Besoyen
Besoyen is een voormalig dorp in de gemeente Waalwijk. Besoyen was oorspronkelijk een dorp tussen Waalwijk en Sprang en lag, in tegenstelling tot Waalwijk, op het grondgebied van Holland. Tot 1922 was het dorp een zelfstandige gemeente, waarna het een onderdeel van de gemeente Waalwijk werd. Sindsdien is Besoijen aan Waalwijk vastgegroeid en wordt tegenwoordig als een wijk van Waalwijk beschouwd.
Inhoud
Etymologie[bewerken]
De naam Besoyen betekent bij ooijen, en een ooij is een weiland langs een rivier.
Geschiedenis[bewerken]
Eind 13e eeuw kreeg de graaf van Holland het westelijk deel van de huidige Langstraat in handen. Het was een drassig veengebied. De graaf besloot stukken land uit te geven om die te laten ontginnen. Met deze uitgifte ontstonden versnipperde heerlijkheden, zoals Besoyen. De oudste vermelding van deze ambachtsheerlijkheid dateert van 3 juli 1313.
In 1610 werd de Hervormde kerk gebouwd, maar in 1624, tijdens het Beleg van Breda werd het dorp, hoewel het Staats was, door Staatse troepen deels in brand gestoken. Van 1630-1637 waren het beurtelings Staatse en Spaanse troepen die vernielingen aanrichtten.
In Besoyen hebben aan de Tempeliersstraat nog een drietal zogeheten tempeliershuisjes gestaan. Deze zijn verdwenen en ook de fundamenten zijn niet meer aanwezig. Daar de Tempeliersorde in 1314 is opgeheven kan het niet waarschijnlijk worden geacht dat deze Orde zich ooit te Besoyen heeft gevestigd, zodat het tempeliersverhaal vrijwel zeker op een fabel berust.
Joodse gemeente[bewerken]
De joodse gemeenschap in Waalwijk dateert van de 18e eeuw. In 1795 was er een scheuring en werd ze opgeheven. In 1814 werd ze ingedeeld bij ringsynagoge Tilburg en in 1835 werd de gemeente verheven tot bijkerk. Er zijn in de 19e eeuw enkele Joodse begraafplaatsen geweest, maar deze zijn verdwenen. Later werden de doden in Oisterwijk begraven.
Aanvankelijk was er geen synagoge, maar vanaf 1847 werd één van de drie Tempeliershuizen gehuurd om diensten in te houden. Dit pand werd aangekocht in 1869 en in 1884 als synagoge ingewijd. In 1901 woedde er een brand in het gebouw, maar in 1902 kon de synagoge weer in gebruik worden genomen. In 1940 werd de synagoge in beslag genomen door de bezetter, door wiens toedoen de helft van de joodse gemeenschap is omgekomen. De Joodse gemeente was na de oorlog met 15 leden te klein om zelfstandig verder te gaan. Men sloot zich in 1947 aan bij de gemeente van 's-Hertogenbosch. De synagoge op de hoek Grotestraat/Tempelierstraat werd voortaan als kantoor en later als magazijn gebruikt om in 1965 gesloopt te worden. In 1969 werd op de plaats van de synagoge een gedenkplaquette aangebracht.
Bezienswaardigheden[bewerken]
- Hervormde kerk, aan de Grotestraat 24, is een voor de Hervormde eredienst gebouwde kruiskerk uit 1610, met een Vollebregt-orgel uit 1857.
- Hervormde pastorie met lijstgevel uit de 1e helft van de 19e eeuw.
- Maria Onbevlekt Ontvangen is een kerk aan Pastoor van Kesselhof 18, die gebouwd is als vervanger van een waterstaatskerk uit 1851. De bakstenen kerk, een uiting van het expressionisme, werd ontworpen door Dom Bellot en Pierre Cuypers jr.. Ze werd ingewijd in 1926. In 2000 fuseerde de parochie met die van Sint-Jan te Waalwijk. De kerk werd onttrokken aan de eredienst. Het is echter een rijksmonument en in 2010 werden er plannen ontvouwd om er appartementen in te bouwen. In 2012 zijn de plannen gerealiseerd en is de bouw van 18 appartementen en 1 ruime gezinswoning voltooid.
Natuur en landschap[bewerken]
Besoyen ligt tegenwoordig in het westelijke deel van de bebouwde kom van Waalwijk. Ten noorden van Besoyen ligt de Maasroute en ten noorden daar weer van ligt de Waalwijkse Haven. Ook ten westen van Besoyen ligt een autoweg (N261) met daar weer ten westen van het slagenlandschap van de Westelijke Langstraat.
Naar het oosten toe gaat Besoyen over in Waalwijk en ook ten zuiden van Besoyen liggen nieuwbouwwijken.