Verdachten van geweldpleging in Haren zijn vrijwel allemaal gepakt met directe arrestatie en beeldherkenning. "We kregen ontzettend veel materiaal toegestuurd van bezoekers die ons wilden helpen om relschoppers op te sporen. We hebben goede software voor gezichtsherkenning, maar de beelden schoten veelal tekort. Ze zijn in het donker gemaakt en hebben een beperkte resolutie omdat ze met mobieltjes zijn geschoten," aldus de politiewoordvoerder van het district Groningen.
De NS kreeg veel kritiek vanwege de chaotische afvoer van bezoekers uit Haren. Maar het bedrijf kan hulp bieden met bewijs tegen relschoppers. Volgens de woordvoerder heeft justitie nog geen vorderingen uitstaan bij het bedrijf, maar wordt die mogelijkheid nog achter de hand gehouden.
Wel/niet reizigers volgen
De Nederlandse Spoorwegen vormen meer en meer een informatiebedrijf. Op de eerste plaats beschikt NS over steeds exacter data over de omvang van verkeerstromen. De kaartautomaten staan in bijvoorbeeld verbinding met Utrecht. Zodra er een kapot is, krijgt de conducteur dat door, zodat die verhalen van reizigers zonder kaartje kan verifiëren. NS kon die bewuste avond dus makkelijk tellen hoeveel kaartjes naar Haren er werden gekocht. Alleen checken steeds meer reizigers in met de OV-chip, waardoor de NS niet het einddoel van de reis kent. Hooguit waren afwijkingen in het normale instapvolume waarneembaar.
Voorlichter Eric Trinthamer van de NS wil niet ingaan op de vraag of de NS weet heeft van de vervoervolumes op korte termijn: "Wij gebruiken geaggregeerde/statistische data om bijvoorbeeld capaciteit op dienstregelingen en de stations bij te stellen. Zo hebben we met de komst van het nieuwe station Sassenheim vrij exact kunnen bepalen wat dit betekent voor de vervoersstromen en nabijgelegen stations als dat van Leiden." Meer wil hij er niet over kwijt.
'Weer die volgverhalen'
De vraag is dus hoe de NS zou kunnen voldoen aan gerechtelijke vorderingen om reisgedrag van individuen op te hoesten. Volgens Trinthamer kent NS dat gedrag niet, terwijl het OM de mogelijkheid om die data te vorderen openhoudt, hoe zit dat dan? Trinthamer: "Hier heb ik helemaal geen zin in, krijgen we weer die verhalen dat wij individueel reisgedrag volgen en dat doen we niet."
De NS legt inderdaad geen individueel reisgedrag vast voor marketingdoeleinden. Maar het is wel mogelijk om individueel reisgedrag van OV-chipreizigers te herleiden. Dat vertelde ex-NS privacychef Sergej Katus tijdens het TekTok-debat over privacy Van ECP.
Daar vertelde hij dat er bij de OV-chipkaart inmiddels waarborgen zijn dat het in- en uitchecken anoniem plaatsvindt. De kaart kent twee nummers: het serienummer van de chip, zonder identificatie, en het nummer dat zichtbaar op de kaart staat en dat wel is gekoppeld aan een naam en adres.
Bij het in- en uitchecken wordt het chipnummer gelezen en vastgelegd met tijd en data. Dit is niet gekoppeld aan het kaartnummer. Maar er is wel een koppeling mogelijk tussen beide nummers en dus tussen reisinformatie en individuen. De vervoersbedrijven mogen die koppeling niet maken, maar Kaartbeheerder Trans Link Systems kan dit wel.
Wel koppeling mogelijk
Overigens is het volgens Katus voor de NS wel mogelijk een koppeling maken tussen de abonnementhouders en hun reisgedrag. De abonnementhouders moeten namelijk actief aangeven dat hun CiCo (check-in check-out) informatie niet gebruikt wordt. Het is een opt-out en lang niet alle reizigers zijn ervan op de hoogte dat ze bij mijn NS ergens een vinkje moeten zetten om te voorkomen dat NS hen volgt.
Bij de studentenkaart ligt dat weer anders. De NS kan niet direct zien wie er reist met een studentenkaart omdat de gedigitaliseerde studentenabonnementen via de aparte organisatie worden beheerd, Regisseur Studenten Reisrecht (RSR).
Vordering bij NS en Translink
Bij ongeregeldheden zoals in Haren kan de politie dus terecht bij NS en Translink. Door samenvoeging van de data uit de centrale database van Translink en die van NS kunnen individuele reizen worden blootgelegd. Met enige regelmaat krijgt NS ook inderdaad vorderingen.
Translink ontvangt "enkele vorderingen per week van justitie", aldus de woordvoerder van het bedrijf. "Die toetsen we aan de voorwaarden van Artikel 126 nc en verder. Soms is het verzoek niet goed geformuleerd en meestal krijgen we het dan na overleg en een herformulering terug waarna we wel kunnen helpen. Over concrete gevallen, zoals van Haren, doen we geen uitspraken."
De vorderingen moeten voldoen aan wettelijke eisen, zoals alle vorderingen van persoonsdata. Ze moeten bijvoorbeeld specifiek gericht zijn op een bepaalde verdenking. Sleepnetmethoden mogen niet, dus justitie kan niet vragen naar 'alle personen die vrijdagavond in Haren zijn uitgestapt'.