Bestuurders en politici frustreren toezicht en handhaving
Eindhoven, 20120424 -- De regering krijgt het niveau van toezicht waar ze zelf om heeft gevraagd. En dus de incidenten die daarbij horen. Dit is één van de conclusies uit het op 26 april uit te komen boek 'De Laatste Schakel, denkers en doeners over de complexiteit van toezicht en handhaving'. De auteurs Koos Meijer en Herman Jansen interviewden 23 deskundigen over de handhaving in Nederland. De vuurwerkramp in Enschede, de cafébrand in Volendam, instortende balkons en een labiele jongen die zes mensen in een winkelcentrum doodt; allemaal incidenten waarbij de media oordeelde: falend toezicht! Een te gemakkelijke conclusie?
Geen enkele burgemeester wilde meewerken aan hun boek. Johan Andela, wethouder handhaving van de gemeente Almelo, werkte wel mee en geeft een verklaring voor de terughoudendheid van de burgervaders. 'Handhaving is lastig, conflicteert met economische belangen en er valt politiek niet mee te scoren. Wethouders in spé krijgen van hun landelijke politieke bureau het advies om te voorkomen dat ze opgezadeld worden met de portefeuille handhaving.' Na een incident echter, verdringen bestuurders en politici elkaar voor de microfoon. Bang voor electoraal verlies en onder druk van de publieke opinie pleiten ze steevast voor meer toezicht en betere handhaving.
Uit alle interviews in het boek blijkt wel hoe complex toezicht en handhaving zijn. 'Hoe goed je ook handhaaft, er is altijd een risico dat er iets mis gaat', zegt hoogleraar Bestuurskunde Hans de Bruijn. 'Geen enkele handhaver heeft alles onder controle.' De tragiek is dat juist de falende handhavers het nieuws halen. Heinrich Winter, hoogleraar Toezicht aan de Rijksuniversiteit Groningen: 'Publiciteit in gevallen als de brand in Moerdijk schaadt heel erg omdat mensen de indruk krijgen dat de brand ontstaat omdat de toezichthouder zijn werk niet goed doet. Maar dat is natuurlijk de wereld op zijn kop. De brand ontstaat omdat de ondernemer de maatregelen niet heeft genomen die hij had moeten nemen.'
Na de negatieve publiciteit volgt de politieke reflex. Er worden onderzoekscommissies ingesteld en die komen met rapporten dat de handhaving beter moet. Hoogleraar Bestuurskunde Stavros Zouridis: 'Het besef ontbreekt eenvoudigweg dat als je alle aanbevelingen uit de goedbedoelde rapporten zou willen invoeren, je tenminste vijf keer zoveel ambtenaren nodig hebt.'
Extra handhavers gaan er niet komen. Integendeel, gemeenten moeten de komende jaren 100 miljoen op handhaving bezuinigen. Veiligheidshoogleraar Ben Ale: 'We moeten de keuze voor minder toezicht expliciet maken. Het proces is nu niet transparant, want de bestuurder durft niet tegen de burger te zeggen: 'We gaan niet handhaven'. Tegelijk kunnen bestuurders, als het fout is gegaan, de neiging niet onderdrukken om te zeggen: 'We gaan maatregelen nemen zodanig dat het nooit meer zal gebeuren.'
De complexiteit van de handhaving gaat volgens Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer 'richting chaos'. 'Het begint bij de politiek. De grootste ramp is dat bij ieder klein akkefietje in de uitvoering een enorme rel in de Tweede Kamer kan ontstaan. Alles kan een rel worden. Is er een rel, dan moet er wat gebeuren. De minister bedenkt weer wat.' Nog meer wetten en regels, van boerkaverbod tot strenger straffen. Wethouder Andela verzucht dat hij de halve stad moet afbreken als hij werkelijk alle wetten en regels zou moeten handhaven.
Maar de maatregelen zijn vaak niet meer dan symboolpolitiek. De regering is bezig met beleid en wetgeving omdat het volk dat wil, niet omdat onze samenleving daar beter van wordt. Heinrich Winter: 'Alle criminologische onderzoeken wijzen uit dat strenger straffen averechts werkt. Al heel lang. En toch moet het gebeuren.' En over de niet te stuiten drang van de regering om te 'scoren' met nieuwe regelgeving: 'Politici willen van alles en nog wat realiseren ongeacht de feiten. Dat is wat ik nu zie om me heen. Het kabinet dendert gewoon door.'
Maar de auteurs en de deskundigen die zijn geïnterviewd pleiten de toezichthouders en handhavers niet vrij. 'Handhavers moeten de maatschappelijke waarde van toezicht beter inzichtelijk maken', zeggen ze. De regering kan dan haar keuzes beter onderbouwen. Anders is het wachten op de volgende ramp.
Gegevens boek:
De Laatste Schakel, denkers en doeners over de complexiteit van toezicht en handhaving
Koos Meijer en Herman Jansen
Isbn: 978 9078709 169, Aantal pagina's: 254, Boekwinkelprijs: 24,95 euro
Noot voor redacties