Restauratieproject in het Getty Museum in Los Angeles
Eind september 2012 zijn drie schilderijen van de Kröller-Müller collectie overgebracht naar Los Angeles. Het J. Paul Getty Museum in Los Angeles en het Kröller-Müller Museum zijn samen een Conservation Partnership Program aangegaan om deze drie schilderijen van het Kröller-Müller Museum te laten restaureren in het restauratie-atelier van het Getty Museum. Het gaat om De Wever van Vincent van Gogh (hierboven voorafgaand aan de restauratie), De Aanbidding der Koningen van Giovanni di Paolo en Portret van een man van Édouard Manet. De Wever en Portret van een man zijn onderzocht en behandeld door de restauratoren van het Getty museum in samenwerking met een restaurator van het Kröller-Müller Museum. Deze laatste is met de schilderijen meegereisd en drie maanden als 'gast restaurator' in het Getty Museum geweest.
De aanbidding der Koningen van Giovanni di Paolo, voorafgaand aan restauratie
De schilderijen van Manet en Van Gogh hebben enige tijd op zaal gehangen in het Getty Museum en in april 2014 reizen ze, gerestaureerd en wel, weer naar thuis in Otterlo. Lees hieronder meer over de restauratie van Portret van een man van Édouard Manet (resultaat november 2012).
De restauratie van het schilderij van Manet (foto hierboven voorafgaand aan restauratie) was begin november, inmiddels halverwege. Ook al is de restauratie nog niet klaar, het is nu al duidelijk geworden hoe veel indrukwekkender Manet dit portret heeft geschilderd dan we voor de behandeling vermoedden. Édouard Manet (Parijs 1832 - 1883) heeft het schilderij in 1860 bijna in één keer geschilderd, in de zogenaamde nat-in-nat techniek: een techniek waarbij verschillende kleuren verf pas in een laat stadium op het doek met elkaar vermengd worden (dus wanneer de olieverf nog nat is).
Zo heeft Manet verschillende kleurovergangen heel genuanceerd kunnen laten verlopen. Anderzijds heeft Manet ook een aantal zeer contrastrijke kleuren in dikke streken 'nat' naast elkaar gezet en juist niet in elkaar vermengd, waardoor zeer sterke licht-donker effecten worden verkregen en de figuur heel direct in de ruimte staat. Maar ook met de dikte van de verf heeft de schilder een zeer levendig effect verkregen. Manet heeft aan de onderzijde van het beeldvlak de verf zeer dun en heel schetsmatig aangebracht, de jas van de man is zelfs in enkele schetslijnen op een dunne bruine onderlaag aangegeven. Het gezicht en de achtergrond van het gezicht heeft hij in dikkere kwaststreken geschilderd. In de afzonderlijke verftoetsen van de kwaststreken, zijn de richting en de breedte van de kwaststreek en zelfs de haren van de kwast te herkennen. De man komt op die manier, zowel in de weergave van het portret als ook in de dikte van de verf zeer sterk uit de achtergrond naar voren. Het schilderij lijkt op het eerste gezicht spontaan en snel geschilderd, maar tijdens de restauratie en na nauwkeurige studie van de verflaag werd duidelijk dat Manet voor elke afzonderlijke kwaststreek al een zeer duidelijk plan voor ogen moet hebben gehad.
De vergeelde vernis bovenop de verflaag was onregelmatig, dik en vergeeld. De originele kleuren waren daardoor minder helder en slecht van elkaar te onderscheiden. De gele waas van de vernis verstoorde vooral de genuanceerde overgangen in de gele, beige en oranje tonen - met als resultaat dat deze als één kleur werden geïnterpreteerd. Daarbij was de vernis ook erg dik, deze vulde zelfs delen van de verf op, zodat de structuur van de kwaststreken, die zo karakteristiek zijn voor dit schilderij, bijna geheel opgevuld was. Deze vergeelde vernis is met oplosmiddelen voorzichtig verwijderd. Allerlei oude schades en een oude vulling kwamen hierbij tevoorschijn. Deze oude schades zullen indien nodig opgevuld en vervolgens geretoucheerd worden; daarna zal het schilderij weer een nieuw vernis krijgen. Uit bronnen is bekend dat Manet zijn schilderijen het liefst verniste met een dun vernis dat nauwelijks vergeelde. Dus de vernis die het schilderij straks weer krijgt, zal dun zijn en van een materiaal gemaakt zijn, dat in de toekomst niet vergeelt. Zo zal het portret voor de komende jaren weer in alle kleuren en kleurovergangen te bewonderen zijn en kan men weer volop genieten van de dynamische en levendige schildertechniek van Manet.
Foto links: detailfoto van tijdens vernisafname. Aan de rechterkant van de lijn is de vergeelde en onregelmatige vernis nog aanwezig, links is het verwijderd
Foto midden: microscoop foto van een dikkere verftoets in het voorhoofd, de gele vernis is opgehoopt in de dieper gelegen delen van de verf
Foto rechts: detail van het voorhoofd van de man na vernisafname
Projectcoördinatie: Margje Leeuwestein / Jessica Roeders
Looptijd: sep 24, 2012 - dec 31, 2013