Frisdrank
Frisdrank is het in 1956 door reclamemaker Dick Schiferli[1][2] bedachte woord voor koolzuurhoudende limonade. Het wordt ook wel priklimonade genoemd. In ruimere zin worden, volgens de Nederlandse Warenwet, ook niet-koolzuurhoudende limonades, sportdranken en energiedranken tot de frisdranken gerekend.
Inhoud
Geschiedenis[bewerken]
Limonade[bewerken]
In de zeventiende eeuw worden in Italië al gesuikerde vruchtendrankjes, 'limoenades', genuttigd. Oorspronkelijk werden de drankjes genoemd naar de vrucht waarvan zij waren afgeleid: naast de limoenade bestond er orangeade (van sinaasappelen, in het Frans oranges) en grenadine (van granaatappelen, in het Frans grenades). Langzamerhand werd limonade de overkoepelende naam.
Koolzuur[bewerken]
De Engelse scheikundige Joseph Priestley ontdekte rond 1770 een methode om water met koolzuur te verrijken. De Zweed Tobern Bergman probeerde rond diezelfde tijd de vermeende genezende werking van natuurlijk bronwater te imiteren door koolzuur en mineralen aan water toe te voegen.
De in Zwitserland wonende Duitse juwelier (horlogemaker) Jacob Schweppe patenteerde in 1783 een eigen methode om water met koolzuur te verrijken. Samen met de Nederlander Henri Albert Gosse, Jacques Paul en diens zoon Nicolas begon Schweppe in 1790 in Zwitserland een mineraalwaterfabriek. Nicholas Paul ontwierp voor het water een rond flesje dat niet rechtop kan staan. Hierdoor droogt de kurk niet uit. Omdat het water vooral in Engeland populair bleek, begon Schweppe in 1798 onder de naam Schweppes & Co een eigen mineraalwaterfabriek in dat land. Het product werd soda water genoemd. In het jaar 1834 werd het bedrijf overgenomen door John Kemp-Welch en William Evill. Deze twee heren zorgden voor een uitbreiding van het productassortiment zoals onder andere frisdrank met een smaakje (limonade). Een kleine twee jaar later kregen deze heren een certificaat, als erkende hofleverancier van de nieuwe koningin, Victoria. In het jaar 1870 produceerden zij ook de dranken Tonic en Ginger ale.
Het drankje tonic bevatte kinine, dit was een goed middel tegen malaria. Daarom was het drankje vooral bij de Britten die in India verbleven zeer populair. Tegenwoordig zijn de hoeveelheden kinine in de tonic te gering om nog enig geneeskundig effect te hebben, maar wordt dit nog altijd toegevoegd voor de smaak.
Ondertussen bleef Schweppes maar groeien en daarom opende zij in het jaar 1877 haar eerste fabriek in Sydney, Australië en in 1884 opende zij ook een fabriek in Brooklyn, New York. John Kemp-Welch stierf in 1885. Daarop werd Schweppes in 1886 een publieke naamloze vennootschap.
Soda-rage in de VS[bewerken]
In 1807 maakt Townsend Speakman in de VS het eerste koolzuurdrankje met vruchtensmaak: Neophyte Julep. Het wordt door een bevriende huisarts als medicijn aan zijn patiënten voorgeschreven. Het gebruik van dergelijke medicinale tonics groeit in de VS uit tot een rage. In apotheken ontstaan barretjes waar bezoekers een drankje kunnen nuttigen. In 1819 patenteert Samuel Fahnestock voor dergelijke uitspanningen een mineraalwatertap: de soda fountain. Smaakstoffen worden ter plekke aan het soda water toegevoegd. Aan de drankjes wordt een heilzame werking toegeschreven, maar ze danken hun populariteit vooral aan het feit dat mensen ze lekker vinden.
Vanaf omstreeks 1842 wordt ook de verkoop van soda water in flesjes populair in de VS.
Soda pop[bewerken]
In 1851 is het in Ierland verzonnen drankje ginger ale de eerste frisdrank die onder een eigen soortnaam bekend wordt. Vanaf 1861 wordt dergelijk soda-water-met-een-smaakje soda pop genoemd. Diverse soda pops worden in de loop der jaren in de VS geïntroduceerd:
- 1885 – Dr Pepper Uitvinder: Charles Aderton
- 1886 – Coca-Cola Uitvinder: John Pemberton
- 1898 – Pepsi Cola Uitvinder: Caleb Bradham
- 1929 – 7Up Uitvinder: Charles Leiper Grigg
Soda Stream[bewerken]
In 1903 vindt Guy Gilbey van London Gin Distillers de Soda Stream uit. Dit is een apparaat waarmee men thuis koolzuur kan toevoegen aan leidingwater. Het apparaat wordt voornamelijk gebruikt door butlers in de landhuizen van Britse aristocraten. In de jaren twintig worden smaken geïntroduceerd, die kunnen worden toegevoegd.
Frisdrank verovert de wereld[bewerken]
Toegestane portiegrootte[bewerken]
In 2013 zou in de stad New York een verordening in werking treden die zou verbieden in de horeca grotere porties gesuikerde frisdrank te verkopen dan 454 ml (overigens zonder verbod om meerdere porties tegelijk te verkopen). De bedoeling was het beschermen van het publiek tegen het tot zich nemen van te veel calorieën (het toegestane maximum zou een kleine 200 kcal leveren). De rechter heeft deze verordening echter ongeldig verklaard. De gemeente overweegt in beroep te gaan.
|Bronnen, noten en/of referenties|