Lymfeklierkanker: Non-Hodgkin-lymfoom (NHL) - lymfeklieren
Lymfeklierkanker - Non-Hodgkin lymfoom (NHL) is een kanker die begint in de cellen die lymfocyten worden genoemd - de belangrijkste witte bloedcellen van het lymfestelsel. Deze cellen gaan zich abnormaal ontwikkelen en ze beginnen te woekeren. Lymfocyten maken deel uit van het immuunsysteem van het lichaam. Als gevolg van lymfeklierkanker verzwakt de afweer van het lichaam tegen virussen en bacteriën. Hierdoor kunnen gemakkelijker infecties ontstaan. Er zijn ongeveer 30 soorten NHL.
Lymfeklierkanker
Wat is non-Hodgkin lymfoom?
Een lymfoom
is een tumor in het lymfestelsel, lymfeklierkanker
genaamd. Het non-Hodgkin lymfoom (NHL) is een kanker die begint in de cellen die lymfocyten worden genoemd. Lymfocyten zijn de belangrijkste witte bloedcellen van het lymfestelsel. De ziekte ontstaat op één plaats in het lichaam, doorgaans in een lymfeklier of in het beenmerg en vervolgens breidt het zich in de loop der maanden of jaren verder uit. Lymfocyten zijn een soort witte bloedcellen en ze maken deel uit van het immuunsysteem van het lichaam. Lymfocyten bevinden zich in de lymfeknopen en andere lymfoïde weefsels. Lymfeweefsel kan onder andere worden aangetroffen in de milt, maag, longen, schildklier en in het beenmerg. Klik hier
voor een korte bespreking van het lymfevatenstelsel.
Enkele andere vormen van kanker - zoals longkanker, prostaatkanker
of dikke darm kanker
- kunnen zich uitbreiden naar de lymfeklieren
. Kanker die begint in deze organen en zich vervolgens uitzaait naar het lymfeweefsel, zijn geen lymfomen (= tumor van het lymfatisch weefsel), maar worden genoemd naar de plaats waar het begon.
Bij NHL is er sprake van een abnormale toename van cellen, waardoor de lymfocyten niet goed meer functioneren. Het gevolg hiervan is dat het lichaam een deel van zijn afweer tegen virussen en bacteriën verliest, waardoor gemakkelijker infecties kunnen ontstaan.
Twee soorten lymfomen
Afb.1: Reed-Sternberg cellen
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen twee soorten lymfomen:
- het Hodgkin-lymfoom (afgekort HL, vroeger heette het de ziekte van Hodgkin, vernoemd naar dr. Thomas Hodgkin, die deze ziekte voor het eerst beschreef); en
- het non-Hodgkin lymfoom (afgekort NHL, non betekent niet, dus alle niet-Hodgkin lymfomen).
Deze twee soorten lymfomen verschillen in hoe ze zich gedragen, verspreiden, en reageren op de behandeling. Het verschil is onder een microscoop te zien. De onderzoekers Sternberg en Reed ontdekten de reuzencellen die kenmerkend zijn voor HL (zie afbeelding 1). Bij HL treedt abnormale celgroei
op van lymfocyten en bij NHL worden de lymfeklieren groter door ongeremde deling
van de lymfocyten (zie afbeelding 2).
Afb. 2: NHL onder de microscoop
Ongeveer 85% van de kwaadaardige (= maligne) lymfomen zijn non-Hodgkin-lymfomen. Er worden heden ten dage zo'n dertig verschillende soorten non- Hodgkin-lymfomen onderscheiden, die onderling duidelijk verschillen hetgeen van invloed is op de in te zetten behandeling en wat tot uiting komt in het ziekteverloop.
De rest van dit artikel richt zich alleen op het non-Hodgkin lymfoom bij volwassenen. Voor een bespreking van HL klik hier
.
Lymfocyten
Het merendeel van de cellen in het lymfoïde weefsel zijn zogeheten lymfocyten, een bepaald type witte bloedcel. De 2 belangrijkste soorten lymfocyten zijn:
B-lymfocyten
- B-lymfocyten (B-cellen); en
- T-lymfocyten (T-cellen).
: helpen met lichaam te beschermen tegen ziektekiemen (bacteriën en virussen) door het maken van eiwitten - antistoffen.
T-lymfocyten
: er zijn verschillende soorten T-cellen, elk met een eigen specialistische taak. Zo helpen sommige T-cellen het lichaam te beschermen tegen virussen, schimmels en sommige bacteriën. T-cellen worden ook in verband gebracht met het vernietigen van sommige soorten kankercellen. Sommige soorten T-cellen spelen ook een rol in het vertragen of aanjagen van de activiteit van andere cellen die deel uitmaken van het immuunsysteem.
Lymfoom cellen
Beide typen bovengenoemde cellen kunnen zich ontwikkelen tot lymfoom cellen, doch B-cel lymfomen komen veel vaker voor dan T-cel lymfomen. De indeling van non-Hodgkin-lymfomen geschiedt dus aan de hand van het type bloedcel dat in de lymfeklier is gaan woekeren:
- B-cel non-Hodgkin-lymfomen; en
- T-cel non-Hodgkin-lymfomen.
Dit onderscheid is van belang voor de behandeling.
Ab.3: Het lymfevatenstelsel
lymfoïde weefsel treffen we in het gehele lichaam aan en daarom kunnen lymfomen bijna overal beginnen. De belangrijkste plaatsen waar lymfoïde weefsel worden aangetroffen, zijn:
- Lymfeklieren / lymfeknopen (zie afbeelding 3, druk op afbeelding voor vergroting);
- Milt: een orgaan onder het onderste deel van de ribbenkast aan de linkerkant van het lichaam. De milt maakt onder andere Lymfocyten en andere cellen die onderdeel zijn van het immuunsysteem en die helpen infecties te bestrijden.
- Thymus: de zwezerik ligt achter het bovenste deel van het borstbeen en in de voorkant van het hart. Eén van de belangrijkste organen in ons afweersysteem.
- De amandelen: gelegen aan de achterkant van de keel. Deze helpen antilichamen te maken tegen bacteriën die worden ingeademd of ingeslikt.
- Maag-darmkanaal: de maag en darmen bevatten evenals vele andere organen ook lymfoïde weefsel.
- Beenmerg: het beenmerg (het zachte binnenste gedeelte van bepaalde beenderen) maakt rode bloedcellen, bloedplaatjes en witte bloedcellen.
NHL is een zeer heterogene groep van kwaadaardige tumoren:
- het merendeel van de lymfomen ontstaan in de lymfklieren zelf, dat wordt nodaal genoemd;
- ongeveer 30 à 40% van de lymfomen ontstaat in lymfoïd weefsel buiten de lymfklieren, dat wordt extranodaal genoemd.
NHL kan overal in het lichaam optreden
Zoals hierboven aangegeven, treffen we in het hele lichaam lymfoïde weefsels aan, waardoor overal in het lichaam extranodale lymfomen kunnen voorkomen. Voorbeelden daarvan zijn:
- het maag-darmkanaal;
- de huid;
- de longen;
- de lever;
- het centralezenuwstelsel;
- de hersenen; en
- de teelballen.
Zie verder afbeelding 3 (klik erop voor vergroting).
Groeisnelheid van de kankercellen
Naast het onderscheid dat gemaakt wordt tussen de verschillende type cellen, B-lymfocyten of T-lymfocyten, is de groeisnelheid ook van belang voor het vaststellen van een behandelplan. Er wordt daarbij een onderverdeling gemaakt tussen twee soorten lymfomen:
- indolente non-Hodgkin-lymfomen; en
- agressieve non-Hodgkin-lymfomen.
Indolente lymfomen ontwikkelen zich langzaam progressief en agressieve lymfomen groeien daarentegen snel en vernietigen het weefsel en de organen in hun omgeving. Ongeveer 40% van de patiënten heeft indolente NHL en 60% heeft agressieve NHL. Het komt soms voor dat in de loop van de tijd een indolent non-Hodgkin-lymfoom overgaat in een agressieve vorm.
Hoe vaak komt NHL voor?
HL heeft een incidentie van 2-4 per 100.00 per jaar en is daarmee een relatief zeldzame ziekte. NHL komt daarentegen vaker voor en heeft een incidentie van 16-22 per 100.000 per jaar. Het treft vooral wat oudere mensen. De gemiddelde leeftijd van een patiënt ligt op 60-65 jaar. De incidentie van NHL is de laatste tientallen jaren gestegen. Enerzijds komt dit door verbeterde diagnostiek Anderzijds is die toename te verklaren door een toenemend aantal patiënten met een HIV-infectie. Zij hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van NHL.
Oorzaak en risicofactoren Non-Hodgkin-lymfoom
Wat de oorzaak is van NHL, is vooralsnog niet opgehelderd. Het is in elk geval multifactorieel. Bij sommige typen NHL lijkt het Epstein-Barr-Virus (EBV) een rol te spelen. EBV veroorzaakt de ziekte van Pfeiffer
. Een ander virus dat direct betrokken is bij NHL, is het Humaan T-cell lymfotroop virus type 1. Dit virus komt vooral in zuid Japan, het caraïbisch gebied, delen van sub-Saharisch Afrika en in Centraal- en Zuid-Amerika. Bij sommige typen NHL zijn de Helicobacter pylori
- en Borrelia infecties betrokken. Naast virusinfecties is een langdurig verminderde immuniteit door een aangeboren of verworven afweerstoornis ook een risicofactor. Een voorbeeld van een verworven defect zijn mensen die langdurig immuun-onderdrukkende geneesmiddelen voorgeschreven krijgen, zoals na een orgaantransplantatie. HIV is ook een verworven afweerstoornis.
Klachten, verschijnselen en symptomen Non-Hodgkin-lymfoom
Doordat NHL in bijna elk orgaan of weefsel kan ontstaan, zijn er allerlei uiteenlopende symptomen mogelijk. Dikwijls presenteren kwaadaardige lymfomen zich als een langzaam toenemende pijnloze lymfeklierzwelling
(adenopathie) op één of meerdere plekken in het lichaam. Vaak manifesteert de zwelling zich in de hals, boven het sleutelbeen, onder de oksel of in de liezen. Bij relatief agressieve tumoren kunnen er acuut optredende klachten zijn. Meer dan 30% van de patiënten heeft ten tijde van de diagnose ook algemene klachten, B-symptomen genoemd, zoals koorts, nachtzweten, vermoeidheid en gewichtsverlies. Bij agressieve lymfomen komen die vaker voor. De B-symptomen nader toegelicht:
- nachtzweten, kletsnat wakker worden waarbij soms wel meerdere keren per nacht het beddengoed verschoond moet worden;
- gewichtsverlies, van meer dan 10% van het oorspronkelijke gewicht in de laatste 6 maanden;
- koorts: onverklaarbare koorts gedurende meer dan 3 dagen in de afgelopen maand.
Er kunnen ook plaatselijke klachten ontstaan. Deze worden bepaald door de lokalisatie van het NHL. Bij lokalisatie in de maag, milt of de buik, kunnen er maag- of buikpijn
klachten ontstaan en bij lokalisatie in de hersenen kan er verwardheid optreden, enz.
Diagnose Non-Hodgkin-lymfoom
De diagnose non-Hodgkin-lymfoom wordt gesteld door een biopt (weefselstukje) onder de microscoop te onderzoeken en te beoordelen. Daarna moet worden vastgesteld op welke plekken in het lichaam eventueel nog meer NHL aanwezig is. Dit zogeheten stadiëringsonderzoek (zie volgende paragraaf) omvat onder andere de volgende onderdelen: het afnemen van een anamnese, lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek, borstfoto, CT-scan, beenmergonderzoek, enz. Aan de hand van alle gegevens vindt indeling plaats in een stadium.
Stadiumindeling Non-Hodgkin-lymfoom
De indeling in stadia van HL is als volgt (de zogenaamde Ann Arbor classificatie):
|stadium||omschrijving|
|I||Aantasting van één lymfekliergebied of tot één orgaan. |
|II||Aantasting van twee of meer lymfekliergebieden aan één kant van het middenrif, of beperkte aantasting van een orgaan samen met één of meer kliergebieden aan dezelfde kant van het middenrif.|
|III||Aantasting van lymfekliergebieden aan beide kanten van het middenrif, waarbij ook de milt aangetast kan zijn of een ander orgaan. |
|IV||Met uitzaaiingen naar andere organen die geen lymfeklieren bevatten. Denk hierbij aan longen, lever en beenmerg.|
Elk stadium wordt weer onderverdeeld in:
- A: zonder systematische B-symptomen (nachtzweten, gewichtsvermindering, koorts); en
- B: met ten minste één va de drie B-symptomen.
Een patiënt met een agressief NHL heeft een grote kans dat hij ten tijde van de diagnose zich in een beginstadium van de ziekte bevindt, aangezien deze vorm snel allerlei symptomen en klachten geeft. Bij een langzaam groeiende NHL zal de ziekte ten tijde van de diagnose vaak vergevorded zijn, omdat de symptomen vaak zo mild zijn en de ziekte zich sluipenderwijs ontwikkelt. Maar dit hoeft natuurlijk niet altijd op te gaan.
Behandeling en prognose Non-Hodgkin-lymfoom
Er zijn zo veel NHL-soorten en NHL-patiënten, dat er geen standaardbehandeling is. Een deel van de patiënten kan genezen worden. Welke behandeling ingezet zal worden, hangt af van vijf factoren:
- het soort NHL;
- de primaire lokalisatie, dus waar de NHL begonnen is;
- het stadium van de ziekte;
- het risicoprofiel van de patiënt, zoals leeftijd en conditie van de patiënt;
- de aanwezigheid van eventuele andere ziekten, die de behandeling kunnen bemoeilijken.(1)
De duur van de behandeling verschilt en kan variëren van een paar maanden tot wel een half jaar. Dit is afhankelijk van het type NHL, het stadium van de ziekte en het risicoprofiel van de patiënt. De behandeling bestaat in de meeste gevallen uit celdodende medicijnen in de vorm van chemotherapiekuren. De chemotherapie met antistoffen kan gevolgd worden door bestraling.
Follow-up
Een patiënt blijft na de behandeling levenslang onder controle.
Klik hier voor een artikelenreeks over kanker: tumoren (gezwellen) in de bijnieren, humaan papillomavirus en risico (genitale) kanker (HPV), anale- of anus-, blaas-, darm-. dikkedarm-, endeldarm-, lever-, lip-, maag-, mond, tong, mondholte-, penis-, prostaat-, teelbal- of zaadbal-, vagina- en vulvakanker, en tumoren van neus/neusbijholten - neuskanker.
Noot:
- Non-Hodgkin-lymfoom (NHL): http://www.hematologiegroningen.nl (voor de laatste keer geraadpleegd op 10 september 2009)
Lees verder
Reacties
Elisbeth, 09-08-2013 15:46 #9
Na zware chemo en beenmergtransplantatie bij NHL patient, met tot heden een geweldig resultaat, is een vriend weer veel alcohol gaan drinken kan dit de terugkeer van de NHL bevorderen of heeft dit geen invloed. Roken doet hij niet meer.
Nonna, 22-04-2013 01:44 #8
Kan NHL besmettelijk zijn? Dank U.
Reactie infoteur, 22-04-2013
Non-hodgkin is –net als alle andere soorten kanker– niet besmettelijk.
B. Stam, 27-04-2012 09:54 #7
In afbeelding 1 is een Reed-Sternberg cel weergegeven, maar deze cel is helemaal niet relevant bij dit artikel over Non-hodgkin-lymfoom, want deze Reed-Sternberg cellen presenteren zich alleen in Morbus-hodkin lymfoom. De cellen bij een Non-hodgkin-lymfoom zijn veel meer monotoom en kleiner.
Reactie infoteur, 28-04-2012
Van beide is nu een afbeelding te zien.
Ans, 10-02-2012 21:18 #6
Bij mijn dochter (26 jaar) is vorig jaar bij haar eierstok een cyste verwijderd ter grote van een voetbal en daarna kreeg ze te horen dat er kankercellen in cyste aanwezig waren.
Door daarna een kijkoperatie hebben ze gezegd dat er geen uitzaaiingen waren. Nu ligt ze in ziekenhuis met een buitenbaarmoederlijke zwangerschap en is er ook tevens kankercellen aangetroffen in haar hals in lymfeklier. Mijn vraag is nu betekent dit nu dat er waarschijnelijk ook meer tumoren in haar lichaam aanwezig kunnen zijn en wat zijn de opties wat ze nu verder kunnen doen?
Reactie infoteur, 11-02-2012
Deze vraag kan alleen de behandelend arts beantwoorden. Veel sterkte gewenst!
Thomas, 05-08-2011 22:39 #5
Hallo
ik ben thomas ben een jongen van 14 jaar en maak me ernstig zorgen. ik heb heel wat opgezwolle klieren in mijn lichaam vooralin in mijn hals sommige klieren zijn zelfs 3 cm groot of groter. ik had hiervoor 2 maanden geleden een bloedonderzoek en een echo laten maken van de klieren in hals. maar nu lees ik zo veel verhalen op internet van mensen die het zelfde verhaal hadden maar toen ze een biopsie deden pas ontdekt werd dat ze hl/nhl hadden. ik maak me hier egt ernstig zorgen over want mijn ouders vinden dat ik een hypochonder ben etc. kunt u mij a.u.b helpen? gr thomas
Reactie infoteur, 06-08-2011
Je zou er verstandig aan doen om je zorgen met je huisarts te bespreken.
Cor Rijnkels, 01-12-2010 09:44 #4
Hallo
Ik heb indolent NHL stadium IV, geen behandeling (wait and see) en voel me prima. Ik vraag me nu af of verblijf in rokerige ruimtes, en zogenaamd "meeroken" schadelijk is in relatie tot NHL. Ik zing in een band, verkeer daardoor regelmatig in een rokerige omgeving en maak me daar zorgen over.
Vriendelijke groet
Cor
Reactie infoteur, 04-12-2010
Hallo,
Het roken van meer dan 20 sigaretten per dag en het drinken van meer dan 4 glazen alcohol per dag kunnen beide worden geassocieerd met een slechte overleving bij patiënten met non-Hodgkin lymfoom (NHL). Deze bevindingen werden onlangs gepubliceerd in het 'International Journal of Cancer'. De bevindingen waren:
■ Compared with never-smokers, patients who smoked more than 20 cigarettes per day had a higher risk of death and lower five-year survival rates.
■ Similarly, patients who drank more than four drinks per day showed a higher probability of death when compared with patients who drank less than two drinks per day.
■ At five years 47% of the smokers had survived compared with 67% of the never-smokers.
■ When alcohol and tobacco use were combined, the light drinkers (less than two drinks per day) were found to have no greater risk of death, despite their smoking habits.
■ Patients who consumed more than four drinks per day and used tobacco had a higher risk for death.
Reference: Talamini, R., Polesel, J., Spina, M., et al. The impact of tobacco smoking and alcohol drinking on survival of patients with non Hodgkin lymphoma. International Journal of Cancer. 122 (7) 1624-1629.
Bron: http://news.cancerconnect.com/tobacco-and-alcohol-may-decrease-survival-for-non-hodgkin%E2%80%99s-lymphoma-patients/
Ad Kuijer, 23-02-2010 20:36 #3
Goedenavond,
Als men een punctie heeft afgenomen en men zegt de cellen zijn niet kwaadaardig ben je dan gevrijwaard van lymfeklierkanker, heeft men dan geen uitzaaingen.
MvG Ad Kuijer
Reactie infoteur, 02-03-2010
Hallo Ad,
Alleen bij kwaadaardige tumoren spreek men van 'kanker'.
Infiltratieve groei em metastasering zijn twee belangrijk kenmerken van kwaadaardige gezwelgroei. Infiltratief groeiende kankercellen zijn in staat zich buiten de grenzen van het weefselcompartiment waar ze zijn ontstaan, te treden. Ze raken los uit het weefselverband en via lymfebanen worden de tumorcellen versleept naar de regionale lymfeklieren. Van daaruit kan een bloedvat worden bereikt en andere organen in het lichaam bereiken. Er wordt van een metastase (uitzaaiing) gesproken indien de tumorcel in het orgaan een nieuwe tumor heeft gevormd. Dit wordt ook wel 'metastatische haard' genoemd.
Niet alle tumoren zijn kwaadaardig, er zijn ook zogenaamde goedaardige tumoren. Goedaardige tumoren kunnen problemen veroorzaken - ze kunnen steeds groter groeien de nabijgelegen organen en weefsels verdrukken. Maar ze infiltreren geen andere weefsels. Omdat ze niet kunnen binnenvallen, kunnen zij zich ook niet uitbreiden naar andere delen van het lichaam (metastaseren). Deze tumoren zijn bijna nooit levensbedreigend.
Ik hoop hiermee uw vraag voldoende te hebben beantwoord.
Zie verder: http://tartuffel.infoteur.nl/specials/kanker-gezwellen-en-tumoren.html
Mvg, Tartuffel
G. R. Gleimann, 14-12-2009 13:26 #2
Goedemiddag,
In welke ziekenhuizen word Lymfeklier/ Non-Hodgkin groot celforming B, goed behandeld.
Met vriendelijke groet G.R.Gleimann.
Reactie infoteur, 14-12-2009
Hallo G.R. Gleimann,
Ik kan u niet informeren over welk ziekenhuis deze vorm van kanker behandeld. Uw zorgverzekeraar kan u hierover informeren.
Mvg, Tartuffel
Cinderella, 09-12-2009 08:33 #1
Goeie Site
Geeft goed weer wat Lymfeklier kanker is.
Reactie infoteur, 09-12-2009
Hallo Cinderella,
Bedankt. Ik hoop dat veel mensen er wat aan hebben.
Mvg, Tartuffel