IJ - alfabetiseren
Vraag
Moeten woorden die met een ij beginnen, worden gealfabetiseerd onder de i of onder de y?
Antwoord
Het verdient de voorkeur woorden die met een ij beginnen onder de i op te nemen.
Toelichting
Bij het opnoemen van het alfabet wordt de y als een ij uitgesproken. Misschien worden woorden die met een ij beginnen daarom vaak onder de y gealfabetiseerd, bijvoorbeeld in het Nederlandse telefoonboek. De ij heeft echter weinig met de y te maken.
De ij is ontstaan uit de lettercombinatie ii. Hiermee werd vroeger een lange i aangegeven. Net zoals men nu kopen en koopt schrijft, schreef men toen bliven en bliift. Doordat er vroeger geen puntjes op de i werden gezet, kon de ii gemakkelijk met een u worden verward, zeker in handgeschreven teksten. Daarom ging men voor de duidelijkheid een haaltje onder de tweede i zetten. Zo werd de ij geboren. Na de vijftiende eeuw veranderde de uitspraak van deze ij: de ij werd niet langer als ie uitgesproken maar op dezelfde manier als de tweeklank ei.
De ij bestaat dus historisch gezien uit twee letters, maar wordt tegenwoordig vaak als één letter opgevat. Zo moet de ij in bijvoorbeeld IJsland in zijn geheel in hoofdletters worden geschreven (het is dus niet Ijsland). En in bijvoorbeeld kruiswoordpuzzels en spelletjes als Lingo is voor de ij één hokje gereserveerd. Daarom is weleens geopperd de ij als 27e letter aan ons alfabet toe te voegen, vóór de y.
In sommige naslagwerken is de ij inderdaad als aparte letter opgenomen, onder meer in de Winkler Prins-encyclopedie. Dit is echter niet algemeen aanvaard. In België wordt de ij veel minder als een aparte letter gezien dan in Nederland. In Belgische naslagwerken worden woorden die met een ij beginnen dan ook onder de i opgenomen. Ook naslagwerken als woordenboeken, de Algemene Nederlandse Spraakkunst en de Bosatlas alfabetiseren woorden die met een ij beginnen onder de i. De ij wordt dan net als de ei als een tweeklank behandeld, wat hij in wezen ook is. Ons advies is om daarbij aan te sluiten.