Politiek
De Mexicaanse Presidentsverkiezingen - deel 1
De PRI: terug van nooit weggeweest?
Op 1 juli zal Mexico een nieuwe president kiezen. De huidige situatie onder zittend president Felipe Calderón kenmerkt zich vooral door de uitzichtloze oorlog tegen de drugskartels waarbij het leger is ingezet, de sociale chaos en economische malaise. Een rumoerige situatie waarin het aan de presidentskandidaten is om met hun verkiezingsprogramma´s een sluitend antwoord op de meest prangende problemen te bieden.
Veel Mexicanen zagen het einde van een zeventig jaar durende regeringsperiode van de ´staatspartij´ PRI (Partido Revolucionario Institucional) in 2000 als een keerpunt, dat goed zou zijn voor de democratie in het land. Echter, na een teleurstellende twaalf jaar onder leiding van PAN (Partido Acción Nacional)-presidenten, lijkt het er momenteel erg op dat wederom een PRI-kandidaat de verkiezingsstrijd zal winnen. De naar voren geschoven Enrique Peña Nieto, een charismatische, jonge ex-gouverneur van de staat Mexico, is favoriet.
Sinds de campagnes definitief zijn losgebarsten op 30 maart, zijn de peilingen weinig veranderd. Voor de meerderheid van de kiezers lijkt de keuze vast te staan; slechts zo'n twintig procent heeft nog geen beslissing gemaakt. Dit percentage is wél hoog genoeg om de nummer twee of drie in de peilingen op een voorsprong te kunnen laten komen.
De partijen
Naast de twee traditionele partijen PRI en PAN, zullen ook de nieuwere PRD (Partido de la Revolución Democrática) en PANAL (Partido Nueva Alianza) strijden om het presidentschap. Momenteel is het echter vooral een strijd tussen de PRD (die nu tweede staat in de peilingen), de PRI en de PAN, die Josefina Vázquez Mota, oud-minister van Onderwijs, als presidentskandidaat zal voordragen. De PAN, sinds 2000 aan de macht, heeft voor Calderón (2006-2012) ook president Vicente Fox (2000-2006) voortgebracht. Opvallend is dat deze partij nu een vrouw kandidaat stelt, in een land dat wordt getekend door het machismo.
De andere twee partijen zijn relatief nieuw, maar zeker geen onbekenden. De linkse PRD draagt oud-burgemeester van Mexico-stad Andrés Manuel Lopez Obradór voor, een oude rivaal van Calderón. Tijdens de verkiezingen van 2006 verloor Lopez Obradór nipt van de huidige president. Hij beschouwde de uitslag echter als frauduleus en was van mening dat de stemmen onjuist geteld waren.
De vierde partij, de PANAL, opgericht in 2005, is de nieuwste partij en ligt het verst achterop in de peilingen. De partij heeft milieu-activist Gabriel Quadri voorgedragen, die meer een ceremoniele functie lijkt te hebben dan dat hij daadwerkelijk meedoet in de strijd om het presidentschap. Dit blijkt onder meer uit het feit dat hij volgens de peilingen slechts één procent van de stemmen zal halen tijdens de verkiezingen.
Volgens de peilingen zal favoriet Peña Nieto zo´n vijftig procent van de stemmen halen en hiermee de twaalf jaar afwezigheid van de 'staatspartij' op de presidentszetel doorbreken. Er zijn geen tekenen dat Lopez Obradór zich terug zal trekken of een alliantie zal vormen met PAN-kandidaat Vásquez Mota teneinde een PRI-zege te voorkomen. De PRI stevent momenteel op de overwinning af en de PAN, verantwoordelijk gehouden voor de huidige chaos en de vele doden, heeft het nakijken.
Moddergevecht
Op 6 mei vond het eerste officiele verkiezingsdebat plaats. Dit debat was veelzeggend wat betreft de toon van de strijd en de huidige situatie van het land. De politici in kwestie gooiden volop met modder en weinig echte problemen werden aangekaart, waardoor het debat nauwelijks diepgang had. Alleen Quadri onthield zich van moddergooien en bekritiseerde deze vorm van debatteren.
Vázquez Mota opende de aanval. Zij beschuldigde haar twee voornaamste rivalen van het vertegenwoordigen van ´de twee gezichten van het machtsherstel van de PRI´. Deze twee facetten hielden volgens haar voor Pena Nieto de ´terugkeer naar het autoritarisme, machtsmisbruik en medeplichtigheid aan de georganiseerde misdaad´ in en voor López Obrador de ´wrok, de rancune, het populisme en de intolerantie´ in. Deze krachtige verwijten waren de olie op het vuur van het debat, waarbij hun argumenten omtrent belangrijke onderwerpen echter alle kracht misten.
Het feit dat een ex-model dat enkele seconden in een witte doorschijnende jurk in beeld verscheen meer aandacht trok dan alle kandidaten samen, is veelzeggend. De grootste winnaar van de avond was dan ook deze vrouw, zo kopten vele media cynisch.
Weinig vertrouwen
Wat het debat echter bovenal uitstraalde, was dat in feite 'kleine' mensen zeer grote problemen moeten aanpakken. De structurele problemen die de economie en maatschappij verlammen lijken daarnaast ook niet binnen één termijn te verhelpen. De explosieve economische groei blijft uit, terwijl de potentie er wel is en er veel buitenlandse investeringen worden gedaan. Toch vindt nog steeds zestig procent van de economische activiteit plaats in de informele sector.
De meest urgente punten op de debat-agenda zijn de drugsoorlog en het creëren van banen. De drugskartels voeren een bloederige oorlog, waarin het ene na het andere slachtoffer op gruwelijke wijze valt. De drugsoorlog heeft onder de ambstermijn van Calderón reeds 50.000 slachtoffers geëist en heeft de maatschappij totaal ontwricht. Het feit dat Calderón het leger heeft ingezet, wordt als voornaamste reden genoemd voor het escaleren van drugsgerelateerd geweld.
Ook de corruptie binnen de politiek en (overheids)instanties, fraude, stagnerende economische groei en de georganiseerde misdaad ontwrichten de economie en maatschappij hevig. Deze problemen, maar ook onderwerpen als de status Mexicaanse rechtsstaat, de staats- en publieke monopolies of de enorme inkomensongelijkheid werden tijdens het debat praktisch geheel doodgezwegen.
De bevolking toont zich sceptisch tegenover de politiek en lijkt nauwelijks meer te geloven in een eerlijke en snelle verbetering van de huidige situatie. Hoogstwaarschijnlijk zal het volk op 1 juli stemmen voor Peña Nieto en hierbij kiezen voor een terugkeer naar de PRI-hegemonie. Het feit dat de PRI zich schuldig heeft gemaakt aan staatscorruptie en maar weinig transparant was, doet er voor de meeste burgers niet meer toe. Eerst maar eens orde in het land, lijkt de heersende gedachte te zijn.