De koning is het staatshoofd van de traditionele partijen geworden, stelt Bart Maddens. Maddens is als politicoloog verbonden aan de KU Leuven.
De koning gedraagt zich als een president die steunt op een feitelijke politieke meerderheid
Op 21 juli vieren we twee verjaardagen. Naast de 181ste verjaardag van de eedaflegging door koning Leopold I is er ook de eerste verjaardag van de juli-revolutie van vorig jaar. Tijdens zijn traditionele 21 juli-toespraak sloeg koning Albert toen met de vuist op tafel. Hij maakte zich boos over het uitblijven van een regering. Hij waarschuwde ervoor dat er door de aanslepende regeringscrisis een vorm van poujadisme dreigde te ontstaan die de democratie ernstig kon schaden. Het was een nauwelijks verholen sneer naar de N-VA. Het was ook het ultieme duwtje in de rug dat een twijfelende CD&V nodig had om de stap te zetten naar een coalitie zonder de N-VA. Misschien zal die tweede verjaardag na verloop van tijd belangrijker worden dan de eerste. Wie weet leren de schoolkinderen over 200 jaar dat we op 21 juli de dag herdenken dat koning Albert II op een heldhaftige wijze het separatistische gevaar heeft bezworen en de Belgische modelstaat heeft gered.
Het is waarschijnlijker dat de toekomstige historici 21 juli 2011 zullen zien als een sleutelmoment in de decline and fall van het Belgische regime en van de monarchie. De beslissing om de N-VA buitenspel te zetten heeft geleid tot een misschien wel fatale ontwrichting van de Belgische democratie. In Franstalig België is er een quasi-unanimiteit over het institutionele akkoord. In Vlaanderen is er een nooit geziene polarisatie. Di Rupo steunt op een overweldigende meerderheid langs Franstalige kant en heeft geen meerderheid in Vlaanderen. Daardoor is het voor de Vlaamse kiezer mathematisch zo goed als onmogelijk om deze regering weg te stemmen. Er bestaat geen enkele band meer tussen de verkiezingsuitslag in Vlaanderen en de federale regeringsvorming.
De fameuze koninklijke toespraak van vorig jaar heeft dit mee mogelijk gemaakt. Maar het is eigenlijk al sinds 2007 dat het Hof lijkt aan te sturen op het uitrangeren van de N-VA. Dat blijkt uit de talrijke indiscreties die werden opgetekend door, onder meer, de chef politiek van deze krant. Na de verkiezing van 2007 streefde het Hof naar een breuk in het kartel CD&V-N-VA. Drie jaar later moest ten allen prijze worden verhinderd dat de grootste Belgische partij het initiatief van de regeringsvorming naar zich toe kon trekken. Bart De Wever kreeg in oktober 2010 amper tien dagen de tijd van de koning om de regeringsvorming vlot te trekken. Een politicus van een minipartijtje (Johan Vande Lanotte) kreeg nadien zoveel tijd als hij maar wou. De constitutionalist Hendrik Vuye rekende onlangs uit dat PS en sp.a samen slechts 22,9 procent van de Belgische kiezers vertegenwoordigen, maar wel 72 procent van de formatietijd aan zet zijn geweest. De N-VA die 17,4 procent haalde, was maar 6,6 procent van de tijd aan zet. Vuye besluit dan ook dat de koning zijn rol bij de formatie onevenwichtig heeft gespeeld (DM 11/07). En daar komt dan nog eens bij dat de koning in het najaar van 2010 dreigde met een ongrondwettig veto tegen nieuwe verkiezingen, ongetwijfeld uit angst voor een nog grotere overwinning van de N-VA.
Misschien waren dit stuk voor stuk verstandige interventies. Misschien zouden we vandaag veel slechter af zijn mocht de monarch een meer neutrale rol hebben gespeeld. Maar dat is in wezen een politieke afweging. De aanhang van de traditionele partijen zal ongetwijfeld applaudisseren voor de tussenkomsten van de koning. De aanhang van N-VA, Vlaams Belang en LDD zal ze veroordelen. En dat is nu net het probleem. De koning is het staatshoofd van de traditionele partijen geworden, van slechts de helft van de Vlamingen dus. Hij gedraagt zich als een president die steunt op een feitelijke politieke meerderheid. Hij neemt politieke beslissingen die in de kaart spelen van die meerderheid, en dan ook door diezelfde meerderheid worden gedekt.
Op zich is daar eigenlijk niets mis mee. Op een voorwaarde echter, dat die president ook effectief door een politieke meerderheid wordt verkozen. Want in een moderne democratie kan er geen plaats zijn voor een erfelijke monarch die enerzijds niet democratisch ter verantwoording kan worden geroepen, maar anderzijds wel overduidelijk een partijdige rol speelt.