Tijdens het schooljaar '09/'10 hebben elf leraren economie zich gebogen over de vraag hoe kennis, begrip en toepassing van de economische concepten in verschillende contexten vorm kan krijgen. Daarbij stond de kwaliteit van toetsing in het schoolexamen centraal. Deze activiteiten vonden plaats in het kader van het project Kwaliteitsborging schoolexamens van SLO.
Het leerplan economie
In het leerplan 'Economie in de tweede fase' (havo/vwo) leren leerlingen een economische kijk te ontwikkelen. Die helpt hen omgaan met economische concepten die in wisselende contexten hun meerwaarde bewijzen. Het programma voor economie is er onder andere op gericht leerlingen voor te bereiden op een adequate deelname aan het maatschappelijk verkeer. Dit betekent dat leerlingen met behulp van de economische concepten de (economische) verschijnselen in de maatschappij begrijpen.
Hierbij wordt in dit verband de term 'concept-contextbenadering' gehanteerd. Een context is een herkenbare situatie of gebeurtenis, waarin vakinhoudelijke (kern)concepten, de zogenaamde 'body of knowledge', een rol spelen. Een herkenbare situatie of gebeurtenis is meer dan alleen de leefwereld van de kandidaat. Als de leerling bijvoorbeeld wordt geconfronteerd met een onderwerp zoals het wel of niet toelaten van Poolse arbeiders tot de Nederlandse arbeidsmarkt, behoort dit waarschijnlijk niet tot zijn leefwereld maar is het voor hem wel een herkenbare situatie.
Download voor meer informatie Het leerplan economie en toetsing als belangrijk element daarin
De toetsproblematiek bij nieuwe economie
De concept-contextbenadering gaat er dus vanuit dat aangeleerde kennis wordt begrepen en toegepast in verschillende contexten. Deze benadering moet dan ook terugkeren in de toetsing van het vak. Bij de toetsing kan het dus niet alleen of voornamelijk gaan om de toetsing van kennis, maar moeten ook begrip en het toepassen van die kennis in verschillende contexten aan de orde komen. De grote vraag is hoe dit gerealiseerd kan worden.
Bij de beantwoording van die vraag kan de gereviseerde taxonomie van Bloom een rol spelen. Hierin wordt uitgegaan van een hiërarchie van denkvaardigheden. De doelstellingen van het leerplan nieuwe economie steken in op hogere denkvaardigheden waarbij economische kennis wordt toegepast bij het maken van analyses of het formuleren van adviezen.
Het beoordelen van hogere denkvaardigheden
Kennis is over het algemeen goed te toetsen. Het type vragen dat daarvoor gesteld kan worden levert antwoorden op waarover beoordelaars het over het algemeen wel eens zijn. Het toetsen van hogere denkvaardigheden zoals begrip en het kunnen toepassen van kennis is een stuk lastiger. Vragen die op de toetsing van begrip en toepassing van kennis zijn gericht, zijn over het algemeen opener en leveren vaak bij verschillende leerlingen verschillende antwoorden op. Het lijkt dus lastiger om bij de toetsing van begrip en toepassing tot een betrouwbare beoordeling te komen waarbij geen al te grote verschillen optreden tussen de beoordeling van verschillende beoordelaars.
Een door SLO ontwikkeld beoordelingsmodel voor vragen die begrip en toepassing toetsen, maakt het mogelijk om toch tot een betrouwbare beoordeling te komen. Om het beoordelingsmodel goed te gebruiken, is het wel belangrijk dat leerlingen goed voorbereid worden op wat er bij de beantwoording van vragen die begrip en toepassing toetsen van hen verlangd wordt.
Om te weten of u bij de inrichting van uw schoolexamenprogramma met alles rekening heeft gehouden, ontwikkelde SLO een checklist die u stapsgewijs langs alle punten leidt waarmee u bij de inrichting van het schoolexamen-programma rekening moet houden.