Μια από τις βασικές καινοτομίες της Συνθήκης του Αμστερνταμ συνίσταται ακριβώς στο ότι αναφέρεται ρητώς στις θεμελιώδεις αρχές που αποτελούν την κοινή κληρονομιά των κρατών μελών, συν το ότι καθιερώνει έναν μηχανισμό ελέγχου της τήρησής τους και αντίδρασης σε περίπτωση παραβίασης οιασδήποτε εκ των παραπάνω αρχών.