Leon de Winter: Recht op terugkeer?!
Door Lenneke Osterhaus
Exanpasiedriften van inhalige staatshoofden en gekissebis over grondbezit lijkt heden ten dage weer hoog te scoren in zowel de actualiteitenbranche als in literaire kringen. Langverwacht en meteen hoog binnengekomen, stevent Leon de Winter met zijn nieuwe roman Het recht op terugkeer af op een stipnotering in de AKO toptienlijst. Onverschrokken schetst hij ons een "what-if" toekomstbeeld over het Midden-Oostenconflict, wat een weinig rooskleurig perspectief biedt.
We schrijven het jaar 2024. De teloorgang van Israël is een feit. Van het beloofde land is weinig overgebleven dan een klein strookje land dat een zeer zwaarbeveiligde stadstaat vormt. Dreigingen vanuit verschillende hoeken zijn alom aanwezig, zeker nu de Palestijnen meer land hebben veroverd en ook macht hebben verkregen. De islamitische staten schieten als paddenstoelen uit de grond en hun wereldwijde invloeden zijn overal merkbaar, met name in Israël, waar alle pijlen op gericht lijken te zijn. Hermetisch afgesloten en voorzien van de meest moderne snufjes probeert het land de vele aanvallen en aanslagen af te weren en is het slechts toegankelijk voor de genetische eigenaren van een Y-chromosoom (een Joods kenmerk wat automatisch recht op burgerschap verleent.) Een recht waar vele inwoners van af willen, aangezien de armoede, vergrijzing en voortdurende dreigingen aan de orde van de dag zijn. Hoe paradoxaal het ook mag lijken, maar men probeert met veel moeite visa te regelen voor andere landen, zoals het welvarende Polen, door een beroep te doen op oude nationaliteitsrechten.
Het beloofde drijfzand
In de hectiek van alledag probeert Bram Mannheim, ex-geschiedkundige, zich nuttig te maken als vrijwillig ambulancechauffeur en tegelijkertijd runt hij een bureau voor vermiste Joodse kinderen. Deze kinderen zijn meestal ontvoerd en naar "de andere kant" overgebracht om daar als moslim op te groeien. Een verschrikkelijk fenomeen dat de gemeenschap als een terroristische raket in het hart torpedeert, kinderen zijn namelijk de enige hoop op toekomst voor het geriatrische land. Mannheim wordt gedreven door een vreemdsoortig idealisme, wat voortkomt uit een traumatische ervaring, waarin zijn eigen kind ontvoerd werd. De oóit zo succesvolle hoogleraar aan een Amerikaanse universiteit vindt na vele omzwervingen zijn levensdoel in het wanhopige land.
Mannheim leeft volgens de carpediemmentaliteit, de enige manier om het overleven in de stadstaat mogelijk maakt. Hij heeft lang geleden de symboliek van het leven afgezworen, aangezien hem dit bijna zijn gezonde verstand heeft gekost in de zoektocht naar zijn verdwenen zoontje. Desondanks wordt hij geconfronteerd met een mogelijke complottheorie die zijn "gestructureerde" leventje aan het wankelen brengt en waar veel persoonlijk leed mee gemoeid is. Hij besluit voor eens en altijd korte metten te maken met het verleden en infiltreert in een Kazakstaans-islamitische beweging, waardoor hij een verschrikkelijk mysterie ontrafelt, wat niet alleen zijn eigen leven op zijn kop zet, maar waarmee ook de veiligheid van Israël in het geding is. Wat hij ooit als elementen uit een psychische wantoestand beschouwd heeft, blijken de metaforische codes te zijn voor het kraken en tegelijkertijd voorkomen van een nieuwe en meedogenloze vorm van terrorisme…
Recht op wat en voor wie?
Symboliek is alom aanwezig in deze nieuwe roman van Leon de Winter, die lang op zich heeft laten wachten. Alleen al de titel kan op vele manieren geïnterpreteerd worden; Het recht op terugkeer. In eerste instantie natuurlijk een aangenomen recht verleent aan de Joden, maar Leon uit zich via zijn gedesillusioneerde personages ook kritisch over deze aangenomen vanzelfsprekendheid, want hebben de Palestijnen in sciencefiction 2024 niet teruggepakt wat hen oók toebehoort en is deze misvatting en stijfkoppigheid niet de grondslag van alle actuele misère?
Van een maatschappijkritische columnist had ik een enorm politiekgeëngageerd stuk verwacht, maar ondanks de actuele intriges, blijft ook de romanwaarde in ere behouden en is het bovenal een intrigerend verhaal, waarin genoeg what-if elementen overblijven ter speculatie. Hij schets een subjectief beeld, waarin hij de zaken, mijner inziens, heel reëel en realistisch tegen het licht houdt. Het zijn dan ook voornamelijk de sciencefiction-elementen die het verhaal zo uitgesproken maken en waar de catastrofale wanhoopsgedachten van Leon doorheen schemeren, maar deze kunnen nauwelijks als realistisch en aannemelijk worden beschouwd.
Léon..
Wat je ook van Leon de Winter als romanschrijver, persoon, columnist of politiek commentator mag vinden, hij houdt er een gedegen manier van schrijven en research doen op na die ietwat Mulischiaans aandoet, maar daarmee het leesplezier niet teniet doet. Hij bouwt de spanning in het boek goed op, maar verzandt en strandt soms in een oninteressante, gedetailleerde anticlimax. Hij vergoedelijkt dit door vervolgens een nieuwe episode, in dit geval een hoofdstuk, in te lassen die voor de lezer soms wat abrupt zijn intrede doet. Ik heb hem dat zeker beter en nauwkeuriger zien doen in voorgaande romans.
Het boek is uit, maar geeft in ieder geval stof tot, oplossingsgericht en conflictvoorkomend, nadenken.
Shalom!!!
Leon de Winter- Het recht op terugkeer, De Bezige Bij
ISBN10: 9023414462 | ISBN13: 9789023414469