Filtreren op media:
De ensceneringen die het echtpaar Karl-Ernst & Ursel Herrmann vanaf 1982 in de Munt realiseerden, staan in het collectieve geheugen gegrift. La Dispute is hun allereerste hedendaagse creatie en dus een heel nieuwe uitdaging. Bij deze gelegenheid distilleerde Ursel Herrmann, in samenwerking met Joël Lauwers en met componist Benoît Mernier, bovendien ook het libretto uit het verzamelde oeuvre van Marivaux. Naar oude gewoonte staat Karl-Ernst Herrmann daarnaast ook in voor de regie, het decor, de kostuums en de belichting.
Het is de eerste keer dat u aan een hedendaagse creatie werkt. Wie heeft u tot dit nieuwe avontuur aangezet?
We hebben inderdaad nog nooit een hedendaagse opera geregisseerd. Maar we vinden het geweldig dat we het alvast één keer in ons leven kunnen proberen. Benoît Mernier stelde zelf het stuk van Marivaux voor. We waren erg enthousiast over de keuze en over de mogelijkheid om zelf het libretto te schrijven.
Hoe was de samenwerking met Benoît Mernier? Kent u zijn werk als componist?
We kenden zijn werk een beetje. Maar bij het schrijven van het libretto en bij de voorbereiding en de compositie van de partituur hebben we heel nauw samengewerkt. Momenteel beginnen we aan een tweede fase waarin we de opera tot leven proberen te wekken. In deze fase komen de dirigent en de zangers erbij en bekijken we wat de mogelijkheden zijn.
La Dispute van Marivaux ligt aan de basis van de opera, maar niet alleen dat stuk…
We hebben eerst het stuk van Marivaux gelezen en, hoewel het een schitterend werk is, hadden we allemaal het gevoel dat het een beetje te kort is om een opera van te maken. We hebben dan andere teksten van Marivaux toegevoegd en ons voor het libretto gebaseerd op alle bestaande teksten van Marivaux. Aanvankelijk was er natuurlijk nog geen muziekmateriaal. We konden het libretto dus schrijven zonder enige beperking, alles was nog mogelijk. Door ons in de wereld van Marivaux te verdiepen en door al zijn stukken te lezen, ontdekten we een aantal totaal onbekende werken. Vermits we de personages van de Prins en Hermiane wilden uitdiepen, zijn we in verschillende stukken gaan graven om ze meer consistentie te geven. Het was niet onze bedoeling om La Dispute te herschrijven op basis van de woorden van Marivaux, maar in andere stukken situaties te gaan zoeken die erbij pasten. In de grond is het thema altijd hetzelfde bij Marivaux. Het gaat altijd over relaties tussen mensen die elkaar liefhebben en elkaar verscheuren of elkaar niet meer liefhebben en elkaar nog meer verscheuren.
Op welke manier is dit thema aanwezig in La Dispute en waarom raakt het u zo sterk?
Marivaux stelt telkens de vraag of we onze gevoelens, of die van anderen, kunnen vertrouwen. Hij heeft het over de onzekerheid van verliefdheid, over de complexiteit van liefdesverhoudingen, over liegen en de waarheid vertellen. Bij het schrijven van het libretto hebben we nieuwe personages geïntroduceerd, die we vooral ontleenden aan La Réunion des amours, een van Marivaux' juweeltjes waarin de auteur de god van de liefde via twee personages voorstelt: Amor en Cupido, of de platonische, ideale liefde tegenover de lichtvoetige, meer libertijnse liefde. Door deze nieuwe personages en ook hun oorspronkelijke dispuut over de 'goede manier van beminnen' te introduceren, verloopt het dispuut nu op drie niveaus: tussen de goden, tussen de mensen (eigenlijk een meer ervaren liefdespaar) en tussen jongeren. Het experiment beperkt zich niet tot de jeugd, want ook het oudere paar wordt gemanipuleerd, geobserveerd en gestuurd. De jongeren vormen het experiment van het oudere paar, het oudere paar wordt geobserveerd door de goden. Deze scheiding in drie observatieniveaus benadrukt dat het een experiment betreft en het feit dat de mensen zich in hun dagelijkse leven geobserveerd voelen. Dat is wat Marivaux' stuk modern maakt: vandaag vind je hetzelfde gevoel terug bij jongeren die zich volledig blootgeven op de sociale netwerken.
Hoe ziet u de wereld van de jongeren en de wereld van een rijp echtpaar?
De wereld van de jongeren is zo doorzichtig. Het leerproces bestaat erin dat deze jongeren (die voordien alleen zichzelf of hun opvoeders kenden) op een verschillende manier kennismaken met alles wat te maken heeft met relaties en stilaan beseffen hoe alles uit relaties voortvloeit. Alles wat hen overkomt is nieuw, is de eerste keer. De liefde, vriendschap, haat, onzekerheid… De hele emotionele wereld waarvan ze voordien waren afgesloten, opent zich beetje bij beetje. Het is een groot verschil met Hermiane en de Prins, die al een heel leven achter zich hebben. Zij staan eigenlijk al aan het einde van hun relatie, op de rand van een crisis, en ze zijn er nog niet uit of ze haar willen voortzetten of stopzetten. Dat is een heel andere levensfase, een heel andere atmosfeer dan de wereld van de jongeren. Hun reacties hangen vaak af van hun motivatie, van vermoeidheid… Bij hen is er bijvoorbeeld geen sprake meer van die euforie en van de zekerheid die dat met zich meebrengt. De jongeren geloven nog dat ze altijd dezelfde gevoelens voor elkaar zullen hebben, terwijl Hermiane en de Prins er niet meer zo zeker van zijn dat die gevoelens voortduren. Sterker nog, ze weten dat deze gevoelens niet eeuwig zijn. Er is dus de tegenstelling tussen de jongeren die geloven dat alles onsterfelijk is, dat hun liefde nooit zal eindigen en een ouder paar dat bewijst dat die duurzaamheid niet bestaat.
Verschilt de voorbereiding van een hedendaagse creatie van die van een repertoireopera? Hoe bent u deze keer te werk gegaan?
Het werk verschilt niet van een enscenering van bijvoorbeeld Don Giovanni. De tijd tussen het ontstaan van het libretto en de eerste kennismaking met de muziek was evenwel bijzonder boeiend, een periode waarin we talrijke werksessies hadden met de componist.
Karl-Ernst Herrmann, u draagt niet alleen bij tot de regie, u ontwerpt ook de decors, de kostuums en het licht van de productie. Is opera volgens u een kunstvorm waarin de verschillende disciplines onmogelijk van elkaar gescheiden kunnen worden?
Het is inderdaad onmogelijk om de verschillende kunstvormen waaruit een opera bestaat van elkaar te scheiden. Het is echter wel mogelijk om er meerdere creatieve geesten bij te betrekken. Het is een kwestie van samenwerking. Als je met meerdere personen te maken hebt, moet de samenwerking bijzonder goed en hecht zijn… Er is eensgezindheid nodig tussen verschillende creatieve mensen. Dat is wat riskant als je greep wilt krijgen op de verschillende elementen waaruit een opera bestaat. Het is van wezenlijk belang om de verschillende disciplines niet te scheiden. Ofwel slagen verschillende mensen erin om zich te verenigen, ofwel neem je alles in eigen hand! Dat laatste is misschien gemakkelijker om de controle over die verschillende aspecten van de opera niet te verliezen. Beide methodes hebben hun voordelen. Bij de eerste zijn er meer ogen, en dus ook meer meningen. Of die verenigd kunnen worden hangt van de mensen af. Maar de essentie van de opera is de fusie tussen de verschillende artistieke disciplines waaruit hij is opgebouwd. Het doel is dat er uiteindelijk een eenheid is. Ook in de muziek trouwens.
Wat is uw belangrijkste inspiratiebron?
Onze inspiratie is zo breed mogelijk: films, boeken, bepaalde gebeurtenissen… Voor La Dispute heeft de natuur een grote rol gespeeld, de tegenstelling tussen de natuur en de beschaving en de weg die de jonge mensen ertussen afleggen. Alles beïnvloedt ons! We hebben daar geen sluitend antwoord op. Onze leidraad is altijd de tekst en de muziek.
Opgetekend door Marie Goffette