Dokter Ted: De ziekte van Parkinson
Dokter Ted: Tijd voor MAX Medisch: Ziekte van Parkinson | MAX, 26 jan 2010
Dinsdag 26 januari 2010 praten we in Tijd voor MAX Medisch met onze vast huisarts Ted van Essen. Onderwerp: de ziekte van Parkinson. Trillende handen, moeilijk bewegen en een veranderende gezichtsuitdrukking. Het zijn allemaal symptomen die voor kunnen komen bij Parkinsonpatiënten.
Wat is Parkinson?
De ziekte van Parkinson is een ziekte van de hersenen, waardoor de sturing van de spieren verstoord raakt. De Engelse chirurg James Parkinson heeft die ziekte in 1817 beschreven en naar hem is het vernoemd. Zenuwcellen in bepaalde delen van de hersenen verdwijnen. In deze cellen wordt de boodschapperstof dopamine aangemaakt. Een tekort aan dopamine geeft allerlei problemen met het gebruik van de spieren.
Wat zijn de symptomen?
Trillen en beven is kenmerkend. Het begint vaak aan één kant, vaak in de hand. De beving is een soort geldtelbeweging en, hoe vervelend ook, het is niet tegenhouden. Alleen in de slaap verdwijnt is het er niet. Het trillen valt erg op en mensen zijn geneigd er iets over te zeggen. Dat is vervelend. Lastiger is het moeilijk bewegen: moeilijk op gang komen en moeilijk stoppen. Kleine pasjes maken en soms voorover gaan lopen. De spieren worden stijf, het lopen gaat schuifelend. U valt daardoor sneller.
Hoe ontstaat de specifieke gezichtsuitdrukking?
Ook de spieren in het gelaat doen minder mee, waardoor u een strak gezicht krijgt. Dit heet ook wel een maskergelaat. Later gaat ook het spreken moeilijker, wordt monotoon en zachter. Op den duur gaat het slikken achteruit en wordt schrijven moeilijker. Het wordt steeds kleiner.
Heeft Parkinson alleen lichamelijke verschijnselen?
Nee, u kunt er ook erg apathisch en lusteloos van worden of zelfs depressief. Het geheugen kan achteruit gaan, u kunt soms niet op woorden komen. Ook het slapen wordt minder goed, het dag-nachtritme verdwijnt. Sommige patiënten worden dement. Maar u kunt ook problemen met de bloeddruk krijgen of met het plassen. Soms ook speekselvloed of erg transpireren.
Hoe wordt Parkinson geconstateerd?
Er is geen specifieke test voor. U maakt het op uit die typische verschijnselen zoals hier boven genoemd. Gedacht wordt wel dat het verlies van zenuwcellen al een paar jaar bezig is, voordat u verschijnselen krijgt.
In het begin kunnen die verschijnselen weinig kenmerkend zijn: een van de armen zwaait niet mee bij het lopen, het schrift wordt kriebelig, of alleen vermoeidheid, pijnlijke spieren, traagheid. De ziekte van Parkinson kunt u eigenlijk niet bewijzen, maar er zijn een paar ziektes die erop lijken en daar kunt u wel naar zoeken. Dat wordt wel Parkinsonisme genoemd. Bepaalde vergiftigingen kunnen dat geven, DDT bijvoorbeeld of mangaan of koolmonoxide. Maar ook sommige medicijnen hebben de bijwerking dat u stijf wordt en gaat trillen. De neuroloog doet dat soort onderzoek en stelt uiteindelijk de diagnose.
Is er een manier om het te voorkomen?
Nee, het is niet bekend hoe het komt en dus ook niet hoe u het kunt voorkomen. In ongeveer 10% van de gevallen is het erfelijk. Dan ontstaat het vaak op jonge leeftijd. Maar meestal komt het zomaar tussen het 50ste en 60ste levensjaar. De ziekte kan tien tot vijftien jaar duren. Soms gaat het snel en soms heel langzaam.
Wat kunt u er tegen doen?
Er zijn diverse medicijnen die de klachten kunnen verminderen. Er bestaan dus geen medicijnen die de ziekte kunnen genezen, maar de symptomen kunnen wel worden verlicht. Het beven, het bewegen wordt beter door l-dopa te nemen. In de hersenen wordt daar dopamine van gemaakt en dat is de stof die ontbreekt. U kunt ook medicijnen nemen die de afbraak van dopamine remmen. Of die op andere plekken in de hersenen aangrijpen en de verschijnselen verlichten. Op den duur moet u steeds meer van deze medicijnen slikken en soms heel precies op tijd of zelfs met een druppelinfuus in een darmslangetje. Soms werken ze plotseling niet meer. Dat noemen we een on-off verschijnsel.
Is behandeling met stamcellen al mogelijk?
Het liefst zou u de verdwenen hersencellen willen laten terugkomen. Stamcellen zijn de oorspronkelijke cellen waaruit alle lichaamscellen ontstaan. Het idee is dat men die cellen in de hersenen aanbrengt en laat ontwikkelen tot hersencellen. Er wordt daar veel onderzoek naar gedaan. Dit is nog allemaal experimenteel. Wat wel soms gedaan wordt is het implanteren van een elektrisch draadje in de hersenen. Hierdoor worden de cellen van buiten af geprikkeld. Dat heet Deep Brain Stimulation. Dat is een ingewikkelde ingreep, maar bij heel ernstige gevallen werkt het wel.
Waarom wordt er steeds eerder in gegrepen?
Vroeger dacht men dat medicijnen slechts een bepaalde periode hielpen en dat u er beter niet te vroeg mee kon starten omdat ze anders te snel uitgewerkt zijn. Nu weten we dat u het beste uw conditie zo goed mogelijk kunt houden en die medicijnen helpen daarbij.
Maar het is ook nodig om veel te oefenen met bewegen. Dus fysiotherapeuten en bewegingstherapeuten hebben een belangrijke rol. Logopedisten om het spreken en het slikken zo goed mogelijk te houden. Revalidatieartsen om het gehele functioneren goed in de gaten te houden. Ergotherapeuten voor de aanpassingen in de thuissituatie. Er zijn ook speciale Parkinsonverpleegkundigen.
Kunt u oud worden met Parkinson?
Ja, de levensverwachting van Parkinson patiënten is nauwelijks korter dan van andere mensen. Het tast de kwaliteit van leven wel erg aan. De ziekte leidt vaak tot invaliditeit en soms zelfs tot opname in het verpleeghuis.
Zijn er bepaalde groepen mensen waar Parkinson meer bij voorkomt?
Nee, het komt bij mannen en vrouwen ongeveer even vaak voor en ook tussen landen is er weinig verschil. Elk jaar komen er zo'n 5000 patiënten bij en de schatting is dat er zo'n 50.000 patiënten in Nederland de ziekte hebben. Boven de 70 jaar krijgt 2% van de mensen het.
380 keer bekeken