Vlak voor de kerstvakantie hebben we in het Vlaams Parlement gedebatteerd over de Vlaamse begroting, waaruit het onderwijs een hap van zomaar 40 % uit neemt. Dit debat was een virtueel debat gevoerd op basis van verkeerde cijfers. Iedereen weet immers dat de cijfers van de economische groei, waarop de huidige Vlaamse begroting is gebaseerd schromelijk zijn overschat en dat bij de begrotingscontrole in februari er waarschijnlijk rond de 500 miljoen minder kan uitgegeven worden. Dus zal er moeten geknipt worden in de voorziene uitgaven. Zal onderwijs aan deze knipschaar ontsnappen? Ik hoop uiteraard dat Vlaanderen op zijn minst evenveel blijft uitgeven aan onderwijs. Het is immers al zoveel gezegd : (kwaliteitsvol) onderwijs zorgt voor de ontwikkeling van onze enige grondstof die we hebben in een competitieve wereld, nl. onze hersenen. In het onderwijs staan er echter een aantal hervormingen op stapel met een serieus kostenplaatje zoals de integratie van de hogeschoolrichtingen in de universiteiten, de capaciteitsuitbreiding van de gebouwen, de omkadering van het basis- en kleuteronderwijs, de overgangsregeling voor de hervorming van het TBS, de hervorming van het secundair onderwijs. Het is een illusie te geloven dat onderwijs in tijden van besparingen nog miljoenen meer zal krijgen bovenop het huidig bedrag (ongeveer 10 miljard €). Onderwijs zal de meerkosten van de geplande hervormingen voor het grootste deel in zijn eigen budget moeten zoeken.
Onze minister geeft op dat vlak geen blijk van een vooruitziende visie. Moest hij zelf een besparingspad op langere termijn kunnen ontwikkelen en kunnen aantonen dat onderwijs in staat is voor het grootste deel zijn eigen hervormingen te financieren, dan zou hij in de onderhandelingen veel sterker staan. Nu riskeert onderwijs plots gepakt te worden met een besparing die dan via de volkomen inefficiënte kaasschaafmethode (overal iets afpietsen) moet doorgevoerd worden.
Zijn er besparingen in het onderwijs te realiseren die de kwaliteit en de toekomst van ons onderwijs niet hypothekeren? LDD denkt van wel en durft dat, in tegenstelling tot andere partijen, ook zeggen!
Zo bleek uit een parlementaire bespreking dat ons secundair onderwijs 343 richtingen telt. De minister zelf beaamde dit en zei dat dit aantal gemakkelijk naar 100 kan. Door een drastische reductie van richtingen kan serieus bespaard worden op de 3 miljard € die we nu uitgeven voor ons secundair onderwijs. Bovendien is ongeveer 1/3 van de leerkrachten meer dan vijftig jaar oud. De besparing kan dus gerealiseerd worden via natuurlijke afvloeiingen.
Ook het kostenplaatje van ons buitengewoon onderwijs moet eens herbekeken worden. Een leerling in het buitengewoon basisonderwijs kost jaarlijks gemiddeld 14 567,62 €. Dat is 10 000 € meer dan een leerling in het gewoon basisonderwijs. Dat is niet teveel mocht dat echt nodig zijn. Maar is dit echt nodig? Zijn leerlingen met een leerstoornis niet beter af door ze te integreren in het gewoon onderwijs (inclusief onderwijs). Dat geeft ook een meerkost inzake ondersteuning in het gewoon onderwijs, maar toch geen 10 000 € per jaar per leerling! Inclusief onderwijs is trouwens een streefdoel van een VN-verdag dat door ons land werd ondertekend.
Tenslotte moet onderwijs ook durven op zoek gaan naar nieuwe inkomsten. Ons hoger onderwijs is bij de goedkoopste van Europa maar kampt met een docententekort en een niveaudaling. Mochten we de studiegelden verhogen naar het niveau van de 'Socialistische Volksrepubliek Wallonië', waar het ongeveer 800 € bedraagt, dan zou dit Vlaanderen ongeveer 34 miljoen opleveren ook wanneer we aan de toestand van de huidige beursstudenten niets wijzigen. Met dit bedrag zouden we de kwaliteit van ons hoger onderwijs behoorlijk kunnen opkrikken. Maar de minister zit vast in de verderfelijke populistische 'gratis'-ideologie van Steve Stevaert. Daardoor maakt hij van ons hoger onderwijs zoiets als De Lijn, een Dalende Lijn weliswaar.
Net voor Kerstmis heeft het Vlaams Parlement de Vlaamse begroting voor 2012 behandeld. De begroting Onderwijs beslaat ongeveer 40 % van de totale Vlaamse begroting. De totale Vlaamse begroting voor 2012 vormt evenwel een virtuele begroting, dus helaas ook die van onderwijs. Door de bijstelling van de economische groeicijfers zal er wellicht 500 miljoen Euro minder uitgegeven kunnen worden. Als we dit cijfer proportioneel nu omslaan op de begroting van onderwijs, dan komen we aan een besparing in het onderwijs van ongeveer 200 miljoen euro. Een gigantisch cijfer, ook gelet op het feit dat door het grote aandeel van wedden en lonen in het budget (ongeveer 60 %), een groot deel van deze uitgaven niet samendrukbaar zijn
Tot nu toe heeft de minister van onderwijs, Pascal Smet, het knipmes van de besparingen tamelijk goed van Onderwijs kunnen weghouden. Het aandeel van onderwijs in de totale begroting steeg zelfs lichtjes. Maar zal hij dit ook kunnen volhouden? Men kan zich toch niet inbeelden dat de 500 miljoen euro of meer, die in februari zal moeten gevonden worden exclusief op de andere 60 % van de begroting zal kunnen verhaald worden. Ook aan onderwijs zullen dus ongetwijfeld een paar ´haircuts' worden gevraagd.
Minister Smet had daarom wel kunnen anticiperen op deze wellicht onvermijdelijke besparingen door zelf een financieringspad uit te tekenen. Hierdoor houdt onderwijs zelf zijn financiële planning in handen en hoeven besparingen niet op een ondoordachte wijze doorgevoerd te worden. Indien een dergelijk financieringspad op langere termijn uitgewerkt zou geworden zijn – en men zo had kunnen aantonen dat de uitgavendrift van onderwijs in de komende vijf à tien jaar onder controle wordt gehouden – dan zou de Vlaamse regering onderwijs wellicht toelaten om op basis van zijn eigen agenda de tering naar de nering te zetten.
En zo een financieringspad op langere termijn ontwikkelen, is best mogelijk zonder de kwaliteit van ons onderwijs in gevaar te brengen. Hierbij enkele voorbeelden.
Zo blijkt dat er in ons secundair onderwijs een wildgroei aan studierichtingen bestaat, nl. 343. Er is beloofd om dit te reduceren naar 100. Welnu, daar zit al een gigantische ruimte voor besparingen wanneer blijkt dat de personeelsuitgaven voor het secundair onderwijs ongeveer 3 miljard bedragen. Bovendien is ongeveer 1/3 van de leerkrachten in het secundair onderwijs meer dan 50 jaar oud. Door een herstructurering kan het personeelsbestand in het secundair onderwijs gevoelig gereduceerd worden en dat via natuurlijke afvloeiingen.
Een tweede mogelijkheid van besparing situeert zich bij de kosten van ons buitengewoon onderwijs. Een leerling in het buitengewoon basisonderwijs kost de gemeenschap jaarlijks 14567,62 euro, terwijl een leerling in het gewoon basisonderwijs amper 4644 euro kost. Door meer werk te malen van inclusief onderwijs, waardoor er minder kinderen in het buitengewoon onderwijs zitten en meer in het regulier onderwijs kan u veel besparen. Bovendien zou men hiermee ook beter beantwoorden aan het VN-verdrag van 13 december 2006 inzake de rechten van personen met een handicap. Maar zoals we weten belandde het ontwerpdecreet leerzorg, dat meer inclusief onderwijs voorziet, op de Griekse kalenden wegens verzet van de vakbonden.
Minister Smet had ook sterker gestaan tijdens de onderhandelingen van februari indien hij de moed zou tonen om nieuwe inkomsten te zoeken. Hierbij kan inderdaad gedacht worden aan een verhoging van de studiegelden voor het hoger onderwijs. Stel dat de studiegelden verhoogd worden tot het niveau van de Franse gemeenschap waar ze 800 euro bedragen. We gebruiken dit voorbeeld omdat niet het verwijt te krijgen "verderfelijke Angelsaksische cowboytoestanden" in het leven te willen roepen. Er zijn 193 000 studenten in ons hoger onderwijs waarvan er 45000 genieten van een of andere beurs. Indien we deze studenten buiten de verhoging laten dan zou een verhoging naar het niveau van Franstalig België ons ongeveer 34 miljoen euro opbrengen. Een aardig bedrag want vele kleintjes maken een groot. Maar de minister heeft de moed niet om dit ter sprake te brengen omdat hij vast zit aan de gratis-ideologie van voormalig partijkopstuk Steve Stevaert. Hierdoor maakt hij van ons hoger onderwijs langzaam de Lijn, een dalende lijn weliswaar.
Samengevat, door deze besparingen had de minister ten eerste een bijdrage kunnen leveren aan de algemene besparing die in de Vlaamse begroting hoe dan ook zal moeten worden doorgevoerd. Bovendien had hij meer kunnen voorzien voor de blijvende schrijnende toestand van de investeringen in de gebouwen. Op een begroting van 10 miljard wordt amper 351 miljoen uitgetrokken voor investering in infrastructuur. Dat is weliswaar een 100 miljoen meer dan vorig jaar maar dat bedrag gaat al integraal naar de capaciteitsuitbreiding en draagt daarom niets bij aan een vluggere afwerking van de 2501 dossiers voor een waarde van 2,5 miljard die in Agion liggen te wachten, waarvan er 800 al meer dan 5 jaar oud zijn. De hogere opbrengsten van de studiegelden zou de minister dan weer kunnen herinvesteren in het hoger onderwijs waardoor de ratio van student-docent, die nu alsmaar slechter wordt, zou kunnen verbeteren.
De minister van onderwijs voert allerminst een pro-actief financieel beleid. Deze begroting onderwijs voor 2012 trekt de lijntjes van vorig jaar verder door met hier en daar een kleine marginale verandering. Ik vrees dan ook dat het onderwijs, bij gebrek aan pro-actief beleid, in februari onvermijdelijk het kind van de rekening zal zijn.