Tijdens een bijeenkomst over een herziening van het mijnbouwbeleid in de Filipijnen vlogen voor- en tegenstanders van mijnbouwactiviteiten elkaar eerder dit jaar flink in de haren. Daarbij ging het om bekende televisie- en politieke persoonlijkheden en televisiekijkers kenschetsten het daarom als een van de betere live soaps van de laatste jaren. Het was allesbehalve bedoeld als een soap. President Aquino was van plan een nieuwe uitvoeringsmaatregel af te kondigen voor de mijnbouwindustrie en de bijeenkomst was bedoeld om de betrokken partijen dichter bij elkaar te brengen en steun te verwerven voor het regeringsvoorstel. Het tegengestelde gebeurde echter en de regering kwam terug op haar voornemen om de nieuwe maatregel af te kondigen.
In de weken na het mislukte debat liet de regering weten eerst te zullen komen met nieuwe beleidsvoorstellen, die later omgezet zouden kunnen worden in een uitvoeringsmaatregel. Dat is nu alweer enkele maanden geleden, maar tot nu toe is er niets gebeurd en dus blijft alles voorlopig bij het oude.
Misstanden
Mijnbouw is een snelgroeiende industrie geworden nadat voormalig president Arroyo buitenlandse bedrijven toestemming gaf zelfstandig mijnen te ontginnen. Daarvóór kon dat alleen in joint-ventures, waarin Filipijnse bedrijven een meerderheidsbelang hadden. Momenteel zijn er ruim dertig mijnbouwbedrijven actief in de Filipijnen, die claims hebben gelegd op gebieden die ruim een miljoen hectare beslaan. Op een veelvoud daarvan is een claim aangevraagd, maar de overheid heeft de uitgifte van nieuwe vergunningen grotendeels stopgezet en honoreert claims mondjesmaat totdat een nieuw beleid is afgekondigd. Dat besluit werd genomen vanwege de vele klachten die er binnenkwamen van lokale gemeenschappen en lokale overheden in gebieden waar mijnbouwbedrijven actief zijn. Zij worden in toenemende mate gesteund door mensenrechtenorganisaties, milieuorganisaties, andere maatschappelijke organisaties en een aantal bisschoppen. De klachten gaan over landonteigening, omkoping, kappen van oorspronkelijk oerwoud, vernieling van leefgebieden van inheemse volken, vervuiling van waterwegen, bedreigingen en zelfs het vermoorden van mensen die zich verzetten tegen de activiteiten van mijnbouwbedrijven.
Eerlijk aandeel
In het concept uitvoeringsbesluit van de regering, dat voortijdig uitlekte, is vastgelegd wat de overheid verstaat onder verantwoordelijke mijnbouw en dat er strenger zal worden toegekeken op de naleving van de milieumaatregelen. Daarnaast dat lokale en landelijke overheidswetgeving beter op elkaar afgestemd moeten worden, met dien verstande dat de strengere lokale wetgeving in lijn zou worden gebracht met de minder vergaande nationale regelgeving.
Eén van de belangrijkste punten is echter dat de overheid een groter aandeel opeist van de winsten die de mijnbouwbedrijven maken. De regering Aquino is uit op een eerlijker aandeel in de lucratieve winsten die de industrie genereert. Nu betalen de mijnbouwbedrijven een accijns van twee procent over hun inkomsten. In 2011 werd voor een waarde van 120 miljard peso aan mineralen geëxporteerd, wat de overheid ruim 2 miljard peso (36 miljoen euro) opleverde, minder dan 0,2 procent van de totale belastinginkomsten van 1,2 biljoen peso. Volgens de Minister van Financiën, Cesar Purisima, is dat een schijntje in vergelijking met de omzet en blijft het ver achter bij de verwachte inkomsten uit de sector. Vooral ook gezien de gevolgen voor het milieu en de getroffen gemeenschappen, voegde hij eraan toe. De verwachtingen voor de opbrengsten zijn hoog want volgens het mijnbouwbureau van de overheid zit er voor tenminste 850 miljard dollar (35 biljoen peso) aan mineralen in de grond. De belangrijkste daarvan zijn goud, koper, nikkel, chroom, magnesium, zilver en ijzer.
Win-win situatie
In de uitvoeringsmaatregel is opgenomen dat er een nieuwe belasting zou worden ingevoerd van vijf procent op de marktwaarde van de gedolven mineralen. Dit bovenop de bestaande accijns. Volgens minister Purisima overweegt de regering echter om een systeem in te voeren waarbij de mijnbouwbedrijven en de overheid elk 50 procent van de opbrengsten van de mijnbouwbedrijven krijgen. Hij zei dat alleszins rechtvaardig te vinden, want alleen op die manier ontstaat er volgens hem een win-win situatie. Een zelfde formule wordt ook gehanteerd in het Malampaya project (nabij Palawan), waarbij diepzee gas wordt gewonnen en wordt omgezet in elektriciteit. De capaciteit van het project is 2700 megawatt, 40 procent van het verbruik in Luzon. Het is een joint-venture tussen de Filipijnse overheid en Shell Philippines Corporation. Dit ene project bracht de overheid alleen al in 2011 een bedrag van 48 miljard peso op, ruim 20 keer het bedrag uit de mijnbouw.
Alles of niets
De mijnbouwbedrijven zijn echter woedend over de voorstellen van de regering. Hun woordvoeders lieten weten dat de Filipijnen van alle landen in de Azië-Pacific regio de hoogste belastingen heffen op mijnbouw. Ze beklagen zich erover dat er behalve de twee procent accijns nog verschillende andere belastingen worden geheven en dat er allerlei kosten worden gemaakt waarmee de regering geen rekening houdt in haar nieuwe voorstellen. De industrie vindt ook dat de veiligheids- en milieueisen in de Filipijnen al erg hoog zijn. Als de kosten nog hoger worden is het niet meer de moeite waard om te investeren en dan vangt de overheid helemaal niets, zo dreigen zij. Bovendien zijn het, volgens hen, niet de grote bedrijven maar de 250 tot 300 duizend kleinschalige mijnbouwers die grote problemen veroorzaken. Zij houden geen rekening met het milieu, betalen geen belastingen en veroorzaken sociale problemen. Om te voorkomen dat de regering haar plannen doorzet is de industrie met een intensieve lobby begonnen. Lobby gericht op de politiek, de overheid, de pers en het publiek door middel van wekelijkse persconferenties en het regelmatig plaatsen van paginagrote advertenties in de grootste dagbladen.
Hun argument is dat het onmogelijk is voor de Filipijnen om te overleven zonder mijnbouw. Als het land goed omgaat met haar mineralen zal het honderdduizenden banen opleveren, zullen er meer wegen worden aangelegd en zullen gemeenschappen voorzien worden van electriciteit en stromend water. Kortom de industrie gaat ervan uit dat mijnbouw het land rijkdom zal opleveren en de armoede zal uitbannen.
Ontbost, vernield en onvruchtbaar
Kerkelijke en andere maatschappelijke organisaties hebben er echter een hele ander kijk op. Volgens bisschop Pabillo van Manilla, tevens voorzitter van het nationale actiecentrum van de nationale bisschoppenconferentie (NASSA), zorgt mijnbouw er alleen maar voor dat meer mensen nog armer worden dan ze al zijn. Hij vindt dat de overheid mijnbouw niet moet aanmoedigen omdat ze niet in staat is de gevolgen voor de gemeenschappen en het milieu in de hand te houden. De overheid faalt hopeloos in de controle op activiteiten van de mijnbouwbedrijven. Bovendien gelooft hij er niets van dat mijnbouwbedrijven naar de Filipijnen komen om de armen te helpen. "Ze komen alleen maar om winst te maken. Dat is hun enige belang. Als ze vertrekken laten ze een ontbost, vernield en onbruikbaar landschap achter. In tegenstelling tot wat de bedrijven beweren zijn mijnbouwactiviteiten er de oorzaak van dat inheemse volken en boeren van hun land worden verdreven. Bovendien zijn een aantal van hen, die zich verzetten tegen mijnbouw in hun gebied, bedreigd en vermoord door privé-legers die betaald worden door de bedrijven."
Indonesië als voorbeeld
Organisaties die zich verzetten tegen de grootschalige ongecontroleerde mijnbouw voegen hier aan toe dat zolang mijnbouw gericht is op export van de mineralen en afhankelijk is van grote buitenlandse investeringen, er weinig werkgelegenheid wordt geschapen en de gewone mensen er niet van zullen profiteren. Ze zullen vooral voor de gevolgen opdraaien. Een goed gecontroleerde en beperkte ontginning en een gedeeltelijke verwerking in de Filipijnen zelf zou het land en de bevolking veel meer opleveren, zo redeneren zij. De regering zou een voorbeeld kunnen nemen aan Indonesië, zo menen zij. Om de ontginning te beperken en de verwerking in eigen land te stimuleren, vaardigde dit land op 6 mei 2012 een verbod uit op de export van nikkel (gebruikt voor de productie van roestvrij staal) en wordt 20 procent belasting geheven op de uitvoer van andere mineralen.
Besluiteloos
De felle discussies van de laatste maanden hebben heel duidelijk gemaakt dat de stellingname van de voor- en tegenstanders van grootschalige mijnbouw zich verhard hebben en dat de regering er flink mee in haar maag zit. In plaats van het tekenen van een nieuwe uitvoeringsmaatregel in februari dit jaar, die de mijnbouw een nieuwe impuls moest geven, is het van de kant van de regering helemaal stil geworden.