Magnetische Noordpool verschuift snel richting Rusland
De Kerstman controleert best zijn kompas, want de Noordpool – de magnetische Noordpool, niet de geografische Noordpool – is aan het verschuiven. Nieuw onderzoek toont aan dat de pool snel, met een snelheid van 40 kilometer per jaar, verschuift. In de afgelopen eeuw is de pool 1100 kilometer verschoven van Arctisch Canada naar Siberië, zei Joe Stoner, een paleomagnetist aan de Oregon State University. Stoner zei dat de pool in de komende halve eeuw tegen de huidige snelheid zou kunnen verschuiven naar Siberië. "Hij verschuift snel", zei hij. "We zien iets dat al minstens 500 jaar niet is gebeurt." Stoner stelde zijn teamonderzoek voor op de American Geophysical Union vergadering vorige week in San Francisco. Lorne McKee, een geomagnetische wetenschapper bij Natural Resources Canada, zegt dat Stoner zijn gegevens overeenkomen met zijn eigen bevindingen. "De beweging van de pool lijkt zeker te versnellen," zei hij.
Geen omkering
De verschuiving is waarschijnlijk een normale schommeling van het magnetische veld van de aarde, zei Stoner, en niet het begin van een flipflop van de noordelijke en zuidelijke magnetische polen, een fenomeen dat zich laatst voordeed zo'n 780.000 jaar geleden. Volgens magnetische aanwijzingen die verzegeld zijn in gesteenten over de hele wereld, hebben dergelijke omkeringen 400 keer plaats gevonden in de afgelopen 330 miljoen jaar. Elke omkering duurt zo'n duizend jaar of meer. "Mensen denken graag dat er iets speciaals gebeurt in hun leven, maar ondanks de dramatische veranderingen zie ik daar geen enkel bewijs van," zei Stoner. "Het is waarschijnlijk gewoon een normale afdwaling van de pool." De noordelijke magnetische pool verschuift elke dag voortdurend in lussen tot 80 kilometer breed. De geregistreerde locatie van de pool is eigenlijk een gemiddelde van de dagelijkse afdwalingen die gedreven worden door schommelingen in de zonnestraling. De pool bevind zich momenteel op ongeveer 80° noorderbreedte en 104° westerlengte, in het Canadese grondgebied van Nunavut.
Belang van de pool
Het peilen van de precieze locatie van de magnetische Noordpool is belangrijk voor navigatie: als je de pool nadert, wordt de noord-richting van je kompas minder nauwkeurig. De pool speelt ook een rol bij het noorderlicht dat zich vormt wanneer zonnestraling terugkaatst van het magnetische veld in de bovenste atmosfeer. Wanneer de magnetische Noordpool verschuift, zal het noorderlicht mee verschuiven. Maar voor wetenschappers verschaft het bestuderen van het veld een verleidelijke glimp op het vurige middelpunt van de aarde. De buitenste kern van de planeet van gesmolten ijzer draait voortdurend als een gigantische dynamo of elektromagneet. Deze energie interageert met de rotsachtige mantel van de aarde die ook verschuift, wat resulteert in een complex steeds veranderend magnetisch veld. "We zijn dicht bij een veel beter inzicht over hoe het veld stroomt," aldus Stoner.
Eerste metingen
De eerste metingen van de magnetische Noordpool dateren van 1831, toen Sir John Ross en zijn schip op zoek waren naar de Noordwest Passage en vast kwamen te zitten in het ijs. Om de tijd te doden stuurde hij een team op onderzoek uit met een kompas om waarden op te nemen. Het team vond al snel een bipool, een gebied met kompaswaarden die zowel noord als zuid aanwijzen, op de plaats die nu Nunavut heet. Het was de magnetische Noordpool. Hoewel de historische metingen dateren van bijna twee eeuwen geleden, wilde het team van Stoner dieper in het verleden kijken. Ze gingen naar het noordpoolgebied en namen 4,5 meter lange kernen van modder en klei uit de bodem van ijskoude meren. Elk jaar zet smeltsneeuw een laag slib af op de bodem van de meren die vervolgens wordt bedekt met een laag klei. "Elk jaar zijn er deze duidelijke afzettingen, het is zoals het tellen van de ringen van een boom." aldus Stoner. Terug in zijn laboratorium aan de Oregon State University versnijden Stoner en zijn team de kernen in dunne secties. Vervolgens laten ze elke sectie door een instrument lopen dat kleine magnetische deeltjes in het slib leest om zowel de richting als de intensiteit van het magnetische veld bloot te leggen. Elke sectie bestaat uit vijf tot tien lagen, of een waarde van vijf tot tien jaar magnetische metingen. "We kunnen nog niet teruggaan naar de jaarlijkse omvang," zei Stoner, "maar het komt er heel dichtbij." In tegenstelling hiermee hebben soortgelijke technieken, die gebruikt werden voor het meten van magnetisme in rotsen, veel grovere resoluties opgeleverd van duizenden tot tienduizenden jaren. Naast het opmeten van de beweging van de pool, tonen de slibkernen ook een recente daling van het magnetische veld, zei Stoner, een fenomeen dat vaak gepaard gaat met noord-zuid omkeringen. Maar onderzoek door Franse wetenschappers, gepubliceerd in 2003, suggereert dat dergelijke "schokken" in het magnetische veld – abrupte verschuivingen in intensiteit en richting – vaak voorkomen en niet enkel tijdens omkeringen.
Bron: Brian Vastag voor National Geographic News - 15 december 2005
Samnenvatting door: 't Vertalerscollectief