4] Malesherbes liet de brieven in Parijs circuleren.
De rechtbank kwam in actie en besloot tot opsporing en aanhouding van de schrijver. Volgens sommige leden moesten niet de boeken, maar de schrijver worden verbrand. Rousseau vluchtte in juni 1762 naar Zwitserland.
In 1763 moest Malesherbes opstappen en het vrijzinnige beleid werd teruggedraaid.
Onder Lodewijk XVI [bewerken]
In 1771 werd de rechtbank van Parijs ontbonden. Malesherbes pleitte voor het voortbestaan, maar werd verbannen naar zijn buitenverblijf. Malesherbes hield zich bezig met botanie en concentreerde zich op zijn beroemde oprijlaan. In 1775 werd Malesherbes verkozen tot lid van de Académie française.
Malesherbes was een overtuigd monarchist en was tweemaal minister onder Lodewijk XVI, negen maanden in een kabinet Anne Robert Jacques Turgot (1775-1776), die menig voorstel deed tot hervorming en aanzwengelen van de economie, maar ontslag nam toen ze werden weggestemd. De koning, die zichzelf niet geschikt achtte voor de kroon, prees hem als een gelukkig mens.[5] Hij was nog een de tweede keer minister (1787) onder Étienne Charles de Loménie de Brienne.
Toen Lodewijk XVI in de problemen was geraakt - Malesherbes had eerder de positie van de koning met die van Karel I van Engeland vergeleken - en de Nationale Conventie eind december 1792 over zijn lot wilde beslissen, bood de oude en gepensioneerde Malesherbes aan hem te verdedigen, samen met een zekere Sèze. Ze kregen maar tien dagen de tijd om de stukken te bestuderen. Ze klampten zich vast aan het argument, dat de Conventie niet het recht had de koning te berechten omdat het geen erkend juridisch college was.[6]
Trivia [bewerken]
- Hij raadde de erfgenamen van Jean de La Fontaine aan een proces te beginnen tegen de uitgever, hetgeen leidde tot de beslissing dat rechten op zijn werk zich leenden voor vererving.[7]
- Eén van zijn kleindochters werd de moeder van Alexis de Tocqueville.[8]
|Bronnen, noten en/of referenties

