Wat is geld?
Geld is een instrument dat door mensen is bedacht om het uitwisselen van goederen of diensten gemakkelijker te maken. Dit instrument kan verschillende vormen hebben. De vandaag meest gebruikte vormen zijn munten, biljetten of elektronische informatie opgeslagen in een computersysteem.
Geld vertegenwoordigt een afspraak tussen de gever en de ontvanger van het geld dat de gever iets van waarde aan de ontvanger verschuldigd is. Doordat in de wet is vastgelegd dat iedereen geld als betaalmiddel moet accepteren, kan de ontvanger deze schuld ook bij een andere persoon dan de gever opeisen.
Geld als uitwisselbare schuld
Het instrument geld heeft zodoende een aantal belangrijke functies. Ten eerste maakt het onderlinge afspraken tussen grote hoeveelheden mensen mogelijk doordat geld door iedereen geaccepteerd wordt. Iedere keer dat je in een winkel betaalt met geld, ga je een afspraak aan met de winkelier om op een later moment een schuld in te lossen. Het geld dat je overhandigd is een fysiek bewijs van deze afspraak. Later kan de winkelier immers iets anders kopen met jouw geld. Jij hoeft die schuld dus niet zelf in te lossen. Geld maakt het zo mogelijk om een transactie van producten of diensten uit te voeren zonder dat twee personen op exact hetzelfde moment aan elkaar een product of dienst hoeven te leveren.
Geld als meetinstrument
Een tweede belangrijke functie van geld is het afmeten van een bepaalde hoeveelheid waarde. Doordat we geld in hoeveelheden (bedragen) uitdrukken, kunnen we bij een betaling met geld aangeven hoe groot de schuld is die we beloven om op een later moment in te lossen. Hoe meer inspanning het de maker(s) heeft gekost om een product te maken of dienst te leveren, hoe groter het bedrag waarin de schuld die een koper aangaat om het product of dienst te mogen gebruiken wordt uitgedrukt.
Geld als opslag van waarde
Een derde functie van geld is het opslaan van waarde. Omdat de winkelier weet dat iedere andere persoon het geld ook zal accepteren als bewijs van jouw schuld, vindt hij het niet belangrijk dat jij zelf je schuld daadwerkelijk omzet in iets wat voor hem van waarde is (een product of dienst), maar behandelt hij het geld als iets dat op zichzelf waardevol is – ook al is het in feite maar een stukje papier of metaal.
Vroeger was deze 'opslag van waarde' veel letterlijker op te vatten doordat munten gemaakt werden van zeldzame edelmetalen als goud en zilver. Het geld was dus verbonden aan tastbare zaken die iedereen als waardevol accepteerde.
En ook tot het definitieve loslaten van de zogenaamde goudstandaard in de jaren '70 van de vorige eeuw, was in de wet vastgelegd dat een bankbiljet de eigenaar het recht gaf op een bepaalde hoeveelheid goud of zilver.
Tegenwoordig bestaat deze koppeling met edelmetaal niet meer. Het geld is niet langer gerelateerd is aan iets in de fysieke wereld maar drukt nu louter nog een vertrouwen uit, namelijk het vertrouwen dat alle afspraken via geld worden nagekomen. Omdat geld geen intrinsieke waarde meer bezit, is dat vertrouwen essentieel geworden voor het hele financiële systeem: iedereen moet erop kunnen vertrouwen dat geld een werkelijke waarde vertegenwoordigt en dat die waarde ook behouden blijft.
Teneinde dit vertrouwen te versterken is in de wet vastgelegd dat geld (in de nationale munteenheid) geaccepteerd moet worden als betaalmiddel voor het nakomen van verplichtingen. Daarom spreekt men ook wel van fiduciair geld of 'fiat-geld': geld dat haar waarde ontleent aan de wettelijke verplichting om het te accepteren als betaalmiddel. Deze term is afgeleid van 'fides', Latijn voor 'vertrouwen'; 'fiat' is Latijn voor 'Laat het zo zijn'.