Kernen
Berg
Berg is een kerkdorp in de gemeente Valkenburg aan de Geul en tot 1982 een kern van de voormalige gemeente Berg en Terblijt.
Bezienswaardig in het dorp is de neogotische, mergelen kerk, gebouwd in 1936 naar een ontwerp van de architecten Frits Peutz en W. Sprenger. De patroonheiligen zijn Monulphus en Gondulphus. Het opvallendste element zijn de sleutelgatvormige ramen. Voor de bouw van deze parochiekerk lag in het oude gedeelte van Berg, Op de Bies, het oude kerkje dat gesloten is geweest tijdens de Franse tijd en afgebroken in 1959.
In dat oude gedeelte van Berg ligt ook ''de Schone poel'' waar vroeger een veedrinkpoel gelegen heeft. Deze is nu gedempt. Rond het tegenwoordige grasveldje staan een paar oude mergelen boerderijen. Op de Bies bevindt zich een mooi voorbeeld van vakwerkbouw. De kunstschilder Lei Molin werd geboren in Berg.
Vilt
Vilt is een gehucht in de gemeente Valkenburg aan de Geul. De bebouwing ligt bovenop de Cauberg.
Een aantal mergelen boerderijen en huizen bevinden zich aan de Rijksweg, aan de Geulgracht en aan de Sibberweg. Aan deze weg naar Sibbe staat een grote bakstenen carréboerderij met twee rondboog inrijpoorten. Van Vilt loopt naar Valkenburg, door de heuvels, een stijle holle weg, waarlangs in vroeger jaren de doden ter kerke werden gedragen, de zgn lijkweg. Vilt is vooral bekend van de Heuvelland Vierdaagse, die ieder jaar in de omgeving van dit dorp wordt gelopen. Hieraan doen de laatste jaren ruim 4000 wandelaars mee. Vilt hoort bij de parochie Berg. Op een driesprong met de Rijksweg staat een Mariakapel met een modern Madonnabeeld.
Terblijt
Terblijt is een gehucht, met ongeveer 200 inwoners, gelegen in een dal ten zuiden van Berg in de gemeente Valkenburg aan de Geul. In de 80-jarige oorlog zijn in Terblijt bijna alle huizen verwoest met als gevolg dat er in 1641 nog maar één mannelijke inwoner over was. Voor de herindeling van de gemeentes in 1982 werd het dorp altijd in een adem genoemd met Berg als Berg en Terblijt. Op diverse kruisingen in dit gehucht staan ijzeren wegkruisen en er bevinden zich een paar gesloten mergelen carréboerderijen. Aan de Muntweg staan een vakwerkhuis en een oud waterpöthuisje.
Broekhem
Broekhem is een grote wijk met een eigen kerk in de gemeente Valkenburg aan de Geul.
Tot 1940 hoorde Broekhem bij de toenmalige gemeente Houthem. De eerste schriftelijke vermelding van Broekhem dateert uit 1391.Het dorp wordt in een akte van 26 juni van dat jaar genoemd als ''Bruchem'' en ''Bruckem''. Door het gehucht stroomt de Kattenbeek.
Broekhem wordt doorsneden door de spoorlijn van Maastricht naar Heerlen en valt uiteen in twee delen, Broekhem-Noord en Broekhem-Zuid.
Broekem-Noord werd vroeger ook wel 't ''Krejjedörp'' genoemd. Hier bevinden zich ook de Bloemenbuurt, de middelbare school, het industrieterrein de Ravensberg en de Stoepert met het klooster van de zusters Franciscanessen.
In Broekhem-Zuid, aan de provinciale weg, liggen verschillende monumentale villa's uit het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw. Ten zuiden van deze doorgaansweg ligt een woonwijk uit de jaren 60 van de 20e eeuw op de plaats waar voorheen de Loeszak gelegen was. Dat zijn de drassige beemden van de Geul. Ook bevindt zich hier het attractiepark De Valkenier.
De kerk van Broekhem is gewijd aan de heilige Jozef. Zij werd gebouwd tussen1929 en 1931 en is ontworpen door de architect Alphons Boosten. Het is een mergelen driebeukige kerk. Het gebouw heeft een toren, die in de hoek tussen schip en transept staat. In het interieur van de kerk vindt men nog veel details uit de tijd van de bouw. De glas-in-loodramen zijn van Charles Eyck en Henri Jonas. Aan de driesprong met de Cremerstraat staat een houten mini-kapelletje, op de plaats van een vroegere mergelen wegkapel. Langs de Cremerstraat zijn resten gevonden van Romeinse graven.
Emmaberg
Emmaberg is een gehucht in de gemeente Valkenburg aan de Geul. Tot 1940 hoorde het gedeeltelijk bij Hulsberg.
De ongeveer 60 huizen liggen rond de Emmabergweg op de gelijknamige Emmaberg. Centraal staat een Tv-radio-zendmast. Aan de voet van de Emmaberg bevindt zich het gehucht Heek. De naam Emmaberg is officieel ingevoerd in 1982, bij het tot stand komen van de gemeente Valkenburg aan de Geul. Voorheen werd de helling Valkenburgerweg of Emmabergweg genoemd.
In vroegere tijden werd er op de berg, op de grens van Hulsberg en Valkenburg, recht gesproken. Daar waar nu de zendmast staat heette het toen en later ''Loemeleberg'' (of Lommelenberg). In de 18e eeuw zijn aan een eik of galg ter plaatse 70 bokkenrijders opgehangen. De kleren (loemele) werden op een hoop gegooid of te kijk gehangen als afschrikmiddel. In de tuin van een huis bevinden zich nog de resten van de doden en van de galg.'
Heek
Heek is een gehucht in de gemeente Valkenburg aan de Geul.
De bebouwing is gelegen aan de voet van Emmaberg, in lintbebouwing aan de grote weg naar Klimmen. Tot 1940 hoorde het bij Schin op Geul. Door het gehucht stroomt de Hekerbeek, die hier in de buurt zijn bron heeft. Ze loopt verder via het gelijknamige buurtschap Hekerbeek richting de Geul. De naam komt waarschijnlijk van een kasteelhoeve Heek, die omsloten zou zijn geweest met een heek (hek, heg of bos). In het gehucht ligt 'n aantal mergelboerderijen o.m. 't.''Boerehöfke'', een vakwerkhoeve: 't Hekerhöfke en de bakstenen carréboerderij Hekerhof.
Houthem-St. Gerlach
Houthem-St. Gerlach is een kerkdorp in de gemeente Valkenburg aan de Geul.
Bij Houthem behoren ook de kernen: Sint Gerlach en Vroenhof. Het dorp heeft een station: ''Houthem-Sint Gerlach'', aan de lijn Maastricht-Heerlen. Tot 1940 was Houthem een zelfstandige gemeente. Van 1940 tot 1982 was het onderdeel van de gemeente Valkenburg-Houthem.
De eerste schriftelijke vermelding van Houthem was in 1096. In de 12e eeuw leefde de kluizenaar Gerlachus in Houthem. Hij zou later heilig verklaard worden. Op de plaats van zijn graf werd een Norbertijnenklooster gesticht. De historie van Houthem en Sint Gerlach is sterk verbonden met de geschiedenis van dit klooster. Van een oorspronkelijk dubbelklooster veranderde het tussen 1218 en 1232 in een nonnenklooster. In 1574 werden de kloostergebouwen door de troepen van Lodewijk van Nassau in brand gestoken. Na de restauratie viel het in 1655 weer ten prooi tijdens een oorlog. Tussen 1720 en 1727 werd er een nieuwe kloosterkerk gebouwd. Sinds 1806 doet deze dienst als parochiekerk.
De oorspronkelijke kerk lag in de kern Vroenhof. Zij is gewijd aan de heilige Maarten en doet nu dienst als bidkapel van zorgcentrum Vroenhof. In 1785 werd het stift Sint Gerlach opgeheven. In de Franse tijd, werden de kloostergebouwen gebruikt als legerhospitaal door de Hollanders. Op 12 april 1797 werd het kloosterdomein verkocht aan de de familie Schoenmaeckers. In 1903 kwam het landgoed in het bezit van de adellijke familie De Selys de Fanson. Zij gebruikten de voormalige kloostergebouwen als ''château''. Na de dood van Robert baron de Selys de Fanson 1979 kwam het landgoed aan de parochie van Houthem. Vanaf 1995 werden de gebouwen gerestaureerd en omgevormd tot luxe hotel-restaurant. De kerk onderging van 2003- 2008 nog 'n grote restauratie (o.m. de plafondschilderingen van J. Schöpf).
Aan de weg ''St.Gerlach'' bevinden zich 18e eeuwse mergelen boerderijen met de status: beschermd dorpsgezicht. Hier staat ook een neogotische Mariakapel uit 1902.
De Sint-Gerlachuskerk is gebouwd in barokstijl en in de 18e eeuw gedecoreerd met fresco's door Johann Adam Schöpf. Onder het praalgraaf van de heilige Gerlachus in de kerk ligt gewijd zand voor het vee.
Bij het landgoed van Chateau St. Gerlach horen ook een pachthof en het Gerlachusputje.
In de beemden ligt het natuurgebied Ingendael. Op een driesprong staat een mergelen Gerlachuskapel uit 1870 op de plaats van een vroeger wegkruis.
Het landgoed' 'de Kluis'' of ''Chateau l'Hermitage'', is gebouwd in 1902 in Jugendstil, op de plaats waar voorheen de kluizenaar Mathias Akkermans woonde (gestorven in 1825).
Het regenboogspiraalhuis, naar een ontwerp van Hundertwasser, in de Ronald MacDonald kindervallei is een vakantiehuis voor gehandicapte kinderen en hun familie.
In de wijk 'Vroenhof ' ligt het klooster Vroenhof van de orde van de H. Jozef uit 1927 op de plek van een middeleeuwse hof. Daar zou in de 12e eeuw ook een kapel hebben gestaan, die hoorde onder de proosdijkerk van Meersen. Op deze plek kwam later de 1e parochiekerk van Houthem.
Onder de Putweg en in de beemden van de Geul, zijn in de jaren 30 van de 20e eeuw resten van een Romeinse weg (Via Belgica) opgegraven.
Geulhem
Geulhem is een gehucht in de gemeente Valkenburg aan de Geul.
Het ligt aan de rivier de Geul; de naam betekent dan ook: "heim aan de Geul". Geulhem ligt gedeeltelijk in het dal en gedeeltelijk aan de Geulhemmerberg en de Brakkeberg. Tot 1982 hoorde Geulhem bij de gemeente Berg en Terblijt. Geulhem is een toeristenplaatsje, voor een klein gehucht liggen er relatief veel hotels.
De Geulhemmergroeve is een gangenstelsel in de berg, waar vroeger mergel werd gewonnen. Bij de ingang van de groeve heeft men een mergelen beeld van een blokbreker geplaatst. In de grot is ook een kapel gemaakt.
Aan en in de Geulhemmerberg in Geulhem ligt een aantal grotwoningen. Tot het begin van de 20e eeuw zijn deze in gebruik geweest als woning voor de blokbrekers. In de jaren 70 van de 20e eeuw zijn zij gerestaureerd.
De Geulhemmermolen dateert van voor het jaar 1306, want op 27 oktober van dat jaar werd ze genoemd in een akte als eigendom van een zekere Goswijn van Berg. Het huidige gebouw, uit 1768, is in gebruik als hotel-restaurant.
Kasteel Geulzicht is een neogotisch huis uit het einde van de 19e eeuw, ontworpen door architect Henri Reek uit Maastricht. Het is gebouwd in mergel en bevindt zich aan de Brakkeberg. Sinds 1937 is er een hotel in gevestigd.
Strabeek
Strabeek is een gehucht in de gemeente Valkenburg aan de Geul en landelijk bekend als etappeplaats van het Pieterpad. Het gehucht is genoemd naar het geslacht Strabach, dat hier een huis had liggen. In Strabeek stroomt de Strabeek, die in de Ravenbos haar bronnen heeft. Over het Strabekerdal loopt een hoge brug vanwege de autoweg A79. De weg Strabeek stamt uit de Romeinse tijd (Via Belgica). Aan de voet van de ''Klevertberg'' (Beekstraat) zijn 2 Romeinse graven gevonden. In het Ravensbos, hebben ze resten van Romeinse villa's opgegraven.
Oud-Valkenburg
Oud-Valkenburg is een kerkdorp in de gemeente Valkenburg aan de Geul.
Tot 1940 was het dorp een zelfstandige gemeente. De oorsprong van Valkenberg ligt waarschijnlijk in Oud-Valkenburg. De eerste geschreven vermelding van Valkenburg is een oorkonde van 15 februari 1041 met de naam ''Falchenberch'' erop. Men meent dat daarmee niet het Geulstadje, maar het dorpje Oud-Valkenburg bedoeld werd. In de akte wordt Falchenberg door de Duitse keizer Hendrik III geschonken aan zijn nicht Ermingardis. Een halve eeuw later trouwt een zekere Oda van Valkenburg met Gosewijn van Heinsberg. Die familie komt uit het Duitse Rurdal. Ze heeft in 1096 al een stuk grond in eigendom ten westen van Valkenburg. Waarschijnlijk kort na het huwelijk verschijnt de burcht op de Heunsberg in Valkenburg als versterking tegen o.a. de rijke abdij van Meersen.
De kerk van Oud-Valkenburg is gewijd aan Johannes d'n Doper en dateert gedeeltelijk uit de 11e eeuw. In het mergelen gebouw staat een barok altaar uit de 18e eeuw. De moderne kruisweg is gemaakt door het echtpaar Mathieu Vroemen en Riet Jager. Sinds 1959 is de kerk een bedevaartsoord voor de heilige Rita van Cascia, de patrones van onmogelijke en hopeloze zaken. In de zuidelijke zijbeuk staat een beeld van haar en een reliekhouder met een relikwie van Rita. Op het kerkhof staat de eveneens in mergel gebouwde pastorie en een kapel met een kruis uit de 19e eeuw.
In Oud-Valkeberg liggen twee kastelen, Kasteel Genhoes en kasteel Schaloen.
Genhoes is het stamkasteel van de heren van Valkenburg. Het kasteel en de bijbehorende hoeve werden gebouwd in de 17e en 18e eeuw. Het versterkte huis (Genhoes) is ontstaan uit een, in de 11e of 12e eeuw gebouwde woontoren.
Schaloen werd gebouwd in 1656 en is in de 19e eeuw ingrijpend gerenoveerd door architect Pierre Cuypers.
Bij Schaloen hoort ook een hoeve. Verder bevindt er zich ook een watermolen op de Geul (Sjloensmeule) en de kasteeltuin Oud-Valkenburg (de vreugere heemtuin) met planten die typisch zijn voor de flora van Zuid-Limburg. Op de Schaesberg staat een kluis met kapel, die in de 17e eeuw is opgericht door de heer van Schaloen op de plaats van een boswachterswoning. Tegenover de oprijlaan loopt een landweg richting de St. Jansbos en Sibbe. Op een splitsing van veldwegen staat de mergelen St. Jansboskapel.
Aan de Geul staat een oude calvariegroep met aan weerszijden van het kruis een kapelletje; een met een Mariabeeld en het andere met Johannes.
Schin op Geul
Schin op Geul is een kerkdorp in de gemeente Valkenburg aan de Geul.
Tot 1940 was Schin een zelfstandige gemeente. Schin op Geul werd al genoemd in de jaren 847 en 968 in een schenkingsakte voor de abdij van St. Remigius in Reims en haar proosdij in Meersen. Schin op Geul zou daarmee het oudste genoemde stukje van de gemeente Valkenburg aan de Geul zijn.
De parochiekerk is gewijd aan de heilige Mauritius. Het oudste gedeelte is gebouwd in romaanse stijl. In 1926 werd door architect Hubert van Groenendael een nieuw groot middenschip met twee zijbeuken, een nieuw priesterkoor en een sacristie bijgebouwd. Sinds 1859 is de kerk een bedevaartsoord van de heilige Cornelius, omdat hier de relieken van hem worden bewaard. De heilige wordt vereerd als patroon van zenuwziektes. Van hem staat een gepolychromeerd beeld in de kerk.
Bij de parochie van Schin hoort ook de Kluis op de Schaesberg. Op de laatste zondag van juni vindt de Schaesbergergank plaats. De pastoor van Schin draagt dan een Heilige Mis op in de kluiskapel.
Schin op Geul ligt aan de spoorlijn Maastricht-Heerlen (1853) en heeft een eigen station. Het station is ook een halteplaats van het miljoenenlijntje naar Kerkrade. Het traject heeft deze naam gekregen omdat in 1911 het een miljoen gulden per kilometer kostte om de lijn aan te leggen. Sinds april 1995 rijdt er weer een stoomtrein op het traject. De stoomtrein wordt beheerd door de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij. (ZLSM).
De buurtschappen van Schin op Geul zijn: Strucht, Engwegen, Keutenberg, Schoonbron en Walem.
Strucht
Strucht is een gehucht in de gemeente Valkenburg aan de Geul.
De bebouwing ligt aan de provinciale weg tussen Oud-Valkenburg en Schoonbron. In 1383 werd Strucht verheven tot een eigen heerlijkheid (tot 1795). Onder Napoleon kwam het dorp bij het kanton Valkenburg, maar vanaf 1800 werd het een zelfstandige gemeente. Op 1 januari 1878 hoorde het bij de gemeente Schin op Geul, die in 1982 opging in de gemeente Valkenburg aan de Geul.
Bezienswaardig is een aantal oude boerderijen gebouwd van mergel of gecombineerd mergel-baksteen gelegen aan de grote weg.
Tussen Strucht en het dorp Scheulder bevindt zich het landschapsparknatuurreservaat ' het Gerendal' waarin een orchideeëntuin gelegen is. Midden in dit gebied staat een waterputhuisje, de Schaapsput.
Aan het einde van de Grachtstraat ligt de Sousberg.
Engwegen en Keutenberg zijn buurtschappen van Schin-op-Geul in de gemeente Valkenburg aan de Geul.
Om het gehucht Keutenberg te bereiken, moet men een helling beklimmen van 22% vanuit Engwegen. Tot 1981 hoorden Keutenberg en Engwegen bij de gemeente Wijlre. Tussen de huizen bevinden zich enkele vakwerkhuizen en wegkruisen Een wegkruis heeft aan weerszijden van het kruisbeeld ambachtgereedschap: een ladder, een mes en een nijptang. In vroegere tijden haalde men het drinkwater in de ''Gronzeleput'', een bron aan de voet van de berg, waarvan het water in de Geul stroomt.
De Keutenberg is bekend vanwege de wielerwedstrijden zoals de Amstel Goldrace en de Europese en Wereldkampioenschappen. In de helling bevindt zich de groeve Keutenberg, alwaar de Romeinen al mergelkalk haaleden om daarmee het land te bemesten. De gebrande kalk werd gebruikt om te metselen en te pleisteren..
Walem
Walem is een gehucht, met ca 200 inwoners, in de gemeente Valkenburg aan de Geul.
Een klein gedeelte ligt in de gemeente Voerendaal. Het suffix 'em' in de naam betekent (Middeleeuwse) nederzetting. In archieven wordt Walem in de 13e eeuw genoemd. Walem bestaat uit 2 woongedeelten: een gedeelte met een aantal (mergelen) boerderijen en huizen, o.a. de hoeve Walem uit 1626, aan de Steenstraat en een gedeelte aan de Walemerweg richting Schin-op-Geul. Op een kruising van genoemde weg staat een witgekalkte mergelen Mariakapel uit 1828.
Aan de Walemerweg, in de helling, bevindt zich een eeuwenoude waterput, in een puthuisje, die tot 1920 door de inwoners in gebruik is geweest (restauratie in 1973). In een bosje aan de Goudsberg aan de Steenstraat zijn de resten van een Romeinse wachttoren opgegraven. De weg zou een stuk van de Romeinse heerbaan (Via Belgica) zijn geweest.
In het bos van de Schaesberg hebben in de 17e en 18e eeuw kluizenaars gewoond in een mergelen kluis. Bij het gebouwtje hoort ook een kapel. Op de laatste zondag van juni wordt sinds de 18e eeuw het feest gevierd van de heilige kluizenaar Leonardus. Dat begint met een Heilige mis en daarna is er kermis. De voettocht op die dag erheen wordt Sjaasbergergank genoemd.
Schoonbron
Schoonbron is een gehucht aan de grote weg tussen Strucht en Wijlre in de gemeente Valkenburg aan de Geul. De naam zou teruggaan naar de zuivere bronnen, die hier uit de grond borrelen, door de beemden, richting Geul. De Scheumerbeek stroomt in de buurt. Een deel van de buurtschap hoorde tot 1982 tot de gemeente Wijlre. Centraal, op een driesprong, tussen een aantal oude boerderijen, waarvan een in vakwerk, staat een Mariakapel uit 1945 gebouwd van Kundersteen. Ze is gebouwd uit dankbaarheid voor het goed doorkomen van de 2e wereldoorlog. In 1588 is al sprake van een "hof van Schoonborn''.
Sibbe
Sibbe is een kerkdorp in de gemeente Valkenburg aan de Geul.
Bij Sibbe horen vanouds de buurtschappen IJzeren en Heerstraat. De bebouwing is gelegen op het plateau. Sibbe heeft eeuwenlang bij de gemeente en parochie Oud-Valkenburg gehoord. In Sibbe stond toen ook het gemeentehuis op de plek waar nu ieder jaar met kermis de St. Rosaden geplant wordt.
De mergelen kerk van Sibbe, gewijd aan de heilige Rosa van Lima, is gebouwd in 1866. Toen werd er een kerktoren aan een kapel gebouwd en in 1927 volgde een uitbreiding. Tot 1948 was de kerk een rectoraatskerk, daarna werd Sibbe een zelfstandige parochie. In Sibbe bevinden zich mergelgroeves.
Richting Vilt ligt het Sibberhuisje (of Villartshof), een gesloten herenhoeve uit de 16e eeuw. Het gebouw heeft speklagen en een hoektoren en is opgetrokken in Maaslandse Renaissancestijl. In de loop van de tijd is het Sibberhuisje bewoond door verschillende adellijke families.
IJzeren
IJzeren is een gehucht ten zuidoosten van Sibbe aan de weg naar Scheulder.
IJzeren hoorde vroeger gedeeltelijk tot de gemeente Oud-Valkenburg en gedeeltelijk tot de gemeente Wijlre.
In het dorpje staat een aantal mergelen en vakwerkboerderijen. Een mergelen carréhoeve heeft een klokgevel. Twee oude waterputhuisjes en een waterput zijn bewaard gebleven. Op een driesprong staat een Maria uit Lourdeskapel uit 1955. Op veel kruisingen staan of hangen wegkruisen.
Heerstraat bevindt zich vlakbij IJzeren De naam wijst naar de straat van de heer, in vroegere tijden heerbaan genoemd, een belangrijke verbindingsweg. In de buurt zouden Romeinse urnen zijn gevonden. De nederzetting wordt doorsneden door holle wegen. Op de splitsingen staan wegkruisen.
Valkenburg
Valkenburg is een stadje in het dal van de Geul in de gemeente Valkenburg a/d Geul.
Sinds 1353 heeft het plaatsje stadsrechten. Bij de kern Valkenburg horen ook de wijken: de Hekerbeek, (woonwijk) in het noorden Neerhem en Oost in het oosten De Plenkert in het westen Buiten de Poort in het noorden van de plaats.
In 1041 staat een schenkingsakte van keizer Hendrik III de naam Falchenberg voor het eerst genoemd.
Gozewijn I wordt in 1100 de 1e heer van Valkenburg. Het kasteel Valkenburg, dat heel markant op een centraal gelegen heuveltop ligt (de Heunsberg), zal in de loop van de tijd het doelwit zijn van aanvallen door Hollandse, Spaanse en Franse troepen. In 1762 wordt het definitief opgeblazen en zal nooit meer herbouwd worden.
Van de eertijds middeleeuwse vesting staan tegenwoordig alleen nog de kasteelruïne, een gedeelte van de stadsmuur, een ronde toren, 1 verdedigingstoren (den Halder) en 2 van de 6 toegangspoorten de Berkelpoort en de Grendelpoort.
Tegenover kasteel Den Halder staat de middeleeuwse kerk van St. Nicolaas en Barbara, gebouwd in gotische stijl. In 1904 werd het gebouw vergroot door architect Pierre Cuypers. Binnen is een aantal kunstvoorwerpen te zien: een altaarkruis met crucifix uit de 15e eeuw, een marianum met een laatgotisch Mariabeeld en een Madonnabeeldje van Jan van Steffeswert uit de 16e eeuw. Tegenover de kerk staat een klein Mariakapelletje. Rond 1960 ontstond in Valkenburg een 2e parochie met een eigen nieuwe kerk, gewijd aan Onze Lieve Vrouw van altijddurende bijstand. Het ontwerp is van architect Theo Boosten. In een protestants kerkje uit 1891 in de Plenkert is tegenwoordig een restaurant gevestigd. De begraafplaats bevindt zich op terrassen in de helling van de Cauberg. Aan St. Pieter ligt een voormalige 19e eeuwse neogotische kapel, die nu dienst doet als hervormde kerk.
In 1938, 1948, 1979 en 1998 vonden de Wereldkampioenschappen Wielrennen plaats op de Cauberg. In 1992 en in 2006 was de Cauberg aankomstplaats van een etappe van Tour de France. De Europese kampioenschappen werden hier in juli 2006 georganiseerd. De finish van de Amstel Gold Race, een jaarlijks terugkomende wielerklassieker, die gebruik maakt van de hellingen in de gemeente, was hier in 2003, 2004 en 2005. Het hellingspercentage van de Cauberg bedraagt 12%. Naast de Cauberg zijn de Geulhemmerberg met 11%; de Barakkeberg met 14 % en de Keutenberg met 22% beruchte beklimmingen.
Bezienswaardig in Valkenburg zijn o.m. * Het mergelen station uit 1853. * Kasteel Oost (mergel) aan de Geul (1587). * De Valkenier, een attractiepark voor kinderen. * Sprookjesbos aan de Neerhem * De Wilhelminatoren, mergelen uitzichttoren uit 1906 * De ruïne van kasteel Valkenburg en de vesting Valkenburg met nog een gedeelte van de stadsmuren met de ''Berkelpoort'' en de ''Grendelpoort'' * Twee watermolens (mergel) aan de molentak van de Geul: de molen aan de St. Pieterstraat en de Franse molen in de Lindelaan. * Museum ''Het Land van Valkenburg'' (Streekmuseum) in het voormalig raadhuis en postkantoor, gebouwd in 1901 in Art-Nouveau. * Twee mergelgrotten of groeves: de ''Gemeentegrot'' aan de Cauberg en ''Fluwelengrot'' aan de Daelhemmerweg. * De Steenkolenmijn aan de Daelhemmerweg is een replica van een echte kolenmijn, zoals er in Zuid-Limburg tot 1968 vele geëxploiteerd werden. * De Romeinse catacomben, kopie (uit 1913) van de catacomben in Rome in de mergelgrotten in de Plenkert. * Het Holland Casino op de Cauberg. * Thermae 2000, thermaal bad op de Cauberg, uit 2000. * Kabelbaan en rodelbaan aan de Neerhem. * Rotspark en Openluchttheater in de Plenkert. * Lourdesgrot, replica van de grot in Lourdes gebouwd in 1927. Er is gebruik gemaakt van de mergelwand van de Gemeentegrot aan de Cauberg. De uitvoering is op dezelfde schaal als de echte grot in Lourdes.
Jaarlijkse en traditionele evenementen zijn: De Processie en de kermis op de 1e zondag van juli. Op 30 april wordt de Mei-den geplant op het Grendelplein, door de jónkheid en van half november tot half december vinden er in de Gemeentegrot en in de Fluwelengrot kerstmarkten plaats.
(Teksten: Els Diederen en Mybeth Lahey 2008 ©)