Vandaag de vijfde en laatste stap op Seneca's weg naar gelukkig leven: bewonder wie durft te falen.
In juni 2008 hield J.K. Rowling, schrijfster van de wereldberoemde Harry Potter-boeken, een speech ten overstaande van een groep pas afgestudeerden aan Harvard University. Het thema dat zij koos voor deze toespraak voor een stel succesvolle overachievers, waartoe de meeste Harvard-studenten toch behoren, was mislukking. The benefits of failure.
Een klein stukje uit deze toespraak:
'Ultimately, we all have to decide for ourselves what constitutes failure. But the world is quite eager to give you a set of criteria, if you let it.
I think it fair to say that, by any conventional measure, a mere seven years after my graduation day, I had failed on an epic scale. An exceptionally short-lived marriage had imploded, and I was jobless, alone parent, and as poor as it is possible to be in modern Britain without being homeless.
I'm not going to stand here and tell you that failure is fun. So why do I talk about the benefits of failure? Simply because failure meant a stripping away of the inessential. I stopped pretending to myself that I was anything other than what I was and began to direct all my energy into finishing the only work that mattered to me. Had I really succeeded at anything else, I might never have found the determination to succeed in the one arena where I believed I truly belonged. I was set free, because my greatest fear had been realised, and I was still alive and I still had a daughter whom I adored and I had an old typewriter and a big idea. And so rock bottom became the solid foundation on which I rebuilt my life.'
'Kijk op tegen hen die iets groots ondernemen'
Mislukking als basis om op te bouwen, om uiteindelijk zelfs boven jezelf uit te stijgen? Seneca zou het roerend eens zijn geweest met Rowling. Hij geeft ons zelfs precies dezelfde boodschap mee:
'Is het dan zo vreemd dat mensen die steile bergen beklimmen de top niet bereiken? Maar als je een man bent, kijk dan op tegen hen die iets groots ondernemen, zelfs als ze daarbij in de diepte vallen. Wanneer je je doel hoog stelt en voornemens koestert die zelfs te ambitieus zijn voor wie met een reusachtige geestkracht gezegend is, getuigt het van karakter bij je pogingen niet uit te gaan van de krachten die je nu hebt, maar van de krachten die bij je oorspronkelijke aanleg horen.'*
Het leven zal het je niet altijd gemakkelijk maken, iedereen komt bergen tegen die misschien onbeklimbaar lijken. Net als Rowling benadrukt Seneca in dat verband niet alleen de voordelen van mislukking, maar ook die van verbeeldingskracht – het vermogen een voorstelling te maken van hoe het anders kan zijn:
'Ik voor mij zal me onderwerpen aan beproevingen, hoe zwaar die ook zullen zijn, en daarbij mijn lichaam sterken met geestkracht.'
'Verlang niet dat ik gelijkwaardig ben aan de besten'
Met die woorden zijn we aan het einde van wat ik voor het gemak Seneca's 'vijfstappenplan naar geluk' heb genoemd. Natuurlijk is het verre van een complete weergave van zijn gedachtegoed; hij heeft eindeloos veel meer geschreven dan ik hier heb aangehaald en met mijn stukjes doe ik zijn werk niet genoeg eer aan. De vijf 'stappen' die ik heb gedestilleerd uit zijn essays zijn echter wel van belang voor de filosofie die Seneca er op nahield.
Er is nog een kleine raad van Seneca die ik nog niet heb meegegeven. Het is een advies voor wie bij het lezen van de vijf stappen in de afgelopen dagen zuchtend en steunend in zichzelf zegt: 'dat gaat mij nooit lukken':
'Verlang (…) niet van me dat ik gelijkwaardig ben aan de besten, wel beter dan de slechten. Voor mij is het genoeg mijn gebreken dagelijks een beetje te doen afnemen en mijn dwalingen af te straffen.'
Ook in je pogingen te streven naar een gelukkig leven hoef je niet perfect te zijn. Laat die zware last varen en probeer gewoon elke dag weer je 'gebreken een beetje te doen afnemen' – anders word je nooit gelukkig.
*De fragmenten zijn afkomstig uit Seneca's dialogen, zoals vertaald door T.H. Janssen in de bundel 'Gelukkig leven'.
Lees hier meer blogposts over Seneca!