Karl-Liebknecht-Straße
De Karl-Liebknecht-Straße is een belangrijke verkeersas in het Berlijnse stadsdeel Mitte. De ruim een kilometer lange, van het zuidwesten naar het noordoosten lopende straat verbindt Unter den Linden met de Prenzlauer Allee. De straat is genoemd naar Karl Liebknecht, een van de stichters van de Duitse Communistische Partij (KPD).
Hoewel de Karl-Liebknecht-Straße zich in het hart van de vroegere historische stadskern bevindt, ontstond de straat in zijn huidige vorm pas in de jaren '60 van de 20e eeuw, als onderdeel van het nieuwe centrum van de hoofdstad van de DDR.
Verloop[bewerken]
De Karl-Liebknecht-Straße begint op het Spree-eiland bij de Schloßbrücke, als verlengde van Unter den Linden. De straat passeert vervolgens de Lustgarten en de Berliner Dom (links) en de Schloßplatz met de locatie van het voormalige Palast der Republik (rechts). Na de Liebknechtbrücke over de Spree voert de straat langs het Marx-Engels-Forum alvorens de Spandauer Straße te kruisen. De Karl-Liebknecht-Straße gaat verder naar het noordoosten langs de Fernsehturm en, na de kruising van de Stadtbahn, de westzijde van de Alexanderplatz. Uiteindelijk gaat de straat aan het plein Prenzlauer Tor, waar de Torstraße en de Mollstraße gekruist worden, over in de Prenzlauer Allee, een belangrijke uitvalsweg naar het noorden van de stad.
Geschiedenis[bewerken]
Tot in de tweede helft van de 19e eeuw bestond de verbinding tussen de Marienkirche en de Spree uit een serie smalle straatjes: achtereenvolgens de Papenstraße, de Brauhausstraße en de Kleine Burgstraße. Aan het einde van laatstgenoemde straat leidde een houten voetgangersbrug (Sechserbrücke) over de rivier naar de Lustgarten en het Berliner Stadtschloss op het Spree-eiland.
Het doorgaande verkeer naar het noordoosten van de stad volgde een heel andere route en zwenkte af naar de Königsstraße, de huidige Rathausstraße. Door het toenemende verkeer ontstond echter behoefte aan een nieuwe verbinding in het verlengde van Unter den Linden. Huiseigenaren in het Marienviertel, waar veel gebouwen gesloopt zouden moeten worden, maar ook keizer Willem I, door wiens Lustgarten de nieuwe straat zou lopen, verzetten zich lange tijd tegen de doorbraakplannen.
In 1887 werd de nieuwe weg echter alsnog een feit. Niet alleen de eeuwenoude bebouwing van het Marienviertel sneuvelde, ook een deel van de in de weg staande hofapotheek (een uitbouw van het Stadtschloss) werd afgebroken. Langs de nieuwe straat verrezen representatieve kantoorgebouwen naar ontwerpen van August Orth. Ter ere van de in 1888 overleden keizer doopte men de straat Kaiser-Wilhelm-Straße. Twee jaar na de doorbraak, in 1889, maakte een nieuwe stenen brug over de Spree (Kaiser-Wilhelm-Brücke) de verbinding compleet. In 1892 werd de Kaiser-Wilhelm-Straße nog verlengd van de Münzstraße tot aan de Hirtenstraße, nabij de huidige Rosa-Luxemburg-Platz.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog zorgden de vele luchtaanvallen op Berlijn voor grote verwoestingen in de Kaiser-Wilhelm-Straße. De Kaiser-Wilhelm-Brücke werd in 1945 bovendien opgeblazen door Duitse troepen. Na de oorlog herrinerden alleen nog ruïnes aan de vooroorlogse grandeur.
De straat lag ondertussen in de Sovjet-sector en werd in 1947 omgedoopt tot Liebknechtstraße. De in 1950 herbouwde brug over de Spree kreeg in aansluiting hierop de naam Liebknechtbrücke. De grootste veranderingen kwamen echter pas in de jaren 1960, toen het gebied rond de Alexanderplatz tot het nieuwe centrum van het socialistische Berlijn werd omgebouwd. Langs de straat verrezen talrijke Plattenbau-flats, terwijl aan de zuidzijde, althans tussen het Spree-eiland en station Alexanderplatz, een park ontstond. Bovendien werd het verloop van de Karl-Liebknecht-Straße, zoals ze bij gereedkoming in 1969 werd gedoopt, in het noordoosten aangepast. De straat voert sindsdien rechtstreeks naar het kruispunt Prenzlauer Tor, waarmee een doorgaande verbinding Unter den Linden - Karl-Liebknecht-Straße - Prenzlauer Allee ontstond. Het oude straatgedeelte naar de Rosa-Luxemburg-Platz draagt nu de naam Rosa-Luxemburg-Straße.
Sinds de Wende en de daaropvolgende bouwboom is er, met uitzondering van het in 2003 verrezen DomAquarée, weinig veranderd aan de Karl-Liebknecht-Straße, die nog steeds door Plattenbau uit de DDR-tijd gedomineerd wordt.
Gebouwen[bewerken]
De entree van de Karl-Liebknecht-Straße wordt gemarkeerd door de Berliner Dom, de belangrijkste kerk van de Duitse hoofdstad. Tegenover de Dom stond vanaf 1976 het Palast der Republik, een multifunctioneel cultureel gebouw dat ook dienstdeed als zetel van het Oost-Duitse parlament. Het werd gebouwd op de locatie van het in de Tweede Wereldoorlog beschadigde, en in 1950 door de DDR-autoriteiten definitief gesloopte Berliner Stadtschloss. Tussen 2006 en 2008 werd het Palast der Republik vervolgens zelf afgebroken. Op het vrijgekomen perceel moet uiteindelijk het Humboldt-Forum verrijzen, een museumcomplex in een gedeeltelijke replica van het slot.
Over de Liebknechtbrücke bevindt zich rechts van de straat het in de jaren 1980 aangelegde Marx-Engels-Forum, een park ter ere van de stichters van het communisme, Karl Marx en Friedrich Engels. Aan de andere zijde van de Karl-Liebknecht-Straße staat het in 2003 geopende CityQuartier DomAquarée, een complex waarin onder meer restaurants, een hotel, een aquarium en het DDR-museum te vinden zijn. Tussen 1979 en 2000 bevond zich op deze plek het Palasthotel, een van de grootste hotels in de Oost-Duitse Interhotel-keten.
Na de kruising met de Spandauer Straße ligt aan de zuidoostkant van de Karl-Liebknecht-Straße het park rond de Fernsehturm en de Neptunbrunnen. Voor de Tweede Wereldoorlog bevond zich hier het Marienviertel, een van de oudste wijken van de Duitse hoofdstad. Zijn huidige inrichting als deel van de open zichtsas Fernsehturm - Palast der Republik kreeg het gebied in jaren '60 van de 20e eeuw. Van de oude bebouwing is alleen de in oorsprong 13e-eeuwse Marienkirche overgebleven. Naast deze lutherse kerk staat, gericht naar de Karl-Liebknecht-Straße, een standbeeld van Maarten Luther. Tegenover de Marienkirche verrees in de jaren 1960 een lange rij 13 verdiepingen tellende appartementsblokken in Plattenbau. Op de begane grond hiervan bevinden zich winkels en restaurants. Aan de noordoostzijde van dit complex bevond zich voorheen de Zentralmarkthalle, in de 19e eeuw gebouwd ter vervanging van de straatmarkt aan de voet van de Marienkirche.
Aan de andere kant van de Stadtbahn staan vooral kantoorgebouwen, waaronder dat van het Berliner Verlag. Aan de oostzijde van de Karl-Liebknecht-Straße bevindt zich hier nog de achterkant van het aan de Alexanderplatz gelegen warenhuis Galeria.
Verkeer en vervoer[bewerken]
De Karl-Liebknecht-Straße telt over zijn hele lengte (met uitzondering van de Liebknechtbrücke) zes rijstroken, waarvan de buitenste twee dienstdoen als busbaan. Haltes voor de vijf buslijnen over de straat (100, 200, 248, M48 en TXL) bevinden zich bij de Memhardstraße, de Fernsehturm, de Marienkirche en de Lustgarten. Op de middenberm van het noordoostelijke gedeelte van de Karl-Liebknecht-Straße bevindt zich een vrije trambaan. Tussen de Spandauer Straße en station Alexanderplatz wordt deze gebruikt door de lijnen M4, M5 en M6, tussen station Alexanderplatz en Prenzlauer Tor rijdt lijn M2.