Samenwerken in een team is onvermijdelijk. Het kan fantastisch gaan, soms niet. Als samenwerking echt belangrijk is, kun je veel doen om het proces te verbeteren. Twee instrumenten hebben daarbij hun nut bewezen:
- Het Teamrollenmodel van Belbin
- De Roos van Leary
Belbin
Het Teamrollenmodel van Belbin bestaat inmiddels al dertig jaar. Het is over de hele wereld bekend als denksysteem om teams samen te stellen en beter te laten samenwerken. Heel in het kort komt het erop neer dat de persoonlijkheidskenmerken, het kritisch denkvermogen en de waarden en overtuigingen van mensen bepalen welke rollen ze het beste kunnen vervullen in een team.
9 Teamrollen
De Brononderzoeker brengt bijvoorbeeld graag mensen en ideeën bij elkaar. De Zorgdrager wil alles netjes afhechten, maar blijft soms steken op details.
De Bedrijfsman is sterk in een planmatige aanpak; hoe gaan we het doen? Daarbij kan hij een beetje star zijn. De Plant bedenkt graag wat we gaan doen, maar laat het soms afweten in de uitvoering. Zo zijn er negen rollen waar sterke eigenschappen en 'toelaatbare zwakheden' bij horen.
Een team heeft voor een goed resultaat van alles wat nodig: denk aan initiatief, creativiteit, analytisch vermogen, praktische nuchterheid, zorgvuldigheid en zorg voor de sfeer. Niemand heeft al die eigenschappen in zich. Je hebt een paar kwaliteiten en de rest moet van anderen in je team komen. Het ideaal is dat de teamleden complementair zijn.
Elkaar bewust aanvullen
Daarvoor is het niet nodig een heel nieuw team samen te stellen. Ieder heeft namelijk drie of vier rollen waar hij zich in thuis voelt. Is er in het team teveel van de eerste voorkeursrol, dan kan een teamlid in zijn tweede rol gaan functioneren. Om dat voor elkaar te krijgen is het wel nodig dat de teamleden bekend zijn met hun eigen rol en die van hun teamleden en projectleider. Met die kennis kan het team samen een plan maken waarin ieder uitgenodigd wordt om zijn optimale bijdrage te leveren.
Bronnen
In februari 2011 heb ik de Masterclass Belbin afgerond. Naar aanleiding daarvan heb ik twee artikelen geschreven die goed bruikbaar zijn als lesmateriaal over Belbin:
Belbin in het onderwijs
Kennis van hun teamrollen heeft veel waarden voor studenten in het mbo en hoger onderwijs. Ik citeer Belbin himself die een uitdaging stelt aan het onderwijs:
'Mensen moeten weten waar ze staan ten opzichte van anderen, willen ze een goede werkrelatie met hen opbouwen. Daarom is het ook zo belangrijk om jonge mensen te helpen een eigen identiteit te kweken. Helaas staan veel onderwijsinstellingen de ontwikkeling van een eigen identiteit in de weg door een conformisme aan te moedigen dat de waarden van hun keuze belichaamt. Hoe meer een bepaald beeld wordt gecultiveerd, des te verlorener zal iemand zich voelen wanneer hij of zij uiteindelijk op eigen benen moet staan' (Belbin, 2010, p. 56).
Het leren van (studenten)teams in projectonderwijs biedt hiervoor een natuurlijke context. Projectbegeleiders kunnen bij de begeleiding rekening houden met de teamrollen van de studenten en hun stimuleren om er optimaal van te profiteren bij de rol- en taakverdeling. Dan is het nuttig als ze zelf ook hun voorkeursrollen kennen, want die zijn behoorlijk bepalend voor hun begeleidingsstijl.
Roos van Leary
Dit model is ook al heel erg oud, maar blijft net als Belbin zijn waarde houden. Waar Belbin vooral de rol van de spelers in communicatie beschrijft, geeft Leary houvast om hun spel te analyseren. Het ene gedrag roept het ander op. Veroorzaak je bij de ander een reactie die je helemaal niet wenst en heb je dat door, dan kun je je gedrag veranderen zodat je wel krijgt wat je wilt. Dat heeft overigens niets met manipulatie te maken maar alles met empathie en zorgvuldigheid.
Belbin en Leary verpakt in een aanbod
Belbin en Leary komen samen in de training Soepel samenwerken met Belbin en Leary die ik samen met Tineke van Kooten aanbiedt. Hoe beide modellen samenwerken en hoe wij daarin trainen en begeleiden lees je op onze website.
Ik kan de Belbintesten voor u verzorgen en met de uitkomsten de teamontwikkeling begeleiden.
Wilt u Belbin en Leary integreren in coaching van studenten(teams) vraag dan om ons programma met leeractiviteiten voor docenten en studenten. We nemen daarin ook de leiderschapsstijlen van Hershey mee.
Video's ter illustratie van de teamrollen met een handleiding
U kunt een pakket kopen met vijf video's en een handleiding waarmee u zelf een Belbintraining kunt samenstellen en geven. Deze video's zijn ook goed te gebruiken voor oefeningen met de Roos van Leary. Hieronder een voorbeeld van een gesprek tussen een Monitor en Brononderzoeker. Meer informatie over dit handige pakket vindt u op De teamrollen op video.
Bij mijn Belbin en Leary-activiteiten werk ik samen met Lot Wijlhuijzen, coach, communicatietrainer en trainingsacteur en met opleidingsadviseur Tineke van Kooten van Leerwezen.