Column
Literaire Kroniek
Een digitale Republiek voor 2014
Speelt de Republiek der Letteren zich binnenkort in de digitale wolk af? Terwijl in 2014 nog steeds echte boeken verschijnen, worden de voorbereidingen getroffen.
Het duurt even voor je de lijst van de boeken en artikelen van Jerome McGann hebt doorgenomen. Je vinger moet de scrolltoets geruime ingedrukt houden om alles te kunnen zien van wat hij in zijn zevenenzeventigjarige leven heeft geschreven.
McGann is hoogleraar aan de Universiteit van Virginia en de schrijver van het binnenkort bij Harvard te verschijnen boek A New Republic of Letters, een boek over 'Memory and Scholarship in the Age of Digital Reproduction'. McGann springt in de toekomst. De nieuwe Republiek der Letteren zal zich in computers en laptops bevinden. Zijn eigen publicatielijst aan papieren boeken en artikelen gaat tot het verleden behoren. Alfawetenschappers moeten vertrouwd gemaakt worden met de technische eisen die worden gesteld aan het digitaal bewaren en toegankelijk maken van cultuur. De schatkamer, de bewaarplaats, het depot van de cultuur zal niet meer primair bestaan uit een bibliotheek met lonkende wanden aan boeken.
McGann heeft een heel breed begrip van de Republiek der Letteren. Hij wil vooral het cultureel erfgoed aan oude boeken, tijdschriften en kranten toegankelijk maken en beschermen. Het nieuwe is dat er allerlei techniek en veel nieuwe organisatie aan te pas komt. De oude filologie, de bestudering van taal en de letteren, moet worden aangevuld met 'textual and editorial scholarship'. Verder is de missie hetzelfde.
Hoe beter de boeken, hoe minder ze digitaal gelezen willen worden
Het 'nieuwe' van die Republiek der Letteren suggereert dat er nu meteen een oude is die niet meer in tel is. Dat is niet het geval. Ook al hebben boeken het moeilijk, met hun charmes is niets aan de hand. Het is ondenkbaar dat je The Novel, de 1180 pagina's tellende biografie van de roman van Michael Schmidt die bij Harvard University Press zal verschijnen, digitaal zou lezen. Ook het tweede deel van Willem Otterspeers biografie van Willem Frederik Hermans dat dit jaar uitkomt, wil als boek gelezen worden. Daarin zal Hermans' bemoeienis met de Weinreb-affaire nu afgezet kunnen worden tegen zijn eigen vreemde houding in oorlog.
Iets verzet zich ook tegen het idee dat je de nieuwe vertaling van Bindervoets en Henkes van James Joyce' Portrait of the Artist as a Young Man digitaal zou lezen. Dat geldt ook voor Vis in bad, de nieuwe essays van de bioloog Tijs Goldschmidt die bij Athenaeum uitkomen. Hoe beter de boeken, hoe minder ze digitaal gelezen willen worden. De 111 Hopla's, de kleine gedichten van Judith Herzberg die bij De Harmonie uitkomen, vragen erom vastgehouden te worden bij het lezen.
Lezers van het Hollands Maandblad weten dat in elk nummer tijdloos-sterke gedichten staan van Leo Vroman, die op 10 april negenennegentig jaar wordt. Hij schrijft gewoon door: 'Ik zie mijn einde als een slot/waar niets meer aan ontbreekt/als mijn lichaam bijna tot/witte was is geweekt,//om na zo'n honderdjarige reis/waar zij mij neder lieten/mij laatste maaltijd te genieten/van wat scherfjes ijs,//want zolang ons Hollands blijft/gelezen of desnoods gehoord/zijn wij levend ingelijfd//en dartelend tussen woord en woord/als liefde die zichzelf omschrijft/spartel ik eeuwig voort' (zondag 22 september 2013).
Iets om naar uit te kijken is daarom Hoe mooi alles, het boek dat Mirjam van Hengel heeft geschreven over hoe Leo en Tineke Vroman de oorlog door zijn gekomen: Leo in Japanse kampen in Nederlands-Indië, Tineke, zonder precies te weten waar hij zat, in Nederland. Verschijnt op 10 april.