Tentenproject Cornelius Rogge
In het kader van een onderzoek naar de mogelijkheden voor conservering en restauratie van het Tentenproject (1975) van Cornelius Rogge (1932) is vanaf 19 februari 2011 een kleine expositie ingericht om inzicht te geven in de ethische dilemma's waar het museum mee te maken krijgt. Het Tentenproject is een interessant kunstwerk voor conserveringsvraagstukken. Het is een verzameling tent-vormige sculpturen in de vaste opstelling van de beeldentuin van het Kröller-Müller Museum. Ze zijn gemaakt van onder meer tentdoek en touwen, kwetsbare materialen die eigenlijk niet geschikt zijn voor een duurzame presentatie, zeker niet in het Hollandse klimaat. De geschiedenis van het werk laat dit ook zien. In 1975 is het werk voor het eerst in de beeldentuin geplaatst en na diverse restauraties is het werk uiteindelijk begin jaren 1990 ontmanteld vanwege voortschrijdend verval. Rond 2000 is het werk gereconstrueerd op basis van de originele maquette met schaal 1:10. Hiervoor zijn nieuwe en duurzamer materialen gebruikt opdat het Tentenproject langer in de vaste opstelling van het museum kan functioneren.
Uiteindelijk zal ook de nieuwe uitvoering van het Tentenproject ten prooi vallen aan het effect van weer en wind. Het verval dat onherroepelijk optreedt, is echter een aspect dat past bij de ideeën van de kunstenaar over de cyclus van tijd en van het leven – concepten waarop zijn werk is gebaseerd. Het natuurlijke verval mag daarom volgens de kunstenaar zichtbaar zijn, maar tegelijkertijd is het voor Rogge wel belangrijk dat de tenten goed strak staan en er vooral geen gaten in vallen. De tenten hebben geen enkele opening, ze zijn volledig gesloten en omhullen een verborgen donkere ruimte. Dit is één van de kenmerkende eigenschappen van het Tentenproject die behouden moet blijven. Daarnaast staat het gegeven dat het idee van een tent een tijdelijk karakter heeft; men kan hem opbouwen en afbreken, neerstrijken en weer verder gaan.
Een midden houden in het spanningsveld tussen tijdelijkheid en permanentie, tussen verval en behoud, is een uitdaging voor restauratoren. Hoe kan het werk tegelijkertijd worden blootgesteld aan natuurlijk verval in de buitenlucht, wat bij het werk hoort, terwijl andere specifieke karakteristieken behouden dienen te blijven die uiteindelijk als gevolg van de macht van de natuur verloren zullen gaan? Hoe kun je bij besluitvorming de balans tussen het concept van het werk en de materiële uitvoering behouden? Hoe lang kan het Tentenproject het buitenklimaat nog verdragen voordat het kunstwerk aan betekenis verliest? Waar ligt de grens van de mate van verval voor dit kunstwerk? Welke conserveringsmaatregelen zijn er technisch mogelijk zonder het uitgangspunt van de kunstenaar geweld aan te doen? Hoe kunnen de principes van de restauratie ethiek richting geven aan nieuwe conserveringsstrategieën voor dit werk? Hoe zal de huidige uitvoering, die in samenwerking met de kunstenaar tot stand is gekomen, zich moeten verhouden tot een mogelijk toekomstige uitvoering wanneer de nu bijna 80-jarige kunstenaar er straks niet meer is? Op basis van dit soort vragen en de uitkomst van het onderzoek zullen nieuwe conserveringsmaatregelen ontwikkeld worden waarmee de integriteit van het kunstwerk, zowel het idee en als de materiële verschijningsvorm, zo goed mogelijk bewaard kan blijven voor toekomstige generaties.
Met dank aan de financiële bijdrage van de Van Eelen Weeber Stichting heeft het Kröller-Müller Museum de mogelijkheid gekregen om dit project tot stand te brengen en uit te voeren.
De tentoonstelling en een publieksfilm zijn gemaakt in het kader van het project PRACTICs of Contemporary Art: the Future (2009-2011) met steun van de Europese Unie vanuit het Culture Programme, met als doel de dilemma's van het vakgebied van conservering en restauratie van hedendaagse kunst bij een breder publiek onder de aandacht te brengen.
Foto boven: restaurator Evelyne Snijders conserveert de 1:10 maquette van het Tentenproject van Cornelius Rogge (foto: Sanneke Stigter/KMM)
Foto midden: Cornelius Rogge, Tentenproject (1975) in de tuin van het Kröller-Müller Museum (foto: Walter Herfst)
Projectcoördinatie: Evelyne Snijders - Sanneke Stigter
Looptijd: aug 1, 2010 - jul 31, 2011