fr-S f ?l*£'
HORACE W. CARPENTIER.
3ÉaÉL&ÉÉi&lfc£££ i
,.i.. ^m;
ESPAÑOL - BIS A Y A
M. R. P. Fr. Antonio Sánchez de la Rosa,
R. P. Fr. Antonio Valeriano Alcázar.
^JTERCER^DICIÓN^^
<a¿-
J¿@
Es propiedad de la Provincia de San Gregorio Magno, de Religiosos Franciscanos en las Islas Filipinas.
m ,¿
A modo de prologó ; ^ ' OF s ^f / / d
Para saber apreciar la utilidad de una obra cualquiera, preciso es cono-
cer á fondo las ventajas y beneficios que puede reportar á la sociedad para
la que se escribe. Bajo esta consideración, no dudamos afirmar que los Dic-
cionarios Español-Bisaya y Bisaya- Español, escritos y publicados por
el M. R. P. Fr, Antonio Sánchez de la Rosa, franciscano, hijo de la Provincia
de San Gregorio Magno de Filipinas, son obras de utilidad incalculable, de
ventajas indiscutibles, é inmensos beneficios. No es nuestro ánimo dar mérito á
quien no lo tiene, ni rendir culto de admiración á cualquier escritor, nada más
que porque escribe; al elogiar dichos Diccionarios, creemos rendir culto á la
verdad, pues quien bien considere la constancia, los trabajos, los desvelos
y, sobre todo, el amor del referido Padre á la literatura bisaya, no podrá
menos de convenir con nosotros en que tal constancia, trabajos, etc., hacen
al Autor acreedor á la eterna gratitud, no sólo de las provincias de Samar
y Leyte, sino de todo filipino, amante del bien general de su país. Porque
no se trata de una obra cualquiera, de un libro ex libris, de los muchos que
corren en la república literaria como ejemplares heterogéneos, á los que
muy bien se les puede aplicar aquello de e pluribus unum; se trata nada me-
nos que de una creación, si así puede decirse, pues sabido es que los Dic-
cionarios Español-Bisaya y Bisaya-Español, únicos en su género, son
obras exclusivamente propias del virtuoso é infatigable escritor bisaya, P. Sán-
chez. El mismo, con una sencillez propia de las almas grandes, que su gran-
deza ignoran, nos lo dice sin faltar á la humildad que le caracterizaba, antes
al contrario, con tales palabras se expresa, que revelan muy bien el bajo con-
cepto que tenía formado de su obra. Dice así: "Querido lector: el presente Com- >
pendió Bisaya-Español es producto de mi estudio, desvelos y constancia.
El modo de que me he valido para formar el presente Compendio, es el si-
guiente: Cuando yo oía algún término bisaya, lo apuntaba, con la traducción al
castellano, que, según mi parecer, tenía, informándome después y tomando datos
al efecto, y de esta manera formé varios apuntes ó borrones. Ahora, si yo no he
sabido dar á cada término su verdadera y genuina significación, mía es la culpa."
<¡Se quiere mayor modestia en un escritor, que compuso sus obras después de
treinta años de permanencia continua en las provincias de Samar y Leyte? Con
verdad puede decir á continuación: "mas estoy bastante seguro que todos los
términos que se hallan en esta obrita, los usa el bisaya....." (i)
No obstante el mérito indiscutible 'de tales obras, nos ha parecido conve-
niente, por lo que respecta al Diccionario Español-Bisaya, suprimir en la pre-
sente edición ciertas palabras que sólo se usan en ciertas regiones ó provincias
de Castilla, como también las anticuadas, porque, creemos, que tales palabras,
no sólo son innecesarias, sino que se prestarían á engendrar confusión, y hasta se-
rían ininteligibles, á veces, á los filipinos que se propusieran aprender el hermoso
idioma de Cervantes, valiéndose de este Diccionario. En cambio, hemos aumen-
tado otras usuales y generales en la literatura castellana, procurando traducirlas
al bisaya del mejor modo posible. Si hemos acertado ó no, juzgúelo el lector, á
quien podemos asegurar que si la intención bastara por sí sola, nuestro trabajo
sería el más perfecto y acabado, debido á la que nos ha llevado á corregir y au-
mentar los Diccionarios del M. R. P. Fr. Antonio Sánchez de la Rosa.
EL CORRECTOR.
(f) Al Lector. Diccionario Bisaya-Español. Edic. del 1895.
EXF£$CÁQÍ$M pE LAS PRINCIPALES ABREVIATURAS
adg. . . . . .
adv .....
adv. de af\r.
Adverbio de afirma-
adv. de neg. c. L t. Advertir de nega-
ción, cantidad, lu-
gar, tiempo.
art. . . Artículo.
Art. y Ofi. . . . Artes y Oficios.
Cir Cirugía.
Com. ó com. . . . Comercio ó comer-
f.ófem Femenino.
fig Figura.
genit. Genitivo.
Geag. ....... Geografía.
Geom Geometría.
Gram. Gramática.
Hist. . .
indet. . .
interj. . .
loe. . . .
mod. adv. óadv.m.
Mus. . .
pat. . . .
poes. . .
pTQnom.
r. recip.
Teol. . .
térm. . .
Local ó locución.
Modo adverbial ó
Numeral ordinal.
Regular, recíproco.
vid. ó Vid* Véase.
...l il i l í .HJIJJUPil' l .^ ' j,,
HI8PANO-BISAYA
DE LAS PROVINCIAS DE SAMAR Y LEYTE,
A. Primera letra del abecedario castella-
no, y de las vocales. Siyapa nga letra san
abecedario nga quinatsila, ug san mga si-
nisiring nga mga vocal.
A. prep. Sa, san. Denota el cumplimien-
to de la acción del verbo, y esto, ya pre-
ceda á nombres, ya á otros verbos en
infinitivo. Naasoy san nasusugo san verbo
ug ini, bisan cún magoona siya sa mga
nombre, cún sa iba nga mga verbo sa
infinitivo, v. g. Respeta á los ancianos.
Pagtahud ca sa mga tigurang. Me enseñó
á leer. Guintutduan acó niya sa pagbasa. -
Indica la dirección que lleva ó el término
á que se encamina alguna persona ó cosa.
Naasoy san tadong cún ngain an tinatadong
san tauo cún iba pa, v. g. Voy á Roma.
Macadto acó sa Roma. Voy á palacio.
Macadto acó sa palacio. Llevo esto á tu
padre. Guindadara co ini sa imo amay. -
Determina el lugar ó tiempo en que suce-
de alguna cosa. Naasoy san lugar cún
tiempo bá nga igtututuman sin ano man.
Le cogieron á la puerta. Hindac-pan
siya sa puerta. Firmaré á la noche. Pipir-
mahan co onina san gab-i. - Determina así
mismo la situación de personas ó cosas.
Naasoy man san hinmumutangan san tauo
cun iba pá. A la derecha del rey. Sa too
san hadi. A oriente, á occidente. Dapit sa
casirangan, sa calondan. - Nota: la prepo-
sición á se suple asimismo en el dialecto
bisaya con las partículas que respectiva-
mente entren en la formación de los ver-
bos; y en los numerales con la partícula
tag antepuesta, á la que se antepone algu-
nas veces sa ó sin. Nangangabayo sira. Van
á caballo. Nagabactas sira. Van á pié. Ti-
nagan cami sin tag caruhaan capisos. Nos
dieron á veinte pesos.
Abab. m. Bariga nga moros sa mga
pagsacay.
Ababa. /. Banua nga amapola.
Ababol, m. Banua nga amapola.
Abacá. ;//. Abacá. - Caabac-han - Aba-
cá tejido. Garas, guiñaras, cubal; balong. -
Abacá fino. - Nahot - Abacá dispuesto ya
para tejer. Dogoton. - Abacá, ó sea fruta
del abacá. Agotay. - Abacá muy blanco.
Samoro. - Grueso y recio. Biquil.
Abacería. / Tendahan. - Tianggui, tiang-
Abacero, ra. m. y- f. Paratienda, pa-
rabaligtiia sin suca, lana, isda, ug iba pá.
Abacial, adj. An tungud ó cañan abad
nga ponoan. - m. An tungud ó cañan san
pageaabad.
Abad. m. Ponoan san mga monjes.
Abadejo, nu Isda nga abadejo. Tansi nga
Abadengo, ga. adj. An tungud ó cañan
pagea-abad. - m. An tungud ó cañan
abad, an manggad, an mga tuna, etc.
Abadernar, á Mar. Pagpacarig-on ó
Abadesa. /. Ponoan nga babaye sa mga
Abadía. /. Pageaabad, pageaponoan. -
Singbahan, balay san abad. - Mga tuna,
Manggad san abad.
Abadiato. ' m. Pageaabad.
Ab Aeterno. loe. avd. ¿ai. Tican sa ca-
guihaponan. - Tican sa cadugayan cún sa
dugay ná nga tiempo, ticang san tinicangan
nga uaray tinicangan.
Abajadero, m. Baquilid.
,;,.AB
Abajaría cabeza: Tbhgbtí,' dongo tamod,
docó. Hacer reverencia. Pagdoco.
Abajar los pantalones, etc. Lusdac,
paghubo sin sarual.
Abajarse, Humillarse. Caob, pag obo,
pagpaobos.
Abajarse, Inclinarse. Yocbó, caób.
Abajeña, flo. adj. Tauo nga taga baybay.
Abajo, avd. 1. Sa obús. - Sa ilarum. - Sa
sirong, sa ingud.
Abalado da. adj. Lagtuc; bucagan.
Abalanzar, a. Patimbang.
Abalanzar, a. Pagticuang. - r. Curahao;
curamag; curamhag; dagpa; damhag; dam-
lag; daphag; dasmag; sarapoc; damag.
Abalanzarse el perro, pagondoc.
Abalar, a Pagcayabcayab.
Abalear, a Pagháha, pagpacpac, pagpalid
Abaleo, m. Pagháha, pagcaháha.
Abalienar. a. Omaya, paomaya.
Abalorio, m. Baga cuentas; totohogon:
dao liso nga salamin.
Aballestar, a. Mar. Pagbotong; pagtisar;
paghogot.
Abandalisar. a. Pagpaalsa sa mga tauo. -
r. Pagalsa, rimoc.
Abanderado, m. Paradara sin bandera.
Abanderamiento, m. Pagcarauat sin
Abanderar, a. Pagcarauat sin bandera. -
Pasacop sa bandera sin lain nga guinha-
Abanderizador, ra. adj. Macarimoc, ma-
casamoc.
Abanderizar, a. Pacarimoc, pacasamoc.
Abandonamiento, m. Pagbaya; pagca-
Abandonar, a. Pagbaya. - r. ji. Pagraut
sin pamataasan.
Abandonar las aves á sus pollos. Ta-
Abandonar al compañero. Tarocso.
Abandonar el caracol su concha. Ho-
lua, huralua.
Abandono, m. Pagbaya; pagcabaya.
Abanicar, a. Pagpaypay; pagpahpah;
pagcuyab; pagapayud.
Abanicazo. m. Pagdabal sin paypay; pag-
dabal sin pahpah.
Abanico., m. Payp'iy; pahpah, cuyab, apa-
Abaniqueo, m. Pagpaypay sin ag sub; pa-
maypay.
Abaniquero, ra. m. y /. Parahimo sin mga
paypay. - Parabaliguia sin mga paypay.
Abanto, adj. Todo ngamailao.
Abanto, m. Tamsi nga masugad sin banug.
Abaratar, a. Pagiban, pagtoros san bale.
Abarca. /. Sapin nga anit nga uaray pá
gamusa.
Abarcado, da. adj. An may sapin nga
anit nga uaray pá gamusa.
Abarcador, ra. adj. Mangongonmol. -
Mangan gac us.
Abarcadura. / Cacomol, pagcacomol.
Abarcamiento, m. Cacomol, pagcacomol.
Abarcar, a. Pagcomol; paggamal - fig.
Sarangapan. - fig. Pagacos; paghorot; ca-
ba. - Mont. Pag libut. - fig. Pag loob. -
Quien mucho abarca, poco- aprieta, ref.
An buot magidadamo, nauauarayan lugud.
Abarcar el cuerpo, v. Cop cop.
Abarcar mucho, v. pag acop. acop.
A barcia. Med. daco gud nga gutum.
Abarcón, m. Baca baclao nga puthao
nga gamit sa mga coche.
Abarloar, a. Mar. Pagpaharani; pagdooc
cun dao sacayán.
Abarquillado, da. adj. Liniliquid.
Abarquillamiento, m, Pagliquid.
Abarquillar, a. Pagliquid.
Abarracarse, r. Pagsolod, pagsirong sa
mga payag.
Abarraganamiento, m. Pagcamansebado.
Abarraganarse, r. Pagmansebado
Abarramiento, m. Pagbatac sin macosog.
Abarrancadero, m. Calagayan, (cala-
guian), lubugan, halbo, cahalboan; calo-
yonloyonan.- - fig. Caolangan, cacurian, ca-
taragman.
Abarrancar, a. Paghimo sin mga cahal-
boan. - Holog sin caholboan. - Pagpalagay
san tuna. - Mar. Pagbara, pagsanglad an
sacayán sa hanang ctin sa baras bá.
Abarrar, a. Pag batac ngá macosog.
Abarrisco, avd. m. Tigda, sin tigda.
Abarrotar, a. Pagpadlong, pagpacarig-on
sin mga barrote. - Mar. Pagsiol. - Pagsi-
go. - Pagsangal . - Pagbangil .
Abarrote, m. Mar. Igsasangal; igsisiol;
ibabangil.
Abarse, v. Iuas, isol.
Abastadamente. avd. m. Damo gud, ora
ora sin damo.
Abastamiento, m. Cadamo., pagcadamo.
Abastante, adj. Damo. - Angay, igo.
Abastanza. / Cadamo, pagcadamo. -
adv. c. Sadang, casadangan gud.
Abastar, a. Pagtima, pagandam; pag-
sangcap. - n. Sadang.
Abastecedor, ra. adj. Maninigayon. - s.
Paratima, Paraandam. - Parabaliguia.
Abastecer, a. Pagtima, pagandam, pag-
sangcap sa manga quinahanglan. - Pagba
liguia.
Abastecimiento, m. Pacatima, pagca-
sangcap. - Catima, casangcap.
Abastionar, a. MU. Pagcota magsugad
sin baluarte; paghimo sin manga baluarte
cay pagpacarig-on.
Abasto, m. Caraónon, pagtima sin manga
caraónon.
Abatanar, a. Pagbayo, pagpilpig sin gé-
nero, sin dogoton nga abacá. - Pagbunal.
Abate, m. Tauo nga nacarauat san manga
orden nga menores, ug halipot an iya biste:
inter j. iuas ca dida.
Abatidamente, adv. m. Sa pagpaobus
Abatido, da. adj. Obús, macalolooy, ta-
ramayon.
Abatimiento, m. Paglugus; pagdaug. -
Paglugus; padaug. - Camaluya - Pagpao-
Abatir, a. Pagdaog. - Daugdaug. - v. Pa-
daog. - Paobus. - Quigpos. - Pagpaobus. -
Pagta.mRy.-Mar. Pagiban san cadaco san
mga bariles etc. - Mar. - Palid, in pinapa-
lid an sacayán. - v. Habobo an paglupad
cúndao banug.
Abdicación. / Pagbaya, pagpahucas sin
catungdanan. - Carig-onan san pagbaya ó
pagpahucas san catungdanan.
Abdicar, a. Pagbaya, pagpahucas sin ca-
Abdomen, m. Tiyan.
Abdominal, adj. Ang tungud ó cañan
Abecé, m. Abecedario. - /¿-. Pagticang pá
lá sin pagaram. - No entender el abecé.
f r - fig> y fam. Tapang caopay,
Abecedario, m. Ang mga letra a. b. c.
Abedul. ;//. Cahuy nga abedul.
Abeja. / Potiocan. - Lig-uan; quiuot.
Abejas que hacen casa en tierra. Buli-
Abertura entre tabla y tabla: Tanghal
tocal. *
Abertura de faltriquera. Liap. Liang.
Abejar, ;//. Potiocan. - Odian.
Abejarrón, m. Buyog. - Alingboboyog;
- buliganay.
Abejarruco. m. Tamsi nga madaguit sa
mga potiocan. Tauo nga taramayon.
Abejera. / Potiocan. - Odian. - Tanum
nga itarambal.
Abejero, m. Tag-ada sin potiocan. - Tam-
si nga madaguit sa mga potiocan.
Abejón, m. Potiocan nga lalaqui. - Buyog.
Paiyac.
Abejorro, m. Buyog; alingbubuyog,
AB • 7V
Abejuelá. / Potiocan nga gutiay pá; -
Poropotiocan.
Abejuno, na. adj. Potiocanon; an tungud
ó cañan potiocan.
Abel mosco, m. Banua nga abelmosco.
Abella. /. Potiocan.
Abellacarse, r. Pacalorong, pacatapang,
Abellar. m. Potiocan.
Abellero. m. Tag-ada sin potiocan.
Abellotado, da. adj. Binonga.
Abenuz. m. Bantulinao.
Abeñola. / Piroc.
Abeffula. / Piroc.
Aberengenado, da. adj. Tinarong; ma-
sugad sin tarong.
Aberración. / Baga catuyao. - Pagsala,
pagsayop, an hunahuna cún an mga ba-
Abertal, adj. Tuna nga madali ó masa-
yon mabutac.
Abertura. /. Pagabre; pagocab; pagocang.
- Loho, calohoan. - Lungag, calungagan.
- Cabutacan. - Gutac, cagutacan. - Casu-
guran - .Gaha; uanguang; gahab: gahac,
gahacgahac; guha, guihaguiha; luad, ca-
luaran; liac, caliacan. - Sima sin harigue.
- Inaabquilan cún dao sacayan - Duliat,
caduliatan.
Abestiado, da. adj. Minananap; masugad
sin mananap.
Abestola / Icacaros san tuna nga nadocot
san arado, etc.
Abetal m* Caabetohan, mga cahuy nga
Abete, m. Cahuy nga abeto.
Abetinote, m. Taguc sin cahuy nga abeto.
Abeto, m. Cahuy nga abeto.
Abetuna. /. Saringsing sin cahuy nga
Abetunado, da. adj. Masugad sin betún.
Abetunar, a. Pagbuli; pagpintar sin betún.
Abey. m. Cahuy nga abey.
Abiar. m. Tanum nga mansaniya.
Abierta. / vid. Abertura.
Abiertamente, adv. m. Dayag caopay,
sayud gud. - Sin uaray pagtago nga ano lá.
Abierto, ta. p. p. Inabrihan, inocangan.
- Binuca. - Binuclad. - Patag, uaray mga
buquid. - Uaray mga caolangan; uaray ma-
cacaolang.
Abierto de piernas. Bicangcangan.
Abietino. m. Taguc sin cahuy nga abeto
Abigarrar, a. Pagborocboroc - Pagcalat-
Abigeato. ;". Pagcauat sin mga hayup.
Abigeo, vt. For. Macauat sin mga hayop.
Abigero. a. Macauat sin mga tíayop.
Abigotado, da. adj. Bongoton.
Ab initio. loe. adv. lat. Ticang sa tinica-
ngan. - Maiha ná.
Ab i íl test ato. loe, adv. lat. Uaray pag-
Ab IratO. loe. dav. lat. Sa pageasina gud.
Abismal, adj. An tungud ó cañan calhi-
ladman. - An tungud sa infierno.
Abismar, a. Pagholog sa cahiladman. -
fig, Paobus. - fig. Pagpaobus.
Abismo m. Cahiladman. - Infierno.
Abitaque. m. Guipat.
Abitar, a. Mar. Paghigot.
AbisCOChado, da. adj. Masugad sin bis-
Abjuración / Pagpahauli cün pagsumpa
nga pagbaya san mga casaypanan nga pa-
tuc san toloohan nga católica.
Abjurar, a. Pagpahauli cún pagsumpa nga
pagbaya san mga casaypanan nga patuc
san toloohan nga católica. - Pagbasul cün
pagpahauli san guinsumpaan nga sayop.
AblacaciÓn. / Pagocab ug pagagbon an
tuna san pono san cahuy cún tanum.
Ablación. /. cir. Paglaplap; paghilap; pag-
bulag cún pagotub bisan ano nga bahin
san lauas.
Ablact ación. /. Palutas, diri ná pasoso.
Ablactante, adj. Macacalutas.
Ablactar, a. Paglutas.
Ablandabrevas, com. fig. y fam. Tauo
Ablandador, ra. adj. Macacahomoc, ma-
cacayomo macacalomo; macacayono.
Ablandadura. /. vid. Ablandamiento.
Ablandahigos, com. jig. y fam. Tauo
Ablandamiento, m. Cahamoc, cayomo,
calomo, cayono; pagcahomoc, etc. - Cama-
homoc, camayomo, camalomo, camayono;
pageamahomoc. etc.
Ablandante, p. a. Macahomoc, macayo-
mo macalomo, macayono.
Ablandar, a. Paghomoc, paglomo, pagyo-
mo, pagyono, pagyonoyono, pagbánug. -
Pagpahomoc,pagpalomo, pagpayomo pag-
payono - jig. Pagiban san casina, etc.
- Pagaramaran. - Cornos, comoscomos;
hanog. - Pagabo cún dao cubal.
Ablandativo, va. adj. Macacahomoc, ma-
macacayomo, macacalomo, macacayono.
Ablandecer, a. vid, Ablandar.
Ablano, m. Cahuycahuy nga abellano.
Ablativo, m. Icaunum nga caso san de-
Ablución. / Paghugas, - Pamusa; pag-
hinsao. - Paghunao.
Abnegación. ,. Pagbaya nga ticang sa
buot san mga cairib-gon ug iba pá
man. - Pagpaobus.
Abnegar, a. Pagbaya, pagdiri nga ticang
sa buot san mga cainb-gon ug iba pá. -
r. Paobus.
Abobado, da. adj. Baga lorong, dongo,
culang-culang, bongug.
AbobamientO. m Calorong, pagcaloro- ,
rong; cadongo. pageadongo; caculangcu-
láng, pagcaculangculang; pageabongug.
Abobar, a. Pacalorong; pacadongo; paca-
bongug. - r. Lorong; cuJangculang; dongo;
bongug.
Abocación. vid. Abocamiento.
Abocamiento. ;;/. Pagpang-it; pageapang-
it. - Pagp aliaran i.
Abocar, a. Pagpang-it. - Pagbangga. -
Pagharani, pagdooc. - n. Mar. Pagharani,
pagtiticang sin pagsolud sin sabang, casu-
guran, pondohan, etc.
Abocardado, da. adj. Haluag an baba
ó ganggang.
Abocardar, a. Pagpapahiluag an baba,
ganggang, loho, etc.
Abocinado, da. adj. Haluag an gang-
gang sin arco sa luyo la.
Abocinar, n. fam. Hipacolob, pagpaha-
taas, pagpahiluag.
Abochornar, a. Paso, alindanga. - fig.
Pagpacaalo. - r. Pagcalaya an mga tanum,
Abofeteador, ra. adj. Matampalo; nía-
tampaling. - s. Paratampaio; paratampa
ling, paraapling.
Abofetear, a. Pagtampalo; pagtampaling,
pagapling.
Abogacía. / Pagcaabogado, catungdanan
sin abogado. - fig. Pagcacamanabang.
Abogable. ad. sandang tabangon.
Abogada, f fig. Mananabang, magaram-
pó, mangangaco, paraogop, mamumulig.
Abogado, m. Abogado. - ^. Mananabang,
magarampo, mangangaco, .mamulig etc.
•Ahogador. ;;/. An sinusugo sin pagpa-
tauag, paradapit.
AbogamientO. m. Pagtabang, pagbulig,
panabang.
Abogar. n. Pagtabang, pagbulig, pag-
tambulig. Pagpangaco, pagpangogup.
Abohetado. da. adj. Nahubag; hinubag.
Abolengo. ;;/. Guinicanan. - for BiJin.
Abolición. /' Pagpaondang, pagdiri, pag-
baya san daan nga sugo., batasan; etc.
Abolicionista, s. An maruyag nga ma-
cuha ná an pageaoripon.
Abolir, a. Pagpaondang, pagdiri pagbaya
san daan nga sugo, batasan, etc. - Pag-
papara.
Abolongo. ni. vid, Abolengo;
Abolorio. m. vid. Abolengo.
Abolsado, da. adj. Masugad sin bolsa.
Coros coros fig. Borobolso, conot conot.
Abolladura. / Gopoc; tomboc.
Abollar, a. Gopoc; tomboc; pil-ooc; piuoc.
Abollonar, a. Pagpatomboc - n. Bot.Pa-
naringsing.
Abominable, adj. Durum-tan, tacús pag-
dum-tan.
Abominablemente, adv. m. Pagdomot
Abominación. /. Cadomot, pagcado
mot. - Pagpasipara. - Cadorum-tan.
Abominar, a. Pagdomot. - Pagpasipara. -
Paglicay san mga maraut. Pagmaraut.
Abonable, adj . Sadang pagpacaopayon. -
Sadang pagmatuoron. - Sadang pagpia-
ran. - Sadang pagbaydan.
Abonado, da. adj. Sadang tapuran, sa-
dang piaran. - m. y. /. An nagbayad ná
guidaan cün sa pagtambong sa mga tea-
tro, etc.
Abonador, ra. adj. Mapiar.
Abonamiento, m. Pagpiar; pagpacaopay.
Abonanza. / Camalinao.
Abonanzar, n. Linao. - Hurao.
Abonar, a. Pagpiar. Pagpacaopay. - Agr.
Pagabono, pagagbon. - Pagbayad.
Abonaré, m. Carig-onan basi mauaray ca-
curian san pagbayad.
Abondadamente. adv. m. Damo gud.
Ahondado, da. adj. Damo. - Manggaran,
Ahondamiento, m. Cadamo, cahura.
Abondar. n. Damo; dagma, paghura pag-
Abondo. m. Cadamo.
Abondo. adv. m. fam. Damo gud.
Abondosamente adv. ai. Damo gud. etc.
Abondoso, sa. adj. Damo.
Abono, m. Pagbayad. - Abono nga mao
an iguinaagbon sa tuna.
Aboñón. m. Aguian san tubig..
Abordador, ra. adj. Mabangga. - Ma-
songgo.
Abordaje; m. Mar. Pagbangga. - Pagsong
go" - Pagtoles,
Abordar, a. Pagbangga. - Pagsonggo. -
Paghapit. pagdoong sa doroongan. sa pon-
dohan, etc.
Abordo, m. Mar. Pagbangga. - Pagsonggo.
Abordonar. n. Pagsongcud, pagtongcud.
Aborigen, adj. Dinhianon, dinhion tu-
minongnong.
Aborrachado, da. adj. Pula caopay, ba-
ga inhubog hubog.
Áñ 4
Aborrascarse. v % Onos; madlos.
Aborrecedero, ra. adj. Doromotan, du-
rum-tan tacús pagdum-tan.
Aborrecedor. a. adj. Madomot, madornb.
ton, madurum-ton-
Aborrecer, a. Pagdomot paghomot; -
Paglicay, paglicao- - Pagbaya. - Aros.
Aborrecible, adj. Doromotan, durum-ta*tí,
tacús pagdum-tan, tacús paghomotan. - -
Angay licayan.
Aborreciblemente, adv. m. Pagdomut
Aborrecido, da. adj. Mángalas. - /. p t
Guindudum-tan.
Aborrecimiento, m. Pagdomot, pagho-
mot; cadorom-tan. - Burang. - Paglicay. -
Cangalas,
Aborregarse, r. Pagdampug, pagarum.
Abortamiento, m. vid. Aborto.
Abortar, a. Purac. - Auac. - Cuha; holog
- Bogto; hono, pagcapunit.
Abortivo, va. adj. An matauo san diri
pa ayao an siam ca bulan. - Macacapurac;
macacaauac, macacacuha.
Aborto.w. Capurac, caauac. - Cacuha; ca-
holog. - Binogto; guinbogto.
Abortón m. Hayop ó mananap nga ma-
tauo san diri pá ayao an siam ca bulan.
- Anit sin nate nga carnero nga natauo
san diri pá ayao an siam ca bulan.
Aborujar. a. Paglabag labag; pagpalabag
labag.
Aborujarse, r. Corompot; corigmos.
Abotagamiento, m. Hubag; pagcahubag,
cahubagan.
Abotagarse, r. Hubag; latud.
Abotinado, da. adj. Masugad sin sapin
nga botitos.
Abotonador, m. Garamiton nga gamit sin
pagbotones ó pagpingquit.
Abotonadura. y Cabotonisan, mga boto
nes, mga pacút.
Abotonar, a. pagbotones; pagpiguit, pag-
pingquit; Pagcopit. - n. Pagbocol, panarin
sing, pagpacut.
Abovedar, a. Pagalcoba.
Ab OVO. loe. adv. lat. fig. Ticang sa tini-
cangan cun.sa cadugayan ná nga tiempo.
Aboyado, da. adj. An tuna nga iguinpe-
prenda ópud an mga hayop nga gamit sin
pagquiua.
Aboyar, a. Pagbalisa. - Pagpalutao.
Abozalar, a- Pagbangot
Abra. /. Casuguran; pondohan. - Cabuta
can sin tuna.
Abracijo* m. fam. Pagabraso; pageopcop
Abrahonar. a. fam. Pagcaput sa buteon
Abrasador, ra" adj. Mapaso; masog^ong
Abrasamiento. /;/. Pagpaso; capaso, pag-
capaso.
Abrasante, p. a. Mapaso.
Abrasar, a. Pagpabaga; pagbaga - So-
nog. - Paso. - Agr. Laya; pacalaya.
Abrazadera, adj. Lagadi nga halaba -
/ Bogeos. - Baat. - Casingay.
Abrazador, ra. adj, Maabraso; macop-
cop. - m. Olonan nga halaba.
Abrazamiento, m. Pagabraso; pageop-
Abrazante, p. a, Maabraso; macopcop.
Abrazar, a: Pagabraso; pageopcop. - fig.
Pasangbud. - fig. Loob. - Acos. - Gapil. -
Tacgos. - Caba. - Pagcarauat sin...
Abrazo, m. Pagabraso; pageopcop.
Ábrego, m. Habagat nga hangin; sala-
tan nga hangin.
Abrenuntio. Pagdiri. Pagbaya.
AbrepUñO. m. Banua nga arsolla.
Abretonar. a. Mar. Paghigot an mga lut-
hang sa caguiliran san sacayán.
Abrevadero, m. Guinpapa.in-man, pano-
Abrevador, ra. adj An nagpapasorop san
mga hayop. - m. Guinpapa in-man pano-
Abrevar, a. Pagpainum, pagpasorop san
mga hayop. - Pagbobo, pagsablig. - Paga-
bo san mga anit.
Abreviación. J . Lactud; calacturan. - Ca-
balat-san; babalatsan.
Abreviadamente, adv. m. Sin lactud;
lactud caopay. - Sin dagmít
Abreviador, ra. adj. Malactud. - s. Pa-
ralactud.
Abreviadura. / Calacturan.
Abreviamiento, m. Calacturan.
Abreviar, a. Paglactud. - Pagdagmit; pag-
dali. - Pagbalatas.
Abreviar el nombre. Ngata, agnay.
Abreviatura. / Calacturan. - fam- Ca-
dagmit, cadali.
Abribonarse, r. Pagraut sin pamatasan.
Abridero, ra. adj. masayon maabre; ma-
sayon mabuca. - m. Cahuy nga abridero.
Abridor, ra. adj. Maabre. - nr Cahuy nga
Abrigada. / vid. Abrigadero.
Abrigadero, m. Ayopan, arayopan; pon-
Abrigado, m. Arayopan.
Abrigamiento, m. Pagcorornpot, pageo-
rombót.
Abrigano" m. Arayopan
Abrigaño, m. Arayopan.
Abrigar, a. Pagcorornpot; pageorombot;
pageorigmos. - /^, Pagayop.™/^. Pagsi-
rom. - Pagtabang, pagbulig. - Mar. - Pug-
salipod.
Abrigo, m. vid. Abrigar. Ayopan, arayo-
pan; casiroman. - Hangupan. - Darangpan-
- Mar. - Sasalip-dan.
Abrigo, m. Habagat nga hangin, salatan
nga hangin.
Abril, m. Icaupat nga bulan san tuig.
Abrillantador, m. An nagpapaingat sin
Abrillantar, a. Pagpaingat sin tumbaga,
Abrimiento, m. Pagabre; pagocab; pago-
Abrir, a. Pagabre. - Pagbuca - Bulhad: -
Carlit. - Basag. - Bucad. - Lugao. - Budlat.
- Liqui. - Iltac - Holbot: - Litub. - Balus-
cag. - Buscag. - Bosnit.
Abrir las manos. Cangcang, buclad, Bitad.
Abrir el vientre á lo largo. Cuguit.
Abrir los mariscos sus conchas. Tíb
Abrir la boca al mascar ó comer.
Ticamticam.
Abrir la boca. Bungat; bucang; tingabti-
ngab, nganga; tinga.
Abrir la boca al puerco. Gabi.
Abrir á alguno la boca. Tingal.
Abrir ó alzar tapadera. Tocab, tocang,
tocal, ocal. >
Abrir hoyo en tierra. Ocab, ocad -
Bingal. bohó.
Abrir con manos ó pies alguna co
sa. Bingat.
Abrir envoltorio, etc. Bingbing, buqui-
qui, busisi, baliche.
Abrir mucho lOS OJOS. Buragdat, bu
rangdang, pamugdat, pamudlat, pamudlot.
Abrir ó salir la espiga. Bus uac.
Abrir el rio boca á la mar, estan-
do cerrado. Bus-uang, buhang.
Abrir lOS OJOS. Mul-at; picat; piclat; pid-
ha; hicat; luedat; bulicat; busgao, mocrat,
posrat.
Abrir tijeras, etc. Ocang, bingat.
Abrir el pescado en diferentes di-
recciones. Pit-lang, payad, picas.
Abrir á lo largo cañas, etc. lasa, bu-
Abrir la concha de la almeja. Iguib.
Abrir y cerrar los ojos. Pucatpucat.
corapcorap.
Abrir cortina, bolsa, etc. Higum higum.
Abrir libro, etc. Bicang, bitad.
Abrir la flor. Bucalcag, buclad, calcag,
busdang.
Abrir ó extender alfombra, etc, Bu-
clad, bitad.
Abrir canal para que pase él agua*
Buhang, busuang.
Abrir el vientre. Bosbos.
Abrirse la tierra. Guac, bobtac, bug-
tac, burac, goac.
Abrirse embarcación. Abquil.
Abrirse madero, tabla, etc. Gutac, bob*
Abrirse de piernas. Big-alang: bira.
Abrirse ó ensancharse herida, etc.
Busdang, busuac.
Abrocar. a. Pagdosmog,
Abrochador, m. Icoropit.
Abrochadura. /. vid. Abrochamiento.
Abrochamiento, m. vid Abrochar.
Abrochar, a. Pagcopit; pagbotones; pag-
piquit, pagpingquit. - Pagcaoit, pagsab-it,
pagpacot.
Abrogación. /. Pagpapara, pagcapara,
pagdiri san daan nga sugo.
Abrogar, a. For- Pagpapara, pagdiri san
daan nga sugo cún togot bá.
Abrojar. m. Catonocan, caton-can, capo-
clan, capopoclan, casorahan.
Abrojín, m. Pagtion.
Abrojo, m. Banua nga tonocon. - ~pl. Mar.
Mga pasig.
Abromado, da. adj. Mar. Borongon, ma-
sirom.
Abromar, a. Pagdaigui, pagalibong, pag-
lugpig; bugat. - Mar. Tatud.
Abroquelado, da. adj* Bot. Maguiring
Abroquelar, a. Mar. Pagbotong sa mga
catapusan san mga verga, dapit sa olin,
basi hanginan ang mga layag. - s. Pagca-
lusag, pagtaming. - fig. pagtagacalasag,
pagtagataming.
Abrótano, ni. Banua nga abrótano.
Abrotante. m. Arq. Arcos nga arbotante.
Abrotoñar. n. Toroc, olput cún dao ta-
Abrumador, ra. adj. Malupigon. - Ma-
bugat; macacabutlao.
Abrumar, a. Pagdaigui, pagalibong, pag-
lugpig; bug-at. - fig. Pagcurii. - v. Pagsi-
rom an calibutan.
Abrupto, ta. p. p. Buquid, pangpang ejtc, r
nga uaray saracanan ó macuri an pagsaca.
Abrutado, da. adj. Masugad sin mana-
nap, dao mananap.
Absceso, m. Med. Hubag nga may nana.
Abscisión. / Pagotud.
Ábside, amb. Arq. Alcoba nga may arcos.
Absintio, m. Tanum nga ajenjos.
Absolución. / Pagabsulbe; pagpasalio.
Absolutamente, adj. m. Ngagayud. - Sa
lugaringon nga gahum ó pagbuot.
Absolutismo. ;". Batasan san sinisiring
gobierno nga absoluto.
Absolutista, adj. An maruruyag ó ma-
gapil san gobierno nga absoluto. - ^Ln
tungud ó cañan gobierno nga absoluto.
Absoluto, ta. adj. An nalabao nga ua-
ray malabao sa iya. - An may lugaringon
nga gahom. - Macagagahum; garamhanan.
- Macagagahum san ngatanan. - Dominio
absoluto. An tagada sa ano man nga
manggad nga uaray labut an iba. - Go-
bierno absoluto. Sinisiring cún an hadi an
labao gud san ngatanan, ngan siya an
naggogobiernó ug nagpaparabuot.
Absolutorio, ria. adj. For. Pagbuot sin
labao nga hocom nga matuhas na an ta-
uo nga salaan.
Absolver, a. Pagabsolve, pagpasalio; pag-
tauad, paguará san sala. - For. Pagtang-
tang, pagbuhi san binibilanggo.
Absol viente, p. a. Maabsolbe.
AbsolvimientO. m. Pagabsolve, pagpa-
Absorvencia. / Casoyop; casopsop.
Absor vente, p. a. Masoyop; masopsop.
Absorver. a. Pagsoyop; pagsopsop. - fig.
Pacausa, pacatingala.
Absor vi miento, m. vid. Absorción.
Absorción. /. Pagsoyop; pagsopsop: ca-
soyop; casopsop.
Absortar, a. Pausa: hitingala, hipausa.
Absorto, ta. adj. Mahipausa, mahitinga-
la. - Madungdungan.
Abstemio, mia adj. An diri mainum sin
alacsio,
Abstención. / Pagpuasa, - Paglehe.
Abstenerse, r . Pagpuasa* - Pagleh e . -
Ilub, antos, pogong; tahas.
Abstergente, adj Med. Macahugas.
Absterger, a. Med. Paghugas, pagdanggas
Abstersión. /. Med. Paghugas, pagdang-
gas; cahugas, cadanggas.
Abstersivo, va. adj. Med. Macacahugas
Abstinencia. / Pagpuasa. - Paglehe. - Di-
ri pagcaon sin carne cún may sugo an
santa Iglesia-
Abstinente, adj Mapuasaon. - Maglilehe.
- Mailubon.
Abstinentemente, adv. m. Sa pagpuasa
gud. - Sa paglehe gud.
Abstracción./. Pagbulag, pagbaya. - Pag-
dungdung.
Abstraer, a. Pagbulag, pagcuha, pagbaya.
- r. Dungdung, pamalandung nga hala
rum, hipausa. ^
Abstraído, da. adj. Binocot. r/ v "
Abstruso, sa. adj. Macuri sa¿u ton.
Absuelto, ta. p. p. Inabsolbihan. - To-
has ná,
Absurdidad. /. Polong cún bubat bá nga
diri angay sa buot.
Absurdo, da. adj. Patuc ug diri angay sa
buot. - m. Polong cún buhat ba nga diri
angay sa buot.
Abubilla. /. Tamsi nga abubilla.
Abubo. tn. Bonga sin cahuy nga serme-
ño. Tauo nga dongo.
Abuela. /. Apoy nga babaye
Abuelo, m. Apoy nga lalaqui. - pl. Caa-
poyan.
Abuhado, da. adj. Hubag, latud.
Abuhamiento. m. Cahubag, cahubagan,
calatud.
Abultado, da. adj. Madacmol. - Mamocol;
magatad; mayuad. - Daco.
Abultar, a. Pagdugang. - fig. Pagoraora.
- n. Dagco; daco; .mocol; gatud; yuad;
bogtol, bogtoc.
Abundadatnetlte. adv. m. Damo caopay,
Abundado, da. adj. Damo. - Manggarang.
Abundamiento, m. Cadamo. - Cahura. -
Casamiang. - Casupil. - Cadagma. - Cada-
sal. - Á mayor abundamiento, loe. adv.
Labut pá; basi uaray culang bisan ano.
Abundancia. / Cadamo. - Cahura. - Ca-
miang. - Casupil, - Cadasal. - Cadagma. -
la boca. Sugad an aada sa casingeasing
amo man an igluluas sa baba.
Abundante, adj. Damo.
Abundantemente, adv. m. Damo cao-
pay, sin damo.
Abundar, n. Damo - Hura - Dasal. - Sa-
miang. - Supil. - Dagma.
Abundosamente, adv. m. Damo caopay,
Abundoso, sa. adj. Damo.
Abuñolar, a. Pagpritus sin bunay nga
masugad sin buñuelo.
Abuñuelado, da. adj. Masugad sin bu-
Abuñuelar, a. Pagpritos sin bunay nga
masugat sin buñuelo.
Abur. interj. Adiós, mabaya acó sa iyo.
Aburar, a. Pagsonog; pagpaso.
Aburelado, da. adj. Himula.
Aburrición. / vid. Aburrimiento.
Aburrimiento, m. Cangalas, casina, ca-
posoc, capongot, calood.
Aburrir, a. Paglinabut, pagdorogas. - Pa-
casamoc. Ngalas, posoc, pongot, lood.
¿jfrurujar. a. Paglabag labag; pagpalabag-
labagJ't
Aburujarse. s. Corompot; corigmos.
Abusante, p. a. Mapasiparahon, mapasi-
Abusar, n. Pagtalapas, paglapas, pagpa-
Abusión. / Pagpasipara, pasipara, pagta-
Abusivamente, adv. m. Sa pagpasipara
Abusivo, va. adj. Batasan nga pagpasi-
AbUSO. m. Pasipara, pagpasipara, pagta-
Abutra. / Lactan. - Lactang, esta así me-
jor escrito.
Abuzado, da. adj. Nacolob.
Abyección. / Pagpaobus.
Abyecto, ta. adj. Obús, taramayon.
Acá. adv. /. Dinhi; didi; nganhi.
Acabable. adj. Sadang tapuson; sadang
humanon; sadang imoron. - Tarangpuson;
huramanon; tarapuson.
Acabadamente, adv. m. Maopay gud,
guin hingpit gud, sin hingpit.
Acabado, da. adj. Higpit, turnan. - Tigu-
rang ná, lagas ná. - Daan ná.
Acabador, ra. adj. Maobus, maimod;
mahuman. - s. Paraobus, paraimud; para-
Acabalar, a. Paghingpit, paghuman.
Acaballado, da. adj. Masugad oló sin
Acaballar. a. Pagcasta an mga cabayo.
Acaballerado. Masugad in señor.
Acaballonar, a. Pagtagaytay san tuna.
Acabamiento, m. Pagtapus, pahuman. -
Cahuman; cahumanan. - Catapusan. - Ca-
matayon.
Acabar, a. Pagobus; paghuman; pagtapus;
pagimud; pagtangpus: paghingpit: paghan-
tag; pagpapas; pagsaid; pagtibauas; pagti-
bos. - s) Capus: pulcas; obús; human, etc.
Acaba de perder á su padre. Bag-o pá
lá nga namatay an iya amay. - Si no cor-
ren á socorrerlo, acaba con él; lo mata.
' Cún diri siya tinatabangan nira layon, pi-
napatay niya. Acababa yo de entrar cuan-
do el reloj dio las cuatro. Pagsolud co
pá la san pagtoctoc an orasan san á las
cuatro. - Ahora mismo acabo de verlo.
Pagquita co pá lá sa iya.
Acabellado, da. adj. Borobulao.
Acabescer. a. Pacasangput, pacacuha.
Acabildar, a. Pagtitiroc sin mga tauo basi
macuha an guintutuyo.
Acabo, m. Pagtapus; paghuman.
Acabóse, loe fam. Tapus na.
Acacia. / Cahuy cahuy nga acasia ug an
taguc niya.
Academia. /. Academia; pangaradman.
Académico, ca. adj. Sacop sa acade-
mia. - An tungud ó cañan academia.
Acaecedero, ra. adj. Umarabut, maabut,
sadang maabut.
Acaecer, n. Abut.
Acaecimiento, m. Inabut. - fig. Casugad,
Acalabrotar. a. Mar. Pagpisi.
Acalenturarse, r. Horomohom.
Acalia. f. Banua nga acalia.
Acaloramiento, m. Capaso, pageapaso.
Camapaso, pageamapaso. - fig> Caposoc,
Acalorar, a. Pagpaso; pacapaso; alinda-
nga. - fig. Isug; posoc.
Acallar, a. Pagpahilum, pagpaocoy. -
Pagliaoliao, paglibanglibang.
Acamado, adj. Hapay, nahapay.
Acambrayado, da. adj. Quinambray.
Acamellado, da. adj. Magsugad sin ca
meyo.
Acampamento, m. Pagodong, pangocoy
an mga soldados. - Pinoporocoan san mga
casoldadosan. - Casoldadosan nga nango-
ngodong.
Acampanado, da. adj. Masugad sin li-
nganay.
Acampar, n. Pagocoy, pagodong. - Ho-
Ácana, m. Cahuy nga ácana.
Acanalado, da. adj. Quínale, hinubang. -
Linasian; quinilotan; linohoba.
Acanalador, m. Lase, iglalase; lasio; ipa-
ngilot.
Acanalar, a. Paglase; paglasio; quilot,
pangilot, paglohob. - Pagcale, paghubang.
Acandilado, da. adj. Masugad sin lam-
parahan nga candil.
Acanelado, da. adj. Masugad sin canela,
Acanillado, da, adj. Sinamay.
Acantalear, impers* Paguran sin bagtic
nga uran.
Acantarar. a. Pagtacus sin tarac san nga
Acantilado, da. adj. Ompas.
Acantilar, a. Mar. Pagbara, pagsampig
sa bacolud cún pasig. - Pagpahilarum,
pagpahalarum san salad.
Acantio. m. Ranua nga toba.
Acanto, m. Banua nga tiotio.
Acantonamiento, m. Pagpaocoy, pag-
paodong sa mga casoldadosan. - -Inoodo-
ngan sin mga casoldadosan.
Acantonar, a. Pagpaocoy, pagpaédong'.
r. Ocoy odong, horon.
Acaflaverear. a. Pagbono sin odiong cün
tais bá nga bagacay, etc.
Acañonear, a. Pagluthang.
Acapararse, r. Corompot. - fig. Ayop,
dangup.
Acaparrosado, da. adj. Masugad sin
Acaponado, da. adj. Masugad sin qui-
Acaracolado, da. adj. Hicohico.
Acaramelado, da. adj. Masugad sin ca-
Acarar, a. Pagatubang; pagpaatubang.
Acardenalar, a. Paglabud; pagaplud - r.
Labud; aplud; loom; apay.
Acareamlento. m. vid. Acarear.
Acarear, a. Pagatubang, pagpaatubang. -
Acariciador, ra. adj. Maogayon; maayo-
yo; maandacon - s. Paraogay.
Acariciar, a. Pagogay, pagpaora, ngo-
diot; ayoyo; andac.
Acariciar al niflo cuando está eno-
jado, v. Sahoon.
Acaro, m. Olud. - Acaro arador. Cagao.
Acarralan a. Pagpasihag san hinahablon,
pagbaya sin usa ca hanay. etc.; pagtaná
Acarrarse, s. Paniroc an manga hayop
nga barahiboos, sugad an carnero, ug pa-
nago an ira mga oló basi diri adlauan.
Acarreadizo, za. adj. Haracoton, ha-
hacoton.
Acarreador, ra. adj. Maghahacot - Pa-
rahacot.
Acarreadura. / Pahacot.
Acarreamiento. m. Paghacot. #
Acarrear, a. Paghacot - Pagbala; pagsa-
guib: pagbacot; pagdani. - Acarrear dis-
gustos. Pacabido.
Acarrear 6 llevar á la orilla de la
sementera la maleza. Bognos, bogno-
Acarreo, m. Paghacot.
Acarreto, m. Paghacot.
Acartonarse, s. Gasa* in nagagasa an
tauo sin uaray man saquit.
Acaso, m. Inabut. - adv. m. Tingali, bain
bangin. - Halimbaua.
Acatable, adj. Talauron.
Acatadamente, adv. m. Sa pagtahud gud.
Acatamiento, m. Pagtahud; catahud, pag
catahud; catalahuran.
Acatante, p. a. Matahud.
Acatar. ".Pagtahud, pagtaha, yocboyócbtí.
Acatarrarse, r. Sipón.
Acato" ;;/. Pagtahud; catahud, pagcatahud,
catalahuran.
Acaudalado, da. adj, Salapianon, mang-
garan; manggaranon, bahandianon.
Acaudalar, a. Pagtiroc, pagtipig sin sa-
lapi ó manggad.
Acaudillador, ra. adj. Magmarando, mag-
papangolo. - s- Paramando, parapangolo.
Acaudillamiento, m. Pagmando, pagpa-
Acaudillar, a. Pagpangolo, pagmando.
Acaule, adj. Banua nga halipot.
Acautelarse, r. Pagtagam.
Accedente, p. a. Maoyon, maalagad;
matogot.
Acceder, n. Pagoyon, pagalagad; pagtogot.
Accesible, adj. Mahimo abuton. - fig.
Accesión. / Pagoyon, pagalagad; pag-
Acceso, m. Pagdaraon, pagpaharani, pag-
dooc. - Pagtuman sa santos nga matrimo-
nio san mga quinasal bá cún diri mga
quinasaí, pacasala man íton. - Araguian. -
Fácil acceso. Masayon macuha. Difícil
acceso. Macuri macuha. - Acceso de có-
lera. Daco nga pagcasina, camaposoc sa
. Accesoria. /. Balay nga sumpay san
guinbalaye.
Accidentado, da. adj. Borontogon, ibo-
rontug, bubulagon. - Nalilinop an oló.
Accidental, adj. Diri nga gayud casoroc-
an, diri quinahanglan nga gayud.
Accidentarse, r. Linop, lipong.
Accidente, ni. Baga cabimo sa bisan ano
nga diri onay san iya cahimtang. - Cahi-
mo. - Calinop, calipong sa oló. - Diri nga
gayua casoroc-an, diri quinahanglan nga
gayod. - Casugad, c^agui.
Acción. / Pagbuhat; buhat; binuhat. - Ca-
tuman. - Pagquiuaquiua sa lauas; paguala-
uala. - Mil. Pagauay. - Acción de gra-
cias. - Pagpasalamat, pagpagracias.
Accionar, n. Pagquiuaquiua sin lauas;
pagualauala.
Accípiter. m. Tamsi nga madaguit.
Acebadamiento. m. Saquit san mga ha-
yop tungud sin pagcaon sin damo.
Acebadar. a. Panobong san mga hayop
sin damo nga sebada. - r. Saquit in nasa-
saquit an hayop.
Acebal, m. Caasebahan nga cahuy.
Acebeda. /. Caasebohan.
Acebedo, m. Caasebohan.
Acebo, m. Cahuy nga asebo.
Acebollado, da. adj. Cahuy nga may
c^rat-an.
Acebolladura. / Carat-an sin cahuy.
Acebuche. m. Cahuy nga asebuché.
Acechador, ra, adj. Mahiling. - Maa
tangatan.- - s. Parahiling. - 1 Atangatang. -
adj. Magama; mahati; mahulao.
Acechar, a. Paghiling, pagbatid. - Atang.
Alao, liti.
Acecho, m. Paghiling, pagbatid.
Acechón, na. a/j. fam, Mahiling. - Maa-
tangatang.
Acecido. ;;/. vid. Acezo.
Acecinar, a. Pagtapa.
Acedamente, adv. m. Mapanos gud. -
Nagraraut gud an guinhaua.
Acedar, a. Pagpaaslum, pagpanos, pag-
padaas. - r. Aslum; panos; daas. - Pagraut
an guinhaua. - Silood.
Acedera. /. Banua nga asedera.
Acederaque. m. Cahuy nga sinamomo.
Acederilla. /. Banua nga asederilla.
Acederón. m. Banua nga asederon.
Acedía, f. Camaaslum; camapanos; cama
daas. - Pagraut an guinhaua.
Acedo, da. adj. Maaslum; maponos; ma
daas; malagsom.
Acedura. / vid. Acedía.
Acefalia. f. Cauaray oló.
Acefalismo. ;;/. Cauaray oló.
Acéfalo, la. adj. Uaray oló.
Aceitada, f. Lana nga natagbo. - Tinapay
nga binutangan sin lana.
Aceitar, a. Paghirog, paghidhid, pagri
hug, paghiso sin lana.
Aceite. ;;/. Lana.
Aceitera. / Babaye nga parabaliguia sin
lana. Lalanhan. - Paralana.
Aceitería. / Tendahan sin lana. - Ca-
paralana.
Aceitero, m. Paralana. - Parabaliguia sin
lana. - Lalanhan.
Aceitero, ra. adj. An tungud ó cañan
paglana.
Aceitón, m. Lana nga lubog caopay. -
Saquit sa mga cahuy nga olivo.
Aceitoso, sa. adj. Lanahon. - Lanhan.
Aceituna. / Bonga sin cahuy nga olivo
Aceitunado, da.* adj. Masugad sin acei-
tuna, color sa aceituna.
Aceitunero, ra. m. y / An may mga
aceituna. Parahacot sin mga aceituna. -
Parabaliguia sin mga aceituna.
Aceitunil, adj. Masugad sin aceituna.
Aceituno, m. Cahuy nga olivo.
Aceleración. /. Cadagmit, cadali; pagca-
dagmit, pagcadali. - Camadagmit, camadali;
pagcamadagmit, pagcamadali. - -Cadagmi
Aceleradamente, adv. m. Sin dagmit,
sin dali; madagmit caopay, madali caopay.
Aceleramiento, m. vid. Aceleración.
Acelerar, a. Pagdagmit, pagdali. - Pag-
lacsi. - r. Dagmit, dali; lacsi: ona.
Acelga. j . Tanum nga acelga, otanon.
Acémila. / Hayop nga acémila.
Acemita. / Tinapay.
Acemite, m. Tictic sin trigo.
Acendrado, da. adj. Pinorogan. - Lubos,
Acendrar, a. Pagporog. - fig. Paglubos,
paguray.
Acensai*. a- vid. Acensuar.
Acensuador. m. An macaruat san bayad.
Acensuar, a. Pagpaabang.
Acento, m. Asento sin polong. - Tigaman
sa igbao sin letra, sugad sini (,).
Acentuación. j . Pacaluas sin maopay.
- Pagbutang sin tigaman ibabao sin letra
nga vocal.
Acentuar, a. Pacaluas sin maopay ug igo
sa mga talaan. - Pagbutang sin asento iba-
bao sin vocal:
Aceña. / Liguisan sin trigo.
Aceñero, m. An may liguisan sin trigo.
Acepar. n. Paggamut.
Acepción. /. Cahologan. - Pagcaruat -
Pagpili, pagpaora.
Acepilladora. /. Pagsapio; pagcasapio.
- Pagescoba san panapton. - Sinapio.
Acepillar, a. Pagsapio. - Pagescoba san
panapton.
Aceptable, adj. Sadang cuaruaton.
Aceptación. / Pagcarauat. - Pagpili, pag-
Aceptador, ra. Macarauat - Mapili, ma-
paora. - s. Paracarauat.
Aceptante. /. a. Macarauat.
Aceptar, a. Pagcarauat. - Pagpili, pag-
Acepto, ta. p. p. Quinarauat - Pinili, pi-
naora.
Acequia. / Cale, hubang; quilot.
Acequiado, da. adj. Quinalihan quiñi
Acequiador. m. Paracale, paraquilot
Acequiar, a. Pagcale, paghubang, pag-
quilot.
Acequiero, m. Paramangno san mga cale
ó mga quilot.
Acera. /] Liguid sa luyo san calle dapit
Acerado, da. adj. Inasero. - Masugad sin
asero. - fig. Marig-on gud.
Acerar, a. Pagasero, pagbutang sin asero
sa mga salsalon.
Acerbamente, adv. m* Sin mapintas,
sin mabangis; mapintas caopay, mabaiígis
Acerbidad. / Casaplud; camasaplud.~/íf .
Capin-tas. cabangis camapintas,camabangis.
Acerbo, ba. adj. Masaplud. - fig. Ma-
ngilo, mabangis mapintas.
Acerca de. mod. adv. Tungod. - Hio-
Acercamiento, m. Pagpaharani, pagda-
raon. pagsooc, pagdooc
Acercar, a. Pagharani, pagdooc, pagda-
raon, pagsooc, pagdaisug, paghampig, pag-
dolud, pagdom-ol, Pagdapig, pagarong,
pagarog.
Acere, m. Cahuy nga arse.
Acerico. ;;/. Oroolonan, oionan nga guti
nga ponetan. sin mga dagom, etc.
Acerillo, m. Oroolanan, olonan nga guti.
Acerino, na. adj. poet. Inasero. - Masugad
sin asero. - Inaserohan.
Acero, m. Asero.
Acerola. /. Bonga sin cahuy nga aserolo.
Acerolo, m* Cahuy nga aserolo.
Aceroso, sa. adj. Masaplud; maharang.
Acérrimamente., adv. m. Sin macosog,
sin maisug. - Sin ongud.
Acérrimo, ma. adj. Macosog caopay,
maisug caopay. - Ongod gud. '
Acertadamente, adv. m. Sin igo, igo
Acertamiento, m. Pacaigo; pacatoltol.
pacatigo-
Acertado, da. adj. Maopay, igo, turnan.
Acertador, ra. adj. Maigo - s. Paraigo;
paratigo.
Acertar, a. Pagigo; pacaigo. - Pagtigo;
pacatigo. - Toltol; pacatoltol. - Yabo; pa-
cayabo, cún sa pagbuscay. - Latón: paca-
Acertijo, m. Tirigoon, tirigohun.
Acervar, a. Pagtambac, pagpondoc.
Acervo, m. Tambac, pondoc. - For. Ca-
dam-an san mga himoloan ó mga icapolo.; -
For. An bilin nga malón nga diri mahimo
pagmalon malonon.
Acescencia, f. Pagipapanos.
Acescente, adj. Tipanos nái ticapanos na.
Acetábulo, m. Tarac-san. *
Acetosa. / Tanum nga asedera, utanon..
Acetoso, sa. adj. Maaslum, malacsom.
Acetre, m. Asetre, sudlanan san bendita
nga tubig.
Acezar, n. Hangus, hangushangus, hin-
gahinga, hicahic, hicalhical, yaya, dapui.
Acezo, m. Paghangus, panhangushangus,
paghingahinga, paghicahicahic, paghical*
hical, pagyaya, pagdapul.
Acezoso, sa. adj. Mabangus, mahangus-
hangus, etc.; macuri macaguinhaua.
Aciago, ga. adj. Maraut, uaray palad,
Acial* m. Bangot; gacom.
Aciano, m. Banua nga Aciano.
Acíbar, m. Banua nga asibar, ug an taguc
niya. - -fig. Capait; camapait, capaitan; ca-
curian. - An taguc san asibar mapait ca-
Acibarar, a. Pagbutang sin asibar. - /^*.
Pagpapait. - Pacabido; pacasaquit.
Acibarrar, a. Pagbatac, pagpilac sin ma-
Aciberar, a. Pagbayo; pagtodtod.
Acicalado, m. Mil. Paglimpia, paghamis,
pagpaguiliguili san mga pusil etc.
Acicalador, ra. adj. Mahahamis; mapagu-
iliguili. - s. Paralimpia, parahamis; parapa-
guiliguili. - Iglilimpia, ighahamis.
Acicaladura. / Paglimpia; pagpahamis;
pagpaguiliguili.
Acicalamiento, m. vid. Acicaladura.
Acicalar, a. Paglimpia; paghamis, pag-
pahamis; pagpaguiliguili. - />¿\ Pagpaanga-
yangay, pagpaanoano, pagpacaopay san
biste, bohoc; etc.
Acicate, m. Tahudtahud.
Aciche. 7n. Pico, masugat san gamit san
mga cotero.
Acidalio, lia. adj. An tungud ó cañan
diosdios nga Venus nga babaye.
Acidaque, m. Bugay.
Acidez. / Caaslum, pagcaaslum; camaas-
lum,^ pagcaamaslum, pagcamalagsom.
Acidia. / Cahubia; camaluya.
Acidioso, sa. adj. Mahubia maluya*
Acido, da. adj. Maaslum. - m- Camaaslum;
caasluman; malagsom.
Acidular, a. Pagpaaslum sin guti.
Acidulo, la. adj. Maaroaslum, malagsumai.
Acierto, m. Pacaigo; pacatigo; pacatóltol. -
fig. Cabatiran. - //£-. Pacatoon.
Aciguatado, da. adj. Maduas, duason. -
Inaantong.
Aciguatarse. r. Antong, in sinasaquitan
an tauo tungud sin pagcaon sin isda nga
may saquit.
Acijado, da. adj. Masugad sin caparrosa.
Acije .m. Caparrosa.
Acijoso, sa. adj, May caparrosa.
Aclmentarse. r Pag-ocoy, pag honong
sin. bongto.
Ácimo, adj. Tinapay nga purao.
Acinturar, a. Pagbagcos.
Ación, f. Tinabas nga anit, correa nga
hirigotan san estribo nga gamit sin pa-
ngabayo.
ACf .
Acionéró. m. Parahimo' sin mga correa
nga hirigotan san estribo.
Acipado, da. aij. Panapton nga soso
caopay, diri masilhag.
Acirate, m. Daplin sin orna etc. - Bong-
Acitara. / Cota nga ladriyo. - Tahub sin
Acitrón, m. Matam-is nga sidra.
Aclamación. /. Pagtauag.
Aclamador, ra. adj, Matauag. - s. Parata-
Aclamar, a. Pagtauag, igtauag.
Aclaración. /. Pagisoy; casayoran; caa-
soyan.
Aclarar, a. Pagpahauan. - Pagpahiluag. -
Pagasoy. - Pagtuhay. - Pagsaysay. - n Lí-
nao; hurao. - Paua, lambrag, puás.
Aclaratorio, ria. adj. Macacaasoy.
Aclarecer, a. vid. Aclarar.
Aclimatación./ Pagpahaara.
Aclimatar, a. Pagpahiara, pagpahaara, -
r. Haara, hiara; higara.
Aclocar, n. y. r. Agac; pagpahilumlum
hilumhum; pagloob sá mga bunay.
Acobardar, a Pagpahadluc, pagpahadoc,
pagpadalao, pagpatalao, pagtarhug. - r.
Hadíuc, hadoc, dalao talao, tarhug; hu-
Acobrado, da. adj. Masugad sin tum-
Acoceador, ra. adj. Mabuy-ac, mabong-
Acoceamiento, m. Pagbuy-ac, pagbong-
Acocear, a. Buy-ac, bongdac.
Acocotar, a. Pagbono cún pagbalbag sa
oló nga mamatáy an tauo, etc. - fam. Ra-
bac, irabac.
Acocharse, r. Gaang; colob.
Acochinar, a- fam. Pagpatay sin mapin-
tas. - Pagpatay, pagihao sin bactin. - fíg..
Pagpacaalo. Pagtamay.
Acodadura. / Pagtongco.--^r. Pagta-
num sugad sin camote.
Acodalar, a. Ara. Pagbutang san regía
basi sa buton cún magparejo an cahuy.
Acodar, a. Pagtongco. - Agr. Pagtanum
sugad sin camote.
Acoderar, a. Mar. Pagdohol san calabro-
te ó pisi nga daco, basi mabalabag an
sacayán, pagpabalabag san sacayán.
Acodillar, a. Pagpabalico. - n. Sompoc,
hisompoc.
Acodo, m. An tinanun sugad sin camote.
Acogedor, ra. adj. An malooy sa iba
ngan pinasasaca sa iya balay. - Mañana-
Acogen a. Pagpatagbalay pagpasaca sa
balay pagpatagumbalay. - fig. Pagtabang.
- r. Tagumbalay. - Ayop, hangup, dangup,
dagayop, daguiop, api, apiapi, abidabid.
Acogida. / vid, Acoger. - Pagcarauat -
Biauan sin mga tubig.
Acogido, da. m. y / Tauo nga macalo-
looy nga quinacarauat ug pinasasacop
Acogimiento, m. vid. Acoger. - Pagca-
Acogollar, a. Pagtahud sa mga bag-o pá.
lá nga tinamu.n - n. Ogbus.
Acogombradura. / Pagagbon sin tuna
sa mga tinanun.
Acogombrar, a. Pagagbon sin tuna sa
mga tinanun.
Acogotar, a. Pagbono cun pagbalbag sa
oló nga mamatay an tauo. - fam. Babac,
irabac.
Acojinamiento, ///. Mee. Caolangan.
Acolar, a. Pagtirigub, pagtiripon.
AcÓlcetra. / Colchón nga may solud
nga gapas, barahibo, etc.
Acolchar, a. Pagsolud sin gapas, bara-
hibo, etc.
Acólito. ;;/. Monasiyo nga paraserbe sa
mga capadian sa singbahan. - Ministro sa
santa Iglesia nga nacarauat ná san pag-
caacólito.
Acollador. m. Mar. Pisi' nga gamit sa
mga motón.
Acollar, a. Agr. Pagagbon, pagtagbon
sin tuna sa mga pono san mga tinanun. -
Mar. Pagbotong, paghogot. •
Acollarado, da. adj. Baclay ó baliug an li ug.
Acollarar, a. Pagbaclao sa mga hayop
sa liug, pagbaliug. - Pagtaraquit. - Pagbu-
tang san yugo sa mga hayop.
Acollonar, a. vid. Acobardar.
Acometedor, ra. adj. Madosmog; mada-
muag; madangcalos, Madangcolos. - Ma-
Acometer, a. Pagdosmog; pagdamuag,
pagdangcalos, pagdangcolos, paghambal,
pagsarapoc, , pagdamag, pagbogna, paga-
naa. - Pagasdang. - Pagbangga. - Pagsang-
dal. - Pagsungay. - Pamoroc.
Acometida. /. vid. Acometer.
Acometiente, p. a. Madosmog, mada-
muag, madangcalos, madangcolos. - Ma-
Acometimiento. ///. vid. Acometer.
Acomodable, adj. Sadang matuhay. -
Sadang butangan sin maopay.
Acomodación./ Catuhay, pageatuhay. -
Catuhayan. - Cahusay; cahusayan.™ Pag-
pahamutang, pagpahamtang.
Acomodadamente, adv. m Ski tuhay;
sin husay. - Maopay nga pageabutang.
Acomodadizo, za. adj. Maapid apid,
maalagad. lá. *
Acomodado, da. adj. Angay, igo. - Ban-
handianon, manggaran, manggaranon, ga-
yado, salapianon, maopay sin cabütang.
Acomodador, ra. adj. Magturuhay; mag-
hurusay- - s. Parahusay; paratuhay.
Acomodamiento, m. Pags a but, pagsara-
but; caoroyonan. - Caopayan; caangayán.
Acomodar, a. Pagpaígo igo; pagpahamu-
tang; pagpahamtang. - Pagtuhay; paghu-
say. - ;/. Angay; igo^ - Hail. - r-. Ayon;
Acomodarse á todo. Apidapid.
Acomodaticio, .Cia. adj. Maapidapid,
maalagad lá. - Sentido acomodaticio. Ca-
sayoran nga espirituhanon; pagpili ug
pagpaigo san caruyag.
Acomodo, m. Catungdanan cabtangan nga
san caruyag.
Acompañado, da. adj. Opud man. - Sitio
acompañado. Damo an mga tauo dida.
Acompañador, ra. adj. Maopud. - s. Pa-
raopud, paraboniog.
Acompañamiento. ;;/. Pagopnd, pagbo-
niog. - Cadam-an nga nageacaoropud, nag-
cacaboniog.
Acompañante, p. a. Maopud, máboniog.
Acompañar, a. Pagopud, pagboniong,
pagobay, rayom, rangop, sait, nonot, bo-
yog, bonguiod, bonyod; api, apil, apilapil;
cagoncagon. - Lapis. - Tomoy. - Bayabay.
- /<£• Paglaquip. - Pagsabat, panabat. -
Mar. Pagabay, pangabay.
Acompañar á uno por temor de al-
gún peligro, etc. Anib, hinganib.
Acompasado, da. adj. Quinompas.
Acomunalar. n- Pagsasarabut.
Acomunarse, r. fam. Pagsabut, pagea-
Aconchabarse. fam. Pagsabut, pageasa-
Aconchadillo. ///. Guinisa nga aconcha-
Aconchar, a. Pagbutang sin panacot. -
Papelio. - Mar. Samp'g. - /'. Mar. Quiliquid
an nasanglad nga sacayán. - Mar Songgo
Acondicionar, a. Pagpaangayangay. pag-
pacaopay. - Pagbutang sin maopay, pag-
piot, pagtimos.
Acongojar, a. Pacabido, pacasubo, paca-
sáquit. - r. Bido, subo, sáquit. - Linob.
Acónito, ni, Banua nga acónito.
Aconsejable, adj. Sadang igsagdon, ig-
laygay, iguaydong.
Aconsejador, ra. adj. Magsaragdon,
maguaraydong, masinagdonon. - s. Para-
sagdon parauaydong, paralaygay.
Aconsejar. Pagsagdon, paglaygay, pag-
uaydong, pagomayomay, pagonadong pag-
agda. - r. Pasagdong; paquisagdon.
Acpntecer. n . Abut, haabut, dampay,
suseder.
Acontecido, da. adj. Mabidoon nga ca-
Acontecimiento, m. Caabut; castigad,
Acopado, da. adj. Masugad sin copa.
Acopar, n. Rampag, gampaya.
Acopetado, da. adj. Tinongcayan.
Acopetar. a. Tongcay.
Acopiamiento, ;//. Catiroc; paniroc.
Acopiar, a. Pagtiroc.
Acopio, m. Catiroc; paniroc.
Acoquinar, a. fam. Pahadluc, padalao.
r. Hadluc, dalao
Acorar, a. Pacabido, pacasáquit - s. Laya,
in nanlalaya an mga tanum.
Acorazar, a. Pagloon loon sin puthao ó
mga acero.
Acorazonado, da. adj. Quinasingcasing,
pinosoposo, pinangdan.
Acorcharse, r. Homoc, in nagmamaho-
moc na an cahuy, an bonga, etc.
Acordablemente. adv. m. Sa pagcaoyon
Acordación. /. Pagpahibaro.
Acordada. / Sugo sin labao nga hocma-
nan sa mga hocom nga sacop niya. - Pag-
pahibaro sin ponoan sa lain man nga
Acordadamente, adv. m. Sa pagcaoyon
AcordamientO. ;//. Caoroyon; caoroyo-
nan; caangayan.
Acordar, a. Pagbuot, pagsugo, pagtalaan.
- Pagdumdum, pagpahinumdun. - r. Pag-
panumdum, pagpinanumdum; hinumdún. -
Mus. Pagpacaangay. - Pint. Pagpacaopay.
- n. Abuyon, oyon, angay. - r. Hingiap;
alimat mat; anoy, anduc, andoruc.
Acordarse tiernamente de alguno.
Hidlao; handum, andoy, hingandoy.
Acorde, adj. Angay, igo, oyon. - Sama;
Acordelar, a. Pagcotay, pagsocol, sin pisi-
Acordemente. adv. m. sa pagcaayon gud.
Acordeón, m. Cordión, patoronggon.
Acprdonamiento. m. vid. Acordonar.
Acordonar, a. Pagbutang sin mga tauo
n^a mga bantay sin bongto etc., basi ua-
ray maagui. - Paglibut - Paghoghog.
Acores, m. pl. Med. Baga labtinao, ba-
ga timos.
Acornar, a. Pagsungay; pagsindoro.
Acorneador, ra" jad. Masungay. - s. Pa-
rasungay.
Acornear, a. Pagsungay.
Acoro, m. Lubigan.
Acorralar, a. Pagpasolud, pagpaslud sa
pasturan. - Alacay.
Acorrucarse, r. Quirogtol, quigpos.
Acortamiento, m. vid. Acortar.
Acortar, a. Paghalipot. - Patabas. - Pagi-
ban - Paglactud, pagbalatas. - Paghayo-
cong- - r. fig. Pagalang sin pangaro.
Acorullar. a. Mar. Pagpabalabag san mga
gayong.
Acorvar, a. Pagpabalico.
Acosador, ra. adj. Magborocud, malanat.
- s. Parabocud, paranalanat.
Acosamiento, ;;/. Pagbocud; pamocud;
paglanat.
Acosar, a. Pagbocud, paglanat. - fig. Pag-
lugus, pagpirit.
Acostado, da. adj . Sooc. - Pinaora. - An
May estipendio ó bayad. - p. p. Hinigda.
Acostar, a. Paghigda; pagholid. - r. Hig-
da. Quiling; hilig. - Locot: - Barilig; hu-
liquid; dorog.
Acostumbradamente, adv. m. Sugad san
binabatasan.
Acostumbrar, a. Pagpamatasan, pagpa-
batid, pagpahiara. - n. Pagbatasan, pagba-
tid, paghiara, higara. - Bosbos, daig.
Acotación. / Pagguiotan, pagbutang sin
tigaman. - Tigaman.
Acotamiento, m. Pagguiotan, pagbutang
sin tigaman.
Acotar, a. Pagguiotan, pagbutang sin tiga-
man, pagtigaman.
Acotillo, m* Palo sin panday sa puthao.
Acoyundar, a. Paghigot san yugo sa oló
san mga hayop.
Acracia, s. Med, Daco nga pagcamaluya.
Acre. adj. Masaplud Maharang. - Maarat;
maadas^ - fig. Maisug, mapintas.
Acrebite. m. Asupre.
Acrecencia. / vid. Acrecentamiento.
Acrecentador, ra, adj, Magpapadugang.
Acrecentamiento. ;;/. Pagdugang, pagus-
uag. - Pagpadugang, pagpausuag.
Acrecentar, a. Pagdugang pagusuag. -
Pagpadugan pagpausuag.
Acrecer, a. Pagdugang.
Acrecimiento, m. Dugang, tubo; pagdu-
gang; pagtubo.
Acreditado, da. adj. Bantugan, Tapuran.
Acreditar, a- Pagmatuod. - Pagpamatuod.
- Pagpabantug. - r. Pagbantug.
Acreedor, ra. s. Hingotangan, baray-
dan. - Tacús baloson,
Acreer. n. Pagpaotang.
Acremente, adv. m. Masaplud caopay,
maaslum caopay. - Maisug caopay, mapin-
tas caopay.
Acribadura. / Pagag-ag, pagsilsig. - pl.
Agubanga.
Acribar, a. Pagag-ag, pagsilsig. - //¿\ Pag-
loholoho. - Pagbonobono.
Acribillar, a. Pagloholoho. - Pagsamadsa-
mad, pagbonobono, pagtasac sin mga ca-
sam-dan.
Acriminación. / Pagsumbong sin sala.
Acriminador, ra. adj. Magsurumbong -
s. Parasumbong sin sala. - Parabutang sin
¿•ala.
Acriminar, a. Pagsumbong sin sala. -
Acrimonia. / Camasaplud, pagcamasa-
plud. - Camabarang, pagcamaharang. - Ca-
maarat, camaadas.-Camaisug, pagcamaisug.
Acrisolar, a. Pagporog. - Paguray. - -fig.
- Pagasoy sin maopay. - Pagolitoquit sin
Acristianar.^. Pagbuniag, pagbobo; pag.
dusog.
Acritud. /. vid. Acrimonia.
Acróbata, com. Parasirco, paracalambitay.
Acta. /. Casayoran, carig-onan, camatuo-
ran nga sinurat.
Actea. /. Banua nga actea.
Actitud. / Cabutang, pagcabutang. - Ca-
bacdao, pagcabacdao.
Activamente, adv. m. Sin Jagmit, sin
dali; madagmit caopay, madali caopay.
Activar, a. Pagdagrnit, pagdali. - Pagpa-
dagmit; pagpadali. - Pagsagda-
Actividad./. Gahum sin pagbuhat - Ca-
doroto; camadoroto. - Camagdamit, pagca-
madagmit; camadali, pagcamadali.
Activo, va. adj. Magahum sin pagbuhat.
- Madagmit; madali ;macugui; maicagon. -
Madoroto, Buhatan nga tauo.
Acto. m. Buhat. - An tag-sa ca bahin sa
mga comedia, mga sayao, etc. - En el acto
de desplomarse el edificio. San capucan
gud an balay; san pagcapucan gud an ba-
lay; san nagpupucan pá gud an balay.
En el acto "de morir. San camatay gud
niya, san pagcamatay gud niya; san na-
mamatay ná gud siya - En el acto de ma-
tarlo. San pagpataya gud sa iya. - El acto
de la proclamación. An pagtaoga gud sa
iya; an pagtauaga gud sa iya. - Cabahin,
bahin, pagsale cún dao sa mga pagcome-
dia. - Acto de contrición. Ongud gud nga
pagbasul. - Acto de profesión- Pagtüg-an
gud san catungdanan. - For. Pagburut-nan,
talaan, sugo. - Acto de posesión. An pag-
caruat gud san catungdanan. - Acto con-
tinuo mandé llamar á Pedro. Sa layon
layon ipinatauag co si Pedro. - Actos de
fé, esperanza y caridad. An pagtoo, pag-
laom ug paghigugma - Acto de profesión
de fé. An pagtug an san toloohan. - En
el acto, en seguida, m. adv. Niyan gud;
sa layon layon. - En el acto manda venir
á Juan. Niyan gud pacacanhion mo si Juan.
- En el acto, concluida que fué la obra,
salí para Sulat. Sa layonlayon, catapus a*
buhat, guinmican acó ngadto sa Sulat.
Actor, m. An parasale sa mga comedia.
- For % An nagdedemanda.
Actriz./. Babaye nga parasale sa mga
Actuación. /. Pagtuman sin catungdanan.
- For. Pagbuhat. sin mga diligencia. ^
Actuado, da. p. p. Guinbuhat ná. - adj.
Batid, hiara.
Actual, adj. Niyan.
Actualidad. /. Niyan. - En la actualidad.
Iton niyan, it iyana, niyan.
Actualmente, adv. m. Niyan gud.
Actuar, a. Pagbuhat, pagtuman sin catung-
Actuarla, adj. Mar. Sacayan nga may la-
yag ug gayong man.
Actuario, m. For. Escribano cún nota-
rio bá.
Acuadrillar, a. Paniroc sin mga tauo nga
pagmamandoan sin usa nga ponoan cún
poroponoan bá. - Pagmando, pagponoan
sin mga tauo.
Acuarela. /. Panintaran nga papel, etc.
Acuarelista, com. Parapintar sin. papel,
Acuario, m. Tubigan nga quinota etc.,
nga may mga buhi nga isda, mga tanum
etc. Usa ca signo cun tigaman nga gintu-
tungud an adlao cúnanbulansaiya paglacat.
Acuartelamiento, m. Pagpaocoy. san
mga casoldadosan sa mga cuartel.
Acuartillar, n. Picaang, in napipicaang
an hayop, cay binubug-atan, etc.
Acuático, ca. adj An nabubuhi satubig..
Acuátil, adj. An nabubuhi sa tubig.
Acubado, da. adj. Binariles.
Acuclillarse, r. Pongco;. gaang.
Acucharado, da. adj. Masugad sin eu-
Acuchilladizo, m. Paraato sin pag aüáy.
Acuchillado, da.,/), p. Binotio; tinigbas;
pinatay sin cusiyo.
Acuchillador, ra. s. Parabono; paratig-
has; parapatay sin cusiyo.
Acuchillar- a. Pagbono; pagtigbas, pag-
patay sin salsalon.
Acudimiento. m. Pagabut. - Pagtambong.
- Pagtabang, pagbulig. - Pagcadacada. -
Paquitabang, paquibulig.
Acudir, n. Abut - Daop. - Tambong. -
Guboc. - Daquil. - Nogoc. - Honglos,horo-
honglos. - Ampayag. - Pagcadacada. - Ta-
bang, bulig. - Paquitabang, paquibulig.
Acueducto, m. Saroyon, araguian san tu-
Ácueo, Cuea. adj. Tubigan.
Acuerdado, da, adj. Quinotay.
Acuerdo, m. Talaan, sugo, pagburut-an.
- Caoyonan, caoroyonaní caabuyonan; ca-
raabubuyonan. - Sagdon : laygay, uaydong,
togon. - Panumduman.
Acuesto, m. Higad; cahigaran. - Halag;
cahal-gan.
Acuitadamente, adv. m. Macún gud, ma-
saquit gud, uaray gud palad.
Acuitamiento ni. Cubudlayan, cacurian,
casaquitan, cauaray palad, pangarit, caba-
Acuitar, a. Pacacuri, pacasáquit, pacabi-
do. - r. Curi, sáqu ; t, bido, cabaraca.
Acula. / Banua nga acula.
Acular, a. Pagpaisul. - r. Mar, Pagharani
an sacanyán sin pasig, pag songgo an
Aculebrinado, da. adj; Halaba nga lut-
Acúleo. An may cataisan.
Acullá, adv, l. Didto, ngadto.
Acumbrar. a. Pagpahataas. - Pagpaom-
Acumen. ;//. Larang.
Acumulación. / Catambac, pagcaiambac;
capóndoc, pagcapondoc. - Pagtigub, pagti-
pig. - Pagbutang sin sala.
Acumulador, ra. adj. Matamboc mapon-
doc, matipon - Matipig. - s. Paratambac,
parapondoc, paratipon. - Paratipig. - Para-
Acumular, a. Pagtambac, pagpondoc, pag;
tipon. - Pagtigub, pagtipig, pagtipigtipig^
Acumulativamente, adu. m. For. Opud
sa iba, ngatanan.
Acuñación. /• Pag sil-ong; pag tomboc.
- Pagbangil; pagsipsip; pag quimid.
Acuñador, ra. s. Parasil-og; paratomboc.
Parabangil; parasisip; paraquimid.
Acuñar, a. Pagsil-og; pagtomboc.
Acuñar, a. Pagbangil; pagsisip; pagquimid.
Acuosidad. /. Catubigan.
ACUOSO, sa. adj. Tubigan. - Tagucan.
Acupuntura./. Cir. Pagpadolot sin dagum
sa lauas, cay pagpatambal, pagpanoroc.
Acuradamente, adv. m. Sa paghirotgud.
Acurado, da. adj. Mahirot, mainatamanon.
Acurrucarse, r. Quirogtol, quigpos, ca^
yoco.
Acusación. /. Pagbutang sin sasala. -
Pagsumbong; pagqueja.
Acusado, da. m. y / An iguinsumbong;
an iguinqueja; an binutangan sin sala. - An
nahologan sin sala.
Acusador, ra. adj. Masumbong; masum-
bongon. - s. Parasumbong; paraqueja. -
Parabutang sin sala.
Acusamiento, m. vid % Acusación.
Acusante, p. a. Masumbong; maqueja.
Acusar, a. Pagbutang, sin sala. - Pagsum-
bong; pagqueja. - ^Acusar dando en cara.
Pagboyboy, pagsumat. - Acusarse en la
confesión. Pagsumat, panumat san mga
sala. - Acusar recibo. Pagbalos,
Acusativo, m. Icaupat nga caso san de-
clinasión.
Acusatorio, ria. adj. For. An tungud
cañan pagsumbong ó pagqueja.
Acuse de recibo. Pagbalos ó paghatag
sin recibo, surat, carigonan san quina-
Acusón, na. adj. fam. Magparasumbong.
Achacar, a. Pagbutangbutang sin sala -
Pagpasangil. ,
Achacosamente, adv. m. Sin curi, sin sa-
quit,^ sin camasinaquitnon.
Achacoso, sa. adj. Masinaquit-non, ma-
sáquiton. - Saraquitan, saraquitanon. - Ma-
luya, maluyahon; irapa na.
Achaflanar, a. Pagapad san canto san gui-
pat etc.
Achantarse, r. fam. Pagtago, diri pag-
quiuaqúiua, pagocoy.
Achaparrado, da. adj. Marabong. - ^ . Ma-
tamboc ug h abobo.
Achaque, m. Saquit, casaquit. - Pasangilan,
Achaquiento, ta. adj. vid. Achacoso.
Acharolado, da. adj, Binitonan, sinalan.
Acharolar, a. Pagbiton, pagsalan.
AchatamientO. ;;/. Pagpayas, pagpayapad.
Achatar, a. Pagpayas, pagpayapad. - Pa-
yas, yapad. - Pungag. .
Acheta. / Ngiya ngiya.
Achicado, da. adj. Quinabataan, cañan
bata; inibanan.
Achicador, ra. adj. Maglilimas. - s. Pa-
raiban, paralimas. - m. Mar. Iglilimas.
Achicadura./ Pagiban, pagpaguti. - Pag-
Achicar, a. Pagiban, pagpaguti. - r. fig.
Dalao. - Iban, guti; cupos,
Achicar. a> Mar. Paglimas.
Achicoria. /. Tanum nga asicoria.
Achicharrar, a. Pagsugba, pagpritos sin
oraora. - Pagpisaron. - Pagpaso, pagsonug,
pagtubud. r. Paso, tubud; sonug.
Achichinque, m. Min. Magburuhat sa mga
Achinar. ¿*. fam. Pahadluc, padalao. - r.
Hadluc, dalao.
Achinelado, da. adj. Masugat sin sinelas.
Achiote, m. Asiotes.
Achispar, a. Paghuboghubog - Pagpahu-
boghubog. - r. Huboghubog.
Achocar, a. Pagticuang. - Pagbalbag, pag-
dabal. - Pagbatac. - fam. Pagtipig sin damo
nga sal api.
Achote, m. Asiotes.
Achubascarse, r. Buranos, bagot.
Achuchar, a. fam. Pagpiit. - Pagbagnos;
pagpigri.
Achulado, da. adj. fam. Maraut sin ba-
Adacilla. /. Banua nga adasiya
Adafina. / Guinisa.
Adagio, m* Pananglitan, panangli tañan.
Adala. f Mar. Araguian san tubig nga
iguinbomba.
Adalid, m. Ponoan, mando, pangólo.
Adamado, da. adj. Babayenon; binabaye.
Adamantino, na. adj. poet. Matig-a; ma-
Adamar, m. Caauil.
Adamarse, r. Gasa, in magagasa an lala-
qui; pagbinabaye sin batasan.
Adamascado, da. adj. Masugat sin da-
Adaptable, adj. Sadang carauaton. - Sa-
dang paigoigoon.
Adaptación. /. Pacaigoigo.
Adaptadamente. adv. m. Sin igo, sin
Adaptante, p. a. Magpapaigo igo, magpa-
paangay.
Adaptar, a. Pagpaangay, pagpaigo, pag-
paigo igo. - Pagpasigo- - r. Angay, oyon,
Adaraja. J . Bato nga pinalalabao san *cota
basi magmarig-on an sumpay.
Adarce, m. An bura sa dagat nga dinodo-
docot sa mga cauayan.
Adarga. / Taming nga anit.
Adágama. /. Harina nga pino.
Adargar, a. Pagtaming, panagam sa taming
nga anit.
Adarguero. m. Parahimo sin mga taming
nga anit - An nagtatagataming nga anit.
Adarme, m. Timbang nga adarme. - Por
adarmes, m. adv. fig. Talagudti lá.
Adarve, m. Cota. - Lacatlacatan ibabao
. san cota.
Adatar, a. Pagdata.
Adaza. /. Banua nga adaza.
Adecenamiento. ///. Pagisip, pagbutang
sin tagpoplo.
Adecenar, a. Pagisip, pagihap sin tagpo-
plo. - Pagbutang sin tagpoplo; pagtagna-
Adecentar, a. Pagopay, pagpacaopay.
Adecuación. / Pagpaigo, pagpaangay. -
Pagpasigo. - Catopong.
Adecuadamente, adv. m. Igo gud, angay
ngagayud. - Sigo caopay. - Topong cao-
Adecuado, da. adj. Igo, angay - Sigo. -
Adecuar, a. Pagpaigo, pagpaangay. - Pag-
sigo. Pagtopong.
Adefagiá. /. Camalamon, camacaon, cama-
quicaon.
Adéfago, ga. adj. Malamon, maquicaon,
Adefesio, m. fam. Sayop nga pagyacan.
- fam. Maraut nga pagdugnit.
Adefina. / Hilom, hilit.
Adefuéra. adv. 1. Sa gauas.
AdegañO, ña. adj. Hipid, hiripid, higripid.
Adehala. /. Gabao.
Adelantadamente, adv. m* Ona caopay;
anay gud; guidaan.
Adelantado, da. adj. Uaray eatahud, ua-
ray cahadluc - m. Ponoan, tinatapuran san
hadi. - Por adelantado. - m. adv. Paghatag
anay; pagaro anay.
Adelantador, ra. adj. Magoona, ma-
gorona.
Adelantamiento, m. Pagoña. - Cadagmí-
tan. - fig. Caopayan.
Adelantar, a. Pagona.^ - Paghatag-anay. -
Pagbayad guidaan san sohol. - Pagusuag.
- Pagdagmit, pagdali. - Paglabao sa iba.
- Hangalao. - Binhit; bunos; canican, ca-
lanican.
Adelante, adv. I Dito pá, ngadto pá. -
Ona; usuag, dayon; onhan; dagus, lagus -
Más adelante, veremos. Quiquitaon ta onina
Adelanto, m. Pagpaotang, paghatag gui
daan sin salapí ug iba pá. - Pagona. - Ca
tolosan cun dao sa pagaram. - Pagusuag
causuagan; caopayan.
Adelfa. /. Cahuy cahuy nga adelpa.
Adélfico, a. adj. poet. Mapaet
Adelfal, m. Caadelpahán.
Adelfilla. /. Banua nga adelpiya.
Adelgazado!", ra. adj. Igninipis, igta-
Adelgazamiento, w. Cagasa, cahugus;
camagasa, camahugus - Canipis, cagamay;
camanipis.
Adelgazar, a. Paggamay; pagnipis; pag-
tais. - n. Gasa, hugus.
Adema. /. Min. Tocud, sulay, sinasarigan.
Ademador, m. Min. Parahimo sin mga
tocud.
Ademán, m. Pagquiuaquiua sa lauas, etc.
- Tigaman. - Gaui, cagauian. - En ademán
de herir, de salir, de entrar. - ^, adv.
Baga tibobono, tiigogoa, tiisosolud.
Ademar, a. Min. Pagtocud, pagsulay. -
Pagpoios sin cahuy.
Además, adv. c. Labut pá.
Ademe, m. Potos sin cahuy sa pagpaca-
rig-on san mga pilar ug iba pá nga mga
buhat sa solod sa mga mina.
Adenitis. / Med. Cahubag san mga liso
liso sa lauas.
Adenoso, sa. adj. Maliso, lisoon.
Adensar. a. Pagsanoc; pagpasanoc.
Adentellar, a. Pag ingquib - Pagtocob,
pagcagat.
Adentro, adv. 1. Sa solud - Solud, dayon,
usuag.
Adepto, ta. adj. Gapil.
AderezamientO. m. Paghiyas, pagrayan-
dayan; pagsab-ong.
Aderezar, a, Paghiyas, pagrayandayan,
pagsab-ong. - Pagogday. - Pagguisa, pag-
panacot. - Pagpon.
Aderezo, m. Hiyas, rayandayan, sab-ong.
- Hugay, huyas. - Panacot.
Aderra. / Pisi nga gamay.
Aderredor. adv. 1. Libut, magpalibut.
Adestrador, ra. adj. Magpapaanad. -
AdestramientO. n. Pagpaanad; paanad.
- Pagtutdo.
Adestranza. /. Pagpaanad; paanad. - Pag-
tutdo. &
Adestrar, a. Pagpaanad, pagpabatid. -
Pagtutdo, pagtoon.
Adestría. / Cabatiran. •
Adeudar, a. Utang.
Adeudo, m. Utang. - Bayad samgaaduana.
Adherencia. / Canit, pagcacanit - Pagca-
tigüb. - Cagapil. - Caoropud, pagcaoropud.
Adherente. adj. Canit. - Tigub. - Laquip.
- m. Casangckpan, garamiton - Panacot.
Adherir, n. Tigub. - Laquip. - Canit. - r.
Gapil; opud; oyon; ayon; aboyon. - Apil,
, apin.
Adhesión./ Pagtigub, paggapil. - Pago-
yon, pagaboyon. - Pagapil, pagapin.
Adhesivo, va. adj. Magapil, matigub.
Adiafa. / Gala, tagay nga ihinahatag sa
mga paragsacay in umabut ná sa pondo-
Adiamantado, da. adj. Masugad san dia-
mante sin camatig-a, sin camahal, etc.
Adición. /. Sumpay, dugang.
Adicionado, da. s. Parasumpay, paradu-
gwg.
Adicional, adj. Sinumpay, dinugang.
Adicionar, a. Pagsumpay, pagdugang.
Adicto, ta. adj. Gapil. - Opud.
Adiestrador, ra. adj. Magpapaanad. -
Adiestramiento, m. Pagpaanad, pagpa-
batid. - Pagtutdo, pagtoon.
Adiestrar, a. Pagpaanad, pagpabatid. -
Pagtutdo, pagtoon. - r. Batid; bagot
Adietar, a. Pagpuasa, diri pagcaon; diri
pagpacaon.
Adinamia. / Med. Camaluya sa lauas.
Adinámico, ca. adj. Med. An tungud ó
cañan camaluya sa lauas. - Maluyahon.
Adinerado, da. adj. Salapianon, magga-
ran. Cuartahan, bahandianon.
Adiós, inter j. Adiós, mabaya acó sa iyo.
Adipocira. / Tamboc sa mga lauas nga
Adiposidad. /. Catamboc.
Adiposo, sa. adj. Matamboc.
Aditamento, m. Sumpay, dugang.
Adiva. f. pl. Hubag sa bot-ol san mga
Adive. m. Mananap nga masugad sin ayam.
Adivinación./. Pagtagna, pagtacga. - Pag-
tigo. Pagtamiao.
Adivinador, ra. s. Manaragna; paratagna.
- Paratigo, Tamiauan.
Adivinamiento, m. vid. Adivinación.
Adivinanza. / vid. Adivinación.
Adivinar, a. Pagtagna, pagtacga. - Pag-
tigo, Pagtumiao.
Adivinar por las estrellas. Panhimitoon.
Adivinar por la palma de la mano.
Panhinalad.
Adivino, na. m. y /. Manaragna. - Para-
tigo. - Manhihimalad. - Manbihimitoon, ta-
miauan.
Adjudicación. /. Paghatag, pagtogot,
pagtubian, pagtuyang.
Adjudicar, a. Hatag, togot, tubian, tuyang.
- r. Aancon.
Adjudicatorio, ria. m. y / An tinagan,
an tinogotan, an tinubianan, an tinuyangan.
Adjunto, ta. adj. Laquip. - Opud, oropud,
Tigub, sacop.
Ad lfbitum. expr. adv. lat. Sugad san
pagbuot.
Adminicular, a. Pacaopay, pagbulig sin
Adminículo, tn. An icacabulig, icacata-
bang. - Casan gcapan, garamitong. - Pana-
Administración. /. Pagmangno, pagho-
pot. - Pagcaadministrador, catungdanan sin
pagcaadministrador. - Balay nga inooquian
san administrador.
Administrador, ra. adj. Magmaragno,
magbarantay. - s. Paramagno, parahopot,
banbiy. - Administrador sa mga tungud
san hadíanon nga hacienda cún iba pá bá.
Administrar, a. Pagmangno, paghopot,
pagbantay. - Pagtuman sin catundanan.
- Pagpacacarauat, paghatag, pagtogot san
mga Sacramento. - Pagboiong, pagtambal.
Administrativo, va^adj. An tungud ó
cañan administración.
Administratorio, ria. adj, An tungud ó
cañan administración cún administrador bá.
Administro, m. Bulig, cabulig.
Admirable, adj. Orosahon, pangasa, ca-
tingalahan, catingalhan, coruthao, pangoro-
Admirablemente, adv. m. Oosahun gud,
catinga! ahan gud-
Admiración./. Pagusa; paghipausa. - Orí.
Tigaman nga ortográfico nga sugad sini an
pagcabutang sa tinicangan; (¡), ug sa cata-
pusañ sugat sini (!).
Admirador, ra. adj; Mausa, usahan.
Admirando, da. adj. Pangorosahun gud.
Admirar, a. Paghipausa; paghitingala.
- Pagusa. - r. Usa, hiusa, hitingala; langala;
culhan; hiborong.
Admirativamente, adv. m. Orosahun
gud, catingalahan gud.
Admirativo, va. adj. Mahipausa.
Admisible, adj. Sadang carauaton.
Admisión. / Pagcarauát. - Pagpasacop.
Admitir, a. Pagcarauát. - Pagpasacop.
Admonición. /. Pagtauag. - Pagpahabaro,
pahamangno. - Sagdon.
Admonitor, m. Parasagdon, parauale, pa-
rauaydong.
Adnado, da. tn. y / Hinablosan, guin-
Adnata. f. Zooí. Lapuglapug sa mata.
Adnato, ta. adj. Canit.
Ad nutum. expr. lat. Sugad san pagbuot
san ponoan.
Adobado, m. Guidamos, inadobo.
Adobador, ra. s* Pa aguisa. - Paraguina-
mos, paraadobo. - Paraabo, Paragamus sin
Adobar, a. Paggamus, pagadobo; danglus,
dayuc. - Pagguisa.
Adobe, tn. Baga Iadriyo, cundi din iná-
guian sa calayo.
i|dobO. m. Guinamus, inasinarí - Sanao
nga isinasanao san carne ug iba pá. - Dan-
glus, dayuc.
Adocenar, a. Pagtagpoplo cag duha, pag-
tagnapolo cag duha.
Adoctrinar, a. Pagtutdo, pagtoon.
Adolecente. p. a. Masaquit, maabat sin
Adolecer, n. Saquit; pagbati sin saquit.
- fig. An may carat-an, visio ó batásan.
Adoleciente, p. a. Masaquit, mabati sin
Adolescencia./. Cabata, pagcabata, ticang
san tinud-can ná sin buot ngada san caa-
yao ná san catubo san lauas.
Adolescente, s. Bata, barobata, olitauo*
Adolorado, da. adj % vid. Adolorido.
Adolorido, da. adj. masaquit; maol-ol,
masool.
Adomiciliarse, r. Pagporoco, pagocoy,
paghonong, pagpuyo.
Adonado, da. adj. Inolongan,
Adonado, da. adj. Babayenon, binabaye.
Adonaí. m. Ngaran sa Dios.
Adonde, adv. /- Diin; hain; ngain.
Adonde quiera, adv. Bisan diin; bisan
\ ngain; bisan hain.
Adonis, tn. fig. Matahum, cono, nga lala-
Adopción. / Pagcaanacanac. - Paghablos"
- Pagpili. - Pagcarauát eun pangaaco sin
anac sin iba.
Adoptable, adj. Sadang carauaton.
Adoptación. /. vid. Adopción. Pagcarauát
cun pangaco sin anac sin iba.
Adoptador, ra. adj. Mapili, Macar auat.
Adoptante, p. a. Mapili, Macarauat.
Adoptar, a. Paganacanac. - Paghablos. -
Pagpili; paghopot; pagcarauát cun pa-
ngaco sin anac sin iba, etc.
Adoptivo, va. adj. Hinablosan, guinson-
dan. - Pinacaanacanac. - Pinilí.
Adoquier. adv. 1. Bisan din; bisan hain
Adoquiera. adv. 1. Bisan diin; bisan hain.
Adoquín, m. Bato nga matig-a dao Iadriyo
an hechura.
Adoquinar, a. Pagbutang sin mga bato
nga adoquín.
Adorable, adj. Siringbahon, % tacús pasing-
babón, darayauon,
Adoración. / Pagsingba; paningba. - Pag-
tahud; catahud; pagcatahud; catahuran.
Adorador, ra. adj. Magsingbahon, mani*
ningba. - s. Parasingba.
Adorante./, a. Magsingba.
iüM
Adorar* a, Pagsinba. - Pagtahud. - Pagha-
roc san camut sa santos nga Papa.
Adormecer, a. Pagcatorog. - r. Paghin-
ngatorog. - Pirao. - -fig. Mungao. - Ban-
hud, binhud.
Adormecimiento, m. Pagcatorog - Pag-
hingatorug. - Cabanhud.
Adormentar, a. vid. Adormecer.
Adormidera. / Banua nga adormidera.
Adormir, n. Paghingatorog,
Adormitarse, r. Paghingatorog. pirao,
paghiducá, paghiducáducá, mungao.
Adornador, ra. adj. Magsarab-ong. - s.
Parasab-ong, parahiyas, pararayandayan,
parapuni.
Adornamiento, m. Pagsab-ong, paghiyas.
pagrayandayan, mapuni.
Adornante, p. a. Masab-ong, mahiyas,
marayandayan, mapuni.
Adornar, a. Pagsab-ong; pahiyas, pagra-
yandayan, pagpuni, paghamo, paghuyas,
pagdayan, paganiag, pagayaaya. - Pagbi-
ray. - Pagbutang sin mga lucay. - fig. Pag-
Adornista, m. Pararayandayan; parapintar.
Adorno, m. Sab-ong, hiyas, rayandayan,
hugay, huyas, dayan. - Rabol, rabolrabol.
Adorno en la vaina del puñal, etc.
Calao-calao, surang-surang.
Adorno eñ la lanza, etc. Calong-ca-
long, bitay-bitay.
Adotrinar. a. Pagtutdo, pagtoon.
Ad pedem líterae. expr* adv. lat. Sugad
gud san cahulogan.
Ad perpetuam. exp. lat. Sa guihapon.
Ad perpetuam rei memoriam. expr.
¿ai. Sa guihapon.
Adqilirente. p. a. Macaagui, macacuha;
masangput; macadara.
Adquiridor, ra. adj. Macaagui, maca-
cuha; macadara; masangput.
Adquirir, a. Paca-agui, pacacuha, paca-
dara, pagsangput. - Sapul; arug.
Adquisición. /. Paca-agui, pacacuha, pa-
cadara. - Pacasangput. - Pacasapul; paca-
Adquisidor, ra. adj. vid. Adquiridor.
Adra. /. Mga balay ó usa cabahin sin mga
balay sin bongto. - Pintacasi.
AdrágantO. m. Cahuy cahuy nga adra-
Adral, m. Tinaguic sin carro ó cangga.
Adrazo. m. Saraan sin tubig sa dagat
bad macuba an camaasin.
Adrede, adv. m. Tinuyo gud, tuyo gud.
Adredemente, adv. m. Tinuyo gud, tuyo
Adrián, m. Tul-an sa bayhon.
Adriático, ca. s. Dagat sa Venecia.
Adrizar, a. Mar. Pagpatadong.
Adrobado, da. adj. Boctot.
Adscribir, a. Paghisacop. - r. Pasacop.
Adscripción. /. Paghisacop; pagpasacop.
Adscripto, ta. p. p. Nahisacop; napasacop.
Adstricción. / Capirit, calugus; pagcapi-
rit, pagcalugos. - Catubol.
Adstringente. p. a. Macacatubol.
Adstringir. a. Tubol. - fig. Pagpirit, pag-
lugos.
Aduana f. Oroquian san mga tinatapuran
san hadí sin paghiling sa mga género ug
iba pá ngan sin pagsocot san mga dere-
Aduanar, a. Papaghiling sa aduana san
género ug iba pá, ngan pagbayad man
san mga derecho.
Aduanero, ra. adj. An tungud ó cañan
aduana. - m. Tinatapuran sin pagmangno
ó pagbantay sa aduana.
Aduar, m. Mga payag, mga balaybalay.
Adúcar, m. Igagama.
Aducción. /. Pagpahayag sin polong ó
camatuoran. - ZooL Pagpaharani.
Aducir, a. Pagpahayag sin polong ó cama-
tuoran. - Pagdara, pagdolong.
Aduendado, da. adj . Maasuang; inaaioc,
ó maaloc.
Adufe, m. Pandero.
Adufero. adj. An nagtotocar san pandero.
Adusto, adj. Mabidoom, maisug.
Aduja. / Mar. Lacón.
Adujar, a. Mar. Paglacon.
Adulación. /. Pagaramaram.
Adulador, ra. adj. Magaramaram. - s. Pa-
raaram-aram Pag sorogsorog.
Adular, a. Pagdayao sa iba sin polong, etc.
Pagaram-aram. Pag sorogsorog.
Adulear. n. Guliat.
Adulero, m. Bántay sin cahayopan.
Adulteración./ Paglayé, pagbayé, pagsa-
Adulterador, ra. s. Paralayc, parabayé,
an macasala sin inasa-uan; paracaraut sin
mga efectos.
Adulterante. /. a. Malayc, mabayc, ma-
casala sin inasa-uan.
Adulterar, n. Paglayc, pagbayc, pagsa-
pao, paglibug, pacasala sin inasa-uan. - fig.
a. Pagpapasao, pagpacaraut. - s. Pasao,
raut. Pagsalacot an maopay ug an ma-
Adulterinamente, adv. m. Pacasala gud
sin inasa-uan.
Adulterino, na. adj. Anac sa gauas san
Adulterio, m. Paglaye, pagbayé, pagsá-
Adúltero, ra. adj. Macasala sin inasa-
uan. - fig. Maraut, maraut sin batasan.
Adulto, ta. adj. Hamtong, dagco ná.
Adulzar, a. Pagpahamoc sa rnga tum-
baga, etc.
Adulzorar, a. Papahomoc; pagpahamis.
Adunación. / Pagcatigub, pagtipom.
Adunar, a. Pagtiguib, pagtampo, pagti-
pon; dagup.
Advenedizo, za. adj. Sampig, dampig.
- Dumoroong.
Advenidero, ra. adj. Umarabut; tiarabut
Advenimiento, m. Pagabut, pagcanhi. -
Pagpaumbao sa pagcahadi, etc.
Advenir, n. Pagcanhi, pagabut.
Adventaja. / For. Bahin ó malón nga
tungud san asaua nga buhi pá, in patay
ná an usa.
Adventicio, Cia. adj. An maabut nga
diri lugaringon ó diri quinaiya.
Adverbial, adj. An tungod ó can an ad-
Adverbialmente. adv. m. Masugad sin
adverbio, inadverbio.
Adverbio, m. Gram. Bahin sa oración
nga tinatauag adverbio. p
Adversador. //?. Caauay.
Adversamente, adv. m. Sa maraut nga
palad, maraut gud nga palad.
Adversar, a. Pagpatuc, pagato.
Adversario, ria. adj- Patuc, maraut nga
palad. - m. y f. Caauay, auay.
Adversidad./ Casaquitan, calisdanan, ca
curian, cauaray palad, casoco.
Adversión. / Pagpatuc. - Paghimangno
matngon.
Adverso, sa. adj. Patuc, auay, maraut
Advertencia./. Pahamangno, pahimangno
matngon. - Pagpahabaro, pagpasabut. -
Sagdon, laygay, uaydong, tugon*
Advertidamente, adv. m. Sa pagh
mangno gud.
Advertido, da. adj. Batid, matigamanon
mananong, daong-daong.
Advertimiento, m. vid. Advertencia.
Advertir, a. Himangno, hamangno, mat-
ngon; daong-daong. - Himangrao. - Pagpa-
himangno, pagpahamangno. - Pagpaha-
baro, pagpasabut. - Pagsagdon, paglaygay,
paguaydong, - ilio. - Pagnanong.
Adviento, m. Tiuatauag nga adviento ó an
upat ca semana nga sinosondan san san-
tos nga Pagcatauo san anton Guinoo Je-
Advocación. /. Cataoganan, caud-ganan.
A0 ás
- Ñgarári ngaiguin nga ngaran sa fiiga
singbahan, mga cobo-cobo ug nlga altar
basi sabuton cún ano nga Misterio ó cttri ano
nga Santos an guinhalaran; panañglitah, an
singbahan sa Oras guinhalad can San Pedro
de Alcántara. La iglesia de Oras está de-
dicada á San Pedro de Alcántara.
Adyacente, adj. Harani, dooc, sooc, da-
pig, hipid, hiripid.
Aechadero. m. Sisigan, sisisgan, sirisgan.
- Taraphan, tarap-hopan. - Guinpapaliran.
Aechador, ra. s. Parasisig. - Paratahup.
- Parapalid sin humay, etc.
Aechadura. /. Upa - Tictic.
Aechar, a. Pag tahup. - Pagsisig. - Pagpa-
lid sin humay, etc. - Pagyapyap.
Aecho, m. vid. Aechar.
Aéreo, rea. adj. Hangin, an tungud ó
cañan hangin, sa hangin.
Aerífero, ra, adj. May hangin.
Aeriforme, adj. Masugad sin hangin.
Aeróforo, ra. adj. May hangin.
Aerolito, m. Baga linti.
Aeromancia. /. Panhihinangin, pagtagna
nga buaon hionon sin hangin.
Aeromántico, ca. adj. An tungud ó ca-
ñan panhihinangin. - Matagna sin búa
hionong sin hangin.
Aeronauta, com. An masacay sin saca-
yan sa hangin.
Aeronáutica. /. Paghibaro sin pagsacay
sin sacayán sa hangin.
Aeronáutico, ca. adj. An tungud ó ca-
ñan pagsacay sin sacayán sa hangin.
Aerostático, ca. adj. Malupadsa hangin.
Afabilidad. /. Camaalayhan, camaala-
hon, camalomo sin buot. - Cahuyayag. <
Afabilísimo, ma. adj. Maalayhan caopay,
mahuyayag caopay.
Afable, adj. Maalayhan, mahuyayag, ma-
nayanaya. - Malomo sin buót; maabiabi-
hon, maabiag, camaopay sa himangrao,
cun san pageayan.
Afablemente, adv. m. Sa malomo tfga
buot, sa maopay nga buot, sa mahuyayag
nga casingeasing.
Afabulación. / Pagasoy sin pábula ó
susumaton.
Áfaca. / Banua nga apaca, dao in tanun
nga lenteja.
Afamado, da. adj. Ban tugan, dung-ganon,
hinunung-gan.
Afamar, a. Pagpabantug; bantug.
iiáÉ
ÁF*
Afán. m. Tingoha, tuyo. - Cahidlao. - Ca-
budlay, cabutlao. Pangarit
Afanadamente, adj. m. Tingoha caopay,
talingoha gud. - Budlay ' caopay, butlao
caopay, pangarit caopay.
Afanador, ra. adj. Matingohapn, mador o -
put, madoroto, buhatan nga tauo. - s. Pa-
ratingoha. Mangangarit.
Afanar, m. Pabudlay, pabutiao. - r. Ti-
ngoha, talingoha, pagtuyo, pagdoroput.
Afaníptero, ra. adj. Zool. - Diri pacoan,
masugad an coto.
Afanosamente, adv. m. Tingoha caopay,
talingoha gud. - Budlay caopay, butlay
caopay. Pangangaritan gud.
Afanoso, sa. adj. Macuri. - Matingohaon,
madoroto, buhatan nga tauo, maticomot.
Afasia. / Med. Diri pacayacan tungud sin
saquit; pagalang alang.
Afeador, ra. adj. Macacaraut. - s. Parata-
may, parayobit. - Parasauay.
Afeamiento, m. Pagpacaraut. - Pagtamay,
pagyobit. - Pagsauay.
Afear, a. Pagpacaraut. - Pagtamay, pagyo-
bit. - Pagsauay.
Afección, f. Cabantad. - Caruyag, caipa,
cahilig. - Higugma; handum, cagapil.
Afectación. /. Cabantad. - Pagparayao. -
Casalingcapao. - Camaogdayon. - Camala-
biao. Pagpaanoano.
Afectadamente, adv. m. Bantad gud.
Parayao gud. Diri natural.
Afectado, da. adj. Mabantad. - Mapara-
yao. - Masalingcapao. - Masorub-on; sina-
saquitan*
Afectador, ra. adj. Macabantad. - Mapa-
rayao.
Afectar, a. Pacabantad. - Parayao. - La-
Afectivo, va. adj. An tungud ó cañan
higugma, cauili ó handum.
Afecto, m. Gugma, Higugma, cauili, han-
dum, caauil.
Afecto, ta. adj. Gapil; api.- - Sacop sa
gahum sa. . .
Afectuosamente, adv* m. Sa paghigugma
gud. - Sa pagpaora gud. - Sa pagtahud
gud, sa caotos nga buot.
Afectuosidad. / Camahigugmaon, cama-
paorahon, camapalanggaon.
Afectuoso, sa. adj. Mahigugmaon, mapa-
orahon, mapalanggaon, maauilon.
Afeitador, m. Paraarot.
Afeitadora. / Paraarot nga babaye sa
mga igcasibabaye.
Afeitamiento. m. Hiso sa bayhon, etc.
Afeitar, a. Pagarot; panhimongot.
Afeite, m. Hiso sa bayhon, etc. - íghihíso,
ighiriso.
Afeminación. / Cabantut; pagcabinabaye.
Afeminadamente, adv. m. Bantut gud,
binabaye gud.
Afeminado, da. adj. Bantut, babayenon,
AfeminamientO. m. Cabantut; cabina-
Afeminar, a. Pagpaluya. - r- Pagbinabaye;
luya; paluya.
Aferrador, ra. adj. Macaput, macob-
cob. - Mar. Magparalocot sin layag, etc.
Aferramiento, m. Pagcaput, pagcobcob.
Paglocot sin layag, etc. - fig. Pagtuyo nga
ticang sa buot.
Aferrar, a. Pagcaput sin maopay; pagcob-
cob. - Mar. Paglocot sin layag, etc. - r. fig.
Pagtuyo gud nga magpahinayon an mga
paghunahuna niya.
Afestonado, da. adj. Rinabolrabol. - Ri-
nabolrabolan. - Binorda. - Binordahan.
Afianzamiento, m. Pagpatapud. - Pagpa-
cang-on. - Carig-onan.
Afianzar, a. Paghatag sin carig-onan. -
Pagrig-on; pagparig-on; pagpacarig-on. -
Pagcaput sin maopay.
Afiar. a. Pagpolong nga diri paglalab-tan
an igcasitauo.
Afición. /. Gugma; caruyag; cahilig; ti-
ngoha; aring, gapil.
Aficionadamente, adv. m. Tingoha cao-
pay, caruyag gud.
Aficionado, da. adj. Maqui. .
Aficionar, a. Pagpabatid; pagpahilig; pag-
pagapil. - Pabatid; gugma; gapil; hilig;
pagpahiara.
Afiladera, s. Bairan. - Camanga.
Afilado, da. adj. Binaid. - Matarum. - Tais.
Afilador, ra. s. Parabaid. - Bairan nga
Afiladura. /. Pagbaid. - An tarum san
Afilamiento, m. Baga catáis sin bayhon,
irong, etc.
Afilar, a. Pagbaid; pangodngod; pagsam-
id; paglantip; pagbalit. - Pagtais. - Pagpa-
Afilación. / Pagcaanacanac - Pagsacop.
Pagpasacop.
Afiliar, a. Paganacanac; paghablos. - Pag
sacop; pagpasacop; pagpasurat. - r. Pagsa-
cop; pasurat. - r. Gapil.
Afilón, m, Bairan nga anit, etc.
Afilosofado, da. adj. An nacacasugad
san mga filósofos. Bugho.
Afín. adj. Harani, dooc, hiripid. - Maa-
ftgáy.-^;//. y f. Sooc, caorop-dan sá hí-
ngabay, patud.
Afinación. / Paghingpit; cahingpitan. -
Pagcaarangay.
Afinadamente, adv. m. Hingpit caopay.
Arangay gud. - Catempla.
Afinado, da. adj. Maopay gud.
Afinador, ra. m. Paratcmpla sin mga pa-
toronggon. - An igtetempla sin palorong-
Afinadura. /. vid. Afinación.
Afinamiento, m- vid. Afinación.
Afinar, a. Paghingpit, pagpacaopay. - Mus.
Pagtempla sin patoronggon. - Pagangay sa
mga tingug. - Pagnipis; paggamay. - Pag-
Afinidad. /. Pagcaarangay. - Caoropud,
pagcaoropud sa hingabay, pagcapatud.
Afión. s. Apian.
Afir. m. Tambal nga nacuha san bonga
san cahuy nga enebro.
Afirmación. / Pagpacarig-on. - Carig-
onan. - Camatuoran; pagasoy san cama-
tuoran.
Afirmadamente. adv, m. Marig-on gud.
Afir mador, ra. adj. Magpaparig-on.
AfirmamientO. m. vid. Afirmación.
Afirmante, p. a. Magpaparig-on.
Afirmanza. /. Carig-onan.
Afirmar, a. Pagrig-on; pagparig-on; pag-
pacarig-on. - Pagmatuod; pagpamatuod. -
r. Big-on; pasarig, pagtangdo, pagtóo.
Afirmativamente, adv. m. Sa minarig-
on gud. - Sa minatuod gud.
Aflicción. /. Casáquit, cabido, casubo, ca-
suboan, casub-anan; carital, pagcarital; ca
ritalan. - Capaitan. - Aflicción de espíritu.
Calisdanan, cabudlay sin buot.
Aflictivo, va. adj. Macacasáquit, macaca-
bido, macacasubo.
Afligente. p. a. Macasáquit, macabido,
macasubo.
Afligible. adj. vid. Aflictivo.
Afligidamente, adv. m % Masáquit caopay,
mabido caopay, masubo caopay; oraora
sin sáquit, oraora sin bido, oraora sin subo.
Afligido, da. adj. Masinaquit-non, mabi-
doon, masorub-on.
Afligimiento, m. Casáquit, cabido, casubo.
Capaitan,
Afligir, a. Pacasáquit, pacabido, pacasubo.
Pagsáquit. - r. Sáquit, bido, subo.
Aflojadura. /. vid. Aflojamiento.
Aflojamiento, m. Pagtoros, pagloslos. -
Aflojar. a. Pagtoros, pagloros, pagloslos.
Paghugac; pagtugac; pagtubuc; paghaguca;
paghango, paghango-hango; paghiyos; pag-
af ár
h águs; pághuñgal; pagculay . - Qarocal. -
Aflojar el viento, el enojo, etc. Hug-
pay, borohugpay.
Aflojar la corriente. Lantong.
Aflojar los pantalones, etc. Hoshos,
Afluencia. / Pagdamo. - Cadamo, cadam-
an. - Cahura. - Dasal. - fig. Pagpolong sin
damo ug sin dagmit, catiroc.
Afluente, adj. Mayacan, yarácnon. - m.
Mga sasapa ug mga salug nga naauas sa
mga dagco nga mga salug.
Afluir, n. Daup. - Pagauas an usa nga
sapa cún salug bá usa man nga salug
Afofar. Pagpanos.
Afondar, a. Paghilarum; pagpahilarum. -
n. Lonud.
Afonía. /. Cauaray tingug.
Afónico, ca. adj. Uaray tingug.
Áfono, na. adj. Uaray tingug.
Aforadar. a. Pagloho. - Pagtahus.
Aforado, da. adj. Tuna nga quinpeple
Aforado, da. adj. Tauo nga may privi-
Af orador, m. Paraplete sin tuna. - An
macarauat sin tuna nga may píete. - Pa-
raaporo.
Aforamiento, m. vid. Aforar.
Aforar, a. Pagplete sin tuna. - Pagcarauat
sin tuna nga may píete.
Aforar, a. Pagapor o sin tabaco, etc. - Pag-
hiling sa mga género cún iba pá ug pag
talaan san bayad nga mga derecho.
Aforar, a. Pagtogot, paghatag sin privi-
Aforcar. a. Pagbitay.
Aforisma. /. Veter. Hubag sa lauas san
Aforismo, m. Calacturan, lactud nga ca-
Aforístico, ca. adj. Linactud nga casa-
Afornecer. a. Pagandam, pagtima.
Aforo, m. Pagaporo.
Aforra. /. Pagbuhi ó pagtangtang san
Aforrador, ra. adj* Magporotos. - $. Pa-
rapotos.
Aforradura. /. Potos; hapin; loon nga
panapton cun anit ó iba nga potus.
Aforramiento. m> Pagbuhi ó pagtangtang
san oripon.
Aforrar, a. Pagpotos; paghapin. - r. Pag-
loon sin panapton.
Aforrar, a. Pagbuhi ó pagtangtang san
Aforrecho, Cha. adj. Tuhas ná, gauas ná.
Aforro, m. Potos; hapin; loon nga pa-
rí apton.
Afortalado, da. adj. Marig-on, may mga
Afortunadamente, adv. m. Palad gud.
Afortunado, da. adj. Palaran, bulahan.
AfortunamientO. tn. Palad, capalaran,
cabulahan.
Afortunar, a. Papalad, pabulahan.
Afosarse, r. Mil. Paghimo sin haglarum
nga mga cale libut sa bongto, basi diri
macaagui an mga caauay, paghimo sin
cota, sin baluarte. - Pagdugang sin solda-
dos, sin mga armas.
Afrancar. a. Pagbuhi ó pagtangtang san
Afrecho, m. Upa; titic; tinahup.
Afrenillar. a. Mar. Paghigot.
Afrenta. / Caalo, caauod. - Pagpacaalo,
AfrentaciÓn. /. Atubangan sin balay nga
Afrentadamente, adv. m. Sa pagpa-
caalo gud. - Sa caauod gud.
Afrentador, ra. adj. Magpapacaalo.
Afrentar, a. Pagpacaalo; pagpacaraut -
Alo; auod; busla.
Afrentosamente, adv. m. Sa pagpacaalo
gud. - Sa caauod gud.
Afrentoso, sa. adj. Macaáalo.
Afretado, da. adj. Masugad sin galón
nga bulauan ó salapí, mahamis, hinugasan.
Afretar, a. Mar. Pagbanos, pagcarus san
Afreza. f Paon nga macacatuyao san
isda ug masayon ná an pagdacop.
Africano, na. adj. Taga África.
Áfrico, m Hangin nga habagat sacabarian.
Afrodina. /. quim, Tumbaga.
Afrodisia. / Pagcabata.
Afrodisiaco, ca. adj. Tambal ug iba pá
nga nacacabascug san tauo sin pagcaipa
san mga maglaoay nga buhat.
Afrodita, m. Lalaqui ngauaray iquinatauo.
Afronitro. m. Bura sin nitro.
Afrontación. / Atubangan sin balay nga
Afrontadamente, adv. m. Sa atubangan.
Afrontador, ra. adj. Magatubang.
AfrontamientO. m. ' Pagatubang; pagpaa.
tubang; paatubang.
Afrontar, a. Paatubang; pagpaatubang.* -
n. Atubang.
Afta. /. Med. Sapil, dilá.
Aftoso, sa" adj. Sapilon,
Afuera, adv. L Sa goa. - Sa gauás. - -
Vengo de afuera. Ticang acó sa goa. Sal-
gamos afuera. Goa quita. - Está afuera.
Aadto sa gauas. - expr. elipt. Tabi. - amb.
pL Caharanian, mga caharanian.
Afufa. /. fam. Papalaguio. - Estar sobre
las afufas, fr. fam. Tipalaguio ná.
Afufar, n. fam. Pagpalaguio.
Afufón, m. fim. Palaguio. pagpalaguio.
Afusión. /. Med. Pagbobo sin tubig sa
lauas.
Agá. m. Ponoan san mga soldados nga
Agachada. /. Limbong, larang.
Agachadiza, f. Tamsi nga habobo an
lupad.
Agachar, a. fam. Pagobo, pagyobo, pag-
doco, pagyocbo, pagtongo, pagcaob; pag-
guigong; pagquigpos; pagcuyobog.
Agacharse para no ser visto. Pag-
hopo: como quien persigue á un pájaro,
hanip.
Agafita. /. Min. Mutia.
Agalbanado, da. adj. Mahubia.
A gal erar. a. Mar. Pagbutang san tolda sa
Agalla, f Boco boco sin cahuy. - Tubo
tubo, hasang san isda. - Buyoco, lisoliso
sa bot-ol. Biyooc.
Agalladura. / An baga matamata san
pula san bunay, nga amoy tinutud-can
san siuo.
Agallión. m- vid. Agalla. - Boco san cuen-
tas. - Amahan san cuentas.
Agalluda. / vid. Agalla.
Agangrenarse, r. Donot an onud ó hil-
an sa lauas*
Ágape, m. Panagtao nga cristianos.
Agarbado, da. adj. Mahayon, malidolido,
maquidingquiding.
Agarbarse, r. Yocbo; tongo; caob; obo;
Agarbillar, a. Pagopong sin humay, etc.;
pagtarotambac san mga binari.
Agárico, m. Manug banug, ligbus, curacdos,
Agarrada. /. fam. Pagsusuhay; paghiba-
ton sin polong.
Agarradero, m. Carap-tan, carap-tanan,
caratinan; tarotalinga. - Polo; pati; ilhi cún
dao bangcao.
Agarrado, da. adj. fam. Mahlcao, mai-
mot, halot.
Agarrador, ra. adj. Macatin, macaput,
macapiot; macadadacopon. - m. Caratinan,
carap-tan . - Baga caoit, quimpih
Agarrafan a. Paggonit; pagcáput sin máo-
Agarrama. f. Buhis. - fig. y fam. Panga-
uat, pagticas.
Agarrante. /. a. Macatin, macaput, ma-
capiot.
Agarrar, a. Pagcáput, pagcatin, pagcapiot;
paghurambay; pagcuyon; pagtalo; pagca-
mas; pagcamai; pagcamlas; pagcanirot;
pagbacnit. - Pagdacop. - Gamut. - Docot.
- Cagat, coicol, tocob. - Gonit. - Diquin.
Agarrar la pintura, cola, etc. Pag-
docot, pingca, yagcot.
Agarrar por el pescuezo. Quibol, cu-
mud, tocio.
Agarrar por la orilla ó punta de al-
guna cosa. Quimit.
Agarrar por el borde á tinaja, etc. Ca-
uing, gauing.
Agarrar por el hombro. Gabil,
Agarrar sanguijuela, etc. Cobcob,
copcop.
Agarrar con los brazos por la cintura.
Tacgos.
Agarrar por la garganta. Tilo.
Agarrarse de las manos ó ponerlas
sobre los hombros. Agubay.
Agarrarse con los brazos sin arrimar
el cuerpo. Camang.
Agarrarse las manos. Camag.
Agarrarse los que riñen ó los que bai-
lan, que se cogen las manos. Alasid.
Agarrar ó echar los brazos sobre el
pescuezo. Congcong, lucon, cuco, pico.
Agarro, ni. Pagcáput.; pagcatin, etc.
Agarrochador. m. Parabono, pagdocdoc
sin hayop nga todo.
Agarrochar, a. Pagbono, pagdocdoc sin
hayop nga todo.
Agarrochear, a. vid. Agarrochar.
Agarrotar, a. Pagbiriquis. - Paghogot sin
maopay. Pagbitay. - Hicug,
Agasajador, ra. adj. Maabi abi, maabí
abihon, maamucamuc.
Agasajar, a. Pagabi-abi; pagamoma;
amuc - Paquigangay.
Agasajo, m. Pagabi-abi; pagamoma. - Re-
galo. - Catalahuran.
Ágata. / Bato nga mahal.
Agauja. / Tanum nga agauja.
Agavanza. /. Banua nga agabansa-
Agavanzo, m. Banua nga agabanso.
Agavillar, a. Pagopong, pagtarotambac
Agazapar, a. fig. y fam. Pagdacop; pag-
cáput. - r. Pagtago.
Agencia./. Tuyo, tingoha; pangita. - Pag-
A(í
cáagetite, catungdanan san pagcaagénte.
Balay nga inooquian san agente.
Agenciar, a. Pagtalingoha; pagpangita;
pagpatigayon; pagalayon.
Agencioso, sa. adj. Madóroto. Matingo
haon, buhatan.
Agenda. / Panuhduman, listaban.
Agenesia. /. Med. Diri panganac.
Agente, m. Taggahum, an may gahum
sin pagbuhat bisan ano. - Tinatapuran,
tinotuinan. - An nagpapalacat, an nagpa-
pabiric, an nagpapaquiua, etc.
Agente de negocios. An tinatapuran
san iba sin pagpangita.
Agente de cambio. An nagaataman sa
pagpalacat san comercio cún sa pagbalio
cún pagpasalio bá sin salapí ug iba pá-
Agente de seguridad pública. An
tinatapuran san ponoan sin pagataman san
caopayan ug camingao san cadam-an, ngan
sin pagdacop man san mga maraut. Polis.
Agente fiscal. An bulig san fiscal
AgeratO. m. Banua nga agerato.
Agestado, da. adj. Bien agestado. Mao-
pay nga pamayhon. - Mal agestado. Ma-
raut nga pamayhon.
Agibílibus, m. fam. Larang. - Tauo nga
maladganon.
Agible, adj. Hirimoon, buruhaton-
Agigantado, da. adj. Hataas caopay. -
r fig. Labao gud.
Ágil. adj. Madali, madagmit, m^acsi, ma-
Agilidad. / Camadali, pagcamadali, cama-
dagmit, pagcamadagmit, camalacsi, pag-
camalacsi, camagaan, pagcamagaan.
Agilitar, a. Pagpadagmit, pagpadali. - r>
Dali, dagmit, lacsi.
Ágilmente, adv. m. Sin dali, sin dagmit,
sin lacsi.
Aginia. / Cauaray babae, pagcadomot san
mga baybay.
Agio. m. Com. Polos, cuba. - Pagbatid ó
quiritaon nga guinbubuhat hionong sin
laba. - Pagsarabut ó pagpatubo nga diri
AgionamientO. m. Cacurian.
Agiotador, m. An mapatigayon sin pa-
ngita nga patuc sa catadungan.
Agiotaje, m. Pulos, cuha. - Pagpatigayon
sin laba. - Pagpatigayon ó pagpatubo san
salapí nga patuc sa catadungan.
Agiotista, com. An mapatigayon sin pasa-
ngita nga diri ná angáy.
Agitable, adj. Mahimo, mabantad, - Mahi*
mo masamoc. - Mabimó qumoquhmon.
Agitación. / Cabantad. - Carimocañ, ca"
samocan. - Cacápuy.
Agitador, ra. adj. Mabantad - Maqüíua-
quiua.-Macayabcayab. - Maualauala. - Ma-
samoc, marimoc
Agitante, p. a. vid. Agitador.
Agitar, a. Pagbantad- - Pagquiuaquiua. -
Pagcayabcayab. - Pagualauala- - r. Rimoc,
samoc- - Curi, capuy.
Aglobar, v. Pagpalobo, paglinobo.
Aglomeración. / Pagtambac; catambac-
Catipon. - Catirocan.
Aglomerar, a. Pagtambac, pagtiroc, pag-
Aglutinación. / Pagpadocot.
Aglutinante, p. a. Magpapadocot. - Ma-
docot sa panit.
Aglutinar, a. Pagpadocot.
Agnación. / Caoropud, pagcaoropud.
Agnado, da. adj. üropud. magoropud
nga sooc. - pl. Caoropdan.
Agnición. / Pagquilala.
Agnocasto. m. Lagundi.
Agnombre, m. Cabansagan.
Agnominación. / Reí. Casama sin mag-
casipolong.
Agnomento, vi. Cabansagan.
Agobiar, a. Obo, yaob, yocbo, caob. - Bu-
dlay, butlao. - Boroctot.
Agobio, vi. Pagobo, pagyaob, pagyocbo,
pagyocbo, pagcaob. - Cabudlayan, cacu-
Agolar. Pagiban.
Agolp? •//. Pagpadaop, pagcaca-
Agolpe aop, padaop, tiroc, tipon.
Agonía. j agotas, tinga, anos. - fig. Ca-
sáquit, encunan./'/^-. Tingoha.
Agonizante, p.'a. Mahingotas, matinga.--
tf"). Manan abang san mga naghihingotas ná.
Agonizar, a. Paghingotas ó panabang san
naharumatay. - r. Hingotas, tinga, haruma-
tay, haragumatay, tighac, anos.
Agora, adv. f. Niyan.
Agorador, ra. m.y f. Manhihimalad, tam-
yauan, diuatahan, barangan.
Agorar, a. Pagtamyao, paganito, pagdi-
uata; himalad; pagtagna nga diuata.
Agorería. / Pagtagna nga diuata ó buaon.
Agorero, ra. s. Manhihimalad, tamyau'an,
diuatahan, barangan, an matagna sin búa.
Agorgojarse. r. Bocboc; agay-ay.
Agostar, a. Laya; pacalaya; mará, oga,
data; guta. coroncoson.
Agosto, m. Icaualo ca bulan san tuig.
Agotable. adj. Sadang tition; sadang li-
mason. - Sadang obuson, sadang imorun.
Agotamiento, m. Pagtiti, paglimas. - Cao-
bus, caimud.
Agotar, a. Pagtiti, paglimas. - Paghinubig.
- Pagobus, pagimud. - r. Titi, íiübas. -
Obús, imud, hodot.
Agracejo, m. Cahuy cahuy nga agracejo.
Agraciado, da. adj. Malipayon. - /. /.
Inogayan, quinalooyan, inolongan.
Agraciar, a. Pagogay, pagolong. - Pagsa-
linorug. - Pagcalooy, paghatag sin calooy-
Agracillo, m. Cahuy cahuy nga agracejo.
Agradabilísimo, ma, adj. Macaruruyag
gud caopay, macalilipay gud caopay.
Agradable, adj- Macaruruyag, macalilipay,
macacahauid sa buot. - Matahum, malipa-
yon, maalayhan, maalayhanon. - Maoyon.
Agradablemente, aiv. m- Macaruruyag
gud, macalilipay gud-
AgradamientO. m. Camaopay sin buot.
- Caruyag.
Agradar, a. Paglipay, pagogay. - Pacali-
pay, pacahauid sa buot. - Caruyag. - Ha-
muot.
Agradecer, a. Pagbalos, pagpasalamat,
pagdiós magbayad. - Pagopa.
Agradecido, da. adj. Mabaralson, maba-
baloson. - /-. Parábalos.
Agradecimiento, m. Pagbalos, pagpasa-
lamat, pagdios-magbayad. - Pagopa.
Agrado, m. Camaopay sin buot. Caruyag.
Agramadera. /. Bayo, igbabayo.
Agramador, ra. s. Parabayo.
Agramar, a. Pagbayo san cáñamo, etc.
Agrámente, adv. m. Sin pait, mapait gud.
Agramilar, a. Pagtabas san mga ladriyo
basi magpaparejo.
Agramiza, f. Dagami sin c¿íñamo ó lino.
Agrandar, a. Pagdaco ; pagdageo. - Pag-
padaco; pagpadaco; pagdugang; pagj)ahi-
luag. - Pagpahataas. - r. Daco; dageo. - Ili-
luag; Hitaas. - Dugang. - Ngalngag; ngat-
hal; ngatngat.
Agranujado, da. adj. Masugad sin liso ó
tipasi.
Agranujarse, pron. fami. Paguara san
mga batasan nga magopay.
Agrario, ria. adj. An tungud ó cañan
pagquiua sa tuna, pagoma, etc.
Agravación. /. vid. Agravamiento.
Agravador, ra. adj. Madugang.
AgravamentO. m. Pagpacaraut.
Agravamiento, m. Pagpadugang; pagdu-
gang; paghidugang.
Agravante, p. a. Magdugang.
Agravan temente. adv. m. Madugang
gud; dugang caopay-
Agravar, a. Pagdugang; pagpadugang;
paghidugang. - r. Dugang.
Agravatorio, ria. adj. Macacadugang. -
For. Sugo nga icaduha nga pinadadagmit
an pagtuman san ona nga sugo.
Á(S
Ágravecer. a. Samoc, bugat.
Agraviadamente, adv. m. Pagpacaraut
Agraviado, da. adj. Tauo nga guincaraut,
guintauag, guinpacaalohan.-- Magpacaraut.
- Matamay. - Macacaraut, macacdalo.
Agraviador, ra. adj. Magpacaraut. -Ma-
AgraviamientO. m. Pagpacaraut. - Pagta-
may. - Casina.
Agraviar, a. Pagpacaraut, pagdarahug. -
Pagtamay. - Pacaamong. - r. Sina, in nasi-
sina an tauo.
Agravio, m. Pagdarahug, pagpacaalo, pag-
pacaraut. - Pagtamay.
Agravioso, SSL. adj. Macacaraut, macacaalo.
Agraz. 111. An ubas nga di pá hinug; an
tagne niya; bonga nga súmala nga diri pa
hinog, maaslom, maJacsom.
Agrazada, f. Inumon nga maaslum.
Agrazar, n. Aslum.
Agrazón, m. Ubas nga ihalas. - Ubas nga
maaslum.- -Cahuycahuy nga agrasón.- fig-
y fam. Casina.
Agrecillo, m. Cahuycahuy nga agracejo.
Agregación, f. Pagpatigub, pagpasacop,
pagpasurat. - Pugdugang. - Catig-uban.
Agregado, vi. Catig-uban. - Sacop.
Agregar, a. Pagpatigub, pag{)asacop, pag-
pasurat. - r. Tigub, sacop, haop; dugang.
- Gapil.- -Opud.
Agregativo, va. adj. Macacasacop.
Agremente, adv m, Sim mapait; mapait
caopay. - Sin maisug; maisug caopay.
Agremiar, a. Pagpatiroc. - r. Tiroc.
Agresión. /. Pagsulung. - Buhat nga patuc
sa catadungan san iba.
Agresivo, va. adj. Matamay. - Macatamay.
Agreste, adj. Guba, banuáan. - Burung nga
tauo, buquidnon.
Agrete. adj. Maaroaslum.
Agriamente, adv- m. fig. Sin maisug; mai-
sug caopay. - Sin mapait; mapait caopay.
Agriar, a. Pagpaaslum; pagpapanos - r.
Aslum; panos. - lsug; pagpaisug.
Agriaz, m. Cahuy nga sinamomo-
Agrícola, adj. An tungud ó cañan pagoma,
etc. - m. Paraoma, paraquiua, paratanum.
Agricultor, ra. m- y/ Paraoma, paraquiua,
paratanum.
Agricultura./. Pagoma, pagqüiua sa tuna,
pangoma, pangiua sa tuna.
Agridulce, adj- Maaroaslum; matarotam-is;
alasa-ás, quinoton; maquisom.
Agrietarse, r. Bucac, gutac, goac-
Agrifolio, m- Cahuy nga asebo.
Agrilla. / Banua nga esedera.
Agrimensor, m. Parasocol sin tuna.
Agrimensura. / Pagaradman, paghibaro
sin pagsocol sin tuna.
Agrimonia. / Banua nga agrimonia-
Agrio, gria. adj. Aslum, maaslum- - Pa-
nos, mapanos- - Quisom, maquisumjacsum.
Agripalma. / Banua nga agripalma-
Agronomía. /- Paghibaro sin pagqüiua sa
Agronómico, ca. adj. An tungud ó cañan
agronomía-
Agrónomo, m- An mahibaro sin pagqüiua
sa tuna ug sin pagtanum.
Agror. ;//. Camaaslum.
Agrupación. /- Pagtambac, pagtipon. -
Paglorolontud-
Agrupar, a- Pagtambac, pagtipon. - Paglo-
rolontud.
Agrura. / Camaaslum-
Agua. / Tubig. - Agua del coco, fruta.
Sabao sin lub ! . - Agua de fregar. Sagmao.
- Agua detenida en agujeros ú hoyos de
árboles, piedras, etc. Basiao, tonggo. -
Agua pura, sn mezcla. Tugao. - Agua
algo salada. Tanal, tapsi. - Agua tibia. Lan-
hud.- -Agua dulce. Matab-ang. - Agua de
mar. Dagat, lubig sa dagat. - Agua ca-
liente. - Linaso; mapaso. - Agua salobre-
Malad-ang, guiuanon. - Agua bendita. Tu-
big nga bendita.- Agua congelada. Tubig
nga bagtic ó binagtig. - Agua rebalsada-
Tubig nga nabib.biao.- - Agua turbia. Tu-
big nga malubug. - Agua hedionda. Ma-
langug nga tubig. --Agua de mucho fondo.
Halarum. - Agua de poco fondo. Haba-
bao. - loe. Agua abajo. Pagilauod- - loe.
Agua arriba. Pagsuba.
Aguacate, m- Cahuy nga aguacate.
Aguacero, m. Uran nga daco nga diri nga-
gayud maiha. - Aguacero fuerte. Ilumag-
das, bonoc, amuc nga uran.
Aguachar, a. Pagpono sin tubig nga ora-
Aguachinar. a. Pagdamo sin tubig.
Aguachirle, f. Alacsio nga maluya. - jig.
Bisan ano nga uaray polos.
Aguada. / Mar. Pagaguada. - Mar. Tubig.
- Mar. An quinucuhaan san tubig.
Aguadero, m. An pinaiin-man san mga
hayop, cún mga tamsi bá.
Aguadija. / Baga tubig sa mga hubag
Aguado, da. p. p. Las-ao; adj. An diri
nanginginum sin alacsio.
Aguador, ra. m. y /. Paraalug, parasalud.
- Parabaliguia sin tubig.
Aguajaque. m. Salong.
Aguajas. ^ . pl. Mga casam-dan sa teel san
Aguaje, m. Mar. Daco nga taob, higub,
catdaraco. Mar. Tubig. - Mar. Casul-gan
nga macosog sa dn"2\. - Mar. An qumu-
cuhaan sin tubig san pagaguada.
Aguajinoso, sa. adj. Tubigan, tinubigan.
Aguamala. /. Buquia.
Aguamanil. ;//. Sudlanan sin tubig sa pag-
hunao. - Hunauan, panhunauan.
Aguamanos, m. An tubig nga ighurunao.
Aguamiel, a. Tubig nga sinalacotan sin du-
Águamiento. m. Pagpatubig.
Aguarradas. Uran san habagat.
Aguanieve. / Tamsi nga aguanieve.
Aguanosidad./. Hubag nga tubigan.
Aguanoso, Sa. adj. Tubigan, tinubigan.
Aguantable, adj. Irilubon, aranroson, sa-
dang il ubon ó antoson.
Aguantar, a. Pagilub, pagantos. - Sagang.
Aguante, m. Pagilub, pagantos. - Camaco-
Aguapié. ;//. Alacsio nga maluya.
Aguar, a. Tinhub fig. Pacalisang; lisang.
- r. Pono sin tubig, danao. - Se aguó la pro-
cesión. Inuranan an procesión.
Aguardador, ra. adj. Mahulat.
Aguardamiento. ;//• Paghulat. - Paganga-
Aguardar, a. Paghulat. - Paganganangan.
- - Alaguyam; angat, paangat; anggap: alag-
Aguardentería. /. Tcndahan sin anisado.
Aguardentero, ra. m. >•/ Parabaliguasin
Aguardiente, ///. Anisado; dalisay.
Aguardo, ni. Bantayan sin inga paramanua
ó paramusil.
Aguasem. ///. líalas nga malara caopay.
Aguaturma. /'. Banua nga aguaturtna.
Aguaviento. "///. Uranos.
Aguavientos. ;//. Banua nga aguavientos.
Aguavilla. /. Banua nga itarambal.
Aguaza. j . Tubig ó baga tubig. - Sago. ■
Aguazal, ni. Danao. - Lunayan.
Aguazarse, r. Danao; lam-ao; apo.
Aguazoso, sa. adj. Tubigan.
Aguazur. ///. Banua nga aguazur.
Agudamente, adv. ni. Matarum gud. - Ma-
táis gud. - -fig. Malarang gud.
Agudez. /. vid. Agudeza.
Agudeza. / Tarum, camatarum. - Cataisan.
- Camalarang. - fig. Dorogas. - fig. Cama-
dagmit.
Agudo, da. adj. Tarum; tais. - Hait - Ma-
nipis. - fig. Batid caopay. - Dolor agudo.
Masool caopay, maol-ol caopay.
Agüera. /. Cale, hubang.
Agüero, m. Tagna; panagna. - Panagna nga
buaon, pag anito, pagdiuata, pagbarang.
Aguerrido, da. adj- Batid sa triga pangit
bat, inga pangauay. etc.
Aguerrir, a. Pagpabatid sin pangubat, etc
Aguijada. / Tosoc, baga bambo nga may
tosoc ó tolsoc sa catapusan.
Aguijador, ra. s. Paratosoc, paratolsoc.
Aguijar, a. pagtosoc, pagtolsoc. - Pagsag
da: - n. Pagdagmit.
Aguijatorio, ria. adj. For. Sugo nga
icaduha nga pinadadagmit an pagtuman
san ona nga sugo.
Aguijón. /;/. Sogud, icagat, ipangangat.
Sogob. - Tionay. - Igtorosoc, itorolsoc.
Aguijonar, a. vid. Aguijonear.
Aguijonazo, m. Pagtosoc, pagtolsoc-
Sinog-dan.
Aguijoneador, ra. s. Paratosoc, para-
tolsoc.
Aguijonear, a. Pagtosoc, pagtolsoc.
Águila. /. Manaol.
Aguileña, f. Banua nga aguileña.
Aguileno, ña. adj. Malapis sin pamay-
hoy. - Malapis sin irong nga barobalico
sin guti.
Aguilón. ;//. Manaol nga daco.
Aguilucho, w. Siuo, misa, piso sin ma-
Aguinaldo, m. Tanndao; panarindao-
Aguja. / Dagum. - Aguja que usan las
mujeres en el moño. Sipan. -Aguja pa-
ra hacer redes, etc. Sicohan. - ^Adpang.
Tosoc.
Agujar, a. Pagbono sin dagum. - Pagta-
hi. - fig Pagsagda.
Agujerear, a. Pagloho, pagcuricot; ¡)agto-
hob; pagbolibol; pagboslot; pagoc-oc; pag-
pitoc; pagcaricad, paggoho; paggutib; pagyo-
sot; paglahot; paglobot; paglohob; pagbang
bang; pagbuhang; pagbulbad; pagbulhang;
pagagbang; pagbolho; pagbonhoc; pagto-
hoc; pagtohug; pagbaghoc; pagcotcot; pag-
luab; pagliac; paglahut.
Agujero m. Loho, boho, goho, gotib; la-
hut: liac, lohob; buhang: bulhang; bolho;
bonhoc: boslot; tohob; tohoc^ tohog; luab;
lahot. - Parahimo sin mga dagum. - Para-
baliguia sin mga dagum.
Agujero en árbol. Bingag, lungag ho
Agujero entre piedras. Ngarab.
Agujero en pantalones. Lobot, bolhot;
bohó.
Agujero en el fondo de embarca-
ción de una pieza. Bulibol, bilibol.
Agujero en techo de ñipa, etc. Ca
ting-lan, catud-an.
Agujero pequeño en tinaja, etc. To-
luol, teletol.
Agújemelo, m. Loho nga gutiay, etc. etc.
Agujeta. / Halughug.
Agujetería./. Caparahimo ócaparabaliguia
sin mga dagum. - tendahan sin mga da-
Agujetero, ra. m. y/. Parahimo sin
mga dagum. - Parabaliguia sin mga dagum.
Aguosidad. /. Tubig sa lauas.
Aguoso, sa. adj. Tubigan.
Agur. interj. Adiós, macadi na acó, ma-
bulag ná acó.
Agusanarse, r. Olud; inoolud an casam-
dan. Tiene gusanos la herida.
Aguzadero, ra. adj. Jgtatais; igninipis,
itatais, ininipis.
Aguzador, ra. adj. Magparatais; magpa-
ranipis-
Aguzadura. /. Pagtais. - Pagtarum.
Aguzamiento, m. Pagtais. Pagtarum.
Aguzanieve. / Tamsi nga aguzanieve.
Aguzar, a. Pagtais, paghait, pagtariuis,
pagtanis, pagbilog. - Pagtarum.- -Pagnipis.
- Pagpatais; pagpatarum.
Aguzoñazo. m. Pagbono sin espada, etc.
!Ah! interj. ¡Bá! ¡abaá! ¡abaá!.
Ahelear, a. Pagpainum sin apdo. - Pag-
papait ó pagbutang sin apdo. - n. Maaro-
apdo; mapait caopay.
Ahebrado, da. adj. Saboton, may sabot.
Ahelgado, da. ajd. HaJaghag an ngipon,
diri rnagpaparejo.
Ahembrado, da. adj. Hinabaye.
Aherrojamiento, m. Pagcolma, pagbu-
tang sin colma ó talicara.
Aherrojar, a. Pagcolma, pagbutang sin
colma ó talicara. - //^-. Paglupig, paglugus.
Aherrumbrar, a. Pagpatugsub. - r. Tug-
sub. - Tae, tinataihan.
Ahervorarse, y. Paso, in napapaso an
humay sa bobos, etc.
Ahetrar. a. Gomoc
Ahí. adv. 1. Dida, doon. - Niyan ó nia
ná. - Ngada. - Yada. - Yanan. - Ada. - Ahí
está la dificultad. Ada gud an cacurian.
Por ahí puede conocerse la verdad. Dida
siton sadang quiquilalon an camatuoran.
Ahidalgado, da. adj. Maopay an bata-
san niya, cañan mahal nga tauo an iya
panguinaui.
Ahijado, da. m. y f. Inanac, anac sa
pagbuniag, etc.
Ahijamiento. m. Paganacanac.
Ahijar, a. Paganacanac. - n. Panganac -
¿gr. Panaringsing.
Ahilar, n. Pagpanluya tungud san cama-
curi san soroesoroc. - Pagpanos an binhi,
an tinapay, etc. - Paghugus, paggasa tu-
ngud sin casaquít. - Paghirapa an mga
Ahilo, m. Panluya tungud sin saquit sa
soroesoroc.
Ahincar, a. Pagtuyo, pagtingoha. - y. Pag
padagmit, pagpadali; pagdagmit, pagdali,
pagicag.
Ahinco. vi. Tuyo, tingoha, talingoha.
Ahitar, a. Pagraut an guinhaua, cay may
saquit ó uaray tutunao an quinaon. Can-
sarse ó fastidiarse de alguna comida.
Bonghan, bohan, boha.
Ahitera. /. fam. Pagraut an guinhaua
sin oraora.
Ahito, ta. adj. Maraut an iya guinhaua.
fig. Mangangalas. - m. Pagraut an guin-
haua, cay may saquit ó uaray tutunao
an quinaon.
Ahobachonado, da. adj. Hubia, mahubia.
Ahocinarse, r. Canap.
Ahogadero, m. Pisi nga guigamaye nga
iguinhihigot san mga binitay, basi raama-
Ahogadizo, za. adj. Masaplud, macüri
tol-non. - fig. Lonud nga cahuy.
Ahogado, da. adj. Haligot, uaray caguin
hauaan. - p. p. Nahicug. - Nalumus.
Ahogador, ra. s. Paralumus. -Parahicug.
AhogamientO. m. Paghicug; cahicug. -
Calumus, pagealumus. - Casáquit, cacurian.
- Casongcoan.
Ahogar, a. Paghicug. - Paglumus. - Pag-
labo; pagtilo. - y. Ilicug. - Lumus. - Pa-
graut an mga tanum tungud san damo
nga tubig. - Pagsubó ó pag parong san
calayo. - Pacasáquit, pacacuri.
Ahogaviejas. / Banua nga quijones.
Ahogo, m. fig. Cacurian, casaqu tan. - fig.
Ahoguijo, m. Hubag sa bot-ol.
Ahoguío, m. Camasooc san dughan, nga
macuri macaguinhaua an tauo.
Ahojar. //. Pagsapsap an mga huyop san
dahon san mga cacahuyan.
Ahondar, a. Paghalarum, pag hilarum. -
Pagpahalarum, pagpahilarum - n. fig. Hi-
larum nga paghunahuna.
Ahonde, m. Paghilarum; pagpahilarum. -
Hilarum, hilad-man.
Ahora, adv. t. Niyan, ito niyan.
Ahorcadizo, za. adj. Tacús bibitayon.
Ahorcado, da. m. y / Binitay.
Ahorcadura. / Pagbitay - Ca"b : .tay.
Ahorcajarse, r. Balat-ang. - A horcajadas
ni. adv. Binalat-ang.
Ahorcar, a. Pagbitay; pagbiao; paghi-
cug. - y. Bitay; biao; hicug. .
Ahormar, a. Pagpaigo sa hormahan, etc.
AhornagamientO. m. Capula, cairapa san
inga tanum tungud san ora-ora nga ca-
mapaso.
Ahornagarse, r. Pagputa, pagirapa an
mga tanum tungud san ora-ora nga cama-
Ahornar, a. Pagbutangó pagpasoludsa hor-
no. - ;-. Tubud, in natutubud an tinapay
sa báo-báo ug hilao- pá an solud.
Ahorquillar, a. Pagsalarag. - Pagtocud.
Ahorradamente, adv. m. Sin uaray gnd
caulangan.
Ahorrado, da. adj. Uaray caulangan -
Magparaiban san mga gasto.
Ahorrador, ra. s. Paratangtang san cao-
ripon. - Paratipig, paraiban san mga gasto.
Ahorramiento, m. Pagtangtang san caon-
pon. - Pagiban sin mga pag gasto.
Ahorrar.' a. Pagtangtang san oripon. - Pag-
tipig, pagiban san mga gasto. - fig. Pag-
licay san mga macuri alangbuton.
Ahorrativa. / Pagiban san mga paggas-
to. - Paggasto. - Paglicay sin macuri. - Pu-
Ahorrativo, va. adj. Matipig, baga mai-
mot sin paggasto.
Ahorro, m. Pagiban san mga paggasto -
Paglicay sin macuri. - Puhonan.
Ahoyador. /". Parahasuc; parahimo sin
libaong.
Ahoyadura. /. Paghasuc; paglibaong; li-
baong.
Ahoyar, a. Paghasuc; paglibaong.
Ahuciar, a. Pagpatupud, pagpalaom.
Ahuchador, ra. s. Paratipig, paratimos.
Ahuchar, a. fam. Pagtipig, pagtimos sin
salapí, manggad, etc.
Ahuecamiento, m. Paglungag, pagba-
ngag. - Calbangagang.
Ahuecar, a. Paglungag, pabangag. - Pag-
pahomoc. - Pagparayao-
Ahuecarse como el algodón, etc.
Pagbuscay.
Ahumada. / Tap-ong.
Ahumar, a. Pagloon - Pagpoot. - Pagano-
hos. - ;/. Pagaso. - Anoos.-Puhag. - Halat.
Ahuyentador, ra. m. y f. Parabugao.
Ahuyentar, a. Pagbugao, pagos, pagosos;
pagosot; pagtoró, paghuragcol; pagcahug.
- Pagpapalauio. Pagsiplag.
Ai. ni. Zool. Amo nga mahubia.
Aijada. /. Songcod nga itorocsoc nga may
tais nga puthao sa luyo sa catapusan.
Allanto, m. Cahuy nga ailanto.
Airadamente, adv. m. Sa pagcasina gud.
Airamiento, m. Casina, pagcasina. - Cai-
sug, pagcaisug.
Airarse, r Sina, isug, pongot, ahgotgot;
Aire. m. Hangin.
Airear, a. Paghayhay - r. Pahangin.
Airón, m. Tamsi nga airón.
Airón, m. Atabay nga halarum. Tansi ma-
ní asugad in talábon.
Airosamente, adv. m- Maopay gud nga
cabacdao, maopay gud nga cahimo, mao-
pay gud nga catindug.
Airosidad. /. Cabacdao nga maopay.
Airoso, sa adj. Mahangin, hanginon. - -fig.
Maopay nga cabacdao, maopay nga cahi-
mo. - Natumanan si ya.
Aislamiento, m. vid. Aislar. - /%". Cami-
ngao, pagcamingaoa; camingauan.
Aislar, a. Paglibut sin tubig sa usa nga
lugar. - Pagbaya. - Pagolang. - Paglicay.
lAjá! inter j. ¡O-hó!
Ajabeba. /. Patoronggon nga plauta.
Ajada. /. Sarsa.
Ajado, ajada, adj. Linasona, malubad, ma-
Ajajá. interj. fam. ¡O-ho!
Ajamiento, m. Pagcoromus. - fig. Pagpa-
caraut.
Ajaquecarse, r. Lampihag.
Ajar. m. Tanum nga lasona.
Ajar. a. Pagcoromus. - fig. Pagpacaalo,
pagpacaraut. - r. Hayong.
Aje. m. Saquit nga doroy, pagcaobus.
Aje. vi. Tanum nga masuhad sin camote.
Ajear. ".Pagháháhá an pitao in guinlalanat.
Ajedrea, j. Banua nga ajedrea.
Ajedrez, w, Ajedrés.
Ajedrezado, da. adj. Masugad sin dama-
Ajengibre. m. Tanum nga jengibre.
Ajenjo, m. Tanum nga ajenjo - Alacsio
nga ajenjo. -
Ajeno, a. adj. Diri lugaringon. Lipong an
olo. - Diri angay. - Gauas sin... - - Estar aje-
no de una cosa. fr. fig. Uaray sasabut.
Ajeo. tu. Pagháháha,
Ajero, ra. m. y/. Parabaliguia sin lasona.
Ajete, m. Lasona nga guti. - Lasona nga
uaray pá onud. -Sarsa nga may losana.
Ají. m. Sili.
Ajiaceite, m. Sarsa nga may lasona nga
binayo nga binutangan sin lana.
Ájilimoje. m. fam. Sarsa.
Ajilimójili, m. fam. Sarsa. - Con todos
sus ajilimójilis, loe. fig- y fam. Sin auray
gud culang bisan ano.
Ajironar. a. Pagsaguiad sa mga saya, sa-
rual. etc.
AJO. ni. Lasona.
Ajo de tres cajitas. Ganda.
Ajobar, a. Pagcauo; paghacot; pagbábá;
pagbala.
Ajobo, m. vid. Ajobar. - An quinacauo.
etc. - fig. Calibangan nga tnacuri,
Ajofaina. /. Hunauan.
Ajolín. ni. Mananap nga masugad sin su-
AJOÜO. ni. vid. Ajiaceite.
Ajomate. ni. Banua nga ajomate.
Ajonje. m. Taguc nga masapilit sin ba-
nua nga ajonjera.
Ajonjera. / Banua nga ajonjera.
Ajonjo. ni. Banua nga ajonjo.
Ajonjolí, m. Lunga.
Ajoqueso. ni. Sarsa nga may lasona ngan
Ajorca. /. Baclao nga bulauam cun sa-
Japí.
Ajordar. n. Pagbataas san tingug
Ajomalar, a. Pagsohol.
Ajote, ni. Banua nga ajote.
Ajuagas. /. pl. Mga casam-dan
teel san inga bayop.
Ajuanetado, da. adj.
Ajuaneteado, da. adj.
paggu-
An may tamoc
An may tamoc-
Ajuar. ;//. Casangcapan, garatnilon.
Ajudiado, da. adj. Jinudíos.
Ajuiciado, da. adj. Buotan.
Ajuiciar, u. Pagbuotan.
Apuntadamente, adv. m. Boroniog gud.
Aj untamiento, m. Pagtigub, pagtampo.
- Pagasaua.
Ajuntar. a. Pagtigub, pagtampo. - Paga-
Ajustadamente, adv. m. Igo gud.
Ajustado, da. adj. Buotan, matadong. -
Angay, igo.
Ajustamiento, m. Pagtuhay, catuhay; ca-
tu hayan.
Ajustar. a. Pagigo; pagpaigo. - Pagsabut,
pagsarabut, paquigsabut. - Pagtuhay. -Pag-
dapat; pagdopot: pagdael; pagatip. - Pag.
hiring.- - Pagsigo. - Pagtrato.
Ajustar el vestido al cuerpo. Pag
Ajuste, m. Pagtuhay; catuhay; catuhayan.
• - Pagsarabut. - Trato. - Caoyonan.--Sigo,
c^sigohan.
Ajusticiado, da. m. y / Binitay.
Ajusticiar, a. Pagbitay.
Ala. /. Paco - Rumbay. - Arq. Barisbisan
Ala ae pez. Capay: las del lomo; balidbid.
Ala de ejército. Buniog.
¡Ala! int. Hala.
Ala de corral de pescar. Ponot, bira.
Alá. m. Diosdiós sa mga moros.
Alabado, da. p. p. Guindadayao; guin-
dadayeg.
Alabador, ra. s. Paradayao, paradayeg.
Alabamiento, m. vid. Alabanza.
Alabancioso, sa. adj. fam. Mapadayao.
Alabanza, f. Pagdayao.
Alabar, a. Pagdayao, pagdayeg, pagorug,
pagsanorug, pagandac, pagopa, pagbuhay,
pagdahay. - r. Pagdayaodayao, parayao.
Alabarda. / Panganiban nga dao budiac-
Alabardazo. m. Pagdabal ó pagbono sin
Alabardero, m. Soldados nga nagdadara
sin alabarda.
Alabe, m. Sanga sin caguy nga natamud
sa tuna. - Hapin sa mga carretón, etc.
Alabeado, da. adj. Balico.
Alabearse, r. Yosot; colub; balico.
Alábega, f. Colongcogong.
Alabeo, m. Pagyosot; pagbalico; pageolub,
cayosot, cabalico.
Alabiado, da. adj. Garanggasang nga
sal api.
Alacena. / Paga, paga sa cota.
Alaciar, n. Laya; uga.
Alacrán, m Orangorang, sipit sipit, sali-
Alacranado, da. adj. Tinocob sin oran-
gorang.
Alacranera, f. Banua nga Iacranera.
Alacridad. / Calipay.
Alacha. / Isda nga alacha.
Alache, m. Isda nga alache.
Alada. / Pagcapacapa.
Aladas, m. Bohoc nga nolaylay sa do-
ngandonganan.
Aladica. / Hormigas' nga pacoan.
Aladierna. / Cahuycahuy nga aladierna.
Alado, da. adj. Pacoan. - Bot. Sugad sin
Aladrada. /. An agui san arado.
Aladrar, a. Pagarado.
Aladrero. m. Panday.
Aladro, m. Arado.
Aladroque, m. Isda nga aladroque.
Alaga, f. Trigo nga alaga.
Alagadizo, za. adj. Danauon.
Alagar, a. Pagdanao.
Alagar pasando la mano á uno. Pag-
h apios.
Alagartado, da. adj. Borocboroc masu-
gad sin tiqui.
Alahilca. /. Bitay nga rayandayan sa mga
Alajor. m. Bayad.
Alajú, m. Matam-is.
Alambicamiento, ni. Pagal ambique.
Alambicar, a. Pagalambique. - fig. Pago-
litoquit.
Alambique, m. Alambique; alacsiuan
Tadloy.
Alambrado, ni. vid. Alambrera.
Alambre, ni. Cauad, sauay.
Alambrera. / Cauad nga hinocothocot.
Alameda, f. Tuna nga guintan-man sin
mga cahuy nga álamo.
Álamo, ni. Cahuy nga hataas nga busag
busag an panit, sangaan ug haglapad an
Alampar. n. Ipa, ibog.
Alancead or, ra. s. Parapana, parabono
sin bangcao.
Alancear, a. Pagpana, pagbono, pagdug-
mac sin bangcao; dughang, dugcal.
Alanzar, a. vid. Alancear.
Alaqueca. / Bato nga marmol.
Alaqueques, ni. Bato nga marmo..
Alar. m. Barisbisan.
Alarde, m. Padayao, pagparayao pagda-
sigdasig; panasig, pagpacalalaqui.
Alardear. ;/. Pagdayao, para ayao, dasig,
Alardoso, sa. adj. Maparayao, madasi-
gon, malabiao.
Alargadamente, adv. ni. Halaba caopay.
Alargador, ra. adj. Magpahalaba.
Alegama. /. Banua nga mahamot.
Alargamiento, m. vid. Alargar.
Alargar, a. Paghalaba, pagpahalaba, pag-
pahilaba. - Pagsumpay, pagdugang. - Pag-
halauig. - Pagdogtong.-Pagdohol. - Pagto-
ros. - r. Pagtois, pagtanan, pagpalaguio.
Alargar los labios. I lingos.
Alargar las riendas. Pagtuboc
Alargar brazo, cuello, etc. Pagonat,
tuihacao.
Alarida. / Panguliat, pagculigui, pagcu-
rinit, pagcoroo; pagsingguit; pagtuao.
Alarido. ;//. Pagaraba; pagculigui, pagcu-
rinit, pagcoroo; pagsingguit; pagtuao; ara-
ba; culigui,' curinit, coroo; tuao,
Alarma, ¡n. Aydoy; gobot; samoc, rimoc;
carimocan, casamocan.
Alarmar, a. Pagagdoy; pagsodiot; pagri-
moc, pagsamoc. - Pagpacalas.
Alarmante, adj. Malingug.
Alármega. /. Banua nga alármega.
Alastrar, a. Mirongpirong. - Mar. Paglas-
tre sin bato etc. - r- Curipo, locot, lood.
Alaterno, m. Cahuy nga alaterno.
Alatinadamente. adj. ni. Linatin gud.
Alavanco, m. Tamao tamao.
Alavesa. / Panganiban.
Alavezano, na. adj. Bulao, pula.
Alazán, na. adj. Bulao, pula.
Alazo, ni. Capacapa.
Alazor. ///. Banua nga alazor.
Alba. _, . Lambrag, pamalasibas, cabunta-
gan. - Biste nga alba.
Albacea. m. Tinatapuran sa pagtuman san
nasusugo ó natotogon san tauo nga nag-
AlbaceazgO. m. Pagcaalbasea, catungda-
nan sin albasea.
Albahaca. /. Colongcogong.
Albahaquilla. /. Colongcogong.
Albaida. / Banua nga albaida.
Albañal. m. Loho ó araguian san tubig.
Alugan, ilugan.
Albañilería. /. Pagcacotero. - Buhat nga
Albañil. m. Gotero.
Albañilería. /. Pagcacotero. - Cota ó bu-
hat nga cota.
Albaquía. / An mga bilin pá.
Albar. adj. Busag.
Albarán. m. Tigaman nga sinurat nga
ibinubutang sa mga puerta, sa mga balay
etc., sa pagpasabut nga guinpapapletihan.
Albarazado, da. adj. Baga bon-ihoy,
alap-apon. - Busag busag.
Albarazo. m. Baga bon-i, alap-ap.
Albarca. /. Sapin nga anit.
AlbarCOque. m. Bonga sin cahuy nga
Albarcoquero. m. Cahuy nga albarico-
Albarda. /. Baga siya sin cabayo.
AlbardadO, da. adj. Boroc, borocboroc.
Albardar. a. Pagbutang san albarda. -
Pagbutang sin hilap nga tosino sa mga
Albardela. /. ' Siya sa mga cabayo.
Albardería. / Tendahan sin mga albarda.
Catungdanan san parahimo sin mga al-
Albar dero. m. Parahimo sin mga albarda.
Parabaliguia sin mga albarda.
Albardilla. /. Siya sa cabayo. - Bontud
nga tuna sa magcasiliguid san dalan,
tungud cay sa butnga an pagagui. - Tuna
nga nadodocot san arado. - Hilap nga to-
sino nga ibinabaobao sa mga tamsi nga
guinaasal. - Bunay nga binate nga sinac-
tan sin harina, matam-is etc., sa pagpa-
caopay dao paghirot sa mga lorotoon. -
Barahibo sa talodtod san carnero.
Albardín. m. Banua nga albardín.
Albardón. m. Baga siya sa mga ca-
bayo, etc.
Albardonería. / vid. Albardería.
Albardonero. m. vid. Albardero.
AlbariCOque. m. Bonga san cahuy nga
AlbariCOquero. m. Cahuy nga albarico-
Albarizo, za. adj . Busagbusag.
Albarrada. / Alad nga bato.
Albarratlilla. / Tanum nga baga seboya.
Albarraz. m. Baga bon-i, alap-ap.
Albatoza. / Sacayán nga guti nga may
AlbayaldadO, da. adj. Pinintaran sin al-
bayaldc.
Albayalde. m. Pintar nga albayalde.
Albazano, na. adj . Poropula.
Albazo. m. Pagauay sa caagahon, ó aga-
aga pa.
Albear. m. Busag nga tuna.
Albear. Pagbusag; pagpabusag.
Albedrío. m. Caburut-on nga calugari-
ngon. - Gahum san calag sin pag. .
Albéitar. m. Parabolong, mananainbal sa
Albeite. m. vid. Albéitar.
Albeitería. / Paghibaro sin pagbo'ong
sa inga hayop.
Albeldar, a. Pagpalid san trigo, humay, etc.
Albellótl. m. Loho ó araguian san tubig.
Albengala. f. Panapton nga albengala.
Albentola. / Raya.
Alberca. f. Tanque nga tubigan nga
quinota ug harohaluag.
Albérchígo. m. Bonga sin cahuy nga al-
berchiguero.
Alberchiguero. m. Cahuy nga alberchi-
Albergada. /. Ilihan. - Harapilan, arayo-
pan, darang-pan.
Albergador, ra. adj. An mapasaca sa
iya balay sin tauo, mapahapit.
Albergad lira. / vid. Albergue.
Albergar, a. Pagpatumbalay, pagpasaca,
pagpahapit. - r. Ayop, dangup, hapit.
Alberge. m. Bonga sin cahuy nga alba-
ricoquero.
Albergero. m. Cahuy nga albaricoquero.
Albergue, m. Arayopan, darang-pan, ha-
rapitan, sisirongan.
Alberguero, ra. m. y / An mapaha-
pit, mapasaca sa iya balay sin tauo.
Albericoque. tn. Bonga sin cahuy nga
Albero. m. Dugnit nga igpapamara ug
igpapahid san mga pinggan. - Tuna nga
busagbusag.
Alberquero, ra. m. y/. Bantay san mga
tanque nga tubigan.
Alblhar. m. Banuanga masugad sin man-
Albino, na. adj. Busag, busagbusag.
Albitana. /. Alad sin mga tanum.
Albo, ba. adj . Busag.
Albogue, m- Patoronggon.
AlbOguear. n. Pagpatonog sin albogue.
Alboguero, ra. m. y. /. Parapatonug sin
albogue. - Parahimo sin mga albogue.
Al bofl era f. Danao. - Tanque nga tubigan.
Albohera. /. Banua nga malbas.
Albohol, m. Banua nga amapola.
Albol. m. Banua nga albol.
Albóndiga, f. Albóndigas, guinisa nga
Albondiguilla./. Albóndigas nga guti.
Alboquerón. m. Banua nga alboquerón.
Albor. ;;/• Cabusag. - Lambrag, calambra-
gan, pamalasibas, caagahun. - Albores de
la vida. - f/g. Cabata, pageabata.
Alborada. /. Paglambrag, pamalasibas,
caagahun. - Mil. Pagauay nga natuman sa
caagahun. - Pagtoctoc san guimbal cún
patoronggon bá sa caagahun.
Alborear, u. Lambrag, malasibas, ba-
nagbanag.
Alborecer, n. vid. Alborear.
Alborga. /. Sapin nga abarca, etc.
Albornía./. Baga yahong.
Alborno. ;//. Bot. Aramay sin cahuy.
Alborocera. m. Cahuy nga madroño. -
Parongpong nga guti.
Alboronía. / Guinisa nga may tarong,
carnates, calabasa ug sin sili.
Alboroque, m. Pagopa ó pagpanagtao sa
mga nabulig sa ano man nga trato.
Alborotadamente, adv. m. Masamoc
caopay, marimoc caopay.
Alborotadizo, za. adj. Pus-canon, ma-
dali masina, madagmit masina.
Alborotadora, adj. Malacsihon, mahina-
nali. - p. p. Narimoc, nasamoc,
Alborotador, ra. adj. Parasamoc, para-
rimoc. - adj. Manririmoc
Alborotamiento. ;". vid. Alboroto.
Alborotapueblos, com. Pararimoc, para-
samoc. - fam. Maquidorogas.
Alborotar, a. Pacasamoc, pacarimoc, pa-
cagobot, pacariboc. - Pagbusá. - Dagomoc;
ngolngug; paglia. - r. Samoc, rimoc, ri-
boc, ngiras, aringasa; gobot. - Alborotarse
la mar. Bungcat ná an dagat.
Alboroto, m. Caangiras, caringasa. - Casa-
mocan, carimocan; dagomoc; carol. - Pa-
ga!sa.
Alborozador, ra. adj. Macalipay - s. Pa-
ralipay.
Alborozamiento, m. vid. Alborozo.
Alborozar, a. Paglipay; pacalipay. - r. Li-
Alborozo, m. Caüpay, pagcaíipay, calipa-
yan, himaya.
Albotín. ;;/. Cahuy nga terebinto.
Albriciar, a. Paggala.- - Pagbalita, pagpa-
hibaro sin maopay nga balita.
Albricias. / pl. Gala. - Balita, bag-o nga
balita nga maopay.
Albudeca. /. Tanum nga sandía.
Albllérbola. /'. Panguliat. ngiras, aringasa.
Albugíneo, nea. adj. Busag.
Albugo, m. Med. Bolog.
Albur, m. Isda sa salug.
Albura. /. Busag, cabusag; cabusagan. -
Hot. Aramay sin cahuy.
Alburno, m. Bot. Aramay sin cahuy.
Alcabala. /. Buhis; bayad.
Alcabalero, vi. Parasocot.
Alcacer, m. Sebada nga hilao pá.
Alcachofa. /. Tanum nga alcachopa. - Al-
cachufa. S apote.
Alcahaz, m. Corongan nga daco, tangcal.
Alcahazada. /. Mga tamsi nga pinasoso-
lud sa corongan cún tangcal bá.
Alcahazar. a. Pagpasolud sa mga tamsi
ngadto sin corongan cún tangcal bá.
Alcahuete, ta. m. y /. Parasorug sorug.
- Titatita. Mahogop, cagungcagong.
Alcahuetear, a. Pagsorug sorug. - Pagti-
tatita. Paghogot.
Alcahuetería. /. Pagsorug. sorug. - Pag-
titatita. Pagcagongcagong.
Alcaicería. /. Tendahan sin igagama.
Alcaide, m. Bantay; bantay sa mga preso.
Alcalde, m. Ponoan; hocom, parabuot,
magbubuot, magburuot.
Alcaldía. /. Pagcaponoan; pagcahocom. -
Catungdanan san alcalde. - Balay nga ino-
oquian san alcalde. - An tuna nga sacop
sa gahum san alcalde.
Alcance. ///. Pagabut. - Cargo nga nago-
goa san caisipan sa mga pagcuenta. - A-
pong. - Paghiabut. - Mil. Paglanat san con-
Alcanfor, m. Alcanpor nga mahamut.
Alcanforada. /. Banua nga alcanporada.
Alcanforar, a. Pagbutang. sin alcanpor.
Alcanforero, m. Cahuy nga quinucuhaan
sin alcanpor.
Alcantarilla. /. Cale nga quinota nga ara-
guian sa mga tubig.
Alcantarillado, m. Mga cale nga quinota
nga araguiar sa mga tubig.
Alcantarillar, a. Paghimo sin mga cale
nga quinota.
Alcanzadizo, za. adj. Masayon abuton,
masayon cuhaon.
Alcanzador, ra. adj. Maabut,
Alcanzamiento, m. Pagabut.
Alcanzar, a. Pagabut; paghiabut. - Pag-
dangat, pagsangput. - Pagacos; paghorot.
- Pagdauhat; paggauad. - fig. Apong.
Alcanzar alguna cosa con palo, etc.
Pagdiuit.
Alcanzar alguna rama doblándola.
Pagduyor.
Alcanzar ó llegar á tal medida ó
peso. Paghandol.
Alcaparra. /. Cahuy cahuy nga alcaparra.
Alcaparro, m. Cahuy cahuy nga alcaparro.
Alcaparrón, m. Bonga san cahuy cahuy
nga alcaparra,
Alcaraván, m. Tamsi nga alcarabán.
Alcaravea. /. Banua nga alcarabea.
Alcarceña, f. tanum nga yero, masugad
sin balatong.
Alcarceñal, m. Cayerohan, mga tanum
nga yero.
Alcarcil, m. Banua nga alcachopa.
Alcarracero, ra. m. y /. Parahimo sin
mga daba, etc. - Parabaliguia sin mga coron,
etc. - Paga.
Alcarraza. /. Coron, daba; bangga, etc.
Alcatraz, m. Sininarongsong.
Alcatraz, m. Tamsi nga pelícano.
Alcaucí, m. vid. Alcaucil.
Alcaucil, m. Banua nga alcachopa.
Alcaudón, m. Tamsi nga madaguit.
Alcavera. / Mamat; tulin.
Alcayata. / Cauit nga puthao.
Alcavoba. / Cahuy nga caoba.
Alcázar, m. Cota, ilihan, bantayan. - Ba.
lay nga hadianon. - Mar. An cubis san sa-
cayán tican sa pilo mayor tubtub sa cámara.
Alcazuz, m. Banua nga orosus.
Alce. ;;/ Mananap nga masugad sin bugsoc.
Alce. m. Pagalsa san baraja cün dao sa
pagsugal.
AlcinO. m. Banua nga alcino-
Alcionio. m. Bura sa dagat.
Alcoba. / Solud nga catorogan ó panga-
torogan. - Alcoba ó langitlangit sa mga
singbahan cún mga balay bá.
Alcocarra. / Curiot.
Aleónela. Tanum nga escarola.
Alcohol, m. Alcohol nga mapintas isina-
sacot sa mga alacsio, etc.
Alcoholado, da. adj. Mananap nga baga
itom an barahibo cún an panit bá dapit
Alcoholado, m. Med. May alcohol.
Alcoholar, a. Pagpaitum sin alcohol an
inga piroc ó quiray sa mata.
Alcohólico, ca. adj. May alcohol.
Alcoholímetro, m. Garamiton nga gamit
sin pagquilala san alcohol nga isínacot sin
Alcoholismo, m. Saquit nga guican san
paginum sin oraora sin mga irinmun nga
may alcohol.
Alcoholizar, a. Pagsacot sin alcohol sa
Alcor, m. Buquid buquid.
Alcorán, m. Libro nga sinuratan san mga
casugoanan ni Mahoma nga malimbong,
nga nacadarahig caopay sa iba nga mga
tauo tungud san iya mga casaipanan nga
tinuyo.
Alcornoque, m. Cahuy nga alcornoque,
hataas caopay. loe. fam. Tauo nga tapang.
Alcorque, m. Panit sin alcornoque. - Baga
sapin nga daco, nga an iya tun-banan, guin-
hihimo sin panit san cahuy nga alcornoque.
Alcorque, m. Ocad san pono san mga
tanum cún mga cahuy.
Alcotán, m. Tamsi nga madaguit.
Alcrebite. m. Asupre.
Alcucero, ra. m. y / Parahimo sin mga
lananhan. - Parabaliguia sin mga lananhan.
Alcurnia, f. Tulin, catulinan, guinicanan.
Alcuza, f. Lananhan.
Alcuzada. / Usa ca tacus nga lana san
lananhan.
Aldaba, f Itoroctoc nga puthao ó tumba-
baga sa mga puerta, pacao.
Aldabada. /. Pagtoctoc san itoroctoc.
Aldabazo, m. Pagtoctoc sin macosog san
itoroctoc.
Aldabear, n. Pagtoctoc san itoroctoc.
Aldabón, m. Itoroctoc nga daco, pacao. -
Caraptan, caraptanan, caratinan sin mga
Aldabonazo. m. Pagtoctoc nga daco san
daco nga itoroctoc.
Aldea, f. Bongto nga guti, visita.
Aldeanamente, adv. m. Sugad gud san
taga visita.
Aldeaniego, ga. adj. Taga visita.
Aldeano, na. adj. Taga visita.
Aldehuela. /. Bongto nga guti, visita.
Aldeorrio, m. Bongto nga guti ug maca-
loiooy.
Aldeorro, m. Bongto nga guti ug maca-
lolooy.
Alderredor, adv. m. Libut.
Aldorta. /. Tamsi nga aldorta.
Aldrán, m. Parabaliguis sin alacsio sa mga
caom-han.
Aleación. /. Quim. Pagsacot, pagsalacot.
Alear, n. Pagcapacapa; pageapayeapay,
pageonoyconoy cún dao isda.
Alear, a. Quim. Pagsacot, pagsalacot.
Alebrarse, r. Colob. - fig. Hadluc, dalao.
Alebronarse. ; . fig. Hadluc, dalao.
Aleccionar, a. Patutdo, patoon; paglccción,
- Pagtutdo, pagtoon.
Alectoria. /. Bato nga danay, cono, tu-
moroc sa atay san mga manuc nga lalaqui
nga mga lagas ná.
Aledaño, fia. adj. Hiripid, higripid, dooc.
- m. Tubtub, catubtuban, guiotan.
AlefríS. m. Mar. Lase.
Aleíriz. m. Lase.
Alegación. /. Pagpahayag sin igeacarig-on
sa mga asoy.
AlegamientO. m. vid. Alegación.
Aleganza. /. vid. Alegación.
Alegar, a. Pagpahayag sin igeacarig-on san
mga asoy. - Pagasoy, pagpahibaro.
Alegato, m. For. Pagpahayag nga sinurat
nga igcacarig on sa mga asoy. - Carig-onan.
Alegoría. /. Higaday, liday, garaygaday.
Alegóricamente, adr. m. Higaday gud,
garaygaday gud.
Alegórico, ca. adj. Mahigaday, magaray-
gaday.
Alegorizar, a. Paghigaday, pagliday, pag-
garaygaday.
Alegrador, ra. adj. Macacalipay. - s. Pa-
ral i pay.
Alegramiento, m. vid. Alegría.
Alegrante. />. a. Macalipay.
Alegrar, a. Paglipay; pacalipay. - r. Lipay,
himaya, saya, luyac, luyag, hiyuc, hioc, hisa.
Alegre, adj. Malipay, malipayon, maalay-
han, mahuyag, rnasariyaya. - Malacsi. -
fam. Huboghubog.
Alegremente, adv. m. Oraora gud sin
Alégrete, ta. adj. vid. Alegre.
Alegría. /. Calipay, pagealipay, himaya.
- Calipayan.
Alegrón, m. fam. Ahat nga pacalipay nga
umaragui lá.
Alejamiento, m. Pagpaharayo, pagharayo.
Alejar, a. Paharayo pagpaharayo, pagiuas,
pagbulag; pagalis; pagiuay; pagdandan.
Alelamiento. tn. Catuyaotuyao, pageatu-
yaotuyao, caculangculang, pagcaculangcu-
Alelarse, r. Tuyaotuyao, eulangeulang, lo-
ronglorong; lipong.
Alelí, m. Banua nga alelí.
Aleluya. Polong nga inhebreo nga mao ini
an cahologan: pagdayegon ta an Guinoo
sa daco nga pagealipay. - Calipay.
Alema. /. Tubig nga gamit sin pagtubigui
sa mga orna, etc.
Alemán, Alemana.w. y/. Taga Alemania.
Alemanda. /. Sayao nga alemanda.
Alentada. /. Pagguinhaua. - Leyó toda la
carta de una alentada. Nagbasa siya san
surat sa usa lá ca pago/oc.
Alentadamete. adv. m. Sin macosog, sin
rnaisug.
Alentado, da. adj. Casingcasingan, maco
sog, rnaisug, mapintas.
Alentar, n. Pagguinhaua; pagganhao; pa-
gahud, - a. Pagagda, pagsagda.
Alentoso, sa. adj. vid. 'Alentado.
Aleonado, da. adj. Borobulao.
Alepín, m. Panapton nga manipis.
Alerce, m. Cahuy nga alerce.
Alero, ni. Barisbisan.
Alerta, adv. vi. Agma, tagam, polong nga
guinbabatonbaton san mga bantay.
Alertamente, adv. vi. Tagam gud, ban-
tay sin niaopay.
Alertar, a. Pagpalagam - y. Tagam, agma,
aligmat,
Alerto, ta. adj. Maaligmat, matagam, ma-
bantay, mabantayon.
Alesna. /. Hirihúr.
Alesnado, da. adj. Tinaisan.
Aleta. /. Capay, capayeapay; tupac; balid-
bid. - Arq. Barisbisan.
Aletada. /. Pagcapacapa.
Aletargarse, r. Lipong, linop, - Himooc.
Aletazo. ;;/. Capacapa. - Capay.- -Nacmac.
Aletear. ;/. Pagcapacapa; pagnacnac - Pag-
capay, pageapayeapay, pagquipaquipa; pag-
quiuisquujis pagquiuisquisay.
Aleteo. ;;/. vid. Aletear.
AletO. vi. Tamsi nga rnadaguit.
Aleve, adj. Malingo, mabudhi, madudhion.
Alevilla. /. Marong parung.
Alevosamente, adv. vi.' Malingo gud,
mabudhi gud.
Alevosía. /. Paglingo, pagbudhi.
Alevoso, sa. a/j. Maiingo, mabudhi, ma-
budhión.
Alfábega. /. Colongcogong.
Alfabéticamente, adv. m . Sa pageaso-
nud sonud sa mga letra.
Alfabeto, m. vid. Abecedario.
Alfaguara. /. Borabud.
Alfalfa. /. Banua nga alfalfa. - Cahuycahuy
nga alfalfa.
Alfana. /. Cabayo nga macosog ug daco
AlfanjadO, da. adj. Masugad sin campi-
Alfanjazo, m. Pagbono sin campilang.
Alfanje, m. Camp'lang. Panganiban.
Alfanjete. m. Carocampilang.
Alfaque, m. Tayudtayud nga baras sa mga
sabang. - Monbon.
Alfaqueque. m. Manlulucat, paralucat sa
I mga bihag. - Paradolong san correo.
Alfaquí. ;//. Magtoroon sa mga moros.
Alfar, m. An guinbubahatan sa mga co-
ron, tadiao, etc.
Alfar, n. Pagalsa, pagbiquiao sin oraora
an cabayo san onhan nga mga teel
Alfaraz. m. Cabayo.
Alfarería. /. Cabatiranan sin paghimo sin
raga daba, etc. - An guinbubuhatan san mga
coron, etc. - Tendahan sin mga daba, etc.
Alfarero, m. Parahimo sin mga coron,
tadiao, etc.
Alfeñicarse, r. f lg . y f am . Gasa, in ma-
gasa ná an lauas.
Alfeñique, m. fig. y fam. Saraquitan, sa-
i raquitanon.
: Alferazgo, m. Pagcaalperes.
I Alferecía./. Saquit samga cabataan nga
i maquiuaquiua an ira mga lauas ug naua-
! uadan sin hunahuna.
¡ Alferecía. /. Pagcaalperes.
j Alférez, m. Al peres.
I Alferezado, m. Pagcaalperes.
j Alferraz, m. Tamsi nga rnadaguit.
I Alfiler, m. Dagum nga uaray mata, cundí
! may olóoló.
Alfilerazo, m. Pagtolsoc sin alpiler.
Alfiletero, m. Surudlan sin mga dagum
ó mga alpiler.
Alfolí, ni. Bohos. - Camalg nga binubu-
tangan san asín.
Alfombra. /. Alpombra, banig nga panap-
Alfombrar, a. Pagbanig, pagbutang, pag-
buclad san alpombra.
Alfombrero, ra. m. y f. Parahimo sin
m*a alpombra.
Alfombrilla, f. Med. Casaquit nga baga
■ hangga.
Alfóncigo, m. Cahuy cahuy nga alpón-
Altbnsario. ;;/. Burutangan sa mga tul-an.
Alforja. /. Surudlan.
Alforza. /. Conot ó pilo cún sa mga pa-
Algaida. /. Cuba, casighotan.
Algalia, m. Miro; an baga huías niya da-
f)it sa icug. - /. Banua nga algalia.
Algara.. /. Panon sin mga casoldadosan
pagdarahug san contra.
Algara. /. Baga panit nga manipis san
bunay, lasona, etc.
Algarabía. /. Pamolong nga inárabe. -
fig. y fam. Ngiras, lia, aringasa, samoc,
rimoc. - Banua nga algarabía.
Algarada. /. Panon sin inga casoldadosan
pagdarahug san contra. - Cangiras, calia,
caaringasa, casamocan, carimocan. - Pango-
liat. - Máquina nga garnit sadto san pag-
gucrra.
Algareador, ra. adj. Maguliat; mayacan.
Algarear. a. Pagguíiat, paggasud, pagsu-
riao; ngiras, lia, aringasa.
Algarero, ra. adj. Maguliat; mayacan;
mangiras, malia, maaringasa, masuriao. -
/;/. Opud, tauo nga nangangabayo nga
naopud man sin pagdarahug san contra.
AlgarivO, va. adj. Malain, dumoroong.
Algarroba, f. Tanum nga algarroba.
Algarrobal, ///. Mga tanum nga algarro-
ba. - Mga cahuy nga algarrobo.
Algarrobera. / Cahuy nga algarrobo.
Algarrobero, m. Cahuy nga algarrobo.
Algarrobo, ///. Cahuy nga algarrobo.
Algazara. /. Ngiras, aringasa, lia, suriao.
Algazul. ;//. Banua nga algasul.
Algo. pro:.', iudi.t. Bisan ano.
Algodón, vi. Gapas. - Algodón hilado.
Tingcal. - Algodón hilado y teñido de ne-
gro. Tinomong.
Agodonal. m. Cagapasan.
Algodonar, a. Pagbutang, pagpono sin ga-
Algodonero, ra. ;//. y /. Parabal ; guia sin
gapas ó tingcal. - ///.Cahuy nga gapas.
Alguacil, m. Aguasil.
Alguacilazgo. ///. Pagcaaguasil; catungda-
nan sin aguasil.
Alguacilejo. w. Aguasil.
Alguien, pron. indet. Sin-o. - Si alguien
vineira. Cíín sino in cumanhi.
Algún, adj . Bisan sino, bisan ano. - Algún
dja vendré. Bisan sano nga adlao macahi
acó. - Algún hombre ha pasado por ahí.
Tauo dao an inagui dida. - m. adv. Un poco,
algo. Guti. - Algún tanto enfermo. May
guti nga saquit ó masorosaquít pá.
Alguna que otra vez. Dagaya, dagaya-
day, talag-sa.
Alguno, na. pron, indet. Bisan sin-o, bisan
ano.- -Se usa también como adjetivo. - No
vi á persona alguna. Uray acó quita sa
bisan sin-ó nga tauo. - ¿Ha preguntado al-
guno por mí? ¿May nagpaquiana sa acón?
- Alguna cosa. Bisan ano. - ;Ha venido
alguno? ¿May quinanhi nga tauo?
Alhaja. /. Hiyas, rayandayan. - Bahandi,
manggad. - Garamiton, casangeapan.
Alhajar, a. Paghias, paghiyas, pagrayanda-
yan, pagsab-ong.
Alhajuela. /. Hias hias, hiyas hiyas, sar<K -
sab-ong; bahandeay, borobahandi.
Al hamar. m. Taplac, tampi nga pula.
Alharaca. /. Bungcaras.
Alharaquiento, ta. adj. Mabungcaras.
Alharma. f. Banua nga alharma.
Alhelí, m. Banua alhelí.
Alheña. /. Cahuy cahuy nga alheña.
Albóndiga. /. Tianggui, tiangguian.
Alhondiguero. m. Bantay san tianggui.
Alhorre, m. Tac sin bata nga bag-o pá la:
nga natauo.
Alhucema. /. Banua nga espliego.
AlhUCemilla. /. Banua nga alhusemiya.
Alhuceña. f. Banua nga alhuseña.
Aliabierto, ta. alj. Buclad an paco.
Aliaca. /. vid. Aliacán.
Aliacán, m. Saquit nga camaduas an panit.
Aliacanado, da. adj. May saquit nga ca-
maduas an panit.
Alianza. /. Hingyo, cahingyon. - PagsaacL
- Caoroyonan, caarabuyonan.
Aliaria. /. Banua nga aliada.
Aliarse, r. Hingyo, daf)ig, hingyon, hiring-
yon, tigub. - Oyon, arabuyon.
Alias, adv. lat. Cún usa man.
Alicaído, da. adj. fig. y fam. Maluya.
Alicántara. /. Halas nga malará caopay.
Alicante, m. Halas nga malara caopay.
Alicantina. /. fam. Catusohan.
Alicates, m. pl. Sipit nga guti, cumpit"
quimpit.
Aliciente, m. lcahauid; paon.
Alidona. /. Bato nga danay, cono, hi quit-
an sa guinhaua san sayao nga tamsi.
Alienable, adj . Sadang igbaliguia, ighatag,
igbotong cún igprenda bá.
Alienación. /. Pagbaliguia, pagbotong,
pigpr<.nda. - Pagcauara sa mga balatian.
Alienar, a. Baliguia, botong, pagprenda.
- Cauara sa mga balatian.
Alienígena, adj. Dumoroong.
Aliento. Pagguingaua. - Ganghao. - An
guiniguinhaua. - fig. Cacus-ganah. - Último
aliento. Caotas san quinabuhi ó catapusan
nga pagguinhaua.
Alier. m. Soldados sa marina.
Alifa. m. Tubo.
Alifafe, m. Hubag. - fam. Saquit.
Alifar. a. Paghamis; pagpahamis.
Alifara. /. Panagtao.
Aligación. /. Paggapus; pageodeud; pag-
sangbud. - Pagtigub, pagtampo. - Pagbaat.
AligamientO. m. vid. Aligación.
Aligar, a. Gapus; codeud; sangbud. - Pag-
baat. - Tigub, tirigub, tampo, tarampo.
Aligeramiento, m. Pagpagaan. - Pagdag-
mit, cadagmitan. - Pagiban, pagtoros.
>"Aligerar. a. Paggaan, pagpagaan; pagga-
can, pagcancan. Dagmit, dali, toron. Iban-
Aligerar, disminuyendo carga de
embarcación, etc. Pagdandan.
Alígero, ra. adj. poét. Pacoan. - fig. Ma-
dagmit, madali, matoron, matulin.
Aligonero. m. Cahuy nga almez.
Alijador, ra. adj. Paraiban. - Parahindo. -
Baga casco nga daco.
Alijar, m. Soho nga guba, tuna nga uaray
Alijar, a. Mar. Pagiban, pagpagaan, pagpa-
lutao. - Paghauas san luran. - Paghindo san
Alijarar, a. Pagpamalon san tuna nga ua-
ray pa quiuahi ó pagtanumi
Alijare O. m. An macarauat sin soho nga
guba ug iya man pagtatan-man.
Alijo, m. Pagiban. pagpagaan, pagpalutao.
- Paghauas san luran. - Paghindo san
Alimaña. /. Mananap.
Alimentación. /. Pagpacaon. - Can-on,
caon, quinacaon, iniinum.
Alimentar, a. Pagcaon, pagpacaon. - Pag-
pasoso. - Pagpacabuhi. - Alimentar á los
enfermos. Pagtil-ug.
Alimentario, m. For. An pinahatan ó bi-
nababtolan sin iya igeacaon.
Alimenticio, Cia. adj. Macacosog nga ca-
caanon cún inumon bá.
Alimentista, com. An pinahatan ó bina-
babtolan sin icabubuhi niya.
Alimento, m. Canon, caran-on. - An nga-
tanan nga sadang icabuhi sa lauas, etc.
Alimentoso, sa. adj. Can-on ó inumon
nga macacosog ó macabuhi.
Alimo. m. Banua nga alimo.
Alindado, da. adj. Mapadayao, mapara-
Alindar, a. Pagguiotan, pagtigaman, pag-
butang sin tigaman. - n. Hiripid, dooc.
Alindar, a. Pagpacaopay, pagpatahum.
Alinde, m. Asoguc nga pinadodocot sa sa-
laming basi mahimo nga espejo.
Alineación. /. Pagrumbay. - Pagtonton. -
Paglatid. - Pagtalay. pagtalayalay, pagta-
laytay.
Alinear, a. Rumbay. - Tontón. - Latid. -
Talay, talayatay, talayta. - Pagtadong.
Aliñador, ra. s. Parahiyas, pararayanda-
yan, pasab-ong. - adj. Magpapahamis. -
Magpapacaopay.
Aliñamiento. m. vid. Alifio.
Aliñar, a. Pagrayandayan paghiya, pagsab-
ong - Paghamis, pagpahamis. - Papanacot.
Aliño, m. Rayandayan, hiyas sob-ong. -
Casangcapan, guinamiton, garamiton. -
Panacot, sarsa.
Alipata. m. Alipata; an dahon niya hag-
ligot ngan haglabalaba, nanonoroc sa mga
baybayon, ug an taguc niya nacacabuta-
Alípede, adj. poét. Pacoan* sa teel.
Alípedo, da. adj. Pacoan masugad san
cag-oang.
Aliquebrado, da. adj fig: yfam. Binarí
an paco; maluya lumupad.
Aliquebrar, a. Pagbari san paco. - r_
Bari an paco.
Alirón. m Paco sin tamsi nga uaray ná
bolbol.
Alisador, ra. s. Parahamis, parahinlo. -
Ighahamis.
Alisadura./, vid. Alisar. - Hinamis.
Alisar, a. Paghamis; pagpahamis. - Pag-
hinlo. - Pagpacaopay san bohoc. - Dalano,
bagnas; lison.
Alisios, adj. pl. Hangin sa cadumagsáan..
Alisma. /. Banua nga alisma.
Aliso, m. Cahuy nga aliso.
Alistador.,;//. Paralista, parasurat.
Alistamiento, m. Surat sa lista, pagsu-
rat. - Pagpasurat. - Listahan.
Alistar, a Paglista, pagsurat sa lista. - r.
Pagsurat; paghisurat; pagpasurat. - r. Pag-
pasacop sa pagcasoldados.
Alistar, a. Patagam, pagtima.- r. Tagam,
Aliviado, da. adj. Magaan ná. - Oroopay-
da ná.
Aliviador, ra. adj. Macagaan; macaopay.
Aliviar, a. Paggaan, pagiban san bug-al,
paggacan; pagiban san saquit. - Pagpagaan^
r. Gaan, ibantoros. - Pagopay. - jig. Pag-
dagmit, pagdali. - Aliviarse el enfermo.
Bunhat.
Alivio, m. Iban; caiban; caibani; pagiban.
Alizace. m. Ocad nga paghohologan san
simiento.
Alizaque. m. vid. Alizace.
Aljaba. /. Sudlanan sin mga pana.
Aljibe, m. Tanque sin tubig nga inumon-
Aljibero. m. Paramangno san mga tanque.
Aljofaina. /. Hunauan, hiramusan.
Aljófar, m. Mutia nga gudti.
Aljofifa. /. Dugnit nga bahol nga igbaba-
nos san salug.
Aljofifar, a. Pagbanos, paglampaso.
AljOr. m. Bato nga guinyeyeso.
Alma. /. Calag. - fig. Tauo. - No se vé
un alma en el tribunal. Uaray gud taua
sa tribunal. - Veinte mil almas constan en
el padrón. Caruhaan ca yocut nga mga.
tauo nahisasacop sa padrón.
Almacén, m. Camalig ó balay nga binu-
bu tangán san mga género, mga cacaanon,
mga inumon, etc.
Almacenaje, m. Bayad tungud sin pag-
butang sa almasén san mga manggad, etc.
Almacenar, a. Pagbutang, pagtimos, pag-
himos sin manggad ug iba pá sa alma-
sén.
Almacenero, m. Bantay, parabantay, pa-
ramangno sa almasén.
Almacenista, com. Tag-ada sin almasén.
An nagbabaliguia dida sin mga género ug
Almáciga, f. Taguc sin cahuy, masugad-
sugad sin salong ó guisalongi.
Almacigar, a. Pagparina, . pagloon.
Almádana. /. Maso ó palo nga puthao.
Almadía. /. Sacayán nga baga canoa.
Almadiero, m. Paraolin.
Almadreña. /. Sapin nga cahuy.
Almagra. /. Tuna nga pula.
Almagral, m. Tuna nga pula.
Almagrar, a. Pagtina, paghirog sin tuna
nga pula.
Almagre, m. Tuna nga pula.
Almanaque, m. Almanaque, irisipan.
Almanaquero, ra. m. y f. Parasurat sin
almanaque. - Parabaliguia sin almanaque.
Almarada. /. Caris nga tais ug totolo an
biliran. - Dagum nga daco.
Almarbatar, a. Pagsumpay sin cahuy.
Almazara. /. Guilingan san paglana.
Almazarero, m. Paralana.
Almazarrón, m. Tuna nga pula.
Almeja. /. Almeja de rio. Bibí. - Almeja
de mar. Toay; bug-atan, ponao. Pagmonao,
coger almejas.
Almejar. m. An natuboan san bibí; toay,
bug-atan.
Almena. /. Lantauan san mga elihan.
Almenado, da. adj. Binutangan sin mga
Almenaje, m. An mga lantauan sa cota.
Almenar, a. Pagbuhat ó pagbutang sin mga
Almenara. / Tap-ong.
Almenara. /. Gale.
Almendra. /. Bonga san cahuy nga al-
mendro, nga masugadsugad san cañan pili.
Almendro, m. Cahuy nga almendro.
Almez. ;". Cahuy nga almés.
Almeza. /. Bonga sin cahuy nga almés.
Almezo, m. Cahuy nga almés.
Almíbar. w.Tam-is, asúcar nga tinutunao
nga guinlalaso sa calayo.
Almibarado, áa..adj.figyfant. Matam-is.
Almibarar, a. Pagbutang sin almíbar.
Almidón, m. Armidol.
Almidonar, a. Pagarmidol.
Almilla. / Biste nga sugad sin bado sin
babaye nga dooc salauas. - Hiuangahag-
lapad sin onud sin bactin. - Metsa sa ca-
tapusan san cahuy, nga iguinpapadolot sin
cahuy nga tinig-ban.
Almimbar, m- Ualihan sa mga moros.
Alminar, m. Torre nga hataas sa tuna
san camorosan.
Almirez, m. Losonglosong, docdocan, ba-
yoan sa mga panacot.
Almizclar, a. Paghirog sin almiscle.
Almizcle, m. An baho nga baga huías.
san catsuri dapit sa tiyan. - Catsuri-
Almizclero, m. Catsuri.
Almocafre, m. Sal salón nga baga bolo,
cundi duduha an tarom.
Almocat. m. Otoc sin tul-an.
Almofía. /. Hunauan, hiramusan.
Almohada. / Olonan; tandayan.
Almohadilla. /. Oroolonan, olonan nga
gut'. - Hapin, hapinhapin.
Almohadón, m. Olonan nga daco.
Almohaza. /. Iscoba, garamiton sa pag-
coscos sa mga cabayo, etc.
Almohazador. m. Paracoscos sa mga ca
Almohazar, a. Pagcoscos sa mga cabayo.
Almóndiga. /. Almóndigas, guinisa nga
Almondiguilla. /. Almóndigas nga guti.
Almoneda. /. Pagpaliguia san mga mang-
gad sa cadaygan, cún may sugo an ponoan.
Almonedear, a. Paalmoneda.
Almorrana, a. Boa, baua, culay.
Almorramiento, ta. adj. Bouaon.
Almorta. /. Banua nga almorta.
Almorzada. /. Hacop, usa ca hacop.
Almorzado, da. adj. Namahao ná.
Almorzar, n. Pamahao; ibuas.
Almorta silvestre. Calay cagay.
Almotacén, m. Parasungcad.
Almotacenazgo, m. Catongdanan san pa-
rasungcad; an balay nga inooquian niya. "
Almotacenía. /. Bayad san cañan pag-
sungcad. - Catungdanan san parasungcad.
Almud, m. Tarac-san nga masugad sin
gantang. - Tarac-san nga masugad sin tunga
sin baquid.
Almudejo. m. Tarac-san.
Almudero. m. Páratimos sa mga tarac-san.
Almuerza. /. Hacop, usa ca hacop.
Almuerzo, m. Pamahao.
Alnado, da. m. y f. Hinablosan, guinson-
Alocadamente, adv. m. Tinuyao gud.
Alocado, da. adj. Culang, culang culang.
tuyao tuyao, magaan nga buot, buang.
Alocución. /. Paguale, pagagda, pagtut-
do. Casayoran.
Áloe. m. Cahuycahuy nga ninó.
Aloja. /. Inumon nga may tubig, dugos
ngan sin panacot.
Alojamiento, vi. Harapitan, oroquian,
honongan. - Mil. Pagpasaca, pagpahapit;
paghapit an mga soldados sa mga caba-
Alojar, a. Paghapit, pasaca sa balay. -
Hapit, saca sin balay, pagtumbalay. -
Ocoy, honong, puyo.
Alomado, da. adj. Bongtud, in nabo-
bongtud an butagtuc san bactin, etc.
Alón. in. Paco sin tainsi nga nacuhaan ná
san bolbol.
Alondra. /. Tamsi nga alondra.
Alongamiento, ni. Pagpaharayo. - Caha-
rayo. - Pagpahalaba.
Alongar, a. Pagpahalaba. - Pagpahirayo. -
r. Harayo. paharayo. - Halaba.
Alopecia. '/. Pagdugon an bohoc.
Alopiado, da. adj- Inapiang.
AlOgUÍn. m. Alad nga bato.
Alpaca. /. Mananap nga alpaca. - Género
ó panapton nga alpaca.
Alpargata. /. Sapin nga abacá, etc.
Alpargatar, n. Paghimo sin sapin nga
abacá etc.
Alpargate, m. Sapin nga abacá, etc.
Alpargatería. /. An guinbubuhatan san
mga sapin nga abacá, etc. - Tendahan sin
mga sapin nga abacá, etc.
Alpargatero, ra. m. y / Parahimo sin
ir.ga sapin nga abacá, etc. - Parabaliguia
sin mga sapin nga abacá, etc.
Alpende, m- Lagcao.
Alpiste, m. Banua nga alpiste
Alquería. /. Balay sa orna.
Alquicel. in. Biste nga halauig nga gamit
sa mga moros.
Alquicer, m. vid. Alquicel.
Alquiladizo, za. adj. An guinaabang,
guinpcplete; an iguinaabang, iguinpeplete.
Alquilador, ra. m. y /. Mapaabang,
mapaplete.
Alquilamiento, m. Paabang, pagplete.
Alquilar, a. Paabang, paplete. - Pagabang,
pagplete. Paglilud.
Alquiler, m. Paabang, paplete. - Abang,
iabang. bayad.
Alquilón, na. adj. vid. Alquiladizo.
Alquitara. /. Alacsiuan.
Alquitrán, m. Pintar nga alquitrán. - Sa-
long nga sinac-tan sin lana.
Alquitranado, m. Mar. Hinirogan sin
Alquitarar, a. Pagalacsio.
Alquitranar, a. Paghirog sin alquitrán.
Alrededor, adv. ¿. Sa libut, lilsut, sa li-
bud, libud. - adv. c. Haráni. - m. pl. Ca-
haranian.
Alrota. /. Baya nga gomon.
Alta. /. Sayao nga sinasayao sadto sa
España.- -Mil. Tigaman ó carig-onan nga
camatuoran, nga an tauo nga pinara sa
pagcasoldados, quinarauat liuat. - Carig-
onan nga camatuoran nga nasolud an
tauo sa pagcasoldados. - An pagpahibaro"
sa usa nga masaquit, nga maopay ná
siya, basi gumoa ná sa hospital. - Alta
mar. Lauod, lauod caopay.
Altamente, adv. m. Turnan ngagayud,
labis ná caopay, sin daco.
Altanería. /. Capalabilabi, camalabiao.
camalaris.
Altanero, ra. adj. Hataas lumupad. - fig,
Palabilabihon, mapalabilabihon, malabiao"
malaris, malinarisnon. - Hataas nga paglu-
pad, tamsi nga hataas in linop-dan.
Altar, m. Artal, an guinmimisahan. - Aro-
artal ó artal nga guti nga binubutangart
san mga ladauan sin mga Santos dida
sa mga cabalayan.
Altarero, m. Parahimo, parabuhat sin mga
artal. - Parasab-ong sa mga artal cún tia-
but an mga mahal nga adlao.
Altearse, r. Bongtud, in nabobongtud an
Alterabilidad./. Camabalhin, camalaín;
calainan - Camasamoc, camarimoc.
Alterable, adj. Sadang mabalhin, sadang;
malain. - Sadang marimoc, sadang masa
Alteración. /. Pagbalhin, paglain. - Paca-
samoc pacarimoc.^Cabalhinan, calainan.
-Casamocan, carimocan.
Alterador, ra. adj. Malain. - Masamoc,
marimoc. - s. Paralain. - Parasamoc, para-
rimoc.
Alterar, a. Pagbalhin, paglain. - Samoc,,
rimoc; gobot. - Pacasamoc, pacarimoc. -
Pagraut.- - Pagpacaraut.
Alterativo, va. adj. Macacabalhin, maca-
calain. - Macacasamoc, macacarimoc.
Altercación. /. Pagsuqui, paghibaton sin.
polong, pagsuhay sin polong. - Suhay.
Altercado, m. vid. Altercación.
Altercador, ra. adj, Suquihan, masin it
quihon, maquisuhay. - Parasuhay sin po-
Altercar, a. Pagsuqui, paghibaton, pag-
hihibatonbaton sin polong, pagsuhay sin
polong; pagólos; gangay; paghiran; pag-
hiarug; pagdaal.
Alternación./. Paglainlain, paguliuli. -
Pagbaníbani, págsarorando, pagsayosayo.
- Pagsabat. - Pagcasarosalio.
Alternadamente, adv. m. Soronud lá,
Alternado, da. adj. Masarosando.
Alternar, a. Paglainlain, uliuli. - Banibani,
sando, sarosando, sayo sayo; saladsalad. -
Sabat, panabat.
Alternativa.. /. Sarosando, pagsárosando,
- Pagpili, pagbuot.
Alternativamente, adv. m. Soronud lá,
Alternativo, va. adj. Masarosando.
Alterno, na. adj. Masarosando. - Soronud.
Alteza, f. Camahalan; pagcaharangdon. -
Cahitaas, cahitas-an.
Altibajo, m. Esg. Pagbono, pagbalbag nga
tipailarum. - pl. Catayudtayuran sin tuna.
Altilocuencia./. Halarum nga pagpamo-
Altilocuente, adj. Halarum siya mamo-
Altílocuo, CUa. adj. Halarum siya ma-
molong. - Tamsi nga hataas humoni.
Altillo, m. Buquid buquid, bongdo, bolod,
Altimetría. /. Bahin san Geometría nga
natutdo sin pagsocol san mga hitas-an.
Altísimo, ma. adj. Guihahataasi; hataas
Altisonante, adj. Sangcap mamolong,
sangcap masurat.
Altísono, na. adj. Sangcap mamolong
Altitonante, adj. poét. Madalugdug sa hi
tas-an.
Altitud. /. Hitas-an, cahitas-an; cahitaas,
pagcahitaas.
Altivamente, adv. vi. Sa pagpalabilabi
Altivarse. r. Pagpalabilabi; palabao, pag
• pacahataas sin buot.
Altivecer, a Pacalabiao. - r. Pagpalabila-
bi, paglabiao.
Altivedad. /. vid. Altivez.
Altivez. /. Capalabilabi, camalabio.
Altiveza, vid. Altivez.
Altividad. /. vid. Altivez.
Altivo, va. adj. Palabilabihon, mapalabila-
bihon, malabiao.
Alto, ta. adj. Hataas, hitaas. - Profundo
Halarum, hilarum. Alto precio de las cosas,
Mahal. - m. Hitaas, hitas-an, cahitas-an. -
Mil. Pagodong; paodong. - ¡Alto ahí! ¡Hu
lat anay! - De lo alto; - m. adv. Ticang sa
langit. - Hacer alto. Pagodong. - Pasar por
alto. Lactao.
Altor, m. Hitas-an, cahitas-an; cahitaas.
Altozano, m. Harohaatas, bolud, buquid
nga habobo. buquid-buquid.
Altramuz, ni: Banua nga altramús.
Altura. /. Hitas-an, cahitas-an; cahitsas,
cahitaasan; pagcahitaas; hitaas. - Dios de
las alturas. Dios sa cahitas-an.
Alubia. /. Judías, tanum nga otanun, nga
masugad sugad sin prijoles.
Alucinación./. Paghiborong; pacaborong,
pagcahiborong. - Cagopon, calimbongan sin
hunahuna. - Lisa, sala, sayop sa mga ba-
Alucinadamente, adv. m. Gopon caopay.
Alucinador, ra. adj. Malimbong; maca-
limbong. - Paralimbong, paragopon.
Alucinamiento. m. vid. Alucinación.
Alucinar, a. Paglimbong; pacalimbong. -
Paghiborong; pacaborong. - r. Hiborong;
gopon.
Alud. m. Daco nga niebe nga tinono ug
nagbabarobalintong ticang sa mga cabu-
quirang ngada sa mga capatagan.
Aluda. /. Raga daga.
Aludir, n. Pahitungud; paghingaran; pag-
sabihi, pagsabi, paghisgot.
Aludo, da. adj. Pacoan.
Alumbrado, m. Mga suga, mga lámpara,
Alumbrador, ra. adj. Macapaua, maca-
lambrag. - Malauag, masiuac, masólo. - s.
Parapaua, paralambrag. - Paralauag, para-
siuac, parasolo.
Alumbramiento, m. vid. Alumbrar -
Camasirang. - Cahinglao, paganac.
Alumbrar, a. Pagsirang, paglambrag, pag-
sanag, pagsidlac, pagbanauag, pagbar.i-
bad. - Alangaag; pagtiuac, pagsiuac, pag-
suga, pagsiga. - Pagsolo.^ - Pagdagcot san
mga lámpara. - Pagdara sin candila nga
dinadagcotau. - Paglambrag, pacaquita sa
mga buta. - ji*. Pagdabal. - jig. Paganac,
hinglao. - r. fam. Huboghubog.
Alumbrar con tizón. Pagbarabad.
Alumbre, m. Tauas.
Alumbrera. / An quinucuhaan san tauas.
Alusión. /. Pagsabi; paghingaran; paghis
got, paghirisgot.
Aluvión, m. Baha.
Álveo, m. Bungal, ilug, casul-gan ó but-
nga sin salug.
Alvéolo, m. Loholoho san tinud-can san
bag-ang ó ngipon. - Loholoho ó balayba-
lay san odian san potiocan ó liguan.
Alza. •/. Tubo, dugang san bale. - Tinabas
nga anit nga gamit san mga parahimo sin
sapin. - Bangil.
Alzacuello, m. Corbata nga gamit sa
Alzada" /. Cahataas sin cabayo.
Alzadura. /. Pagbuhat, pagbangon.
Alzamiento, m. Pagbuhat, pagbangon. -
Pagalsa, carimoc, casamoc; carimocan, ca-
samocan.--Pagpalabaolabao cún may igui-
naalmoneda.
Alzapaño, m. Cauit.
Alzapié, m. Siya; lit-ag.
Alzaprima. /. Tual, liguat, bogual, sual;
Alzaprimar, a. Pagtual, pagliguat, pag-
bogual, pagsual, pagtualtual, pagbaliguat.
Alzar, a. Pagbuhat, pagbangon; pagon-
dong, pagorong; pagsungcat; paglauas. -
r. Buhat, bangon; bacdao, tucdao. - Pa-
galsa. - Alzarse con alguna cosa. fr. Pag-
Alzar la sagrada hostia y cáliz. Pag
bayao, pagmito.
Alzar harigues. Pagsalauad.
Alzar del suelo. Pagparot, pagsacuat.
Alzar manteles de mesa, ropa ten-
dida al SOl, etc. Pagbulcas.
Alzar el brazo. Pagbicyao, pagbiquiao,
pagoroy, pagoroyoroy; paguaáy.
Alzar en peso. Pagsacuat.
Alzar IOS OJOS. Paghangad.
Alzar excomunión, etc. Pagtangtang.
Alzar petate, faldón de la camisa,
etc. Pagpali.
Alzar la cabeza. Pagyanghag.
Alzar recto el pié. Pagbicsal.
Alzar tapadera. Tocab, tocang.
Allá. adv. I. Didto, ngadto; dithon, ngat-
hon, adto. - Más allá. Marayo pá; sa on-
han pá. - Muy allá. Harayo caopay. - Sad-
to. Allá en mi niñez. Sadto san pagea-
bata co.
Allanador, ra. adj. Magpapatag. - s. Pa-
rapatag.
Allanadura. /. Pagpatng.
Allanamiento, m. Pagpatag. - Pagsaca sin
balay, in diri man togot san tagalabay ug
di man sugo sin ponoan. - Pagsaca cún
may sugo an ponoan.
Allanar, a. Pagpatag; pagdatag; pagpison,
~~fij>- Pagdaog san mga cacurian, - -fig.
Pagsaca sin balay cún may sugo an mga
ponoan. - -fig. Pagsaca sin balay in di man
togot an tagbalay ug di man sugo sin
Allegadizo, za. adj. Dinugang.
Allegado, da. adj. Harani, dooc. - m. Oro-
Allegador, ra. adj. Matiroc, matipon.
Allegamiento, m. Pagtiroc, pagtipon.
Alleganza./. Caharani, pageaharaní.
Allegar, a. Pagtiroc, pagtipon, pagtambác;
pagdisug. - Pagharani, pagdooc; sooc.
Allende, adv. 1. Dapit, ngadto, sa taboc.
adv. Labut pá.
Allí. adv. 1. Didto dithon, dihan.
Ama. /. Agaron. - Tag-ada. - Tag-iya. -
Tag-balay, babaye nga ponoan sa balay.
- Paramangno; paragahin. - Ama de leche.
Sisiua.
Amabilidad. /. Camahigugmaon, pagea-
mahigugmaon.
Amabilísimo, ma. adj. Guihihigugmai,
hirigugmaon caopay, mahirigugmaon.
Amable, adj. Tacus higugmaon; mahigug-
maon, hirigugmaon, mahalayhayon, mao-
gayon; mahirigugmaon; harandumon.
Amablemente, adv. ;". Sa pahigugma
Amacollarse, r. Panaringsing s:n damo.
Amador, ra. adj. Mahagugrna. - ; /. Para-
higugma.
Amadrigar, a. fig. Pagcalooy. - r.. Pagso-
lud sa boho, etc. - Diri paquita.
Amadrinar, a. Pagtaquin sin duha nga
hayop nga may higot. - Pagmadrina. - //>■.
Pagtabang, pagbulig.
Amaestradamente, adv. m. Batid cao-
pay, hiara caopay-
Amaestramiento, m. Pagtutdo, pagtoon.
- Pagpabatid, pagpahiara. pagpaanad.
Amaestrar, a. Pagtutdo, pagtoon. - r. Pa-
tutdo, patoon, pabatid. - Pagpabatid, pag-
pahiara, pagpaanad.
Amagar, a. Paghorót, pagoroy, pagoroy-
oroy, paghorug, paghorughorug.
Amago, m. vid. Amagar.
Amagrecer, a. y ". Gasa, hugos.
Amainar, a. Mar. Paglocot, pagloslos san
layag. - //¿\ Pagiban, pagtoros. - Hugpay,
horohugpay. humpay.
Amaine, ni. vid. Amainar.
Amaitinar, a. Paghiling.
Amalar, a. Pagraut; pacaraut.
Amalgama. /. Salacot.
Amalgamación. /. Pagsacot, pagsalacot.
Amalgamador, ra. adj. Parasacut, para-
Amalgamar, a. Pagsacot, pagsalacot.
Amamantamiento, m. Pagpasoso.
Amamantar, a. Pagpasoso.
Amancebamiento, m. Pagcamansebado,
pageahunay, pagtiguib, pagtampo an lala-
qui ug babaye nga diri quinasal.
Amancebarse, r. Pagmansebado, hunay,
pagtiguib, pagtampo an mga diri quinasal.
Amancillar, a. Pagburing, pagduring, pag-
dumit, pagalum.
Amanecer. n. Paglambrag, pagsirang, pag-
malasíbas, pagmalamandaman. pagbonihat,
pagbuntang. - Aga; tagunmaaga. Amane-
cimos en Borongan. Didto cami caagahi
sa Borongan. Nos amaneció en Catbalogan.
Naagahan cami sa Catbalogan.
Amanerado, da. adj. Maquiangayon;
maogdayon, maquiogdayon.
Amaneramiento, m. Paquiangay; cama-
ogdayon, maquiogdayon,
Amanerarse, r. Pagbatasan; paquiangay;
ogday.
Amanojar, a. Pagopong.
Amansador, ra. adj. Magpapaanad.
Amansamiento, m. Paganad; pagpaanad.
--Camaanad; pageamaanad. - -Caanad, pag-
Amansar, a. Pagpaanad, - r. Anad; ha-
g°P-
Amantar, a. Pagtaplac, pagiampi, pageo-
Amante, p. a. Mahagugma, mahigugma.
- adj. Higugmaon, mahigugmaon.
Amantillar. a. Mar. Pagbotong, pagho-
got san pisi.
Amantillo. m.Mar. P.si sa mga berga san
Amanuense, com. Manunurat, parasurat,
Amañar, a. Pagpatigayon; paninigayon;
hibabaro; paglarang.
Amaño, m. Catigayonan; patigayon; larang,
paglarang. - pl. Casangcapan.
Amapola. /. Banua nga masugad sin ta-
curanga.
Amar. a. Gugma, bagugma, paghigugma.
- Pagpalangga; paghamdum; pagauil; gaya;
hirac.
Amaranto, m. Banua nga amaranto. - A-
maranto espinoso. Tiletes, taletes.
Amargamente, adv. m. Sin mapait; ma-
páit caopay; mapaet gud. - ftg. Masáquit
Amargar, a. Yút. - fig. Pacapait.
Amargo, ga. adj. Mapait; arat, maarat.
- fig. Macapa't. - m. Pait; arat.
Amargón, m. Ngipon sin león.
Amargor, m. Pait; capait; camapait. - Ca-
paitan. - - fig. Casáquit, cacurian.
Amargosamente, adv. m. Sin mapait;
mapait caopay.
Amargoso, sa. adj. Mapait. - Macapait.
Amargura. /. Pait; capait; camapait. - Ca-
paitan fig. Casubo, casáquit, casub-anan,
casaquitan.
Amaricado, da, adj. Binabaye, babayenon.
Amarillear, n. Dulao; duas; darag.
Amarillecer, n. Dulao; duas; darag.
Amarillejo, ja. adj. Madulao. - Madoro-
dulao, madulaodulao. - Duason.
Amarillento, ta. adj. Madulao; madu-
laodulao; dorodulao. - Duason, maduas. -
Madarag.
Amarillez. /. Cadulao; camadulao. - Ca-
maduas. - Camadarag.^ - Cadalauan,
Amarilleza. /. vid. Amarillez.
Amarillo, Ha. adj. Dulao, madulao. - Bu-
lao. - Madarag.
Amarillura. /. vid. Amarillez.
Amarinar, a. Pagpahiara, pagpahaara sin
camagsaracay.
Amarlposado, da. adj. Masugad sin ma
rongparong.
Amaritud. /. Pait; capait; camapait. - Ca-
Amaro, V^. adj. vid. Amargo.- -m, Banua
nga baga lacdan bulan.
Amarra./. Pisi, higot, gacud, gacot, ga-
luticot.
Amarradero, m. Gairan; hirigotan.
Amarradura./, vid. Amarrar.
Amarrar, a. Paghigot. - Paggapus. - Pag-
gacud. - Paggaud. - Paggoos. - Gaid. - Pag-
gacot. Pagsangbut. - Pagsambud. - Gahot.--
Gnlaohay. - Galauid. - Gamat.--Gaot.-Gap-
not. - Hilagus. - Lagput. - Borocos. - Calit-
guitan. - Bacot. - Biting.-Bugcos.-Codcod.
- Bodbod. - Lagahit.
Amarrar, cruzando aquello con que
se amarra. Miro.
Amarrar carne, pescado etc., en-
vuelto en hojas. Moromud.
Amarrar codo con codo. Paclid.
Amarrar perro, gallo, etc. Pagcot.
Amarrar en hacezuelos el tabaco
en hoja. Ouintay.
Amarrar pabellón, etc. Gauid.
Amarrar fuerte á la garganta pa-
ñuelo, etc. Hicug.
Amarrar cuello de tinaja, etc. Laot.
Amarrar abacá con abacá. Limoc.
Amarrar bien. Baricot.
Amarrar en haces. Botoc.
Amarrar de modo que con dificul-
tad se pueda desatar. Coot.
Amarrar un coco á otro con su
mismo bonote. Dinquit.
Amarrar la tapadera de la tinaja.
Amarrar un carabao á otro, etc.
Amarrar las tinajas con guarnición
Amorrar, n. Doco.
Amorronar, a. Mar. Paglocot san bande-
ra, nga guinbobotocbotoc, ug guiniisa ná,
cay paquitabang ó pangaro sin auxilio.
Amortajador, ra. m. y. /. Parasaput, pa-
rabutang sin saput.
Amortajar, a. Pagsaput.
Amortecer, a. Ogtas, haragumatay. - Bo-
rontug. - Banhud. - fig. Pagiban, pagpa-
Amortecimiento, m. Caogtas. - Caban-
Amortiguación. /. Caogtas. - Caiban.
Amortiguamiento, m. Caogtas,~Caiban.
Amortiguar, a. Baga ogtas, baga patay.
fig. Pagiban, pagpaluya.
Ámortizable. adj. Manggad nga sadang
itogot sa Iain nga tauo.
Amortización. /. Pagtogot sin manggad
sa lain nga tauo.
Amortizar, a. Pagtogot sin manggad sa
Iain nga tauo, agud din mahibaliguia niya.
- Paglucat sin utang, prenda, etc.
Amoscar, a. Pagbugao, p:igtabug, pagpas-
pas sin langao. - ;-. fig.fam. Sina, isug.
Amostazarse, r. Sina, "isug.
Amotinador, ra. adj. Marimoc, magobot.
- s. Pararimoc, paragobot.
Amotinamiento, m. Pagalsa. - Casamo-
can, carimocan, cagobot.
Amotinar, a. Pagpaalsa. - r. Alsa; samoc,
rimoc, gobot.
Amover, a. Paghucas; pagliuan.
Amovible, adj. Hurucason, sadang mahu-
cas; sadang pagliuanan.
Amovilidad. /. Sadang cahucasan; sadang
caliuanan.
Ampara./. Foy. Pagcmbargo, embargo san
mga garamiton.
Amparador, ra. adj. Mananabang, man-
Ialaban.
Amparar, a. Pagtabang, paglaban, pagbu-
lig, pagsacop, pagtubang, pagagop, pagsa-
gocotn. - r. Patabang, pabulig, pasacop. -
Agop, dangup, ayop.
Amparar, a. Fot-. Pagembargo san mga
garamiton.
Amparo, m. Pagtabang, paglaban, pagbu-
%> pagsagocom. - Arayopan, darangpan.
Ampliador, ra. adj. Madugang, masum-
pay. - s. Paradugang, parasumpay.
Ampliamente, adv. ni. Halaba caopay;
hiluag caopay.
Ampliar, a. Pagdugang, pagsumpay; pag-
pahaiaba; pagpahiluag. - Paganganangan;
pagpauso^g san talaan.
Amplificación* /• Pagdugang; pagcadu-
gang. - Casayoran, caasoyan san tag-sa
tag-sa ca bahin san mga polong nga na
sasabi.
Amplificar, a. Pagdugang, pagsumpay
pagpahalaba. - #¿tf. Paghatag sin casayo
ran ó cahayagan.
Amplio, plia. adj. Halaba, daco, hiluag
Amplitud. /. Hilab-an, cahilab-an; pagca
hilaba. - Hiluagan, pagcagiluag; cahalua
gan. - Cahaluagon; cahalab-on.
Ampo. m. Cabusag, pagcabusag; camabu
sag; cabusagan.
Ampolla. /. Lupac; labuting; lamto; libo
tug. - Surudlan nga salaming. - Boroboro.
- Labtuc.
Ampollar, a. Paglupac, paglibotug; pag
labtoc.
Ampolla de quemadura. Satuig, sabu
tig, labay.
Ampollas que forma la lluvia al caer.
Lagdo, corongcotong.
Ampollas causadas por azotes. Lap-
sut, lanto.
Ampollas formadas por el uso de
instrumentos durante el trabajo.
Labitig, labutig.
Ampolleta. /. vid. Ampolla. Orasan nga
Ampolluela. /. v.'d. Ampolla.
Ampulosidad. / Camacaruruyag, cama-
caaramdoc cún sa pagpolong, etc.
Ampuloso, sa. adj. Macaruruyag, maca-
aramdoc cún sa pagpolong, etc.
Amputación. /. Pagotud; caotud.
Amputar, a. Pagotud. - Pagtopol.
Amuchahado, da. adj. Quinabataan. -
Baga cañan bata.
Amueblar, a. Pagsangcap, pagbutang sin
mga garamiton sa balay.
Amujerado, da. adj. Babayenon, bina-
AmujeramientO. m. Cabinabaye, pagca-
Amuleto, m. Sangud, sumpa sa mga di-
Amunicionar, a. Pagtima san casangca-
Amurallado, da. adv. Guimlibutan sin
Amurallar, o. Pagalad sin cota.
Amurcar, a. Pagsungay.
Amurco, m. Pagsungay.
Amusgar, a. Miron^pirong. - Curisong;
pagpamiong an mata.
Ana. /. Socol.
Anacoreta, com. Bugho nga tauo.
Ánade, amb. Itic. - Tamaotamao, gamao. -
Taguiic; gaquit.
Anadear, a. Pagtinaguiic nga paglacat.
Anadino, na. m. y/. Taguiic nga gutiay.
Anadeja. /. Guti nga taguiic.
Anadón, w. Siuo, misa ó piso sin taguiic.
Anafrodisia. fem. Cauara sin mga caipa
nga malauay.
Análisis, amb. Pagsusi. - Pagolitoquit.
Analizar, a. Pagsusi. - Pagolitoquit.
Analogía. /. Pagcaarangay, pagcasama. -
Gram. Bahin sa gramática nga casayoran
san mga bahin san oración.
Análogo, ga. adj. Magsama.
Anarquía. /. Caculang sin maopay nga
paggobicrno.~/4?. Casamocan, carimocan.
Anasarca. /. Med. Cahubag san mga co-
sog sa lauas.
Anatema, amb. Excomunión; pagexcomul-
gar. - Pagdarangin. - Sala.
Anatematizar, a. Pagcxcomulgar. - Pag-
darangin. - Pagbuyayao.
A nativitate. expr. adv. lat. Onob san
cabata.
Anatomía. /. Pagbulagbulag san mga ba-
hin sa lauas; pagbosbos.
Anca. y*. Balao-ang, balatang
Ancianidad. /. Pagcatigurang, catigurang.
Anciano, na. adj. Tigurang, lagas, arug.
Ancla. /. Sinipit."
Ancladero, m. Mar. Pondohan. - Hirigo-
tan. v
Anclaje, ni. Pagholog ná san sinipit. - Pon-
dohan. - Rayad cañan pagpondo.
Anchar. ;/. Pagbcntug, pagpondo, pagho-
log san sinipit.
Anclote, m. Sinipit nga guti.
Ancón, m. Casuguran nga guti.
Anconada. /. Casuguran nga guti.
Ancora. /. Mar. Sinipit. - //^. Darang-pan,
ayopan, arayopan.
Ancoraje. m. Mar. Pagholog ná san sini-
pit. - Pondohan. - Bayad cañan pagpondo.
Ancorar, n. Pagbontug, pagpondo, pag-
holog san sinipit.
Ancorca. /. Tuna nga dulao nga gamit
sin pagpintar.
Ancorería. /. An. guinbubuhatan sin mga
Ancorero, m. Parahimo sin mga sinipit.
Anchicorto, ta. adj. Halapad ó haluag
ngan halipot.
Anchísimo, ma. adj. Halapad caopay;
haluag caopay.
Ancho, cha. adj. Haluag; halapad. - Ca-
local. - Hanggob. - Homon. - Lapad. - Li-
pondoc. - m. vid. Anchura.
Ancho de cara. Dalapang.
Ancho por un lado y estrecho por
Otro. Guiang.
Ancho y flojo como zapato, etc.
Calocal, halhal, haluhay, hiual.
Anchor, m. vid. Anchura.
Anchura. /. Cahiluag, pagcahiluag; hi-
luagan, cahiluagan. - Hilab-an, cabiíab-an.
Cahilapad, pagcahilapad; cahilaparan; hi-
lap-dan. - Sangcad. - Ponud. - Bolawg, ca-
blang. - Ladlad. - Homon. - Ruang,
Anchuroso, sa. adj. Haluag caopay.
Andadero, ra. adj. Masayon lalactan. -
Malacat, malacao.
Andado, da. adj. Dalan nga agsub aguian.
Andador, ra. adj. Madagmit lumacat. - La-
gayao, lagatao.
Andamiada. /. Damo nga mga balayan.
Andamio, m. Balayan. - -Quiritaan.
Andana. /. Catalaytayan, cataláyan. -
Rurnbay. - Longtud. - Anib.
Andana (Llamarse). //-. fam. Pagpahiuli
sin polong, pagisul san iya panaad.
Andanada. /. Dongan nga pagbuhii san
mga luthang sa usa nga luyo san saca-
Andante, p. a. Malacat, malacao..
Andanza. /. Casugad, caagui. - Buena
andanza. Maopay nga palad. - Mala an-
danza. Maraut nga palad.
Andar, n. Lacat, lacao.
Andar en compañía de otros. Pago-
gopud. pagboniog, pagbogyod.
Andar ó ir delante. Pagona.
Andar alrededor. Paglibut, paglibud.
Andar vagabundeando. Pagsodoyso-
doy, paghodoyhodoy, paglagatao, pagla-
gayao, paglaaglaag.
Andar extraviado. Pagsalaag.
Andar gateando. Pagcamang, camang-
camang; pagnanap; pangagang; cuyamag,
cuyam-ang; danap.
Andar cojeando. Pag ingea, quiang-
quiang; piang.
Andar arrastrando los pies. Hila, da-
ñas, sagoyud.
Andar cuando hace mucho sol. Pag-
paadlao.
Andar yendo y viniendo. Pa'gbalicba-
lic; paguliuli.
Andar por maroma, palo, caña, etc.
Pagiataylatay.
Andar de aquí para allí, de una á
Otra parte. Pagbuyanbuyan.
Andar en puntillas. Pag iquid, iquin-
Andar en un pié. Pagquingquing, sa-
guingquing, baquingquing.
Andar hacia atrás. Pag isul; pasibug.
Andar entré yerba ó maleza. Pagpa-
nohotsohot sa cabanuaan.
Andar en convoy. Pag abay.
Andar despacio. Paghinay, paghinayhi-
nay, biod, biodbiod; anonay.
Andar la culebra, etc. íliual, hiualhi-
ual" hibudhibud, hiuadol, hiuodhiuod.
Andar sobre las nalgas. Pag igod, igod
Andar tras alguno. Paglanat, pagbocud.
Andar á paso largo. Dalundagon.
Andar á saltos. Cuyacpao, cuyampao;
ababacua; ocpao, ocpao-ocpao.
Andar el macho Iras la hembra.
Quirag, pangirag, himaga.
Andar de rodillas. Quiyohud.
Andar con la cabeza descubierta.
Dongaír'.
Andar con las piernas abiertas. Icang,
icangicang, ca-ang, ca-ang ca-ang.
Andar los peces cerca de la super-
ficie del agua. Lapnoy.
Andar como el tullido. Baroetot, bi
rocsot.
Andar dilatando, difiriendo. Pagbu
yan buyan.
Andar errado ó hacer las cosas al
revés de lo debido. Pagbalisa.
Andar atrasado sin conseguir lo que
se pretende. Pagsayup.
Andar dando rodeos. Paglibud libud,
pagliday-liday.
Andar de cabeza. Pagtüsoag.
Andar encorvado. Caob, cubaol.
Andar tentando á oscuras. Capucap,
Andar la tortuga. Dahic.
Andar denoche. Agma.
Andar por el agua. Noynoy.
Andar sin mirar á los lados. Odados.
Andariego, ga. adj. Madagmit lumacat-
lacaí, alayhab. - Lagatao, lagayao. .
Andarín, m. Madagmit, malacsi lumacat.
Andarlo, m. Tamsi nga taringting.
Andas, f. pl. Asagan, dampaan. - Saluran.
Cahacotan sin sighot ug iba pú\ - Andas
nga gamit sa pagprosesión sin inga San-
Andén, m. Paga. - An linalactan san ha-
yop nga nagbibira san trapitse. - Ruang.
Andero, m. An magparasag sin andas, pa-
rapas-an, parabaquiang.
Andorga, m. fam. Ti yan. - Llenar la an-
dorga. Bosog, pool.
Andorrero, ra. adj. Malacat, Malacao.
Andrajo, m. Dugnit nga guinamit ná.
Andrajoso, Sa. adj. Dugnitan, dugniton,
an nagpapanapton sin macalolooy nga
Aisr .
Andrómina. /. fam. Limbong, dorogas.
Andurrial, w. Casighotan, - Casimangan
Anécdota./. Susuguiron, sumat, susuma
Anegación, f. Paglabon, paglampo, pa-
Anegadizo, za. adj. Arapóon, lalabónon,
lalampóon.
Anegamiento, m. vid. Anegación.
Anegar, a. Lonop; apo, labon, lampo, a-
nao. - Ponud.
Anejo, ja. adj. Sacop.
Anemia. /. Mcd. Saquit nga caculan an
lauas sin dugo.
Anémico, ca. adj. An may saquit nga
caculang sin dugo.
Aneurisma, ama. Cahubac guican sa pag-
cabugto san caugatan.- -Paga cadaco san
casincasing cay may saquís.
Anexión, f Pagtampo, pagtarampo, pag-
tigub. - Pagpasacop.
Anexo, xa. adj. Sacop.
Anfibio, bia. adj. Mananapngamabubuhi
sa bubas ug sa tubig.
Anfibología. /. Polong nga duha in ca-
bo! ogan.
Anfión, m. Apiang.
Angarillas././'/. Bayauan, baquiangan.
Ángaro, m. Tap-ong.
Ángel. ///. Ángel. - pl. Caángelisan.
Angélico, ca. adj. Indngeles.
Angélico, to. m. fig. Pata nga guti.
Angina. /.' Hubag sa bot-ol
Angostar, a. Paghaligot.
Angostarse la boca. Ouiriyom; guipot.
Angosto, ta. adj. Ilaligot, bohoy.
Angosto de arriba y ancho de abajo.
Ouiriyom, quipot, quidium.
Angostura. /. Cahaligot, pagcahaligot. -
Cahaligtan.- Caquipotan.
Anguila. / Casili.
Ángulo, m. Carogocan, cadogocan.
Angustia, f. Casubo, casaquit, cabido, sa
casingcasing, caarimoot.
Angustiadamente, adv. m. Masubo gud,
Angustiar, a. Pacasubo, pacabido, pacasá-
quit. -;-. Subo, bido, saquit.
Angustiosamente, adv. n¡. Masubu gud,
Angustioso, sa. adj. Masorub on, masi-
naquit-non, mabidoon, marimuoton. - Ma-
cacasubo, macacasáquit, macacabido.
Anhelación./ Macuri nga pagguinhaua.
Anhelar, n. Pagguinhaua sin curi. - Pag-
talingoha, pagtuyo.
Anhélito, m. Macuri nga pagguinhaua.
Anhelo" ///. Tuyo, tingoha, caipa-
Anhelosamente, adv. m. Tuyo 1 gucí,
tingoha gud.
Anheloso, sa. adj. Macuri macaguinha-
ua. - Matingohaon.
Anidar. //. Pagsalag.
Anidar la gallina y echarla pollos.
Pagpugag.
Anieblarse, r. Borong, ton-og.
Anilla. /. Baclao, garong.
Anillar, a. Paghimo sin singsing; paghimo
sin baclao. - Pagsingsing, pagbutang sin
singsing; pagbaclao, pagbutang sin baclao.
Anillejo. ///. Singsing nga guti.
Aníllete, ///. Singsing nga guti.
Anillo, m. Singsing. - Baclao, garong. -
JBangquiao. Lican. - Alambisay.
Anima. /'. Calag. - pl. Pagánimas.
Animación. /. Paghatag sin calag ó
quinabuhi.- ■- -Ribhong.
Animadversión. /. Homot, domot.
Animal. ///. Mananap. - Hayop.
Animalejo. ni. Mananap nga guti, mana-
Animar, a. Paghatag sin calag ó qui-
nabuhi. -Pagagda, pagsagda, pagsicla,
pagbaghot. - Pagsagaya. - Pagribhong. - r.
Asoc. - r. fig. Pagpangosog.
Animo. ;//. Calag. - - fig. Caisug, hug.-fig.
1 lunahuna, buot.
Animosidad. /. Caisug, pagcaisug.
Animoso, Sa. adj. Macosog, maisug, ca-
singcasingan.
Aniñarse, r. Pagcabata.
Aniquilable. adj. Masayon maparu, ma-
papas ó mauara. -jig. Masayon mabung-
cag, maruba ó mauacay.
Aniquilación. /". Pagpara; pagcapara;
pagpapas; paguara; pngcauara. - Pagbung-
Aniquilador, ra. s. Parabungcag.
Aniquilamiento, ni. vid. Aniquilación. -
Aniquilar, a. Paguara, pacauara, pagpara,
p"ig papas. - fig. Pagbuncag, pagruba, pag-
uacay, - r.fig. Pagticaluya, pagticaiban.- -
fig. Pagpaobos.
Anís m. Lamudio.
Ano. m. Bobot.
Anoche, adv. t. Cagab í.
Anochecer, n. Gab-í, sirum. - Nos ano-
checió en Sulat. Nagabihan cami sa Su-
Anochecer, m. Bag-ong sirom.
Anona, f. Tima nga mga cacaanon.
Anona, f. Cahuy nga anonang, guaná-
Anonadar, a. Paguara, pagpara, pagpa-
pas. - r. fig. Obos, pagpaobus.
Anotar, a. Pagbutang sin tigaman sa mga
surát, etc. - ^Pagtigaman, pagpilit, pagba-
Anqueta. - Estar de media anqueta, fr.
fam. Ouimit nga paglingeod.
Ansia. /. Cabudlay, cabutlao. - Casáquit,
casubo. - Caipa, tingoha. - Paghingasaca.
Ansia que se nota en el peligro.
Ariuasa. Ansia, congoja, agonía del en-
fermo ó del que está en peligro. Pag-
punga punga. Hiuasa
Ansiar, a. Pagipa, pagtuyo, pagtingoha
Ansiedad, f. Cabudlay. cabutlao.
Ansioso, sa. adj. Masáquit. - Matingoha-
on, mai cagón.
Antaño, adv. t. Sa tuig nga inagui, sa tuig
nga nataliuan, sadin tuig nga natapus. -
Sa mga onhan nga mga tuig, san sadto
nga tiempo.
Anteanoche, adv. t. Casangab-i.
Anteanteanoche. adv. t. Icatolo ná ca-
gab-í ngada niyan.
Anteayer, adv. t. Casancolop.
Antecedente, p. a. Ona, magoona, barita.
Anteceder, a. Pagona.
Antecesor, ra. m. y /. Naona; an sina-
liuanan.
Antecoger, a. Pagpaona. - Pagboro san
bonga in di pá hinug.
Antedecir, a. Pagtagna.
Antediluviano, na. adj. Ona pá san pa-
lun-pan an calibutan.
Anteiglesia, f. Sauang sa singbahan.
Antelación. /. Ona, daan, (cún sa mga
inagui ó mga umaragui.
Antemano, (de) m. adv. Ona, daan, gui-
Antena. /. Songo.
Antenoche, adv. t. Casangcab-i.
Antepagar, a. Pagbayad guidaan.
Antepasado, da. adj. - Inagui ná. - m.
Catigurangan, mga guinicanan.
Antepecho, m. Hambuyan.
Antepenúltimo, ma. adj. An icatolo gui-
can sa catapusan.
Anteponer, a. Pagona. - Paglabi, palabi,
pagpaora.
Anterior, adj. Ona, onahan.
Anterioridad. /. Caonahan; paghiona.
Anteriormente, adv. t. Anay, sadto anay.
Antes, adv. t. y /. Daan, anay, guidaan.
- Antes de. San uaray pá. - Ona. - Antes
que llegue. San uaray pá datong. - Antes
bien. Hinoa, hinoa ngani. - Cundi, lugud.
El que está limpio de pecado no teme
la muerte; antes la desea. An uaray sala
diri nahahadluc san camatayon; cundi lu
gud guinoongara niya.
¡)4
Átf
Anticipación. /. Pajona. Oria.
Anticipar, a. Pagpaona; pagona. - Pago-
tang, paghatag guidaan sin salapí. - /'. Pag-
sayo. -Agap.
Anticipo. ;//. Ona, pagona, paghatag anay.
Anticristo, m. Tauo nga mataiapas-non
ug suyadnon nga magbobocud sin mapin-
tas sa santa Iglesia ug sa mga nanonoo
sa Dios cún mag iitatapus inin calibutan.
Anticuar, a. Pagpacadaan. - Pacabaya sa
bisan ano cay daan ná, ug díri ná naga-
Antídoto. ;;/. Tambal ó sumpo san liilo.
- Bisan ano nga bolong nga macacahauid
sin saquit.
Antifaz. /;/. Tahub sa bayhon.
Antigualla. /. Daan; bisan ano nga daan
ná ug diri ná nagagamit.
Antiguamente, adv. t. Sadto pá, san
sadto pá.
Antigüedad. /. Cadaan, pageadaan. - Ca-
daanan.
Antiguo, gua. adj. Daan, dugay ná, ma-
ilia ná; lasgas; dagmay.- -Palay antiguo.
Laon nga liumay. A la antigua, á lo an-
tiuo. Ouinadaan.
Antihelmíntico, ca. adj. Tambal sim b¡-
Antílope. ///. Mananap nga sugad sin bug-
Antimonio, Baga tumbaga nga busag.
Antipapa,. ///. An naagao san pageapapa,
an nagpapacapapa.
Antipatía. /. Cangalas.- -fig. Baga cacon-
Antojadizo, Za. adj. Maipa, maipahon,
maibogon.
Antojarse, r. Ipa. Caruyag. - Hunabuna.
S¿- me antoja que va á llover. An hi/nahu-
im co nga maooran. - Cugui.
antojo, w. Caipa. Tuyo. Caruyag.-- Ibug;
aring; cugui, hincucuguihan.
Antorcha. / Lauag. Aguipot. So\o.- -fig.
Capaua.
Antro, m. Langub, lungib.
Anual, adj. Iquinatuigtuig. - Cañan usa lá
ca tuig.
Anualmente, adv. t. Sa tuigtuig, sa iqui-
natuigtuig.
Anubarrado, da. adj. Dampugon, aro-
Anublar, a. Pagdampug, pagsirom, paga-
rum. - fig. Panlaya.
Anudad or, ra. s. Parabalighot, paradog-
Anudadura. /. Anudamiento, m. Pagbalig-
hot, pageabalighot, pagdogtong, pageadog-
Anudar, a. Pagbalighot, pagdogtong. - -fíg.
Pagsumpay. - Pagbaligtos. - Dug-ot.
Anuencia. /. Tangdo, pagcatangdo. Pag-
Anuente, adj. Matangdo, matogot.
Anulable. adj. Sadang macuha, sadangma-
Anulación. /. Pamadbad sin trato, etc.
Pagpapara, pagpacuha.
Anular, a. I J agbadbad sin trato, etc. Pag-
para, pagcuha; pagpapara, pagpacuha.
Anunciación. /. Pagpahibaro; pagpasa-
but. Pagcongsad san Arcángel San Gabriel
can María Santísima.
Anunciar, a. Pagpahibaro, pagpasabut,
pagpasayud, pagsumat. - Pagmantala, sang-
yao. - Pagtagna. - Pagbaiita.
Anuncio, m. Sumat. Pagpahibaro. - Pag-
Anuo, nua. adj. Iquinatuigtuig. Cañan usa
lá catuig.
Anverso, m. Bayhon, cadaygan.
Anzuelo, m. Cauil. - fig. y jdm. Paon. -
Anzuelo pequeño. Biloit, binoit.
Añadido, ni. Sumpay.
Añadidura. /. Sumpay, igsusumpay, igdo-
dogtong, idudugang. - Sinumpayan, dinog-
tongan. -Sugbil; sungqui.
Añadir, a. Pagdugang, pagsumpay, pag-
dogtong. - Pagatip. Pagdulpa. - Mato. Ra-
pong. Sungíjui, sungquil, dogon; toyong;
calang; ta[)ac; alihis; amban.
Añadir retazos á camisa, etc. Anib.
Añadir al vestido corto un retazo
de diferente color. Ayom ayom.
Añadir los pantalones ó sayas por
la parte de la cintura. Tangquil.
Añagaza. / Catian. - fig. Sarang sa pag-
Añalejo. ;//. Calendario, irisipan.
Añascar, a.fam. Pagdaguinot sin pangita,
pagtíroctiroc.
Añejar, a. Palaon. - r. Laon, daan.
Añejo, ja. adj. Laon, daan.
Añicos, m. pl. Tinabastabas, pininitpinit.
Añil. ni. Tagom. •
Añilar, a. Pagtagom, pagtina sin tagom.
Año. vi. Tuig.
Añojo, ja. m. y / Nate nga- may usa ná
ca tuig,
AñOSO, Sa. adj. Tigurang.
Añusgar, n. Hibol. - fig. Sina, isug.
Aojar, a. Gaba, barang,
AOJO. m. Graba.
Aovar, n. Pagbunay, pagitlug.
Aovillarse, r. fam. Poron.
Apabilar, a- Pagopay san pabilo.
Apabullar, a. fam. Pagromoc.
Apacentadero, m. An pinanabsaban san
mga caliayopan.
Apacentar, a. Pagpacaon, pagpasabsab
san mga hayop. - r. Sabsab. - fig. Pag-
mangno, pagtutdo, pagtqon - fig. Pagala-
gad sa mga caipa cún sa mga cairib gon
nga lauasnon.
Apacibilidad. f. Camaalaybay, camalomo
Apacible, adj. Maalayhay, malomo nga
buot. - Día apacible. Murayao nga adlao.
- Viento apacible. Mahinay nga hangin.
- Maaghup.
Apaciguador, ra. adj. Magdaract. - s. Pa
ratuhay, parahusay.
Apaciguamiento, m. Pagpamingao. Pag-
rningao.
Apaciguar, a. Pagpamingao, pagtuhay,
paghusaya. - r. Mingao. - Iban. - Daet. -
Pagpadaet. - Honod; hopay.
Apadrinador, ra. adj. Magcocogos sin
buniagan; magpapadrino san mga cocom-
pirmahan cún san mga caraslon. - fig. Man-
iataban, mañanaban, mangangaco, manga-
nganac.
Apadrinar, a. Pagp.ndrino. - -fig. Pagta-
bang, pagbulig, pangarme.
Apagable. adj. Sadang maparong.
Apagado, da. adj. fig. Mahoyo. - Maluya.
- Pagao.
Apagador, ra. adj. Magpaparong. - j. Pa-
raparong. - s. Ipaparong.
Apagar, a. Pagparong.- -Pagsobó. - Olap.
- Sa'ribo, hopos.
Apalabrar, a. Pagsabut. pagsarabut, pag-
ppolong. Paquigpolong, paquigsabut.
Apalancar, a Pagsual, pagtual, pagliguat.
Pagbangil.
Apaleador, ra. s. Parabalbag, paradabal.
Apaleamiento, ///. Pagbalbag, pagcabal-
Da S" pagdabal, pagcadabal.
Apalear, a. Pagbilbag, pagdabal, pagbu-
bunal. - Pagpospos; paglambos.
Apandar, a. fam. ' Pagcuha, pagporot.
Apandillar, a. Pagpatiroc. - r. Pacatiroc
an mga tauo sa pagdarahug, etc.
Apantanar, a. Pagpono sin tubig. pagpa-
Apañado, da. adj. fig. Batid, fig. y fam.
Apañador, ra. s. Paracuha, paracaput,
paraporot. - Maninicas. - Parasab-ong.
Apañar, a. Pagcuha, pageaput, pagporo.
- Pagticas. - Pagsab-ong. - Compot, co-
rombot, coromput. - Pagtahi, pagsursi, pag-
tangeo. - r. fam. Hibaro, batid, pacabatid,
pacahiara.
Apañuscar, a. fam. Pagcomus, pageoro-
mos, pageomoscomos.
Aparador, m. Paradol, burutangan san mga
pingan, etc.
Aparar, a. Pagsalud.
Aparar, a. Paghauan sa mga tinanum nga
darodaco na. - Pagtahi san mga sapin.
Aparato, m. Casangcapan, catimahan. -
Pagdayao.
Aparear, a. Pagtoijong, pagpatopong. -
Pagtampo.- / . Pagrumbay (in tag - du-
dulia). Pagtupad.
Aparecer. ;/. y r. Paquita, paliayag, olput.
- Hotbot, boto, longha. ■ - Olbo- Guimao.
Aparecer el sol. Sidlit.
i Aparecer y desaparecer como fue-
go, etc. Ydlap.
Aparecer lo oculto. Agum, lagum,
abub.
Aparecer y desaparecer como el
relámpago. Quibad, quibag quibad.
Aparecimiento. ;//. l'agpaquita, pagpaha-
Aparejar, a. Pagandam, pagtima, pagta-
gana. - Pagbutang san silla, etc. sa mga
caballo. - Paghocon; pagataga; pagtagac.
Aparejo, m. Casangcapan, garamiton.
Aparentar, a. Pagsalingcapao. Pagtalon-
liayag.
Aparente, adj. Baga ansia ug di man. -
Tinatanao.
Aparición. /. Pagpaquita, pagpahayag.
Apariencia. /. An sa goa ó sa gauas. -
Caaniguiran. - An baga ansia ug di man.
Salingcapao.
Aparroquiar, a. Paquigsangcay, paquig-
camaopay sin buot basi dumaraon an mga
tipalit.
Apartado, da. adj. Binocot, bulag, hara-
yo. - Halbag, halanhan.
Apartamiento, m. Hilit, bulag.
Apartar, a. Pagbulag, pagpinig. - Paghaon.
- Pagbahin. - Paiuas. - ^Pagpaharayo, pag-
isdog. - For. Pagbaya san guitutuyo. Hal-
bag, quirüg, antag, bahit, alis, iuay, bin-
hit, ipli, apli.
Apartar la vista de algún objeto.
Lingio.
Apartar, desviar, echar de sí. Pag-
Apartar las hiervas, Paghapay.
Apartar vivienda. Paghupeng, huming.
Apartar lo pequeño de lo grande, el
salvado de la harina, etc. Pagahag.
Apartar, a. Pagtambac sa trigo nga gui-
nioc ná. - Pagtaltag san guiriocon.
Aparte, adv. m. Bulag, lain.
Apatía. /. Camaluya, pagcamáluya sa bu-
ot, cahubía.
Apático, ca. adj. Maluya, maluyahon, ma-
Apatusco, m. fam. Hiyas, rayandayan.
Apear, a. y r. Hauas sa caballo, etc. lu-
Apechugar, n. Ticuang, doso, pagtapo
san mageasidughan. - -fig. Pacapangabas.
Apedernalado, da. adj. Matig-a dao san-
Apedreado, da. adj. Borocboroc, buric-
Apedrear, a. Pagbalong, pagbatac sin bato.
Apegar, r. jig. Pagapil, pagearuyag.
Apegarse, arrimarse á la pared. Pag
Apego, m. jig. Gapil, caruyag.
Apelable, ailj. Sadang igsalauad sa mga
labao nga ponoan.
Apelación. /. Pagsalauad, pagdangup, pa-
gayop.
Apelambrar. a. Pagabo san mga anit, basi
macuha an barahibo.
Apelar, a. Pagayop, pagsalauad, pagda-
ngup sa labao nga ponoan.
Apelde. ///. fam. Pagpalaguio, pagtois,
pagtanan, paglooc
Apelde. ///. Pagtoctoc san linganay in ma-
agahon.
Apelmazar, a. Pagdasug, pagpatig-a.
Apellidar, a. Paghingaran.
Apellido, m. id. Jcaduha nga ngaran.
Apenar, a. Pacasubo, pacabido, pacasáquit.
Apenas, adv. m. Tala lá.
Apéndice, m. Dugang, sumpay.
Apeo. m. Paghauas. - Guiotan, tigaman. -
Arq. Balayan.
Apeonar. //. Paglacat sin dagmit an mga
tamsi, sugad an pipitao.
Apepsia. ni. Med. Maraut nga catunao an
Apercibimiento, m. Pagtima, pagandam,
pagpatagam.
Apercibir, a. Pagtima, pagandam. - Pag-
sagdon, pagpatagam, pagpahibaro.
Apercollar, a. fam. Pagcaput sa liug. -
Calit nga pacuha. - Pagpatay ó pagbalbag
sa tangeogo.
Apernador, ra. adj. Ayam nga macagat
sa paa. - s. Paracagat sa paa.
Apero, m, Casangcapan; garamiton,
Apersonarse, r. Pagatubang, paquita, pa-
Apertura. /. Pagabre, pagacang. - Pag-
bucas ug pagticang san mga buruhaton
sa mga sinisiring cortes, etc. - Pagabre
san testar.
Apesadumbrar, a. Pacasáquit, pacabido,
pacasubo; - r. Sáquit, bido, subo, saemuro.
Apesaradamente. adv. m. Sa daco nga
pagcasáquit, sa dacó nga pageabido, sa
daco nga pageasubo.
Apesarar, a. vid. Apesadumbrar.
Apestar, a. Pagpeste, pagtapon an peste.
- Palió, anghit, *angso.--/>. jig. y fam.
La plaza está apestada de verduras. /Ja-
mo caopay an mga otan sa plaza.
ApestOSO, sa. adj. Mabaho, maanghit,
maangso.
Apetecedor, ra. adj. Maiipa, maruru-
Apetecer, a. Pag ipa, pacaruyag, ibog,
Apetecible, adj. Sadang caipahan, sa-
dang caruyagon, sadang tingohaon.
Apetencia. / Ganas sin pageaon. - Caipa.
Apetito, m. Caipa, caruyag. - Cairib-gon. -
Ganas sin pageaon.
Apetitoso, Sa. a/j. Marasa, malalim.
Apezuñar, n- Sicad, panicad.
Apiadar, a. Mipuangud, looy, hicalooy,
hinoclog. - Lirap.
Apicararse, r. Tistis, toso.
Ápice. ;//. Dorho, catapusan. - Tigaman
nga ortográco.-- jig. Gutiay, bisan lá ano.
- fig. An labi nga macún. - Kstar en los
ápices. Paghibaro sin maopay sin bisan
ano. Lasgud nga paghibaro sin bisan
Apilar, a. Pagponpon, pagtambac, pa^-
pondoc.
Apimpollarse, r. Panaringsing.
Apiñar, a. y r. Soso.
Apiolar, a. Paghigot. - Paggapus. - Pag-
dacop. - Pagpatay.
Apirexia. / Med. Caculang sin hiranat.
Apisonar, a. Pagdasug.
Apitonar. ;/. Pag olput san sungay. -
Panaringsing. - a. Pagtoctoc.
Aplacar, a. y r. Ocoy, hopoy, toros,
iban, hugpay, humpay.
Aplacer. n. Pacalipay. - y. Lipay.
Aplacerado, da. adj. Hababao nga da-
gat ug mahauan-
Aplacimiento, m. Calipay, caruyag.
Aplanadera. / Igdadasug, igpapatag.
Aplanar, a. Pagdasug, pagpatag. - r. Ru-
ba, pucan, bungeag.
Aplanchar, a. Pagprinsa san panapton.
Aplastar, a. Pagromoc. Pagcomog. - fig.
y fam. Pacalisang, pocalilo. - Yapi.
Aplaudir, a. Pagdayao, pagdayeg.
Aplauso, m. vid. Aplaudir.
Aplayar, n. Sagayap.
Aplazamiento, m. vid. Aplazar. - Cala-
nganan.
Aplazar, a. Langan, langanlangan, angan,
anganangan.
Aplicable, adj. Sadang itungud.
Aplicación. / Pagaram. - Talingoha ó
tuyo sin pagaram.
Aplicado, da. adj. Madoroto sin pagaram.
Aplicar, a. Pag butang. - Pag itungud. -
Pag halad. - /-. Pagaram. - Ilail.
Aplicar medicina. Osud.
Aplomar, n. albañ. Pagtonton. - r. Ruba,
pucan, guba.
Apocado, da. adj. jig. Bongtol.
Apocar, a. Pag iban. - r. fig. Obús, pao-
Apodar, a. Pag agnay.
Apoderado, da. adj. Tinatapuran.
Apoderar, a. Pag hatag sin gahum.-r.
Pagcuha.
Apodo, m. Agnay; bar abad.
Ápodo, da. adj. y.ool. Diri siquihan, cu-
lang sin siqui ó tecl.
Apogeo, m. fig. Calabao sin camahalan,
cahingpitan, caopayan, gahum, etc.
Apolilladura. /. Unohoan sin bocboc.
Apolillar. a. y /-. Bocboc.
Apología. /. Casayoran.
Apólogo. ;//. Susuguiron, susumaton.
Apoltronarse. ;-. Pagpacahubia; hubia.
Apomazar, a. Pagbanos, paghinlo.
Aporcar, a. Pagagbon.
Aporrear, a. Pagdabal, pagbalbag. -Da
gol; dagoc; pocpoc. - Hagmoc; alimaras.
Aporreo. ///. Pagbalbag, pagcabalbag, pag-
dabal, pagcadabal.
Aportadero, m. Harapitan.
Aportar, n. Pagabut, paghapit.
Aportillar, a. Pagloho sin cota, etc. - r..
Aposentar, a. Pagpasaca ó pagpahapit
sa balay. - r. Pagtung-balay ó pagtumba-
lay, hapit.
Aposento, w. Solud, oroquian, bocot. -
Aposito. ;//. Med. Tambal sa gauas.
Aposta, adv. ni. Tinuyo. sa tinuyo.
Apostar, a. Pagposta, pagtopo.
Apostasía. / Pagbaya, pagcabaya san to-
loohan san pagcacristianos.
Apóstata, com. An nagbaya san toloohan
nga cristianos.
Apostatar, n. Pagbaya san toloohan san
pagcacristianos.
Apostema./. Hubag. Cahubagan. - Baos.
Apostemar, a. Pagpahubag. - r. Hubag.
Apostemero, m. Icacarlit sin hubag.
Apostilla. / Sumpay ó casayoran.
Apostillar, a. Pagsumpay ó paghatag sin
Apostillarse, r. Cugang.
Apóstol, m- id. Tinon-an, guinton-an. - pl.
Caapostolisan.
Apostrofar, u. Pagsauay, pagpacaraut.
Apostolado. ;//. Pagcaapostol. - Caapos-
tolisan.
Apoyar, a. Sarig, pasarig. - fig. Pabulig,
pagtabang.-- fig. Pagpacarig-on. - Daitul,
Pagtongco.
Apoyo, m. Sandigan, sarigan, sariganan. -
fig. Pagbulig, pagtabang. -Cadaitulan. Hon-
darayan.
Apreciable. adj. fig. Higugmaon, tacús
higugmaon.
Apreciar, a. Pagbale. - fig. Paghigugma,
pagpaora, pagyoyo.
Aprecio, m. Paghigugma, pagpaora, gug-
Aprehender, a. Pagdacop, pagcaput. -
FU. Apong.
Aprehensión. / Pagdacop, pagcadacop.
FU. Pagapong.
ApreheilSOr, ra. aij. Macadadacopon,
mananacop. - s. Paradacop.
Apremiar, a. Paglugos, pagpirit. - Sigpit.
Apremio. /;/. Paglugos, pagpirit. - Sigpit
nga sugo.
Aprender, a. Pagaram, paghibaro; pag-
lubos; pagaral.
Aprendiz, za. ;//. y / Nagaaram. - Bas-
Aprendizaje. ///. Pagaaram, paghihibaro.
Aprensar, a. Pagprensa, pagipit.
Aprensión. /. vid. Aprehensión. - Caha-
dluc, cahadlucan.
Aprensivo, va. adj. Mahadloc, mahadlo-
con, matahapon.
Apresador, ra. adj. Macadacopon, ma-
nanacop. - s. Paradacop.
Apresamiento, m. Pagdacop, pagcada-
Apresar, a. Pagdacop. - Sibad. - Pagbang-
ga. - Pagpandug.
Aprestar, a. Pagtima, pagandam.
Apresto, m. Catimahan. - Balón.- - Casang-
Apresura. /. Cadagmitan, pagcadagmit.
Apresur ación. /. Pagcadagmit, pagcama-
dagmit, pagcadali, pagcamadali, pagcama-
lacsi, cadagmitan.
Apresuradamente, adv. m. Sin dagmit,
sin dali; dagmit caopay.
Apresuramiento, m. vid. Aprcsuración.
Apresurar, a. y r. Dagmit, dali. Dali-
quiat. Icag.--Salicamo. - Cusay. - Singabut.
Apresuroso, sa. adj. Madagmit, madali,
maicag.
Apretadamente, adv. m. Sin hogot, ho-
got caopay.
Apretadera. / Higot. - Bagcos.
Apretado, da. adj. fig. Macuri. - fig. fam.
Mahicao. - -fig. Mahadlocon. - m. Soso. Ha-
goot; mabohoot, mahoot, macoot, masiot,
madasuc.
Apretador, ra. adj. Maghohogot. - j. Pa-
rahogot. - m. íghohogot, icahogot.
Apretadura. /. Paghogot, pagcahogot. -
Pagpirit, paglugos.
Apretamiento, m. Pagcasoot, casoot.
Apretar, a. Paghogot. - Pagicag. - fig. Pa
cabido, pacasubo; pacasaquit. - Pagpiit. -
Piyod. Sic-on, son-oc, goromos, gosmoc,
hanuc, modmod, honhon, cubong, cupug,
corom, dasug, dasuc, doróos; bisug; bo-
hoot; hoot, coot, siot, capug, dayom, cu-
pug, quidyon. - Apretar con las manos.
Paggomo, paggomos; pagom-od. - Apretar
el puño. Gom-od; gomol. - Apretar á cor-
rer. - Pag dalagan. - Hoot, soot.
Apretón. ///. Pagpiit, pagsoot, capiit, ca-
soot. - /%>-. Casáquit-, cacurian.
Apretujar, a. fam. Pagpiit, pagsoot sin
Apretura. /. Casoot, pagcasoot. - fig. Ca-
curian. - Haligot, cahalig-tan.
Aprieto, m. vid. Apretura i.a y 2.a
Aprisa, adv. ni. Sin dagmit, sin dali,
dagmit, dali.
Apriscar, a. Pagpasolud san mga hayop
sa susluran-
Aprisco, ni. Susluran.
Aprisionar, a. Pagpagandug, pagbilanggo.
Paggapus.
Aproar, n. Mar. Pagbiric ó pagtadong an
dolong san sacayan sa bisan diin.
Aprobación. / Pagaprobar. .
Aprobar, a. Pagaprobar; guinaprobaran
san maestro an totolo nga cabatáan.
Aprontar, a- Pagandam, pagtima sin dag-
mit. - Paghatag sin dali.
Apropiación. /. Pagcaangcon.
Apropiado, da. adj. Igo, angay.
Apropiar, a. Pagangcon, pagáco. - Igo. -
Igo nga casayoran. Pag iya.
Aprovechamiento, m. Panolos. Catolo-
san, capulsanan.
Aprovechar, n. r. Tolos, polos. - a. Pag-
polos. - Handa. - Calit-calit. - Hamolos.
Aproximación. / Harani. - Pagharani,
pageaharani.
Aproximadamente, adv. m. Harani cao-
pay. Cumapin, cumulang.
Aproximar, a. y r. Harani, dooc, topad.
Solsol. - Tangab.
Aptitud. /. Casadangan, cabatiran.
Apto, ta. adj. Sadang, batid.
Apuesta. / Posta, topo.
Apulgarar, n. Pangosog sa tudlo nga
dumarageo.
Apulgararse. /-. Taguiptip.
Apuntador, m. Sasab-tan, sarab-tan.
Apuntalar, a. Pagsulay. - Pagsalag.
Apuntar, a. Pagtomod. - Pagtudlo. - Pag-
butang sin tigaman. - Pagpilit. - Pagsacal.
Pagtais. - Apuntar el día. Banagbanag. -
Apunte, m. Panumduman, listaban.
Apuñalar. Pagbono sin salsalon.
Apuñar, a. Pagcomol, pageomcom.
Apuñear, a. fam. Pagsontoc.
Apurado, da. adj. Soco, songeo, song-
coanon. - Macuri.
Apurar, a. Pagobus, pagimod. - Pagolit-
oquit. - fig. Pagcuri. - r. Dagmit. - Bido,
subo, sáquit.
Apuro. ///. Cacurian. Casaquitan. - Casoco,
Aquejar, a. Pagsagda, paglugos. - /??-. Yo-
got, pacasaquit, pacabido, pacasubo, pa-
cabudlay, pacabutlao. - Saquit, bido, subo.
Aquel, lia, lio. pron. dem. Adto, yadto.
Aquende, adv. 1. Dinhi dapit.
Aquese, sa, SO. pron. dem. Ito, iton.
Aqueste, ta, to. pron. dem. Ini, inin.
Aquí. adv. 1. Dinhi, didi. - Aquí (en ésto)
está la dificultad. - Dink ; sini an cacurian;
de aquí (de ésto) tuvo origen su desven-
tura. Dinhi sini guican an maraut niya
nga palad; por aquí (por ésto) puede co-
nocerse de quién fué la culpa. Tungud
■ sini sadang quiquilal-on cún canay an sala.
- adv. t. De aquí (desde ahora, desde
este momento) á tres dias. Tubtub ó tícan
niyan ngada sa icatolo ca adlao. - Hani;
yad; yadi; adi*.
Aquiescencia./. Pagcaoyon, pageaoro-
yon, pageaabuyon, pageaarabuyon; caoro-
yonan, caarabuyonan.
Aquietar, a. Pagpamingao, pagpaondang,
pagpaocoy - r. Mingao, ondang, ocoy. -
Honod.
Aquilatar, a. fig. Pagsusi.
Aquilón, m. Amihan, caamihanan. Ami-
han nga hangin.
Aquilonar, adj. fig. Amihan ná.
Aquillado, da. adj. Sugad sin quilla.
Ara. /. Misahan, halaran. - Santo ara.
Árabe, adj. Taga Arabia.
Arado, m. id. Sodsod nga puthao nga
gamit sa pagoma.
Arador, ra. adj. Magaarado. - s. Paraa-
rado. - m. Cágao.
Aralia colgante. Cahui nga bonglio.
Arancel, m. id. Casayoran sa mga dere-
chos nga igbabayad ó iglilimos.
Arandela. /. Salud. - Garong ó baclao
nga puthao.
Araña. /. Laua. - Bongad.
Arañar, a. Camas. - Pagbadlis. - Pagga-
molat, cambrot, camras, camrot, camal.
Arañazo, m. Camas.
Arar. a. Pagarado; pagsodsod.
Arbitrar, a. Paglugaring. - Papagbuot. - y.
Pangita.
Arbitrariamente, adv. m. Sa lugaringon
nga pagbuot.
Arbitrariedad. /. Buhat nga patuc sa
catadungan, sa camatuoran cún sa mga
casugoanan bá.
Arbitrio. ///. Pagbuot sin pagpili.
Arbitro, tra. adj. Maglulugaring, an ma-
cacapaglugaiing sin pagbuhat ó pagbuot
im bisan lá ano. - r. Bahala.
Árbol, ni. Cahuy. De embarcación. To-
ladoc.
Arbolado, ni. Cacahuyan.
Arboladura. /. Mga toladoc sa sacayan.
Arbolar, a. Pagcayabcayab. - Pagtubang ó
pagtaod sin toladoc.
Arbolario, ria. adj. fig. y fam. Buang,
Arboleda. /. Cacahuyan.
Arboledo, m. Cacahuyan.
Arbolejo. m. Cahuy cahuy.
Arbolete, m. Cahuy cahuy.
ArboÜUo. m. Cahuy cahuy.
Arbolista, com. Paratanum sin cahuy. -
Parabaliguia sin cahuy.
Arbollón, m. Araguian san tubig.
Arborecer. n. Pagtubo cún dao cahuy.
Arbóreo, rea. adj. Cañan cahuy. - Sugad
Arbusto, m. Cahuy cahuy.
Arca./. Caban.
Arcabucear, a. Pagluthang.
Arcabuz, m. Luthang.
Arcada. /. Pagisusuca.
Arcador, m. Parahindo.
Arcaduz, m. Araguian san tubig.
Arcaduzar, a. Pagpaagui san tubig sa ara-
Arcángel, m. id.
Arcano, ni. Tinago sa hunahuna. Pagbuot
nga diosnon.
Arcar, a. Paghindo.
Arco. m. Bosog. - Balatic. - Baat. - Alim-
bolong, alimbosog.
Arco iris. Balangao.
Arco de edificio. Ligaoa.
Arcón. Caban nga daco.
Archipiélago, m. Caporopod-an.
Archivar, a. Pagpiot sin surat, etc. sa
piotan.
Archivero, m. Paramangno san piotan.
Archivo, m. Piotan sin mga surat, etc.
Ardentía. /. Capaso, pageapaso. - Ingat
ingat an dagat.
Arder, n. Siga, daab daab, laga. - fig. Ar-
der de, ó en amor. Paghigugma sin daco.
Arder en odio. Pagdomot sin daco. Arder
en ira. Sina ó pagisug caopay. - a. Paso.
- Sirab, igrab, iglab.
Ardicia. f. Hidlao, cahidlao, ticos nga caipa.
Ardid, m. Larang; cabhal.
Ardidez. /. Larang, caladganan.
Ardido, da. adj. Irapa" oga in nageacaoga
an mga tanum, cay mapaso caopay an adlao.
Ardiente, adj. Mapaso. - fig. Ticos, ongud.
Ardientemente, adv. m. Mapaso caupay.
fig. Sin ongud, ticos caopay.
Ardilla. /. Olalagsing, boot.
Ardimiento, m. Paglaga. Camalaga, pag-
camalaga. Capaso, pageapaso. - fig. Cama-
isug, pageamaisug.
Ardor, m. Capaso. Camapaso. Daga-ang,
alangaan. - fig. Ticos, ongud. Camaticos,
camaongud - -fig. Tingoha.
Ardoroso, sa. adj. Mapaso. - fig. Maticos,
maongud.
Arduamente, adv. m. Sin curi, macuri ca-
Arduidad. /. Camacuri, pageamucuri.
Arduo, dua. adj. Macuri caopay.
Área. /. Uatang. An pagbabalayan, an bi-
nalayan.
Areca. /. Bonga.
Arecer. a. Pagpamara, pagpauga. - Mará
Aref acción. /. Pagcamara, pageaoga.
Arel. m. Silsigan, sirisgan.
Aretar. a. Pagsilsig, pagsisig.
Arena. /. Baras; cabarasan. - fig. Baybay.
- Arena fina. Bonbon, margaha.
Arenáceo, cea. adj. Barason.
Arenal, m. Cabarasan; monbon.
Arenar, a. Pagbaras ó pagbutang sin ha-
rás. - Pagbanos sin baras.
Arenero, m. Parabaligia sin harás.
Arenga. /. Luá.
Arengar. ". Paglua.
Arenilla. /. Margaba, barás nga gamay.
Arenisco, ca. adj. Barason.
Arenoso, sa. adj. Barason.
AreópagO. m. Capong-tan, capopong-tan
sadto sa Atenas.
Arete, m. Ariyos; dalindalin; dinalopang;
totob, tinotob.
Arfada. / Tuas, tuastoas.
Arfar, n. Mar. Pagtuas, pagtuastoas.
Argadijo, ni. Potonan, samburan.
Argadillo, m. Poronan, samburan.
Argado, m. Tiao, tiaotiao.
Argamasa. /. Masa; lechada.
Argamasar, a. Pagmasa, paglechada.
Argolla. / Baclao, garong.
Argolleta. /. Baclao ó garong nga guti.
Argollen, m. Baclao ó garong nga daco.
Argucia. /. Larang.
Arguellarse, r. Gasa, hugus.
Arguello. ;//. Gasa: camagasa; hugus; ca-
mahugus.
Argüir. ;/. Pagargu mentó, pagindig. - Pag-
boyboy. Pagasoy.
Aridecer, a. Pacamara. - r. ATara.
Aridez. /'. Cámara, pagcamara. ¡
Árido, da. adj. Mamara.- -Lubo.
Arigue. ///. Harigue, sibol.
Arillo. ///. Baclao nga caluiy.- -Ariyos.
Arillo de oro que usan las visayas. j
Alios, pánica.
Arimez. ///. An¡. Barisbisan.
Ariolo. m. Tamyuan, manhihimalad.
Arisco, ca. adj. Maisug. Alin, ma-alin. !
Arista. /. Maro. - Biliran. ¡
Arma. /"". Hinganiban, panganiban, salsa- |
Ion. - Alamtaom. |
Armada. /. Cadam-an nga mga casolda- !
dosan nga nagsasacay. Cadam-an nga mga
tauo nga macadto san pagauayan san mo-
rosun pá.
Armadía./. Patao.
Armadijo, m. Pilpig. - Lugpig. - Liong.
Armado, da. p. p. Tadosan.
Armador, m. Paratima sin sacayan; para-
tima sin mga igluluran sa sacayan.
Armamento, m. Casancapan sa pagaua-
Armar, a. Pagsancap sin mga panganiban.
- r. Sangcap, tima; hamo. Pagtaum. Ta-
clos, alam.
Armario, m. Burutungan sin mga libro,
panapton ug iba pá.
Armatoste, m. Bisan ano nga maraut an
cabuhat. - Pilpig- Lugpit. Liong.
; Armazón de madera ó cañas del fo-
; gón. Pasong.
Armella. /. Baclao, garong.
I Armería. /. Piotan sin mga hinganiban.
i - Pagaradman sin pagbuhat sin mga pa-
nganiban cún mga luthang bá.
| Armero, m. Parabuhat sin mga pangani-
ban, mga luthan ó mga pusil. - Paraban-
'\ tay ug paramangno san mga panganiban,
mga luthang ó mga pusil. - Piotan sin mga
i Armígero, ra. adj. Tagahinganiban. - fig.
Maquinauayon. - ;//. An nagdadara san
mga armas san iya agaron. - Taclosan.
i Armisticio, m. Pagpaocoy san pagauay
san magcasi contra.
Armonía. /. Arangay, pagcarangay, oro-
yon, pagcaoroyon, caoroyon, caoroyonan.
Armonioso, sa. adj. Maarangay, arangay.
Armonizar, a. Pagpaangay, pagpaigo.
*ArnéS. m. Mga hinganiban nga asero nga
itinataclos sa lauas. - pl. fig. y fam. Ca-
sangcapan. Fulano llevaba todos los arne-
ses para cazar. Si cuan nagdadara san
mga casangcafan ngatanan sa pamanua
cún sa pamusil.
Aro. ■;//. Baat. - Baclao, garong; balarao;
Aroma, f. Bucad san cahuy nga aromo.
- Taguc nga mahamut. - -Hamut, mamhut.
Cahamut.
Aromaticidad. /. Camahamut, pagcama-
hamut.
Aromático, ca. adj. Mahamut, mamhut.
Aromatizar, a. Pagpahamut.
Aromoso, sa. adj. Mahamut, mamhut.
Arpa. /. id. Toronggon.
Arpadura, y". Camas; capilasan.
Arpar, a. Pagcamas. - Pagtabastabas.
Arpeo. /. Mar. Cau-it nga nagagamit sa
pagbangga sa mga sacayan.
Arpista, com. Paracascas sin arpa.
Arpón, m. Sarapang. Isi. Calauit. Ipamono;
colauit.
Arponado, da. adj. Sugad sin sarapang.
Arponero, m. Parahimo sin sarapang. -
Tagasarapang sa pamanua cún panagat.
Arqueado, da. adj. Bauog, bauod,
Arqueaje. m. Pagbuyoc.
ArqueamientO. m. Pagsocol san cadac-an.
san sacayan.
Arquear, a- Pagbuyoc. - Paghindo. - Pag-
socol san cadac-an san sacayan. Bauog,
bauod, buyoc.
Arqueo, m. Pagbuyoc. - Pagisip ó pago-
sisa san salapi ug mga carigonan nga pi-
nipiot sa mga oficina, etc. - Socol san ca-
dac-an sin sacayan. Caroctol.
ArquisifiagOgO* m. Ponoan sa sinagoga.
Arrabal, m. Barrio nga harani san bong-
to. - Bongto nga sacop sin bongto nga
claco. - pl. Mga caharanian.
Arracada. /. Ariyos, bitaybitay.
Arracimarse, r. Pongiot an bonga.
Arráez, m. Ponoan nga moros. - Capitán
sin sacayán nga moros. - Arráez ó ponoan
sin sacayán.
Arraigadamente. adv. m. Sin marig-on,
Arraigar, n. Pagamut. - r. Gamut. - fig.
Arraigo, m. Carig-onan.
Arralar, n. Halaghag.
Arramblar, a. Paglapdoc. - fig. Anud.
Arrancar, a. Paggabut, gabnot; labnit. -
Cughad, caghat. - -". Pagguican nga pagda-
lagan. - fam. Pagticang. - Olnot.- -Rabnit;
rabnot; rabut, rabutrabut; rungeab; sabnit.
Suat, hanot, laca, libad, lodlod, balicuat,
bognot, ganas, bugtas, catear, pangatcat,
liolbot, lanit. Himiroc, hingiray.
Arrancar ó levantar la corteza de la
morisqueta: los mariscos de las pie-
dras. Paglucap.
Arrancar el cabello, repelar. Paggonit.
Arranciarse. ;. Panos.
Arranque, m. Pangabut. - Pagticang. - fig.
Pagcaisug, pageasina.- - Cadagmit, pagea-
dagmit, cadagmitan. - -fig. Dorogas.
Arrapar, a. Pagagao.
Arrapiezo, m. Dugnit. - fig. y fam. Bata
pá; obos nga tauo.
Arrapo, m. Dugnit.
Arras. /. pl. Aras. - Bugay.
Arrasar, a. Pagpatag. - Pagbungcag, pag-
uacay. - Pagsabid. - Pagpono.---tf. Mahauan
an langit.
Arrascar. Labgab.
Arrastradamente, adv. m. Maraut cao-
pay. - Macuri caopay.
Arrastradero, m. Pagsasaogan, saogan.
Arrastrado, da. adj. Macalolooy. - fig y
fain. Maraut nga tauo.
Arrastrar, a. Pagsaug. - Cahic - Saghid.
- Dañas - Camang, - -Sagahid.- - Sagnay.
Hila, dagnas, dandan, lagac, id- id; radal,
haradal.
Arrastrar la maleza ó basura. Pag-
dalos. .
Arrastrar el baloto fuera del agua.
Sagnay, damdam.
Arrastrar el vestido. Pagsanhid.
Arrastre, m. Pagsaug, panaug.
Arratonado, da. adj. Quinotcot sin yatot.
Arrear, a. Papaglacat sa mga hayop.
Arrebañar, a. Pagobus, pagimot, hodot.
Arrebañar todo lo que se puede.
Pagcatincatin, pageaput caput.
Arrebatadamente, adv. m. Sin tigda,
tigda caopay.
Arrebatadizo, za. adj. fig. Maisug, ma-
dali masina, pos-canon.
Arrebatado, da. adj. Malacsi, maisug,
madali masina, pos-canon. - Pula an bay-
Arrebatador, ra. s. y adj. Adragao, pa-
raagao. - adj. Maagao, mangangagao.
Arrebatamiento. ;". Pagadragao, paga-
gao, pan gaga o. - fig. Pageasina. - Pagdung-
Arrebatar, a. Pagagao, adragao.- - ;-. Si'na.
fig. Pacayao. - Paglopot. Sambonot, aarig.
bidbid.
Arrebatar el ave de rapiña. Pagdaguit.
Arrebatar de la mano. Pagtamo.
Arrebatar la parte que le toca á otro.
Talirog-ang.
Arrebatarse alguna cosa, tirando
cada uno de un extremo, ütong.
Arrebatiña. / Adragao.
Arrebato. ;;/. Casina, pageasina. - Pagdung-
Arrebol, m. Alangaag.
Arrebolar, a. Alangaag.
Arrebujar, a. Pagcomos. - s. Pagcompot,
pageorompot. - Pabalot.
Arreciar, n. Cosog, pangosog, bageus,
dugang. - Dapot; sugung. - Madlos. Tolos
tolos, torostoros, doróos.
Arrecife, m. Bacolud. pl. Cabacudlan.
Arrecirse, r. Banhud in mahagcot caopay.
Arrechucho* m. fam. Casaquit nga tigda
ug agui lá.
Arredrar, a. Pagbulag. - fig. Pagisul. Pag-
paisul.-- -fig. Pagpahadluc. - r. Hadluc, tar-
hug; cahog.
Arregazar, a. Pagualis. - r.Ualis. Alicmoy.
Arregladamente, adv. m. Husay caopay,
tuhay caopay, sin maopay.
Arreglado, da. adj. Husay, tuhay, igo.
Arreglar, a. Paghusay, pagtuhay, pagpa-
igoigo.-^-r. Oyon, alagad. Nogot; itong,
bi-ic, dug-ot, tuhid, andam. - Arreglárselas.
Yo me las arreglaré. Si acó lá in maaram.
- Uotouot.
Arreglo, m. Pagtuhay, pageatuhay, catu- *
hayan; paghusay, pagcahusay, cahusayan.
Arregostarse, r. Inam, inam-inam; caroy,
hacaroy; hagatgát.
Arrejaque, m. Cauil nga totolo an cabali-
Arrellenarse, r. Paglingcod; piyongeo.
Arremangar, a. Ualis; lohloh.
Arremeter, a. Dosmog, dasmag, damag,
damhag. - Alasig. Sangdal, sapdoc, sarap-
doc, sibo, curamag, curamhag.
Arremetida. /. Pagdosmog. - Pagticang
gud sin pagdalagan an caballo, tigda nga
Arremolinarse, r. Lambiong. - Daop.
Arrendable, adj. Sadang iabang.
Arrendación. /. Pagabang.
Arrendar, a. Abang, pagprenda.
Arrendatario, ria. m. y /. Omarabang.
Arreo, vi. Hiyas, rayandayan; biao. - p¿.
Casangcapan, garamiton.
Arrepentimiento. m. Pagbasul, paghinul-
Arrepentirse, r. Basol, hinulsol. - Cula-
Arrequesonarse. /-. Hagtic an gatas.
Arrestado, da. adj. Maisug, casíngcasi-
ngan. - />. p. Napreso, piniprcso.
Arrestar, a. Pagpreso, pagbilanggo.
Arrestarse. ;-. Pagtuyo sin pagbuhat sin
ano lá nga niacuri.
Arresto, m. Pagpreso. Caprcso.
Arresto, m. Pagtuyo sin pagbuhat sin ano
lá nga macuri.
Arrezafe, m. Catun-can.
Arriar, a. Mar. Pagtoros, pagloslos, pag-
loros. -Pagtalostos.
Arriarse, r. Apo, labon, saganap, saga-
Arriba, adv. 1. Ibábao, sa ibábao; báobao.
Arribada, f. Paghapit, pagdoong
Arribar, a. Abut, datong- - -Paghapit. pag-
doong; pagsumbalic.
Arribo, m. Pagábut,
Arriesgado, da. adj. Mapintas, tampaia-
san, uaray cahadluc.
Arriesgar, a. Pagtuyo, bisan siya rnaaran;
nga may cataragaman.
Arrimadero, w. Tongtongan; sandigan,
sasarigan.
Arrimar, a. Pagharani, pagdooc, pagdi-
rig - /'. Harani, dooc. Dirig. Dingguit. -
jig. Sandig, sarig.- -fig. Tigub, gapil. SqI-
sol, bating, daisug, dapig, dingguit, api-
api, arong, alobaybay, daui, dasig. - fig.
Ayop, dangop. - Patabi, paliguid, sapigad.
. - Arrimar el bastón (dejar ó abandonar
el mando). Pasaliuan ó pagbaya sari ca-
t undanan san pagcapo7ioan. - Arrimar los
libros (dejar ó abandonar el estudio). Pag-
baya san pagaram. - Arrimar un bofetón.
Pagtampalo. - Arrimar un puntapié. Pag-
tindac. - Arrimar un palo. Pagdabal ó
pagbalbag. - Arrimar una estocada. Pag
Arrimar la madre el niño á los
pechos. Pag-gamal.
Arrimar el ascua á su sardina, ref.
casi. Maquiquilugaringon sin ora ora.
Arrimarse á la orilla ó punta* Dun-
tay, dantay.
Arrimo, m. vid. arrimar. i. a acep. - Song-
cod. Sandigan. Sarigan, sanganan. - Ayo-
Arrinconar, a. Pagpilio. fig. y fam. Pag--
luicas. Paglipud.
Arriscado, da. adj. Mapintas, casingea-
singan.- Madayan.
Arriscado, da. adj. Capangpangan.
Arriscar, a. Pagtuyo, bisan siya maaram
nga may cátaragman. - Palabilabi, pag-
Arriscarse, r. llolog sin pangpang.
Arrisco, m. Cátaragman.
Arrizar, a. Mar. Pagnso.
Arroaz, m. Lomud nga isda.
Arroba, f. id. Usa ca arroba. Una arroba.
Arrobarse, r. PJungdong; cutang.
Arrocero, ra. m. y f. Paraoma ó para-
tanum sin humay. - Parabaliguia sin hu-
may ó bugas.
Arrodear, a- Paglibut, paglibud. - Pagan-
tao. ipaip; lipas; Jiay.
ArrodeJarse. r. Pananimg.
Arrodeo, m. vid. Arrodear i* acep. - -
Arrodillamiento. ;;/. Paglohud, pagcalo-
Arrodillar, a. Pagpalohud. - r. Lohud.
Arrogación. /. Pagangcon, pacaanacanac.
Arrogancia. / Camalabiao, camaJactas
Arrogante, adj. Palabilabihon, malabiao.
- Maisug; mapintas, casingeasingan. - Ma-
Arrogar, a. Por. Pacaanac. - Pagangcon.
Arrojadizo, za. adj. Sadang isalabay.
Arrojado, da. adj. fig. Maisug, mapintas,
uaray cahadluc
Arrojar, a- Pagsalabay pagbaiac, pagba-
long. Pagtogpó. - r. Layug. - r. Dagma;
dagliag. - Arrojar de si. Yuas; p acamas;
pagpacaiuas; pagpauli. - Palin. - Pisnga. -
Rabac. Sampig, balitoc, buntauan, burug,
tapia, sarapoc.
Arrojar la lanza sin soltar el cordel
con que está amarrada. Buntauan.
Arrojar de la boca lá comida ó sa-
liva. Paglura.
Arrojar cosas podridas, etc. Paghaclm.
Arrojar alguna cosa con indignación.
Paghagmuc.
Arrojar ó tirar desde lejos la lanza
á un hombre ó animal. Paglantay.
Arrojar el buyo de la boca. Pagpila-
Arrojar el agua los que reman.
Buncaris.
Arrojo, m. fig. Isug, pagcamaisug, pagca-
uaray cahadluc.
Arrollar, a. Faglocot, pagliquin. Bolocon
ó molocon. - Quiriquid.
Arromadizarse, r. Pagsipon.
Arromar, a. Ngarol.
Arropar, a. y r. Ccmpot, corompot.
Arroyada. /. Sapa.
Arroyadero, m. Sapa.
Arroyo, m. Sapa. - pl. Mga sapa.
Arroyuelo. m. Sapa nga guti.
Arroz. ?n. Humay, paray. Tipasi - Sin
Cascara. Bugas.- Fresco y tierno. Pipilip-
gon nga humay. - Machacado y tostado.
Pilipig. - Cocido. Loto.
Arroz cocido y con caldo. Lanot.
Arroz hecho pedazos menudos. Bin-
!od, alan.
Arroz tostado y esponjado el grano.
Caromata.
Arroz mal limpio con muchos gra-
nos con cascara. Ti pasión.
Arrozal, m. Cahumayan,
Arruar. //. Moni. Inga.
Arruga. / Conot. - borot.
Arrugar, a. Pagconot - /-. Quipos. - Cu-
yos, cuyos cuyos. - Cupus. - Curipos.
Arrugarse, r. Cobid, cumicumi, cupi, cu-
pi-cupi, cosong, curipos.
Arruinar, a- y r. Pucan, bungeag, uacay,
gubá. - Rumpag.
Arrullar, a. Pagboaboa, duyanduyan,
pagbuga.
Arrullo, m. Boaboa, duyan duyan.
Arrumar, a. Mar. Pagbutang sin maopay
san luran sa sacayán.
Arrumbar, a. Pagbaya sin bisan ano nga
uaray ' ná polos. - r. Mar. Tadong cún
dao sa pagsacay.
Arsenal, m. Lugar nga tabi sa dagat,
nga guinbubuhatan san mga sacayán ug
guinoopay man. - Piotan san mga casang-
capan sa pagguerra.
Arte. amb. Cabatiran sin pagbuhat sin ano
lá. - Pagaradman.
Artejo, m. Boco.
Arteria. /. Ugat.
Artería. / Larang. Catosolian.
Arteriola. f. Ugat nga guti.
Artero, ra. adj. Toso.
Artesa. /. Balalong.
Artesón, m. Dulang. Balalong.
Articulación./. Zool. Caluluthan. - Pag-
caluas. Caluluasan.
Articular, a. Pagtigub. - Pagluas, - Hang-
Artículo, m. Boco. - Bahin, bolos.
Artificial, adj, Buhat sin tauo.
Artificio, m. Pagaradman, larang, cabati-
ran, quinaadman.
Artiga. /. Caingin.
Artigar, a. Pagcaingin.
Artillar, a. Pagsangcap sin mga luthang.
Artimaña. / fam. Larang.
Artocarpo. Camansi. Camangsi.
Artocarpo muy grande. Langca.
Arvejón silvestre. Calay cagay.
Arzobispado, m. Pagcaarzobispo, catung-
danan san arzobispo.- Tuna nga sacop
sa gahum san arzobispo-
Asa. f. Pacao, carap-tan. carap-tanan.
Asador, m. Asálan.
Asadura. / Abága, bagá. - Atay.
Asaeteador, ra. s. Parapana.
Asaetear, a. Pagpana.
Asalariar, a. Pagsohol.
Asaltador, ra. adj. Magahat.- s. Gahat.
Asaltar, a. Paggahat. - fig. Gahit, gaba.--
Pagdamag, pagsolong. - Salacay.
Asalto, m. Pagsolong.
Asamblea. / Cabildohan, catig-uban sin
Asar. a. Pagasal, ihao. - r. fig. Paso cao-
pay. Gangay; ligang; lab on; anag: landag.
Ascáride. /. Óguing.
Ascendencia. /. Guinicanan.
Ascender, a. Pagsaca, cayab.
Ascendiente, com. Guinicanan. Catigu-
rangan. - m. Bagagahum.
Ascensión. / Pagsaca, pageayab. - Pag-
pasimbao.
Ascenso, m. Pagpaumbao.
Asco. m. Sauaing. Caload.
Ascua, f. Baga - pl. Cabagahan.
Aseado, da. adj. Ogday. - Mahauan.
Asear, a. y r. Ogday, pagpacaopay. i'ag-
Asecución. /. Pagcuha. Pagcacuha.
Asechador, ra. s. Paragama!
Asechamiento, m. - Asechanza. / Pag-
gama, gama; gulao.
Asechar, a. Gama; hati; hulao.
Asediar, a. Paglibut.
Asedio, m. Paglibut.
Aseguración. /. Pagpacarig-on. [Carig-
Aseguradamente, adv. m. Sin marig-on,
Aseguramiento, m. Pagcarig-on. Pagpa-
carig-on. Carig-onan.
Aseguranza. /. Carig-onan.
Asegurar, a. Pagrig-on. Pagparig-on. Pag-
pacarig-on. - fig. Pagmatuod. - Gaong.
Asemejar, a. Pagsusugad. - r. Sugad,
sama, topong.
Asemejarse, r. Aguihud, aguid, aguid-
aguid, samasama, anguid.
Asenderear, a. Padalan.
Asenso, m. Pagoyon. Pagcaoyon.
Asentaderas. /. pl. fam- Balao-ang.
Asentado, da. aij. Buotan.
Asentamiento, ///. Pagpalingcod. Pagca-
Asentar, a. Pagpalingcod. - r. Lingcod- -
Pagbutang. --- Pagmatuod. - Pagsurat.. - Lug-
Asentimiento. ;//. Pagoyon. Pagcaoyon.
Caoyonan.
Asentir. ;/. Pagoyon. Pagtangdo; arabo-
Aseo. ni. Camahauan. Caopay.
Asequible, adj. Sadang macuha, sadang
abuton, arabuton.
Aserción. /] Pagmatuod. Camatuoran.
Aserradero, ///. Guinlalagadian.
Aserradizo, za. adj. Lagadion. - Guinla-
Aserrador, m. Paralagadi.
Aserradura. /. An agui san Iagadi. - pl.
Linagadi.
Aserrar, a. Paglagadi.
Aserrín, m. Linagadi.
Aserto, ni. Pagmatuod. Camatuoran. Ca-
ri g-onan.
Asesar, n. Pagbuotan.
Asesinar, a. Pagpatay.
Asesinato, m. Pagpatay. Pagcamatay.
Asesino, ni. Parapatay sin tauo, an nag-
patay ó nacamatay.
Asesor, ra. adj. Magsaragdon, magpasa-
yud. - s. Parasagdon, paraasoy.
Asesorar, a. Pagsagdon, pagasoy, pagpa-
sayud. - ;-. Paquisagdon.
Asestar, a. Pagpatama, pagpatoon. - fig
Pagigo. - Pagtuyo sin pagpacaraut.
Aseveración. /. Pagpamatuod, pagpaca-
rig-on. Camatuoran.
Aseverar, a. Pagmatuod, pagpamatuod,
pagparig-on, pagpacarig-on.
Asfixia, f. Caotas san pagguinhaua, pag-
capoot.
Asfixiar, a. y r. Poot, baga otas an pag-
guinhaua.
Así. adi>. m. Sugad sini, sugad. - Así lo-
gres lo que deseas. Tubangan cunta ma-
cacuha ca san imo guintutuyo. - Así Dios
te ayude. Tubangan cunta buligan ca sa
Dios- - Sugad man. A la muy alta é así
esclarecida princesa Doña Isabel, la ter-
cera de este nombre. Sa talahuron ug
sugad man mahal nga princesa Doña Isa-
bel, an icatolo sini nga ngaran. - Tungud
sini. Nadie quiso ayudarle, y así, tuvo
que desistir de su noble empeño. Uaray
sa iya bubulig, ngan tungud sini, napirit
siya sin pagbaya san iya mahal nga tuyo.
Así y todo. loe. adv. Bisan pá.
Asidero, m. Pacao, carap-tan. caraptanan,
catinan, caratinan. - -fig. Pasangilan.
Asiduamente, adv. m. Sa canonay, ca-
non ay.
Asiduidad. / Camadoroto, pageamado-
Asiduo, dua. adj. Madoroto.
Asiento, m. Lingcoran, lingeoranan. -
Panumduman, listahan.
Asientos de tabla ó cañas en embar-
caciones menores. Daramba, dampaan.
Asignable, adj. Sadang igsugo, sadang
igtalaan, sadand ihatag.
Asignación. /. Pagsugo, pagtalaan. - Ha-
tag, sohol.
Asignar, a. Pagsugo, pigtalaan. - Pagha-
tag, pagsohol.
Asilo. ///. Darangpan, ayopan, arayopan.
- fig. l'agbulig, pagtabang, calooy.
Asilla. / fig. Carap-tanan nga guti.
Asimiento, m. Pagcaput. Pagcacaput.
Asimilable, adj. Sadang igpananglit.
Asimilación./. Casugad, pageasugad, pag-
ca topong.
Asimilar, a. y r. Sanglit, topong, tandig,
tand'ng.- - n. Sama.
Asimismo, adj. vi. Sugad sini. - Sugad
Asir. a. Pagcaput, pagporot, pagcuha, pag-
capiot, pagsicmit, Pagtoclo. - /-/.Paggamut.
- Ocob. - Coyot. - Cubcub, - Cauing. Hu-
rambay, cait, harnbay, biguit, cayot. r.
Capiot, gaput.
Asir ó tomar con garfios. Pagcabiang.
Asir con palos. Pagsipit.
Asir con los dientes. Pagongut.
Asirse las mujeres cuando riñen.
Pagalasig.
Asir la carga por detrás. Pagsapuo.
Asirse de las manos. Pagagbay.
Asistencia. /. Pagtambong. Panambong.
Pagatubang, pageaatubang. - Panabang.
Asistir, a. Pagopud. - Bulig. - Pagtabang,
pagbulig. Pagalila, pagalima. - Panumba-
lay, pagcarocadto sin balay. - Pagtambong.
- n. Atubang. - Pagcadto. - Daguil.
Asma, f Hicab; coycoy; hucab.
Asmático, ca. adj. Hicabon; coycoyan;
hucabon.
Asociación. /. Pagcatiroc, catirocan, ca-
tigoban. Pagopud, pagcaopud.
Asociado, da. adj. Opud, oropud.
Asociar, a. Pagpaopud, pagpabulig. - Pag-
tigub, pagtiroc, pagtampo. - r. Tigub, ti-
roc, tampo, tipon, opud.
Asolador, ra. adj- Macalaglag. - s. Para-
laglag, parabungcag, parauacay.
Asolamiento, ///• Asolación. /. Paglaglag,
pagbungcag, pagcabungcag.paguacay, pag-
cauacay.
Asolar, a. Pacairapa, pacaoga. - r. Oga,
irapa (ci'm dao mga tanum).
Asolar, a. Pagbungcag, paguacay. Paglag-
Asolar, a. y r. Irapa; oga (cún dao mga
tanum tungud sin cahurao, etc).
Asolarse, (líquidos). - ;-. Lugdang.
Asoldadar. a. Pagsohol.
Asoldamiento. m. Sohol.
Asoldar, a. Pagsohol.
Asolear, a- Pagbulad. Pagcalcag. - r. Pa-
so (cay napaadlao). - Veter. Pagpinasoi sa
adlao, pagadlauan. - Asininag.
Asoleo.;//. Veter. Casaquit sa mgamana-
nap, tungup cay pinasoan ó inadlauan.
Asomada./. Paquita sin dali lá.
Asomar, n. Pagticang sin paggoa bisan
ano. - a. Pagtambo, pagdongao. - Pagtu-
nga (cun dao halas). - r. Olbo; sipatsipat;
ducog, hangao, gabuy.
Asombradizo, za. Hadlocon.
Asombrar, a. Lindong. - fig. Pagpahadluc,
pagpalisang, pagpaculba. - r. Hadluc, li-
sang, c\\\h-A. - fig. \ Iipausa, bitingala. Cog-
Asombro. ///. Cundat. Caculba. Hipausa.
- Catingalhan, catingalahan.
Asomo. ///. Tigaman. - Catahap. Cataha-
pan. - Ni por asomo. - ///, adv. Dirigud
mahihimo.
Asonada./. Pagalsa, carimocan, casamocan.
Asonancia. / Arangay, pagcaarangay.
Asonar, n. Arangay. Pagdoroyog.
Asordar, a- Bongol.
Aspa. /. Salican. - Badbaran.
Aspar, a. Pagsalic. - Pagbadbad-
Aspaviento, m. Bungcaras.
Aspecto, m. Nauong, cabayhon. Pamay-
Aspereza. / Garang-gasang, cagarang-ga-
sang - Balud nga tuna. - Saplud. Catna-
saplud.
Asperges, m. Pagsablig, paguiltic sin tubig
nga bendita. - Quedarse asperges, fr. fig.
y fam. Puyas.
Asperidad. / vid. Aspereza.
Asperillo, m. Aroaslum.
Asperjar, a. Pagsablig, paguiitic sin tubig-
nga bendita.
Áspero, ra. adj. Magarang-gasang. - Ba-
lud nga tuna. - Masaplud. - fig. Maisug.
Mapintas. - Masapara. - Madital.-Maaplud.
Aspersión. / vid. Asperjar.
Áspid, m. Halas nga malara caopay.
Aspiración. / Paghingot. - Caauil san ca-
lag sa Dios.
Aspirar, a. Paghingot. - Pagtalingoha sin
catungdanan. - Hinggoc; cabhal; hanggab.
Asquear, n. Load.
Asquerosamente, adv. m. Mahugao cao-
Asquerosidad. /. Camahugao.
Asqueroso, sa. adj. Mahugao; macahu-
gao. - Apingon; taraiingon; lauayon.
Asta. / Bangcao. - De animal. Sungay. -
í'ati. - Nocnocan. - Dugoc. - Ilhi.
Astenia./. Med. Camal uya, camaluyahon-
Asténico, ca. adj. Med. Maluya, culang
sin cosog.
Astil. ///. Pari; agdas.
Astilla. /. Sinacsac sin cahuy, dinaldag-
Ttac. Siac; ipas. - Agbang, inagbang.
Astillar. j¿. Paguasay, pagsacsac, pagdal-
dag. Pagtiac. Pagsiac.
Astillazo, m. Dabal sin tiac ó siac.
Astillero. ///. Burutangan sin mga bang-
cao, mga budiac, etc. - An guinbubuhatan
sin mga sacacayán ug guinoopay man.
Astillen, ni. Tiac nga daco.
Astilloso, sa. cuij. Masisiac.
Astricción. / Capirit, pagcapirit, calugos,
pagcalugos. Pagpirit, paglugus. - CatuboL
Astrífero, ra. adj. Bitoonan.
Astringente, p. a. Macacatubol.
Astringir, a. fig. Pagpirit, paglugos. - Tu-
Astro, tn. Bitoon.
Astrólogo, m. Manhihimitoon.
Astroso, sa. adj. fam. Macalolooy - Obús,
taramayon.
Astucia. / Larang, limbong.
Astucioso, sa. adj. Malimbong. - An cliri
napalimbong.
Astuto, ta. adj. Malimbong. malibo. - An
diri napalimbong.
Asueto, ta. adj. Batid. - m. Pagpahuay.
Asumir, a. Carauat.
Asunción. /. Pagsaca, pagpasaca can Ma-
ría Santísima sa mga langit. - Pagpaom-
Asunto, tn. Caasoyan. - Tuyo; catuyoa-
nan. - Lagda.
Asuramiento. m. Pagtubod; pagpatubod.
Asurar, a. Pagtubud; pagpatubud. - r. Tu-
bod. - Pacaoga (cún dao mga tunum).
Asustadizo, za. adj. Calasan.
Asustar, a. y r. Calas; cogmat, culba;
cologmat; alimongao.
Atabal, vi. Guimbal.
AtabalejO. m. Guimbal nga guti.
Atabalero, m. Paraguimbal, magguirim-
Atabal ete. m. Guimbal nga guti.
Atabanado, da. adj. Cabang!
Ata billar, a. Pagpilo.
Atacar, a. Paghigot, pagbotones ó pago-
pay san sarual, etc. sa lauas.
Atacar, a. Pagtaco. Pagsolong. Dagahit,
Ataderas. /. pl. fam. Sambud, gopis.
Atadero, m. Sambud, higot. - Samburan.
Gopis. Bahus, lio.
Atadijo. ;//. fam. Borobud.
Atado, vi. Potos, balotan. Bantal.
Atado, da. adj. fig. Bantut. - Baíiquid.
Atador, ra. s. Parahigot, paragaod, para-
Atadura. / Paghigot, paggaud, paggaid,
paggoos. - Gopis, sambud. - -fig. Dogtong.
Gaot; gacut, haguca; bogeos.
Atafagar, a. Paglipong; pagpalipong.
Atajadizo, m. Cabalat-san, calacturan. -
Habong.
At?jar. 7i. Balatas, lactud. - a, Pagtapo,
pagbacay, paghabong - fig. Pagolang. -
Quiñón, quimón. Atajar el fuego. Pag-
pnrong san casonog. Atajar un pleito.
Pagpaocoy ó pagotud sin calipongan.
Atajar el agua. Apud
Atajar el río para pescar. Atol, sa
gop, sagpon, olang.
AlajO. m. Balat-san, cabalat-san. Calactu-
Ata'aya. / Ilihian, bantayan. - m. Bantay.
Atalayador, ra. s. Bantay.
Atalayar, a. Pagbanlav.
Atañer. ?i. Tungud.
Ataque, m. Pagsolong; Pangubat, paga-
uay. - -/%-. Casaquit nga tígda.
Atar. a. Paghigot. paggaud, paggoos, pag-
gapus. Gapnot, gacud, gacot. Posud.
Bogeos. Botoc. Goom. Taquín, taquinta-
quin. Taguic. - Moromod. Gahut, galauin,
gamat, gaot, barocos, codcod, baíiquid,'
Atar la peonza con cuerda delgada.
Alibong.
Atar las manos atrás y las alas á
las aves. Baclid.
Atar flojamente. Galaohay, haguca.
Atar la boca de tinaja con bejuco,,
etc. Laot.
Atar en hacecillos. Quintay.
Atar los brazos cruzados. Coot, datul.
Atar la lanza ú otra arma á la cin-
tura. Culili.
Atarantado, da. adj. An tinocob sin laua
nga tarántula. - fig. y fam. Lacsi, malacsi,
Iacsihon.-- fig. y fam. Quinalasan; cugmat.
Atarantar, a. Pacalasfpagtarhug. - r . Ca-
ías, dalao, hadluc.
Atarazar, a. Pagpaac.
Atarear, a. Pagtarea ó pagtutdo san pag-
bubuhaton. - ;-. Pagbuhat sin maopay.
Atarquinar, a. Paglagay, pagpono sin Ia-
gáy ó hanang. - r. Lagáy.
Atarraya./. Raya.
Atarugamiento. m. Pagpadlong; pagea-
padlong.
Atarugar, a. Pagpadlong.
Atasajar, a. Pagtapa.
Atascadero, m. Cahalboan; caláguian. Lu-
nayan. ílanang; cahanangan. - fio-. Caula-
Atascamiento, vi. Caulangan (basi dirí
maagui ó macacaagui).
Atascar, a. Pagcalapate. - Pagulang. - r.
Habito. - Hibol.
Atasco. vi. Caulangan (basi diri maagui ó
macacaagui).
Ataúd, m. Longon. - Saluran.
Ataviar, a. Pagrayandayan, paghiyas, pag-
sabong. Pagogday, pagpaeaopay; hamo.
Atavío, m. Hiyas, biao, puni; rayandayan.
Atediar, a. Pacasamuyo. - r. Samuyo.
Ateísmo, m. An diri pagtoo nga may
Ateísta, com. An diri natoo nga may Dios.
Atemorizar, a. Pagpahadluc, pagpaculba*
pagpadalao, pagtarhug. - r. Hadluc, culba r
da ao. - Garandát. - Duela.
Atemperar, a. Pagcaopay; pagpaeaopay,
Pagpaangay, pagpaigo. - ;\ Oyon, ayon.
Atenacear, a. Pagsipit, pagquimpit, pag-
compit, pangimpit.
Atenazar, a. vid. Atenacear.
Atacar, a. Pagsolong.
Atención. / Pamati. - Pagtahud, catahud,,
pageatahud, catalahuran. - pl. Calibangan.
Atender, n. Pamati, talinghod. - Pagna-
nong, pagbantay. - Pagmangno, paghopoC
Atendible, adj. Sadang ó angay pama-
Atenebrarse, r. Masirom an cabanua.
Atenerse. ;-. Gapil, pagapil, pasarig.
Atentación. / Paglaris san sugo, pagta-
Atentado, m. Paglaris o pagtalapas san
sugo- - Sala nga claco.
Atentado, da. adj. Mador oto, buotan,
maoyatum.
Atentamente, adv. Sin maopay. - Sa
daco nga catalahuran.
Atentar, a. Pagtuyo sin paglaris sa mga
sugo. - Pagtuyo sip pacatalapas ó pacasala.
Atentar, y. Paghinay sin pagbuhat sip
ano lá.
Atento, ta. adj. Manayanaya- Masariyaya.
Atenuación. /. Pagiban; pagcaiban.
Atenuante, p. a. Macacaiban.
Atenuar, a. Pagiban.
Ateo, a. ;;/. y /. An diri natoo nga may
Aterimiento, m. Pagcahagcot.
Aterirse, r. Hagcot caopay, tognao cao-
Aterrar, a. Pag pu can. - Min. Pagagbon. -
;-. Mar. Patabi, paliguid, liguid.
Aterrar, a. Pagpahadloc, pagpalisan. Pa-
cahadlud, pacalisang, pacacogmat. - r* Ha
dluc, lisang, pacacogmat.
Aterrizar. Pagcongsad ó paglusad an
aeroplano sa tuna. Aeroplano, m. Baga
sacayán nga nal ui upad.
Aterrorizar, a. vid. Aterrar, 2" art.
Atesorar, a. Pagtipig sin salapi ug iba
pá nga mangad, -fig. Pagdugang sin cao-
payan, etc. Pagsaclin. - Dapa, panapa.
Atestación. /. Asoy, pagasoy
Atestado. m. Camatuoran, Carig-onan.
Caasoyan.
Atestar, a. Pagpono sin bisan ano nga
uaray solud.
Atestar, a. For. Pagmatuod, pagasoy.
Atestiguar, a. Pagasoy. pagmatuod, pag-
tug-an. - Pagsacsi.
Atetar, a. Pagpasoso.
Atezado, da. adj. Maitom; agta.
Atezar, a. Pagpa ; tum. - /-. Itum.
Atiesar, a. Paghogot.
Atildar, a. Pagbutang sin tigaman nga
tilde sa mga letra.
Atinadamente, adv. m. Igo cappay.
Atinar, a. Pagigo - fig. Pagtigo, pagtoltol.
Atínconar. a. Min. Pagtocud, pagsulay.
Atiplar, a. Pagtagning.
Atisbador, ra. s, Parahiling.
Atisbadura. / Paghiling; pageahiling.
Atisbar. a. Paghiling. Pagtitatita. Pag-
sol-ong.
Atisbo, m. Paghiling; pageahiling.
Atizar, a. Palagahi, pagsugba. - Pasugui.
fig- Sorugsorug. - Atizar un puntapié. Pag-
tindac - Atizar un puñetazo. Pagsontoc. -
Atizar un palo. Pagdabal, pagbalbag. - "
Pagitong; amac.
Atizar el fuego. Daob, gatong.
Atocinar, a. Paglapa san bactin. Pagasins
san tosino
Atolondrado, da. adj. Lacsihon, culang-
culang; bungug.
Atolondramiento, m. Caculba; cu iba.
Atolondrar, a. Pacaculba. - y. Culba, go-
Atolladero, ni. vid. Atascadero.
Atollar, n. y r. Halobog sin calaguian;
Jhabito; labo; taniud.
Átomo, ni. Bisan ano nga gutiay caopay.
Atónito, ta. adj. Hipausa.
Atontar, a. y r. Culba, gopong. Baga
eulangeulang.
Atormentadamente. adv. m, Masáquit
Atormentador, ra. adj. Macasáquit - s.
Parasaquit; parahampac.
Atormentar, a. Pacasáquit. - Pagsáquít.
■y. Sáquit. - fig. Pacabido, pacasubo, pa-
cayocot. - Paghampac.
Atornillar, a. Pagbutang sin tornillo.
Atortolar. a. fig. y fam. Pagpahadlue,
pagpaculba, pagtarhug. - r. Hadluc, culba,
daiao.
Atortorar. a. Mar. Pagparig-on san saca-
yán sin pisi nga guinlalabag.
Atortojar. a. Bagnos, romoc.
Atosigar, a. Paghilo, pagtubli, pagtuba.
- fig. Pagdagmit, pagpaicag.
AtOXicar. a. vid. Atosigar.
Atrabancar, a. Pagdagmit, pagdali (sin
uaray man panginano cún maopay an ca-
buhat cun diri bá).
Atrabanco, m. vid. Atrabancar.
Atracadero, m. Doroongan.
Atracar, a. May. Pagdoong; pagdooc, pag>
harani. - fig. y fam. Pagpabosog. - r. Bo~
sog, pool.
Atractivo, m. Hangit.
Atracón, m. fam. Cabosog, capool.
Atraer, a. Cabig. - fig. Aramaram, sorugv
sorugsorug. - Lumay - Gaui- - Hangit; bo-
Atrafagar, n. Budlay, butlao.
Atragantarse, r. Talab-oc Habocug. Hí~
bocug. Hibol.
Atraicionar, a. Pagbudhi.
Atraidorado, da. adj. Mabudhi, mabud-
Atraillar, a. Pagtangcol.
Atramento. m. Itum.
Atramparse, r. Hiatub. - Libón, - Soot,
sol-ot cún dao tranca sin puerta.
Atrancar, a. Pagtranca.
Atrapar, a. fam. Pagdacop. - fam. Pagcu-
ha. - fig. y fam. Paglimbong, pagarama-
. ram, pagsorugsorug.
Atrás, adv, l. Sa orehe, sa tinhan. - ! Atrás;
interj. Isul.
Atrasar, a. Pagiba. - r. Orehe.
Atraso, m. Camaiha.
Atravesado, da. adj. Balabag. Libat.
Atravesar, a. Pagbalabag. Atravesar un
madero en un arroyo. Pagbalabag sin ca-
huy dida sin sapa.- - Pagtahus, paglahus.
- Pagbalatas. Pagtaboc. - Pagtára. - r. Ta-
lab-oc; habocog; hibol. - Olpus. Butauan.
- y. Suag, gango, handag.
Atravesar por medio de hiervas ó
malezas. Hagupahup.
Atravesarse en la garganta hueso,
espina, etc. Hibocug; habocug, pacug.
Atreguar, a. Langan, langan lagan.
Atresnalar, a. Pagpondoc.
Atreverse, r. Ahas, pangarías. - Paglaris.
Atrevido, da. adj. Mangangahas. - Masu-
quihon. Malaris. - Langpas; amang, amang-
araang.
Atrevimiento, m. Pangabas. Camalaris.
Cabhal. (
Atribución./. Pagcabutang (in diri sayud).
Gahum. Catungdanan.
Atribuir, a. pagbutang, pagbutangbutang
(in diri sayud). Itungud.
Atribulación./. Casáquit; cabido, casubo,
camingao, cayogot.
Atribular, a. Pacasáquit, pacabido, paca-
subo, pacamingao, pacayogot, - ;-. Sáquit,
bido, subo mingao ; yogot.
Atributo, m. Caiya sa bisan ano, quinai-
ya. - Caopayan ó mga cahingpitan ó mga
caud-ganan sa Dios.
Atrición. /. Pagbasul, paghinulsul.
Atril, m. Burutangan sin iibro, etc.
Atrilera. / An paño ó panapton nga ibi-
hubutang sa atri!.
Atrincherar, a. Pagbutang sin mga carig-
onan sa libut sin bongto ug iba pá nga
lugar. - /-. Pagayop ó salipud sa mga trin-
Atrio. ;//. Sauang sa singbahan. - Natad sin
Atrito, ta. adj. Nagbabasul ná.
Atrocidad. /. Cabangis, pagcabangis. Ca-
mabangis, pagcamabangis._~/¿?;w. Capinan,
oraora na.
Atrochar, n. Paglacat ó pagagui sin da-
lan nga simang.
Atrochemoche. Sa pagcatuyao gud.
Atronado, da. adj. An madagmit magbu-
hat sin uaray panginano. - Dapag.
Atronado, da. adj. Amang, - amang-
amang, bungug.
Atronadura. /. Cabutacan sin cahuy.
Atronamiento, m. Calipong, pagcalipong.
Atronar, n. Pagdalugdug. - a. Paglipong;
•pacalipong.
Atronerar. a. Pagloho sin cota.
Atropar, a. Pagtiroc sin mga tauo.
Atropellar. a Pagtonob sin tauo; sabud^
- Pagdoso, pagticuang. - Pagtalapas san
sugo. - r. fig. Pagdagmit, pagdali caopay"
hinanali. - Pagdarahug, pagpacaalo.
Atroz, adj. Maisug, mabangis, mapintas. -
fam. Daco caopay. - Estatura atroz. Hitaas
Atrozmente, adv. m. Sin mapintas; ma-
pintas caopay, etc.
Atruhanado, da. adj. Para pulong ug pa
rabuhat sin maraut.
Atufarse, r. Sina, isug. - Poot - Aringit.:
- Aroaslum ná (cún dao alacsio).
Atufo, m, Casina, pagcasina, pagcaisug.
Atún. m. Isda.
Atunera. /. Canil nga daco.
Aturar, a. Pagilub. - Pagbuhat sin mao
pay, pagdoroto sin pagbuhat.
Aturar, a. fam. Pagtacob, pagtaclob, pag-
sorot sin soot.
Aturdido, da. adj. Culba, lacsihon, culang-
culang, bungug.
Aturdimiento, m. Caculba, pagcaculba>
- Calipong, pagcalipong. - Calinop, pagca-
linop; antong.
Aturdir, a. y r. Culba. - Lipong. - Linop.
- -Dalao; antong; alingagngag.
Aturrullar, a. Pagtaloptacop.
Atusar, a. Pagariban. Paghinlo. - r. fig.~
Pagogday. - Paghamus, pag-arot.
Audacia. /. Camapintas, pagcapintas, pag-
camapintas.
Audaz, adj. Mapintas.
Audiencia./. Hocmanan, horocmanan, ca-
pong tan, capopong-tan.
Auditor. ;//- Hocom.
Auge. m. Pagombao, pagpaombao.
Augur. Manaragna nga buaon.
Augusto, ta. adj. Talahuron; siringbahon-
Aullar. n. Ouang, pag usi.
Aullido, m. Pagouang; coróo, pag usi.
Aullo, m. Pagouang.
Aumentable. adj. Sadang dugangan.
Aumentación. /. Pagdugang.
Aumentar, a. n. y r. Dugang, tubo^
- Pasambao. - Rapong. - Sambao. Sapong^
dulpa, dagon, dugdug, tarha, agum.
Aumentar el precio de una cosa. Ga-
Aumentar la comida. Bohboh.
Aumentar la carga, dinero, etc.
Aumentar los pantalones ó sayas por
parte de la cintura. Tangquil.
Aumentar agua á lo que se está co-
ciendo. Tibhao.
Aumentar el fuego con la leña. Mato.
Aumentar la enfermedad. Damgo.
Aumentar la enfermedad con la me-
dicina. Sucgang, supang.
Aumentarse llaga, hinchazón, etc.
Surab.
Aumento. m. Pagdugang; pagtubo. - Ga-
bao; dugdug; tarha.
Aún. a tu. t y m. Pa. Aun no ha regresado.
Uaray pá uli. - Bisan pá. Te daré los cien
duros que me has pedido, y aun doscien-
tos, si los necesitas. Tatagan co icao san
usa cagatos capisos nga inaro mo saacon,
ug bisan pá duha cagatos, cún may caso-
roc-an ca.
Aunar, a. y r. Tigub, tampo. Oyon, abu-
Aunque, conj. advers. Bisan, bisan pa.
Aupar, a, fam. Pagbulig sin pngsaca ó
Aura. /. Halayahay
Aura. /'. Tamsi nga inadaguit.
Áureo, rea. adj . Binulauan. Número; tag-
poplo cagsiam catuig.
Aureola, f. Podongpodong nga ibinaba-
obao sa ulo san mga santos.-- l'eol. Pa-
Auriga, m. Cochero.
Aurívoro, ra. adj. Maquibulauan.
Aurora, f. Casirac - Despuntar, ó rom-
per la aurora. Malamandaman. - Aurora
boreal. Andarahao. - Macabubuas.
Ausencia. / Uaray hinhi; cauaray hinhi.
Ausentado, da. adj. Uaray hinhi, binu-
lag na.
Ausentarse, r. Bulag. Pagpalaguio.
Ausente, adj. Uaray hinhi, binulag na.
Auspicio, m. vid. Agüero. - Pagbulid, pag-
tabang. - pl. Mga tigaman.
Austeridad. / Camasaplud, pageamasa-
plud. - Camapenitenciahun. - Pagpasaquit
Austero, ra. adj. Masaplud. - Mapcniten-
ciahon.
Austral, adj. Casalatanan.
Austro, m. Salatan nga hangin.
Auténtica. /. Cajrig-onan nga sinurat san
camatuoran sin usa nga reliquia cún mi-
•agro bá.
Auténtico, ca. adj. Matuod.
Auto. m. For. Pagburut-an, paghocom,
pagsentencia, talaan.
Autor, ra. m. y / Tagbuhat. Larangan.
Autoridad. / Pagcaponoan. - Gahum. -
Ponoan, magparabuot.
Autorización. /. Paghatag sin gahum,
pagtogot.
Autorizan! iento. m. vid. Autorización.
Autorizar, a. Paghatag sin gahum, pag-
togot. - Pagparig-on san escribano sin su-
rat ó carig-onan, cay iya man pinipirma-
Auxiliador, ra. ádj. Magburulig, mana-
nabang. - s. Parabulig.
Auxiliar, s. Bulig.
Auxiliar, a. Pagbulig pagtabang. - Pana-
Auxilio, m. Bulig, pagbulig, pagtabang,
cabulig.
Avacado, da. adj. Hayop nga may daco
nga tian cundi maluya.
Avadarse. ;-. Cupos.
Avahar, a. Hangab. - u. Alitbo, alisbo,
alisngao; hungao.
Avalar, impers. Linog, oyug.
Avalizar, a. Mar. Pagbalisa.
Avalo, m. Linug.
Avalorar, a. Pagsiring san bale; magano,
pagbale, pagpabalc.
Avaluación. / Cabalihan.
Avaluar, a. Pagbale, pagpabale.
Avalúo, m. Cabalihan.
Avance. ;//. Pagusuag, pagdagus. - Pao-
tang sin salapi. - Pagdosmog, pagdasmag,
Avante, adv. 1. y /. Dayon, sulong.
Avanzada. /. Usa ca panon nga mga sol-
dados nga nagoona san cadam an, agud
diri sira calitan san auay.
Avanzar, a- Pagdayon, pagusuag. - Mil.
Pagdosmog, pagdasmag, pagdamag.
Avanzo, m. Tuhay, catuhayan, caisipan.
Avaricia. /. Camahicao, pageamahicao.
Maquibahandi.
Avariciar. a. Hicao.
Avariciosamente, adv. m. Sa daco nga
camahicao.
Avaricioso, sa. adj. Mahicao. Maquiba-
han di.
Avariento, ta. adj. Mahicao, maimot, ma-
saclin, dohong, mahalut.
Avaro, ra. adj. Mahicao, maimot, masa-
clin, madohong, mahalut, macobut, maco
Avasallador, ra. adj. Malupigon.
Avasallamiento, m. Paglupig, pagealu-
p:g, palupig.
Avasallar, a. Paglupig, pagpis-ic< >p. ---/'.
Pasacop.- -Palupig.
Ave./ Tamsi. - Di: rapiña. Ma^s la^uit.
pl. Catamsihan . --Poctoy. • - Lamgam.
Avecilla, f. Tamsi nga guliay.
Avecinar, a. Pagharani, pagdooc - Pasa-
cop. - Pagpasacop.
AvecindamientO. ///. Pasacop sin" boni-
to. - Oroquian.
Avecindar, a. Hasacop.-r. Pasacop. Pag-
pasacop. - - Pagliarani, pagdooc.
AvechUChO. ///. Tamsi nga maraut an ca-
Avejentar, a. Pacatigurang. - r. Tigti
Avejigar, a. Ú. t. c //. y c. /•. Labtug. -
Libutug.
Avellana. / Bonga san cahuy nga ave-
Avemaria. /'. Maghimaya cu María. - Al
avemaria. Sa bagon sirom. Pagángel.
Avenado, da. adj. Tuyao tuyao, culang
Avenar. //. Auas san tubig nga nabibiao.
Avenencia. / Pagsarabul. Caoyonan, ca
abuyonan. - Catuhay, cat 11 hayan.
Avenida. / Bahá. - Pequeña. Lanab.
Araguian, cialan. - Lanab; bocios.
Avenido, da. adj. Bien avenido. Oyon,
naoyon. - Mal avenido. Diri naoyon.
Avenidor, ra. adj. Magturuhay. s. Pa-
ratuhay.
Avenimiento, ///. Pagoyon; pageaoyon.
Avenir, a. Pagoyon. - r. Oyon, paquigo-
pay sin buot, pageasabut. -Alba se las
avenga. Siya hí in maaram.
Aventador, ra. s. Parapalid sin hiimay,
ote. - ///. Nigo.
Aventajado, da. adj. Labao sa iba.
Aventajar, a. Labao, orug. ■ - Pagpalabao,
pagpaorug; pagpacalabao, pugpacaorug. -
Aventar, a. Pagpalid sin humay, etc. Pag-
tahop. - Pagpahpah.----Palid. - -Pagtayhóp.
- Paghasohas. - Cayab; paypay; pá pá;
papha; eayabeayab.
Aventura. / Castigad, caagui.- -Catarag-
Aventurar, a. Paghinanali.
Aventurero, ra. adj. Manhihimalad. -
s. Parapanhimalad. - Parapangayao. - - Hol-
cabug. ■ - Sohot, balagon.
Avergonzar, a. Pagpacaalo - v. Alo.--
Pagdala. - Siod, auod, surao, angbao.
Avería./. Castigad, caperdihan. - Mar. Ca-
aguihan. Cahibangan.
Averiarse, r. Pagraut; bibang.
Averiguación. / Pagolitoqmt, pagsusi;
pago lolitoquil, pageasusi.
Averiguamiento, ///. />/d. Averiguación.
Averiguar, a. Pagolit oquit, pagsusi, pag-
osisa, pagO(]iiit, suguigu 1 .
Averío. ///. Catamsihan, hayop sapagtra-
Averno, ///. Infierno.
Averrugado, da. adj. Calongo.
Aversar. a. Pagdiri. Pagdomot.
Aversión./. Pagdiri, pageadiri. Pagdomot,
eadomol, pageadomot. Cadom-tan.
Avestruz, ni. Tamsi nga duba ca vara
an cahitaas, ug duha lá ca tudlo sa iya
mga sicjui, uaray bolbol sa liug sa dug
lian ug sa tiyan, nga liaglipot an iya inga
paco ug diri nacacalupad.
Avetado, da. adj- Borocbuiic
Avezar, a. Pagbatasan, pabatid.
Aviador, ra. s. Paradina.
I Avidez. / Taüngoha, caipa.
;' Ávido, da. adj. Matingohaon, maipahon.
¡ Aviejar, a. Pacatigurang. - /■. Tigurang.
' Avieso, sa. adj. Maraut; bariquig; c] ni-
; guiri; bnribas.
Avigorar, a. l'agp icosog. -fig. Pagagda,
Avi'aníez. /. Camalaris, camalabiao.
Avinagrado, da. aj. jig. y fam. Maisug,
nnpintas.
I Avinagrar, a. Pagpaaslum, pagpa panos. -
I /-. Aslum; panos; Julang.
i Avío. di. Casangcapan. - Halón.
! Avisado, da. adj. Buotan, batid.
¡ Avisador, ra. adj. Magsusumat. - Parasu
¡ mat.
Avisar, a Pagsumat, pagpahibaro. - Paha-
mangp.o. pagsagdon.
Avisar de daño ó peligro que ame-
naza. Agoy, alap.
Aviso. ///. Sumat,- -Pahamangno, sagdon.
- fig- ^S a y" bantad. - Andar, ó estar so-
bre aviso. Pagtagam.
Avispa. / Lapinig; amomoong.
Avispado, da. adj. Malacsi.
Avispar, a. paglatub sa inga hayop. - fig.
y fam. Pagpucao.- - r. jig. Posoc.
Avispero, ni. Odian sin lapinig. - Balay sin
lapinig.
Avispón. 111 Lapinig nga daco. - Alimbu-
buyog.
Avistar, a- Pagtan-ao, pagquirita. - Pag-
quirita.
Avituallar, a. Paghatag ó pagtima sin mga
! casoc-an sa pageaon.
¡ Avivadamente. adv. m. Sin dagmit, sin
I dali; dagmit caopay, dali caopay.
AvivamietltO. ni. Pagdagmit, pagcadag-
mit. Cadagmitan.
Avivar, a. Pagdagmit, pagpadali. Pagsagda.
Pagsugba; pagpalaga. - ;/. Cosog, pango-
Avizorar. a. fam. Paggama.
Avocar, a. Pagpasalauad.
Avulsión, f. Cir. Paggabut; pagcagabut.
Avutarda. /'. Tatnsi.
Axioma, m. Casayoran nga dayag.
Axiomático, Ca. aij. Dayag caopay.
¡Ay! intcr. ¡Agui! ¡aguic! ¡aro)'! ¡Ay de mí!
¡Cairo co! - ¡Abaa! ¡aray!
Ayear. ;/. Pagaraba, pagaguic.
Ayer. adi<. t. Cacolop, cahapon.
Ayo, ya. ///. y f. Magtutdo, magtoroon sin
Ayuda. /". Pagbulig, cabulig; pageabulig;
- Bulig. - Tabang. - Igcacabulig.
Ayudador, ra. adj. Magburulig, manana-
baiig. - r. Parabulig.
Ayudante, p. a. Magbubulig.
Ayudar, a. Pagbulig" pagtabang, pagtam-
bulig. - Con los remos cuando el viento es
Mojo y anda poco la embarcación á la
vela. Paggarabay. - -Asud.-Alayon.--Hong-
los; digon; api; tampil; aroalayon; horo-
honglos. Ampoyot, bacuit. /'. Ambag, aur.
Ayudarse, poniendo uno er trabajo y
otro la materia. Agsa.
Ayunador, ra. adj. M ipuasahon. - .v. Para-
Ayunar, n. Pagpuasa, paglehe san pag-
puasa san carne.
Ayuno, m. Puasa, pagpuasa.
Ayuno, na. aij. Puasa pá. - Kn ayunas,
ó ea ayuno, ino-i. aiv. Uaray pá caon. -
//V. y fam. Uaray sasabut.
Ayunque, m. Landasan.
Ayuntamiento, ni. Pagcatigub, pagea-
tampo. - -Principalía, caditoán. -Balay ó
Ayuntar, a. Pagtigub, pagtam[)0.- Pag-
sumpay, pagilugang. Pagdogtung.
Ayustar, a. Dogtong. í'agsumpay; pag-
•sigo; p.igsima; pagsogpon.
Ayuste, m. Pagdogtong, dogtong. Sum-
pay.- - Dinogtong. - Sinumpay. - Sigo.
| Azada. /. Sadol.
\ Azadada. /. Pagdabal ó pagbalbag sin
! sadol.
| Azadón. ;//. Sadol.
Azadonada. /. vid. Azadada.
Azadonar, a. Pagsadol.
Azadonero. ¡n. An nagamit sin sadol sa
pagbuliat.
Azafata. /'. Babaye nga sacop ó suru-
J goon san hadi nga babaye, nga bulig san
hadi san pagbiste ug natitimos man niya
an mga panapton san hadi.
Azafate. ///. Tagácan; tacuyan.
Azafrán, m. Dúlao.
Azafranal, w. Cadulauan.
Azafranar, a. Pagdulao ó pagtina sin
i dulao. - Pagbutang sin dulao.
j Azagaya, f. Bangcao nga guti.
| Azar. ni. 1 Iipacdolan. - Casáquit, cacutian.
i Azarandar, a. Pagtahup. Pag-oyug-oyug.
I Azararse, r. Suhi.
¡ Azaroso, sa. adj. Masáquit, macuri.
Ázimo, adj. Púrao.
Azolar. a. Carp. Pagdaldag.
Azor. /;/. Tamsi nga madaguit.
Azor. /;/. Cota.
AzoramientO. ni. Cacapoy, pageacapoy.
Azorar, a. y r. Capoy, nganga.- - /?^. Cul-
ba. Budlay, butlao.
Azorarse, r. Pagbati sin cabugat sa ulo.
Azotacalles, com. fig. y fam. Lagátao,
lagáyao, sodoy, sodoy sodoy.
Azotado, ni. iíinam-pac.
Azotador, ra. aij. Maghahampac - s. Pa-
rahampac.
Azotaina. / fam. Hampac.
Azotamiento, m. Paghampac.
Azotar, a. Paghampac, paglatub, paglagpi.
Azotazo. /;/. Ilamjjac.
Azote. ///. An iglalatub, an iharampac. -
Mampac. laptong, latub. - fig- Ogay, ban-
Azotea. /. Pantao.
Azotina. /". fam. Hampac.
Azúcar. ami>. Asúcar.
Azucarar, a. Paghirog sin asúcar. - Pag-
butang sin asúcar.
Azuela. /. Daldag; bingeong.
Azufrar, a. Pagbutang sin asufre.
Azufre, m. Asufre.
Azul. adj. Asul; bolhog.
Azumbre./. 'J'aracsan sin alacsio, etc. nga
sugad sin gantang an solud.
Azuzar, a. Pagpaghot; os, osos, osot, sot-
sot, tagsot.
B. Icaduha nga letra san abecedario nga
quinatsila ug an siyapa san iya mga con-
sonante. An caluluasan niya be. Segunda
letra del abecedario castellano y la pri-
mera de sus consonantes. Su nombre es be.
Baba. /. Lauay. - Burá.
Babada. /. Payud.
Babador, m. Alupaypáy.
Babaza. /. Burá. - Taguc.
Babazorro. m. Culang sin catahud. - adj.
Buquidnon. Tinimaua.
Babear, n. Paglauay. - Paburá.
Babel, amb. fig. y fam. Carimoc, casa-
moc; pagearimoc, pageasamoc. Carimo-
can, casamocan.
Babeo, m. Paglauay. - Pagburá.
Babera. /. Babero, m. Alupaypáy.
Babieca, m. Buang, bungug. Dungu-dungu.
Babilla. / Payud.
Babor, m. Luyo ó an dapit sa uala san
sacayán, cún matan-ao quita tican sa olin
ngadto sa dolong.
Babosa. /. Manan ap.
Babosear, a. Paglauay.
Babaso, sa. adj. Lauay.
Babucha. /. Sapin nga guinagamit san
mga moros.
Babuino. m. Aliuas.
Baca. /. Caban nga anit. Tahub nga anit.
Bacalao, m. Isda nga sugadsugad sin ta-
roongan. - - fig. y fam. Tauo nga magasa.
Bacanal, adj. Calipayan cún lacsi nga
Bacará. /. Banua nga mahamut.
Bacera. /. fam. Casaquit sa baga.
Bacía. /. Panhunauan, hunauan.
Bacín. ;//. Orinóla, ihian, ó calibangan.
Báculo. ;//. Songcud. - fig. Ayopan, da-
rangpan.
Bache, m. Hanang, lagáy, halbo. Cahal-
Badajada./. Pagtoctoc sa linganay.
Badajo, m. Diladila, botoboto sin linganay.
Badana. /. Anit sin carnero nga inabo-
han, totob. - Zurrar á uno la badana, fr.
fig- y f am - Pagdabal, pagbalbag. - Mal-
tratarle de palabra. Pagdarahug sa iya sin
Badén, m. Sapa nga mamara. - Hubang.
Baderna. /. Mar. Pisi nga sinalapid nga
may usa cún duha bá ca bara an hilab-an.
Badomía. / Sayop.
Bagaje, m. Casangcapan sin mga casolda-
dosan.
Bagazo, m. Inonasan.
Baguio, m. Baguio.
¡Bah! interj. ¡Bá!, ¡abáa!
Bahía. / Casuguran, pondohan, lauigan.
Bailador, ra. m. y/. Parasáyao.
Bailar. ;/. Pagsáyao, pagsásyao. - Pagbiric-
biric cún dao casing. - Pagsabay ó sarabay.
Bailarín, na. adj. Masáyao, magsaráyao.
- s. Parasáyao.
Baile, m. Sáyao, sasyao.
Bailotear, u. Pagsáyao-sáyao.
Bailoteo, m. Sáyao-sáyao.
Baja.. /. Obús an bale. - Mil. Camatáy ó
culang sin tauo. Kl enemigo tuvo mil ba-
jas en el combate. Usa cayocut nga mga
auay an nageamatáy sa pagauayan. - Dar
de baja. fr. Mil. An pagpara sa usa ca
tauo sa lista tungud cay namatáy, nasa-
quit, pinmalaguio, etc.
Bajada. /. Paglusad, paglogsong. - Log-
songan.
Bajamar. /. Hubas; hunas.
Bajar, a. Paglusad, pagsongead; paglog-
song. - Iban; obús. Bajar la calentura. Iban
an hiranat. Bajar el frío. Iban an bageot.
Bajar el precio. Obús an bale. - a. Bajar la
cabeza. Pagyango; pagdoco. -Bajar mon-
tes, cuestas, pendiente, al pueblo, etc. Pag-
dolhog; pagtugbong. - Bajar jior río. Pagi-
lauod. - Bajar la marea. Pahubas, paghunas.
Bajel. ///. Sacayán.
Bajelero, m. Tagsacayán; arraes.
Bajeza. /. Buhat nga maraut. - //^. Pagca-
obus cún pngeauaray polos san tauo.
Bajo, ja. adj. Habobo. - fig. Obús, tara-
mayon. - ;//. I Ialarum. - Habobo; hamabao.
- Bajo en el mar: de arena, monbon; de
piedra, pasig. - adv. m. En vo/. baja. IIu-
ring, huringhuring.
Bajura. /. Mar. Hibabauan.
Bala. /. Ponglo.
Baladí. adj. Tala lá. Taramayon, diri vale.
Baladren, na. adj. Tabian, mayacan.
Baladronear. ". Pagtabi.
Balagar. m. Pondoc.
Bálago. ;//. Dagami, banua. - Bura nga sa-
noc sin sábon. - Menear, sacudir, ó zurrar
á uno el bálago, fr. fig. fam. Pagdabal,
pagbalbag.
Balaguero, m. Pondoc nga daco sin da-
Balance, m. Quiling-quiling, quiua-quiua.
Pagca quiling; pagpaquiuaquiua. Pagcaqui-
lingquiling.
Balancear, a. Pagquiling, pagquilingqui-
ling; pagquiua, pagquiuaquiua; pagtuang,
pagtuangtuang.
Balandra. /. Sacayán nga may cumbis ug
usa lá an toladoc ug layag.
Balandrán, m. Panapton ó bistc nga ha-
laguig ug hiluag.
Balanza. /. Timbangan. - Timbang.
Balar, a. Ouang; hirihiri. Inga.
Balaustre, m. Calimposo, calimposoan,
tinorno.
Balazo. /". Pagigo, pacaigo sin ponglo nga
guican sin pusil cún luthang bá.
Balbucear, 11. Ngoyil, ngualngual, ngual,
cliri pacacayacan sin maopay.
Balbucencia. / Pangoyit, pagngual.
Balbuciente, p. a. Mangoyit, mangual.
Balbucir, n. vid. Balbucear.
Balcón. ;;/. id. Taramboan; iatcatlacatan.
Balconaje, ni. Damo nga inga balcón.
Baldado, da. p. p. Quiínay, pingeao.
Baldadura. /. Caquimay, pagcaquimay;
capingeao. Pagcapingcao. Capiangan.
Baldamiento, ni. vid. Baldadura.
Baldaquín, ///. Baga pabeyón.
Baldar, a. Quimay; pingeao. Piang.
Balde, ni. Iglilimas; Timba. - De balde, ni.
adu. ITatag lá.
Baldear, a. Pagbalunas, Paghugas.
Baldeo, m. vid. Baldear. '
Baldío, adj. Uaray tanuni. Subo nga guba.
Baldón, ni. Pagpacaraut, pagpacaalo.
Baldosa. /. id.\ Pinagba nga tuna nga ga-
init sa pagsalúg sa bisan diin.
Balería, /. Cadam-an nga mga ponglo.
Balido, ni. Pagouang, paghirihiri san car-
Balija. /. Maleta nga anit. Maleta nga gui-
nagamit san correo sa pagdara san mga
Balijerc. ni. An tauo nga nagdara-dara
sa mga surat.
Balín, ni. Poroponglo.
Balón. ;;/. I'onglo nga daco.
Balsa. /.. Danao. - Tabao; gaquit; balsa.
Balsamina. /. Margosu.
Bálsamo. ;;/. id. Hamut, mamhut.
Balsear, a. Pagtaboc sin balsa sa mga
salugr
Balsero. w.Bantay, paraoiin sa balsa.
Baluarte, m. id., Ilihian, bantayan. - -fig.
Ayopan. Hambay.
Ballena. /. Bongansiso.
Ballenato, m. Bongansiso nga guti.
Ballesta. /. Balatic.
Bambolear, n. y r. Oyog, oyogoyog. Du-
yanduyan. Dulay, dulaydulay.
Bamboleo, m. Pagoyog, pagoyogoyog.
Pagduyanduyan. Pagdulay, pagdulaydula-
Bambolla. /. fam. Parayao.
Bambollero, ra. adj. Maparáyao.
Banana. /. - Banano, m. Saguing.
Banasta. /. Alat. Baris.
Banastero, ra. ;;/. y /. Parahimo sin alat
ó baris. - Parabaliguia sin alat ó baris.
Banca. /. Lingcoran nga cahuy nga sugad
sin guti nga larnesa. - Baloto, casco.
Banco, m. Lincoran. - Mar. De arena.
Monbon. - De piedra. Bacolud.
Banda. /. Lado. Luyo. - De la banda de
acá. Dinlii dapit. - De la banda de allá.
Didto dapit. - Mar. /ras. Arriar en banda.
Pagbuhii.
Banda. /. Panon sin mga tauo.
Bandada. /. Panon sin mga tamsi.
Bandeja. /. id. Sanggaan.
Bandera. /. id. Palay pacay nga dugnit,
Banderola. /. Bandera nga guti.
Bandido, m. Macauat.
Bando, m. Bayabay. - Echar bando, fr.
Pagbayabay.
Bando, m. Panon sin mga tauo.
Bandolero, m. Macauat.
Bandujo, m. Tongol.
Bandullo, m. fam. Tiyan, tinac.
Bandurria. /. Toroggon nga sugad sin
Banqueta. /. Lingcoran.
Banquete, m. Banco nga guti. - Panagtauo.
Banquetear, a- Pagpanagtauo. Pagtam-
bong sa mga panagtauo.
Banquillo, m. Banco nga guti. - Lingcoran
sin salaan sa hocmanan cún sa atubangan
sa hocom.
Bañadero, m. Parigosan. Lubugan, luna-
Bañar, a. Parigos, rigos. (suave la /'.).
Bañera, f Bantay sa mga parigosan.
Bañero. /;/. Tagada san parigosan. - Ban-
tay sa mga parigosan.
Bañil, m. Mont. Lunayan sin mga hayop.
Bañista, com. An maparigos.
Baño. ;;/. Pagparigos. - Tubig nga igpapa-
rigos. - Parigosan.
Baqueta./, id. Holhog, ihorolhog. - Iba-
rasal sin guimbal, etc.
Baquetazo, m. Pagdabal ó pagbalbag sin
Baraja. / id. Papel nga sogalan.
Barajar, a. Pagbaraja. - fig. í'agsacot, pag-
Barandilla. /. Hambuyan. Del comulga-
torio, lareca.
Barangay. m. Sacayan. - An mga sacop
sin usa nga guinhaopan. ¡
Barato, ta. adj. id. Gutiay an bale.
Báratro, m. Infierno.
Baratura. /. Obús ó gutiay an bale. |
Baraúnda. /'. Samoc, rimoc, ngiras, ari- !
ngasa- Cari mocan, casamocan. ¡
Barba -parte de la cara que está de-
bajo de la boca./. Sulang. -Pelo que ¡
nace en esta parte de la cara. Bongot. j
Barbas del gallo. Lacay.
Barbacana. /. Cota sugad san cañan sa- \
uang sa singbahan. . '
Barbada. / s.ulang. - Is.da. ¡
Barbado, da. adj. Bongoton.
Barbar. //. Pagtubo san bongot.
Bárbaramente. ad/>. ///. Sin mabangis; :
mabangis caopay. ¡
Barbaridad. /". Cabangis. pagcabangis; ca-
mabangis, pagcamabangis. - fig. Polong i
cún buhat bá nga maraul. !
Barbarle, f. fig. Cacuiang sin maopay nga j
pamatasan. - fig. Cabangis; capintas, cama- i
bangis; camapintas. i
Barbarizar. //. fig. Pagy.ican sin maraut. |
Bárbaro, ra. adj. Snisir ng an inga tauo J
nga sa siglo V naradaug san imperio nga i
romano ug nagcasasarang sira sa Kuropa. !
■ - fig. Mabangis, inapintas. Culangsin nía- :
opay nga batasan.
Barbechar, a. Pagarado ó pagquiua sa
Barbecho. ///. Tuna cún orna nga uaray
pá tanurn. - Pagarado ó pagquiua saoma.
- Orna nga guinarado ó quinina basi pag-
tanuman. --Firmar como en un barbecho.
An pamirma sin uaray anav panginano.
Barbería, f. Halay cún oroquian san pa-
raarot. -Cahimlang cún catungdanan san pa-
raarot. - Lugar nga guinaarotan san inga '
tauo. Pangarotan.
Barbero, ///. Paraarot.
Barbiblanco, ca. aij. Obanon an bongot, •
busag an bongot. \
Barbicacho. ///. Aiupaypay.
Barbicano, na. adj. Busag an bongot.
Barbiespeso, Sa. adj. Bongotan, himo-
ngoi. - ;
BarbihSCho. adj. Bago pa lá nga inaro- !
tan san bongot.
Barbilampiño, adj. Tala lá nga muy bo-
Barbilla. /. Sulang.
Barbinegro, gra. adj. Maiton an bongot. :
Barbiponiente, a i j. fam. An olilauo'nga !
nalutuboan na san bongot. fig. y Jan/. \
Basbas, basbason.
Barbipungente, adj. fam. An olitauo
nga, natutuboan na' san bongot".
Barbirrubio, bia. adj. Bulao an bongot-
Barbirrucio, cia. adj. Busag ug itom man
an bongot.
Barbitaheño, ña. adj. Bulau an bongot.
BarJbO. ;//. Jsda nga songohan. Pantat ó
pantac.
Barbón, ///. Bongoton.
Barboquejo. /// Cayong cong.
Barbotar, m. Ngual, ngualngual; ngoyit.
Barbudo, da. adj. Bongoton, himongot.
Barangason.
Barbulla. /. fam. Ngiras, aringasa, ca-
ngiras, can ngasa.
Barbullar. //. fam. Pangiras, pagaringasa.
Barbullón, na. adj. fam. Mangiras, maa-
r i ngasa.
Barca. /'. Sacayan.
Barcada./. An luran - An tag-sa ca pag-
Barcaje, m. llinacay
Barco. ///. Sacayan, sarac-yan ó saraquian.
BarcolongO. ///.-- Barcoluengo. ;//. Saca-
yan nga usa lá an toladoc.
Barcote. m. Sacayan nga daco.
Barda. /. Langcao.
Bardar, a. Paglagcao.
Bardoma. /. Sigliot, lagay nga inabaho.
Bardomera. / Gaud.
Barganal. ///." Alad s n cahuy.
Bárgano, m. Osoc nga cahuy.
Barloventear. //. Mar. Pagayon sa lian-
Barlovento, m. Mar. An luyo nga dida
ticang an hangiu cún tungnúd sin saca-
yan, ele.
Barniz. >// Salan. Lanay. Capulcapul.
Barnizar, a. Pagsaian. Paglanay.
Barómetro. ///. /r/.; Panigam-nan san tiem-
BarotO. ///. Ba'oto, nga danay man qu¡-
nacatigan.
Barquear. //. Pagsacaysay sa barca.
Barquero, ra. m.yf Paramando sa bar-
ca; paraolin, magoolin.
Barqueta. /'. Sacayan nga guli.
Barquete. m. Sacayan nga guti.
BarqUÍChuelO. m. Sacayan nga guti.
Barquilla. / Sarosacay.m, .sacayan nga
Barquillo. ///. Saosacayán, sacayan nga
guti. Tinapav nga manipis nga minata-
tamisan ug Imiquin.
Barra. / Cabra. De río. Sabang.
Barrabasada. /: Sayop nga daco.
Barraca. /. Payag. Malcasa.
Barranca. /. vid. Barranco.
Barrancal. ///. ífanang; cahanangan; ca-
lag yan; cahalboan. Calusaran.
Barranco. ///. Ilanang.- //V. Caourian, ca-
ulangan. Cahalboan.
Barrancoso, Sa. adj. Hanangon, lagayon,
halbo.
Barrear, a. Paralad, pagpacarig-on sin
inga osoc. - Pagtalubascug. - />/•. Arq. Pag
para san sinurat.
Barredor, ra. adj. Maninilhig. - s. Para-
sillvg.
Barredura. /'. Pagsilhig; panilhig. - Sinil-
hig. .
Barrena. / id. Ouiricot. Lacob.
Barrenar, a. Pagbarrena. pagquiíicot. -
Pagloho sin barrena.
Barrendero, ra. m. y f. Parasilhig.
Barrenero, ///. Parahimo sin inga barre-
na. -Parabaliguia sin mga barrena.
Barreno, m. Barrena, quiricot. Lobo sin
Barreña, /". Barreño ///. Sucaran nga da-
co n¿a sugad sin dulang.
Barrer, a. Pagsilhig.
Barrera. /'. Alad.- --fig. (aulangan.
Barrera, f. An quinucuhaan san calot
nga ighinio sin coron, ele.
Barretear, a. PagtaluLa^cug.
Barrido. ///. Panilhig. - An sinilhg.
Barriga. /". l'iyan, tian. Buyay.
Barrigón, na. adj. TUinan, tiyanan. lín-
Barrigudo, da. adj. T¡a:ian, tiyanan. Bu-
Barril. m. id. Bar.lcs, surudlan sin alacsio,
BarrilejO. ///. Guti nga barilcs.
Barrio, m. id. Hisac pan, oroqu'an sin
mga tauo, nga harayo ó haroharayo sin
Barrizal, m. Ca!ag-yan (calaguian); caha-
nangan, calusacan.
Barro, m. Lagay; hanang. Lusac.
Barroso, Sa. adj. Malagay. Malusac
Barrote, m. Ba'abag nga cahuy, parig-on
san bongbong; etc.
Barrueco, m. Mutia nga diri malidong.
Barruntar, a. Tahap.
Baruca. /. Larang, limbong.
Barullo, m. fam. Ngiras, aringasa; casa-
mocan, carimocan.
Basa./. Arq. Simento, hinmumutangan.
Basalto, m. Bato.
Basamento, m. Arq. Simento, hinmumu-
Basar. Pasarig; pagpasarig.
Basca. /. Caraut sa guinhaua cún nagii-
suvuca.
ÉÁ 75-
Bascosidad. /. Hugao.
Base. f. Simento, hiamumutangán. •Carigo-
nan, sasariganan.
Basílica. /" Singbahan nga daco ug nía.
talu'im.
Basilisco. ///. Mananap, cono, nga ma-
pintas, nga nacacamatay sa iba sa pag-
tanao lá. - -listar hecho un basilisco. /;-.
fig. y fam. Maisug, mapintas, másina
Basquear. //. Pagraraut an guinhaua cún
nagiisusuca.
Basquina. / Saya nga maitum.
Basta. /. Halothot.
Bastante, p. a. Sadang. - adv. c. Casa-
dangan. - Tardará bastante en volver. Ma-
iiha pá an pagbalic.
Bastantemente, adv. c. Turnan gud.
Bastar. ;/. Sadang.
Bastardo, da. adj. An diri ná sugad san
iya guinicanan. Hijo bastardo. An anac
san mga diri quinasal.
Baste. ///. Ha'othot. - pl. Baga oroolonan.
Bastear, a. Paghalothot.
Bastidor. /;/. id. - Oronatan sin cabal, etc.
Bataran, safangan.
Bastimentar, a. Paghatag san mga caso-
roc-an, paggahin.
Bastimento. ///. Gahin; balón.
Basto, ta. a/j. Mahugao. Tauo nga uaray
batanan.
Bastón. ;//. Songeud. tongeud. liadas.
Bastonazo, ///. Pagdab.il ó pagbalbag sin
i songeud.
Bastoncillo. ///. Songeud nga guti. - Ga-
lón nga haligot. Badasbadas.
J Bastonear, a. Pagdabal ó pagbalbag sin
1 songeud.
Bastonero, m. Parahimo sin mga song-
eud. - Parabaliguia sin mga songeud. --Bas-
tonero sa mga pagsayao.
Basura. /'. Sighot, hugao. - Tac sin mga
Basurero, m. Parahacot san sighot. - An
lugar nga binubutarigan san sighot.
Bata. /. Panapton ó viste nga halauig.
Batacazo, m. Hugamac.
Batahola. /. fam. Ngiras, aringasa.
Batalla. /. Auay. Gubat.
Batallador, ra. aij. Mangorubat, maqui-
auayon. - s- Paraauay, paragubat.
Batallar, n. Pagauay, paggubat, pagpan-
gubat, Pagdamag. - fig. Disputar. Pagpo-
long polong, - Esgr. Pagbulang an magea-
Batallón, m. id. Panon.
Batanear, a. fig. y fam. Pagdabal, pag-
balbag-
Batanga. /. Catig.
Batata. Tamini nga sugadsugad sin ci-
ñióte.
Batayola. /. mar. id.
Batea, f. Dulang, panay. Sacayán nga
Batehuela. f. Dulang ó panay nga guti.
Batel, vi. Bote.
BatelejO. m. Bote nga guti.
Batelero, ra. m. y f Paraolin ó niago-
olin san bote.
Batería, f. Anib; carig-onan san cadam-
an nga caluthangan.
Batero, ra. m. f. Parahimo sin panapton
nga sinisiring bata.
Baticola. j . Pangicog sin siyasin cabayo-
Batida. /. Pamanua; pamusil.
Batidera. /. Ocay, igoocay.
Batidero, vi. Orointoc ó irointoc. - Bu-
nal an.
Batidor, m. id. Explorador. Cumaracap.
- Peine. Sudlay.
Batidor, m- Ioocay, batidor.
Batidor, ra. vi. y f. Maocay, paraocay.
Batiniín. m. Agong.
Batir, a. Bagsac. Las olas cfel mar baten
la muralla. An cota binabagsacau san bo-
boongan. I'agbungcag, pagpnrio - Capa
capa. - Pagocay. - Pagsudlay nga tipaig-
bao. -- Pagdaog san auay. - Pagcacap. -
Pagtacbo sin tubig ti can sa hitaas. - r.
Pagauay, pagsari.
Batir huevos, barro, masa ó cual-
quier COSa. Casalosac, siuay siuay.
Batir ó revolver la tierra con palo,
etc. Cugay.
Batista. /. Panapton ó genero nga mani-
pis caopay.
Batojar, a. Pagdagpas.
Baturrillo, m. Sacot, salacot.
Batuta. /. Icorompas. - Llevar la batuta.
fr. fig.' y fam. Paginando sin mga tauo.
Baúl. 1 ;;/. Gabán,
Bausán, na. w. y /. Tauo tauo. - fig.
Culangculang, buang.
Bautismo, m. Pagbuniag; pagbobó. . Bu-
Bautista, m. Magburuniag.
Bautisterio, m. Buniagan.
Bautizante, p. a. Mabuniag.
Bautizar, a. Pagbuniag, - Pagbobó.
Bautizo, m. vid. Bautismo.
Baya. /. Bonga sin cahuy.
Bay adera. /. Magsaráyao.
Bayo, ya. adj. Cayumamison.
Bayón. vi. id. Biol.
Bayoneta. /. id. Togsoc nga gamit sa
Bayonetazo, m. Pagdabal ó pagbalbag
san bayoneta.
Bayuca. /. fam. Tang-uayan.
Bazar, m. Tindahan.
Bazo. /;/. Odilas. hagudilas. Magudila. -
Bazo, za. adj. Dorodulao.
Bazofia. /. Mga tura sin pageaon nga
sinalacotan. - Buhat nga maraut.
Bazucar, a. Pagquino, pagquiloquigo; pa-
glog-o.
Bazuquear, a. vid. Bazucar.
Bazuqueo, m. Pagquino, pagquiloquigo;
Beata. /. Binocot, babaye nga maampoon.
Beatería. /. Buhat nga buaon.
Beaterío, m. Balay cún oroejuian sa mga
Beatificación. /. Pagpacasantos.
Beatificar, a. Pagpacasantos. Pagasoy ó
pagmatuod sa santos nga Papa san pag-
casantos sin usa ca tauo nga inadagad ca-
opay sa Dios dinhi sa tuna, ng niyan
naghihimaya ná sa langit
Beatífico, ca. adj. Macacasantos, macaca-
bar áan.
Beatísimo, ma. adj. Bardan, palararan
caopay. - Beatísimo padre. Talahuron ca-
opay nga amay.
Beatitud. /. Cabaráan ó capalaran nga
dayon. - Catalahuran sa sanios nga Papa.
Beato, ta. adj. Bardan sa langit, palaran
sa langit. - Matinumanon, masogot sa Dios,
maampoon.
Beatón, na. adj. Tauo nga salincapao,
bu aun.
Bebedero, ra. adj. Maopay iin-mon, inu-
mon. - Intiman.
Bebedizo, za. adj. Irin-mon.
Bebedor, ra. s. Parainum.
Beber, a. Pag inum. - Para catar ó probar
Pagdiii'dim.
Bebible, adj. fam. Sadang in-mon.
Bebida. /. Inumon.
Bebido, da. adj. Huboghubog.
Beborrotear. ;/. fam. Pag-inum-inum sin
talagudti.
Beca. /. id. Isaraclay nga dugnit nga ga-
mit sa mga colegiales, etc.
Becerra. /. Nate nga babaye sin vaca
nga tala lá may usa ca tuig.
Becerro, m. Nate nga lalaqui sin vaca
nga tala Id may usa ca tuig. - Anit sin
nate nga vaca nga inabohan
Befa. /. Pagtamay, pagyobit, pagtiao, tiao.
Pagdorogas.
Befar, a. Pagtamay, pagyobit, pagtiao.
Befar, a. Baga pagtilamticam san cabayo
san iya baba.
Befo, fa. adj. Modotan, mod-ilan.
Bejín, m. Poscanon.
Bejucal, m. An tinutudcan san úay.
Bejuco, m. Uay. - Parásan. - Calapi. - Ta-
lorora. - fino. Nito. - Buan.
Beldad. "/. Catahum, caaniag; camatahúm,
pagcamatahúm, camaaniag, pagcamaaniag.
- - Matahúm caopay.
Belén, m. fig. Balaybalay, buquidbuquid
nga guinbubuhat sa pagdayao san santos
nga Pagcatauo san aton Guinoo Jesucristo.
- fig- y f am - Carimocan, casamocan, can-
Beleño, m. Tanum nga may duha ca dan-
gao an gitáas.
Belesa. /. Tanum nga may tolo ca dan-
gao an hitáas.
Belfo, fa. adj. Modotan.
Bélico, Ca. adj. Maquiauayon. An tungud
sa paquigauay.
Belicosidad. /. Camaquiauay, camaquia-
uayon.
Belicoso, sa. adj. Maquiauay, maquiaua-
yon, mangorubat.
Beligerante, adj. Nagaauay, nagpapa-
quiauay.
Belígero, ra. adj. Maquiauay, mangorubat.
Bellaco, Ca. adj. Tampalasan, maquilas,
maraut, toso.
Bellacuelo, la. adj. Tosotoso
Bellamente, adv. m. Sin maopay.
Bellaquear, n. Pagtampalas, pagtoso.
Bellaquería. /. Catosohan. Dahas.
Belleza. /. Camaopay; camatahúm, cama-
aniag. Caopay, catahum, caaniag, cabayan,
cabaysay, camabaysay; catahuman. Cao-
Bello, Ha. adj. Matahum, maaniag, ma-
baysay.
Bellota" /. Bonga san cahuy nga encina,
san roble ug iba pá.
Bellota silvestre. Olayan.
Bellote, m. Raysang nga daco.
Bendecir, a. Pagbcndisión, panarangin. -
Pagdaycg, pagdayao, pagorug, pagsan-
orug, pag-opa.
Bendición. /. id. Bendisión.
Bendito, ta. p. p. Bininditahan. - adj.
Baraan ó Santos sa langit. - Baraan, pala-
ran, bulahan.
Benedícite. m. Pagsarit an religioso sa
iya ponoan.
Beneficiar, a. Pagcalooy. - Pagquiua sin
tuna. - Pagpanggui sin abacá.
Beneficio, m, Calooy. - Capulsanan; pa-
nolos. - Ancuha. - Fot. Derechos ó limos.
- Pagdalos, pagpayatac, pagquiua sa tuna.
-Pagpanggui san abacá. - Tungud; catung-
Beneficioso, sa. adj. Himorolsan.
Benéfico, ca. adj. Macacaopay, macaca-
Benemérito, ta. adj. Tacus pagbalsan.
Beneplácito, m. Togot.
Benevolencia. /. Camaopay sin buot (sa
mga igeasitauo).
Benévolo, la. adj. Maopay sin boot, ma-
lolooyón.
Benignamente, adv. m. Sa daco nga
paghipuangud.
Benignidad. /. Camahipuanguron, cama-
lolooyon , camahino-clugon. - Calooy.
Benigno, na. adj. Malolooyon, mapuan-
guron, maalayhan.- - Malinao.
Benjamín, m. jig. An guimamamanghuri,
manghud.
Beodez. /. Cahubog, pageahubog.
Beodo, da. adj. Hubog.
Berbiquí, m. id. Hirihud sa pagloho sin
cahuy, etc.
Berenjena. /. Tarong.
Berenjenal, m- Tanaman sin mga tarong.
Bergante, m. Tampalasan, uaray alo.
Bergantín. Sacayan nga duduha an tola-
Berlina. /. id- Carruaje.
Berlinga. /. Catayan. Cotay.
Bermejear. ". Bulao, bulágao.
Bermejo, ja. adj. Bulao, bulágao.
Bermejuelo, la. adj. Borobulao.
Bermejura. /. Cabulao, pagcabulao.
Bermellón, m. Pula nga color.
Berraco. m. Butacal.
Berrear, n. Pag-inga.
Berrenchín, m. Baho sa lauas san bug-
soc in maisug. - fig. y fam. Casina, caisug.
Berrera. /. Baniía nga may duduha ca
dan gao an hitaas.
Berrido, m. Pag-inga, inga.
Berrín, m. Pos-canon, madali masina.
Berrinche, m. fam. Casina, caisug, pag-
casina, pageaisug.
Berro, m. Banua nga utanon.
Berrocal, m. Caigangan, cabagtoan, pang-
Berrueco, m. Pangpang, igang. - Mutia
nga diri malidong. - Bolug.
Berza. ^ . Coles, utanon.
Besalamano, m. Surat nga guti nga ua-
ray firma, cundi may calactura nga sugad
sini B. L. M., ug an cahologan - pagharoc
san camut.
Besamanos, m. Pagharoc san camut san
hadi- Paghatag sin catalahuran.
Besar, a. Pasliaroc
Beso. ;//. Haroc, pagharoo
Bestezuela. / Mananap nga guti, mana
Bestia. / Mananap. llayop.
Bestiaje, vi. Cahayopan.
Bestial, adj. Minananap.
Bestialidad. / Pagcamananap. - Sala nga
maraut, cay pacasaía sin mananap.
Besucar, a. /am. Pagharoc sin agsub,
paghinaroc.
Besugo, m. Isda. Dapac.
Besuquear, a. fam. vid. Besucar.
Besuqueo, m. vid- Besucar.
Betel, m. Buyo. Mamón, tilad. - Ticom.
Guiboyoi. Caningagon. Cagang. Cagascas.
Saguiauan. Culang sa baybayon. Cagop-
cop. LabiJad.
Bético, ca. adj. Taga Andalucía.
Betún, m. Salong. - Buli. - Salan.
Bezo. m. Modotan, mod-ilan.
Bezoar. m. Bato sin bactin.
Bezote, m. Bitaybitay nga nagamit sadto
sa mga indio sa im-im sa obús.
Bezudo, da. adj. Modotan. - Pihing. -
Mod-ilan.
Biblia./. An Santos nga Surat.
Bíblico, Ca. adj. An tungud ('> cañan San-
tos nga surat.
Biblioteca. /. Piotan sin mga libro.
Bibliotecario. ;//. Paramangno san biblio-
Bicerra. / Canding nga ihahas.
Bicolor, adj. Duduha an color.
Bicorne, adj. Duduha an sungay.
Bicuento. ///. Usa ca ribo sin mga ribo.
Bicho, ni. Mananap, mananapay. Mal bi-
cho, /ras. /an/. Tauo nga maraut ug nia-
topotopo.
Bien. //•/. Caopayan. Bien Sumo, solamente
lo es Dios. An caopayan nga uaray tub-
tub, an Dios la. - El bien del pueblo. An
caopayan san bungto. - adv. m. Maopay.
Sin maopay. Caopay. Juan cumple siem-
pre bien. Maopay guibapon an pagtuman
ni Juan. Bien hemos comido hoy. Nan-
gaon cami niyau sin maopay. Bien tarde.
Colop caopay. Bien desdichadamente. Ma-
raut caopay. Bien rico. Bahandianon ca-
opay. - p¿. Manggad, bahandi. - Bien que.
m. conjwit. Bisan. - Hacer bien. Pagtabang;
paglimos. - Si bien. ;//. conjioit. Bisan, bi-
san pá.
Bienal, adj. Duha ca tuig an dugay ó
camaina; cañan duha ca tuig.
Bien' andante, adj. Palaran, bulahan.
Bienandanza. /. Palad, capalaran.
Bienaventurado, da. adj. Baraan; bula
han, palaran, - ¡ron- Tangcud.
Bienaventuranza. /. Cabaráan, pageaba-
ráan sa langit. - Capalaran, cabulahánan;
pagcapalaran, pagcabuláhan.
Bienaventurar, a. Papaghimaya.
Bienestar, m. Pagcabutang nga , maopay
ó maopay nga pagcabutang.
Bienfortunado, da. adj. Palaran.
Bienhablado, da. adj. Maopay mayacan,
matotonon mayacan.
Bienhadado, adj. Palaran.
Bienhechor, ra. adj. y s. Mananabang.
Bienio, m. Tiempo nga cañan duha ca tuig.
Bienmandado, da. adj. Masogot.
Bienquerencia. /. Maopay nga cabuot,
caauil.
Bienquerer, m. Maopay nga cabuot, ca-
Bienquerer, a. Pagauil, paghigugma.
Bienquistar, a. Pagaramaram ó pagpao-
pay sin buot.
Bienquisto, ta. p. p. Tinatahud. - adj.
Matahuron, bantugan (cay buotan).
Bienvenida. / Pagabut ó pagdatong sin
uaray ano man nga novedad. - Paghatag
sin maopay nga pagabut.
Bienvivir, n. Pagpacabuhi sin maopay. -
Pagbatasan sin maopay.
Bifloral ó bifloro, adj. Iwt. An cahui
nga nagbubucad sin duha ca bucad.
Biforme. adj. poet. An may duha ca ba-
Bifurcación. /. Pagsimang ci'm daodalan.
Pagsanga ci'in dao cahuy.
Bifurcarse, r. Simang. Sanga
Bigamia /. Pagcasal sin balo, icaduha nga
pagcasal sa bisan sin-o nga tauo. - Cahim-
tang sin lalaqui nga quinasal sin duha
nga babaye; cún an babaye nga quinasal
sin duha nga lalaqui; cundi ini diri nato-
got sa Dios ug sa Santa Iglesia.
Bigamo, ma. adj. Quinasal sin macadu-
ha. - An quinasal sin balo. - An nagpapa-
casal san buhi pá an i ya ona nga asaua.
Bigardear, n. /am. Pagsodoy; pagsodoy
sodoy, paglagátao, paglagayao.
Bigardo, da. adj. fig. Sodoy, sodoy so-
doy, lagátao, lagáyao, 1 alagan.
Bigornia, m. Bongot.
Bigotudo, da. adj. Bongoton; bongoton,
himongot.
Bilingüe, adj. An maraam sin duha nga
pamolong. - Sinurat sa duha nga pamolong.
Bilioso, sa. adj. Lacoon.
Bilis. /. Laco.
Bilítero, ra. adj. Duduha an letra.
Bil trotear. n. fam. Pagsodoy sodoy.
Biltrotera. adj- Sodoy sodoy, lacauan.
Billar, m. id. Paintoc, juego nga catsilan-on.
Billete, ni. id- Papel nga may número sa
lotería ó rifa.
Billón, m. Usa ca ribo nga caribohan, usa
caribo sin mga ribo, nga an caisipan duha
ca ribo.
BimatlO, na. adj . Nga may duha nga ca-
Bimestral, adj. Duha ca bulan an dugay.
Bimestre, adj . Duha ca bulan an dugay.
- m. Tiempo nga cun an duha ca bulan. -
Sohol nga ihinahatag cún matapus an duha
ca bulan, sa tagduha ca bulan.
Bina. / Icaduha nga pagarado sa tuna.
Binador, ni. An magarado sin icaduha.
Binar, a. Pagarado sin icaduha sa tuna.
Binazón. /. vid. Bina.
Binza. /". Motospotos sin bunay, etc.
Biografía, f. Casayoran sin quinabuhi sin
Biógrafo, fa. m. y / Parasurat hionong
sin quinabuhi sin tauo.
Biombo, m. Salipuran; sinasalipdan.
Bipartido, da. adj. Binuca; guinduha ca
banhin, guintunga.
Bípede, adj. - Bípedo, da. adj. Duduha an
siqui ó teel.
BirilCÚ. m. Bagcos, tacgong.
Birlar, a. fig. y fam. Pagpatay ó pagdabal
sin tigda sa igcasitauo, etc. fig. y. fam.
Pagticas, pacadara tungud sin limbong.
Birlocho. ;//• Carruaje.
Birrete, m. Socong nga pula nga cañan
santos nga Papa ihinahatag sa mga carde-
nal san pagtogot sa ira san ira catungdanan.
Birretina, f. Socong socong.- - Socong ó
tag-olo.
Bisabuelo, la. ni. y f. Icaduha nga apoy,
an amay cún iroy bá san soho ta nga ca-
Bisagra. / id.
Bisayo, ya. adj. Bisaya, taga cabisay-an.
An tungud sa mga cabisayan. - /;/. Binisaya
nga pamolong.
Bisbisar, a- fam. Ngoyit.
Bisección. /. Pagtunga.
Bisexual, vid. Hcrmafrodita.
Bisiesto, adj . An tuig nga may caruhaan
cag siam ca adlao an bulan sa Febrero.
Bisílabo, ba. adj. Duduha an sílaba.
Bisnieto, ta. m. y f. Anac sin apo.
Bisojo, ja. adj. Libat, balabag an mata.
Bisoño, fla. adj. Basbason.
Bisutería. /. Tendahan san mga muda.
Bitácora. /. Mar. An binubutangan san
agujón dida san sacayán.
Bizarrear. n. Pagpacalalaqui; padayao.
Bizarría. /* Camadayan. Camaisug, pagca-
lalaqui.
Bizarro, rra. adj. Maisug. Madayan.
Bizco, ca. adj. Libat, balabag an mata.
Bizma. /. Haclop.
Bizmar, a. Paghaclop.
Biznieto, ta. m- y f Icaduha nga apo, ó
anac sin apo.
Blanco, ca. adj. Basag. - s. Cabusag. - s.
Pangirigo-an. - adj. Gallo ó gallina blanco.
j Oguis.
! Blancor, m. - Blancura./. Cabusag, pagca-
| busag; camabusag, pagcamabusag.
| Blandamente, adv. ni. Sin mahinay, ma-
! hinay caopay.
Blandear. //. y r. Toros. - a. Pagaramaram
basi malain sin boot cún tuyo bá. - Blan
dear con uno. fr. Pagsangcayí pagalagad,
pagoyon sa i ya.
Blandear, a. Pagualauala. - r. Quiuaquiua.
Blandir, a. Pagualauala.
Blando, da. adj. Mahomoc, malomo.
Blando, coma la fruta ya madura.
Blandujo, ja. adj. fam. Horohomoc.
Blandura. /. Cahomoc, pagcahomoc, ca-
lomo, pagcalomo; camahomoc, pagcamaho-
moc, camalomo, pagcalomo. Cahomocan.
Blanqueación. /. Pagpabusag; pagbubu
Blanqueado, da. adj. Mamumusag.
Blanqueadura. / Pagpabusag; pagbubu-
Blanqueamiento, ni. vid. Blanqueo.
Blanquear, a. Pagbusag; pagpabusag. - n.
Busag, (nabubusag). - Him-sag, himusag.
Blanquecedor. m. An nagpapaingat san
bulauan, salapi, ctc-
Blanquecer, a. Pagpaingat san bulauan,
salapi, etc. - Pagbusag; pagpabusag.
Blanquecimiento, m. vid. Blanqueación.
Blanquecino, na. adj. Himusag, busag-
busag.. Duason.
Blanqueo, m. Pagpabusag; pagbubusag,
pagbusag.
Blanquinoso, sa. adj. Himusag, busag-
busag. Duason.
Blanquizal. /;/. Calot.
Blanquizco, ca. adj. Himusag, busagbu
sag. Duason.
Blasfemador, ra. s. Parabuyayao.
Blasfemar, n. Pagbuyáyao. Malimali, ta-
raboc.
Blasfemia. /. Buyáyao. Pamuyáyao.
Blasfemo,ma. adj. Mabuyáyao. - s. Para-
buyáyao.
Blasón, m. Kansag.
Blasonador, ra. adj. Magpaparáyao.
Blasonar, n. fig. Pagparáyao.
Blefaritis. / Med. Hubag san alobaob sa
mata. '
Blonda. /. Kncaje nga seda.
Blondo, a. adj. Tauo nga may bohoc
nga bulao.
Bloquear, a. Paggubat ó paglibot san mga
carigonan ó mga inooquian san mga caa-
uay, cundi haroharayo pá nga diri abutan
in pag luthangon sirasan
mao nga mga caauay.
Bloqueo, m. vid. Bloquear.
Boa. / Saua.
Boato, m. Padayao.
Bobada. /. Dorogas.
Bobalías, com. fam. Buog, culangculang.
Bobalicón, adj. fam. Buog, culangculang.
Bobarrón, na. adj. fam. Buog, culangcu-
Bobatel, m. fam. Buog, culangculang.
Bobático, ca. adj. fam. Dorogas nga pag-
polong cún pagbuhat bá.
Bobear, n. Pagdorogas. - fig. Pagcauang
lá sin pagbuhat. Dongo.
Bobería. / Dorogas. Cauang nga pagbu
hat. Cadongo.
Bóbilis, bóbilis. (De) mod. adv. An qui
nucuha sin uaray ano man nga trabajo.
Bobo, ba. Buog, culangculang, bongug,
buag, dongo.
Boca. / Baba, hiua. - Boca torcida. Hiui.
- Pequeña. Quipot. - Boca de cañón, tinaja
etc. Ganggang. - Boca de río. Sabang. -
Boca de cangrejo. Cagat. - Boca de fuego.
Pusil, luthang. - Boca del estómago. Si
roesoroc. - Oscuro como boca de lobo. Ma-
sirom caopay. - Boca abajo, m. adv. Colop
yáob. - Boca arriba. ;". adv. Huy-ang.
Bocacalle. /. Guincacasuangan sin dalan
Bocadear, a. Pagpinitpinit.
Bocado, vi. Tol-on. - Tomar un bocado,
Pagcaon sin guti.- - Bocado - mordedura
Quinagat, tinocob. - Bocado, - pedazo. Pi
nit. - Hongit.
Bocamanga, f Hapin sin puños.
Bocanada. /. Usa ca tol-on sin irin-mon.
- -Usa lá ca pagsuca ó pagsugpa. Bocanada
de viento. Tarapoc. - De agua. Gugum.
Bocera. /. Moh moh.
Boceto, m. Lagda cún dao sa pagpintar.
Bocezar, n. Quiuaquiua san bábá.
Bocina. /. Toronggon. - Bodyong.
Bocinar, n. Pagbodyong.
Bocinero, m. Parabodyong.
Bocón, na. adj. fam. Daco an bábá. - fig.
y fam. Mayacan sin oraora.
Bocoy, m. Daco nga bariles.
Bocudo, da. adj. Daco an bábá, daco an
Bocha. / Bula nga cahuy. - pl. Uyasan.
Bochar, a. Paguyas sin bula nga cahuy.
Bochorno, m. Alindanga. - fig- Capaso
sa ulo. - Capaso ó capula san bayhon tu-
ngud sin caauod.
Bochornoso, sa. adj. Maalindanga. - Ma-
cacalipong. Macacaauod.
Boda. / Pagcasal. Panagtauo sin quinasal.
Bode. m. Canding nga lalaqui.
Bodega, f. An binubutangan san alacsio.
- Sirong, ingud.
Bodegón, m. Sirong nga daco. - Tenda-
han sin mga cacaanon. - Tianggui, tiang-
Bodegonear, n. Pagsodoysodoy.
Bodeguero, ra. m. y /. Tagada san bo-
degón. Maraut nga cocinero,
Bodeguero, ra. m. y /. Bantay san
Bodigo, m. Tinapay nga guti.
Bodoque, m. art. y ofi Bula nga puthao.
- mct. y fam. Ora ora in ca lorong lorong.
Hacer bodoques, fr. Guinlubong na.
Bofe, m Bagá.
Bofena. /. Bagá.
Bofetada./. Tampalo. - Dar bofetada. Pag-
tampalo.
Bofetón, m. Tampalo.
Boga. /. Isda.
Boga / Pagbugsay. Paggayon. Paggaod.
Boga arrancada. Mar. Rangpas.
Bogada. / An lacat san sacayán sa usa
la ca pagrangpas, paggayong, etc.
Bogador, ra. m. y / Parabugsay, mag-/
burugsay; paragayong; paragaod.
Bogar, n. Mai'- Pagbugsay; paggayong;
paggaod. - Pagrangpas. Pagbungcaris.
Bogavante, m. Avantero.
Boina. / Baga socong, tagulo.
Bojar. a. Paguatang, pagsocol. - n. Uatang,
socol. - Lieos.
Bojear, a. Mar. Pagsocol. - n. Socol. -
Bojeo m. Mar. Socol. - Lieos.
Bojiganga, f. Mga comediante sadto anay
sa mga bongto nga guti. - Viste nga ma-
catataua.
Bojo. m. Mar. Socol. - Lieos.
Bola. /. Maripoyoc. - - fig. y fam. Mentira.
Bolazo. m. Pagbotac sin maripoyoc.
Bolear. ". Batac.
Boleo, m. Pagbatac, batac - Dabal.
Bolero, ra. adj. Tinmois, pinmalaguio,
tois. - Buaon.
Bolero, ra. m. y / Parasáyao, magsaráyao.
Boleta. / Surat nga gutiay, carig-onan. -
Guti nga papel nga polos sin tabaco, ci-
Boletar. a. Pagtabastabas sin papel nga
potos sin cigarrillohon.
Boletín, m. Guti nga papael. Carig-onan.
- Periódico.
Boliche, m. Guti nga maripoyoc. - Uya
san. - Horno sa pagtunao sin timga.
Boliche, m. Raya.
Bólido, vi. Meteor. Tisoc.
Bolina, f, Pisi nga may higot nga timga,
- etc. sa catapusan sa pagsocol san ca-
hilarum san dagat. - Navegar de bolina.
Pagayon sa hangin, ayon an hangin.
Bolineador, ra. adj. Mar. Sinisiring an
sacayán nga matulin cun ayon an hangin.
Bolinero, ra. adj. Mar. vid. Bolineador.
Bolo. m. Cahuy nga malison ug halipot
nga yapad an baga pono. - Uyasan, uyá-
Bolsa. / Hupao. - Sapot. Caray. Testícu-
Bolsear, n. Conot (in naconot an biste.)
Bolsillo, m. Hupao.
Bolso, m. Hupao.
Bollar, a. Pagmarca san mga género ó
panapton basi sabuton cún diin guican nga
Bollar, a. Pagtomboc.
Bollero, ra. /;/. y /. Parahimo sin mga
bollo nga tinapay. - Parabaliguia sin mga
bollo nga tinapay.
Bollo, m. Tinapay nga guti nga sinasac-
tan siri bunay, matam-is, etc. - Tomboc -
jig. Hubag sa ulo tungud sin hipacdol, etc.
Bomba. / id., pabotohun.
Bombardear, a. Pagluthang ó pagbuhi
san mga luthang.
Bombardeo, nu Pagluthang.
Bombazo, m. An pagboto san bomba.
Bombear, a. Pagbuhi sa mga bomba.
Bombero, m. An paramanejo san bomba
sa paglimas, sa pagparong sin mga casonog,
Bombo, ba. adj. Lipong. - m. Guimbal
Bombón, ni. Lahug, salud.
Banachón, na. adj.fam. Maopay sin boot;
tangcud.
Bonancible, adj. Linao, malinao; hurao,
mahurao. - Ludang.
Bonanza, f. Calinao, pagcalinao; camali
nao, pagcamalinao. - Ir en bonanza. Mao-
pay nga pagsacay, ayon an hangin.
Bonazo, za. adj. Maopay nga tauo, ma-
mingao, murayao.
Bondad. / Caopay, pagcaopay; camaopay,
pagcamaopay. Caopayan.
Bondadoso, sa. adj. Maopay nga tauo,
malolooyon.
Bondoso, sa. adj. vid. Bondadoso.
Bonetada. /. fam. Pagtocas san socong
cún calo bá.
Bonetazo. m. Pagdabal sin socong.
Bonete, m. Socong, tagulo; i ni nga socong
may upat nga cataisan sa ibabao dapit.
Bonificar, a. Pagpacaopay. - Pagsurat sa
libro nga caisipan sin ano lá nga tungud
sin usa ca tauo.
Bonísimo, ma. adj. Maopay caopay, gui-
mamaopaye.
Bonito, m. Isda.
Bonito, ta. adj. Maopay, matahúm.
Bono. m. Com. Carig-onan.
Boñiga, f. Tae sin hayop ó mananap.
Boqueada. / Pagtinga. Dar la última bo-
queada. Nagtitinga ná, haragumatay, ná-
naghihimatay ná.
Boquear, n. Pagnganga, pagtingab. - Pag-
tinga, paghingotas. - a. Pagpolong, pag-
Boquera. / Araguian san XxMx^. - Veter.
Casamdan sa baba san mga hayop.
Boquerón, m. Bangag ó loho nga daco sa
mga cota.
Boquete, m. Araguian nga haligot.
Boquiabierto, ta. adj. Nanganga. - Nag-
papausa.
Boquiancho, Cha. adj. Haluag an bábá.
Boquiangosto, ta. adj. Haligot an bábá,
pogot.
Boquiblando, da. adj. Mahomoc an bábá.
Boquiduro, ra. adj. Matig-a an bábá.
Boquifresco, ca. adj. Mahomog an bábá.
Boquifruncido, da. adj. Haligot an bábá.
Boqu i hendido, da. adj. Lupog an bábá.
Boquihundido, da. adj. Daco an baba.
Boquilla. / Ganggang san sarual. - Ara-
guian sin tubig.
Boquinegro, gra. adj. Itom an bábá.
Boquirrasgado, da. adj. Haluag an baba.
Boquirroto, ta. adj Masayon mayacan,
himolong, tabian.
Boquirrubio, bia. adj. jig. Mayacan bi-
san lá ano nga iya hinbabaroan.
Boquiseco, ca. adj. Mamara an bábá.
Boquisumido, da. adj. Daco an bábá.
Boquitorcido, da. adj. Hiui an bábá.
Boquituerto, ta. adj. Hiui an bábá.
Borbollar, n. Alimbucad; atimbucad.
Borbollón, m. Pagalimbucad, pagatimbu-
cad, iquinaatimbucad an bura.
Borbollonear, n. vid. Borbollar. '
Borborigmo, m. Agoró, agoroc.
Borbotar, n. Alimbucad, caladcad.
Borbotón, m. vid. Borbollón.
Borceguí. m. Sapin nga lahus sa boco-
Borda. / An dapit sa ibabao sa caguili-
ran sin sacayán.
Bordada, f. Mar. An lacat san sacayán
san pagbiric ó pagbira. - Dar bordadas.
fr. Mar. Pagbiric, pagbira.
Bordado, m. Pagborda. Binorda.
Bordador, ra. m. y f. Paraborda.
Bordadura. / Pagborda. Binorda.
Bordar, a. Pagborda, pagpahot paliot san
dagum sa cabal, etc.
Borde, m. Liguid. - Ngabil sin tadiao,
Bordear. n. Mar. Pagbiric, pagbira.
Bordo. ' iu. Quilid san sacayán nga dapit
sa goa. - An lacat san sacayán san pag-
biric, pagbiric, pagbira. - A bordo, m. adv.
Didto gud sa sacayán. - Al bordo, m. adu.
Sa luyo sa sacayán. Dar bordos, fr. Mar.
Pagbiric, pagbira. -De alto bordo, expr.
Sacayán nga claco. --Rendir el bordo en,
ó sobre alguna parte. Pagdatong, paga-
Bóreas, w. Amihan nga hangin.
Borla. / Culili. - Parongpong.
Bornear, u. Tuang, taquilid. - r. Colob
cún dao cahuy. - Paglabra guilibut san
mga harigue ó pinacaharigue.
Borneo, m. Pagbiric. - Pagquiua quiua sa
mga pagsayao.
Borní, ni. Tamsi nga rnadagmit.
Borona. / Daua. - Mais.
Borra. /. Nate nga babaye sin carnero
nga usa pá lá ca tuig. - Barahibo sin can-
ding. - Larug sin lana, etc.
Borrachear, n. Paghubog sin agsub.
Borrachera. / Cahubog, pageahubog.
Quinahub-gan.
Borrachería. /. vid. Borrachera.
Borrachez. / vid. Borrachera.
Borracho, Cha. adj. llubog. Mub-ganon.
- j. Parahubog.
Borrachuelo, la. adj. Hubog. - s. Para-
hubog. .
Borrador, m. Surat nga hohoaron pá. -
Panumduman.
Borradura. / Pagpara. Capara, pagea-
Borrajear, a. Pagsurat sin uaray pangi-
Borrajo, m. Puroctan.
Borrar, a. Pagpara, pagpanas.
Borrasca. / Onos; uranos. - fig. Baguio.
Borrascoso, sa. adj. Madlos an hangin.
Borregada, f. Mga canatihan nga carnero.
Borrego, m. Nate nga lalaqui sin carnero
nga usa cún duha bá ca tuig.
Borrega, f. Nate nga babaye sin carnero
nga may usa cún duha bá ca tuig.
Borreguero, ra. adj. An pinangangao-
! nan ó pinananabsaban, san mga canatihan
! nga carnero. - s. Bantay ó paramangno
¡ san mga canatihan nga carnero.
j Borrica. /. Hayop nga babaye nga bor-
í rica.
í Borricada. / Caborricohan. - y^f. Caton-
i tonhan.
j Borrico, m. Hayop nga lalaqui nga bo-
¡ rico.
i Borrico ó borriquete, m. Carp. Saray
I an sin cahuy.
i Borro, m. Nate nga lalaqui sin carnero
i nga diri pa ayáo sin duha ca tuig cundi
í labis ná sin usa.
i Borrón, m. Nalamid-an. - Surat nga hu-
| h uaron pá. - Ngaran nga danay isinasabi
sa mga autor nga obús sa ira mga sinu-
rat. - Carat-an. - Caditcadit, cudit. cudit.
! Borronear. ;/. Pagcaditcadit, pagbarobad-
| lis, pageuditeudit.
1 Borroso, sa. adj. Larugon. - Panas. - Pi-
1 nara, ñapara.
1 Borujo. m. Baga sapal san aceitunas.
¡' Boscaje, m. Cacaliuyan, cabanuaan.
i Bosforo. ///. Guincasuangan.
i Bosque, m. Guba, cagugub-an. Cacahuyan,
i cabanuaan.
\ Bosquejar, a. Paglagda (cún sa pagpintar.)
¡ - fig- Pagasoy nga diri pá hingpit.
Bosquejo, m. Lagda. - Bisan ano nga
buhat nga diri pá human. - Caasuyan nga
diri pahingpit.
Bosquete, m. Buquid buquid.
Bostezador, ra. adj. Muhuyam. Labga-
Bostezar, ó toser con frecuencia.
Coy-coy, coseos. Ilubac, hicab.
Bostezar. ;/. Paghuyam. Labgab.
Bostezo, m. Huyam, labgab.
Bota. /. Surudlan nga anit sin alacsio.
Bota. /. Sapin nga anit.
Botador, m. Tócon.
Botafuego. Isusurit, idarageot.
Botalón, m. Mar. id.
Botamen, m. Caprascohan, inga sudlanan
Botamen, m. Mar. Mga surudlanan sin
tubig, alacsio, etc-
Botana. / Sorot. fig. y fam. Tangpus
sin casam-dan. - Olat sin casam dan.
Botánica. /'. Pagaradman sa pagquilala san
inga banua.
Botar, a. Ontol. - Mar. Pagcaling. - Pag-
locso, paglorolocso. - Hatac, y abo. - Pag-
palutao sin sacayán.
Botaratada. /. fam. Catontohan.
Botarate, m. fam. Culang culang.
Botavante, m. Sugad sugad sin budiac.
Botavara. /. Mar. id.
Bote. ;;/. Pagbunal, pagibobono sin bang-
cao. - Paglocso, paglorolocso san caballo.
Pagontol.
BQte. ;;/. Surudlan sin mga tambal, hamot
etc., prasco. - Estar de bote en bote. fr.
fig. y fam. Soot caopay; pono caopay.
Bote. m. Sacayán nga guti.
Botella. / id. Boteya, surudlan sin alac-
sio, lana, etc.
Boteqilín. m. Mar. Sarosacayan, botebotc,
bote nga guti.
Botería. / Mar. Cabarilisan, mga surud-
lanan sin tubig, etc.
Botero, m. Parahimo sin mga surudlanan
sin cañan .alacsio, etc. - Parabaliguia san
mao nga mga surudlan. - Paragayong sa
Botica. /. Balay nga binubutangan san
mga tambal nga icabobolong sa mga ca-
saquít, ug iguinbabaliguia an mao nga
mga tambal.
Boticario. ;//. Paratima ug parabaliguia
san mga bolong.
Botija.'/. Biso, toytoy, tinghoy.
Botijero, m. Parahimo sin mga biso, etc.
- Parabaliguia sin mga biso, etc.
Botijo, m. vid. Botija.
Botijuela. / Biso ó taytoy ó tinghoy nga
Botín, m. Sapin nga anit. - Tahub sa bi
tiis tubtub sa tohud ngada sa teel.
Botín, m. An cuba sa mga soldados nga
nagdaog sa mga pagauayan.
Botiquín, m. Cajoncajon nga guti nga
may solod nga inga bolong.
Boto, ta. adj. Mangarol.
Botón, m. Sarinsing. - Bucad nga diri pá
buclad. - Pingquit, botones.
Botón de fuego. Labong.
Botonadura. / Soso an mga botón ó mga
Botonero, ra. m. y /. Parahimo sin mga
botones. - Parabaliguia sin mga botones.
Bóveda. / Langitlangit, alcoba sa singba-
han, etc. Bóveda celeste. An langit.
Boya. / Patao.
Boyada. / Cabacahan.
Boyar, n. Mar. Lutao.
Boyera. /. Pasluran sin mga todo nga
Boyeriza, vid. Boyera.
Boyero, m. Bantay, paramangno sin ca-
bacahan.
Bozal, m. Bangot.
Bozo. m. Borobongot sin tauo nga bata
pá. - Bangot.
Braceada. /. Paghayon, paghayonhayon.
Braceaje, m. Pagtomboc sin salapi, bula-
uan, etc.
Bracear. ?i. Hayon, hayonhayon.
Bracear. ;/. Mar. Pagbotong san pisi basi
mabiric an mga verga san sacayán.
Bracear como el caballo cuando
I nada. Ti m par as.
; Bracero, m. Maalayon, an napasohol.
■ Bragas. /. />/. Sarual nga haluag. - Sarual
! nga haligot ug halipot tubtub la sa tohud.
¡ Bragadura. /. Guincasuangan san mag
| casipaa.
; Braguero, m. Baggé.
I Bragueta. /. Iton guincaabrihan san sa
| rual.
! Bramadera. Bodiong ó patoronggon nga
! guinagamit san mga bantay sa pagpadaop
! san mga cahayopan. - Cularat.
| Bramante, m. Lubid. Tabid.
¡' Bramar, n. Paguoang, inga. - El viento.
j Dagohong. - La mar. Dago-oc.
| Bramido, m. Ouang, ¡nga. - Dagohong.
' - Dago-oc Mirihiri. - Paghoni.
i Brancada. /. Bitana.
¡ Brandal, m. Mar. Sarac-an sa mga saca-
Brasa. /. Baga.
Brasero, m. Bagahan.
Brasil. Palo Brasil m. Sibúcao.
Bravata. /. Tiao, tiaotiao, horot.
Bravear. ;/. Paghorot, pagtiatiao.
Bravera. /. Hungauan ó araguian san paso
ó aso sa mga horno.
Braveza. /. vid. Bravura.
Bravio, a. adj. Ihalas, ilahas. - Mapintas,
Bravo, va. adj. Maisug, casingeasingan. .
- Mapintas, malabha. - Mar brava. Mada-
gat caopay, mabalod caopay.
Bravonel, m. Maparayao.
Bravura. Caisug, pageaisug, capintas, pag-
capintas, camaisug, pageamaisug, cama-
pintas, pageamapintas.
Braza. / Dupa.
Brazada. /. Usa, duha, etc., ca pagbotong
sin timba ug iba pá nga silgad. - vid. t Bra-
Brazado, m. Hacbot. - Un brazado de
hierba. Usa ca hacbot sin banua.
Brazaje, m. Pagtomboc sin salapi, bula-
uan, etc. - Mar. An cahilarurn san tubig,
ó cun pira ba ca dupa an caliharum.
Brazalete, m. Sab-ong sa panglayan. Ba-
c)ao, casicas.
Brazo, m. Butcon. - Patas delanteras de
los* cuadrúpedos. Imon-a. - Rama de árbol.
Sariga. - De Dios. Cagahuman sa Dios -
De mar. Casuguran. - De río. Panga sin
salug. - De silla. Borobutcon. - Real. Ga-
húm nga hadianon. - Secular, ó seglar.
Gahútn san inga ponoan.
Brea. /. Salong. Guisalogi. - Del árbol
pili. Pili.
Brebaje, m. Irin-mon nga alacsio, etc.,
nga rnacuri sa bábá. - Irin-mon nga alacsio,
etc., sa mga saracay.
Brecha. / Loho cún linolohoan an cota,
Brega. /. Pagsari.- - fig. Dorogas. - An-
dar á la brega. - fr. Icag san pagbuhat.
Bregar, u. Pagsari. - Ticos, ongud nga
Breña. Pangpang, cababtoan nga pono
sin casi^hotan, igang.
Breñal. ///. - Breñar, m. Capangpagan,
cababtoan nga pono sin casighotan, ca-
igangan.
Breñoso, sa. adj. Batohun.
Bresca. /. Odian sin potiocan.
Brete. ;;/. Colma, grillos nga puthao nga
ibinubutang sa mga teel san mga preso.
- jig. Cacurian.
Brete, m. Mamón, tilad.
Breva. / Siyapa nga bonga san cahuy
nga higuera.
Breve, adj. Halipot, harani. - Madali, ma-
dagmit. - m. Surat nga halipot nga guican
sa Santos nga Papa, nga casayoran san
mga itinotogot niya ó mga iguinsusugo.
- En breve, m, adv. Ayao pag-iha, dag-
mit caopay.
Brevedad. /. Cadagmit, cadali, cadagmi-
tan, cumut (en Leyte.)
Brevemente, adv. m. Sin dagmit, sin da-
li,- dagmit caopay, dali caopay.
Breviario, m. Libro nga pangadieon sa
Briaga* /. Pisi nga madacmol.
Briba. /. Camaoyoc, cahubia. - Andar, ó
echarse á la briba. An naoyoc lá, cay
nagpapacapobres cún nagpapacamasaquit,
in di man.
Bribón, na. adj. An naoyoc, hubia. - Ma-
raut, tarnpalasan.
Bribonada. /. Buhat nga maraut, pag-
Bribonear, n. Oyoc - Pagbuhat sin ma-
raut, paglimbong.
Bribonería. / Camaoyoc, pagraut sin
BribonzuelO, la. adj. vid. Bribón.
Bricho. m. Dahon dahon nga haligot ug
manipis sin salapi cún bulauan bá nga
guinagamit sa mga pagborda.
Brida. /. Ihirigot. An preño ug an pisi
cún anit bá nga ihirigot nga ibubutang sa
bábá ug san ulo san caballo, etc.
Brigada, f. Panon sin mga soldados, da-
mo nga mga soldados.
Brillador, ra. adj. Maingatingat, masiga.
Brillante. /. a. Maingaitngat, masiga. -
adj. flg. Maopay, malabao. - m. Bato nga
mahal nga sugad sin salaming.
Brillantemente, adv. m. Sin maopay gud.
Brillantez. / vid. Brillo.
Brillar, n. Ingatingat, siga, sinao, ilat-igat,
pagguilaguila, si-ao si-ao. - jig. Lucir ó
sobresalir en... Nauantauan, labao.
Brillo, ni. Camaingatingat, camasiga, ca-
masinao, camasi-ao, guilaguila.
Brincador, ra. adj . Malocso, malocsohon.
- Maambac.
Brincar, u. Poglocso; paglorolocso. - Pa
gámbac,
Brinco. ;;/. Locso, paglocso. - Pagan) bac
Brindar, n. (Cún tiinum an tauo dida sa
mga panagtauo. Paglua nga pagabiabi ug
pageaipa sin caopayan sa iba nga mga
tauo. - Pagalap. Tagay.
Brindis, m. vid. Brindar.
Brinquillo, m. - Brinquiño, m- Locsolocso.
Brío. m. Cosog, gahum, isug. - jig. Ca-
ín adayan.
Briol, m. Mar. An mga pisi nga guina-
gamit san paglocot sa mga layag san sa-
ca yán.
Briosamente, adv. m. Macosog caopay,
maisug caopay, mabascug caopay.
Brioso, sa. adj. Macosog, maisug, mabas-
Brisa. /• Hangin hangin, halayahay. De
la parte de la tierra. Ton-og.
Brocal, m. Alobay-bay sin atabay. - -De
sundan. Linicanan. - De lanza. Binaclauan.
- Ribete. Linirocan.
Brocha. /. Inisnis, ihihirog.
Brochada. / An tagsa ca pagnisnis ó
paghirog.
Brochazo, nt. vid. Brochada.
Broche, m. Sab-it.
Brochón, m. Ininisnis, ihihirog.
Brodista. com. Tauo nga naquiqui limos
sin iya cacaonon.
Broma. / Ngiras, aringasa, sabá. - Doro-
gas, tiao.
Broma. /. Tatud. - Bituca sa mga pagcota.
Broma de la madera que está en el
agua Ó fango. Tamilac, amasug.
Bromar, a. Pagtatud.
Bromear, n. Pagdorogas, pagtiao, - Pangi-
ras, pagaringasa.
Bromista. adj. Madorogas.
Bronca. / fam. Dorogas nga macabí bi-
do, tiao tiao.
Bronce, m. Tumbaga.
Bronco, ca. adj. Baol. - Diri matulin cún
dao sacayán. - fi?. Maisug,
Bronquina. / fam. Auay, sari, pagauay,
pagsari .
Broquel, m. Calasag. Taming.
Broquelarse, r. Pangalasag. Panaming.
BroquelazO. ///. Pagdabal sin calasag ó
Broquelero, nt. Parahimo sin mga cala-
sag ó mga taming. - Tagacalasag, tagata-
ming. - fig. Maquisasarion.
Broquelete. /". Calasag nga guti. Ta-
ming nga guti. - Bitay bitay sin babaye
sa talinga.
Broqueta. /. Itorohug sin inasal.
Brotar, a. Toroc; guitib; botbot, butho.
- Panaringsing, - Manar. Tubod, borabud.
Brotar la espiga del palay. Biyos, ug-
Brote, nt. Saringsing.
Broza./. Sighot; casighotan. - Hugao. Siot.
BroZOSO, sa. adj. Masighot. Masiot.
Bruces, m. adv. (A, ó De). Colop. -
Echarse de bruces. Pagcolob. - Dar, ó caer
de bruces. Hipacolob. Dar, ó caer de
hocicos. Hipacolob, sucamud, hasucamud.
Bruja. /. Asuang, balbal, onglo, barang,
Brujear. n. Pagasuang.
Brujo, m. vid. Bruja. - Llamar brujo á al-
guno. Panhingasuang.
Bruma. /. Borong sa dagat.
Brumazón, nt. Daco nga borong sa dagat.
BRÜ 85
Brumo, nt. Taro nga busag.
Brumoso, sa. adj. Borongon, arumon.
Bruno, na. adj. Maitum.
Bruñido, m. Pagpaingat, pagpahamis, pag-
Bruñidor, nt. Iharamis. Quilquig; quilqui-
Bruñidura. /. vid. Bruñido.
Bruñimiento. ;". vid. Bruñido.
Bruñir, a. Pagpaingat, paghinlo. - Pagpa-
Brusco, ca. adj. Maisug.
Brutal, adj. Minananap.
Brutalidad. /. Pagcamananap (san mana-
nap ).._^-. Pagcaculang sin maopay nga
batasan. - fig. Buhat nga maraut.
Bruto, ta. adj. Culangculang, dao culang
sin buot. - Visiohanon, maraut sin bata-
san. - ;;/. Mananap, hayop. - En bruto, nt.
adv. Buguasan pá.
Bruza. /. Iscoba, iparahid, ipapahid sa
Bu. m. fam. Asuang, polong nga iguinpa-
pahadluc sa mga cabataan. Mira que vie-
ne el Bu. Ocoy, iito ná an asuang.
Buarillo. m. Buaro. m. Tamsi nga ma-
daguit.
Buba. /. Tabucao, hubaghubag. - pl. Mga
hubag ó mga casam-dan sa hita, sa iroc
ug sa liug, cun guican sira tungud sin.
pagbuhat sin maraut.
Bubático, ca. adj. Tabucáuon.
Bubón, m. Hubag nga daco, nga may na-
na. Cahubagan.
Buboso, sa. adj. Tabucáuon. Casam-da-
Bucear, a. Mar. Pagsalom, pageadacup,
pagíorop.
Buceo* nt. vid. Bucear.
Bucle, m. Bohoc nga liniquin.
Bucólica. /. fam. Caran-on.
Buche, m. Balonan, babalonan. - fam. So-
roesoroc, guinhaua. Pedro ha llenado bien
el buche. Napool caopay si Pedro.
Buche, m. Nate sin hayop nga borrico.
- Porción de líquido que cabe en la bo-
ca. Usa caagocom.
Buchete. m. In nagpapalabtug an aping.
Buega./. Daplin.
Buen. adj. Maopay. Buen año. Maopay
nga tuig.
Buenavoya. /. An naalayon ticang sa
buot sin caparagayong sin sacayán.
Buenamente, adv. m. Sin masayon;
masacayon caopay. - Ticang sa buot.
Buenaventura. /. Palad nga maopay. -
Adivinación supersticiosa por las rayas de
las manos. Paghimalád.
Bueno, na. adj. Maopay. - Útil y á pro-
pósito. Angay, igo. - Sano, Maopay, ni"
gopay. - Bueno está, expíes, fam. Sadang
ná, maopay ná.
Buey* ///. Todo nga baca.
Búfalo, la. m. y/. Carabao.
Bufar, n. Pusngac.
Bufete, m. Suratan.
Bufido, m. Pagpusngac, pusngac.
Bufo, fa. m. y /. Gopong.
Bufón, na. adj. Madorogas.
Bufonada. /. Dorogas. Tiaotiao.
Bufonearse, r. Pagdorogas. Pagtiaotiao.
Buharda. /. Panhungauan dida sa mga
atop. - An dapit sa ibabao san alcoba. ■
Buhardo, ni. Tamsi nga madaguit. |
Buhedera. /. Panhungauan.
Buhedo. m. Calot.
Buhonería./. Tienda nga guindadaradara.
Buhonero. ;#. Paratienda.
Bulr. a. Paghamis; pagpahamis.
Buitre, m. Tamsi nga madaguit.
Buitrón, m. Bobo.
Bujeta. /. Cabán. Cabáncabán
Bujía, f. Candela nga busag (an taro). -
Bula./. />/. - De vivos. Bula sa mga buhi;
cañan mga buhi. - De difuntos. Bula sa
mga minatay; cañan mga minatay.
Bulto. ;//. Volumen ó tamaño de cualquie-
ra cosa. An cadaco sa bisan ano. - Tumor
ó hinchazón. Hubag; cahubagan. - Busto
ó imagen de escultura. Ladauan nga ca-
huy, bato, etc. - Fardo. Bantál.
Bulla. / Ngiras, aringasa, samoc.
Bullaje. ///. Cangiras, casamocan.
Bullanga. / Cari mocan, casamocan.
Bullanguero, ra. adj. Masamoc, maqui-
quirimoc. - s. Parasamoc, pararimoc.
Bullebulle, com. fig. y fam. Matistis.
Bullicio, m. Ngiras, aringasa. - Carimo-
can. - Gahub-
Bulliciosamente, adv. m. Ngiras cao
pay, aringasa caopay. - Rimoc caopay.
Bullicioso, sa. adj. Mangiras, maarin-
gasa, masamoc - -Matistis. - Marimoc. -
s. Pararimoc, parasamoc. - adj. Mahiual.
Bullir. ;/. Caladcad. Alimbucad. Bucal. -
Hiboc, hibochiboc. - a. Pagquiua. Pedro
no bullía pié ni mano. Si Pedro uaray
pagquiquiua san iya teel sugad man an
iya camut.- - Copot copot.
Buque, m. Mar. Lauas san sacayán. -
Mar. Sacayán nga daco nga quinumbisan.
Burbuja./. Bura, boroboro.
Burbujear. //. Pagbubura, pagboroboró.
Burdígano. m. An anac sin caballo ngan
sin borrica.
Burdel. adj. Visiohanon, maquimala-oay.
- m. Balay nga inooquian sin mga baba-
ye nga macasasala contra san icaonum
san mga sugo sa Dios. - Balay ó rugal nga
guinbubuhatan sin mga escándalo nga sa-
yud caopay, cay mga marimoc sira. Diri
niyo sira pagsusugaran, basi diri camo
abutan sin mga carat-an. An sala nga
malao-ay paglilicayan, basi diri camo pai-
uason san cahimay-an.
Burdo, da. adj. Bahol ó maraut cún dao
género ó panapton.
Bureo, m. Caliauan. Pagdula.
Burga. /. Borabud sin tubig nga mapaso.
Buril, m. Tombuc, itoromboc.
Burilada. / Pagtomboc.
Buriladura. / Pactomboc.
Burilar, a. Pagtomboc
Burla. /. Pagtamay, pagyobit. Pagyam-id.
- Dorogas. - -Limbong, paglimbong.
Burlador, ra. adj. Matamay, mayobit. -
Madorogas. - Malimbong - s. Paratamay,
parayobit. - Paralimbong.
Burlar, a- Pagdorogas. - Paglimbong.--;'.
Pagtamay, pagyobit. Pagyam-id-
Burlarse, alegrándose del mal de
uno. Hiocat, hiota.
Burlería. / vid. Burla.
Burlesco, ca. adj. fam. Madorogas, gui-
nopong.
Burlita. / vid. Burla.
Burlón, ña. adj. Maquidorogas - s. Para-
tamay, parayobit.
Buró. ///. Calot nga busagbusag.
Buró. ;;/. Suratan, susratan.
Burra. / An burro nga babayc.
Burrada. / Cadaman ó damo nga mga
hayop nga burro. - fig- y fam. Caculang-
Burrajo, m. Tac nga uga sin mga hayop.
Burro, m. Hayop nga burro. - Sarayan cún
dao sa palagadi. - Sugal ó susgal nga si-
nisiring burro.
Burujo, m. Baga sapal sin mga aceituna.
Burujón, m. Hubag sa ulo.
Busca. / Pagbiling. - Mont. Mga magba-
ranua, mamaranua; parabanua.
Buscada. / Pagbiling. Pamiling.
Buscador, ra. adj. Maghihiling, magto-
toroy. maghahanap. - s. Parabiling, parato-
roy, parahanap.
Buscar, a. Pagbi.ing, pagtoroy, paghanap.
Buscársela, fam. Pagpangita, pagpacahuhi.
Buscar fuego en la vecindacL Pag-
Buscar por todas partes. Hagap,
hangyap.
Buscar por las huellas ó rastro. Hupul.
Buscarruidos, com. fig. y fam. Suqui-
han, maquisararion; marimoc.
Buscavidas, com. fig. fam. An maosisa
san batasan san iba. - fig. y fam. ¡VTado-
roto sin pagpangita ó pagpacabuhi.
Buscón, na. adj. vid- Buscador. - Mani-
Busilis, m.fam. Cacurian. - Dar en el bu-
silis. Pacatigo cun hain an cacurian.
Búsqueda. /. Pagbiling.
Busto. m> Ladauan nga uaray buteon, ua-
ray man mga teel.
Butaca. / Lingcoran, lingeoranan.
Butiondo, da. adj. Mangilad, maquima-
lau-ay.
Buyo. m. Buyo, mamón.
Buz. m. Pagharoc. - Hacer el buz.//', fig,
y fam. Pagtahud, baga pagtahud.
Buzo. ni. Cadop, lorop, salum.
Buzón, m. Cale á araguian san mga tubig.
Loho nga paghohologan san mga surat
sa correo. - Tapón. Sarop.
C. Tercera letra y segunda de las conso-
nantes del abecedario castellano. Icatolo
nga letra ug icaduha san mga consonante
san abecedario nga quinastila. Su nombre
es ce. Ce an caluluasan niya. Seguida in-
mediatamente de la e ó la /, suena como
la zeda. Cún may sonud nga e cún i bá,
mayomo an caluluasan sugad san z zeda.
Cena, cifra. (En visaya, pangiclup, caisi-
pan). En cualquiera otro caso tiene so-
nido fuerte, como la ka. Sa iba nga mga
caso matig-a an caluluasan, sugad san ka.
Cama, cabeza, cola, cuneta, clavo, clima,
cristal, conflicto. (En visaya, higdáan, ulo,
icug, hubang, raysang, banua, salaming,
cacurian).
C. Letra numeral que tiene el valor de
ciento. Letra nga numeral nga usa ca
gatus an cabalihan. - Cuando se la ponía
una línea encima, valia cien mil. Sadto
anay cún binabadlisan sa ibabao dapit,
mausa ca gatus ca coyut an cabalihan
niya. - Repetida, combinada con otras le-
tras y vuelta al revés, representa diferen-
tes valores, v. gr. CC, doscientos; XC,
noventa; CIC, mil; 1C, quinientos. Cún
pagduduhaon, ngan cún igoopud sin lain
nga mga letra ug suhion siya, magea-
calainlain an cabalihan, v. gr. CC, duha
ca gatus; XC, casiaman, CIC, yocut, JC, lima
ca gatus.
¡Ca! inter j. fam. ¡Bá!
Cabal, adj. Sungcad, igo. - An tungud sa
tag-sa. - fig. Turnan. - adv. m. Sin mata-
dung, matuod.
Cabalgada. /. Mga soldado ó mga tauo
nga nangangaballo.
Cabalgador, m. An mangangaballo ó nan-
ngangaballo.
Cabalgadura. /. Hayop nga pannganga-
Cabalgar, n. Pagsacay sin caballo. - a. Pan-
ngaballo.
Cabalgata. /. Mga tauo nga mannganga-
ballo, panngaballo.
Cabalmente, adv. m. Sin turnan, matuod.
- Igo gud.
Caballa. /. Isda nga agumaa.
Caballear, n. fam. Panngaballo sin agsub.
Caballería. /. Hayop nga caballo, mulo,
Caballeriza. / Camalig ó pasluran san
inga caballo, mulo, etc. - Cadam-an san
mga caballo dida sa pasluran. - Mga tauo
nga nagmamagno.
Caballerizo. ;//. Bantay ug paramangno
san camalig ó pasluran, ug sugad man san
mga tauo nga iya mga sacop. - Caballerizo
de campo, ó del rey. An tauo nga sacop sa
palacio ngan iya man catungdanan an pan-
ngaballo sa uala san carruaje san hadi. -
Caballerizo mayor ¿leí rey. Usa san mga
ponoan sa palacio nga may catungdanan
sin pagmangno san mga caballo san hadi,
san mga panganiban ug iba pá. - Primer
caballerizo del rey. An sonud san sinisi-
ring nga caballerizo mayor, ug cún maua-
ray ini dida, siya an masaliuan sin pag-
mangno san mga caballo, etc. san hadi.
Caballero, ra. adj. Mangangaballo. - m.
Tauo nga guican sa mahal nga guinicanan.
- Tauo nga buotan ug maopay an pama-
Caballerosidad. /. Pagcabuotan ó pagea-
maopay sin gaui. Pagcamahal.
Caballeroso, sa. adj. Mahal, buotan; ca-
ñan mahal ó buotan nga tauo.
Caballete, m. Guti nga caballo. - Suga-
bong. - Bongabong. - Bongabongan. - Cal-
Caballo, m. Hayop nga caballo.
Cabán. m. Baquiran. - Lleno ó medido.
Baquid, aniga.
Cabana. / Lagcao, payag.
Cabeceamiento, m. Pagquiuaquiua sa ulo,
vid. Cabecear.
Cabecear, n. Pagquiuaquiua sa ulo, pag-
lingi, paglingi lingi. - Pagpirao - Tuadtuad.
- Tuastuas, tuas.
Cabeceo, m. vid. Cabecear.
Cabecera. /. Parte superior ó principal de
'un sitio en que se juntan varias personas,
y en donde se sientan. Pinacaolo. - De la
mesa. Sugbung. - De la cama. - Haolo. -
Bongto nga inooquian san labao nga . po-
noan sin usa nga Provincia cún Distrito
Cabeciancho, cha. adj. Haglapad an oló.
Cabecilla, com. fig. y fam. Tauo nga cu-
langculang ó maraut an iya batasan. - m.
Ponoan sin mga tulisan ó mga maraut nga
mga tauo. - Dinhi sa Samar sinisiring ca-
becilla an poroponan san mga cabataan ug
san mga nagbubuhat.
Cabellera./. Bohoc nga hahba sa oló,
pongos. - Casirac san tisoc (nga bitoon).
Cabellera postiza. Talabho. Bangloy.
Cabello, m. Bohoc.
Cabello suelto. Lugay.
Cabelludo, da. adj. Bohocan.
Cabelludo, m. Bohoc nga guti.
Caber. Sadang. Tocarle á uno alguna
cosa. Tama. Todo cabe. f. fig. Mahihimo.
Cabestrar, a. Pagdacop ó pagbalong san
mga hayop nga layao.
Cabestrear, n. Pagsonud an hayop san
nagtutug-uay sa iya.
Cabestrería. /. Lugar nga guinbubuhatan
sin mga pisi, mga higot sin mga hayop, etc.
Cabestrero, m. Parahimo sin mga pisi ó
niga higot. - Parabaliguia sin mga pisi ó
mga higot.
Cabestrillo. ;*. Sinasaclayan. - Cadena de
oro, plata, etc. colgada al cuello. Isinasal-
Cabestro. Higot.
Cabeza. /. Oló. - Olóoló sin raysag. - Po-
noan, pangulo. - Cabeza de barangay. Guin-
haopan.
Cabezada. /. Golpe que se da con la ca-
beza. Pagsonggo, pagpantuc Golpe que se
recibe en la cabeza, chocando con un cuerpo
duro. Hipantuc - Pagtuad tuad an sacayán.
- Dar cabezada./;-. Pagdoco an oló. - Dar
cabezadas. //-. fam. Pagpirao. - Higot, ba-
Cabezal, m. Olonan, tandayan.
Cabezazo, m. Pagsonggo, pagpantuc.
Cabezo. ///. Pungcay ó casalpongan sin bu-
quid. - Buquidbuquid.
Cabezón, na. adj. fam. Daco an oló. -
Matig-a an oló. - m. Padrón ó listahan san
mga namumuhis ug san mga buhis nira. -
Bangot, bachud. - Cabezón de camisa y
abertura de cualquier ropaje para poder
sacar la cabeza. Tuhang.
Cabezorro, m. fam. Daco caopay nga oló.
Cabezota, com. fam. Daco nga oló. - fig.
y fam. Matiga nga oló.
Cabezudo, da. adj. Daco nga caoló. - fig.
y fam. Matig-a nga oló.
Cabezuela./. Oló nga guti. - Himono-an
san bucad.
Cabida. / Cadac-an; daco an solud, guti
an solud. Dácu an luran, guti an luran cún
dao sacayan. - Tener cabida ó valimiento.
fr. fig. Gahúm.
Cabildo, m. Capadian sa catedral. - Cada-
toan san bongto. - Junta nira, ug an lugar
nga pinapagtitiroc sa ira. - Paghorohorogpo
ó pagcarocayanan hionong sin pagpili sin
ponoan, etc.
Cabimiento, ///. vid. Cabida.
Cabizbajo, ja. adj. Sacmoro. Hongohong.
Cable, m. Mar. Pisi nga daco.
Cabo. m. Catapusan sa bisan ano. - Cabo de
candela. Opus. - Cabo ó punía del tabaco.
Subía.- -Cabo ó mango. Polo. - Monte ó pe-
dazo de tierra elevado que entra en el mar.
Rauis, carauisan. - Cabo ó fin. Catapusan.
- Mar. Mga pisi. - Ponoan; paramangno. -
Al cabo del mundo. Sa bisan diin san ca-
libutan. - Dar cabo á una cosa.//'. Pacao-
bus, pacabungeag. - De cabo á cabo, de
cabo á rabo. tn. adv. fam. Tican sa tini-
ticangan tubtub sa catapusan. - Estar al ca-
bo de una cosa, ó muy al cabo. fr. fig.
An casayud sin bisan ano. Estar uno al cabo,
ó muy al cabo. fr. fig. Haragumatay na.
Hasta el cabo del mundo, loe. fam. Sa
bisan diin san calibutan. - Llevar á cabo,
ó al cabo una cosa. fr. Pagtuman, pag-
Cabra. / Canding.
Cabrería. / Sinisiring an balay cún dida
iguinbabaliguia an gatas san canding. -
Pasluran san mga canding. - Cacandingan.
Cabreriza. / Pasluran san mga canding.
Balay san bantay san mga canding, nga
harani san pasluran.
Cabrerizo, m. vid. Cabrero.
Cabrero, ra. m. y /. Bantay sin mga
Cabrestante. ;//. id. Birican, liquisan nga
cahuy cún puthao bá.
Cabria. /. id. Salar ac nga gamit sa pag-
tindog sin toladoc, harigue, etc.
Cabrilla. /. Canding nga guti. - Isda sa
dagat sa España. - Sarayan sin cahuy basi
masayon paglagadion cún pagdaldagon bá;
ini nga sarayan may tolo nga baga inga teel
niya. - pl. Án mga bitoon nga sinisiring
balatic.
Cabrillear, n. Mar. Sinisiring in maba-
lodbalud ug nabubusag an dagat.
Cabrilleo, m. Mar. Pagbalodbalod ug pag-
bubusag an dagat.
Cabrina. / Anit sin canding.
Cabrío. m. Canding nga lalaqui.
Cabriola, f. Logso, lorologso.
Cabriolar, n. Paglogso, paglorologso.
Cabriolear, u. Paglogso, paglorologso.
Cabrita. /. Nate nga babaye sin canding.
Cabritero, ra. m. y / Parabaliguia sin
mga canding nga natc.
Cabritilla. / Anit nga inaboban sin natc
nga canding, carnero, etc.
Cabrito, m. Nate nga lalaqui sin canding.
Cabrón, m. Canding nga lalaqui nga dacó
ná. Sinisiring man an asaua nga lalaqui
nga nagtogot sa iya asaua sin pagpaca-
sala sin laen nga lalaqui.
Cabruno, na. adj. An tungud ó cañan
Caca. f. fam. Tac. - fig- y fam. Carat-an
Cacahual, m. Cacaóan.
Cacao, m. An cahuy ug bonga san cacao.
Cacaotal, m. Cacaóan.
Cacareador, ra. adj. Manuc nga nagpu-
putac.
Cacarear, n. Pagcutac, pagputac - a. fig.
y fam. Pagyacan sig oraora ná hionong
sin iya mga buhat.
Cacareo, m. vid. Cacarear. Pagcacutac-
cutac.
Cacear, a. Pagocay sa bisan ano sin cabo.
Cacera. /. Cale, araguian sin tubig.
Cacería. / Pamanua. Pamusil.
Cacique, m. Ponoan.
Caco. /;/. fig. Macauat.
Caco. m. fam. Mátalo, mahadlocon.
Cacha. / Polo nga binucabuca san la-
Cachada. /. Pacaigo sa casing sa igea-
sicasing.
Cachamarín. m. Sacayán nga guti nga
duduha an toladoc.
Cachar, a. Pagpinitpinit, pagtiac - Pag-
lagadi nga pagtunga lá, pagbuca.
Cacharrería, f. Tenda, tendahan sin mga
pinggan, coron, daba. etc.
Cacharrero, ra. m. y f Parabaliguia
sin mga pinggan, coron, etc.
Cacharro, m. Sinisiring an sugad sin ti-
loron, coron, daba, etc. - Tipie sin tilo-
Cachaza. /. fam. Cahinayhinay, pagcahi
nayhinay.
Cachazudo, da. adj. Mahinayhinay.
Cachera. /. Panapton nga bahol.
Cachete, m. Carrillo de la cara. Aping.
Cachete. Golpe. Sontoc.
Cachetero, m. Panganiban, iborono.
Cachetina. /. Pagsorosontoc.
Cachetudo, da. adj. Tauo nga daco an
aping niya.
Cachicán, m. An tinataporan ó ponoan
san mga magburuhat sa tuna. - adj. fig-
y fam. Batid, malimbong.
Cachicuerno, na. adj. An cuchillo ó sal-
salon nga sungay an polo.
Cachifollar, a. fam. Pagpacaato.
Cachi gordete, ta. adj. fam. Tauo nga
h abobo ug matamboc.
Cachigordo, da. adj. fam. Tauo nga
habobo ug matamboc. /
Cachillada. /. Paganac sin mananap sin
damo nga mga anac.
Cachiporra. /. Sungcud ó bambo nga
may oloolo sa luyo nga catapusan.
Cachiporrazo, m. Pagdabal ó pagbalbag
sin sungeod ó bambo, etc.
Cachivache, m. Despect. Tipie sin ping-
gan, tadiao, tiloron, etc. - Pinggan, tadiao,
tiloron, coron ug iba pá nga mga gara-
mi ton nga sugad.
Cacho. ;//. Tipie - Pinit.
Cachón, m. pl. Boboongan. - Auas sin
Cachondo, da. adj. Hilaslas.
Cachorillo. m. Tio sin ayam, natc sin
león. - Pusil nga guti.
Cachorro, rra. fio sin ayam, lobo etc.
Nate sin león, etc. - pl. Catío-an. Canati-
Cachucha. /. Sayao. - Baga calo, tagolo.
Cada. adj. Tag-sa, tag-satag-sa. Un do-
blón á cada criado. Tagan sin pisos an
tag-sa tag-sa nga sacop. - El pan nuestro
de cada día. An canon namon sa iqid-
naailao - Cada //" meses. Sa tag-tolo ca-
bulan. - Cada uno. An tag-sa- - Cada cual.
An tag-sa tag-sa.
Cadalecho, m. Higdaan. >
Cadalso, m. Bitayan.
Cadáver, m. Patay. Minatay,
Cadavérico, ca. adj. Duason nga sugad
sin minátay.
Cadejo, m. An bohoc nga nagogomon.
Basing nga igagama, etc.
Cadena, /. Talicaran. - Rungbay sin mga
preso. - -fig. Cadena ó continuación de su-
cesos. Pagcasonud sonud sin mga pag-
caagui. - Cadena de oro, etc. Paquisap.
Arq. Enlace ó trabazón de maderos. Pag-
sumpay, pagsorosumpay. - fr. Cadena ó
pena grave. Castigo nga daco.
Cadencia, f. Pagcarangay, pageaoroyon.
Pagcasonudsonud.
Cadencioso, sa. adj. Aarangay, oroyon.
Cadeneta. /. Quinarocaoid.
Cadenilla. /. Carocadena.
Cadente, adj. Ticapupucan, icahoholog,
ticagugabá.
Cadera. /. Payud.
Cadete, m. Tauo nga nagaaram sa pag-
casoldado dida sin colegio nga militar.
Cadí. ;;/. Hocom sa mga moros.
Cadoso. .m. Hilad-man sin salug ug ca-
linauan.
Caducamente, adv. m. Sin luya. Malu-
ya caopa>'.
Caducar, a. Pagluya. - Pagbaya, cay diri
ná nagagamit.
Caducidad. /'. Pagcatiguran.- - Pagcadali
mapapara.
Caduco, ca. adj. Tigurang ná caopay. - -
Madali maobus ó matapus, madali mapa-
para ó mapopoo.
Caduquez. f. Pagcatigurang.
Caedizo, za. adj. Masayon maholog. Ma-
sayon mapucan. Masayon maparic. Masa-
yon hologon, pucanon ó paricon.
Caedura. /. Sánot, hiningotos.
Caer. n. y r. Holog. Pucan. Paric. - Caer
la fruta de los árboles. Purac. - Caer las
hojas de los árboles. Data, tarag, hurag.
Caer de espaldas. Huyang. - Caer ó tocar
á alguno un empleo, carga ó suerte. Ta-
ma. - Caerse los dientes al niño. Ngiho.
Al adulto ó anciano. Solam. - Kl pelo.
Dogon. Caer en el garlito. Sacban. Caer
ó deslizarse de la embarcación al mar.
Café. m. Capé. An bonga san capé. - Ten-
dahan sin capé.
Cafetal, m. Cacapihan, tuna nga tinan-man
sin linaso capé.
Cafetera. Lasoan sin capé. - Ipisan san
capé. fr. fam, Cahubog.
Cafetero. ///. Parabaliguia sin capé.
Cafeto, m. Cahuy nga capé.
Cáfila. /. fam. Cadam-an ó damo nga mga
tauo cún iba pá nga nagsosorosnud.
Cafre, s. Taga África dapit sa cabo sa
Buena Esperanza, - fig. adj. Mabangis. -
Culang sin hibaro.
Cagaaceite, m. Tamsi (nga baga lana an
| iti niya).
'• Cagachín, m. Namoc nga guti.
I Cagada. /. De animales. Tae. - De aves.
¡ ít¡ • - fig- Sayop, pagsala. - De niños. Iguit.
i - De ratón, culebra, etc. Iti.
Cagadero, ni. Calibangan, oroan.
■ CagafierrO. m. Tae sin puthao.
\ Cagajón, m. Tac sin hayop ó mananap.
Cagalera. /. fam. Calibangan, bugri, bu-
gris, bugrit.
Cagar, a. Pagoro, libang.-
vos niños.
Iguit. - Pag iti.
Cagarrofa. m. Namoc nga guti.
Cagarruta. /. Tae sin canding, carnero,
Cagatorio, m. Calibangan, oroan.
Cagón, na. adj. Maoro ó malibang sin
agsub. Bugrit. - fig. y fam. Matalao.
Caída./. Pagcapucan; caholog, pageaholog.
- Caída ó declive de una cuesta. Baqui
| lid. - fig. An sala ni Adán ug san mga
i ángeles nga maraut - Caída de ojos. Pag-
¡ piong san mata. - A la caída de la tarde.
• ni. adv. San ó in colopay ná. - A la
I del Sol. An pagtonod san adlao.
1 Caído, da. adj. Maluya, maluyahon.
¡ Caimán. ;//. Buaya. - Río, estero, laguna,
! etc., donde hay caimanes. Buahayon nga
salug, capa, danao, etc.
¡ Caimiento, m. Caluya, pagealuya. Cama-
luya, camaluyahon, pageamaluya, pagea-
maluyahon.
Caja./. Cabán. - Caja ó ataúd. Longon.
, Cajel. adj. An bonga ug cahuy nga cajel.
: Cajero, m. Parahimo sin mga cabán.- An
tauo nga tinatapuran sin pacaruát san sa-
lapi ug sin pagbayad man.
■ Cajetilla, f. Potos sin mga sigarillos nga
i papel.
¡ Cajista, com. Paratuhay sa mga letra dida
sa imprenta.
: Cajón, ni. Cabán nga daco. - De mesa,
1 etc. Honos.
: Cajonera. / Mga honos.
i Cajonería. / Mga honos.
\ Cajuela. /. Cabán nga guti-
i Cal. / Apog. - viva. Buhi nga apog. -
muerta. Patay nga apog. - De cal y canto.
\ í'vpr. fig. y fam. Cota, marig-on dao
\ cota.
¡ Cala. /. Pagtirostiros, paglapadlapad sin
¡ sandía, etc. - Cala ó especie de mecha de
jabón, aceite y sal, ó de otros ingredien-
! tes, que se aplica en lugar de ayuda para
exonerar el vientre. Calilla. - Pagloho sin \
cota basi sábuton an cadacmolan nga cún ■
. ano an iguincota.
Cala. /. Casuguran nga guti.
Calabacino, ni. Tabayag.
Calabaza./- Calabaza. - Larga y blanca.
Opo. - Silvestre. Tabayag.
Calabazar, m. Tanamanam, tanaman sin
mga calabaza.
Calabobos, ni. fam. Tari ti.
Calabocero. m. Bantay sa mga preso
aadto sa calaboso.
Calabozaje ///. Hinangtang.
Calabozo, m. id. Pandogan, bilangoan.
Calabrote, m. Mar. Pisi nga diri daco cao-
Calada. /. Tohum. - Paglupad sin dagtnit
an tamsi nga madaguit.- - Dar una calada.
fr. fig. fam. Cún guiniis-gan an usa.
Calado. ///■ Pag borda sin panapton - -
Mar. Lotop.
Calafate. ///. Panday nga nagbubuhat cún
may guinhihimo nga sacayán - Parabuli.
Calafateador. >u. vid. Calafate.
Calafatear, a. Pagbuli, pagsilsil.
Calafateo, m. Pagbuli, pagsilsil; pageabuü,
pagcasilsil.
Calafate ría. /. vid. Calafateo.
Calaje, ni. Monos.
Calaluz. ni. Saca van sa India nga Orien-
Calamar, ///. Cugueta: pequeño aún; ta-
ma á.
Calambre, ni. Banlmd. Quimay.
Calamidad. / Cacurian.
Calamite. /.' Pacía.
Calamitosamente, adv. m. Sin curi; ma-
Calamitoso, sa. adj. Macuri.
Cálamo. ni. Toronggon. - Cauayan. -
Calamocano, na. adj. fam. Huboghu-
bog. - Maluya ná cún dao tigurang.
Cálamo cúrrente, loe. adv. lat. fig. Sin
dagmi, sin uaray panginano caopay.
Calandrajo, m. fam. Bado, etc. nga na-
guisi. - Dugnit.
Calar, a. Honop. Homud. Tohom. - Pene-
trar ó atravesar un instrumento, como es-
pada, barrena, etc., otro cuerpo de una
parte á otra. Tahus, lahus. - n. Mar. Su-
mergir el buque una parte del casco en
el agua. Lotop. - r. Holos.
Calavera. /. Olo sin minatáy. - m. fig,
Culangculang.
Calaverada. /. fam. Buhat sin tauo nga
culangculang; pagsayop, pagsala.
Calaverear. 71. fam. Pagbuangbuang, pag-
sal ásala.
Calcañar, m. Ticud.
Calcaflo. m. Ticud.
Calcar, a. Pagsósó.
Calcáreo, rea. adj. Apogon.
Calce. ///. Puthao nga malidong sa mga
rueda san mga carruaje, etc. - Calce ó
cuña. Sisip.
Calcinación. /. Pagpaapog.
Calcinable. adj. Sadang pagpaapogon.
Calcinar, a. Pagpaapog.
Calculable, adj. Sadang hunahunaon, sa-
dang isipon.
Calculación. /. Pahunahuna, pagisip.
Calculador, ra. adj. Mahunahuna. - s.
Paraisipisip.
Calcular, a. Paghunahuna, pagisip.
Cálculo, m. Paghunahuna, pagisip, pag-
tuhay.
Calda. /. Pagpapaso. Pagbaga. - pl. Pari-
gosan sin mga tubig nga mapaso. - Dar
calda, ó una calda á uno. fr. fig. y fam.
Pagsagda sa iya basi magbuhat sin bisan
Caldear, a. Pagpaso sin maopay. Paca-
paso. - Pagpabaga san puthao, etc.
Caldeo, m. Pagpapaso. Pacapaso.
Caldera. /. Baóng.
Calderada. /'. Usa ca pono -san baóng.
Calderería. / Tendahan sin mga baóng.
Calderero, m. Parahimo sin mga baóng,
Caldereta. /. Baóng nga guti. - Sudlanan
sin bendita nga tubig. Guinisa nga may
nate sin canding, panacot, etc.
'Calderilla. /. Sudlanan sin bendita nga
tubig. - Mga cuarta, ug bisan ano nga
salapi nga tumbaga.
Caldero, m. id. Toonan ó daba nga
puthao, etc.
Calderón, m. Baóng nga daco.
Caldo, m. Sabao.
Caldoso, sa. adj. Sabáoan.
! Calducho, m. Sabao nga culang sin rasa
I Calefacción. /. Pagpaso. Pagcapaso.
Calendario, m. id. Irisipan.
Calentador, ra. adj. Macapaso.
Calentamiento, m. Pagpaso; Pagcapaso.
Calentar, a. Pagpaso. - Agua, café, etc.
Paglaso.- - Pagdangdang. - r. Dangdang.
Calentura./. Hiranat. *
Calenturiento, ta. adj. Hinihiran-tan.
Calenturón. m. Daco nga hiranat.
Calenturoso, sa. adj. Hinihiran tan.
I Calepino. m. fig. Diccionario nga liimttn.
Calera. /. An quinucuhaan sin bato nga
apogon. - -Calero.
Calera. /. Sacayán sin mga mananagat.
Calero, ///. id. Sitio donde se hace la
cal al aire libre. Calero. - Sitio donde se
ha lucho cal al aire libre. Guincalerohan.
- Quemar la piedra. Pagcalero. - An pa-
racuha san b^to nga apogon ug nagea-
Calesa. / Carruaje nga duduha lá an
mga rueda.
Caletre, m. fam. Hunahuna, hibaro.
Calibrar, a. Pagsocol san cadaco sin
ponglo cún an cahiluag san ganggang
san pusil cún luthang bá.
Calibre, m. Cahiluag san pusil cún lut-
hang bá.--An cadaco san ponglo. - Ser de
buen calibre una cosa. Maopay. Ser de
mal calibre una cosa. Maraut.
Calidad./. Quinaiya. Pagcaquinaiya.-Cab-
tang. - Pagcamahal ó camahalan tungud
cay guican sa mahal nga dugo. - Caiya. -
An turumanon nga sinasabi sa mga trato.
A calidad de que. m. adv. Basi. Con la
condición de que has de pagarme mañana.
Basi magbayad ca sa acón búas. - Cundi.
Con la condición de que me pagarás ma-
ñana. Cundi magbabayad ca sa acón búas.
Cálido, da. aij. Mapaso. Macacapaso.
Caliente, adj. Mapaso. - Agua caliente.
Calificable, adj. Sadang asoyon ó huna-
hunaon.
Calificación. /. Pagasoy. Casayoran.
Calificado, da. adj. An maygahúm, ma-
hal nga tauo. - Casayoran.
Calificar, a. Pagasoy, pagpasabut.
Calificativo, va. adj. Pagaasoy.
Calígine./. Borong. Casiruman.
Caliginoso, sa. adj. Mas ; rum.
Calina. /. Borong, alisngao.
Calinoso, sa. adj. Borongon.
Cáliz, w. Calis nga salapi ó bulauan nga
guinagamit san mga Padre nga nagmimisa.
Bot. Panit san bucad.
Calizo, za. adj. Apogon.
Calma. / Linao. - Hurao. - fig. Iban. -
fig. Mingao, murayao. - fig. y fam. Ca-
hinayhinay. - En calma, m. ad. Malinao
an dagat.
Calmante, p. a. Macacaiban.
Calmar, a. Pagiban. Pacaiban. - r. Pag-
hinayhinay. - Linao. Hurao.
Calmoso, sa. adj. Malinao. Mahurao.--
fam. Mahinayhinay nga tauo, mahubia.
Calofriarse, r. Horomohom.
Calofrío, m. Horomohom.
¡ Calor, m. Paso. Capaso, pageapaso. Ca-
¡ mapaso, pageamapaso.
Caloroso, sa. adj. Mapaso.
Calosfriarse, r. Horomohom.
Calosfrío, m. Horomohom.
Calumnia. / Pagbutangbutang sin sala.
Pagcabutangbutang sin sala.
Calumniador, ra. adj. Mabutangbutang
sin sala. - r. Parabutangbutang sin sala.
Calumniar, a. Pagbutangbutang sin sala.
Calumnioso, sa. adj. Pagbutangi sin sala.
Caluroso, sa. adj. Mapaso.
Calva./. Opao. Dangas.
Calvario, m. Via crucis. - Buquid ó lugar
! mga guindup han can Jesucristo sa Cruz.
Calvatrueno, m. Opao na.
Calvez. /. Caopao, cauaráy ná bohoc sa
Calvicie. / vid. Calvez.
Calvo, va. adj. Opao. - Dangas, dangason.
Calza. / Cuña. Sisip. - Viste nga naca-
catahub san púa ug bitiis. - Medias. - Calza
ó talego lleno de arena con que se dan
golpes á alguno para maltratarle ó ma-
tarle. Biol biol ó sopot nga daco nga pi-
nopono sin baras ngan ihinahampac an
tauo sa pagdarahug sa iya cún sa pagpa-
tay bá sa iva. - Kn calzas bermejas, ó
prietas, expr. fig, y fam. En aprieto ó
apuro. Quinucurian. - Tomar calzas de
Villadiego, fr. fig. y fam. Pagtois, pag-
tanan, pagpalaguio.
Calzada. / Dalan. Lunang.
| Calzadera. / Higot sin sapin nga albar-
Calzado. ;;/. An sapin ug iba pá nga
sugad sugad sin sapin, ug mga medias.
Calzadura. / Pagsapin.
Calzar, a. Pagsagin. Pagmedias,^Calzar
ó poner cuña. Pagsisip.
Calzón, m. Sarual.
Calzoncillos, m. pl. Sarual.
Callada. / Hilum, ocoy.~fig. Linao. Hu-
Calladamente, adv. m. Sa hilum lá.
Callado, da. adj. Diri mayacan.
Callandico, to. d. Sa hilum, sa hinay-
hinay.
Callar. ;/. Paghilum, ocoy. - fig. Paglinao.
Paghurao. - a. Diri pagasoy, uaray niya
pagasoye, ó pagasoyan.
Calle./. Dalan.
Callear, a. Paghauan sin dalan, pagdalan
dida sa mga viña.
Callejear, n. Pagsodoysodoy, paglacatla-
cat sa mga dalan sin uaray man tuyo.
Callejero, ra. adj. Malacat, malácao, la
cáuan.
Callejón, m. Dalan. - Araguian nga ha-
ligot ug halaba.
Callejuela. /. Dalan nga haligot.
Callo, m. Lupac. pl. De vaca, carabao.
Bituca. Quibal.
Callosidad. /. Calupac.
CallOSO, Sa. adj. Lupacan.
Cama. /. Higdáan.
Cama de niños. Culanan ó culana. IIu-
lid, huliran.
Cama levantada del suelo como ha-
maca. Bantayao.
Carnada. /. Mga tío sin babaye nga ayam
cún mga misa sin conejo, etc., sa usa lá
ca paganac - fig. fam. Panon sin mga
macauat.
Camal, m. Higot sin hayop.
Camaleón, m. Mananap nga sugad sin
tiqui.
Camándula. /. Orden sa religión ni San
Benito. - fig. y fam. Camalimgbong.
Camandulero, ra. adj. fam. Malimbong,
buaon.
Cámara. /. Lasalas, guinbalaye. - pl. Cá-
maras de sangre. Fagoro sin otol.
Camarada. m. Opud, oropud.
Camaranchón, m. An ibabao sa alcoba.
Camarera. /. An babaye nga amoy tina-
tapuran nga nagseserve sa mga balay san
mga mahal nga mga tauo. - Mayor. An
babaye nga gahuman pá sadton iba nga
nagseserve san hadi nga babaye.
Camarería. /. Pagcacamarcra. Catungda-
nan san camarera.
Camarero, m. Oficial san sinisiring nga
cámara sa santos nga Papa. - An ponoan
sa cámara san hadi. - Sacop.
Camarín, m. Camalig.
Camarón, m. Pasayan. Orang.
Camaronera. /. Parabaliguia sin pasayan.
Camaronero, m. Mananagat sig pasayan.
Parabaliguia sin pasayan.
Camarote, m. Higdaan dida sa mga sa-
cayán, camarote.
Camasquince, com. fam. Paralabut.
Camastro, m. despect. Hindáan nga ma-
Cambalache, m. fam. Pagbalio.
Cambalachear, a. fam. Balio.
Cambalachero, ra. adj. Maquibalio.
Cambiable, adj. Sadang balioon. Sadang
igbalio.
Cambiador, ra. adj. Magtatagalio.
Cambiamiento, m. Pagbalhin. Pagcabal-
hin. Pagcalain, calainan.
Cambiar, a. Pagbalio, pagtagalio . - Pag-
balhin. - ?&g\2iin. - Mar. Pagbira. Pagbiric.
Pagsocli.
Cambio, m. vid. Cambiar.
Cambray. m. Busag nga género ug ga
may caopay.
Camelar, a. fam. Pagpacalalaqui.-- -/<?;//.
Pagaramaram, paglimbong.
Camelo, m. fam. Dorogas.
Camello, m. Mananap nga daco ug ha-
taas pá san caballo.
Camellón. /. Balalong.
Camilla. /. Duyan.
Caminador, ra. adj. Malacat sin pagea-
Caminante. /. a. Malacat.- - s. Omaragui.
Caminar, n. Pagcadto sa lain nga bongto.
Paglacat, paglacao.
Caminata. /. fam. Paglacat.
Camino, m. Dalan. Lunang. - fig. Catiga-
yonan. - De Camino, m. adv. De paso.
Fui á Palacio, y de camino visité á Pedro.
Quinadto acó sa palacio, ug linaoy man
acó can Pedro. - Ir fuera de camino, fr-
fig. Pagsayop; pagsala. - Ponerse uno en
camino. Pagticang. - Romper un camino.
fr. Pagdalan, paglunang. - Salir al camino
ó al encuentro, fr. fig. Pagtapo.
Camisa. /. Bado.
Camisería. /. Tienda sin mga bado.
Camisero, ra. ;//. y /. Parahimo sin mga
bado. - Parabaliguia sin mga bado.
Camisola./. Bado.
Camisón, m. Bado nga halauig.
Camorra. / fam. Sari, pagsasari.
Camorrista, adj. fam. Maquisari, maqui-
sasarion.
Camote, m. Camote. - Camotal. Camotian.
Coger ó sacar de la tierra el camote. Pa-
ngamote. - Están sacando camote. Nanga
ngamote sira.
Campamento, m. Pagodong ó pagpahuay
an mga casoldadosan. - Pahuayan sin mga
Campana./ Linganay. - Campana visaya
y de moros. Agong.
Campanada. /. Pagtoctoc san linganay.
Campanario, m. id. An binubutangan ó
binibiauan san mga linganay.
Campanear, n. Pagbagting san mga linga-
nay, pagtauag tauag, pagrepique - Allá se
las campanee, allá se las haya. Siya lá
in maaram. Allá se las campaneen, allá
se las hayan. Sira lá in maaram. Allá te
las campanees, allá te las hayas, loe. fam.
Icao lá in maaram.
Campaneo, m. Pagbarobagting, pag tauag
tauag. Pagrerepiqui sin agsub.
Campanero, m. Parahimo sin mga linga-
nay. - Parabagting ó paratoctoc san mga
linganay.
Catnpanita. /. Linganay nga gutí.
Campanilla. /. Tingtingan, campaniya. -
De campanillas, ó de muchas campanillas.
e.xpr. fig. y fam. Tauo nga gahuman ó
Catnpatlillazo. m. Daco nga pagtingting
nga campaniya-
Campanillear, n. Pagtingting.
Campanillero. m. Paratingting.
Campante, p. a. Nalabao. - adj. fam.
Malipay ná.
Campaña. /. Datag,' patag. Capatagan. -
Pangubat ug an camaina ó camadugay
san pag pangubat. - An tag-sa ca tuig nga
pagserve san mga soldado. - Batir la cam-
paña, fr. mil. Paghiling cún mationano
an baga pageabutang. - Correr la campa-
ña, fr. mil. Paghiling cún baga ano an
pageabutang san mga caauay. - Salir á
campaña, fr. mil. Pagcadto sin pagpan-
gubat cún sa pagauayan.
Campar, n. Pag labao, pagsiha. - Mil. vid.
Campeador, adj. Sarangbayon.
Campear, n. Pagsabsab an mga hayop.-
Paglacat sa cabanuán an mga mananap.
Lurab ná cún mga tanum. - Paglabao,
pagsiha, nauantauan. - a. MIL Pagcayab-
cayab sin mga bandera.
Campear, sobresalir ó aventajar
uno entre muchos. Pag lutud.
CampeciCO, lio, to. d. Haligot nga tuna.
Campechano, na. adj. fam. Tangcud,
maliyon. - fam. Mahatagon.
Campeón. Bantugan, bantuganan, sarang-
bayon. - Hambay, parahambay.
Campero, m. Bantay, pararhangno san
mga orna.
Campesino, na. adj. Caom-hananon. - s.
Taga caom-han.
Campilán. m. Cam pilan.
Campiña. /. Datag, patag, capatagan.
Campo, m. Tuna nga patag, haluag nga
capatagan. - Mga tanum. Están buenos los
campos. Magopay an mga tanum. Están
perdidos los campos. Nagraraut an mga
tanum. --Campo de batalla. Mil. Pagauayan.
Campo santo. Lubganan san mga minatay
nga católico. - Asentar el campo. Mil. Pa
godong, pagpahuay. - Batir el campo, fr.
mil. Paghiling cún ano an pageabutang
san mga casoldadosan, cún may catarag-
man cún uaray bá. - Descubrir campo, ó
el campo, fr. mil. Pagcacap, paghiling san
pageabutang ^san mga caauay. - fig. Pag*
suquit.- - El campo fértil, no descansando,
tórnase estéril, ref. An pagpahuay nga
angay, capulsanan dayac. - En el campo
de Barahona, más vale mala capa que
buena azcona, ref. An paggamita, diri la-
larisan. - Juntar Gampo. fr. Pagtiroc sin
mga magorobat. - Quedar el campo por
uno. fr. fig. Pagdaog an usa. - Quedar uno
en el campo, fr. fig. An pinatay dida sa
Camuesa. /. Bonga san cahuy nga ca-
Camueso, m. Cahuy nga camueso. - /?^-,
y fam. Tapang.
Can. m. Ayam.
Cana. / Oban. - Á canas honradas no hay
puertas cerradas, ref. An catigurangan sin
catahud tatagan. - Echar una cana al aire.
fr. fig. y fam. Paglibanglibang, pagliao
Canal. /. Araguian san tubig ug san alitbo
sa ilarum sa tuna. - Aguian ó araguian
sin tubig, baga salug. - Mar.- Salagan.
Canal ó hendidura que se hace en
un cuerpo sólido. Las i.
Canalización. /. Pagcale.
Canalizar, a. Pagcale.
Canalizo, m. Mar. Salagan.
Canalla. /. fig. y fam. Tampalasan, tauo
nga maraut sin batasan.
Canana. /. Bagcos nga anit, nga pagbu-
butangan sin mga cartucho.
Canapé, m. Lingcoranan nga harohalaba.
Canario, m. Tamsi. - ¡Canario! interj.
¡Pastilan!
Canasta. / Alat nga may carap-tan nga
duduha, batolan.
Canastero, ra. m. y f Parahimo sin
alat cún batolan bá. - Parabaliguia sin
alat cún batolan bá.
Canastilla. / Batolan nga guti, tagacan.
Canastillo, m. Tagacan.
Canasto, m. Alat nga haligot an gang-
Cáncamo, m. Mar. Puthao nga hirigotan
san mga pisi ug mga motón.
Cancamurria. /. fam. Cabido.
Cancamusa. / fam. Larang sin paglim-
Cáncana. /. Poroc-anan nga malidong.
Cáncano, m. Coto.
Cancel, m. Bongbongan sa mga puerta
sa singbahan, etc.
Cancelación. / Pagcuháa.
Canceladura. /. Pagcuháa.
Cancelar, a. Pagcuha ó pagpara san ca*
marig-on sin carig-onan nga sinorat, cay
pinapara an tigaman ó tinabas lá. - fig.
Pagpara.
Cancelaría* /. Hoc-manan sa Roma, nga
pinaáaguian san mga gracia nga itinotogot
Cancelería. . vid. Cancelaría.
Cáncer, m. Hubag nga macacamátay in
diri bolngon sin igo nga tambal, casam-
dan. Caranga.
Cancerarse, r. Hubag.
Canceroso, sa. adj. An may hubag nga
maraut. Casam-dananon.
Cancilla. /. Sadá nga guinhihimo sin mga
cahuy ó cauayan.
Canción. /. Sones, carantahon. - Mga si-
Cancionero, m. Libro nga sinuratan sin
mga carantahon cún mga siday bá. - Pa-
rasurat sin mga carantahon cún mga si-
day bá.
Cancioneta. /. Halipot nga carantahun,
halipot nga mga siday.
Cancionista, m. vid. Cancionero, 2. acep.
- Paracanta sin mga siday.
Canchal, m. Cabagtoan.
Cancho, m. Pangpang.
Candado, m. id. Isarada nga puthao
cún tumbaga bá sa mga puerta, caban,
Candar, a. Pagllabe. - Por ext. Pagsadá.
Candela. /. Candila. - Acabarse la cande-
la. fig. y fam. Haranumatay ná an tauo.
- Arrimar candela, fr. fig. y fam. Pag-
dabal, pagbalbag. - Estar con la candela
en la mano. fr. fig. Madali ná mamatay
an masaquit.
Candelabro, ni. Sugad sin candelero,
cundi may mga sanga.
Candelada. /. Tap-ong.
Candelaria. /. Fiesta sa pagtahud can
María Santísima; ug benebenditahan man
in mga candila.
Candelecho. m. Payag, lageao.
Candelerazo. m. Pagdabal sin candelero.
Candelería. . Tendahan sin mga candila.
Candelero. m- id. Taoran sin candila.
Candelilla. /. Candila nga guti. - Garami-
ton nga guinagamit sa pagtambal san mga
may saquit nga cañan pagihi.
Candencia. /. Pagcamabága.
Candente, adj. Mabága. - p. p. Binága.
Candidamente, adv. m- Sa maopay nga
Candidato, /;/. An naoongara sin catung-
danan cún mahal bá nga pagcahimtang.
- An tatagan sin catungdanan bisan uaray
niya pagaroi.
Candidatura. /. In damo an naoongara
sin catungdanan. An pagbuot sin pageara-
uat sin catungdanan.
Candidez. /. Pagcatangcud. - Camabusag.
Cándido, da. adj. Busag. - Tangcud. -
Simple ó poco advertido. Tarotapang, ti-
Candil, m. Lamparahan. - Pescar al candil.
fr. Pagsolo.
Candilada. /. An lana nga natacbo sa
lamparahan.
Candilazo. m. Pagdabal sin lamparahan.
Candileja. /. Lamparahan.
Candilillo. Candilejo, m. Lamparahan nga
Candilón. m. Lamparahan nga daco.
Candonga. /. Pagaram-aram nga paglim-
bong. - fam. Dorogas.
Candongo, ga. adj. fam. Madorogas, ma-
limbong. - fam. An maaram maglarang sa
paglicay san pagbuhat.
Candonguear, a. fam. Pagdorogas. - n.
fam. Paglaüang nga paglimbog san diri pag-
Candonguero, ra. adj. Maquidorogas.
Candor, m. Cabusag, pageabusag; cama-
busag, pageamabusag. - fig. Catangcud,
pageatancud, pageamaopay sin buot, pag-
caoray ó pageamahauan nga casingeasing.
Candoroso, sa. adj. Tangcud, maopay sin
buot, mahauan nga casingeasing.
Canela. /. id.
Canelo, m. Cahuy; an icaduha nga panit
niya amo an canela.
Cangilón, m. Sudlanan sin tubig, alacsio,
Cangrejero, ra. m. y /. Par abali guia sin
alimango ó quiñis.
Cangrejo, m. Alimango, quiñis. Casag.
Locon.
Cangrejo de tierra que no se come.
Canicie. /. Caobanon.
Canijo, ja. adj. fam. Maluyahon, masaqui-
Canilla. /. Bitiis. - Irse como una canilla,
ó de canilla, fr. fig. y fam. Agsubnga pa-
goro sin tubig. fig. y fam. Pagyacan sin
uaray panginano ug sin ano lá. - Sangbu-
ran, poronan.
Canillero, m. An loho san barriles, etc.
cay basi macucuha an alacsio, etc.
Canina. /. Tac sin ayam.
Caninero. m. Paraporot ó paratiroc san
tae san ayam.
Caninez. /. Oraora nga pageaipa sin pag-
Canino, na. adj. An mga sugad nga ca-
ñan ayam. - Hambre canina. Guinogotum
caopay, oraora sin cagotum.
Canje, m. Pagbalio, pagtagalio.
Canjeable, adj. Sadang igtagalio.
Canjear, a. Pagbalio, pagtagalio.
Cano, na. adj. Obanon.
Canoa. /. Baloto, casco. - Sacayan nga su-
gad sin bote an pagcahimo.
Canoero, m. Paraolin sin canoa.
Canon, m. Sugo ó togon sa mga Consi-
lio sa Santa Iglesia. - An Santos nga su-
rat. - Bayad hionong sin tuna nga prenda.
Canonesa. /. Babaye nga naocoy sa con-
vento sa mga monja, condi diri siya monja.
Canónicamente, adv. m. Aalagad lá san
mga sugo ó mga togon sa Santa Iglesia.
Canonicato, m. vid. Canonjía.
Canónico, ca. adj. Angay ug igo san su-
go ó togon sa Santa Iglesia. - An mga
libro sa Santos nga Surat.
Canónigo, m. An Padre nga may catung-
danan sa singbahan sa catedral sa Manila.
Canonista, m. An maaram • ó paraasoy
san sinisiring nga derecho canónico.
Canonizable. adj. An tauo nga tacús
pagnombrahan ná sa papcasantos.
Canonización. /. Pagpacasantos sin tauo
nga nasogot caopay sa Dios.
Canonizar, a. An pagasoy ó pagsugo
sa Santos nga Papa sugad san batasan nga
singbahanon san pagcasantos sin tauo,
nga beatificado ná siya, ug naghihimaya
ná sa langit. Pagpacasantos sin tauo nga
nasogot caopay sa Dios.
Canonjía. /. Catungdanan san Padre nga
canónigo. Pagcacanónigo.
Canoro, ra. adj. Tamsi nga maopay an
iya paghoni. - Maopay dunggon.
Canoso, sa. adj. Obanon.
Cansado, da. adj. Maluya. - p. p. Binu-
butlao, binubudlay.
Cansancio, m. Cabudlay, pagcabudlay,
cabutlao, pagcabutlao ca capoy.
Cansar, a. y r. Budlay, butlao, capoy. -
Pagpaluya san tuna tungud san agsub nga
pagtanumi . - fig. Paglinabut..
Cansino, na. adj. Maluya (guican san
pagbuhat.)
Canso, sa. adj. Maluya.
Cantable, adj. Carantahon.
Cantador, ra. m. y /. Paracanta.
Cantal, m. Bato.
Cantaleta. /. id. Pagentremés. - fig. y
fam. Dorogas.
Cantante, p. a. Magcacanta, magcaranta.
- ccm. Paracanta.
Cantar, m. Carantahon.
Cantar. n. Pagcanta. - Las aves. Pagho-
ni. - Los que van embarcados. Pagsaloma.
Cantar por lo bajo imperceptible-
mente. Anun, anung.
Cántara. / Tarac-san sin alacsio, etc.
Cantarera. / Burutangan san mga sudla-
nan sin tubig. etc.
Cantárida. /. Mananap nga lonhao nga
upat an paco. - Haclop, tampus.
Cantarín, na. adj. Magcaranta. - r. Pa-
racanta sin agsub.
Cántaro, m. Sudlanan sin tubig, etc. -
- Tarac-san sin alacsio, etc.
Cantatriz. /. Paracanta.
Cantazo, m. Pagbatac sin bato, pagbatac
sin boc-ol nga tuna.
Cantera. / Cabatoan, an quinucuhaan
san bato. - Pamatohan.
Cantería. /. Paghibaro sin pagsacsac san
mga bato. - Cota sin mga bato ngasinac
sacan. - Mga bato nga sinacsac-an.
Cantero, vi. Cotero, parasacsac sin mga
Cántico, m. Carantahon.
Cantidad. /. Sinisiring an sadang soc-lon
ó tactacson, an sadang isipon, an dugang,
an iban. - An cadaco ó cadamo sa bisan
ano; y también se usa el interrogante: pi-
ra, ó pipirat - Pros. An tiempo nga ica-
caiha sa pacaluas sin usa nga polong. - An
caisipan.
Cantiga./. Siday.
Cantil, m. Bato, cabatohan.
Cantimplora. / Sudlanan sin tubig, etc.
Cantina. /. Lugar sa ilarum sa tuna nga
pinipiotan san alacsio nga gagamiton sa
matagaadlao. - Tendahan sin alacsio ug
mga cacaanon, cundi harani san inooquian
san mga soldado. - An burutangan san ba-
lón sa paglalac-tan.
Cantinela. /. Carantahon. fig. y fam.
Pagolioli sin'pag aro, etc., etc.
Cantinera. /. An babaye nga paratagay
sa mga soldados; bisan cún áadto sira sa
Cantinero, m. Paramangno sa mga alac-
sio. An may tendahan, an may tenda
sin alacsio ug mga cacaanon, cundi hara-
ni san inooquian san mga soldados.
Cantizal, m. Cabatoan. - Batohon ó bag-
tohon nga tuna.
Canto. ;". Pagcanta. - Carantahon.
Canto del gallo. Panagaoc.
Canto, m. Catapusan, luyo, liguid. - De
mesa. Tangpe. - De vestido. Sagyad ó sa-
guiad; sidsid. De cuchillo, parte opuesta
al filo. Licod. - Corte del libro, opuesto
al lomo. Boroc-an. - Canto, grueso de al-
guna cosa. Cadacmolan. - De canto. vi.
adv. De lado, no de plano. Tindog.
Cantón, m. Esquina. Pamiric - Banua ó
guinhadian. - Lugar nga inooqian ó hiño-
honongan sa mga soldados. - Cantón re-
dondo. Carp. Ringbas nga malison.
Cantonada. /. Pamiric. - Dar cantonada.
fr. fig. Pagtois, pagtanan san paglipot
sin pamiric. fig. Pagyobit, pagentremés.
Cantonar, a. vid. Acantonar.
Cantonearse, r. fam. Hilayhilay.
Cantoneo, m. fam. Paghilayhilay, pagea-
hilayhilay.
Cantonera. /. Taclop nga tumbaga, etc-
Babaye nga nagsosodoysodoy, cay mara-
ut an iya batasan.
Cantonero, ra. adj. Masodoysodoy.
Cantor, ra. adj. Magcaranta. - s. Para-
Cantoría./. Pagcacantorcs. - Pagcanta, ca-
rantahon.
Cantorral, m. Cababtoan. - Batohon ó
bagtohon nga tuna.
CantOSO, sa. adj. Batohon, ó bagtohon.
Canturria. /. Pagcacantorcs. - Pagcanta,
carantahon.
Canturrear, n. fam. vid. Canturriar.
Canudo, da. adj. Obanon. - fig. Tigurang.
Caña. / Alta y gruesa. Cauayan. - Patong.
- Como la de pescar. Bagacay. - Dulce.
Tubo. - Delgada. Tangbo. - De varios co-
lores, y de mucha consistencia. Cabuga-
uan. - Maciza, sin hueco. Balocaui. - Para
ir por agua y conservarla en ella. Salud,
lahug. - Especie de caña dulce colorada.
Pinarina. - Blanca. Minay, binabuy. - Caña
de largos cañutos. Coro coto. - De peque-
ño hueco y casi sólida. Lilibonan.
Cañada. / Calang, cacalangan; cabilotan,
caguiotanan.
Caña fístula. Barayong, bayarong. Bonga
sin barayong.
Cañal, m. Cacauayanan. Alad nga cauayan.
Araguian san tubig.
Cañamar, m. Tuna nga tinatanum sin
Cañamelar, m. Catub-han.
Cañamiel. /. Tubo.
Cáñamo, m. Tanum nga cííñamo. - Género
nga cáñamo. - De Manila. Abacá.
Cañamón, m. Bonga san cáñamo.
Cañar, m. vid. Cañal i. a y 2. a acepc.
Cañabera. /. Tangbo, tigbao.
Cañaberal. m. Cacauayanan. - Capato-
ngan. - Cabagac-yan.
Cañaberear. a. Pagbono sin bagacay, etc.
Cañaberero. m. Parabaliguia sin mga ca-
uayan.
Cañazo, m. Pagdabal sin cauayan.
Cañedo, m. Cacauayanan.
Cañería. /. Lahugan, lahugan nga puthao,
Cañero, ni. Parahimo sin mga lahugan. -
Bantay, paramangno sa mga lahugan.
Cañizal, m. Cañizar m. Cacauayanan. -
Capa tongan. - Cabagac-yan.
Cañizo, m. Rangcapan.
Caño. m. Lahugan, lahugan nga puthao;
Cañón, m. Pieza de artilleria. Luthang -
Pluma del ave, cuando empieza á nacer.
Langbo nga barahibo. - Barahibo sin tamsi
nga amoy iguinsusurat.
Cañonazo, m. Pagboto ó pagbuhii san
Cañonear, a. Pagluthang.
Cañoneo, m. Pagluthang.
Cañonería. /. Cadam-an nga mga luthang.
- Catorototan sin órgano.
Cañonero, ra. adj. An sacayan nga may
Cañucela. /. Cauayan ó bagacay nga ma-
Cañuela. /. Cauayan ó bagacay nga guti.
Cañutazo, m. fig. y fam. Sumbong.
Cañutería. /. Catorototan.
Cañutero, m. Surudlan sin dagum.
Cañuto, m. Bias. - Harasam. - Luca. - Tay-
Caoba. /. Cahuy nga caoba.
Caos. m. An pageabutang san mga buhat
san bag-o pá lá nga guintuha sa Dios ug
uaray pá tuhaya san Guinoo. - fig. Cari-
mocan, casamoca/i.
Capa. /. Panapton ó biste nga halauig. -
Pluvial. An guinagamit sa mga capadian sa
pagbísperas. pagprocesión, etc.
Capacete, m. Tagolo.
Capacidad. /. Cadac-an. Caluangan. - fig.
Sarabutan. - Catigayonan.
Capacha. /. Batolan.
Capachero, m. Paradara sin batolan nga
may solud.
Capacho, m. Batolan.
Capador, m. Paracapon. Parahiris. Para-
Capadura. /. Samad sa pageapon.
Capar, a. Pageapon. - Puercos. Paghiris. -
Lechón. Pagpisit. - Puercas. Pag-islam.
Caparazón, m. Tahob. - An lauas san
tamsi in macuha-an ná san liog, san mga
paco ug mga siquí, ngan uaray na onud.
Caparra. /. Señal que se da cuando se
hace algún ajuste. Patinga.
Caparrón, m. Saringsing.
Capataz, m. Patiga. - Paraataman. tinata-
Capaz* adj. Masasadang. - Daco, hiluag. -
Tauo nga batid, may cabatiran, may sara-
Capaza./. Batolan.
Capazo, m. Batolan nga daco.
Capazo, m. Pagdabal ó paglatud san sini-
siring capa ó panapton nga halauig.
Capción. /. For. Pagdacop. Pagcadacop.
Capcíonar. a. For. Pagdacop.
Capcioso, sa. adj. Malarang; malimbong.
Capear, a. Pagcauat san capa. - Paguala-
uala san capa.
Capelina. /. Sangbud sa oló.
Capelo, m. Calo nga pula nga guincacalo
sa mga cardenal sa santa Iglesia. - fig.
Capellán, m. Padre nga sacerdote.
Caperuza. /. Baga socong.
Capilla./, id. Itarahub sa oló.
Capilla. / Arampoan, misahan. - Mga Pa-
dre nga capellán. - Mga músico, camusi-
cohan. - pastar en capilla, ó en la capilla.
Pagbibitayon ná; sinisiring cún an saláan
guinbabasahan ná nga guinhoc-man siya
sa camatayon, ug tican sadto diri ná siya
binabayaan sa mga capadian.
Capillo, m. Socong.
Capirotazo, m. Pagpitic. Paglatic.
Capirote, m. Itarahub sa oló. - Pagpitic.
Paglatic.
Capitación. /. Pagtuhay san buhís ó cún
ano an igbubuhis san tag-sa.
Capital, adj. Ponoan nga bahin. - Sala nga
ponoan. - Bongto nga ponoan cún cabese-
ra sin guihadian, provincia, etc., capong-
tan, capopongtan. La capital de España es
Madrid. An Madrid an capopongtan sa
España. - m. Puhonan.
Capitalista, com. Salapianon, bulauanon,
Capitán, m. Capitán ó ponoan sin usa
nga compañía sin mga soldados. - Capitán
ó ponoan sin sacayán. - Capitán ó ponoan
sin bongto. - Ponoan ó pangulo sin mga
tulisan. - -General. Labao nga ponoan san
mga casoldadosan. - Pasado. An nagca-
pitán sin bongto dinhi sa Filipinas.
Capitana. /. Asaua san capitán. - Sinisi-
ring man capitaiia an sacayán san armada
nga dida ."asacay an ponoan.
Capitanear, a. Pagmando sin mga sol-
dados. - fig. Pagmando sin mga tauo.
Capitanía. /. Catungdanan san capitán.
Pagcacapitán. - Bayad'nga ibinabayad sa
capitán del puerto tungud san mga saca-
yán nga nagpopondo dida sa pondohan.
- Balay nga inooquian san capitán del
puerto. - General. Catungdanan san capi-
tán general; pagcacapitán general. - Balay
nga inooquian san capitán general.
Capitolio, m. fig. Balay nga daco ug hi-
Capitón, m. Isda nga daco an olo, natubo
ug naocoy sa hanang.
Capitulación. /. Pagsabut, pagsasabut,
pagtrato. Caoroyonan, caarabuyonan.
Capitular, adj. Tauo nga may botos sa
mga pagelécción ug iba pá.
Capitular, n. Pagtrato, pagsarabut. - Am-
po ó pagentrego sa gahum san mga nag-
daog.
Capítulo* m. An pagpili ó pagelécción sa
mga capadian nga may botos san mga
magpoponoan sa ira ug pagbuot man sin
iba nga mga buruhaton. - Bahin. - Bolos.
Capolar, a. Pagtiros.
Capón, adj. Capón, quinapón. - Hiris. -
Pisit, pinisitan. - Manuc nga capón. - ú. t.
c. s. - fam. m. Golpe dado en la cabeza
con el nudillo del dedo del corazón. Sontoc.
Caporal, m. Pangólo ó ponoan sin mga
tauo, nga iya man minamangnoan. - Ban-
tay ó paraataman san mga hayop.
Capricho. m. Pagbuot nga diri angay sa
cabuotan. - Caypa.
Caprichoso, sa. adj. An maruruyag nga
matuman lá an iya buot. - Sa pagbuot lá,
bisan diri angay.
Caprichudo, da. adj. vid. Caprichoso,
i- a acep.
Cápsula./. Bot. Potos.
Captar, a. y r. Pagcahig, pagcabig sin
Captura. / For. Pagdacop, pagcadacop
sin salaán.
Capturar, a. For- Pagdacop sin salaán.
Capucho, m. Itarahub sa oló.
Capullo, m. Potos sin bucad.
Cara. / Bayhon, nauong; pamayhon. -
Cruzar la cara á uno. fr. Pagtampalo;
pagtampaling; pagdabal ó paglatub sa bay-
hon. - Dar en cara á uno. fr.Jig. Pagboy-
boy. - Dar uno la cara. fr. fig. Pagatubang.
De cara. m. adv. Enfrente. Atubang. Da
el sol de cara. Naatubang an adlao. -
Echar á cara y cruz una cosa. fr. Pagsu-
langbao. - Guardar uno la cara. fr. fig-
Pagtago, diri paquita. - Hacer cara./r. Pa-
gato, pagasdang. - Huir la cara. fr. fig-
Paglicay, paglicao. - Lavar la cara á uno.
//-. fig. y fam. Pagdayao sa usa, pagara-
maram. - Verse las caras, fr. fig. y fam.
Pagquirita.
Caraba. / Sacayán.
Carabela. / Sacayán nga halaba ug ha-
ligot, ngan totolo an mga toladoc.
Carabelón. ;//. Sacayán.
Carabina. / Pusil.
Carabinazo, m. Pagboto san pusil.
Carabinero, m. Soldado nga nagtataga-
pusil, tagapusil. - Soldado nga sinusugo
sin paglanat san contrabando.
Cárabo, m. Sacayán nga guti.
CaraCOa. /. Sacayán nga caracua.
Caracol, m. Balingogoco, uaoang. - De
mar. Buscay. Sitio donde se cogen ó sa-
can. Buscayon. - Banag. - Rocot. - Búlalo.
Bodiong.
Caracola. /. Bodiong.
Caracolear, n. Pagbiricbiric an caballo,
pagtoyoctoyoc.
Caracoleo, m. vid- Caracolear.
Caracalero, ra. m. y /. Parapamorot
sin buscay, etc, etc. - Parabaliguia sin bus-
cay, etc, etc
Carácter, m. Tigaman nga sinurat ó bi-
nadlis. - Letra ó tigaman nga nahatag sin
casayoran. Cahimo ó pagcahimo sin letra.
Marca sa pagmarca ó pagtigarnan san mga
hayop. - Tigaman nga espirituhanon sa ca-
lag ticang sa mga sacramento san pagbu-
niag, san pagconfirma ug san pagorden. -
Gaui, panguinaui. - Carigonan sa buot. -
Batasan - Cab-tang. - Quinaiya, pagcaqui-
Caracterizado, da. adj. Mahal nga tauo.
Caracterizar, a. Pagasoy sin maopay. -
Paghatag sin gahúm ó catungdanan.
Carado,da. adj. Bien carado. Maopay an
iya cabayhon. Mal carado. Maraut an iya
¡Caramba! interj. ¡Pastilan!
Carámbano, m. Pinit sin binagtic nga
Caramel, m. Isda nga sugad si tamban.
Caramelo, m. id. Matamis nga caramelo.
Caramente, adv. m. Sin mahal; mahal
caopay. - Sin curi; macuri caopay. - Sin
ongud; ongud caopay. - Sin hogot ó sigpit,
hogot ó sigpit caopay.
Caramillo, m. Torotot nga sugad sin
Caramillo, m. Tambac (nga diri tuhay
nga pagtambac). - Búa nga sumat./W. Ar-
mar, ó levantar un caramillo. Rimoc; pa-
carimoc. - Idugidug.
Caramuzal. m. Bangcuas nga sacayán.
Carantamaula, f.fam. Tambóla. - ^-, y
fam. Pihing nga cabayhon.
Carantoña. /. fam. Támbala. - ¿A fam.
Mga pagsarita.
Carantoñero,ra. m. yffam. Parasarita.
Caraña. /. Taguc nga sugad sin guisa-
Carapacho, m. Cara, balay balay sin pa-
uican. - Binalocan.
Carasol, m. Lugar nga inaadlauan.
Carava. /. Hampangan; hampanganan.
Caravana. /. Pangabay, in damo an mga
tauo nga nangangabay sa mga pagbactas.
¡Caray! interj. ¡Pastilan!
Carbón, m. Oring.
Carbonear, a. Pagoring.
Carboneo, m. Pagoring.
Carbonera. /. Oringan, pi-ong, piongan.
Carbonería. /*. Tenda sin oring. - Ten-
dahan nga oring an iguinbabaliguia.
Carbonero, ra. m. y /. Paraoring. - Pa-
rabaliguia sin oring.
Carbonización. /. Pagtubud; pagiuang.
Pagcatubud; pagcaiuang.
Carbonizar, a. Pagtubud; pagiuang.
Carbunclo, m. Bato nga matig-a, masiga
ug mahal. - Hubag (nga maraut nga cahu-
Carbunco, m. Hubag (nga maraut nga
cahubag).
Carbúnculo, m. Bato nga matig-a, ma-
siga ug mahal.
Carcaj, m. vid. Carcax.
Carcajada. /. Pagtaua nga tigda. Hara-
Carcamal, m. fam. Tauo nga tigurang.
Carcamán, m. Mar- Sacayán nga daco,
maraut ug mabug-at.
Carcañal, w. Ticud.
Cárcava./. Lobo. - Cale, hubang. - Ocad,
ocab.
Carcavina. /. vid. Cárcava.
Cárcavo, m. Calungagan.
Carcavón, m. Calag-yan ticang sa mga
Carcavuezo, m. Loho ó bito nga ha-
larurn.
Carcax, m. Caban nga haluag an dapit
sa ibabao ug haligot an dapit sa ílarum,
nga panunudlan san mga pana. - Porot-sari
ó porostan sin cruz. - Talangan.
Cárcel. /. Cota, pandug, padogan, preso-
han, bilanggoan.
Carcelaje, m. Hinangtang.
Carcelería. /. vid. Cárcel.
Carcelero, m. Bantay sa presohan.
Careóla. /. Sicaran sin hablonan.
Carcoma. /. Bocboc; agay-ay. - Binoboc-
boc; inagay-ay.
Carcomer, a. y r. Bocboc; agay-ay.
Cardenal, m. Ponoan sa santa Iglesia. An
tagsa sadton capitoan nga mga caponoa-
nan sa santa Iglesia nga sinisiring sira an
Sacro Colegio; nga mga magsaragdon sira
santos nga Papa sa mga macuri nga mga
burúhaton; ug amo sira an mga may votos
san pagelección ó pagpili sin Pontífice;
ngan pula an ira nga viste.
Cardenal, m. Labud.
Cardenalato, m. Pagcacardenal; camaha-
lan san pagcacarccnal.
Cardenillo, m. Tac sin tumbaga.
Cárdeno, na. adj. Maramaitom. - fig. La-
Cardillo, m. Banua nga tonocon; otanon.
Cardinal, adj. Labao, ponoan, guinicanan.
Carditis. /. Med. Saquit sa casingcasing.
Cardizal, m. Tuna nga tinotudcan sin mga
banua nga tonocon; casighotan.
Cardo, m. Banua nga tonocon; may lain
nga banua nga tonocon man, cúndi diri
otanon.
Cardona, n. p. Más listo que Cardona.
expr. fig. y fam. Batid caopay, maaram
caopay; lasgud caopay.
Carear, a. For. Pagatubang; pagpaatu-
bang. - fig. Pagtandig, pagtanding.
Carecer. ". Uaray.
Carena./. Mar. Pagrumbo ó pagopay
Carenar, a. Mar. Pagrumbo ó pagopay
Carencia. /. Cauaray, pagcauaray. Cacu-
langan sin...
Carenero, m. Mar. Hinmumutangan san
mga sacayán in guinoopay ó pinarurum-
Careo, m. Pagtubang; pagcaatubang; pag-
paatubang.
Carero, ra. adj. Mahal an pagbaliguia
Carestía. /. Cauaráy; pagcauaray; capu-
puyasan.
Careta. /. Tambóla nga itarahub sa bay-
Carey, m. Pauican. -Cara sin pauican.
Carga. /. Pagcarga, pagluran. - Pagpasag.
- Pagbala. - Carga, luran. - Bug-at. - fig,
Buhis - Catungdanan. - Mil. Embestida ó
ataque al enemigo. Pagdosmog, pags'ófóng,
pagdamag. - Á carga cerrada, m. adv.
fig. A un tiempo, de una vez. Doronggan.
- Acodillar uno con la carga, fr. fig. y
fam. No poder cumplir con la obligación.
Diri pacatuman sa catungdanan.
Cargadero, m. Doroogan - Binubutagan
san mga igpapasag, igeacarga, ó igluluran.
Cargador, m. Paradara sin iya mga man-
gad sa mga sacayán. - Parapasag. - Para-
hacot.
Cargamento, m. An mga luran sa sa-
cayán, luran.
Cargar, a. Pagpasag. Pagluran, pagcarga.
Pagbala, pagpas-an - fig. Pagdugan san
bug-at. - Pagcaon ó paginum sin . oraora.
- fig\ Y fam. Molestar, cansar, Paglinabut.
- Mil. Pagdosmog ó pagsolong sin maco-
sog, - ;/. Inclinarse. Biric. Cargó la tem-
pestad hacia el puerto. Nabiric an han-
gin (an baguio) dapit sa pondoan.
Cargareme, w. Resibo nga carig-onan.
Cargazón. /. Luran ó an mga luran sa
sacayán. - Pagsool an olo, an soroc soroc,
etc. Masirom an calibutan, aromon an lan-
git. - Camasoot ó camabug-at san olo, so-
roesoroc, etc. - Camasirom san calibutan.
Cargo, m. Carga. Luran. Bug-at. - ^.
Catungdanan. Cargohan.
Cargoso, sa. adj. Macuri, mabug-at.
Cariacontecido, da. adj. fam. Masorub
on an cabayhon.
CariagUileño, ña. adj. Halaba nga ca-
bayhon magasa an aping ug barobalico
an irong.
Cariancho, cha. adj. fam. Halapad nga
Cariarse. ;-. Pagdonot an tul-an.
Cariátide./. Arq. Tauo-tauo.
Caribe, m. fig. Mabangis, mapintas.
Caricatura. / Tauo tauo nga pininta-
ran, cundí sa maraut nga pagpaagui.
Caricia./ Pagora, ngodiot.
Caricioso, sa. adj. Maoora, mangongo-
Caridad./ Paghigugma. Gugma. Ighi-
gugma. - Limos" sa mga macalolooy. - Ca-
Caridelantero, ra. adj. fam. Culang
sin caauod.
Caridoliente.
idj. Mabidoon nga cabay-
Casaquit sin tulan.
Carifruncido, da. adj. fam. Maisug nga
Carigordo, da. adj. fam. Matamboc nga
Cariharto, ta. adj. Malidong nga cabay-
Carilargo, ga. adj. fam'. Halaba nga ca-
Carilucio, cia. adj. fam. Masinao nga
Carilla. / Guti nga bayhon. - Llana ó
página. Paypay.
Carilleno, na. adj. fam. Bayhonon.
Carillo, Ha. adj. Maromahal.
Carinegro, gra. adj. Maitom nga cabay-
Cariñana. / Itarahub sa bayhon.
Cariño, m. Hingaydoy, handum, gugma.
CariñoSo, sa. adj. Mahagugma.
Cariparejo, ja. adj. fam. Diri malulubad
Carirraído, da. adj. f am . Culang sin
caauod.
Carirredondo, da. adj. fam. Malidong
Caristna. m. Hatag sa Dios.
Caritativamente, adv. m. Sa daco nga
paghigugma, ó pagcalooy.
Caritativo, va. adj. Malolooyon, man-
guinlooy-an.
Carlanca. /. Baliug nga anit cún puthao
bá sin ayam. - fig. y fam. Sangil, pasa-
ngilan.
Carlancón, na. m. y/. Pasasangil.
Carlear, n. Halhal. Hangus, hangusha-
ngus. Hicahic. - Micalhical. Hinga, hinga-
Carmelita. Padre nga religioso sa orden
sa Carmen.
Carmen, m. Orden san mga capadian
nga sinisiring del Carmen. - Escapulario
nga sinisiring sa nuestra Señora del Car-
Carmenar, a. Pagbadbad sin ano lá nga
nagogomon. Paghindo sin gapas. Pagsud-
lay san bohoc.
Carmesí, adj. Pula nga color.
Carmín, m. Pula. Capulahan.
Carnada. /. Paon nga onud.
Carnaje, m. Carne nga tinoros ug inasi-
Carnal, adj. Lauasan Mala-oay. Pecado
carnal. Sala nga mala-oay. - ^'-. Lauasnon
ó calibutanon.
Carnalidad. /. Camaquimala-oay sa la-
Carnalmente. adv. m. Su paquimala-oay
Carnaval, m. Carnestolendas.
Carnaza. /. fam. Damo nga carne.
Carne. /. id, Onud, tayud. - An usa san
totolo nga mga caauay san calag, nga
mao an lauas ta. - Carne viva. An buhi
nga onud, cún dao dida sa mga casam-
dan. - En carne viva. loe. adv- An napila-
san ó na cuhaan san panit,
Cárneo, nea. adj. Onuran, tayoran.
Carnerada. /• Cacarnerohan.
Carneraje, m. Bayad ó buhis tungud san
Gaga carnero.
t&rnereamiento. m. Scrot ó multa tu-
Carnerear, a. Pagserot ó pagmulta tu-
Carnerero, m. Bantay san cacarnerohan.
Carnero, m. Hayop nga carnero.
Carnestolendas. /. pl. An tolo ca adlao
nga sinosondan san adlao nga pamuring.
Carnicería./. Tendahan sin carne. - Ten-
da nga carne, tiangui. Pangingihaoan. fig.
Pamatay*. rn' iJamó an nga tauo nga pina-
mamaíay . '' V . % ' ' "
Carni1Beto,-rai'¿¿y. Maninibad. fig. Ma-
bangis, mapintas. - m. y /. Parabaliguia
Carnicol, m. Coló sin bactin, baca, etc.
Carnívoro, ra. adj. Maninibad. - Mana-
nap nga macaón sin carne.
Carniza. /. An baya san carne nga gui-
nihao. - Mananap ó hayop nga patay.
Carnosidad. /. An onud nga natubo sa
mga casam-dan. - Camatamboc nga oraora.
Carnoso, sa. adj. Onuran, tayoran.
Carnudo, da. adj. vid. Carnoso.
Carnuza. /. Despee t. Damo nga carne.
Caro, ra. adj. Mahal. - Higugmaon.
Caromomia. /. Carne nga tapa sin tauo
nga patay nga binutangan sin mga hamot.
Carona. / Hapin nga loon nga ibinubu-
tang sa taludtud san mga caballo, etc.
Caroñoso, sa. adj. Mga hayop nga may
mga capilasan.
Carpanta. /. fam. Gotum nga oraora na.
Carpeta. /. Saya saya sin lamesa. - Ha-
pin sin suratan. - Potos sin mga papel ó
carig-onan nga may tigaman nga casayo-
ran san tag-sa.
Carpetano, na. adj. Taga Toledo.
Carpetazo. (Dar), fr. fig. An diri pag-
despachar layon san pinangangaro dida sa
mga hocmanan.
Carpintear, n. Pagpanday.
Carpintería. /. Pandayan. - Pagcapanday;
catungdana sin panday.
Carpintero, m. Panday. pl. Capandayan.
Carraca. /. Sacayán nga daco ug mabug.
at - Palapala.
Carraco, ca. adj. fam. Tigurang ná ca-
Carjrah m. Bariles nga daco..
Carraleja. /. Haclop.
Carralero, m. Parahimo sin mga bariles
Carraspera. /. fam. Sipón. Pagao..Casa-
Carrera. /. Pagdalagan. - Lugar nga pag-
dadalaganan. - Paglalac-tan san mga bito-
on. - Dalan ó mga dalan nga pagaaguian
san procesión. - fig. Rungbay. Carrera de
árboles. - Rungbay sin mga cahuy. - Ca-
mino. Dalan. - Carrera de caballos. Pag-
rumba san mga caballo. - Dar carrera á
uno. fr. Pagpaaram ug pagbayad san mga
gasto san iya pagaram. - De carrera, m.
adv. Cadagmitan. - fig. Uaray panginano,
diri nanginginano. - Entrar uno por carre-
ra, fr. fig. Pagbaya sin casay-panan niya.
1Ó2?
- Estar en carrera, /r. Pagticang sin pag-
tuman sin catungdanan. - Estar en carrera
de salvación, fr. Pagtapud gud san ira
pageabaraan 1 ati mgá'calág s&> purgatorio
in gumoa ná sira dida siton orayan. - No
poder hacer carrera con, ó de, alguno./;'.
fám. In diri maalagad ó mabale an tauo
san sagdon nga maopay, sinisiring, nga
uaray ná gahum sin pacapagbale sa iya
san caopayan. - Partir de carrera, fr. fig.
Pagbuhat sin bisan ano sin uaray anáy
Carrero, m. Paratug-uay san mga hayop
nga nagdadanas sin carro.
Carreta. / id. Ini halaba, haligot ug ha-
rohabobo san sinisiring cangga, cundí ua-
ray baclao nga puthao an mga rueda.
Carretada. /. An luran sa usa lá ca pag-
hacot; usa ca paghacot.
Carretaje, m. Paghacot sin abacá ug iba
pá sa carro, cay may trato nga daan.
Carrete, ni. Rueda en que llevan los pes-
cadores rodeado el hilo, cuyo extremo
está asido al anzuelo. Poronan. - Dar ca-
rrete, fr. Pagtoros san hapon in nahaca-
uil an isda, basi diri macaotud san cauil.
Carretear, a. Paghacot sin bisan ano sa
Carretel, m. Mar. Poronan.
Carretela. / id. Coche.
Carretera. /. üalan nga haluag, lunang.
Carretería./. Damo nga mga carreta. -
An guinbubuhatan sa mga carreta.
Carretero, adj. Dalan sin carruaje cún
coche bá. - m. Parahimo sin mga cangga.
- Paratug-uay san mga hayop nga nag-
dadanas sin canngga.
Carretilla f. Carocangga.
Carretón, m. Carro nga guti. Carocangga.
Carricoche. ;;z. Carro nga sugad sin ca-
Carriego, m. Alat.
Carril, m. An agui san carro cún coche
bá. - Dalan nga diri caopay haluag.
Carrillera. /. Ngoso.
Carrillo, m. Palimogmogan, aping, pisngui.
Carrilludo, da. adj. Malipog-oc.
Carrizal, ni. Cabanuaan nga sugad sin
catigbauan ó catangboan.
Carrizo, m. Banua nga sugad sin tigbao
ó tangbo.
Carro, m. id. Cangga.
Carrocería./. An lugar nga guinbubuhatan
ug guinbabaliguiaan sin mga carruaje, ug
dida guinoopay man.
Carrocero, m. Parahimo sin mga carruaje.
Carrocín, m. Carruaje nga duduha lá an
Carrofuerte.
. Carro nga daco ug
mangón.
Carroñada. / Luthang nga halipot ug
mabug-at cay dacmol caopay.
Carroña. /. Onud nga donot ná.
Carroño, ña. adj. Donot.
Carroza. /. Coche nga daco nga sinasab-
ongan sin maopay.
Carruaje, m. Damo nga mga carro, mga
coche, mga calesa, etc. Carruaje nga upat
an rueda sugad san mga guinagamit sá
Carruajero, m. id. Cochero.
Carruco. m. despect. Carro nga guti, nga
nagbibiric an eje.
Carta. / Surat.
Cartabón. /. Iscuala.
Cartapacio, m. Panumduman. - Hapin nga
ihinahapin sa pagsurat san inga caliburan,
ug dida isinosolud man nirá an papel ug iba
Cartazo, m. Surat nga daco. - Surat nga
baga pagsauay an casayoran cún pagpaca-
bido bá.
Cartearse, r. Pagsisinuratay.
Cartel, m. Talaan nga sinurat nga ipinipilit
sa mga sadá sa mga Tribunal, etc. - Surat
nga casayoran san mga turumanon tungud
sin pagbalio san mga mageasibihag sa
pagauayan, ug iba pá nga mga buruhatan.
- Surat nga pagayat sa igeasitauo.
Cartero, m. Paradolong san mga surat sa
balay san tag-sa ca tauo.
Cartilla. / Áraman. - Carig-onan nga ihi-
nahatag sa mga Obispo san mga tauo nga
guinordenan nira.
Cartón, m. Bahol nga papel.
Cartuchera. /. Pinanonudlan san mga
cartucho. - Quien manda, manda, y cartu-
chera en el cañón, expr. fig. y fam. An
sugo tutumanon sa capiritan.
Cartucho, m. Pinotos sin pólvora nga igo
sa tag-sa ca pagbuhi san pusil.
Cartulina. /. Barobahol nga papel.
Casa. / Balay. - Conjunto de hijos y do-
mésticos que componen una familia. Ca-
balay. - Casa consistorial. An tribunal^
casa real san bongto. - Casa de bañ\f?^>
Balay nga may mga parigosan. - Casa de
campo. Balay sa orna ó sa caom-han. - -
Casa de juego. Balay nga susgalan, sugalan.
- Casa de devoción. Singbahan, cobocobo,
arampoan. - Casa de Dios. Singbahan, balay
sa Dios. - Casa de préstamos ó de empe-
ños. Balay sin mga pagprenda, cay dida
quinacarauat an salapi, bulauan, etc., nga
igpeprenda.
Casadero, ra. adj. Caraslon ná.
Casado, da. p. p. Quinasal, inasauan,
Casalicio. m. Balay.
Casamentero, ra. adj. Parapamalaye.
Casamiento, m. Pagcasal, pagcaminio.
Casamuro. /. Cota.
Casapuerta./. Sirong; ingud sin balay.
Casar, m. Cabalayan.
Casar, n. y r. Pagcasal. - a. Pacasal. -
Hunahunaon mo ánay, ngan san-o pag-
bubata.
Casatienda. /. Tendahan.
Casca, f. Hollejo de la uva después de
pisada y exprimida. Sapal sin uvas. - Panit
sin cahuy nga encina.
Cascabel, ni. Goronggorong.
Cascabelillo, m. Goronggorong.
Cascada. /. Bangon. Caagusan.
Cascado, da. adj. Kasag, buong, butac,
Cascajal. - Cascajar, m. Agán-an, ca
babtoan nga guti; cabarasan.
Cascajo, m. Agán-an. - Sinacsac sin bato,
- Cababtoan nga guti.
Cascajoso, sa. adj. Batohon sin gudti
nga mga bato.
CascamientO. m. Pagbasag; pageabasag,
Cascar, a. Basag. - Bongco. - Barana
Pacaboong. - Boong. - Dar á uno golpes
con la mano ú otra cosa. Pagsontoc. Pag-
dabal. - a. y r. fig. y fam. Quebrantar la
salud de uno. Luya, pagluya.
Cascara./. Panit. - De coco, (fruta) es-
toposa. Bonot. - De id. interior y dura.
Bagól. - Del huevo de gallina, etc. Bina-
locan, tipaca.
Cascarón, m. Binalocan, tipaca.
Cascarrabias, com. fam. Ágsub masina.
Cascarrón, na. adj. Baol pá ó matig-a,
masaplud. Maraut nga catingug.
Cascarudo, da. adj. Dacmol an panit,
an binalocan, etc.
Cascaruleta. / fam. Talob tacob.
Gaseo, m. Cráneo. Bagol bagol sa oló. -
C¿sco del coco. Bagol, barot. De loza, pe-
dazo de vaso, etc. Bica; tipie. - An tag-sa
ca potos san cebolla. - Lauas sin botella,
barriles, etc. - Lauas sin sacayán. - Saca-
yán nga casco. - Coló sin caballo, etc. - De
población. Sauang.
Cascote, m. Mga bato sin cota nga na-
pucan cún pinaric ba.
Cascudo, da. adj. Mananap nga daco ó
dacmol an coló.
Casera. /. Babaye nga nagaataman ug
nagseserve sin lalaqui cún mga^lalaqui.
Caseramente, adv. m. Sin tangeud.
Casería. / Balay sa orna.
Caserío, m. Cabalayan.
Casero, ra. adj. Tinapay, badhuya, etc.,
nga guinbubuhat sa balay; hayop nga ti-
notubongan sa balay, - fam. An nagaata-
man caopay sa iya balay. - m. y f. Tag
balay, tagada san balay. - Paramangno sin
Caserón. /;/. Balay nga daco.
Caseta. / Balay balay.
Casi. adv. c. Harani sa... - Gutiay gud. -
Casilla. /. Balay balay, payag, lageao.
Casilla hecha de hojas para quitar
el sol. Balaran, handong.
Caso. m. Caagui, casugad, inabut. - Hitapo.
- Catigayonan. - Gram. Caso. - Caso apre-
tado. Macuri mabadbad, macuri macuha. -
De conciencia. Hiborongan ó catahap tu-
ngud sin turumanon sa calag. - Reser-
vado. Sala nga daco, nga an ponoan
lá an macapagabsolve, cún an tinata-
gan niya sin gahúm. - Á caso hecho.
m. adv Tinuyo lá. - Caer en mal caso. /
fam. Pacasala sin daco. - En caso de
que, dado caso. m. adv. Bisan cún an-
siya, bisan cún sugad... - Dado caso.
Cún baga ansiya, cún baga sugad... - En
todo caso. loe. adv. Bisan cún ansiya,
bisan cún ano. - Estar en el csiso.fr. fam.
Sayud ná. - Hablar al caso. fr. Pagyacan
nga igo san guintutuyo. - Hacer al caso
una cosa. / fam. Igo. - Poner caso, po-
ner por caso. fr. Pananglit, pananglitan.
Por el mismo caso. m. adv. Tungud si-
ton. - Venir al caso una cosa. fr. fam. Igo.
CasÓn. m. Balay nga daco.
Caspa. / Daqui.
Caspera. / Sorud.
¡Cáspita! inter j. ¡Pastilan!
Casposo, sa. adj. üaquihon.
Casquetazo, m. Pagsonggo, pagpantuc,
hipantuc.
Casquete, m. Tagoló, calo.
Casquijo, ni. Mga bato nga gudti, bituca.
Casquillo. m. De bastón, lanza ó asta.
Isorolob. De saeta. Catarisan.
Casta. / Guinicanan. Mamat. Tulin.
Castamente, adv. m. Sa pageacastos, sa
pageaoray.
Castaña. / Bonga san cahuy nga sini-
siring castaño.
Castañeta. /. Pitic - Castañetas.
Castañetazo, m. Pagcastañetas. - Pagpi-
tic, pitic. - Estallido. Pagboto; pagpaboto.
Castañetear, n. Pagcastañetas. - Panla
gopo . - Panlagotos.
Castañetear los dientes el puerco,
el perro, etc. Pagtalubtacob.
Castañeteo, m. vid. Castañetear.
Castaño, ña. adj. Pula. - Pasar de cas-
taño oscuro una cosa. fr. fig. y fam.
Macuri ná.
Castañuela. /. Castañetas.
Castellanizar, a. Pagquinastila.
Castellano, na. Catsila, castila; taga
Castilla. - m. Pamolong nga quinatsila. -
Tagada sin castillo ó cota. - Ponoan ó
bantay sin usa nga castillo.
Castidad./. Pagcacastos, pagcaoray, pag-
Castificar. a. Pagcacastos, pagcaoray, pa-
Castigación. /. Pagcahampac - Pagserot.
Pagpasaquit.
Castigador, ra. adj. Magharampac, hu-
marampac. - s. Parahampac. Paraserot. -
Parabadlong.
Castigar, a. Paghampac, pagcastigo; pag-
serot; pagbadlong. - Pagpasaquit-Paglatub.
Castigo, m. Hampac; serot; castigo, - fig.
Badlong. Ogay.
Castillo, m. id. Cota nga may mga ba-
luarte, ilihan bantayan.
Castizo, za. adj. Toton nga pamolong.
Casto, ta. adj. Oray, putli, lubos, castos.
Castor, ni. Mananap nga sugad sin oding
an cádaco ug pula an barahibo niya.
Castración. / Pagcapon; paghcrcs; pag-
Castrador, ni. Paracapon; paraheres; pa-
rapisit.
Castrapuercas. m. Torotot.
Castrar, a. Pagcapon; pagheres. Pagpisit,
pagislam.
Castrón, m. Canding nga lalaqui nga qui-
Casual, adj. Pahiabut sin uaray tuyo.
Casualidad. /. Bisan ano nga nahiabut,
nga uaray paghunahuna, ó uaray sasabuta.
Casuca. /. Despea. Balay nga guti nga
rnaraut nga pagcabuhat, horonan.
Casucha. /. Despea, vid. Casuca.
Casucho. ;//. Despect. vid. Casuca.
Casulla. /. id. Casuya, biste nga guinaga-
mit san Padre sa pagmisa.
Casullero, m. Parahimo sin mga casuya.
CaSUS belli. expr. lat, Paquigubat.
Cata. /. Tadi; tilao. Pagtadi; pagtilao, pag-
dimdim, pagtagamtam.
Cataclismo, m. Pagcabungcag sugad san
linun-pan an calibutan. - fig. Carimocan
sin guinliadian, etc.
Catacumbas. /. //. Mga lungib sa ilarum
sa tuna nga lub-nganan sadto sin mga mi-
natay.
Catador, m. Paratadi, paratilao, pagdim-
dim, paratamgamtam.
Catadura. /. Pagtadi, pagtilao, pagdimdim,
pagtagamtam. - fam. Baga rnaraut nga pag-
Catafalco, m. Tumba nga hataas nga si-
nasabongan.
Catalejo, m. Larga vista, anteojo de larga
Catalepsia. /. Saquit nga bontug.
CataléptíCO, ca. adj. Borontog, bubula-
Catalogar, a. Paglista sin mga libro, mga
sinurat, etc.
Catálogo, m. Panumduman ó listahan sin
mga tauo, mga butang cún iba pá.
Cataplasma./. Haclog, tampus ó tangpus.
Catar, a. Pagtadi, pagdimdim, pagtagam-
Catarata. / Bolog sa mata.
Catarral, adj. Sip-onon. - ob-hon.
Catarro, m. Sip-on, obo.
Catarroso, sa. adj. Sip-onon, ob-hon. -
Sinisipon, inoobo.
Catástrofe. /. Catapusan sin casayoran
cun. comedia bá cún dao macaharadluc. -
fig. Cacurian. Carimocan.
Cataviento, m. Mar. Caringpula.
Catecismo, m. Casayoran san toronan
sa mga cristianos nga may mga socna,
pagaramdam sa mga cristianos. - Libro ó'
casayoran sin pagaradmam, nga may mga
socna.
Catecúmeno, na. m. y /. Tauo nga na-
gaaram sa pagcacristianos, cay basi siya
Cátedra. Ualihan nga may lingcoran, ug
dida nalingcud an mga magtoroon sa pag-
tutdo ug paghatag sin casoyoran sa ira
mga tin-onan. - -fig. Pagcaobispo, pagcapon-
tífice. - fig. Bongto nga inooquian san san-
tos nga Papa cún san Obispo.
Catedral, s. Singbahan nga catedral.
Catedralidad. / An pagcacatedral ^sia
usa nga singbahan. í/
Catedrático, m. id. Magtoroon, magtú-
rutdo sin quinaadman.
Categoría. / fig. Cab-tang, cabtangan sa
tag-sa ca tauo. - Tauo nga mahal, camaha-
lan niya.
Categóricamente, adv. m . Sin sayud,
sayud caopay nga pagbaton ó pagsiring
oo, cún diri bá.
Categórico, Ca. adj. Sayud nga pagba-
ton ó pagsiring, nga ansiya cún diri bá
Catequismo, m. An pagtutdo sa tauo san
mga camatuoran san aton religión nga
santa, basi hibaroan niya ug pagbuniagan
Catequista, m. An magturutdo sa iba san
pagtoron-an sa mga cristianos ug san to-
loohan nga católica cay basi sira pagbu-
Catequizar, a. Pagtutdo sa iba san inga
camatuoran nga evangclisnon ug san toloo-
han nga católica. - /%•. Pagsagda.
Caterva. /. Cadam an.
Católicamente, adv. m. Aalagad lá san
tutdo sa santa Iglesia.
Cotolicísimo, ma. adj. sup. Católico cao-
Catolicismo, m. Cacristianosan. - Pagtoo
san Iglesia nga Católica.
Católico, ca. adj. Masahid. - Matuod, cay
polong sa Dios. - An tauo nga may toloo-
han nga natoo sa Religión nga Católica. -
fr. No estar muy católico. Sinisiring in
maraut an calauas.
Catón, m. Libra ó araman sa mga caba-
Catorce, adj. Ñapólo cag upat.- - Décimo-
cuarto. Icapolo cag upat - Á catorce de
Abril. Sa icapolo cag upat sa Abril. - Tag-
popio cag upat. Nos han dado á catorce
pesos. Tinagan cami sin tagpoplo cag
upat ca pisos.
Catorceno, na. adj. Icapolo cag upat.
Catre, m. id. Higdaan.
Cauce, m. Casul-gan sa mgasalugug mga
sapa. - Aguian sin mga tubig. I
Caución. /. Pagtagam; pagpatagam. - Ca- ¡
rig-onan; cun dao an tauo nahatag sa i ya i
igeasitauo sin carig-onan, nga pagtutuma- j
non niya an i ya saad cún an sugo bá sa ¡
iya. - Saad.
Caucionar. a- Pagtagam, pagpatagam. -
Paghatag sin carig-onan.
Caudal, adj. Masolug. - Puhonan, salapi,
bahandi.
Caudalejo. m. Guti nga puhonan, salapi
/ó bahandi.
Caudalosamente, adv. m. Sin damo ó
damo caopay nga salapi ó bahandi. - Sin
solug; masolug caopay.
Caudaloso, Sa. adj. Masolug. - Acauda-
lado. Salapianon, bahandianon.
Caudillo, m. Ponoan, magmarando, pa-
Cauro, m. Hangin nga canauay,
Causa. /. An guinicanan ó tinicíin^an sin
bisan ano. - For. Calipongan, capolonga-
nan, causa.
Causar, a. El azote causa dolor. An |
hampac nacacasóol. - Tú eres la causa de
mi dolor. Icao an nacacasaquit sa acón.
Cáustico, ca. adj. Macacapaso caopay. -
in. Haclop nga mapintas.
Cautamente, adv. m. Sin hinay; hinay
caopay, tagam caopay.
Cautela. /. Paghinay hinay, pagtagam;
pageahinay hinay, pageatagam. - pagpata-
Cautelar, a. y r. Pagtagam, pagpatagam.
Cautelosamente, adv. m. Sin hináy; hi-
nay caopay. tagam caopay.
Cauteloso, sa. adj. Matagam. - Malim-
Cauterio, m. Pagpaocoy san dugo sin
casamdam; etc. - Pagpabahao sin casam-
dam. - /%-. An tambal nga macacabolong.
- Pagpaso ó pagsonug san onud sin mga
casam-dan nga maraut, etc.
Cauterización. /. vid. Cauterizar.
Cauterizar, a. Pagpaocoy san dugo sin
casamdam, etc. - Pagpabahao san mga ca-
Cautivar, a. Pagbihág; pagpamihág.
Cautiverio. ;". Cabihágan.
Cautividad. / Cabihágan.
Cautivo, va. adj. Bihág.
Cauto, ta. adj. Mahinay hinay, matagam.
Cava. /. Pagabcay, pagsadol. - Sa palacio,
an balay ó inooquian san mga nagaataman
san tubig ug alacsio nga guiniinum san
mga tauo nga hadianon.
Cavador, m. Para-abcay sa tuna; para-
cabeab.
Cavadura. / Pagabcay, pacabeab. Pa-
ngabcay pangabeab.
Cavan, m. Haquiran; baquid.
Cavar, a. Pagabcay, pagsadol, pageabeab.
Cavazón. /. Pagabcay, pageabeab. Pangab-
cay, pangabeab.
Caverna. /. Lungib. Calungaban. - Med.
Loho sin hubag in nagoa ná an nana. Ca-
lón oan.
Cavernoso, sa. adj. Mataghum. - Masi-
rum. - Halarum ngatingul. Calungaban.
Cavia. /. Ocab sa pono si cahuy, basi ma-
biao dida an tubig.
Cavidad. /. Hito, loho, boho.
Cavilación. /. Pagtahap. Pagcatahap. Ca-
Cavilar, a. Pagtahap, paghunahuna nga
oraora sin bisan lá ano.
Cavilosidad. /. Catahapan.
CavílOSO,sa. adj. Matahap, matahaptahap.
Cayada. /. Tongcud, songcud nga baro-
balico an cap-tanan.
Cayado, m. vid. Cayada.
Cayán. m. Cayáng sin baloto ó casco.
Cayo. m. Bato ó poro nga guti sa dagat.
Caz. m. Cale ó aguian sa mga tubig.
Caza. /. Pamanua. Pamusil.
Cazabe, m. Sugad sin bibingca ó babhuya.
Cazadero, m. Pamanuaan. Pamusilan.
Cazador, ra. adj. Magmaranua. Magmu-
rusil. - s. Parabanua. Paramusil. - Perro ca-
sador. adj. IVIacadadacopon.
Cazar, a. Pamanua. Pamusil. - Cazar aves
con lazo. Paglit-ag. - Cazar caimanes con
anzuelo. Pagcauil, pangauil sin buaya. - Si
cazares, no te alabes; si no cazares no te
enfades, ref. Hinayhinaya an calipayan,
sugad man an cacurian.
Cazcalear, n. fam. Paglacatlacat ó pag-
sodoysodoy sin uaray man capulsanan.
Cazcarria. /. Lapoc; hugao nga nadodo-
cot sa panapton, etc.
Cazcarriento, ta. adj. Lapocon; mahu-
gao, buringon.
Cazo. m. Sugad sin cabo ó bongot, cundi
tumbaga ó puthao lugaring. - Surudlan
nga tumbaga.
Cazuela, /. Sugad sin yahong, ligong.
Cazumbrar, a. Pagbaat san mga barriles.
Cazumbre, m. Baat sin mga barriles.
Cazumbrón, m. Parabaat san mga barriles.
Cazurro, rra. adj. fam. Maocoy nga
tauo, diri mayacan.
Ce. /. Ngaran ó caluasan san letra nga c.
Ce por be, ó ce por ce. m. alv.fig. y fam.
Pagasoy sin maopay sin bisan ano. - Por
ce ó por be. loe adv. fig. y fam. Guihapon.
Por ce ó por be se salió con la suya. Na-
tuman guihapon an iya caruyag.
Ceba. /. Tubong.
Cebada./. Tanum nga cebada ug an bonga
niya. - Dar cebada, fr. Pagtubong ó panu-
bong sa mga hayop.
Cebadal. ///. Orna nga tinanum sin cebada.
Cebadera. / Tubongan. - Caban nga su-
rudlan san cebada nga itutubong sa mga
hayop. - Layag sin sacayan.
Cebadero, m. Parabaliguia sin cebada. -
An hayop nga mulo, etc., nga linuranan
san cebada nga itutuhong sa iba nga ig-
casihayop.
Cebar, a. Pagtubong. Panubong. - fig. Pa-
sarig, pasandig. - fig. Pagdugang dugang
sin songo basi diri maparong an calayo.
Pag dugang dugang sin lana basi diri ma-
parong an lámpara. - fig. Padugang. - Pag-
sebo sa mga luthang ó mga pusil. - Pag-
dagcot sin cohetes, etc. - r. fig. Ticos
nga pagbuhat, ongud nga pagbono, pintas
nga pagdabal, etc., etc.
Cebo. m. Tubong. - Pólvora nga igsesebo
sa mga luthang, mga verso ó mga pusil.
Para pescar ó cazar. Paon.
Cebolla./. Seboyas.
Cebollar, m. Tanaman sin seboyas.
Cebollero, ra. m. y f Parabaliguia sin
Cebolleta. /. Langbo pá nga seboyas. -
Cebollino, m. Seboyino. - Taran-mon nga
seboyas. - Bonga sin seboyas.
Cebollón, m. Daco nga seboyas.
Cebón, na. adj. Yobo, bactin nga yobo.
Ceca. /. Balay, pamandayan sin salapi,
bulauan, etc. - De Ceca en Meca. "De la
Ceca á la Meca. loes. figs. fams. Sodoy
sodoy; hadoy hadoy; buyan buyan.
Cecear, n. Pagluas san s. nga sugad sin
Ceceo, vid. Cecear.
Ceceoso, sa. adj. An maluas san s, su-
gad sin c.
Cecial, m. Barol nga isda.
Cecina. / Tapa.
Cecinar, a. Pagtapa.
Ceda. / vid. Zeda.
Cedacería. /. An guinbubuhatan sin mga
ag-agan. - Tienda, tendahan sin mga ag-
agan, ug saráar.
Cedacero, m. Parahimo sin mga ag-agan,
ug mga saráan.
CedacltO. m. Ag-agan nga guti, saráan
Cedazo, m. Ag-agan. - Para colar líqui-
dos. Saráan.
Ceder, a. Paghatag, pag togot. - n. Tang-
do, ampo. - Iban, hotos. Hotos ná an baha.
Ha disminuido la avenida.
Cedilla. / vid: Zedilla.
Cedria. / Taguc san cahuy nga cedro.
Cédride. / Bonga san cahoy nga cedro.
Cedro, m. Cahoy nga cedro, hatáas, ma-
hamot, ug diri inagay-ay.
Cédula./ Papel nga guti nga sinurat cún,
susuratan bá sin ano lá. - De confesión, ó
comunión. Seyo ó carig-onan nga nagea-
catuigan an tauo. - De vecindad, ó perso-
nal. Carig-onan nga casayoran san ngaran
san tauó, san iya cahimtang, cún diin siya
oocoy ug sin iba pá. - Real. Sugo, cún
togot bá nga hadianon.
Cedulaje. m. Bayad tungud san mga
Cefalalgia./. Med. Camasool sa oló.
Cefalea. / Med. Camasool nga ora ora
Céfiro, m. Habagat nga hangin - poét.
Hangin nga halaya-hay.
Cegajoso, sa. adj Bilason, Tagumata.
Cegar, n. Pagbuta. - a. Pacabuta. - fig. Ce-
gar ó cerrar puerta. Pagsagda. - Cegar
pozo, etc. Pagtagbon. Cerrar portillo, etc.
Pagcota; pagtahub. fig. Hibor*ong, lipong
sa hunahuna, sa buot, etc.
Cegarra, adj. fam. y s. Harap.
Cegarrita, adj. fam. Curisong.
Cegato, ta, adj. fam. y s. Harap.
Cegatoso, sa. adj. Bilason. Tagumata.
Ceguedad. /. Pagcabuta, cabuta. - fig.
Hiborong, pagcalipong sa hunahuna, sa
buot, etc.
Ceguera. / Pagcabuta, cabuta. Cabuta-
Ceja. /. Iquirinhat - Quiray. - Arquear las
cejas, fr. Logdat. - Quemarse las cejas.
fr. fig. y fam. Ongud nga pagaram.
Cejar, a. Pagisul.
Cejijunto, ta. adj. Hingiray.
Cejo. m. Borong.
Cejudo, da. adj. Hingiray.
Celada./ Mil. Gama. - Atang. - fig. Lim-
Celador, ra. adj. Magbarantay. - m. y /.
Celaje, m. Color san mga panganud. - pl.
Mga panganud, mga panganoron.
Celar, a. Pagtalingoha sin pagtuman san
sugo. - Paggama; pagatang. - Pagbantay.
Celar, a- Pagtago.
Celar, a. Pagtomboc. - Pagtabas sin buril.
Celda. /. Solud. - Casitas que hacen las
abejas en los panales. Odian.
Celdilla, f. Solud nga guti. - Odian.
Celebérrimo, ma. adj. sup. Bantugan
Celebración. /. Pagmisa san Padre. -
Pagsingba. Pamati san santos nga misa.
- Pagdayao, pagcadayao.
Celebrante, m. An Padre nga nagmimi-
sa ó tipagmisa ná.
Celebrar, a. Pagdayao, paghimaya. - Pag-
singba. - pagtahud. - Pagmisa an mga ca-
padian. - Celebrar contrato. Pagtrato.
Célebre, adj. Bantugan. - Mahirimayaon
Celebridad. /. Bantug, dongog, bansag.
• - Pamiesta.
Celebro, m. Oló.
Celemín, m. Tarac-san nga sugad sin
Celeridad. /. Cadali, pagcadali, cadgamit,
pagcadagmit. Cadagmitan. Camadali, pag-
camadali, camadagmit, pagcamadagmit. Ca-
matulin, pagcamatulin,
Celeste, adj. Langiton; sa langit. - Color
azul claro. Inanel.
Celestial, adj- Langiton. - fig. Bisan ano
lá nga maopay gud.
Celestialmente. adv. m. Pagbuot sa
Dios; pagbuot sa langit. - fig. Sin maopay.
Celibato, m. Pagcaolitauo, cahimtan sa
pagcaolitauo. - fam. Olitauo.
Célibe, s. Olitauo. Daraga. Tauo nga ua-
ray pá asaua.
Célico, ca. adj poét. Langiton. - fig. Ma-
opay gud.
Celo. m. Pagtalingoha sin pagtuman san
mga sugo ó catungdanan. - Pagogop sa
Dios, pagogop sa toloohan, pagtalingoha
san caopayan sa mga calag. - Por ext.
Pagtuyo ó pagtalingoha sin caopayan -
Recelo. Catahap. - pl. Abugho.
Celosía. /. Sedepan, pasere-an, sil-engan.
Celoso, sa. adj. Matingohaon, mabanta-
yon. Pagaogop, parahambay. - Receloso.
Maabughoon. - Mar. Maquilas, maquiling
nga sacayán.
Celotipia. /. Camaabughoon.
Celsitud./. Pagcaharangdon. Camahalan.
Cementerio, m. Lub-nganan. Campo-
Cemento, m. Masa.
Cena. / Pangiclup, pan i h apon.
Cenáculo, m. Solud nga guinpanihapo-
nan ni Jesucristo opud san iya mga guin-
ton-an san catapusan nga pangiclop sa
sinondan nga adlao san iya santos pag-
casaquit.
Cenacho, m. Batulan.
Cenadero, m. Caran-an, pinangangaonan
Cenado, da. adj. An tauo nga quinaon
ná (in gabí).
Cenador, ra. s. Paracaon in gabí.
Cenagal, m. Cahanangan. Lubogan. Ca
lag-yan. Cahalboan. Calapucan.
Cenagoso, sa. adj. Malagáy, halbo.
Cenar, n. Pangiclop, pagcaon in gabi.
Cenceño, fla. adj. Magasa, mahugos.
Cencerra. / vid. Cencerro.
Cencerrada, f. fam. Pagdorogas, pagpa-
tonog san mga bodyong, pagpataihop sa
mga sungay, pagbasal, pagtoctoc sa mga
caraha cún san mga torotumbaga ug iba
pá, cay pagdorogas sa mga tigurang san
adlao nga iguincacasal sa ira.
Cencerrear, n. Pagpatonog sin mga cen-
cerro. - fig. y fam. Pagcascas sin sesta
sin uaray man catuhayan.
Cencerreo, m. vid. Cencerrear.
Cencerro, m. Baga guti nga linganay
nga puthao nga manipis, cún tumbaga bá,
nga binibiao s a luig san mga hayop nga
vaca/ carnero, etc.
Cencido, da. adj . Sinisiring an tuna cún
banua bá nga uaray pagtotonobi.
Cenefa. /. Rayan dayan sin pabeyón, etc.
Cenicero. m. Abohan.
Ceniciento, ta. adj. Abohan.
Cénit, m. Sinisiring an yongud sa langit
nga nayoyongud sa aton mga oló.
Ceniza. / ¡\hó. - fig. Mga cabilin ó mga
tul-an sin minatay. - Miércoles de ceniza,
id., adlao san pamuring.
Cenizo, za. adj. Abohan.
Cenizoso, sa. adj. Abohan,
Cenobio, ni. Convento.
Cenobita, com. Tauo nga naoocoy sa con-
Cenojil. Codcod, icorodcod.
Cenopegias. /. pl. Fiesta nga guinsesele-
bra sa mga hebreo sa pagpanumdun nga
an ira mga catigurangan nangocoy sin mga
payag didto sa camingauan san uaray pa
sira abut sa tuna sa Canaan.
Cenoso, sa. adj. Malagay, halbo.
Censatorio. ///. An magbayad.
Censo, m. Padrón, - Buhis. - Bayad.
Censor, ni. An parahimo sadto ánay san
padrón ug paraataman man san bongto. -
An tinataporan sin pagbasa sa mga libro
nga sinurat; ug mahatag man siya sin ca-
sayoran cún ano bá an iya hunahuna hio-
nong siton. - -Paralibac.
Censura. /. Catungdanan san censor, pag-
cacensor. - Asoy san tinatapuran sin pag-
basa sa mga libro cún sa mga sinurat nga
casayoran cún ano bá an iya hunahuna
hionong siton. - Nota ó tigaman sa pag-
diniri sin ano lá. - Castigo ó serot sa mga
salaan, nga angay san mga sugo nga sing-
bahanon.
Censurable, adj. Angay pagaguian sa
censura. - Angay pagdirion.
Censurar, a. Paghuna huna hionong sin
usa nga libro ó sinurat cún iba pá bá. -
Pagsauay, pagdiri sin ano lá cay maraut.
Centavo, va. adj. Cún an usa ca gatos
pagbahinbahinon sin usa man ca gatos
ca bahin, adton usa ca bahin cún an tag-
sa ca bahin amo an sinisiring centavo.
Centella. /. Linti. - Calayo sin santic.
Centellear, n. Paglinti. Ingat ingat, ilat
igat, güila güila.
Centelleo, m. Paglinti. Pagcaingat ingat,
pageailat igat, pageaguilaguiía.
Centena./. Usa ca gatos.
Centenada. /. Usa ca gatos.
Centenar, m. Usa ca gatos. - An pagea-
dugay sin usa ca gatos ca tuig. - ni. Guí-
noolinolinan sin tag-usa ca gatos ca tuig.
Centenar. - Centenal, m. üma ó tuna
nga guintanum sin centeno.
Centenario, ria. Magatos, an tauo nga
may usa ná ca gatos ca tuig. - ni. An pag-
cadugay sin' usa ca gatos ca tuig. - Gui-
noolinolinan sn tag-usa ca gatos ca tuig.
Centeno, m. Tanum nga centeno.
Centeno, na. adj. Usa ca gatos.
Centesimo, ma. adj. Usa ca gatos. -
Cún an usa ca gatos pagbahinbahinon sin
usa man ca gatos ca bahin, adton usa
ca bahin cún an tag-sa ca bahin amo an
sinisi ring centesimo.
Céntimo, m. Sentimos.
Centinela, amó. Bantay.
Centralizar, a. Pagtigub sin ano lá sa
bisan diin nga lugar nga común. - Pagang-
con an labao nga gobierno san bug-os nga
gahum.
Céntrico, ca. adj. An nabubutnga.
Centro, ni. An butnga gud. - Cahilad-man.
- fig. An guintutuyo gud.
Centuplicar, a. Arít. Pagisip ó pagtiro-
tigub...por ciento.
Céntuplo, ni. An cuha san pagisip ó
pagtirogub...por ciento.
Centuria. /. Usa ca gatos ca tuig ó
caisipan sin usa ca gatos ca tuig. - Usa
ca gatos ca tauo ó cadam-an sin usa ca
gatos ca tauo, cún sa mga romano.
Centurión, ni. Ponoan ó capitán sin usa
ca gatos nga mga soldados, cún sa mga
Centurionazgo, ni. Catungdanan san
Cénzalo, ni. Namoc.
Ceñidero. m. Bacgos, bageos, bacus. Tac-
Ceñido, da. adj. Maoyatom san iya mga
paggasto.
Ceñidor- ni. vid. Ceñidcrp.
Ceñir, a. Pagbacgos.. pagbagcos, pagbacus.
Pagtacgong. - Pagsangbud. - -fig. Pag-iban.
- r. fig. Pagoyatum sa mga paggasto, sa
mga pagpolong, etc.
Ceño. m. Buriiígit. Pagcaburingit.
CeñOSO, sa. adj. vid. Ceñudo.
Ceñudo, da. adj. Maburingit.
Cepa. /. Olo sin cahuy ó tanum nga nai-
larum sa tuna. - Pono.
Cepillo, m. Arquilla ó caja de madera,
ú otra materia, que se pone y fija en las
iglesias y otros parajes públicos, para que
echen en ella limosna. Caban nga guti
nga linohoan nga paghohologan ó buruta-
ngan san salapi nga limos. - Carp. Sapio.
- Para quitar el polvo á los vestidos. Sc-
piyo, iscoba.
Cepo. m. Sanga sin cahuy. - Cabuy nga
burutangan san landasan. - Pandug, pandu-
gan.- - vid. Cepillo, i. a acep. - Trampa pa-
ra coger caimanes ú otros animales. Atub.
Cera./. Taro. -De los oidos. Atoli.
Cerbatana. /. Sungpit.
Cerca./. Cota. - De cañas, etc. Alad. -
Enlazadas unas con otras. Siclat.
Cerca, adv. 1. y t. Harani, dooc, hirani. -
Ponte cerca de mí. Dooc ca sa acón. Son
cerca de las diez. Harani ná á las diez.
- Cerca de. m. adv, Harani. En esta Iba-
talla murieron cerca de dos mil hombres.
Sa sini nga pagauayan harani in duha ca
yocut ca tauo an namatay. - Acerca de. m.
adv. Tungud siton ó sini, hionong siton
ó sini.
Cercado, m. Cota. Alad. Siclat. Atabay.
Cercador, ra. s. Paralibot. - Paraalad. -
m. Tomboc.
Cercanamente, adv. 1. y /. Haraniay gud.
Cercanía. /. Caharanian.
Cercano, na. adj. Harani, dooc.
Cercar, -a. Pagcota nga libón. - Pagalad.
- Paglibut sin bongto, cun sa paquigauay.
Cercenador, ra. Paratabas. Paratalib.
Parapotol.
Cercenadura. /. Pagtabas. Pagtalib. Pag-
patol. Pagcatabas. Pacatalib. Pagcapotol. -
An tinabas; an tinalib; an pir"otol.
Cercenamiento, m vid. Cercenadura.
Cercenar, a. Pagtalib. Pagtabas. Pagpo-
tol. - Pagiban.
Cerciorar, a. Pagmatuod. - r. Panguinsa-
Cerco, m. Libut. - Alad. - Aro dc.Baat...
- Baclao. - Paglibut an mga soldados sin
bongto sa paquigauay. - Carrillo. Hampa-
ngan. - De sol ó luna. Balárao. - Alzar el
cerco, fr. Levantar el cerco, fr. Pagisul ó
pagpauli an mga soldados nga nanlilibut
sa bongto. - Poner cerco, fr. Paglibut an
mga soldados sin cota ó bongto.
Cercha. /. Arq. Vara nga cahuy nga ma-
nipis nga binabalico. - Carp. Tabla nga ba-
licó.
Cerda. /. Barahibo sa icug san caballo,
etc. De la crin. Bunday.- -Barahibo.
Cerdamen* tn. Usa ca como nga barahibo-
Usa ca como nga bunday.
Cerdear, n. Panluya an mga hayop san
imon-a nga teel.
Cerdo, m. Bactin.-=-Yobo.
Cerdoso, sa* adj. Barahiboon.
Cerdudo, da. Barahiboon,
Cereal, adj. y s. Sinisiring cereal an humay,
an mais, an trigo, etc.
Cerebelo, m. Oló.
Cerebro, m. Oló.
Ceremonia. /. Batasan nga singbahanon.
Batasan nga natutuman sa pagtahud ó pag-
hatag sin catalahuran. Mga buruhaton.
Ceremonial, m. Mga turumanon. - Libro
ó lista nga nasayoran san mga turumanon.
Cerería. / Tienda sin taro. Tendahan sin
Cerero, m Parabuhia sin taro. - Parabaligia
sin taro.
Cerero, m. fam. Tauo nga sodoysodoy, ha-
doyhadoy.
Cereza. /. Bonga sa cahuy nga cerezo.
Cerezo, m. Cahuy nga cerezo.
Cerilla. /. Seriya, pabilo nga halaba nga
idaracot. - De los oídos. Atoli.
Cermeña. / Bonga san cahuy nga cermeño.
Cermeño, m. Cahuy nga cermeño. - adj.
Tauo nga tapang, boringon.
Cernada. /. Abo.
Cernadero, m. Saraan.
Cerneja. /. Barahibo nga maripoyoc sa si-
qui san caballo, etc.
Cerner, a. Pag-agag. Pagsilsig. - Estar
la flor del palay, etc. en cierne ó fecundán-
dose. Burud ná an humay, etc. - fig. Llover
suave y menudo. Tariti. - r. Andar ó me-
nearse moviendo el cuerpo á uno y otro
lado, como quien cierne. Hayon hayon. Hi-
lay hilay. - Mover las aves sus alas, man-
teniéndose en el aire sin apartarse del sitio
en donde están. Pagcapa capa.
Cernícalo, tn. Tamsi nga madaguit - ; -fig.
y fam. Tapang. - Coger, ó pillar un cer-
nícalo. Hubog.
Cernidillo, m. Tareti, tarocati. - fig. Pag-
hilay hilay, paghayonhayon.
Cernido, m. Pag ag-ag, pagsilsig. Pagca-
ag-ag, pagcasilsig. - Inag-ag, sinilsig.
Cernidura./, vid. Cernido. i. a acep. - pl.
Inagagan.
Cero. m. id. Cún ibutang sa too sin núme-
ro, may cabalihan niya; cundi cún ibutang
sa uala, uaray cabalihan. - Ser uno cero á
la izquierda, fr. fig. y fam. Uaray polos
nga tauo. Uaray haros.
Ceroferario. m. Monacillo nga nagdadara
san siriales.
Cerote, m. Hinamil. - fig. y fam. Cahadluc.
Cerquillo* m. Serquiyo, sugad san cañan
Cerquita* adv. 1. y t. Harani caopay.
Cerrada. / Panit sa liug sa mga hayop ó
mananap. Culit.
nú ce
Cerradura. /. Trancahan. An ¡sosocsoc ó
itatranca.
Cerradero, ra. adj. y s. m. y /. An si-
nasadhan. - s. Trancaban, socsocan. - Iso-
socsoc, itatranca.
Cerradizo, za. adj. Sadang sasadhan.
Cerrado, da. adj . fig. Diri sadang matu-
quib. - fig. Aromon, masirom an calibutan.
- fig' y fam, Maocoy nga tauo, diri ma-
yacan. - p. p. Sinadhan. - ni. Cercado. Ina-
Cerrador, m. Tranca, isosoesoc.
Cerradura. /. Yabihan.
Cerraja. /. Yabihan.
Cerrajear. ". Paghimo ó pagpanday sin
mga tranca nga puthao, mga yabihan, etc.
Cerrajero, m. Parahímo ó parapanday sin
mga tranca nga puthao inga yabihan, etc.
Mananalsal.
Cerramiento, m. Pagsadá; pageasadá. -
InaJad; alad.
Cerrar, a. Pagsadá. - Pagacob sin caban,
honos. etc. - Pagtranca; pagyabi; paglocob.
- Cerrar los ojos. Pagpiyong sa mata. -
Cerrar un libro. Pagticlub sin libro. -
Cerrar la mano. Pagcomcom. Cerrar la
boca. Pagtac-om. Cerrarse herida ó llaga.
Báhao. - Quilpot.- - Dag-om. Libón.
Cerrazón" /. Camasirom san calibutan ó
cabanua.
Cerrero, ra. adj. Looc, dalaág.
Cerril, adj. Igang, igangan, cababtoan. -
Malaris, diri maanad.
Cerro, m. Pangpang; buquid; hataas nga
caigangan. - Liug san mananap, - Espinazo
ó lomo. Butagtuc.
Cerrojo, m. Tranca, isosoesoc.
Certero, ra. adj. Mangirigo. - Igo, ma-
tuod, maaram.
Certeza. /. Sayud, casayud nga dayag
ug marigon.
Certidumbre. /. vid. Certeza.
Certificación. /. Pagpacarig-on, pagpaca-
matuod. - Carig-onan.
Certificado, m. Carig-onan.
Certificar, a. Pagmatuod. Pagpacamatuod.
Pagpamatuod. Pagpacarig-on. - Pagsertifi-
car sin surat, cundí magbabayad siya san
talaan nga bayad, ug tatagan siya sin
carig-onan nga rnatuod nga nagpadolong
siya sin surat sa correo.
Certificatoria. / Carig-onan.
Certísimo, ma. adj. sup. Matuod nga-
Cerúleo, lea. adj. Inanel.
Cerumen*, m. Atoii.
Cerval, adj. Sugad sin bugsoc - fig. Miedo
cerval. Daco gud nga cahadlue.
Cervatica. / Doron nga daco.
Cervato. ///. Nate sin bugsoc, cundi diri
ná nasoso.
Cerveza. /. Irinmon nga servesa.
Cervicabra, f. Mananap nga sugad sin
bugsoc ug sin canding.
Cervigudo, da. adj. An may daco nga
tange ogo.
Cerviguillo. m, Tangcogo (andapit sagoa).
Cerviz./. Tangcogo - Bajar la cerviz, fr.
fig. Pagpaubus. - Doblar la cerviz, fr. fig.
Pagpaobus, bisan cún dao pagpiriton siya.
- Levantar la cerviz, fr- fig. Pagpalabilabi,
pagpalabiao. - Ser de dura cerviz, fr. fig.
Matig-a an iya oló, diri mabale.
Cervuno, na. adj. Sugad sin bugsoc.
Cesación. /. Pagocoy, pagodong, pagta-
laon; pagpaocoy, pagpaodong, pagpatalaon.
Cesamiento, m. vid. Cesación.
Cesante, p. a. An naocoy, an naodong. -
An uaray ná catungdanan, cay hinucasan.
Cesantía, f Pangocoy, pangodong. - Pag-
cauaray ná catungdanan. - Bayad nga ihi-
nahatag sa gobierno san iba sadton maua-
ráy ná catungdanan, aalagad lá san mga
Cesar, n. Ocoy; pagpaocoy: odong, pag-
paodong: pagtalaon.
Cesión, f Pahatag, pagtogot, cún dao an
usa ca tauo nahatag sa iba sin bahandi
Cesionario, ria. m. y f. An tauo nga
natagan ó nabil-nan sa bahandi, etc.
Cesionista, m. An tauo nga nahatag sin
bahandi, etc.
Cesonario, ria. m. y f. vid. Cesionario.
Césped, m. Usa ca bobon.
Céspede. ;;/. vid. Césped.
Cespedera. /. An quinuhaan san tuna.
Cesta. /. Alat. - Tagacan, tacuyan.
Cesto. ;;/. Alat. Buguias. Bala. Alábate,
cesto, que venderte quiero, refi An mai-
pa macacuha sin ano lá, diri siya patapud
la, cundi magluluraring man siya. - Estar
uno hecho un cesto, fr fig. y fam> An
napirao: an hubag.' - Quien hace un cesto,'
hará ciento, ref. An macabimo sin usa
nga bala, macahimo sin madarno pá baya.
- Ser uno un cesto, fr. fig. y fam, Tauo
nga tapang.
Cestón, m. Mil. Sugad sin bangeat.
Cetáceo, cea. adj. An mga dageo nga
mga isda nga nagaanac ó nagyabyab.
Cetra. /. Taming ó calasag nga anit.
Cetrino, na. adj, Maromaítom.
Cetro" m. Cetro nga bulauan, etc., nga
gm'nagamit sa mga hadi; tigaman san ira
pagcahadi. - fig. Pagcahadi. - Empuñar el
cetro, fr. fig. Pagticang sin paghadi.
Cia. /. Payud (an tul-an).
Ciaboga. /. Mar. Pagbiric san sacayán
nga may bugsay ó gayong, sa paggayong
sa luyo ug pagsia man sa luyo.
Ciar. n. Pagisul. - Sibog. - Pagsia.
Cicatear, n. fam. Paghicao.
Cicatería. /. Cahicao, pagcahicao.
Cicatero, ra. adj. Mahicao.
Cicateruelo, la. adj. Mahicao hicao.
Cicatriz. /. Olat.
Cicatrización, f. Pagpabahao san casam-
dan ó cahubagan.
Cicatrizante, p. a. Macacabahao.
Cicatrizar, a. Pagbahao. - r. Rahao.
Cicatrizativo, va. adj. Macacabahao.
Ciclan, adj. Lucgóc.
Ciclón, m. Baguio.
Cidra, m. Bonga san cahuy nga cidro.
Cidro, m. Cahuy nga cidro.
Ciego, ga. adj. y s. Buta sa duha nga
mata. - Á ciegas. ;;/. adv. Sa daco nga
pageabuta. - fig. Sin uaray ánay paghuna-
huna, sin uaray ánay panginano. - No te-
ner uno con qué hacer cantar, ó rezar,
á un ciego, fr. fig. fam. Puyas gud sin
salapi ó mangad. --Soñaba el ciego que veía,
y soñaba lo que quería, ref. An patapud
nga ora ora, may guihapon cabidoan.
Cieguecico, ca, Uo,lla, to, ta. adj. Buta.
Cieguezuelo, la. adj. Buta.
Cielo, m. Langit. - Cahimayaan sa langit.
- ¡Valcdme, cielos! ¡Tabangi acó, mga la-
ngit! - fig. Langit. El cielo de la cama. An
langit langit sa higdaan. - -De la boca.
Ngalngagan, ngalngagon.
Ciempiés, m. Olalahipan.
Cien. adj. Gatos, usa ca gatos.
Ciénaga. /. Cahalboan, calaguian.
Ciencia, f. Caaram. - Camaaram. - Paga-
rad-man. - -Quinaadman. - fig. - Sarabutan.
- Calasguran . - Cabatiran .
Cienmilésimo, ma. adj. Sinisiring an
tagsa sadton usa ca gatos ca yocut ca ba-
hin nga iguinbabahin an usa ca bug-os.
Cienmilmillonésimo, ma. adj. Sinisiring
an tagsa ca bahin sadton usa ca gatos ca-
yocut caribo ca bahin nga iguinbabahin
bahin an usa ca bug-os.
Cienmillonésimo, ma. adj. Sinisiring an
tag-sa ca bahin sadton usa ca gatos ca ribo
ca bahin nga iguinbabahin-bahin an usa ca
bug-os.
Cieno, ni. Hanang, lapuc.
Científico, ca. adj. Maaram; maquinaad-
Ciento, adj. Gatos.
Cientopies, m. Olalahipan.
Cierna. / An bucad nga lalaqui san hv-
may, trigo, etc.
Cierne. (En), m. adv. Namumucad ná.
Ciertamente, adv. m. Matuod, sa pagea-
matuod.
Cierto, ta. adj. Matuod. Totóo. - Sayud.
- Dayag. - Cierto hombre. Usa ca tauo. -
Cierta noche. Usa ca gabi. - Es cierto el
hecho. Matuod ó sayud an buhat. - De
cierto, m. adv. Matuod. - No', por cierto.
m. adv. Diri ngagayud. - Por cierto, m. adv.
Matuod, sa pageamatuod. - Sí, por cierto.
loe. adv. Oo,. ngagayud, totóo, ngagayud.
Cierva. /. Bugsoc nga babaye.
Ciervo, m. Bugsoc nga lalaqui.
Cierzo. ;". Hangin nga amihan.
Cifra. /. Número. - Mga tigaman. - Calac-
Cifrar, a. Pagnúmero. Pagtigaman, pag-
lactud nga pagsurat. - Pagtirotigub. - fig.
Cifrar la esperanza en Dios. Patapud lá sa
Cigarra. /. Ngiya-ngiya.
Cigarrera. /. Babaye nga para tostos. -
Babaye nga parabaliguia sin tostos. - Buru-
tangan sin tostos.
Cigarrero, m. Lalaqui nga parahimo sin
tostos. - Lalaqui nga parabaliguia sin tos-
Cigarrillo, m. Sigarriyo nga papel.
Cigarrista, m. Paratabaco.
Cigarro. ///. Tostos, tinostos, inunay.
Cigüeña. /. Tamsi nga cigüeña.
;;/. Banua nga mahamut.
Cilicio, m. Silisio, igsasaquit sa lauas.
Cilindro, m. id. Malison.
Cilla./. Tambobo.
Cima. / Pungcay. - Catapusan sin cahuy.,
- Catapusan. Dar cima á una cosa. fr. fig.
Pagtapus, pagtampus, paghuman sin bisan
Cimarrón, na. adj. Looc, buquidnon. -
Banua, etc. nga ihalas ó ilahas.
Cimbalillo, m. Linganay nga guti.
Címbalo, m. Linganay nga guti. - Pagpac
Cimbel, m. Tamsi nga catian.
Cimborrio, m. id. Cahitas-an sa singbahan
dapit sa altar mayor.
Cimbra. /. Pabalayan nga cahuy sa pag-
himo sin mga arco nga cota, etc.
Cimbrar, a. Pagpahagorong. - r. Hago-
rong. - Buyoc.
Cimbrear, vid. Cimbrar.
Cimbreño, fia. adj. Mahagorong. - Mabu-
Cimentado, tn. Pagporug ó pagpacaopay
san bulauan.
Cimentar, a. Pagsimento, pagholog sin
simento. - Pagporug ó pagpacaopay san
bulauan.
Cimiento, m. Simicnto. Simentohan. - fig.
Guinicanan. Tinicangan. - Cimiento real.
Sinacot nga suca, apog ngan sin binayo
nga baldosa, ug ini ibubutang sa bulauan,
ngan idadangdang sa calayo, cay pagpo-
rug ó pagpacaopay san mao nga bulauan.
Abrir los cimientos, fr. Pagocad sa mga
Cimitarra. /. Panganiban nga asero nga
sugad sugad sin capilan.
Cinamomo, m. Cahuy nga sinamomo nga
Cinc. vi. Sinc.
Cincel, m. Garamiton nga puthao nga
iglalabra sin mga bato, tumbaga, etc.
Cincelador, m. Paralabra sin mga bato,
Cincelar, a. Paglabra sin mga bato, tum-
baga, etc., pagtomboc.
Cinco, adj. Lima. - Icalima. Número cinco.
Icalima nga número. - El cinco de Mayo.
An icalima sa Mayo.
Cincoañal. adj. An may lima ca tuig.
Cincomesino, na. adj. An may lima
ca bulan.
Cincuenta, adj. Calim-an. - Icacalim-an.
Año cincuenta. Icacalim-an ca tuig. - Cin-
cuenta años. Calim-an ca tuig.
Cincuentañal. adj. An may calim-an ca
Cincuentavo, va. adj. Sinisiring an tag-
sa ca bahin sadton calim-an ca bahin nga
ibinabahinbahin an usa ca bug-os.
Cincuentón, na. adj. An may calim-an
ná ca tuig.
' Cincha. /. Bacgong.
Cinchadura. /. Pagbacgong
Cinchar, a. Pagbacgong.
Cinchera. /. Linolotonan san bacgong.
Cincho. vi. Bacus, bageos. - Raclao nga
puthao nga icacarig-on sa mga barriles,
etc. - Bacgong.
Cineración. /. Pagpacaabo.
Cinerario, ría. adj. Abohun. - Urna cine-
raria. Caban ó longon nga binubutangan
san mga tul-an sin tauo.
Cinéreo, rea. adj. Abohon. Dao abo.
Cinericio, cia. adj. Abohon. Dao abo.
Cíngulo. vi. id. Tacgong.
Cínife. ;". Namoc.
Cinta. /. Sintas, talighoton. - En cinta, m
adv. Burud.
Cintarazo, m. Pagdabal sin espada.
Cintarear. a. jam. Pagdabal sin espada.
Cinteado, da. adj. Sinasab-ongan sin
mga sintas.
Cintero, ra. vi. y /. Parahimo sin talig-
hoton. - Parabaliguia sin talighoton.
Cinto. Bacgong. Bacus, baegos.
Cintura./. Hauac.
Cinturón. vi. Hauac nga daco. - Bacgong.
Bacus, baegos.
Ciprés. /;/. Cohuy nga ciprés.
Circo, vi. Linidongan, ug dida padadala-
ganan an mga caballo, etc. - Sirco ó lugar
nga pinanunutdoan an mga tauo sin pag-
sirco; ug dida man nagsisirco sira.
Circuición. /. Paglicos.
Circuir, a. Paglicos. Paglibut.
Circuito, vi. Lieos.
Circulación, f. Pagpadolong sin mga or-
den ó surat. - Pagaguiagui.
Circular. /. Sircular, sugo' sin ponoan sa
iya mga nasasacopan. - Surat sa iba nga
Circular, a. Pagpadolon sin orden ó su-
rat. - n. Pagaguiagui. Lacat lacat.
Círculo, m. Lieos.
Circumcirca. adv. lat. Harani sa... Cuma-
pin cumulang.
Circuncidar, a. Pagturi.
Circuncisión. /. Pagturi. - Piesta sa si-
yapa ca adlao sa bulan sa Enero.
Circunciso, Sa. p. p. irreg. Pinanuri.
Circundar, a. Paglicos, paglibut.
Circunferencia. /. Lieos.
Circunlocución. /. Pahalabáa sin polong
sa pagpacaopay san pamolong.
Circunloquio, ni. Paghalabáa sin polong,
nga diri casoroc-an nga gayud.
Circunnavegación. /. Pagsacay nga pag-
lipot.
Circunnavegar. Pagsacay nga paglipot.
Circunspección. /. Catahud. Cabuotan,
cadoroto, camaligdong.
Circunspecto, ta. adj. Buotan, madoroto,
matahud, maligdong.
Circunstancia. /. Pagcaagui.
Circunstanciadamente, adv. m. Sin
maopay, sin uaray culang nga casayoran.
Circunstantes, s. pl. An mga iini, an n"ga
aadi, an mga nagaatubang.
Circunvalación. /. Paglibut. Panlibut.
Circunvalar, a. Paglibot.
Circunvecino, na. adj. Hiripid, higripid.
Cirial, m. pl. Siriales.
Cirineo, m. fig. r. jam. Bulig. Mabulig,
matabang.
Cirio. ;". Daco nga candila; sirio.
CilTO. m. Hubag nga matig-a, nga din ma-
sool. - Cirro, ni. Bot. Cambud.
Ciruela. /. Bonga san cahuy nga ciruelo.
Ciruelo, ni. Cahuy nga ciruelo.
Cirugía. /. Casayoran san pagtambal. -
Paghibaro sin pagtambal. - Pagcamananam-
Cirujano. ni. Mananambal, paratambal.
Ciscar, a.fam. Paglamire. - r. Pagoro ó
paglíbang.
CÍSCO. m. Uring. Buring. - fig. y fam.
Ngiras, aringasa. Carimocan, casamocan.
- Uring nga binayo.
Cisión. /. Samad sin guti. - Carlit. - Tanga.
Cisma, amb. Pagbulag. Pagcabulag. - Diri
pagcaoroyon sin buot.
Cismático, ca. adj. An mabulag sa pagtoo
sa Dios sugad san sugo sa santa Iglesia.
- An macacasamoc sin bongto, etc.
Cisquero, ni. Paraoring ó parabayo sin
uring. - Parabaliguia sin oring nga binayo.
Cisterna. /. Atabay.
Cisura./. Samad sin guti. - Carlit. - Tanga.
Cita./. Talaán nga adlao, etc., nga igcaca-
yacan. - Camatuoran san iguinaasoy.
Citación. /. Pagpahabaro san adlao, etc.,
nga igcarocayanan. Pagtauag. - Pagpaha-
Citador, ra. adj. An magpapahabaro.
Citano, na. m. y /. fam. Cuan.
Citar, a. Pagpahabaro san adlao, etc., nga
talaán nga igcacayanan. - Pagtigaman sa
liguid sin surat san autor, etc., nga quinu-
haan sadton mga polong. - For. Pagpata-
uag, pagpahabaro.
Cítara. /. Torongon nga sugad sugad sin
Citarista, com. Paracascas san cítara.
Citarizar, n. Pagcascas sin cítara.
Citatorio, ria. adj. Sugo nga pagpatauag.
Citerior, adj. An dapit nganhi.
Citramontano, na. adj. An dapit nganhi.
Ciudad. / Bongto.
Ciudadanía. /. Pagca-bongtohanon.
Ciudadano, na. adj. • Bongtohanon, sa-
uangnon. - s. Tagabongto, tagasauang.
Ciudadela. /. Cota nga may mga baluarte.
Cívico, ca. adj. Cañan bongto, cañan mga
igcasitaghimongto.
Civil, adj. Cañan bongto, cañan mga ig-
casitaghimongto. - yftf. Buotan, maopay
nga tauo. - Si vil.
Civilidad. /. Camaopay sin tauo nga ma-
aram magtahud sa igcasitauo.
Civilización. / Pamatasan nga maopay
san mga .bongto ug san mga tauo.
Civilizado, da. adj. An may batasan
Civilizarse, r. Pagbatid ó pagpahaara sa
maopay nga pamatasan-
Cizalla./. Tinabas nga tumbaga, etc.
Cizaña./ Humay humay, marayparay.
- f¿g. Visio nga nacacaraut sa maopay
nga batasan. - /%". Bisan ano nga icaca-
raut. - Daua daua.
Cizañador, ra. adj. Masagda ó manu-
numat sin icacaraut ó icabubungcag san
camaopay sin buot. - s. Parasagda ó pa-
rasumat....
Cizañar, a. Pagsagda ó panumat sin ica-
caraut ó icabubungcag san caopay sin
Cizañero, ra. adj. vid. Cizañador.
Clac. Pacpac - ;//. Calo nga hataas.
Clamar, a. Pagsangpit, pagtauag. - Paga-
raba, paginaraba. - n. Pagpolong ó pagua-
le sin macaaramdoc nga pagpolong. -
fig. Pangamaya.
Clamor, ni. Gagsud, guliat. - Paginaraba,
pagaraba. - Toque de las campanas por
los difuntos. Pagdoblas.
Clamoreada. / Pangagsud, panguliat -
Paginaraba, pagaraba.
Clamorear, a. Paginaraba. - Tocar las
campanas á muerto. Pagdoblas.
Clamoreo, m. Paginaraba.
Clamoroso, sa. adj. Mabinachóon.
Clandestinamente, adv. m. Sa tinago.
Clandestino, na. adj. Tinago.
Clangor, m. Tonog sin torongon.
Clara. / Busag sin bunay. - Silhag. -
Halhag. - fam. líspacio de tiempo en que
se suspende el agua en tiempo lluvioso y
hay alguna claridad. Hurao, hurao ná.
Claraboya. /. Inabrc sa atup basi ma-
lambrag.
Claramente, adv. m. Dayag caopay.
Clarear, a. Paglambrag. - Silhag. - Hal-
hag - Hurao.
Claridad. /. Calambragan, capauáan, ca-
sonáan.
Clarificar, a. Pagpahayag. - Pagpati-nao.
Pagpalihao.
Clarín, m. Torotot.
Clarinete, m. Torotot.
Claro, ra. adj. Malambrag, mapaua, ma
sono . - Dayag; hayag - Mati-nao. - iVIali-
hao. - Sayud. - Silhag. - Halhag. - Á la
clara, ó á las claras, ni. adv. Dayag cao-
pay. - Claro está. expr. Matuod. - Poner
en claro- fr. Pagasoy sin maopay.
Claror, m. Calambragan, capauáan, caso-
náan.
Clasificación. / Pagcalain. Calainan.
Clasificar, a. Paglain.
Claudicación. /. Capiang, pagcapiang. -
Pagsayop, pagsala.
Claudicar, n. Piang. - fig. Pagsayop, pag-
Clavado, da. adj. Rinaysang. - Venir
clavada una cosa á otra. fr. fig. y fam.
Igo gud, angay gud.
Clavar, a. Pagraysang. Pagosoc. Pagpa-
dolot. Pagbongsad. Me clavé un hueso
en la garganta. Nahibocag acó. Me clavé
una caña aguzada. Nahasura acó. - Pagbo-
Clavazón. /. Pagca raysang.
Clave./. Casayoran basi hibaroan an mga
nahaáasoy nga may hiborongan. - Casayo-
ran sin mga tigaman basi sabuton an
ira cahologan. - Mus. Tigaman basi sabu-
ton an tonos. - Arq. Sungqui nga bato.
Clave . m. Hanua ó tanum nga clavel; an
Clavera. / Sol-oban sin paghimo san oló
oló sin raysang. - Lobo ó an agui san
raysang.
Clavero, m. Paracaput ug paramangno
san mga yabe sa singbahan, etc.
Clavetear, a. Pagraysang ó pagbutang
sin mga raysang nga bulauan, salapi, tum-
baga, etc. sa mga caban, mga sacia, etc.
Clavicordio, m. Torotot.
Clavija. / Padlong nga tumbaga, puthao,
cahuy, etc., nga cuha cuba. - Carp. Pad-
long nga cahuy. - Mus. Padlong nga ca-
huy ó puthao nga carigonan ug sinasang-
buran san mga cuerdas. - Apretarle á uno
las clavijas, fr. fig. y fam. Paglugos.
Clavijero, m. Cahuy nga harohalaba ug
haligot nga tinataoran san mga padlong
san mga torotot ó toronggon.
Clavillo, to. ni. Raysang nga guti.
Claviórgano. w . Torotot.
Clavo. ;//. Raysang. - Clavo ó especia.
Sangqui. - Agarrarse á, ó de, un clavo
ardiendo.//', fig. y fan. Talingoha lá sin
pagpacabuhi sin cacurian. Talingoha lá
sin pacagauas sin cataragman. Talingoha
lá sin pacacuha sin ano lá. - Arrimar el
clavo, fr. Vetcr. Pagsamad san coló san
hayop san pagpadol-ta sa iya san ray-
sang. - Clavará un clavo con la cabeza.
evpr. ñg. y fam. Matig-a nga caoló, ma-
tiga sin oló. - Dar en el clavo, fr. fig. y
fam. Pacaigo. - Dar una en el clavo y
ciento en la herradura, fr. fig. y fam.
Pagyacan sin damo, ug pagsala sala. - De
clavo pasado, loe. adv. fig. Sayud caopay,
dayag caopay. - fig. Masayon buhaton. -
No importar un clavo una cosa. fr. fig. y
fam. Diri ngay asahon. - Por un clavo, se
pierde una herradura, expr. prouerb. An
pagbaya sa mga guti nacacaraut lugud,
cay masayon ná mabayá sa mga daco. -
Remachar el clavo, fr. fig. y fam. Pagsa-
la sala lugud sin daco, in naruruyag an
tauo magpacaopay san iya sayop. - Un
clavo saca otro clavo, expr. proverb. Ray-
sang in nacacagabut san igcasiraysang.
Clemencia. /. Calooy.
Clemente, adj. Malolooyon, mapuangu-
Clementemente, adv. m. Sa daco nga
pagcalooy. 9
Clementísimo, ma. adj. Guinmalolooye.
Clerecía. / Capadian nga diri mga reli-
gioso. - Catungdanan sin Padre nga cléri-
go . - Pagcaclér igo.
Clericato, m. Cahimtang ug camahalan
sin Padre nga clérigo.
Clericatura. / Cahimtang sa pagcaclé-
rigo, pageaelérigo.
Clérigo, m. Padre nga clérigo.
Clero, m. Mga capadian, mga clérigo, mga
Cliente, com. Sacop. - An may calipongan,
ug napaayop sin abogado.
Clientela. / Panabang sin mga gahuman
nga mga tauo san mga naayop sa ira. -
An mga pinanabangan sin gahuman nga
tauo. - An mga nagcacapolongan nga naa-
yop sa usa lá ca tauo nga macatabang sa
ira. - An mga magsaquit nga napatambal
sa usa lá nga tambalan.
Clima. / Cabanua: - Tuna.
Climatérico', ca. adj. fig. Maraut an ca-
banua. - Kstar uno climatérico, fr. fig. y
fam. In nasisina an tauo ug maraut an iya
Clin./ Bunday.
Cloaca. / Aguian san mga tubig nga ma-
lí ugao san mga bongto.
Clocar, n. Paagac an manuc"
Cloque, m. Caoit nga puthao nga isinusum.
pay sin bambo ó cauayan nga may duba
ca vara an hilaban nga guinagamit san
mga parasacay ug mga mananagat.
Cloquear, n. Fagagac.
Cloquear, a. Pagdacop san isda nga atún
san cloque.
Cloqueo, m. Pagagac Pagcaagac.
Cloquera. /. Paghilumlum.
Cloquero, m. Paracaput ó paragamit san
cloque nga caoit nga puthao.
Clueco, ca. adj. An manuc ug iba pá nga
mga tamsi nga naghihilumlum. - fig. y
fam. Tauo nga tigurang ug maluyá ná.
Cuclillas, (en), adj. Pagpionco.
Coacción./. Paglugos, pagpirit, pagpogos.
Coacervación. /. Pagtambac, pagtipon,
pagtapong. Pagcatambac, pageatipon, pag-
catapong.
Coacervar, a. Pagtambac, pagtipon, pag-
tapong.
Coactivo, va. adj. Macacalugos, macaca-
piri't.
Coacusado, da. adj. Fcr. An igeasi-
iguinsombong, an igeasi iguinqueja.
Coadjutor, ra. m. y/. Bulig. - Padre nga
coadjutor nga mabulig san Cura Párroco.
Coadjutoría. /. Catungdanan san Padre
nga coadjutor. Pagcacoadjutor.
Coadunación. /. Pagtigub. Pagcatigub.
Coadunamiento, m. vid. Coadunación.
Coadunar, a. Pagtigub.
CoadjUtorio, ria. adj. Mabulig, matabang.
Coadyuvador, ra. m. y f. Bulig, parabu-
lig, mananabang.
Coadyuvar, a. Pagbulig, pagtabang.
Coagente, m. Bulig, opud nga mabulig.
Coagulación./ Pagbug-os, pagbagtic. Pag-
cabug-os, pageabagtic. Pagpabug-os, pag-
pabagtic.
Coagulador, ra. adj. Macacabug-os, ma-
cacabagtic.
Coagular, a. Pagpabug-os, pagpabagtic. -
r. Bug os, bagtic.
Coágulo, m. Cabagtic san dugo. - Bagtic;
binactic.
Coalición. /. Pagcahingion, pagcatigub.
Págcaoyon sin buot.
Coapóstol, m. Igeasi apóstol.
Coaptación. / Pagpaangay, pagpaigo. -
&ir. Pagpahioli san tul-an nga nabari.
Coaptar. a. Pagpahaangay, pagpahaigo.
Pagpaangay, pagpaigo.
Coartación. / Diri pagtogot.
Coartar, a. Diri pagtogot-
Cobarde, adj. Matálao, mahadlucon.
Cobardear, n. Talao; hadluc, dalao.
Cobardemente, adv. vi. Ora ora sin
hadluc, sa daco nga cahadluc.
Cobardía. /. Cahadluc, pagcahadluc, ca-
tálao, pageatálao.
Cobertera. /. Tacob, taclob.
Cobertizo, m. Suy-ab. Barongbarong.
Cobertor, m. Tampi, taplac.
Cobija. /. An teja nga iquinocolob. - Man-
tilla corta. Pandong. - An barahibo san
tamsi sa paco.
Cobijar, a. Pagtacob, pagtaclob, - Pagco-
rombut, pageorompot, pageompot. - fig.
Ayop, sirom, dangop.
Cobradero, ra. adj. Soroc-ton.
Cobrador, m. Parasocot.
Cobramiento. m. Pagsocot.
Cobranza. /. Pagsocot. Panocot.
Cobrar, a. Pagsocot. - Pagopay an masa-
quit. - Pagbotong sin pisi. - Paglucat.
Cobre, m. Tumbaga.
Cobro, m. Pagsocot. Panocot.
Coca. /• Cuba nga cahuyeahuy; an bonga
Cocal. M. Calubian-
Cocción, f. Pagloto, pagcaloto. - Catunao
an canon sa guinhaua. - Paglaso; pag-
c al aso.
Coceador, ra. adj. Mabondoc nga hayop.
Coceadura. /. Pagbondoc.
Coceamiento, m. Pagbondoc.
Cocear, u. Pagboniioc - fig. y fam. Pag-
laris, pagdiri.
Cocedero, ra. adj. Masayon ma!oto. - ;;/.
Pangalayo-an.
Cocedizo, zá. adj. Masayon maloto.
Cocedor, m. Pangalayo-an.
Cocedura. /. Pagloto; pagcaloto.
Cocer, a. Pagloto. - Tunao an can-on sa
guinhaua. - Paglaso sin tubig, chocolate,
capé, etc.
Cocido, da. p. p. Linoto. - Linaso. --///. An
laolla. - Loto.
Cocimiento, m. Pagloto; pagcaloto. - Pag-
laso; pagcalaso. - Tambal nga irinmon nga
Cocina./. Cocina, pangalayo an.
Cocinar, a. Pangalayo.
Cocinero, ra. m. y / Mangangalayo.
Cocinilla, ta. / Lasoan, panlasoan.
COCO. m. Lubi. - An bonga niya, lubi. -
Recoger la fruta ó hacer la recolección.
Pangalubian. - Cascara primera del coco,
muy fibrosa. Bonot. - Cascara segunda,
muy dura. Bagol,^ - Fruta redonda y blanca
que se forma del agua congelada del coco
fruta.~-Buay.
Coco. m. Olud.
Cocodrillo. m. Mananap nga sugad sugad
• sin buaya.
Cocotal. m. Calubian.
Cocote, m. Tangcógo.
Cocotero, m. Lubi.
Cochambre, m. fam. Hugao, bisan ano
nga mahngao ug mabaho. Langsiao.
Cochambrero, ra. adj. fam* Mahugao,
Cochambroso, sa. adj. fam, Mahugao,
Cocharro, m. Irinman.
Cochastro, m. Pasi sin babuy.
Coche, m. Coche, sugad sin carruaje. -
Caminar ó ir en el coche de San Fran-
cisco, fr. fig. y fam. Paglacat ó pagbac-
tas lá.
Cochear. ". Pagcarruaje.
Cochera. / Binubutangan san mga coche.
Cochero, m. Cochero.
Cochevira. /. Camboc sin bactin.
Cochina. / Bactin nga babaye.
Cochinada./, fig. y fam. Hugao, lamire.
fig. y fam. Maraut nga buhat.
Cochinería. /. vid. Cochinada.
Cochinilla. / Bayod. - Sacayán ni Pan-
yagodyud usa ca gatus an gumaód. An
bayod. La cochinilla.
Cochinillo, ni. Pasi.
Cochino, na. m. y/. Bactin. - ^. y fam.
Mahugao. - Cochino fiado, buen invierno
y mal verano, ref. An nagpaotang, tiso-
cot na ngani, sin cacurian áabutan.
Codal, adj. May manico, socol sin ma-
nico. - Carp. Balay sin lagadi.
Codaste, m. Mar. Pamorong sa olin.
Codazo, m. Pagtico. Pagrantoc san seco.
Codear, n. Pagtico. - Pagrantoc san seco.
Codelincuente, adj. Magcasimay sala.
Codera. / Soot san sico.
Códice, m. Libro nga sinuratan sin mga
surat ó dáan nga mga sumat.
Codicia. / Caipa nga diri angay sin mga
bahandi. - fig. Ongud nga paghiongara sin
mga caopayan - La codicia rompe el saco.
ref. An buot mag idadamo nauauaráyan
lugud. - Por codicia del florín, no te cases
con ruin. ref. Cún an salapi niya an inaala-
gad mo lá, diri icao mapacasál. - Quien
por codicia vino á ser rico, corre más pe-
ligro, ref. An pinatitigayon sa diri angay
nga pagpaagui, madaliaymaagui dao ha-
Codiciable, adj. Sadang talingahaon.
Codiciador, ra. adj. Matingohaon, ma-
ngingita. - s. Paratingoba, parapangita.
Codiciar, a. Ipa. Pagtingoha, pagtalingo-
ha, pagpangita sin salapi ug iba pá.
CodicilO. ;;/. Carig onan nga sinurat sa
lugaringon nga pagbuot basi macuba cún
igdugang bá sin bisan lá ano san testar
nga nabuhat ná niya, cún pagpacarig-on
bá san mao nga testar.
Codiciosamente, adv. m. Sa daco nga
pageaipa, sa daco nga pagtingoha.
Codicioso, sa. adj. Maiipa. - fig. y fam.
Matingohaon, buhatan. - Juntáronse el codi-
cioso y el tramposo, expr. fig. y fam. An
maquisalapi ug an otanganon nansisipag-
lilimbong sira guihapon.
Código, m. Casugoanan.
Codillo, ni. Paa sa mga mananap dapit
sa dughan.
Codo. m. Sico. - Medida desde el codo á
la extremidad de la mano. Manico. - Al-
zar de codo, ó el codo. fr. fig. y fam.
Paginum sin oraora.
Codorniz. / Pitao, pitpitao.
CoepíSCOpo. m. Igcasiobispo.
Coercer, a. Paghauid, pagpogong.
Coerción.^. For. Paghauid, pagpogong.
Coercitivo, va. adj. Macacahauid, maca-
capogong.
Coetáneo, nea. adj. Magtaladongan.
Coeterno, na. adj. Magcasidayon.
Coevo, va. adj. Magtaladongan.
Cofa. /. Mar. Salugsalug sa ibabao sa nga
toladoc san sacayán.
Cofín, m. Alat, cahon cahon.
Cofrade, m. Tauo nga sacop sin cofradía.
Cofradía. / Cadam-an nga mga tauo nga
nageacatiroc sira sa pagtuman sin mga bu-
hat nga maopay.
Cofre, ni. Cabán, pinopotos sin anit sa goa
ug sin género sa solud.
Cogedero, ra. adj. Sadang ná cuhaon,
sadang ná pagboroon. - m. Cap-tanan, ca- •
rap-tanan.
Cogedizo, za. adj. Masayon macuha.
Cogedor, ra. s. Paracuha - m. Surudlan
sin hugao.
Coger, a. Pagcuha. Pagcaput. Pagcatin. -
Pagboro san bonga. - La tierra no ha co-
gido bastante agua. Uaray pá catutubigui
caopay an tuna. - Me cogí un pellizco. Na-
piit acó. - Me pellizcó. Quinotol acó niya.
- Coger el palay. Pamari, pangani. - Esta
tinaja coge cinco gantas. Ini nga tadiao
nasolud sin lima cagantang. No cogen las
cinco gantas en esta tinaja. Diri naghihi-
nadang an lima ca gantang sini nga tadiao.
- La alfombra coge toda la iglesia. An
alpombra nacacaloob san bug-os nga sing-
bahan. - Me cogió comiendo. Hinabutan
acó niya naquiquinaon pa acó. - Me cogió
la noche en Borongan. Nagabihan acó sa
Borongan Nos cogió la tempestad en Su-
lat. Binagiohan canii sa Sulat. - Esto no
coge aquí. Ini diri naghihinadang dinhi. -
Coger á uno de nuevo una cosa. fr. Calit;
niyan pá lá acó babati ó dudungug siton.
- ¡Cogite! Dinacop co icao.
Coger el pié para que uno caiga.
Binte, biacang.
Coger ú obligar uno á otro á bajar
sin darle lugar á ir por lo necesa-
rio para el viaje. Gabang.
Coger con tenazas ó tijeras. Guimpít.
Coger al náufrago. Hapolot.
Coger poco á poco, ó con cuidado
como el gato al pájaro, etc. Hicap.
Coger la resina del árbol que la
produce. Luguit.
Coger la fruta madura. Pupho.
Coger con los dedos granos derra-
mados. Pudiot.
Coger fruta con gancho. Singit.
Cogida, f. fam. Pamari, pangani, an cuha
nga humay. - fam. Pagsungay an todo san
tauo nga nagsosuerte sa iya.
Cogitabundo, da. adj. Mapalandongon
Cognación. /. Pagcaoropud nga guican sa
tnao nga guinicanan.
Cognado, da. m. y /. Caorop-dan.
Cognomento, m. Bansag; cabansagan.
Cogollo. ;//. Ogbus. - Saringsing sa mga
caliuy.
Cogote, m. Tangcogo.
Cogullada. /: Yangugyangug.
Cohabitación. / Paglongon si balay.
Coabitar. //. Paglongon sin balay.
Cohechar, a. Soop. Pasoop.
Cohecho, m. Pagsoop.
Coheredero, ra. m. y f Igcasisooc, ig-
casilonsan; igeasimanoronud.
Coherencia. / Caarangay, pageaarangay,
pageaoroyon. Caoroyonan.
Coherente, adj. Maangay, maoyon, maigo.
Cohesión. /. Pagcasonudsonud.
Cohete, m. id. Pabotohon.
Cohetero, ni. Parahimo sin mga cohetes.
Cohibición. /. Pagpogong, paghauid.
Cohibir, a. Pagpogong, paghauid.
Cohonestar, a. i'agpacaopay sa bisan ano
Coincidencia. / Pagcaangay. - Caanga-
yan. - Pagcadongan. - Pageaoroyon. Cao-
royonan.
Coincidir, ". Angay, igo. - üongan. -
Coinquinarse, n. Pacaraut san maopay
nga bantug.
Coito, m. Paghiranii. Dirig, doróg. Hilaua-
san, hinilauasan.
Cojear. ;/. Piang. Quiang, quiangquiang.
Quihud.
Cojera./. Capiang, pageapiang. Capiangan.
Cojijo, m. Paghigdaá bisan guti an binabati
nga masool.
Cojijoso, sa. adj. An mahidáa bisan gu-
ti an binabati nga masool.
Cojín. ///. Oroolonan.
Cojinete. ///. Oroolonan.
Cojo, ja. adj . Piang. Quiang. Quihud -
No ser uno cojo ni manco. //'. jig. y fam.
Batid caopay san iya catungdanan.
Cojudo, da. adj . An mananap nga uaray
pageaponi.
Cojuelo, la. adj. Piang.
Col. /. Coles, otan nga coles.
Cola. / Icog. De gallo. Laoi.
Cola. /. Cola sin anit.
Colaboración. /. Pagbulig. _
Colaborador, ra. ///. y f. Bulig, cabulig.
Colaborar. ;/. l^ulig.
Colación, f. Paghatag san sacerdote sin
gahúm ó catungdanan sin pageacura- su-
gad san batasan nga singbahanon; pagea-
rauat niya san mao nga catungdanan. Pag-
hatag ó pagearauat sin mga grado ó ca-
tungdanan sugad san guinbabatasan sa
mga universidad. - Colación ó pangiclop
san gabi sa mga adlao nga iguinpupuasa,
- An tuna cún an mga tauo nga mga
sacop sa tag-sa nga parroquia. - Sanglit;
cún an usa ca butang iguinpapananglit sa
lain nga butang.
Colactáneo, nea. m. y/. Itib, mageaitib.
Colada, f. Pag almidol san panapton. -
Alniidol.- - Panapton nga inalmidol.- -
Aguian san mga hayop.
Coladera. /. Saráan.
Coladero, m. Saráan. - I laligot nga ara-
Colador, m. An mahatag ó matogot san
colación san mga beneficio nga singbahanon
Colador, m. Saráan.
Coladura. / Pagsara.
Colanilla. /. Isorocsoc nga guti sa mga
puerta, ug mga ventana.
Colapez. /. Icog sin isda.
Colapiscis. Icog sin isda.
Colar, a. Paghatag ó pagtogot san mga
beneficio nga singbahanon.
Colar, a. Pagsara. - "Pagalniidol san panap-
ton. - Pagagui sin haligot nga araguian,
pagsohot. - /";;/. Paginum sin alacsio. - No
colar una cosa. fr. fig. y faw. Diri pag-
totooron.
Colateral, adj. An áada sa luyo ug sa
sa luyo, sugad an mga altar sa singbahan
nga áada sa luyo ug sa luyo san altar ma-
yor. - Caorop dan nga diri guican sa mao
Colativo, va. adj. An mga beneficio nga
singbahanon nga diri sadang carauaton cún
diri tungud san colación nga canónica.
Colativo, va. adj. Macacaagui, macaca-
Colcha./. Itatahub san higdaan.
Colchadura. / Pagpasolud sin gapas, etc.
sa colchón,
Colchar, a. Pagpasolud sin gapas, etc. sa
Colchero, ra. w. y /. Parahimo sin mga
colcha. - Parabaliguia sin mga colcha,
Colchón, m. Ibabasnig san higdaan.
Colchonero, ra. m. y f Parahimo (ó pa-
rabaliguia) sin mga ibabasnig sa higdaan.
Coleada. /. Pagpilipiqui. - Paglapdos.
Coleadura./. Pagpilipiqui.
Colear. ;/. Pagpilipiqui.
Colección. / Catiguban, cadam-an sin
mga libro, etc.
Coleccionador, m. Paratipig ó paratimos
sin mga sinurat, mga salapi, etc.
Coleccionar, a. Pagtipig ó pagtimos sin
mga sinurat, inga salapi, etc.
Coleccionista, m. vid. Coleccionador.
Colecta. / Buhis ó an buliis nga tungud
sa tag-sa tag-sa. - Amot, aramot; an pag-
carauat san amot. - Mga pagampo nga
pinangangadie san mga Padre nga nag-
mimisa. - Paniroc ó pagsolud sa singbahan
sadto ánay san mga cristianos sa pagsimba
ug pagampo.
Colectación. / Pagsocot ó pagearauat;
panocot ó pangarauat.
Colectar, a. Pagsocot ó pagearauat.
Colecticio, Cia. adj. An mga soldados
nga mga basbason pá.
Colectivamente, adv. m. Sahid, ngata-
nan gud.
Colectivo, va. adj. Macacatiroc, macaca-
tipon. - Gram. Nombre nga colectivo.
Colector, m. Paratiroc ó paratimos. - Pa-
rasocot. - Tinatapuran. - Paracarauat san
limos san mga pamisa.
Colega, m. Caopud.
Colegial, adj. Tauo nga sacop sa colegio.
Colegio. m. Cadam-an nga mga tauo ó
mga cabataan nga nangongocoy sin balay,
ug dida sira nagaaram. - Balay nga cole-
gio. - Escuelahan.
Colegir, a. Pagtiroc, pagtipon. - De aquí
se colige... Dinhi sini guican...
Coleo. ///. Pagpilipiqui.
Coleóptero, ra. adj. Zool. Sinisiring an
mga mananap nga upat an paco.
Colera. / Sab-ong sa icog san caballo.
Cólera. / Peste. - fig. Caisug, casina. -
Amaine usted la cólera, exp. fam. Paghi-
nayhinay, ayao pagisug. - Cortar la cólera.
fr. Med. Pagtambal basi macuba an pes-
te. Pagtambal basi macuha an maraut
sa guinhaua. - Cortar la cólera á uno. fr.
fig- >' fam. Pagpamáan sa iya tungud san
pagserot ó pageastigo. - Cuando la cólera
sale de madre, no tiene la lengua padre.
An nag-iisug ó nasisina caopay, mahina-
nali mamolong.
Colérico, ca. adj. An pinepeste. - fig.
Maisug, masina, posconon.
Coleta. / Pongos.
Colgadero, m. Caoitan. Sablayan.
Colgadizo, m. Atup atup, carocamalig. -
Camalig sin mga hayop.
Colgado, da. p. p. Binitay. Binibiao.
Colgador, m. Impr. ísarablay. - Sablayan
san mga j>apel nga bago pá lá nga pi-
namoldc.
Colgadura. / Mga bitaybitay ó rayan-
dayan sa mga singbahan, mga balay, etc.
Colgajo, m. Lacnit. - Pahoy.
Colgante, p. a. Nabibiao.
Colgar, a. Pagbiao. - Pagbitay sin mga
rayandayan. - fig. y' fam. Ahorcar. Pagbi-
tay. - fig. Paghigot (cún dao caadlauan ó
adlao nga natauohan san tauo). - ;/. Calam-
bitay. C'olumbitay.
Cólica. / Saquit; in nagsisinuca an tauo
ug nalilibang man.
Colicano, na. adj. Pamosangon.
Cólico, m. Saquit sa tiyan, nga masool
caopay ug guintotobol an tauo. Tobol.
Colicuación. / Pagtunao; pagpatunao.
Med. Carnagasa tungun sin saquit nga pag-
calibang sic oraora.
Colicuar, a. Pagpatunao. - r. Tunao.
Colicuecer, a. Pagpatunao, tunao.
Coliflor. / Otan nga sugad sin coles.
Coligación. /. Pagcatigub, pageasabut,
pagsarabut. - Pagcaoyon sin buot; caoro-
yonan, caarabuyonan.-Pagcasunodsunod. -
Pagcasumpay, casumpayan.-Pagcahingion.
Coligado, da. adj. Natigub, natipon; na-
Coligadura. / vid. Coligación.
Coligamiento, m. vid. Coligación.
Coligarse, r. Tigub, tipon; hingon. Pag-
sarabut.
Colilla./ Sub/a.
Colina. /. Bongtud; cabongturan.
Colina. /. Liso san coles. - Taranmonnga
Colindante, adj. Hiripid, higripid.
Colino, m. Taran-mon nga coles.
Colirio, m. Tambal sa mata.
Coliseo, m. Teatro, comediarían.
Colisión, f. Pagcaintoc, pageairointoc.
Songgo; casonggoan.-Capilasan. - -fig. Pag-
cacontra..
Colitigante, com. An contra.
Colmadamente, adv. m. Sin olong, sin
damo, sin daco; damo caopay; pono cao-
Colmar. Pagpono. Pagolong. - fig. Pagha-
tag ó pagtogot sin damo.
Colmena. / Potiocan ó balay sin potio-
Colmenar, m. Potiocan, balay sin potio-
Colmenero, ra. m. y f. An may potio-
can. Paramangno sin potiocan.
Colmillada. / vid. Colmillazo.
Colmillazo, m. Pagbogno.
Colmillejo. m. Tango nga guti.
Colmillo. ///. Tango. - Enseñar los colmi-
llos, fr. fig. y fam. Pagpacalalaqui, pag-
buclad san pageamaisug. - Pagpatahud, in
napatahud an tauo. - Escupir por el colmi-
llo, fr. fig. y fam. Pagtiao ú&o. - fig. y
fam. Pagpalabilabi. - Tener uno colmillos.
fr. fig. y fam. Lasgud ó batid caopay
nga diri masayon limbongan.
Colmilludo, da. adj. Tangoan, tangohan-
- fig. Batid caopay nga diri masayon lim-
bongan.
Colmo, m. An nagatura cún pono na án
tarac-san, saphiran ó an sinaphiran. - fig.
Catumanan; catapusan.
Colmo, ma. adj. Pono (nga labis ná).
Colocación. /. Pagpahamutang; pageabu-
tang. Cabutang. - Catundanan.
Colocar, a. Pagbutang. Pagpahamutang.
Pagpahimtang; pagpahamtang.
Colocutor, ra. m. y /. An tauo nga
nagpopolong sa igeasitauo. - An tag-sa san
inga masabe sin coloquio ó masacban sin
Colodrillo* m. Tangcogo.
Colonia. /. Cadam an nga mga tauo nga
nacadto ó nahalin sa lain nga tuna ug
didto sira oocoy sin pagpacabuhi. - An
tuna nga quinadtoan san mao nga mga
Colono, m. An naocoy sin colonia. - Pa-
rabma ó paraquiua sin tuna nga iguina-
bang lá sa iya ug dida siya oocoy.
Coloquintida. /. Banua.
Coloquio, m. Carocayacan. Paquigpolong
Color, m. Color. - Pintar.
Coloración. / Pagpalutao san pintar.
Colorado, da. adj. Pula, mapula.
Colorar, a. Pagpintar; pagtina.
Colorear, a. Pasangil. Pagbaribad. - n.
Pula pula. Poropula.
Colosal, adj. Daco caopay. - Hataas cao-
Coloso, m. Tauo tauo nga hataas caopay.
- fig. An nalabao, nadaco ug nahataas pá
Columbrar, a. Pagtanao, pag quita, fig.
Columna. /. Pilar. Harigue.
Columnata. /. Mga pilar. Mga harigue
sin balay, etc.
Columpiar, a. Pagduyan, pagduyanduyan.
- r. fig. y fam. Paghilayhilay. - Abiog.
Columpio, m. Duyan.
Colusión. /. For. Pagsarabut sin duha ó
iba pá nga mga tauo, cay an ira tuyo an
paglimbong ó pagpacaraut sa igeasintauo.
Colla. /. id. Madlus nga hangin.
Collado, m- Bongtod. Cabongtoran.
Collado, ó monte eminente. Landao,
bulanao. Pequeño, ó montecillo. Tayud,
bulud.
Collar, m. Baclay, baliog.
CollarejO. ni. Barobaclay, baliog nga guti.
Collarín, m. Barobaclay, baliog nga guti.
Collera. /. Baga baliug sin hayop.
Collón, na. adj. fam. Matalao.
Collonada. /. fam. Cañan matálao nga
Collonería. /. fam. Camatálao, pageama-
tálao.
Coma. m. Gran/. Tigaman nga ortográfico
nga sugad' sini: (,) Sin faltar una coma.
exp. adv'. fig. y fam. Sin uaray culang.
Comadre. /. Manaram. - Comade. - fam.
Alcahueta. Tita tita. - /*?///. Babaye nga sin
igeasibabaye nga harami sin balay.
Comadrear, n. fam. Paglibaclibac.
Comadreja. /. Mananap nga sugad sugad
darodaco sin yatot nga daco.
Comadrero, ra. adj. Hadao hadao, ha-
doy hadoy.
Comadrón, m. Tambalan nga nagaasiste
san naghihinglao.
Comandancia. /. Catungdanan sin co-
mandante; pageacomandante. - Provincia ó
cabongtohan ó tuna nga sacop san gahum
sin comandante.
Comandante, m. id. Ponoan sin usa nga
nga plasa ó mga casoldosan. - Ponoan sin
sin usa nga batallón. - Ponoan nga nag-
mamando san ejército sin usa nga guin-
hadian cún provincia bá. - Ponoan nga
labao sin iba nga mga comandante nga
inga sacop niya.
Comandar, a- Mil. Pagponoan, pagsugo,
paginando sa mga soldados.
Comarca. /. Cabahin sin tuna, ug sacop
man dida in mga cabongtohan.
Comarcano, na. adj. Harán i.
Comarcar. //. Dooc, harani; in naghihira-
ni an mga bongto, etc. - a. Pagtalay san
mga cahuy, mga lubi, etc., in guintatanum.
Comba. /. Cabalico, pagcabalico. Cabali-
Combadura. /. vid. Comba.
Combar, a. Pagbalico; colob, in nacolob
an cahuy.
Combate, m. Auay. Pagauay. Pagsari. -
Combatiente, m. An tag-sa nga solda-
dos sin usa nga ejército.
Combatidor, m. Mangorubat.
Combatir. //. Pagauay, pagsari. Pagga-
but. - a. Pagdosmog, pagdamag. - Pagsang-
dal - fig. Pagbagsac - fig. Pagcontra. - /%?•.
Pacasáquit, pacabido, pacasubo.
Combés. ;//. Mar. Combis, tican sa tala-
dor mayor ngadto sa dolong.
Combinación, f. Pagcaarangay, pagcaso-
ronud. Catuhayan. Catiriguban, cataram-
poan .
Combinar, a. Pagtir¡g-ub, pagtarampo,
pagtuhay. Pagpaangay. - Pagtanding, pag-
tandig.
Combo, ba. adj. Colob, quinolob; binali-
co. - m. Bangil nga daco sin mga barriles.
Combustible, adj. Masayon málaga, ma-
sayón masonog. - m. Songo.
Cobustión. /. Pagcalaga, pagcasonog.
Combusto, ta. adj. Nasonug. Nagbaga ná.
Comedero, ra. adj. Sadang pangaonon.
- ///. Caran-an. - m. Tubongan sin mga
hayop ó mga tarnsi. - Limpiarle á uno el
comedero, fr. fig. y fam. Paghucas sa
iva san catungdanan.
Comedia. /. Comedia. - Comediaban.
Comediante, ta. m. y/, id.
Comedidamente. adi>. m. Sa maopay
nga pagatubang.
Comedido, da. adj. Buotan, mahoyo,
matahud.
Comedimiento. ///. Catahud, pagcatahud.
Comedio, w. Catutungaan sin guinhadian
Comedirse. Ligdong.
Comedor,ra. adj. Macaón sin daco; ma-
lamon; camaquicaon sin daco. - ///. Ca-
ran-an.
Comején. Bocboc, agáy-ay.
Comensal, com. Sacop sa balay.
Comentar, a. Pagasoy, paghatag sin ca-
Comentario, m. Casayoran nga sinurat.
Comento, m. l'agasoy, paghatag sin ca-
Comenzar, a. Pagticang.
Comer, n. Pagcaon. - Comer con otros en
un mismo plato ó de un mismo plato.
Pagsaro. - Comer carne, pescado, etc., para
beber. Pagsumsum. - Comer las aves pi-
cando. Pagtoctoc. - Comer, tragando entera
ó á medio mascar la comida. Paglamoy;
paglamon. - Comer un pescado á otro.
Pagsibad.
Comer con ansia ó avidez. Daramut,
Comer con la boca llena como el
mono. Ami-mi.
Comer aprisa como el puerco. Hab-
Comerse las palabras. Molonmocon.
Comerciante, p. a. id. An nagcocomcrcio.
Comerciar, a. Pagcomercio; pagbaliguia;
Comercio, m. Pagbaliguia; pagpalit; co
mercio, corocomercio. - yf^-. An mga co-
Comestible, adj. Sadang pangaonon. - ni.
pl. Caran-on.
Cometa. ;//. id. Hitoon nga daco, masirac
ug icogan. - f. líanugbanug.
Cometer, a. Pagtogot, pagtogon an usa
ca tauo sin i ya gahum sa usa man ca tauo,
pagtupad sa iya. Pagtoin. Pagtoing. - Pa-
casala, pagbuhat sin sala. Paggamit san
mga figura nga gramatical.
Cometido, m. Togon, itinogon.
Comezón./. Cacatol, pagcacatol. Guirhap.
Comible, adj. jam. Cacaonon.
Cómico, Ca. s. Parasurat sin mga come-
dia. - Copong. - ;;/. y/. Comediante.
Comida. /. Can-on. - De la mañana. Pa-
máhao. - De medio dia. Paningodto. - Por
la noche. Pangiclop, pamáhao sa gab-i.
Comida de enfermo. Tilog. Tilig. seca
y espesa, basca; muy cocida, lagota; la
que se hace del corazón de árbol silvestre
arasip.
Comido, da. adj. An quinaon ná.
Comienzo, m. Tinicangan. - Guinicanan.
Comilón, na. adj. fam. Macaón sin daco.
Comino. 711. Tan u m nga comino; an bo-
nga niya. Panacot nga comino.
Comisario. ;//• id. - Surogoon. - Tinoinan.
Comisión. /• Togon, sugo.
Comisionado, da. adj. Sinusugo, tinata-
puran. U. t. c. s.
Comisionar, a. Pagsugo, pagtoin. Pagto-
Comisionista, vi. Sinusugo, tinatapuran.
Comisorio, ría. adj. For. Bisan ano nga
pagtutumanon sa adlao nga itinaláan.
Comistrajo, m. fam. Mga can-on nga
may sinasacot sin lain nga mga cacaanon.
Comitiva. /. Mga tauo nga mga oropud
sin guinoo ó mahal nga tauo.
Como. adv. m. Sugad. Hazlo como te digo.
Buhaton mo sugad san iguinsisiring co sa
imo. - (También del modo siguiente en
visaya). No sé cómo agradecerle tantos fa-
vores. Diri acó maaram cún oouanou co
an pacabalos sa iya san mga pagcalooy
nga daco. {Cómo está el enfermo? iMatio-
u ano an masaquit? - Denota á veces idea
de encarecimiento en buen ó -mal sentido.
¡Cómo llueve! ¡Oran nga! ¡Cómo huyó! ¡Pin-
malaguio nga!-En sentido comparativo, de-
nota idea de equivalencia, semejanza ó igual-
dad, y significa generalmente, al modo ó la
manera que, ó á modo ó manera de. Ks ru-
bio como el oro. Bulao^^e/san bulauan;
se quedó como muerto; dao minatáy siya;
encontró con dos como ladrones ó como
tulisanes; nagbitapo siya sin duba nga
baga mga macauat cún baga mga tulisan.
- Según. Esto fué lo que sucedió, como
me dijo Pedro. Ansia ini an inabut, su-
gad san isinumat sa acón ni Pedro. La '
caridad, como dice Jesucristo. An paghi-
gugma, sugad san polong ni Jesucristo. -
Fu calidad de. Asiste á la boda de Ma-
ría como testigo. Tumambong ca sa pag-
pacasal can María dao testigos ca. - Por
qué motivo, causa ó razón; en fuerza ó
en virtud de que. {Como no fuiste ayer á
misa? {Cay ano uaray ca singba cacolop?
No sé cómo no le mató. Ambut cñn cay
ano uaray niya pagpataya. As) que. Como
llegamos á la posada, se dispuso la co-
mida. Pagabut lá namon sa hapitan, pi-
natitima an canon. - A fin de que, ó de
modo que. Mandamos á nuestros presiden-
te y oidores que provean como por culpa
de los alcaldes no se dilaten las causas.
Nagsusugo cami sa amon presidente ug
mga oidor nga magsugo nga tangud sin
sala san mga hocom diri pagihaon an mga
causa. - Empléase como conjunción copu-
lativa, equivaliendo á que. Sabrás como
liemos llegado buenos- Mababaro ca nga
inabut cami nga mga magopay. - Hace
igualmente oficio de conjunción condicio-
nal equivaliendo, á si. Como no te enmicn-
des, serás castigado. Cún diri ca bumaya
san batasan mo nga maraut, cacastigohun
ca. - Toma también carácter de conjun-
ción causal. Como recibí ayer tarde el avi-
so, no pude llegar á tiempo. Cay quina-
rauat co cacolopot an togon, uaray acó
biabut. En esta acepción suele preceder
á la conjunción que. Lo sé de fijo, como
que le mató delante de mi. Sayud acó,
cay pinatay siya niya sa atubangan co.
Cómoda f. Cómoda nga panunudlan sin
mga panapton ug iba pá, ngan may mga
Comodable, adj. For. An sadang ipao-
Comodante, com. For. An napahuram
sin ano lá.
Comodatario. ///. For. Hinuram co ini,
him-dac ini.
Comodato, m. For. Pagburam. Pagpahu-
Comodidad. /. Maopay nga pageabutang.
Cómodo, da. adj. Maopay. Masayon. Hi-
miang. - ;//. Polos, capulsanan, panolos.
Compacto, ta. adj. Sósó.
Compadecer, a. y r. Looy; paghicalooy,
paghipuangud; paghino-clog.
Compadrar. n. Pagcompare. - Paquisang-
Compadrazgo, m. Pagcaoropud san tauo
nga san bata nga iya quinocogus ó qui-
nacaput san pagbuniag ó pageomfirma sa
iya, ug san mga cagatiac san bata.
Compadre, m. Compare. - An padrino
san bata sa pagbunuiag ug sa pageonfirma.
Compaginación. /. Pagtuhay; pageatu-
hay. Catuhayan- - Paghusay; cahusayan.
Compaginador, m. Magturabay, paratu-
bay. - Magburusay, parahusay.
Compaginar, a. fig. Pagtuhay. - Paghu-
say. - Angay. Pagcaangay.
Compañero, ra. m. y / Opud; oropud.
Compañero en fortuna ó en desgra-
cia. Onong.
Compañía, f. Pagopud, caopud. - Panon
sin mga soldados nga minamandoan sin
capitán - Mga tauo nga naayon ug nag-
cabubulig sira sa pageomercio.
Comparable, adj. Sadang ipananglit, sa-
dang itanding.
Comparación. / Pagsanglit, pagtanding.
Pananglitan.
Comparar, a Pagsanglit, patanding, pag-
tandig. . ._
Comparecencia. /. For. Pagatubang.
Comparecer, n. For. Pagatubang - Pag-
pabayag. Paquita.
Compareciente, com. For. An nagaatu-
Comparición. /. For. Pagatubang. - For.
lon. Pagbabin. Pagbahinbahin.
Compasión. / Calooy. Paghicalooy, pag
Compasivo, va. adj. Malolooyon, mahi-
to san Pagbuniag ug san Pagcomíirma.
Compatriota, com. Compatricio, cia. m.
y /• Igcasitaghimongto.
Jactud.
Compensación. / Pagbalos. - For. Pag-
Compensar, a. Pagbalos. - Pagbayad.
Competente, adj. Sadang; igo, angay.
Competir. ?/. Pagindig, pagirug.
sin mga susumaton.
Compilar, o. Paglactud sin casayoran.
Compinche, com- fam. Sangcay.
Complacencia. /. Calipay, calípayan.
Complacer, a. Pagalagaíag, pagtangdo,
pago yon, paghatag sin maopay nga buot
sa igeasitauo. - r. Lipay, hirnaya. - Himo-
Completamente, adv. ni. Sin uaray cu-
Completar, a. Pagingpit. - Paghuman. -
Complicar* a. Samoc. - Dugang, in nag-
Comporta. / Sugad sin alat ó buguias.
Comportamiento, m. Batasan, pangui-
fig- Pagilub, pagantos. - r. Pagbatasan.
Comporte, m. Batasan, gaui.
sira sin buot. - Buhat nga sinurat, buhat
posición de lugar, fr. fig. Paghunahuna
say. - Paraopay. - Parabuhat, parahimo.
Compostura. / Pagbuhat, paghimo. -
Pagpacaopay. Pagopay. - Catuhayan. Ca-
husayan. - Cabuotan, camadoroto.
prar género. Mapalit acó sin género. - ¿A
quién has comprado la tortuga? ¿Sino an
piñal i tan mo san pauican? - Hemos com-
¿Compras pescado? ¿Mabalio ca sin isdar
inin carabao. - Cómprame este esclavo.
acó ibobotong. - líe comprado esta em-
lechón. Macadi acó sin pagbacal sin pasi.
tjuipalit.
Comprender, a. Locop, loob. - Sabut.
Comprensión. /. Sarabutan, pageasabut,
maloob.
cop. - 'J'eol. s. Baraan sa langit.
Compresión. /. Pagcapüt - Pagcaiban. -
Comprobación. /. Casayoran.
Comprometedor, ra: adj. fam. Macalu-
an magtuhay sa ira - Pacalugos, pacapirit-
- Paghatag sin catungdanan.
Compromiso, m. Pageasabut san mga
Compuerta. /. Usa capinuta nga sada.
Husay ná. - m. Sinisiring compuesto, an
s in usa ca bug-os.
Compunción. / Pagbasul, paghinulsul.
san comunión. - ;/. Pagcarauat, pagcumul-
naglalacat. - ¡w. An bug os nga bongto.
expr. An cadam-an san mga tauo. - Kn
común, m, adv. Damo nga mga tauo an
ringon sin usa lá. - Sahid, ngatanan. - Pol-
lo común, m. adv. Danay man.
- Araguian. - Surat ó sugo nga sinurat.
igmantala-
Pagpahibaro, pagasoy, pagpasabut. - Pag-
colegio, etc. - Mga cadatoan san bongto,
com, For. An nagaatu-
Comparición. /. For. Pagatubang - For.
Jon. Pagbahin. Pagbahinbahin.
Compasión. / Calooy. Pagliicalooy, pag
Compasivo, va. adj. Malolooyon, mabi-
to san Pagbuniag ug san Pagcomfirma.
Compatriota, com. Compatricio, cia. ;//.
y /. Igcasitaghimongto.
lactud.
Compensación. /. Pagbalos. - For. Pag-
Compensar, a. Pagbalos. - Pagbayad.
Competente, adj . Sadang; igo, angay.
Competir, n. Pagindig, pagirug.
sin mga su su matón.
Compilar, a. Paglactud sin casayoran.
Compinche, com. fam. Sangcay.
Complacencia. /. Calipay, calipayan.
Complacer, a-. Pagalagalag, pagtangdo,
pagoyon, paghatag sin maopay nga buot
sa igeasitauo. - r. Lipay, himaya. - Himo-
Completamente, adv. m. Sin uaray cu-
Completar, a. Pagingpit. - Paghuman. -
Complicar, a. Samoc. - Dugang, in nag-
Comporta, f. Sugad sin alat ó buguias.
Comportamiento, m. Batasan, pangui
jig- Pagilub, pagantos. - ;-. Pagbatasan.
Comporte, m- Batasan, gaui.
sira sin buot. - Buhat nga sinurat, buhat
posición de lugar, fr. jig. Paghunahuna
say. - Paraopay. - Parabuhat, parahimo.
Compostura. / Pagbuhat, paghimo. -
Pagpacaopay. Pagopay. - Catuhayan. Ca-
husayan. - Cabuotan, cam ador oto.
prar género. Mapalit acó sin género. - ¿A
quién has comprado la tortuga? ¿Sin-o an
pinalitan mo san pauican? - Hemos com-
¿Compras pescado? ¿Mabalio ca sin isdaf
inin carabao- - Cómprame este esclavo.
acó ibobotong. - Me comprado esta em-
1 echón. Macadi acó sin pagbacal sin pasi.
quipalit.
Comprender, a. Locop, loob. - Sabut.
Comprensión. /. Sarabutan, pagcasabut,
tnaloob.
cop. - Teol. s. Baraan sa langit.
Compresión. /. Pagcapiit. - Pagcaiban. -
Comprobación, f. Casayoran.
Comprometedor, ra: adj.fam. Macalu-
an magtuhay sa ira - Pacalugos, pacapirit.
-Paghatag sin catungdanan.
Compromiso, m. Pagcasabut san mga
Compuerta. /. Usa capí ñuta nga sada.
Musay ná, - m. Sinisiring compuesto, an
sin usa ca bug-os.
Compunción, f. Pagbasul. paghinulsul.
san comunión. - n. I'agcarauat, pagcumul-
naglalacat. - m. An bugos nga bongto.
expr. An cadam-an san mga tauo. - Kn
común, vi, adv. Damo nga mga tauo an
ringon sin usa lá. - Sahid, ngatanan. - Por
lo común. ;;/. adv. Danay man.
- Araguian. - Surat ó sugo nga sinurat.
igmantala.
Pagpahibaro, pagasoy, pagpasabut - Pag-
colegio, etc. - Mga cadatoan san bongto,
Comunión. / Pagcaangbitan. - Pagcomul-
ga, pagcarauat. Au Guisasantose nga Sa-
cramento sa altar. Recibió la comunión.
Nacarauat siya. El sacerdote está dando
la comunión á los niños. An Padre nag-
papacarauat sa ruga cabataan. - Partido
político. Mga tauo nga nageacaoyon sin
mga paglarang, nga buot mageaput san
gobierno, diri sira an naggogobierno.
Comunmente, adv. ni. Sin agsub. - Ca-
li ay.
Con. prep. Por la pasiva de i, cuando se
aplica al instrumento que sirve para hacer
alguna cosa. Hirióle con la lanza. An bang-
cao an i binono sa iya. Matóle con el sun-
dang. An sundang an / pinatay sa iya.
Con declarar, se eximió de tributar. An
pagasoy lá niya, nahagauas san pagbuhis.
- Aunque. Con ser tan antiguo, le han
castigado. Bisan tigurang ná siya, quinas-
tigo siya nira. - Con tal que. Con dao, cún
Conato. Tuyo. Conato de incendio. Pagi-
sosonog ó pagisusurit sin balay.
Cóncava. /. vid. Cancavidad.
Concavidad. /. Caluangan. Luvang, calu-
yángan. - Siclob. - Calungaban. - Calunga-
Cóncavo, va. adj. Luang; luyang; siclob;
lungab; lungag. - m. vid. Concavidad.
Concebir. ;/. a. Panamcon. Mabdos. Sag-
pon. - fig. Pahibaro. pagtuquib, pagsabut,
paghunahuna. - Punid.
Concedente. p. a. An matogot, an ma-
hatag. - An maalagad ó maoyon.
Conceder, a. Pagtogot, paghatag. - Paga-
lagad, pagoyon.
Concejal, adj. Tauo nga may catungda-
nan san bongto. Dato.
Concejo. ///. An mga cadatoan ó mga
justicia san bongto.
Concento, m. Pagdoroyog nga pageanta.
Concentración. /. Pagtiguib. Pagpa-
tiguib.
Concentrado, da. adj. An áada sa solud.
Concentrar, a. Pagtiguib. Pagpatiguib sin
bisan ano sa usa la nga lugar. - Pagpasanoc.
Concepción. Pagpanamcon.
Concepto, ///. Paghunhuna, pagsabut.
Conceptuar, a. Paghunahuna.
Concernir, m. Matungud.
Concertadamente, adv. m. Tuhay cao-
pay. Husay caopay.
Concertar, a. Pagtuhay. Paghusay. - Pag-
trato ó pagsabut san bale sin ano lá. -
Angay, 'go; pagpaangay, pagpaigo. - Pag-
doroyog an mga toronggon. - ;/. Angay,
igo, oyon.
Concesión. /. Pagtogot, paghatag.
Concesionario, m. For. An tinogotan,
an tinatagan.
Conciencia. /. id. Cab-tang san calag san
tauo sin pagquilala san mga binubuhat
niya, cay siya an tagbuhat. Sarabutan,
hibaro san caopayan nga pagtutumanon
ug san carautan nga paglilicayan. - Á con-
ciencia, m. adv. Mga buhat nga magopay
ug marig-on nga pageabuhat. - Acusar la
conciencia á uno. />. Otip, in naootip an
tauo sin maraut nga buhat niya. - Cargar
la conciencia, fr.jig. Pacasala. - Descargar
la conciencia./;-.^. Pagcompesal sin mao-
poy; pagtuman sa mga catnngdanan sa
catadongan. - Manchar la conciencia, fr.
fig. Pacasala
Concierto, m. Catuhayan; cahusayan; mao-
pay nga pageabutang sa bisan ano. - Pag-
sarabut, pageaoroyon sin buot hionong sin
bisan ano; caoroyonan, caarabuyanan. -
Pagtocar an mga músico. Música nga pag-
totocaran sin mga instrumento ó mga pa-
toronggon mga magcalainlain.
Conciliable, adj. Sadang pagopayon.
Conciliábulo. ///. Concilio nga diri ticang
sa Santos nga Papa, cay uaray man niya
togot. - -fig. Cabildohan sin mga tauo nga
maraut an ira guintutuyo.
Conciliador, ra. adj. Magturúhay. Mag
hurusay.
Conciliar, adj. Decisión, decreto conciliar.
Togon, sugo sin Concilio. - m. An tauo nga
matambong sin Concilio.-
Conciliar, a. Paquigogay sin buot; pagtu
hay, paghusay san mga nageocontra.
Concilio, m. id. Junta ó* catiguban san
mga Obispo sa santa Iglesia, nga may
sugo an Santos nga Papa, basi maghuna-
huna ug magsugo man hionong san mga
tungud san toloohan nga santa ug san
mga turumanon san mga cristianos. - Sugo '
ó mga casugoanan sin Concilio.
Concisamente, adv. m. Sin lactud. Lac-
tud caopay.
Concisión. /. Lactud; calacturan; toon
nga pagpolong toton nga pagyacan.
Conciso, sa. adj. Toon nga pagpolong;
toton nga pagyacan; lactud.
Concitación. /. Pagsorug, pagsorugsorug-
Concitador, ra. s. Parasorugsorug.
Concitar, a. Pagsorug, pagsorugsorug. -
Pagaindac (cún baga mananap). - Paoa-
samoc.
Concitativo, adj. Macasorugsorug. - Ma-
cacasamoc, macacarimoc.
Conciudadano, na. m . y /. Igcasitagli
mongto, ígcasibongtohanon. - Magcasibong-
tohanon.
Cónclave, m. Lugar nga guincacatirocan
ug inooquian sa mga cardenal sin Santos
nga Papa. - An mao nga mga cardenal nga
nageatitipon. - Mam pangan, hampanganan.
Conclavista, m. Surugoon nga nagseserve
sa mga cardenal in áadto sira sa cónclave.
Concluir, a. Paghuman, pagtapos, pag-
tampus; pagobus, pagimod; tibauas; tibos.
Conclusión./, vid. Concluir. - Catapusan;
cahumanan; catubtuban.
Concolega, m. Caopud sin pagaram ó
Concomerse, r. fam. Pagquindot, pag-
quiuaquiua san inga sugbong.
Concomimiento, m. fam. Pagquindot,
caquindot, pageaquindot.
Concomio, m. fam. vid. Concomimiento.
Concordancia. /. Pagcaarangay, pageao-
Concordar, a. Pagtuhay; paghusay. - n.
Angay, oyon, igo.
Concordato../". Pagcasabut ó caoroyonan
sa Santos nga Papa ngan san tuga hadi
ó mga gobierno hionong sin mga turuma-
non sa singbahan ó sugad san batasan
nga singbahanon.
Concorde, adj. Oyon.
Concordia. /. Pagcaoroyon.
Concorpóreo, rea. adj. Teol. Sinisiring
an tauo nga nacarauat sa pagcahimtang
sa gracia, nga nahimo siya dao usa nga
lauas can Jesucristo.
Concretar, a. Pagtuhay. Paghusay. - r.
Paglactud sin casayoran; pagasoy sin usa
la nga casayoran.
Concubina. /. An 'babaye nga naticub
sin lalaqui in di man sira quinasal. hunay.
1 .aye.
Concubinario. m. An lalaqui nga may
babayc ug diri sira mga quinasal. Laye.
Concubinato, m. Pagtigub, paglongon
ug pacasala san lalaqui ug san babaye
nga diri mga quinasal. Laye.
Concúbito, m. Paghiranii. Dirig. Dorog.
Hilauasan.
Conculcar, a. Pagtamac - fig. Pagdara-
hug, pagtamay, pagyobit.
Concuñado, da. m. y /. Magcasibayao.
Concupiscencia. /. Caipa sin mga mang-
gad nga calibutanon. - Caipa nga lauasnon,
caipa nga diri angay ug malao-ay.
Concurrencia. /. Cadam-an nga mga
tauo nga nananambong ó nageacatipon.
- Dongan nga mga pageaagui.
Concurrir, a. Pagdaop. Panambong. - Pa-
gamot, pagaramut - Pagoyon, pagtangdo.
có iá5
Concurso, m. Cadam-an nga mga tauc
nga nananatnbong ó nageacatipon. - Do-
ngan nga mga pageaagui. - -Pintacasi.
Concusión. / Cabantad, pagbantad sa
casingeasing cún sa lauas bá, cundi tig-
da. - Pagdabal, pagbalbag. - Pagaro nga
diri angay sin multa sadton mga may ca-
Concha. /. Tipaca, binaloc-an. - Tipay.
Carey. Cara. - Alicorong.
Conchabar, a. Pagtigub. - Pagsabut, pág-
sarabut sin pagbuhat san diri angay.
Conchado, da. adj'. Binalo-canan. - Ali-
corongan. - Carahan an pauican.
Conchil. m. Poroton. Pangtion. Ruscay, etc.
Conchudo, da. adj. vid. Conchado. -
fam. Matagam; matahap; batid.
Conchuela. /. Binaloc-an nga guti, ali-
corong nga guti, cara nga guti.
Condado, m. Camahalan sin pageaconde.
Pagcaconde. - Tuna nga sacop san gahum
sin conde.
Conde, m. id. Camahalan sin tauo nga
itinogot sa i ya san hadi-
Condecoración. /. Paghatag san tauo
sin camahalan; bansag.
Condecorar, a. Paghatag ó pagtogot san
tauo sin camahalan.
Condena. /. Sentencia, badlong.
Condenación. Pagsentcncia. - Pagcapini-
Condenado, da. adj. Pinilian. - p. p.
Guinscntcnciahan, guinhoc-man.
Condenador, ra. s. Parascntencia, para-
Condenar, a. Paghocom, pagsentcncia
san may sala. - Pygdiri sin tutdo cún ba-
tasan bá nga maraut. - Paghocom sa Dios
san mga tauo nga maraut sa mga casa-
quitan sa infierno.
Condenatorio, ria. adj. For. Sugo ngá
pinasurat san hoco.m nga casayoran san
sentencia san tauo nga may sala.
Condensación. /. Casanoc. Pagpasanoc.
Condensar, a. Pagsanoc. Pagpasanoc.
Condensativo, va. adj. Macacasanoc.
Condesa. /. An asaua nga babaye san
conde, babaye nga tinagan sin camahalan
sin pagcaconde.
Condescendencia. /. Pagalagad san buot
san iba.
Condescender, n. Pagoyon, pagtangdo
ó pagalagad san buot san iba.
Condescendiente, p. a. Maalagad, mao-
yon, matangdo san buot san iba.
Condición./. Cahimtang. Cahimtangan.
Cab-tang. - Pagcaquinaiya - Pagcabutang
Condigno, na. adj. Macacatumba.
Condimentar, a. Pagpacaopay ó pagbu-
tang sin panacot san mga cacaanon.
Condimento, m. Panacot
Condiscípulo, la. m. y f. Igcasitinon-an.
Condolerse. /'. Paghicalooy, paghipua-
ngud.
Condonación. /. Pagpasalio, pagperclona.
Condonar, a. Pagpasalio, pagperdona.
Condonante. p. a. An magpapasalio,
magpcperdona. - s. Parapasalio, parapcr-
Conducción. / Pagdolong, pagdara, pag-
hatud. - Pagmando, pagona.
Conducir, a. Pagdolong, pagdara, pag-
hatud. - Pagmando, pagona, pagagbay. -
Pagsohol. - r. Pagbatasan. - n. Angay, igo.
Conducta. /. Batasan, gaui, cagauian. -
Conducto, m. Cale ó araguian san raga
tubig. - Araguian.
Conductor, ra. adj. Magdodolong. -
Magaagbay. - s. Paradolong. - Paraagbay.
- Magmarando. Magorona.
Coneja. /. Conejo nga babaye.
Conejera. /. Bohó nga inooquian san mga
Conejero, ra. adj. Ayam nga macada-
dacopon sin mga conejo. - m. y f. Para-
hopot sin mga conejo.- - Parabaliguia sin
mga conejo.
Conejo, m. Hayop nga conejo. - Kl co-
nejo ido, el consejo venido, ref. Al asno
muerto, la cebada. al rabo. Aanhon pá an
cumpay, cún patay ná an caballo.
Conejuelo. m. Conejo nga guti.
Conejuna. /. Barahibo sin conejo.
Conexión, f. Pagcasonudsonod, pageaa-
rangay, pageaoroyun. pl. Mga pageasang-
Conexionarse, r. Paquigsangcay; pa-
sangeay.
Confabulación. /. Pagbiringion; pagea-
hiringion.
Confabulador, ra. m. y /. Mahiringion,
[adj. en vis.)
Confabular, n. y r . Hiringion.
Confección. /. Pagpacaopay, pagtima.
Farm. Tambal.
Confeccionar, a. Pagpacaopay, pagtima,
paghuman san pagbuhat. - Pagbuhat pag-
tima sin tambal.
Confector, m. Paraauay. Parasuhay.
Confederación. /. Pagcabingion, pagsa-
rabut, pageaoyon sin buot cún mga larang.
Caoroyonan, caarabuyonan.
Confederado, da. adj. An naapi sa iba.
- s. Api, gapil.
Confederar, a. y r. Hingion, hiringion,
sarabut, pagoyon sin buot ó mga larang.
Conferencia, f. Carocayacan. - Lección
(cún sa mga Universidad).
Conferenciar, u. Pagcarocayacan, pag
polongpolong.
Conferir, a. Pagtanding. - Paghatag, pag
togot. - n. Pagcarocayacan.
Confesar, a. Pagmatuod. Pagtug-an. Pag-
sumbong. - I J agcompesal, panumatsan mga
Confesión. /. Pagsumat san mga hinba-
baroan. - Compesión ó panumat san mga
sala. Pagtug-an. Pagsumbong.
Confeso, sa. p. p. Quinompesal ná. -
adj . For. An nagtug-an ó nagsumat san
iya sala.
Confesonario, ni. Compesalan.
Confesor, m. An Padre nga pageocom-
pesalan, nga may gahum sin pagabsolve
san mga sala. - An tauo nga cristianos
nga nagtug-an sa caday-gan san pagtoo
can Jesucristo.
Confiable, adj. An tauo nga* sadang ta-
puran, ó paglaoman
Confiadamente, adv. m. Sa daco nga
pagtapud ó^ paglaom.
Confiado, da. adj. An natapud sa iya
ngahao. - Matapud, malaon.
Confianza. /. Paglaom, pagtapud. - Pag-
tapud caopay sa iya ngahao nga baga
paglabiao.
Confiar. //. Paglaom. Pagtapud. - a. Pa-
laom, patapud, pasarig.
Confidencia. /. Paglaom. pagtapud. -
Hilum nga pagsumat.
Confidencial, adj. Masisipagtapud, pag-
sipagtapud. Pagtapud. - Carta confidencial.
Pagtapud nga pagsurat.
Confidencialmente, adv. m. Sa hilum ug
daco nga pagtapud.
Confidente, adj. Tapuran, sarigan. - com.
An tinatapuran. - Lampitao ó langpitao.
Configuración. /. Cahimo, pageahimo,
pageabuhat.
Configurar, a. Paghimo, pagbuhat.
Confín, adj. Harani, dooc. - Tigaman, guio-
tan ó mojón san mga bongto ó mga guin-
hadian, catubtuban.
Confinante, p. a. Harani, dooc.
Confinar. ;/. Harani, taquip. - a. Paghi-
ngilin.
Confirmación. /. Pagmatuod.- - Pagcom
pirma. - Pagpacarig-on san camatuoran.
Confirmadamente. adv. m. Sa pagpa-
carig-on.
Confirmador, ra. adj. Magmamatuod,
magpapacarig-on. - Magcocompirma.-j. Pa-
racompirma.
Confirmante, s. Paracompirma.
Confirmar, a. Pagparig-on; pagpacarig-on
san camatuoran. - Pagcompirma.
Confirmatorio, ria. adj. Talaan nga pag
pacarig-on san tinatalaan nga daan.
Confiscable, adj. Sadang pagembargohon.
Confiscación. /. Pagem'bargo.
Confiscar, a. Pagembargo, pagpacuha sa
hocom san mga manggad san tauo nga
may sala ug iholog san sinisiring fisco.
Confitar, a. Paghirog sin matam-is san
bonga nga sugad san cañan pili, etc. - Pag-
loto san bonga sa almíbar ó matam-is. - y£f>\
Fagpatam-is.
Confite, m. id. Matam-is nga malidong.
Confitera. /. Burutangan san matam-is.
Confitería. /. Palay ó lugar nga guinbu-
buhatan san matam-is. - Tendanhan sin ma-
tam-is.
Confitero, ra. m. y /. Parahimo sin ma-
tam-is. - Parabaliguia sin matam-is.
Confitura. /. Matam-is, bonga nga mina-
tam-isan.
Conflagración. /. Casonog nga daco. -
Casamocan, carimocan sin bongto ó guin-
hadian.
Conflicto, m. Cacurian.
Confluencia. /. Pagdaop sin damo nga
tauo. - De caminos. Guincacasemaran. - De
ríos. Guincacadongcoan.
Confluente, m. vid. Confluencia, 2. a y 3.a
aceps.
Confluir. ;/. Pagdongo. - Pagsemad. - fig.
Pagdaop an mga tauo.
Conformación./. Pagcabutang; pagbahin-
bnhin.
Conformar, a. Pagpaangay, pagpaigo. -
P.'igoyon, pagalagad.
Conforme/ adj. Magsama, maangay, ma-
ig>) - Maoyon, maalagad. - Mailubon, ma-
antoson. - adv. m. Sugad. Conforme á lo
mandado. Sugad san iguinsusugo.
Conformemente, adv. m. Alagad lá san
sugo, etc.
Conformidad, f. Pagcasama. Pagcaoyon.
- Pagalagad. - Pagilub, pagantos san mga
cacurian. - De conformidad, m. adv. Ala-
gad lá. - En conformidad, m. adv. Sugad.
- En esta, ó en tal conformidad, exp. adv.
Tnngud ini.
Confortación. /. Pagpacarig-on, pagpa
cosog, pagpacabascug. Pagparig-on, pag-
pacosog, pagpabascog.
Confortador, ra. adj. Macacarig-on, ma-
cacacosog, macacabascog.
Confortamiento, ni. vid. Confortación.
Confortante, p. a. Macacarig-ón, maca-
cacosog, macacabascog, macacaopay.
Confortar, a. Pagparig-on, pagpacosog,
pagpabascog. Pacarig-on, pacacosog, pag-
cabascog. - r. Rig-on, cosog, bascug. - Pag-
lipay san nagsusubo. - r. Lipay.
Confortativo, va. adj. Macacacosog, ma-
cacabascog.
Conforte, m. vid. Confortación.
Confracción. /. Pagotud. Caotud, pageao-
tud. - Pagbari. Cabari, pageabari.
Confricación. /. Pagbanos, pagbagnos.
Confricar, a. Pagbanos, pagbagnos.
Confrontación. /. Pagatubang in duha ó
iba pá nga mga tauo. Pagcaatubang. Pag-
paatubang. - Pagtanding.
Confrontar, a. Pagatubang. - Pagpaatu-
bang.^Pagtanding.
Confundimiento, m. Pagcaboroc; hibo-
rong" - fig. Paobus.
Confundir, a. Pagsacot, pagsalacot. - Bo-
roc. Baringag. - fig. Pacadaog (cún sa mga
pagearocayacan). - Obús. Paobus. - Auod.
- Hiborong. - Daugdaug.
Confusamente, adv. m. Uaray catuhayan;
uaray cahusayan. Uaray casayoran.
Confusión. /. Uaray catuhayan; uaray ca-
husayan. - Uaray casayoran. - Paghiborong.
Pagruhaduha sa hunahuna.y?^. .Pagpaobus.
- fig- Pagpacaalo. - Caauod.
Confuso, sa. adj. Guinsasalado. - Masirom.
Tala lá nga natatan-ao. - fig. Dinadalao. -
Hiborong, hiborongan.
Confutación. /. vid. Confutar,
Confutar, a. Pagato sin polong, cundi sa
maopay nga pagpaagui.
Congelable. adj. Sadang bumagtic, raa-
bagtic, bagticon.
Congelación, f. Cabagtic, pageabagtic.
Pagbagtic.
Congelamiento, m. vid. Congelación.
Congelar, a. Pagpabagtic - r. Bagtic.
Congelativo, va. adj. Fís. Macacabagtic.
Congénere, adj. Sa mao ngahao nga gé-
nero; sa mao ngahao nga guinicanan.
Congeniar, n. Pagsama sin cagauian an
duha ó iba pá nga mga tauo.
CongénítO, ta. adj. Dongan sin igtodoc.
Congerie /. Damo nga mga....
Congestión. /. Casaquit sa lauas.
Conglobación. /. Pagtambac, pagtipon. -
fig. Pagdamo sin mga polong, etc.
Conglobar, a. Pagtirigub, pagtambac, pag-
Conglomeración. /. Paniroc. - Pagtiroc,
pagtigub, pagtipon, pagpondoc.
Conglomerado, da. p. p. Tinigub, pinon
doc. - adj. Bot. Mga bucad nga napopon-
Conglomerar, a. Pagtiroc, pagtigub, pag-
tipon, pagpondoc. - Panga pi.
Conglutinación. / Pagpilit, pagdapat,
pagpadocot; pagcasapilit.
Conglutinar, a. Pagpilit, pagdapat, pag-
docot; pagpadapat; pagpadacot. Pagsapilit.
Congoja. /. Calipong sa oló. - Casaquit,
cabido, casubo sa casingcasing.
Congojar, a. Pacabido, pacasubo, pacasa-
quit. - r. Bido, subo, sa'quit.
Congojosamente, adv. m. üraora sin
bido, oraora sin subo, ora ora sin sáquit.
Congojoso, sa. adj Macacabido, macaca
subo, macacasáquit. - Mabidoon, maso-
rub-on.
Congraciador, ra. adj. An naquiquiopay
sin buot, naquiquisangcay.
Congraciamiento, m. Paquiopay sin
buot, paquisangcay. Pagpaquiopay sin buot,
pagpaq uisangcay .
Congraciar, a. Pagpaquiopay sin buot,
pagpaquisangcay. Paquiopay sin buot, pa-
quisangcay.
Congratulación. /. Paglipay; calipay,
Congratular, a. Paglipay. Panlipay. Li-
Congregación. Cadam-an ó junta sin mga
tauo nga rnay mga turumanon nira.
Congregante, com. Sacop sin congrega-
Congregar, a. Pagtigub, pagtiroc. - r.
Tigub, tiroc. - Pasacop.
Congreso, m. Cadam-an ó junta sin mga
tauo sa paghunohuna, pagbuot ó pagtu-
liay san mgá turuhayon.
Congrio. 7)i. Isda nga sugad sugad sin
casili: uaray hímbis, cundi tonocon an
Congruencia. /. Caangayan.
Congruente, adj. Angay, igo.
Congruentemente, adv. di. Sin angay,
sin igo. - Angay gud, angay caopay, igo
gud, igo caopay.
Congruidad. /. Caangayan.
Congruo, grúa. adj. Angay, igo,
Conjetura. /. Paghunahuna, pagambong,
Cenjeturar. a. Paghunahuna, pagambong,
Conjuez. m. Igcasihocom. - Magcasiho-
Conjugación. /. id. Pagconjugar.
Conjugar, a. Pagconjugar.
Conjunción, id. - De la luna. HimaUi-
yon san bulan.
Conjunto, ta. adj. Dooc. - Linaquip. -
Tinaquin. - Dinaquin. - Sinacot, sfnalacot.
Conjuración. /. Pagalsa, pageontra san
Conjurado, da. adj. An nagapil ó na-
bulig san pagalsa.
Conjuramentar, a. Pagaro san pagsum-
sumpa. - r. Pagsumpa.
Conjurar, a. Pagalsa, pageontra san po-
noan; pagdiri san pagsogot, paglaris. -
Pangadie san Padre san mga pinanganga-
die sa santa Iglesia sa pagbugao san yaua
.sa mga tauo nga sinasaoban niya. - Ongud
nga paquimalooy. - fig. Pagpaharayo, pag-
licay sin carautan ó cataragman.
Conjuro, ¡n- Pagbugao san yaua ó panga-
die san Padre san mga pinangangadie sa
santa Iglesia sa pagbugao san yaua sa
mga tauo nga sinasaoban niya; pagbendita
san orna basi pumalaguio an doron, ma-
matay an olud, etc. - Búa nga pagampo ó
pagaraba san mga asuang, etc. - Ongud
nga pangamaya
Conllevar, a. Pagbulig. - Pagilub san
camaisug, etc., sa igeasitauo.
Conmemoración. /. Paghinumdum.- - De
los difuntos. Piesta sa mga minatay.
Conmemorar, a. Paghinumdum.
Conmensurar, a. Igo nga pagsocol.
Conmigo, ablat. de sing. del pron. pers.
de 1. a pers. Sa acón.
Conmilitón, m. Igcasisoldados, soldados
nga opud sa igcasisoldados sa pagauay.
Conminar, a. Paghorot.
Conmiseración. /. Paghicalooy, paghi-
{)uangud, calooy.
Conmistión. /. Pagsacot, pagsalacot; pag-
casacot.
Conmistura. /. vid. Conmistión.
Conmoción. /. Pagbantad; cabantad, pag-
cabantad. - Pagalsa, casamucan, carimucan
sin bongto ó guinhadian.
Conmonitorio, m. Panumduman. - Sugo
ó surat sin labao nga nagpapahabano sa
hocom nga iya sacop san iya catungdanan.
Conmover, a. Pagsamoc, pagrimoc, paca-
samoc, pacarimoc. Paggobot. - Oyog, ban-
Conmutabilidad. /. Camabalio, pagea-
mabalio.
Conmutable, adj. Sadang mabalio. - Sa-
dang igliuan.
Conmutación. /. Pagbalio; pagtagalio.--
Pagliuan.
Conmutar, a. Pagbalio, pagtagalio. - Pag-
Connatural, adj. Lugaringon. Ünob.
Connaturalización. /. Pagcahiara.
Connaturalizarse, r. Hiara. Paghiara.
Connivencia. /. Baga pagtangdo san po-
noan san mga binubuhat san iya mga na-
sasacopan nga diri nga gayud angay. -
Pagcasabut, pagsarabut.
Connotación. /. Pagsabi.
Connotar, a. Pagsabi
Connovicio, Cia. ;//. y /. Igcasinovicio.
Connubio, nu Pagcasal; caminio.
Connumerar, a. Pagsabi. Pasacop.
Conocedor, ra. adj~ Maaram, batid, las-
Conocer, a. Pagquilalá. - fig. Pacasala an
tauo sin babaye. ■ - Paghunahuna.
Conocible, adj. Sadang quilal-on.
Conocidamente, adv m. Dayag caopay,
sayud caopay.
Conocido, da. adj. Mahal, bantugan. -
;//. y f. Quilala.
Conocimiento, m. Pagquilalá. Sarabutan.
Conque, conj. ilat. Ano. ¿Conque estás
enfermo? ¿Ano masa(]uit ca? Conque ¿nos
vamos á Sulat ó á Tubig? Ano ¿macad to
quita sa sulat cún sa Tubig bá?
Conquista. /. id. Pagdaog.
Conquistador, ra. s. Paraconquista.
Conquistar, a. Pagcon quista, pagdaog;
cún dao agui sa pagauay an pagcuha sin
bongto ó guinhadian; ngan tungud sini sa-
cop ná san nagdaog. - fig. Pagcauat san
buot sa igcasitauo.
Conrear, a. Paguiltic sin lana an barahi-
bo nga paghahablonou.
Conregnante, adj. Igcasihadi sa usa ki
nga guinhadian.
Conreinar, n. Paghadi; siniring cún an
duba ca tauo naghahadi sa usa lá nga
guinhadian.
Consabido, da. adj. Sinabi na.
Consagración. / Pagconsagra.
Consagramiento, ni. Pagconsagra.
Consagrante, p. a An mag coconsagra.
s. Paraconsagra.
Consagrar, a. Pagconsagra, paghalad. -
Paghuring san Padre sa hostias ug sa
alacsio sadton mga polong nga mahal nga
ibinilin ni Jesucristo.
Consanguíneo, nea. s. Caoropdan.
Consanguinidad. /. Pagcaaropud nga
guican sa usa lá nga guinicanan.
Consciente, adj. An maaram cún ano an
iya binubuhat.
Consecución /. Pacacuha, pacasangput.
Consecuencia. /. Camatuoran nga gui-
can sin mga polong nga mga matuod man.
Caagui ó casugad nga ticang sa lain. -
Caritalan. - En consecuencia, ctfir. adv.
Busa. - Por consecuencia, m. adv. Busa,
tungud.
Consecuente, adj. Masonud. - An maa-
lagad san ginhuhunahuqa niya.
Consecutivamente, adv. m. Sonudgud.
Consecutivo, va. adj. Masonud.
Conseguimiento, ni. Pacacuha, pagca-
sangput.
Conseguir, a. Pagcuha, pagsangput, pa-
gabut, pagdangat. Pacacuha, pacasangput,
pacaabut, pacadangat.
Conseja. /. Sumat, sumaton, susuguiron.
Consejero, m. Parasagdon, paralaygay,
parauaydong.
Consejo, m. Sagdon, laygay, uaydong.
Casalagdonan. - Hoc-manan nga labao, nga
magcalainlnin an mga ministro, cundi usa
lá an ponoan. - Consejo sa mga ministro.
- -Dar el consejo y el vencejo, ref. Pag-
sagdon ug pagtabang man san sinasagdo-
nan. - Entrar en consejo, fr. Paquisagdon
cún ano an pagbubuhaton. - Quien da el
consejo, da el tostón, ref. Pagsagdon ug
pagtabang man san sinasagdonan. - Quien
no oye consejo, no llega á viejo, ref. Pa-
mamation guihapon an sagdon san mga
buotan. - Tomar consejo de uno. fr. Pa-
quisagdon- sa iya.
Consentido, da. adj. An naalagad ó na-
tangdo san buhat nga maraut san iba.
Consentidor, ra. adj. Matangdo, maala-
gad. - s. Paratangdo.
Consentimiento, m. Pagtangdo, pagala-
Consentir, a. Pagtangdo, pagalagad. Pag-
Consentir, disimular, como el padre
ó amo que consiente los pecados
ó faltas de sus hijos ó criados.
Hugop.
Conserje, m. Bantay, tinatapuran sin pag-
mangno sin palacio cún balay bá sa go-
bierno, ug iya man catungdanan an pag-
pasilhig ug pagpabanos ngan sin pagcaput
san mga llave.
Conserjería, f. Catungdanan san conser-
je; pagcaconserje. - An soludngainooquian
niya dida san balay nga iya minamangnoan.
Conserva. /. Matatn-is nga conserva -
Mar. Pangabay anjnga sacayán, basi ma-
sayon an pagsibulig ug pagsitabang cún
may casoroc-an.
Conservación. /. Pagpadayon.
Conservar, a. Pagpadayon. - Pagmangno.
Paghopot. Pagtipig. - Paghimo sin matam-
is nga conserva.
Considerable, adj. Tacús nga paghuna
hunaon, tactis nga palandongon. - Daco,
damo caopay.
Considerablemente, adv. m. Daco ó
damo caopay nga...
Consideración. / Paghunahuna, pama-
landong, pamorobout. - Pagtahud, catahud,
catalahuran. - Cargar, ó fijar la considera-
ción en una cosa. fr. jig. Paghunahunaon
sin maopay hionong siton. - En conside-
ración. ;//. adv. Tungud siton ó sini.
Consideradamente, adv. m. Sa daco
nga pagtahud. - Sa paghunahuna sin ma-
Considerado, da. adj. Tauo nga buotan
sa pagbuhat. - Talahuron.
Considerar, a. Paghunahuna, pagpalan-
dong, pamalandong, pamorobuot. - Pagta-
hud. Paghatag sin catalahuran.
Consiervo, va. Igcasisacop; igcasioripon.
Consigna. /. Tigaman; raga sugo sin po-
noan, nga hinbabaroan Iamang niya ug an
sinusugo niya.
Consignación. /. Bayad ó hatag.
Consignador, m. com. An may tinatapu-
ran sa lain nga lugar hionong san iya inga
sacayán ó mga padara nga mga manggad.
Consignar, a. Pagtalaan sin igbabayad.
Pagbayad. - Pagpili sin lugar nga pagbu-
bu tangán sin ano la. - Pagpadara san mga
manggad ngadto san tinatapuran. - Pagbu-
tang sin salapi in may sugo an hocom.
Consignatario, m. An macarauat san sa-
lapi cay pinabutang dida sa iya san ho-
com. - Com. An tinatapuran nga guin-
papadad-an san mga manggad nga Juran
Consigo, pro/i. pers. de 3^ pers. sing. Sa
iya, niya. pl. Sa ira, nira
Consiguiente, aij. An ticang ug sonud
sa lain. - Ir, proceder, ó ser uno consi-
guiente, fr. Pagdayon lá guihapon sa mao
nga pagbuhat, paghunahuna, batasan, etc.
- Por consiguiente, ó por el consiguiente.
m. loujmit. Hat. Busa, tungud san isinabi ná.
Consiguientemente, adv. m. Busa, tu
ngud......
Consiliario, m. Parasagdon, paralaygay,
parauaydong. Magsaragdon, maguaraydong.
Consistencia. /. Cadayonan; camarig-on.
- Cadacmolan.
Consistente, adj. Marig-on.
Consistir, ti. Sarig, rig-on; cay may sina-
sarigan ó carig-onan. - Pagticang.
Consistorialmente. adv. m. Alagad lá
sa mga talaan ó mga sugo sa consistorio.
Consistorio. ///• id. Sinisiring cún pina-
titiroc sa Santos nga I'apa an mga carde-
nal sa santo Iglesia. - Junta ó cabildohan
san mga may catungdanan, san mga po-
noan san bongto, etc. - An balay nga guin-
cacatirocan nira.
Consocio, cia. m. y /. Igcasibulig, igca-
siopud.
Consolable, adj. Sadang paglipayon. Ma-
calilipay.
Consolablemente, adv. m. Sa daco nga
Consolación. / Paglipay; calipay; pag-
calipay.
Consolador, ra. adj. Macacalipay. - s.
Paralipay.
Consolante, p. a. Macacalipay.
Consolar, a- I J aglipay. Pacalipay, - r. Li-
Consolativo, va. adj. Macacalipay.
Consolatorio, ria. adj. Macacalipay.
Consolidación. /. Carig-onan. - Cama-
rig-on, pagcamarig-on.
Consolidar a. Pagrig-on, Pagparig-on.
Pagpacarig-on - Pagopay san nabari, pag-
dogtong san naotud, etc.
Consonancia. /. Arangay, pagcaarangay.
Consonar. ti. Doyog, doroyog.
Consorcio, m. Pagangbit. - Pagopud.
Consorte, com. Opud, onong; an nahao-
pud, an nahaonong. - An baña (cún tungud
san iya asaua). An asaua cún tungud san
iya baña. An asaua nga lalaqui (cún tu-
ngud san iya asaua nga babaye). An asa-
ua nga babaye cún tungud san iya asaua
nga lalaqui.
Conspicuo, CUa. adj. Mahal. - Dayag.
Conspiración. / Pagalsa. - Pagopud ó
pagbulig sa iba sa pagdarahug ó pagpa-
caraut sa igcasitauo.
Conspirado, m. Paraalsa.
Conspirador, ra. m. y / Paraalsa.
Conspirar, ti. Pagalsa contra san ponoan.
- Pagopud ó pagbulig sa iba sa pagdara-
hug ó pagpacaraut sa igcasitauo. - Tapong;
in naghihitapong an mga calipay, an mga
casubo, etc.
Constancia. /. Pagpadayon. Paghinayon.
Cadayonan san mga pagbuhat, mga pag-
larang, etc.
Constante, p. a. Matuod. - adj. Dayon,
an madayon lá sin pagbuhat, etc.
Constantemente, adv. m. Canunay. Da-
yon lá. Cadayonan ó sin cadayonan. - Ma-
tuod ngagayud, matuod caopay.
Constar, ti. Matuod, dayag. - Sinisiring
man cún an, usa ca bug-os mamayada
san ngatanan ng bahin nga nacacomponer
ó nacacahingpit sa iya.
Consternación. /. Calisang sa hunahuna,
pagcalisang. Cacugmat sa casingcasing.
Consternar, a. y r. Lisang, cugmat. Pa-
calisang, pacacugmat.
Constipación. /. Sipón, casip-on.
Constipado, m. Sipón.
Constipar, a. y r. Sipón.
Constitución. /. Pagtuha, pagbuhat. -
Cahimtang; cahimtangan; pagcahimtang. -
Pagcabutang. - Mga casugoanan nga amo
an aalag-don san mga sacop.
Constituir, a. Pagtuha, pagbuhat, paghi-
mo. - Pagsugo. - Paghatag ó pagtogot sin
Constitutivo. ;;/. Pagcaquinaiya.
Constreñidamente. adv. m. Sa daco
I nga pagcapirit.
Constreñimiento, m. Capiri, calugus.
Pagpirit, paglugus.
Constreñir, a. Pagpirit, paglugus, pagpo-
gos. - Med. Diri pacaoro, diri pacalibang.
Construcción. /. Pagbuhat, paghimo.
Constructor, ra. s. Parabuhat, parahimo.
Construir, a. Pagbuhat, paghimo
Constuprador, adj. An macasala sin da-
raga sa paglugus lamang sa iya.
Constuprar. a. Paglugus sin daraga sa
pagpacasala sa iya.
Consubstancial, adj. Sa mao ngahao
nga cahimtang.
Consubstancialidad. /. Pagcahimtang.
Consuegrar, n. Pagbalcye.
Consuegro, gra. m. y/. Balcyc.
Consuelo, ni. Pahuay. - Calipay; calipayan.
Consuetudinario, ria. adj. Hinabatasan.
An- tauo nga may batasan sin pacasala.
Consulta./. Pac]u¡sagdon. - Sagdon - Pa-
nginsayud.
Consultar, a. Paquisabut. - Paquisagdon.
Consultar al hechicero. Timara.
Consultor, ra. s. Parasagdon paralagay,
parauaydong. - An naquiquisagdon.
Consumación. /. Catapusan, cahumanan;
catubtuban. - La consumación de los si-
glos. An catapusan san calibutan. - Ca-
ob-san.
Consumadamente, adv. m. Sin hingpit,
Consumado, da. adj. Hingpit, human,
Consumador, ra. s. Parahingpit, para-
Consumar, a. Paghingpit, paghuman, pag-
tapus, pagobus. - Pagtuman. - Consumar la
redención del género humano. Pagpano-
bus sa mga tauo. Consumar un crimen.
l'agbuhat sin sala, pacasala.
Consumido, da. adj. jig. y fam. Ma-
gasa, mahogos. - fig. y fam. Mabidoon,
niabarac-anon. Obús, tapus.
Consumidor, ra. s. Paragasto.
Consumimiento, m. Cabungcag, pagea-
bungeag. - Caobus, pageaobus.
Consumir, a. Pagbungcag; pagobus, pag-
hodot. - Paggasto sin mga cacaanon, mga
género ug iba pá. - An pagearauat san
Padre nga nagmimisa san lauas ug dugo
san aton Guinoo Jesucristo. - y^. y fam.
Pacabido, pacasubo.
Consumo, m. Gasto sin mga cacaanon,
mga género ug iba pá. - pl- Buhis tungud
sin pageomcrcio sin mga cacaanon ug
Consunción. /. Cabungcag, pageabung-
cag. - Caobus, pageaobus. - An pageara-
uat san Padre nga nagmimisa san lauas
ug dugo san aton Guinoo Jesucristo. - Ca-
magasa, pageamagasa, camahugos, pag-
camahugos.
Consuno. (De), m. adv. Sa pageaoroyon
sin buot. - Saliid, ngatanan.
Consustancial, adj. Sa mao ngahao ca-
himtang.
ConSUStancialidad. / Pagcahimtang cún
sa mao ngahao nga cahimgtang.
Contabilidad. /. Pagcacuenta ó catuha-
yan nga binubuhat dida sa mga oficina
san gobierno sa mga pagcuenta; sugad ,
man an iba nga mga tauo.
Contacto, m. Paghidooc - Pagintoc, pa-
girointoc. - Pagcaput; pagsicaput.
Contadero, ra. adj. Irisif>on.
Contado, da. adj. Macatitingala. - Tini-
gam-nan. - Al contado, m. adv. Cún idino-
dohol layon an salapi nga bayad. - De
contado, m. vdv. Sa layon layon. - Por de
contado, m. adv. Cundi bisan pá...
Contador, ra. s. Paraisip, paraihap. -
Paracuenta ó paradara san cuenta san sa-
lapi nga nagoa ug san nasolud man.
Contaduría, f. Catungdanan san parada-
ra san cuenta. - Balay nga inooquian niya.
Contagiar, a. y r. Tapón (cún dao sa-
quít nga matapon:) - fig, Pagdarahig tun-
gud sin maraut nga batasan.
Contagio, m. Pagtapon an saquit sa iba
nga tauo. - An mao ngahao nga saquit
nga matapon. - /%>-. Pagcaraut sin batasan
nga ticang san maraut nga batasan sa
igeasitauo ó maraut nga mga tutdo niya.
Contagioso, sa. adj. Matapon.
Contaminación. /. Pagtapon; pageata-
pon.-- fig. Pagtalapas san sugo sa Dios.
Contaminar, a. y r. Tapón. - fig. Pag-
talapas san sugo sa Dios.
Contar, a. Pagisip, pagihap. - Pagsumat,
pagsuguid, pagmugo. - Pasacop, in sina-
sacop san pagisip. - n. Pagcuenta.
Contemplación. /. Pamalandong, pamo-
robuot, paghunahuna.
Contemplador, ra. adj. Mamalandong.
~-s. Parapamalandong.
Contemplar, a. Pagpalandong, pamoro-
buot, paghunahuna, pagino, paginoino. - •
Pagalagad lá san buot san iba.
Contemplativo, va. adj. Mamalandong.
- An maalagad lá san buot san iba.
Contemporáneo, nea. adj. Taladon-
Contemporización. /. Pagalagad lá san
buot san iba.
Contemporizador, ra. adj. An maala-
gad lá san buot san iba.
Contemporizar, u. Pagalagad lá san bu-
ot san iba.
Contención. /. Pagpolongpolong, paghi-
baton sin polong. Pagirug, pagindig.
Contencioso, sa. alj. Án mayacan nga
pagcontra lá. - For. An guincacapolonga-
nan. An guincacalipongan.
Contendedor, m. Paraauay, parasari.
Contender, n. Pagauay, pagsari. - jig. Pag-
hibaton sin polong.
Contendiente, p. a. An maauay, masari.
- An maghihibaton sin polong.
Contendor, m. Paraauay, parasari
Contenedor, ra.adj. Sudlanan, surudlan,
surudlanan. - Macacahauid.
Contener, a. Solud. - Pagpogong.--/^.
Paghauid. - Como en ello se contiene, expr.
fig. yj'am. Sugad san iguinaasoy.
Contenido, d&. adj. Buotan, madoroto. -
vi. Solud ó an solud sa botella, etc.
Contenta. /. Babtol, regalo, gala. - Carig-
onan nga ¡hinahatag san capitán san bongto
sa comandante ó ponoan sa mga soldados
sa pageamatuod nga nagbayad sira san inga
pinangaro nga auxilio ug uaray buhat nga
maraut. - Carig-onan nga ihinahatag san co-
mandante ó ponoan sa mga soldados sa ca-
pitán san bongto sa pageamatuod nga
tinagan sira san ngatanan nga pinangangaro
nga auxilio.
Contentamiento, vi. Calipay, pagealipay.
Cal i payan.
Contentar, a. Paglipay.
Contentible, adj. Taramoyon.
Contento, ta. adj. Malipay, malipayon. -
///. Calipay, pagealipay. Calipayan.
Contera. /. Isorolob.
Contérmino, na. Harani; an sonud nga
bongto, orna, etc.
Conterráneo, nea. adj. Igcasitaghimong-
Contestable. adj< Sadang baloson. Sadang
batonon.
Contestación. /. Balos. - Paghibaton sin
polong. - Patón.
Contestar, a. Pagbaton. Pagbalos.
Conteste, adj. An testigos nga nagaasoy
san iguinasoy ná san usa.
Contexto, m. Catuhayan. Cahusayan. - Por
ext. Gomon. - jig. Casayoran.
Contextura. / Pagcasonudsonud. - fig.
l^aga cabaedao, cahimo; calauasan. - vid.
Conticinio, m. An cahalarum ná san gab-i
nga mamingao ná an ngatanan.
Contienda. ■/ Pagauay, pagsari. - Paghi-
batonbaton sin polong.
Contigo, ablat. de sing. del pron. pers. de
2. a pers. Sa imo, nimo.
Contiguamente, adv. m. Harani ó dooc
Contigüidad./ Caharani, pagcaharani, ca-
dooc, pageadooc.
Contiguo, gua. adj. Harani, dooc, dapig.
Continencia. /. Casadangan. - Pagpogong
san mga cairib-gon san lauas.
Continente, adj. An natuman san casa-
dangan. - An nacapogong san mga cairib-
gon san lauas. - vi. An may solud. - Atiba-
ba, cabaedao 6 cahimo sa lauas. - Goog.
Canay-pan, canayapan, nayap.
Contingente, adj. An sadang maabut ó
diri sadang maabut. - An bayad ó amot ó
hatag san tag-sa in damo an mga nagba-
bayad, nageacaamut ó naghahatag.
Contingible, adj. Mahimo, sadang maabut.
Continuación. /. Pagdayon; pageadayon.
Cadayonan.
Continuador, ra. adj. An nagdadayon san
buhat nga naticangan ná.
Continuamente, adv. m. Sin dayon; da-
Continuar, a. Pagdayon. - //. y y. Dayon
Continuo, nua. adj. Dayon.
Contonearse, r. Hilayhilay. Hayonha-
Contoneo, vi. Paghilayhilay. Paghayonha-
Contorcerse, r. Biribid.
Contornear, a. Paghbud. Paglibut.
Contorneo, m. Paglibud. Paglibut.
Contorno, ni. Caharanian.
Contorsión. /. Pagbiribid.
Contra, prep. Contra. Patuc
Contrabalancear, a. Pagtimbang.
Contrabalanza. /. Timbang.
Contrabandista, s. Parapalit óparabalí-
giua sin manggad nga iguindidiri sabadi.
Contrabando, m. Pagcomercio nga iguin-
didiri, extravío.
Contracambio, m. Pagbaüo,. pagtagalio.
Contracción. / Quimay. Copos. Colob.
Contracosta. /. Luyo.
Contradanza* /. Sabay, sarabay.
Contradecir, a. Pagotong. - Pagtaguim-
Contradicción, f, Pagotong. - Pagtaguim-
Contradictor, ra. s. Paraotong.
Contraer, a. Pagpahaligot. - Pagtirigub. -
Cumicumi. Comus. - Colob. - Pagbatasan.
- fig- Paglactud sin casayoran. - Quimay.
- Copos. - Banhud. - Matrimonio. - Pagpa-
casal, pacarauat san matrimonio.
Contrahaz. /. Cababalec-dan.
Contrahecho, cha. adj. Boctot.
Contrapelo. (A) ni. adv. Senosora.
Contrapesar, a. Pagtimbang.
Contrapeso, m. Timbang.
Contrapeste. ///. Tambal contra san peste.
Contraponer, a. Tanding. - Pagdiri.
Contraposición. /. Pagdiri.
Contrariar, a. Pagcontra. Pagdiri.
Contrario, ria. adj. Contra. Patuc - fig.
Macacaraut.
Contrastar, a. Pagato, pagasdang. - Pag-
timbang san sal api ó bulauan.
Contrata. /. id. '
Contratación. /. Pagcomcrcio.
Contratar, a. Pagcomcrcio, pagcontrata.
Contratiempo, m. Cacurian.
Contratista, com. id. An nacarauat san
Contrato, m. id. Pagsabut, pagsarabut,
pagtrato, carocayacan nga guincacaoroyo-
Contravención. /. Pagtalapas, pagpasi-
para san sugo, paglapas.
Contraveneno, m. Tambal nga contra san
Contravenir, a. Pagtalapas, pagpasipara
san sugo, paglapas.
Contraventor, ra. adj. An matalapas san
sugo. - s. Paratalapas san sugo.
Contrayente, p. a. An macarauat san ma-
matrirnonio.
Contribución. /. Buhis. - Amot.
Contribuidor, ra. adj. Buhis. - s. Para-
Contribuir, a. Pagbuhis, pagbayad ó pag-
hatag san buhis. - Pagamot, pagaramut. -
fig- Pagbulig.
Contribulado, da. adj. Mabidoon, maso-
rub-on, mamingao.
Contribuyente, s. Buhis.
Contrición. /. Pagbasul nga ongud.
Contrincante, m. An magirug.
Contristar, a. Pacabido, pacasubo. - r¿
Bido, subo.
Contrito, ta. adj. An nagbabasul, mahi-
nulsulon.
Controversia. // Pagpolongpolong sin
dulia ó iba pá nga mga tauo, pagindig
basi madayag an camatuoran.
| Controvertir, n. y a. Pagargumento.
Contubernio* m. Longon sin balay. Pag-
camansebado.
Contumacia. / Pagtuyo ó camatig-á san
buot sin pogogop sin sayop. - Pagíaris, pag-
suqui.
Contumaz, adj. Masuqui, malaris.
Contumelia./. Pagpacaalo, pagpacaraut.
Contumeliosamente, adv. m. Sa daco
nga pagpaca alo ó pagpacaraut.
Contumelioso, sa. adj. Macaca-alo, ma-
. cacaraut. - An nagpapacaalo ó nagpapaca-
Contundir, a. Pagmacmac.
Conturbación. /. Caborong, calipong, ca-
gopong sa hunahuna. Casáquit sa casing-
casing.- - Casamocan, carimocari.
Conturbado, da. adj. Maboborong, ma-
lilipong, magogopong an hunahuna. Masá-
quit an casingcasing. - Masamoc, marimoc.
Conturbador, ra. adj. Macacaborong,
macalipong, macacagopong sa hunahuna.
Macacasáquit sa casingcasing. - Macacasa-
moc, macacarimoc.
Conturbamiento, m. vid. Conturbación.
Conturbar, a. Pacaborong, pacalipong,
pacagopong. - Pacasamoc, f)acarimoc. - r.
Hiborong, lipong, gopong. - r. Samoc, ri-
Conturbativo, va. adj. vid. Conturba-
Contusión. / Hubag ó masool tungud
sin hipacdol ó hiontog, etc.
Convalecencia. / Camalay-may. - Balay
nga inooquian ó pinangongoquian san mga
magsaquit nga nagmamalay-may pá.
Convalecer, n. Malay-may, oroopayda.
- fig. Hiuli, in hinoolian an tauo san co-
sog ó iba pá v
Convaleciente, p. a. Malay-may.
ConvalecimientO. m. Camalay-may, pag-
camalay-may.
Convecino, na. adj. Hipid, dooc, hiripid,
harani.
Convencer, a. Pagba-oay.
Convencedor, ra. s. Paraba-ouay.
Convencido, da. p. p. Hinmatuoran.
Convencimiento, m. Pagba-oay.
Convención. /. Pagtrato nga carocaya-
can. - Caoroyonan, caarabuyonan. - Mga
ponoan nga nagcacaput san galium sin usa
nga guinhadian. - Pagcasahut sin polong.
Convenible, adj. An maalagad sa iba. -
Angay ó igo nga bale.
Conveniencia. / Pagcaarangay, pagcao-
royon. Caangayan. - Polos; capulsanan; pa-
nolos. - Pagtrato, pagcasabut sin polong.
- Maopay nga pagcabutang san tauo. -
, pl. Mga manggad, mga bahandi, mga cao-
Conveniente, adj. Angay, igo, oyon,
Convenio, m. Trato, pagtrato nga caro-
ca yacan. Pagcaoyon sin buot.
Convenir, n. Pagoyon, in nagcacaoyon
sin buot an duha ca tauo, etc. - Daop. -
Angay, ig°> oyon. - Conviene á saber.
expf. Sugad si ni.
Convento, m. id. Balay nga inooquian
san mga capadian. Balay nga inooquian
sa mga monja ó mga binocot.
Convergencia. /. Pagdorongco.
Converger, ó convergir. //. Geom. Do
rongco.
Conversable, adj. Sadang igasoy, sa-
dang igpahabaro.
Conversación./. Carocayacan, pagcaroca-
yacan, carocabagao,pagcarocabagao. Sayta.
Conversar. //. Pagcarocayacan, pagcaro-
cabagao; pagyacan, pagbagao. - Pagsayta.
Paghonong; paglongon sin balay.
Conversión, /f Pagliuan. Pagbalic sa Dios.
- Pagbaya san maraut nga bata-an.
Converso, sa. adj. An binalic ná sa
Dios. - ///. Religioso nga lego nga diri
nagmimisa.
Convertir, a. Pagliuan. - Pagpabalic sa
Dios. - r. Balic sa Dios.
Convexidad. /. Casiquiaong.
Convexo, xa. adj. Siquiaong.
Convicción. /. Pagba-oay.
Convicto, ta. adj. For. Sinisiring an tauo
nga guinprobaran san guinbuhat niya an
sala, bisan uaray niya pagasoy siton.
Convidador, ra. s. Paradapit basi an
tauo tumanbong sin panagtao, etc.
Convidar, a. Pagdapit basi an tauo tu-
manbong sin panagtao, etc. - Paghauid.
- Pagalap. - Convidar á uno con alguna
cosa. fr. Paghatag sa iya sin bisan ano.
Convincente, adj. Maba-oay. Macacaba-
Convite, m. Panagtao.
Convocación. /. Pagtauag. Pagpatauag
- Pagpadaop. - Pagpatiroc.
Convocador, ra. s. Paratauag basi mag-
catitiroc an mga tauo.
Convocar, ¿i. Pagtauag. Pagpatauag. -
Pagpadaop. - Pagpatiroc .
Convocatoria. /. Surat ó sugo sin po-
noan nga pinatitiroc an mga tauo.
Convoy. ///. Abay; pangabay.
Convoyante, p. a. An nagaabay; an na-
ngangabay. ,
Convoyar, a. Pagabay, pangabay.
Convulsión, s. Bantad, quiuaquiua.
Convulsivo, va. adj. An nababantad; an
naquiquiuaquiua.
Convulso, sa. adj. Nababantad; naqui-
quiuaquiua.
Conyugal, adj. An sa (ó cañan) mga mi-
nio ó mga quinasal.
Cónyuges, in. pl. Magtiayon, magasaua;
an baña ó asaua nga lalaqui, an asaua nga
Cooperación. /. Pagbulig, cabulig, pag-
cabulig. Pagtabang; panabang.
Cooperador, ra. adj. Mabulig, matabang.
- s. Parabulig, paratabang, mananabang.
Cooperante, p. a. Mabulig, matabang.
Cooperar. //. Pagbulig. - Pagtabang.
Cooperario. ///. Bulig.
Cooperativo, va. adj. MacacabuÜg; ma-
cacatabang.
Coordinación. /. Pagtuhay; catuhay, pag-
catuhay. Catuhayan. Paghusay; cahusay,
pagcahusay. Cahusayan. Pagbutang sin
maopay sin bisan ano sa pagcasonudsonud.
Coordinamiento. ///. vid. Coordina-
Coordinar, a. Pagtuhay. Paghusay. Pag-
butang sin maopay sin bisan ano sa pag-
casonudsonud.
Copa. /. id. Irinman. De árbol. Cataribug-
san, catarimpucayan, catiroytiuan. - Bra-
sero que tiene la figura de copa. Baga-
han. - Del sombrero. Oló oló. - Apurar
la copa de dolor, de la desgracia, etc.
In quinucurian caopay. - Irse de copas.
fr. fig. fam. Pagotot.
Copado, da. adj. Marapag nga cahuy.
- Oló oló nga hataas sin calo.
Copar, a. Mil. Pagdacop.
Copera* /. Piotan sin mga copa; buruta-
ngan sin mga copa.
Copero. vi. Paracaput san copa ug' para-
hatag sin paginum sa iya agaron. - Buru-
tangan san mga copa.
Copeta. /. Copa nga gutj.
Copete, m. Tegdosan. - De aves. Imoroc.
Copetudo, da. adj. Tegdosan. - Imorocan.
Copia. / Cahura; cadamo. - Hinuad, si
Copiador, ra. adj, Maghuhuad. - s. Pa-
rahuad, parasacal. - Libro nga copiador.
Libro nga hinuhuaran sin mga surat ug
Copiante, com. Parahuad sin mga sinurat
nga diri i ya lugaringon.
Copiar, a. Paghuad, pagsacal.
Copilar. vid. Compilar.
Copiosamente, adv. m. Sin daco; sin da-
mo. - Daco caopay; damo caopay.
Copiosidad. / Cahura; cadamo.
Copioso, sa. adj. Hura; daco; damo.
Copista, com. Parahuad sin inga sinurat
nga diri iya lugaringon.
Copla. /. Siday.
Coplear, ;/. Pagtuha sin mga siday. Pag-
sumat ó pagcanta sin mga siday.
Coplero, ra. m. y/. Parabaliguia sin mga
siday.- - fig. Parahimo sin siday nga maraut.
Coplista, com. Parahimo sin siday nga
Copo. /;/. Usa ca bug-os nga gapas nga
hinindo; usa ca bug-os nga nieve. Luli.
Copo. ni. Pagdacop.
Copón, m. Daco nga copa. - Id , nga mao
an binubutangan ó pinipiotan san lauas
nga mahal san aton Guinoo Jesucristo di-
tla sa sagrario.
CopOSO, sa. adj. Marampag nga cahuy.
Copra. /. An onud san bonga san lubi.
Copudo, da. adj. Marampag caopay nga
Cópula./. Dogtong; balighot; pagdogtong;
pagbalighot. - Pagharanii.
Copularse, r. Pagharanii. - -•#. Pagsumpay,
pagtigub; pagdogtong, pagbalighot.
Coqueta, adj. Babaye nga maquiparayao
sa mga lalaqui.
Coquetear. ;/. Pagparayao nga tinuyo. -
Pagtalingoha sin pagpaqu'ta sa iba sin ba-
ga maopay nga buot.
Coquetón. adj . fam. An lalaqui nga ma-
quiparayao sa mga babaye.
Coquina. / Poroton sa dagat.
Coquito, m. Haca haca, in guinhahacaha-
ca an bata basi matua.
Coraje, m. Caisug; camaisug; cacosog; ca-
macosog. - Casina, pageasina.
Corajudo, da. adj. Masina, masinahon,
pos-canon.
Coral, m. Bagangbang. Bolisong. - pl.
Cuentas nga corocal.
Coralillo, m. Halas nga malara caopay.
Corambre. / Mga anit sin carabao, va-
Corambrero, m. An nageocomercio sin
Coraza. / Tacobtacob sa lauas, nga tum-
baga, asero, etc-
Corazón, m. Casingcasing. - Poso. - Poso-
poso. - De árbol. Tugas. - De id. Balodbod.
Corazón fofo de árbol. Bucag.
Corbata. /. id. Rayandayan sa liug.
Corbatín, m. id. Rayandayan sa liug.
Corbeta. /. Sacayán nga totolo an toladoc.
Corcel. ;;/. Caballo nga malacsi ug daco
Corcesca. /. Panganiban nga sugad su-
gad sin bangeao.
Corcino, m. Mananap nga sugad sin bug-
Corcova. /. Boctot.
Corcovado, da. adj. Boctot, boctoton.
Cosa corvada. Bayucad. Corvado como
lomo de caballo, etc. Ludioc, loriog.
Corcovar, a. Pagpabalico. Pagpaboctot.
Corcovear, n. Paglocso, paglorolocso.
Corcoveta. / com. fig. y fam. Boctot.
Corcovo. ;;/. Paglocso, paglorolocso. - fig.
y fam. Cabalico; cabal icoan.
Corcusido, m. Maraut nga pagsursi.
Corcusir, a. fam, Pagsursi nga maraut.
Corcheta. /. Sab-itan.
Corchete, m. Sab-it.
Corcho, m. Panit san cahuy nga alcorno-
que. - Sarot nga corcho sin botella, etc.
Cordal., adj. Bag-ang sa baba nga naol-
put in daco ná an tauo.
Cordato, ta. adj. Buotan.
Cordel.;;/. Pisi. - Lubid. - Tabid. - De red.
Bahában. - Tonda-
Cordeles que sostienen el palo de
la vela en las embarcaciones me-
nores. Banting.
Cordeles gruesos de pescar. Palag-
das, rambo, hangtad, hughog.
Cordelazo. ;;/. Paglatub sin p : si.
Cordelejo, m. Pisi nga gamay. - fig. Dar
cordelejo. Pagdorogas. Pagtiao tiao.
Cordelería. /. Catungdanan san parapisi;
paralubid ó paratabid.- - An lugar nga guin-
bubuhatan sin pisi, etc. - Tendahan sin
mga pisi, etc.
Cordelero, ra. m. y /. Parapisi, paralu-
b:d, paratabid. - Parabaliguia sin pisi, etc.
Cordera. / Nate nga babaye sin carnero.
Corderilla. / Nate nga babaye nga gu-
tiay pá sin carnero.
Corderillo. m. Nate nga lalaqui nga gu-
tiay pá sin carnero. - m. Anit sin nate nga
carnero nga inabohan.
Corderina. /. Anit s ; n nate nga carnero.
Cordero, m. Nate nga lalaqui sin carne-
ro. - ^. Hayop. - Cordero de Dios. An
aton Guinoo Jesucristo.
Cordial, adj. Macacacosog, macacabascog,
macacarig on sa casingcasing. - Ticang sa
casingcasing. - m. Irinmon nga macacaco-
sog sa mga rnagsaquít.
Cordialidad. / Cauili nga ticang sa ca-
singcasing.
Cordialmente. adv: in. Ticang gud sa
Cordillera. / Mga cabuquiran nga nag-
cacasonud sonud. Canayonan.
Cordobán, ni. Anit sin canding nga ina-
Cordobana. (Andar á la), fr.fam. Paghubo.
Cordón, m. id. Pisi.
Cordura. /. Cabuotan, pagcabuotan.
Corezuelo, m. Pasi. - Panit sin pasi nga
i nasal.
Corifeo, ni. fig. Pono o pangulo.
Coridón. ni. Bato nga mahal ug matig-a.
Corista, m. Padre nga uaray pá carauat
san orden sa mga sacerdote. - coin. An
nabulig sin pagcanta.
Corito, ta. adj. Matalao, hadlucon.
Corma. / Pandugan.
Cornada. /. Sinungay, in sinungay an ta-
uo sin carabao, etc.
Cornadura. /. Sungay.
Cornal, ni. Pisi nga anit nga higot sa mga
vaca dida sa mga sungay.
Cornamenta. / Sungay.
Corneja. /. Tamsi nga sugad sin uác.
Cornerina, f. Bato nga matig-a nga ma-
pulapula, ug mahal.
Corneta, f. Toronggon nga corneta. - Su-
ngay nga guinpapatunog sa pagpadaop sa
mga hayop. - m. Paratayhop san corneta.
Cornígero, ra. adj. Sungayan.
Cornisa. /. id. Minoldurahan dapit sa
Cornudo, da. adj. Sungayan.
Coro. ni. id. An mga nageacanta. Codo.
Corona, f. id, Podongpodong. - Rosario
nga may pipito nga Amay naraon ngan
sin tagpoplo nga Maghimaya ca Maria sa
tag-sa nga Amay namon nga pinanganga-
die ug ihinahalad sa mahal nga Virgen
María. - fig. Guinhadian. La corona de
España. An guinhadian sa España.- -Co-
rona real. Corona sa hadi, ó corona nga
hadianon. - Del sol ó de la luna. Balárao.
Coronación. /. Pagcorona; pagpodong-
Coronamiento, m. Pagcorona; pagpo-
dongpodong. - fig. Catapusan sin ano lá
Coronar, a. Pagcorona; pagpodongpodong.
- fig. Paghuman sin ano lá nga buhat.
Coronel, ni. id. Ponoan sin usa nga re-
gimiento sin mga soldados.
Coronilla. /. Alimpoporo.
Coroza. / Calocalo sin papel nga haro-
Corpachón. - Corpanchón. - Corpazo. m.
fam. Daco nga lauas.
Corpecico, lio, to. ni. Guti nga lauas.
Cor pi ftejo. - Corpino. ///. Guti nga lauas.
Corporación. / Mga tauo ó cadam-an
nga mga tauo, sugad pananglit; an mga
capadian nga nangongocoy sa convento;
an mga cadatoan san bongto in nageaca-
tiroc sira, etc.
Corporal, adj. Lauasnon. - m.pl. An cor-
porales nga guinagamit san Padre ug bi-
nubuclad sa ibabao sa altar in nagmirnisa.
Corporalidad. /. Pagcaluasnon.
Corporalmente. adv. m. Sa lauas.
Corporeidad. /. Pagcalauasnon.
Corpóreo, rea. adj. Lauasnon.
Corpudo, da. adj. Daco an lauas.
Corpulencia. /. An cadaco ó pageadaco
sin lauas.
Corpulento, ta. adj. Daco an lauas.
Corpus, m. id. An adlao nga iguinpopro-
cesión san Guisasantosi nga lauas san
aton Guinoo Jesucristo dida sa corpusan.
Corral, m. Alad. - Libón. - Siclat. - Cer-
cado que se hace en la mar para encerrar
la pesca y cogerla. Bonoan. Corral para
encerrar carabaos, vacas, etc. Pasluran.
Corraliza. /. Alad.
Correa. / Anit nga halaba ug manipis
nga ighihigot.
Corrección. /. Pagpacaopay san hinsay-
pan. Pagbaya san maraut nga ba tasan. -
Pagsauay, pagauay.
Correccional, adj. Macaopay, macaca-
sauay. Sinisiring man an castigo nga ibi-
nubutang nga igo ó patuc san sala nga
guinbuhat.
Correctivo, va. adj . Macacaopay. - s. ni.
Correcto, ta. adj. Igo, toon nga pamo-
Corrector, ra. adj. Magaopay, (cún dao
rnagsala ngan guinoopay an sayop.) Mag-
sarauay. - s. Parasauay. Paratuhay.
Corredera. /. An lugar nga pagdada-
laganan san mga caballo. - Pisi nga corre-
dera nga guinagamit sa mga pagsacay.
Corredizo, za. adj. Masayon mahubad,
masayon mabuca.
Corredor, ra. adj. Madalagan caopay. -
m. Corredor. Tauo nga sinusugo ó tinata-
puran sin pagbaliguia ó pagpalit sin bisan
ano. - Corredor ó balcón sa mga balay. -
Pantao. fig. y fam. Titatita.
Corregible, adj. Sadang pagopayon. -
Sasauayon.
Corregidor, m. id. Ponoan.
Corregimiento, ni. Catungdanan san co-
rrcgidor, pagcacorregidor. - An tuna nga
nasasacop san iya gahum.
Corregir, a. Pagopay san mga hinsay-pan.
- Pagsauay; pagsagdon.
Correlación. / Pagcaangay, pagcasatna.
Correncia. /. Calibang, pagoro sin tubig.
Correntía. / fam. Calibang, pagoro sin
tubig. Pagtubigui, in tinutubigan an orna,
ticang binari, basi magcadonot an mga
Correntiar. a. vid. Correntía (2.a accp).
Correntón, na. adj. Sodoy sodoy, laga-
tao, laga'yao.
Correo, m. id. - Poradolong san correo. -
Mga surat nga dará an correo. - Mga su-
rat, etc., nga inabut sa correo.
Correo, m. For. Opud sin pacasala, an
naopud sa iba sin pacasala.
Correón. m. Daco nga correa.
Correoso, sa. adj. Magonit, mahonitho-
Correr, n. Pagdalagan. - Hablando de
vientos. Paghangin - Hablando de ríos.
Pagagui, pagagus. - El camino corre de
norte á sur. An dalan uatadong tican sa
caamihanan ngadto sa casalatanan. - Cor-
ría el mes de Mayo. Naglalacat an bulan
sa Mayo. - a. Padalagan. Correr un caba-
llo. Padalagan sin caballo. Pagbocod, pag-
lanat. - fig. Avergonzar. Pagpacaalo. - r.
Alo, auod, dalao.
Correr líquido, sangre, agua, etc. Ba-
lidbalid. Daligdig. Hima.
Correría. / Pánicas. - Paglacat ó pag-
Correspondencia. /. Pagbalos; pagbalos-
balos. - Mga surat nga pinadolong ngadto
sa correo, cún an mga inabut sa correo.
Corresponder, a- Pagbalos. - Tama. Tu-
ngud. - Angay, igo. - y. Pagbalosbalos. -
Pagsihigugma.
Correspondiente, adj. Angay, igo.- - An
mga nagbabalosbalos.
Corresponsal, adj. Tinatapuran, an mga
nagbabalosbalos.
Corretear, a. fam. Sodoysodoy, paglacat-
lacat sin uaray tuyo.
Correvedile, com. fig. y fam. Titatita,
paradara dará sin mga sumat.
Corrida./. Pagdalagan. - Del tiempo. Pa-
gagui san tiempo. - De toros. Pagbulang.
De corrida. m. adi>. Sin dagmit, sin dali.
Dagmit caopay, dali caopay.
Corridamente, adv. m. Sin masayon, sin
uaray caolangan.
Corrido, da. adj. An nalabao sin guti
san timbang cún tarac-san bá. - jig. An
naalo, an naauod ó dinadalao. - fam. An
batid ó may calibutan.
Corriente, p. a. An nagdadalagan. - adj.
An bulan cún tuig nga naglalacat. - Ma-
tuod, sayod, bantug ná. - Solug, casul-gan,
agus, caagusan sa mga salug, etc.
Corrientemente, adv. m. Sin masayon,
sin uaray caolangan.
Corrillero, ra. adj. Sodoysodoy nga tauo.
Corrillo. ;//. Hampang, harampang. Ham-
pangan, haram pangan.
Corrimiento. ///. Pagdalagan. Pagdaop.- -
Casulgan. Caagusan. - fig. Caalo, caauod.
Corro, m. Guinlilerongan sin mga tauo.
Corroboración. /. Pagparig-on, pagpaco-
sog, pagpabascug. Pagpacarig-on.
Corroborante, p. a- Macacarig-on. - adj.
Macacaopay, macacacosog, macacabascug.
Corroborar, a. Pagpacosog, pagpabascog.
fig. Pagparig-on, pagpacarig-on.
Corroer, a. Bocboc; agay-ay. - Tatud- -
Cotcot.
Corromper, a. Pagdonot; pagpabaho. - r.
Donot; baho. - Paglimbong ó pagsulay ó
pacasala sin babaye. - Pagpacaraut ó pag-
talapas san maopay nga pamatasan. - n.
Anghit. Angso. Lang-ig. Lang-ug. Maraut
an baho.
Corromper, ó desflorar á una jo-
ven. Basag.
Corrosión. /. Pagbocboc; pagagay-ay;
pagtatud; pageotcot.
Corrosivo, va. adj. Macacotcot.
Corroyente, p. a. Macotcot; macacotcot.
Corrugación, f Quimay; caquimay; co-
pos; cacopos; colob; cacolob.
Corrupción. /. Cadonot, pageodonot. -
Corru{)c¡ón de costumbres. In nagraraut
an pamatasan. Agsub nga pagtalapas san
maopay nga batasan,
Corruptela, f Agsub nga pagtalapas san
sugo cún san maopay nga batasan.
Corruptibilidad. /. Pagcamadonot.
Corruptible, adj. Madonoton, sadang
madonot.
Corruptivo, va. adj. Macacadonot.
Corrupto, ta. p. p. irreg. Nadonot, nag-
Corruptor, ra. adj. Macacaraut.
Corrusco, m. fam. Usa ca pinit nga ti-
Corsario, Ha. An nagmamando sin sa-
cayán, nga may carig-onan sa gobierno,
sa pagbangga sa mga contra; ug an mao
nga sacayán. - ;;/. Tulisan sa dagat.
Corsear. ;/• vid. Corso.
Corso, m. Mar. Pagsacay ug paglanat sa
mga tulisan cún sa mga caauay bá.
Corta. / Pagpilay ó pagpolod sin mga
cahuy. Pagcaingin.
Cortabolsas, com. fam. Macauat, mani-
Cortadera. /. Puthao nga inascrohan nga
igtatabas sin puthao nga binaga.
Cortadillo, m. Vaso nga guti.
Cortado, da. adj- Angay, igo.
Cortador, m. Parabaliguia sin carne sa
cadaygan .
Cortadura, f. Samad, casam-dan, caha-
bolan. - Aaraguian dida sa butnga sin du-
ba nga mageasibuquid.
Cortafrío, vi. Puthao nga inascrohan nga
igtatabas sin puthao.
Cortante. /. a. Matarum.
Cortaplumas, s. m. id. Itaraha sin plu-
Cortar, a Pagpilay, pagpolod sin cahuy. -
Pagtabas sin género. - Pagsamad, pagha-
bol. - Pagtaha san pluma. - Bagtic, in na-
bagtic an gatas, etc. - r. Dalao, in dina-
dalao an tauo.
Cortar la cabeza. Pogot.
Cortar ó arrancar la barba con con-
cha ó grano de palay. Pahimongot.
Cortar descargando el golpe. Tigbas.
Cortar hojas con las uñas. Ouitloqui
Cortar lo que sobra. Gutab, gurab.
Cortar las orejas á los animales.
Cortar mordiendo y llevarse la pre-
sa. Aclab.
Corte. ;;/. Taruin sin panganiban ó sal-
salon. - Pagpilay, pngpolud. Pagtabas. Pag-
Corte, f. Hongto nga inooquian san hadi
ug san iva mga consejo ó mga magsa-
ragdon. - An mga tauo nga naopud san
hadi. - Corte celestial. An langit. - pl. Cor-
tes. In nageacatiroc an mga senador ug
an inga diputado.
Cortedad, f. Pagcaguti sin bisan ano. -
/¿f. Caculang sin buot, sin cosog, sin hi-
baro, etc. - Cacubus, cadalao.
Cortejador, ra. adj. Maabiabihon.
Cortejante. /. a. Maabiabi, maabiabihon.
Cortejar, a. Pagtambong. pagopud sa iba
ug pagalagad lá san iya caruyag. - Pagso-
rosuerte sin babaye. - Pagab'abi.
Cortejo. ///. vid. Cortejar (i. acep.) Pag-
regalo, pagabiabi.
Cortés, adj. Maabiab ; hon, buotan, maalay-
han, matahud.
Cortesanamente, adv. w. Sa daco nga
pageatahud-
Cortesanía, f. Catahud, pageatahud. Ca-
talahuran.
Cortesano, na. adj. Maabiabihon. - m
Tauo nga naocoy sa corte ó palacio.
Cortesía. /. Catahud, pageatahud. Cata-
lahuran.
Cortésmente. adv. m. Sa daco nga pag-
eatahud.
Corteza. / Panit. - Estoposa, del coco-
fruta. Bonot.
Cortezón. m. Panit nga daco.
Cortezudo, da. adj. Panitan sin daco
nga panit.
Cortezuda. / Panit nga guti.
Cortijada. /. Mga cabalayan sa orna.
Cortijo, m. Tuna ug balay nga lngaringon
sa orna.
Cortina. /. Tahub nga hinibiao sa mga
puerta, mga ventana, etc. - Cota ticang sa
usa nga baluarte ngadto man sa usa. -
Cota sa liguid sa salug cún sa baybay
basi masayon an pagsacay cún paghauas-
bcá.
Cortinaje, m. Mga cortina.
Corto, ta. adj. Halipot.-yf^-. Malipot sin
hunahuna, etc.
Corto de vista, llarap.
Cortón, m. Olud.
Coruscante, p. a. Maingatingat, mailat
igat; maguilagula.
Coruscar. ;/. Ingat ingat, ilat igat; pag-
Corusco, ca. adj. vid. Coruscante.
Corva. /. Locon locon.
Corvadura. /'. Cabalicoan.
Corvato, m. Sino sin oác.
CorvecitO. m. Oác nga guti.
Corvejón, m. Locon locon. - Tahi'id sin
iiianuc.
Corvo, va. adj. Bal ico.
Corza, f. Bugsoc nga babaye.
Corzo. ;;/. Bugsoc nga lalaqui.
Cosa. /. Bisan ano, bisan ano nga butang.
Cosa de oir. expr. Tacús ó angay pama-
tion, cún angay panginanohon. - Cosa de
ver. expr. Tacús ó angay pangitaon; cún
angay bá nga panginanohon. - Cosa dura.
fig. Bisan ano nga macuri, cún sigpit bá
caopay. - Cosa no vista, ó nunca vista.
fig- Y f am - M' san ano "g a macati tíngala,
bisan ano nga pangorosahon, bisan ano
nga macagarandat, bisan ano nga uaray
[>a (juitáa sin sugad. - Cosa perdida, loe.
Bisan ano nga ñauara; siniring man cún
an tauo diri naataman san iya catung-
danan, ó diri nabale san caopayan.- - Cosa
rara. expr. Bisan ano nga orosahun. -
Fuerte cosa. fam. Bisan ano nga macuri.
- Poquita cosa. fam. Guti lá, gutiay lá;
sinisiring man an tauo nga maluya. - Co-
sa de media arroba falta. Haga tunga pá
sin arroba an culang. Cosa de ocho cuas
tardará en concluirse la obra. Harani pá
in uaualo ca adlao ngan sano cahuhuman
an buhat. Dejando una cosa por otra, ó
mudando de conversación. Solibang co. -
Kl que no duda, no sabe cosa alguna.
ref. An diri natahap, culang sin quinaad-
man. - Manda y descuida: no se hará cosa
ninguna, ref. Magsugo ngani ug uaray
osisa: diri matutuman an sugo niya. - No
quiero eso, ni cosa que lo valga, loe. Diri
acó siton, bisan ano lá nga sugad. - No
haber tal cosa. fr. Diri matuod; búa lá.
- No hacer cosa á derechas, fr. Pagsa-
yop lá san pagbuhat. - No hagáis cosa
(jue hieda, exp. fig. Ayao pagsala, ayao
pagsayop. - No valer cosa, fr.fam. Uaray
bale. - ¿Qué cosa? loe. fam. ¿Ano an iya
polong ¿Ano? ¿Ano nga?
Coscorrón. ///. Hibang, cahibangan sa
olo tungud sin hipantuc ó hipacdol.
Cosecha. /. An bonga ngsf cuha sa tuna.
Pamari, pangani. - Pamoro. - Del coco fru-
ta. Pangalubian.
Cosechar, ti. y a. Pagbari, pagani san
humay; pamari, pangani. - Pagboro san
bonga; pamoro. - Pangalubian.
Cosochero, ra. m. y /. Humayan, pará-
Coser, a. Pagtahi.
Cosetada. /. Pagpitad sin dagmit ó pag-
dalagan.
Cosible, adj. Tarahion, sadang pagtahion.
Cosicosa. /. Tirigoon, tigotigóay.
Cosido, m. Pagtahi. Juana es primorosa
en el cosido. Si Juana batid caopay san
pagtahi. - Tinahi. Kl cosido es fuerte. Ma-
t'ig-on an tahi.
Cosmogonía. / Caaram san pagtuha san
bug-os nga calibutan.
Cosmografía. /. Casayoran san calibutan.
Cosmorama. m. Sil-ingan.
Cosmos, m. Calibutan.
Coso. m. Lugar nga inalad nga paauayan
sin tauo ngan sin todo nga vaca.
Coso. m. Olod nga nagtubo sa lauas sin
cahuy nga bongaan.
Cosquillas. /. pL Guiroc - Buscarle á
uno las cosquillas. /;-. fig. y fam. Pagsu-
lay sa tauo basi masisina siya. - No su-
frir, ó tener malas cosquillas. fr> fig. y
Jam. Maisug nga tauo.
Cosquillejas. /. //. Guiroc.
Cosquilleo, m. Guiroc. '
ÓÓ 130
Cosquilloso, sa. adj. Guirid-can. - fig.
Maisug, poscanon.
Costa. /. An bayad tungud sin bisan ano.
A costa de. ;//. adu. Tungud sin ó san,
cay an. - Á toda costa, m. adv. Sin uaray
Costa. /. An baybay ó liguid san dagat.
Ir, ó navegar costa á costa, fr. Mar. Li-
guid nga pagsacay. - Dar á la< costa, fr.
Mar. In idinadagsa san hangin an saca-
yán sa baybay. - Donde baten las ondas.
Lapiahan, tapiahan, tampacan.
Costado, m. Caguiliran. Quilid. - Luyo
(nga dapit sa too cún sa uala ba) sin usa
nga ejército. - Luyo. Guilid.
Costal, m. id. Baroyot.
Costalada. /. Huy-ang; cahuy-ang.
Costalazo, m. Huy-ang, cahuy-ang.
Costalejo. m. Costal nga guti.
Costar, n. Bayad nga igbabayad. Bale.
Coste, m. Bayad; bale.
Costear, a. Pagasto, pagbayad san gasto.
Costear, a. Liguid nga pagsacay.
Costera. /. Luyo.
Costero. ///. Costaniera, ansiyapa nga bug-
ha nga macucuha sin cahuy san paglaga-,
dia, ug an catapusan man.
Costezuela. /. Buquid buquid.
Costilla./. Gosoc. - fig. y fam. Manggad,
bahandi. - fig. y fam. An lugaringon nga
asiua. - Medirle á uno las costillas.//', fig.
y fam. Pagdabal ó pagbalbag sa iya.
Costillaje. ;;/. fam. Mga gosoc.
Costillar, m. Mga gosoc. Cagosocan.
Costilludo, da. adj. fam. Taludturan.
Costo, m. Bayad. Bale. Gasto.
Costosamente, adj. m. Mahal gud, ma-
hal caopay. - Sin curi; macuri caopay.
CostOSO, sa. adj. Mahal. - fig. Macuri.
Costra. /. (Postilla). Cugang,' nuca.
Costribo. m. Sarigan.
Costroso, sa. adj. Nucahon.
Costumbre. / Batasan. Gaui. - Saquit
sin bibaye. - Pamatasan, pangauian, caga-
uian; panguinaui.
Costura. /. Tinahian. - Pagtahi. - Mar.
Sinumpayan. Dinogtongan. - Mar. Sul-at.
Costurera. / Paratahi; mananahi.
Costurón, m. Tinahian. - /^. Olat.
Cotana. / Loho nga guininantang-
CQtarro. m. Ayopan san mga pobres ó
mga macalolooy. - Alborotar el cotarro, fr. ,
fig. y fam. Pacasamoc sa iba nga mga
tauo nga nageacatiroc. - Andar de cotarro
k en cotarro, fr. fig. y fam. Pagharohanv
Cotejamiento, m. Pagtanding.
Cotejar, a. Pagtanding, pagtandig.
Cotejo. ;//. Pagtanding.
Cotidianamente. adi>. ni. Sa iquinaadlao,
sa matagaadlao.
Cotidiano, na. adj. Iquinaadlao, mata-
gaadlao.
Cotilla. /. Boda nga haligot sin babaye.
Cotillo, m. Toctocan sin pal (3.
Coto. m. Tuna nga inalad ó quinota. -
Mojón, tigaman. - Postura ó tasa, bayad.
- Término ó límite, catapusan, catubtuban.
Cotón. ni. Género nga cotón nga sinamay,
(tingeal an iguinhihimo).
Cotonía. /. (Género nga cotonía.
Cotorra. /. Picoy.
Covacha. /. Lungib nga guti.
Coy. m. Mar. Duyan.
Coyunda. /. Pisi, higot sin hayop.
Coyuntura. /. Calolot-han.
Coz. /. Bondoc.
Cra. m. Paghuni sin oac.
Cráneo, m. Bagolbagol sa oló.
Crápula. /. Calmbog, pageahubog.
Crapuloso, sa. adj. Parahubog (s. en vis).
Hubganon.
Crasamente, adv. w. fig. Sa daco nga
pageatapang.
Crascitar, n. Paghoni san oac.
Crasitud. /. Tamboc; catamboc, pagea- .
tamboc; camatamboc, [)agcamaiamgboc.
Craso, sa. adj. Matamboc, mataba. - Ma-
samoc - fig, Sayop, palimbong, etc., nga
tinutuyo lá.
Cráter. ///. Gangháan sin buquid nga nag
totoga.
Cratícula. /. Pangarauatan sa mga monja.
Creable, adj. Hirimoon, sadang himoon
sadang buhaton.
Creación. /. Pagtuha sa Dios san ngata-
nan sin uaray hirimoon.
Creador, s. Magturulia, magburuhat san
Crear, a. Pagtuha, pagbuhat, paghimo.
Crecedero, ra. adj. Matubo pá'.
Crecer, n. Pagtubo, pagsulig. - El n\ar.
Pagtaob.
Creces. /. pl. Tubo; dugang.
Crecida. /. Bahá.
Crecido, da. p. p. Tinubo, dinaco. Ham-
Creciente, p. a. Matubo, masulig. - f. Ba-
ha - Cuarto creciente de la luna. Pagca-
odto san bulan. - Del mar. Taob.
CTtStf
Crecimiento, ///. Dugang,. tuba; pftgcfu-
gang, pagpatubo.
Credencia. / Lamesa nga guti nga nato-
topad sa altar nga guinmimisahan.
Credencial/ /. Carig-onan nga sinurat íTga
ticang s a hadi ci'in sa iba ngamga ponoan.
Crédito, m. Pagmatuod. - Dungug, ban-
tug, gahum. - Otang.
Credo, m. An Mi too acó.
Credulidad. /. Pagtuod.
Crédulo, la. adj. An matauod layon.
Creederas. /. pl. PagdalidaÜ sin pagtuod
sa mga sumat.
Creedero, ra. adj. Sadang tooron.
Creedor, ra. adj. An matuod layon san
Creencia. /. Pagtoo, pagmatuod.
Creer, a. Pagmatuod. - Pagtoo. - Tuod.
Creíble, adj. Sadang tooron; angay toroon.
Crema. /. Lapot sin gatas. Naglalapot an
Crema, vid. Diéresis.
Cremación. / Pagsonug; panonug.
Crémor, m. id. Tambal nga crémor nga
guinagamit sa pagpurga.
Crepitación. /. Pagbotó. Paglagatuc.
Crepitar. ;/. Pagbotó. Paglagatuc.
Crepúsculo, m. Lambrag; camalambrag.
Cresa. / Zool. Olud. Didis.
Crespo, pa. adj. Corong.
Cresta. Pumapong, pungapong. - Copete
de pluma que tienen algunas aves. Imoroc.
- jig. Cima ó cumbre de las montañas
elevadas. Pungay sin buquid nga hataas-
Alzar, ó levantar uno la cresta, fr. fig.
Pagpalabiao, pagpalabilabi. - Surang sin
manuc. Tidong.
Crestado, da. adj. Surangan.
Crestón, m. aum. Daco nga pungapong.
Creta. /. Bato nga bugag ug mahomoc.
Creyente. />. a. An natoo. Matinooron.
Torooron.
Cría. / Bata. - Nate. - Misa; siuo, pisó. -
Criada. /. fig. Pacpac nga ipai^acpac sin
bunacan nga panapton.
Criadilla. /. Bunay. Libgos.
Criado, da. adj. Bien criado. Tinutdoan
sin maopay. Mal criado. Tinutdoan sin ma-
raut. - m. y /. Alagad, sacop, surugóon.
Criador, m. Magturuha, magburuhat. Tag-
Crianza. /. Pagtutdo, - Buena crianza.
Maopay nga batasan. Mala crianza. Ma-
raut nga batasan. - Paghopot ug pagpa-
soso sin bata nga minasos-an.
Cftí
Criar, r. Pagtuha, pagbuhat, paghimo. -
Pagpasoso san bata. - Pasoso. Hongit. -
Pagtutdo.
Criar y cuidar. Huput.
Criatura. /. Binuhat. - Bata. - Criatura de
un año, saca la leche del calcaño. r,f.
An bata nga matamboc nga nasoso sin
inaopay. - Ser uno una criatura. /;-. fig.
y fam. Bata pá. fig. y farn. An rnay ba-
tasan nga cañan cabatáan.
Criba, f. Haga nigo nga anit nga lino
holohoan; silsigan.
Cribar, a. Pagtahop ó pagsilsig san trigo.
Cribo. ;;/. vid. Criba.
Crica. /. Quinatauo ó quinabuhi sin ba-
baye. Cale.
Crimen, m. Sala, sayop ó lisa nga daco.
- De lesa majestad. Sala nga contra sa
hadi ó san iya pageahadi.
Criminación. /. Pagsumbong sin sala. -
Criminal, aij. Saldan.
Criminalidad. / Pagcasakían.
Criminar, a. Pasumbong sin sala- - Pag-
Criminoso, sa. adj. Salaán.
Crímoda. f. Camapaso an lauas.
Crin. /. Bunday.
Crinado, da. adj. Halaba an bunday.
Criollo, lia. adj. y s. Sinisiringan anac sin
mga caganac nga europeo ó castila, nga
natauo siya sa lain nga tuna nga diri Ku-
ropa. - Sinisiring man an agta nga natauo
sa América.
Cripta. /'. Calangagan sa ilarum sa tuna
nga lub-ganan sadto ánay san inga mina-
Cris. m. Panganiban nga sugad sin cam-
pilan, cundí goroguti.
Crisis. /. Cahintang mga macuri nga nia-
dali maliuan.
Crisálida, f. Olud, cundi cún magoa ná
siya dida siton iya balay, nahihimo siya nga
anonogba cún marong parong.
Crisma, amb. Santo lana nga sinac-tan sin
bálsamo nga mahamot nga guinbebendicio-
nan sa Señor Obispo sa adlao nga jueves
santo. - Romper la crisma á uno. fr. fig.
y fam. Pagbono sa oló.
Crismar, a. Pagbuniag. Pagcomfirma.
Crismera. /. Sudlanan nga salapi nga pio-
tan sa santo lana.
Crisol, m. Tunauan sin bunlauan, salapi.
Crisólito, m. Ngaran sin duha ca lain nga
bato nga mga mahal.
Crispar, a. Pacabanhud. - s. Banhud.
Crispatura. /. Pacabanhud. Cabanhud.
CÍÍI
Crispir, a. Paguedcad.
Cristal. ///. Salaming. - fig. poét. Tubig.
El cristal de la fuente. An tubig nga ma-
tin-ao sa borabud. Los cristales del Tajo.
An mga tubig sa sulug nga Tajo.
Cristalino, na. adj. Sinalaming. - Ma-
tin ao. ■ - ■/;/. Tauo tauo sa mata.
Cristalizar, a. Pagpahimo ó pagpabuhat
nga salaming, pagpasalaming.
Cristianamente, adj. m. Sugad san angay
Cristianar, a. fam. Pagbuniag.
Cristiandad, f Cacristianosan. - Pagca-
cristianos, pageabinuniagan.
Cristianísimo, ma. adj. Maopay gud nga
Cristianismo, m. Pagcacristianos, pagea-
binuniagan, religión nga cristiana. - Cacris-
tianosan.
Cristiano, na. adj. Cristianos, binuniagan.
Cristo, m. An Anac sa Dios, nga nagpa-
catauo. - Santo Cristo.
Crisuela. /. Sangga sin lamparahan.
Criterio, m. Cabuotan, pageabuotan. ■ - Hu-
nahuna sin pagquilala san camatuoran.
Crítica. /". Paghunahuna hionong san ca-
maopay ó camatuoran sa bisan ano. - Hu-
naluma nga binubuhat hionong sin usa nga
libro, etc. - Hunahuna nga contra ó diri
ayon san guinbubuhat san iba.
Criticar, a. Paghunahuna nga caangayan
hionong sa mga butang. - Pagdiri san mga
buhat ó batasan sin iba.
Crizneja. /. Higot.
Croar, u. Paghoni san pacía.
Crónica. /. Casayoran san mga inagui, sa
pag casonudsonud.
Crónico, ca. adj. Dugay ná nga casaquit.
Cronicón, m. Lactud nga casayoran san
mga inagui, sa pageasonudsonud.
Cronista, m. Autor ó parasurat sin crónica.
Crucificado. (El) m. An aton Guinoo Je-
sucristo nga guindupa sa Cruz.
Crucificar, a. Pagdupa sa cruz. - fig. y
fam. Pacasaquit caopay. Esto me crucifica.
Ini nacacasaquit caopay sa acón.
Crucifijo, m. Ladauan ni Jesucristo nga
aton Guinoo nga guindupa sa Cruz.
Crucifixión. /. Pagdupa sa cruz. Pagpa-
dupa sa cruz.
Crucifixor, ra. m. y /. Parapagdupa sa
Cruciforme, adj. Sugad sin cruz.
Crudamente, adv. m. Sin curi. Macuri
Crudelísimo, ma. adj. Guimapintasi.
Crudeza. /. Catig-a, pagcatig-a. catigha,
pagcatigha. Camatig-a, pagcamatig-a, ca-
matigha, pagcatnatigha. Cahilao, pagcalii-
lao. - fig. Cataghum, camahagcol. - fig. y
fam. Baga carnaisug. - Camaluya san so-
rocsoroc, in diri natutunao caopay an qui-
Crudo, da. adj. Plilao. - /%-. Maisug. -
fig. Matagbum, mahagcot.
Crudo, mal cocido. Piscat.
Cruel, adj. Madarahug, mabangis, mapin-
tas, maisug.
Crueldad./. Camabangis, pagcamabangis,
camapintas, pagcamapintas, carnaisug, pag-
camaisug.
Cruelmente, adv. m. Sin bangis, sin pin-
tas, sin isug; mabangis caopay, mapintas
caopay, maisug caopay. - Sa daco nga
pagcamabangis, etc.
Cruento, ta. adj. Dugoón, durugoón.
Crujido, m. Agutiot. Magodol. llagónos.
Crujir. 7i. Agutiot. Hagodol. Hagonos.
Crujir los dientes ó rechinarlos de
ira. Ngulut.
Crúor, m. Poét. Dugo.
Cruórico, ca. adj. Dugóon.
Crustáceo, Cea. adj. Poroton sa dagat,
pangtion.
Cuaderna. /'. An icaupat ca bahin sin bi-
Cruz. / id. - Tigaman san cristianos. -
fig. Casaquit, cacurian.
Cruzada. /. Aua)'; sinisiring cruzada an
inga cristianos nga napasacop sadto ánay
ug nangongopud sa inga nacacadto sin
pagauay contra sa mga diri cristianos, ug
tinotogotan man sira sa Santos nga Papa
sin mga indulgencia.
Cruzar, a. Atravesar un camino, campo,
etc. Pagbalatas. - r. De brazos. Pagcorog-
pos. - Pasacop sa usa nga cruzada ug pag-
cadto sin pagauay sa mga diri cristianos.
- Balabag.
Cu. /. Ngaran san letra nga-^.
Cuadernal, m. Mar. Motón.
Cuadernillo, m. Lima ca pliego nga pa-
Cuadernal, w. Listaban, panumduman
nga sugad sin libro nga guti.
Cuadra. /. Rouang nga haluag ug halaba
sin balay, etc.* - Pasluran ó camalig sa mga
Cuadrado, da. adj . Guininantang. Guiní-
Cuadragenario, ría. adj. An may capa-
tan ca tuig.
Cuadragésima. /. Cuaresma.
Cuadragesimal, adj. Sacop sa cuaresma.
Cuadragésimo, ma. adj. Icacapatan. -
An tagsa san capatan ca baliin nga iguin-
babahinbahin an usa ca bug-os.
Cuadrangulado, da. adj. Guininantang.
- Guinipat.
CuadrangUlar. adj. Guininantang. - Gui-
Cuadrángulo, la. adj. ñ. rn. c. s. m. Gui-
ninantang. - Guinipat. .
Cuadrante, vi. Grasan nga sinisiring sa
adlao, nga natudlo san oras tungud san
landong, cún ibutang sin maopay.
Cuadrar, a. Pagbuhat sin ano lá nga
guininantang. - carp. Paggipat. - n. üyon,
angay, ayon. - r. Pagodong. - fig. y fam.
Baga pagato.
Cuadricenal, adj- Iquinagtagcapatan ca
Cuadrienal, adj. An may opat ca tuig.
Tagupat ca tuig.
Cuadrienio. ;//. Upat ca tuig.
Cuadríforme. adj. An may upat nga
baga cabay-hon.- -Ouinuadro.
Cuadriga. /. poet. Sinisiring an upat nga
caballo nga nagtotopad nga nagdadanas
man sin carro.
Cuadrilátero, ra. adj. An may opat
nga baga bayhon cún luyo b¿í.
Cuadríliteral. adj. An may opat nga
Cuadrilongo, ga. adj. Dinuang.
Cuadrilla. / Panon sin mga tauo.
Cuadrillero, m. Ponoan ó pangulo sin
usa ca panon nga mga tauo. - Cuadrillero
nga surugoon san capitán san bongto, cún
san capitán san mga cuadrillero-
Cuadrillo, m. Odiong, cundi guinipat an
iya cahimo.
Cuadrimestre, adj. Upat ca bulan. - m.
Tagupat ca bulan.
Cuadrigentésimo, ma. adj. Upat ca
gatos. Jcaopat ca gatos.
Cuádriple. adj. An nacasacop sin nacao-
pat sa usa nga número.
Cuadro, dra. adj. vid. Cuadrado. - m.
Pabalayan sin estampa.
Cuadrúpedo, da. adj. y s. m. Mananap
nga upat an teel.
Cuádruple, adj. An nacacasacop sin na-
caupat sa usa nga número.
Cuajada. /. Gatas nga binagtic.
Cuajamiento, m. Cabagtic, pageabagtic.
Cuajar, m. Pagbabalonan. Tongol.
Cuajar, a- Pagpabagtic, pagpabug-os. - r.
Bagtic.- - n. fig. y fam. Turnan. Cuajó la
pretensión. Natuman an tuyo. - r. fig. y
fam. Pono. Se cuajó de gente la plaza.
Napono sin tauo an sauang.
Cuajaron, m. Apul nga dugo; binagtic
Cuajo. ;;/. Pagbabalonan. - De cuajo, m.
adv. Pagcuha ó paggabut gud sin bisan
ano dida san hinmurnutangan niya. - En-
sanchar el cuajo, fr. fig. y fam. Sinisiring
in sinasagda an usa basi diri niya mabido
tungudsin casaquit ó cacurian. - Tener uno
buen cuajo, ó cuajo, ó mucho cuajo, fr.
fig. y fam. An mahinay nga buot, an ora
ora sin camahinay san pagbuhat, etc. -
Volverse el cuajo, fr. An pagsuca san ba-
ta san gatas nga iya nasoso.
Cual. pron. relat. Nga. - Hain. Antonio, el
cual salió ayer de Borongan, está enfermo.
Si Antonio, nga guinmican cacolop sa Bo-
rongan, sinasaquitan. - Teresa, la cual llegó
ayer, está presa. Si Teresa, nga inrnabut
cacolop, napepreso- - Todo esto, lo cual
manda el Rey, se cumplirá. Ini ngatanan,
nga isinusugo san Hadi, pagtutumanon. -
pl. Cuales. Manda el capitán venir á Pe-
dro y Juan, los cuales son de Sulat. Pi-
nacacanhi san capitán si Pedro ngan si
Juan, nga mga Sulatnon sira. - Uno de es-
tos pañuelos, no sé cuál, es mío. Usa sini
nga mga podong, ambut cün hain, amo
an acón. - ¿Cuál de estas dos camisas te
daré? ¿Hain sinin duduha ca bado an iha-
hatag co dimo? - ¡Ano! ¡Cuál sería el do-
lor que sintió en su corazón maternal!
¡Ano dao lá an casaquit nga binati sa iya
iroynon nga casingeasing!
Cualidad, f. Ouinaiya; pagcaquinaiya.
Cualquier, pron. indet. Bisan hain. Bisan
sin-o. Bisan ano.
Cualquiera, pron. indet. Bisan hain. Bi-
san sin-o. Bisan ano.
Cuan. adv. c. Cadaco, cadamo. (De este
modo en visaya). No puedes imaginarte
cuan fuerte fué el viento. Diri ca sadang
maghunahuna san pageamabascog san ha-
ngin. - El castigo será tan grande, cuan
grande fué la culpa. (De este modo en
visaya). Sugad san cadaco san sala, ma-
susugad man an cadaco san castigo.
Cuando* adv. t. San. Yo estaba en poder
de los moros cuando murió mi padre. Na-
cadto acó nga bihag sa moros san ñama-
táy an acón amay. - Cun. Me llamarás
cuando sepas que he llegado. Masasangpit
ca sa acón din nahabaro ca nga dinatong
ná acó. - En sentido interrogativo y en
tiempo venidero, san-o. ¿Cuándo vendrás?
{San-o ca cacanhi? - En sentido interroga-
tivo y en tiempo pasado, cano, cacano.
{Cuándo llegó el capitán á Borongan? {Cano
ó cacano inabut an capitán sa Borongan?
- En caso de que, ó si, cun. Cuando sea
irrealizable la obra, ¿á qué principiarla?
{Cün diri mahihimo buhaton an buhat,
¿cay ano an pagticanga? - Se usa como
conj . advers. con la significación de aunque.
Bisa?i. No faltaría á la verdad, cuando le
fuera en ello la vida. Diri cunta siya mag-
bubua, bisan macucuha tungud siton an
iya quinabuhi. - Toma asimismo carácter
de conj. contiuuat., equivaliendo á puesto
que. Cay. Cuando tú lo dices, verdad será.
Cay icao an namomolong siton, camatuo-
ran adá. - Empléase tambiém como conj.
distribuí., equivaliendo á unas veces y
otras veces. Danay. Siempre está hablan-
do, cuándo con verdad, cuándo sin ella.
Nagyayancan lá siya guihapon, danay ca-
matuoran. danay man diri. - Cuando más.
■m. adv. Bisan pá. - Cuando menos, m. adv.
Bisan lá. - Cuando mucho, m. adv. Cuanto
más. A lo más. Bisan pá. - De cuando en
cuando. ;//. adv. Danay.
Cuantía. /. Cadaco. Cadamo.
Cuantioso, sa. adj. Daco. Damo.
Cuanto, ta. adj. Pira, pipira. - Expr. en-
fática con que se pondera la grandeza,
número, etc. de una cosa. ¡Cuánta gran-
deza! (De este modo en visaya). ¡Pagca-
mahal dao! ¡Cuántos infelices! ¡Pagcadamo
nga mga macalolooy! - Todo lo que. Le
dio cuanto tenía. Ihinatag sa iya an nga
tañan. Vengan cuantos quieran. Macanhi
an ngatanan nga mga maruyag. - adv. c.
Dile cuánto me alegro de que esté mejor.
Pagsusumatan mo siya nga malipay acó
sin daco cay nagoopoy ná siya. - ¿Cuánto
vale ese libro? ¿Pipira an bale siton nga
libro? - Antepuesto á otros adverbios ó
correspondiéndose con tanto, empléase en
sentido comparativo y denota idea de
equivalencia ó igualdad. Cuanto mayor
sea el trabajo, mayor debe ser la recom-
pensa. Sugad san cadaco san buhat, su-
gad man an cadaco san balos; ó hingan
cadaco an buhat, hingan man cadaco an
balos. - Empleado con verbos expresivos
de tiempo, denota duración indeterminada,
ó larga duración. ¡Cuánto duró la plática!
(De este modo en visaya). ¡Pagcamaiha
dao san uale! ¿Cuánto duró la plática?
¿Naiha bá an uale? ¡Cuánto há que murió!
¡Naiha ná ó dugay na nga namatay! -
En cuanto á eso; cuanto á eso. ;;/. adv.
Tungud siton. - Cuanto antes. ;//. adv.
Cadagmitan, sin dalidali. - Cuanto más. m.
adv. y conjunt. con que se contrapone á
lo que ya se ha dicho Jo que se va á
decir, denotando en este segundo miem-
bro de la frase idea de encarecimiento ó
ponderación. Se rompen las amistades an-
tiguas, cuánto más las recientes. Maootud
an mga pageasangeay nga daan, lab i pá
an mga pageasangeay nga bag-o. - Cuanto
más antes. ;;/. adv. Cadagmitan, sin dali-
dali. - Cuánto más que. ///. adv. y conjunt.
con que se denota haber para una cosa
otra mayor causa ó razón que la que ya
se ha indicado. Y pues no hay quien nos
vea, menos habrá quien nos note de cobar-
des; cuánto más que yo he oido muchas
veces predicar al cura de mi lugar, que
tú muy bien conoces, que quien busca el
peligro perece en él. Ug cay uaray ma-
caquito, sa aton, uaray man maca apagmu-
go nga mga magia loo quita; lab i pa cay
nacadungug acó sin nac adamo sid pagua le
san Padre sa acón bongto, nga quiuilala
mo caopay, nga an motor o y san catar ag-
inan mahoholog sa ¿ya. - En cuanto. ;;/.
adv. Mientras. Un cnanto los niños canta-
ban, estaba la iglesia llena de gente. In
7iagc acanta ó san págeanta an cabatawi,
nagsosoot an mga tauo sa singb alian. -
Por cuanto. /;/. adv. que se usa como cau-
sal para notar la razón que se va á dar
de alguna cosa. Tungud, cay.
Cuarenta, adj. Capatan. - Icacapatan. Nú-
mero cuarenta. Icacapatan nga número.
Capítulo cuarenta. Icacapatan ca bahin.
Cuarentena. /. Capatan. Capatan ca ad-
lao. Capatan ca bulan, capatan ca tuig.
Cuaresma, f. id. Sinisiring cuaresma an
capatan ca adlao nga sinosondan san san-
tos nga Pagcabuhi liuat san aton Guinoo
Jesucristo, ug sugo má sa aton Iroy nga
santa Iglesia an pagpuasa, sa pagpanum-
dum sadton capatan ca adlao nga guin-
puasaan san Guinoo didto sa camingauan.
Cuaresma alta, sinisiring an nasolud nga
haroharayo san tinicangan san tuig. - Cua-
resma baja, sinisiring an nasolud nga ha-
roharani san tinicangan san tuig.
Cuarta. /. An tag-sa san icaupat ca ba-
Palmo. Dangao.
Cuartana. / Hiranal nga binabati in
umagui in upat ca adlao.
CuartaríO, Ha. adj. Hinihirantan.
Cuartazos, m. fr. fam. Tauo nga daco
an lauas niya, cundi maluya.
Cuartear, a. Pagbahinbahin sin bisan ano
sin tag-upat cabahin pagtinagupat ca ba-
hin. - For. ext. Pagbahinbahin. - Descuar-
tizar. Paglapa. - r> Buco. Liqui. Basag.
Cuartel, m. An tag-sa san icaupat ca ba-
Mil. Oroquian ó hinohonongan san mga
Cuarterón. ///. An icaupat ca bahin sin
usa nga libra.
Cuartilla. / Tarac-san. - An icaupat ca
bahin sin usa nga arroba. - An icaupat
ca bahin sin usa ca pliego nga papel.
Cuartillo, m. Tarac-san icaupat ca bahin
sin gantang. - Tarac-san, icaupat ca bahin
in azumbre. - Cuartiyo, icaupat ca bahin
sin sicapat.
Cuarto, ta. adj. Icaupat. - ;//. Solud ó
bocot sin balay. - Moneda. Usa nga guti. -
De Luna, cuarto creciente. Pagcaodto san
bulan. - Menguante. Icaualo san dolom; do-
Cuartogénito, ta. adj. An icaupat nga
natauo.
Cuarzo, m. Bato nga matiga nga sugad
Cuasi, adj. c. Harán i. - Ibus, sugad.
Cuaternario, ria. adj. An may upat nga
Cuaternidad. /. Pagcaupat.
Cuaterno, na. adj. An may upat nga
Cuatralbo, ba. adj. An busag an upat
nga inga teel.
Cuatrero, m. Macauat sin mga hayop.
Cuatriduano, na. adj An may upat ca
Cuatrienio, m. Upat ca tuig ó an ca-
maiha sin upat ca tuig. - Tagupat ca tuig.
Cuatrimestre, adj. Upat ca bulan. Ta-
gupat ca bulan. - An camaiha sin upat ca
Cuatrinca. / Upat ca tauo, etc.
Cuatrisílabo, ba. adj. An may upat nga
mga silaba.
Cuatro, adj. Upat. - Icaupat. Año cuatro.
Tuig nga icaupat.- -El cuatro de Agosto.
An icaupat ca adlao sa Agosto. - m. Ti-
gaman san número 4. - A las cuatro de
la mañana. Sa á las cuatro san aga.
Cuatrocientos, tas. adj. Upat ca gutus.
Cuadringentésimo. Icaupat ca gatus.
Cuatrodoblar, a. Pagtinagupat.
Cuba. / Sugad sin barriles nga daco nga
sudlanan sin tubig, alacsío, etc.
Cubero, m. Parahimo sin mga cuba. -
Parabaliguia sin mga cuba.
Cubeta. / Sugad sin balde.
Cubeto, m. Cuba nga guti. - Balde nga
Cubicación. Geom. Pagsocol.
Cubicar. Geom. Pagsocoí sa cadaco sin
usa nga lauas.
Cubiculario, ;//. Alagad ó sacop sin prin-
cipe ó mahal nga tauo.
Cubierta con que nace el racimo
del COCO. Daol. - La del plátano. Pan-
Cubiertamente, adv. m. Sa tinago.
Cubierto, ta. p. p. Tinahoban, tinabonan.
vid. Cubrir- 1 -;//. Sinisiring an mga ping-
gan, cuchillo, tenedor, cuchara, tinapay ug
servilleta nga ibinubutang sa lamesa sa
tag-sa ca tauo. - Sinisiring man an cuchara,
tenedor ug cuchillo man. - Mga cacaanon
uga dongan ibinubutang sa lamesa- - Atup
sin balay. - Dar á uno el simple cubierto.
fr. Pagpacaon lá sa iya.
Cubil. ni. Loho nga ayopan sin hayop ó
mananap.
Cubilete. ///. Vaso nga tumbaga, etc.
Cubital, adj. Socol sin manico.
Cubo. m. Timba sugad sin balde.
Cubrir, a. Pagtahub, pagtabon. - Pagtam-
pi, pagtaplac. - r. Corumbot, corompot,
compot. - Salipod; pasalipod. - Apo. La-
bon. Pono. Poros. Kl polvo cubría los
vestidos de los viajeros. Napoporos san
topotapo an mga viste san mga nageaca-
lacat - fig. Pagtago.-^V. Pagcasta an mga
mananap. - Arq. Pagatup. - r. Ponerse el
sombrero. Pagcalo.
Cubrir las pisadas para que no le
hallen por las huellas. Hirum.
Cucaña. / Pasacá-an.
CucañerÓ,ra. adj. jig. y fam. An batid
sin pagpangita sin uaray gud cabudlay nga
Cucar, a. l'agpiyong an luyo nga mata.
Cucaracha. /. Bangca.
Cuclillas. (Kn) m. adv. Pongco, piyong-
co, piyongeot.
CUCO, ca. adj. fig. y fam. Ogdayon. -
fig. y fam. Batid sin pagpangita sin iya
Cuculla./. Itarahub'sa oló.
Cucurucho. ;//. Sininarongsong.
Cuchara. /. id. - De coco. Luag.
Cucharada. / An tag-sa capagpono san
cutsara ó luag; usa cacutsara, duha cacut-
sa'ra, duha ca luag. -Meter uno su cucha-
rada, fr. fig. y fam- ó echar uno su cuarto
á espadas. Pagsacbang sin carocayacan.
CucharazO. m. Pagdabal .mu cutsara ó
Cucharero, ra. m. y /. Parahimo sin cut-
sara ó loag. - Parabaliguia sin cutsara ó
Cuchareta. /. Guti nga cutsara ó loag.
Cucharetear. //. fam. Pagocay san cut-
sara ó loag. Pagloag - fig. y fam. Pag-
labut san diri iya.
Cucharetero, ra. ///. y/. Parahimo sin
mga cutsara ó loag. - Parabaliguia sin mga
cutsara ó loag.
Cucharilla. /. Guti nga cutsara ó loag.
- Casaquít sa atáy san mga bactin.
Cucharón, m. Daco nga cutsara ó loag.
Cuchichear. //. Paghuring huring.
Cuchicheo. /;/. Paghuring huring. Pagca-
huring huring.
Cuchichiar. n. Paghoni san pipitao.
Cuchilla. /. Sundang. - Salsalon.
Cuchillada. /. Pagtigbas sin sudang ó sal-
salon. - Casam-dan, cahabolan. - Sanan cu-
chilladas, y no malas palabras, ref. Tina-
tambal an habol, ug diri an polong nga
macaraut.
Cuchilleja. /. Goroguti nga sundang ó
CuchillejO. ;;/. Goroguti nga sundang ó
Cuchillería. /. Catungdanan san parahi-
mo cún parabaliguia bá sin sundang, sal-
salon, panganiban, etc. - Tendahan sin mga
sundang, salsalon, etc. - Camalig ó lugar
nga guinhihimoan san mga sundang, sal-
Cuchillo. ;;/. id. - Sundang.- -Bolo. - Si-
pol. - De los vestidos. Tangqu ; l. --Pasar á
cuchillo, fr. Pagpatay, památay.
Cuchitril, m. Tangcal. - fig. Bocot ó so-
lud nga haligot ug maraut.
Cuchuchear, n. Paghuring huring. /z¿\ y
fam. Pagtitatita.
Cuchufleta. / fim. Polong nga dorogas.
Cudria. /. Pisi nga sinalapid.
Cuelmo. /;/. Potos nga tapurao.
Cuellicorto, ta. adj\ Halipot an liog, oca-
Cuellierguido, da. Nanangatid.
Cuellilargo, ga. adj. Halaba an liog, ata-
labongoy.
Cuello. ;//. I>iog. - De vasija. Liogliog.
Cuenca. /. Pinggan nga cahuy. - Calunga
han sa mata.
Cuenco, m. Irinman.
Cuenda. /. Paghot s'n tingcal.
Cuenta./, id. Pagcuenta. - Cuentas, panga-
dian. Cuentas nga binibiao sa liog. - Co-
rrer por cuenta de uno. Iya lá catungda-
nan. - Quedar por su cuenta. Siya lá in
maaram; iya ná catungdanan. - Ten cuen-
ta con lo que te digo. Dumdumon mo an
poJong co sa imo.
Cuentero, ra. s. Parasumat sumat, para-
Cuentista, s. Parasumat sumat, parasom-
Cuento, ///. Sumat. - Susumaton, susugui-
ron. - Sombong nga icacaraut. - Arit. Ri-
bo. - Cuento de cuentos. Arit. Usa caribo
sin mga caribohan.
Cuerda. /. JMsi. - Lubid. - Tabid. - Mga
preso nga tinaquintaquin.
Cuerdamente, adv. m. Sa daco nga pag-
cabuotan.
Cuerdo, da. adj. Huotan.
Cuerezuelo. m. Pasi.
Cuerna, f. Vaso nga sungay nga irin-
man. - Sungay nga libón silgad san cañan
bugsog.
Cuernezuelo. m. Guti nga sungay.
Cuerno, ///. Sungay. - Especie de bocina
hecha de un cuerno. Bodiong nga sungay.
Cuero, m. Panit. - Este mismo pellejo, "des-
pués de desollado el animal. Anit. - 'Dejar
á uno en cueros.//-. Paghucas sa iva san
ngatanan. - -En cueros, ó en cueros vivos.
ni. adv. Naghuhubo. - Estar uno hecho un
cuero, fr. fig. y fam. Hubog.
Cuerpo, vi. Lanas.
Cuerva. /. Oác.
Cuervo, m. Oác.
Cuesco, m. Liso sin bonga. - Otot.
Cuesta. / Muquid. - Baquilid. Bangilid.
Ilanay-hay. - A cuestas, ///. adv. Pagsug-
bong, pagpas-an. - Ir cuesta abajo.//'. Log-
song, tilogsong.
Cuestación. / Amot, aramot. Paquiamot.
Cuestión. / Pagpolongpolong. - Capolo-
nganan. - Paghibatonbaton sin polong.
Cuestionable, adj. Ruhaduha
Cuestionar, a. Pagpolongpolong.
Cueva. / Lungib. - De ladrones, fig. Su-
blian san mga looc ó mga macauat. - Gu-
ngab.
CÚévano. ni. Alat; buguias.
Cuezo, w. Dulang.
Cuidado. ///. Cabaraca.- -Caholop. Catahap.
- Correr una cosa al cuidado de uno. //•.
Catungdanan niya an pagmangno. - ¡Cui-
dado! ¡Hinay, hinay! ¡Hinay! - E^tar uno
de cuidado. //-. fam. Masaquit caopay: na-
haragumatay ná.
Cuidadosamente, adv. m. Sin hinay. Sa
daco nga camadoroto.
Cuidadoso, sa. adj. Madoroto, maoyatum.
Mabantayon.
Cuidar, a. Pagdoroto, pagoyatum sin pag-
buhat. - Pagbantay. Pagmangno. Paghopot.
Cuidar los animales ó aves á sus hi-
jos. Agac.
Cuidar con regalo al nifio ó enfer-
mo. Signo.
Cuita. /. Cacurian, casaquitan. Cabido, ca-
subo. Uaray palad.
Cuitado, da. adj. Masorub-on,niabidoon.
Cauaray palad. - fig. Matalao.
Cuitamiento, m. Catalao.
Culada. /. Ontad; paontad.
Culantrillo, m. Banua nga mayada mga
sanga nga guti, itun mga maguilad ug da-
rodahumon.
Culantro, m. Banua nga mahamut.
Culata. / id. Catapusan sa pusil, etc.
Culatazo, m. Pagdabal sin pusil, etc. Pa-
gisul san pusil, etc., san pagbuhii.
Culcusido, ni. fam. Tinahian nga maraut.
Culebra. / Halas. - Saua. Bitin.
Culebra volandera. Banahanon.
Culebrear, n. Paglicolico, pagsimangsi-
Culebrina./. Luthang nga halaba ug guti
an loho. - Exalación. Linti.
Culebrón. ///. Daco nga líalas. - /^-, y fam.
Culera. /. Tangco sin sarual dap't sa ba-
lao-ang.
Culero. ///. Hapin.
Culminante, adj. An labi nga hataás. An
nalabao. An hiráas gud.
Cilio. ///. Balao-ang. - Bobot. - De tinaja,
botella, etc. Sagud.
Culpa. / Sala. Sayop.
Culpabilidad. /. Sala. Cama-casasala.
Culpable, adj. An nacasala. Macasasala.
An rnay sala.
Culpación. / Pagbutang san sala. - Paca-
Culpado, da. adj. An nacasala. An may
sala. Saláan.
Culpar, a. Pagbutang sin sala. - Pacasala.
Cultivar, a. Pagquiua, pagarado, pagdalos,
pagbuhat sa tuna. - jig- Pagaram.
Cultivo, ni. vid. Cultivar.
Culto. ///. Pagsimba, pagtahud. Paningba.
Culto, ta. adj. Maopay \x\ batasan. Batid.
Cultura. / vid. Cultivo. - Cabatiran; ca-
maopay sin batasan.
Cumbre./ Pungcay; capongeayan. - fig.
An cahitas-an sin bisan ano.
Cúmplase. ///. Talaan basi matuman an
sugo. - Cúmplase y vuelva. Igbalic cún may
ná pagtuman.
Cumpleaños. ///. Caadlauan san iquinata-
uo co.
Cumplidamente, adv. ni. Sin turnan, sin
hingpit, sin human. Turnan caopay, hingpit
caopay, human caopay.
Cumplidor, ra. adj. Matinumanon. - s. Pa-
ral uman.
Cumplido, da. adj. Maopay; matahud. -
vi. Pagtahud, paghatag sin catalahuran.
Cumplimentar, a. Pagduao, paglaoy; pag-
hatag sin maopay nga buot. l<or. Pagtu-
man san labao nga sugo.
Cumplimentero, ra. adj. Maabiabihon.
Cumplimiento, m. Pagtuman. Catuman. -
Pagtahud, paghatag sin catalahuran; pagha-
tag sin maopay nga buot.
Cumplir, a. Pagtuman. - Pagayao. - r. Tu-
Cumplir la palabra. Tangcud.
Cum quibus. vi. favi. Salapi. Puhonan.
Cumulación. /. Pagtambac, pagpondoc.
Pagtipig. Pagtigub-
Cumulador, ra. s. Paratambac, parapon-
doc. Paratipig. Paratigub.
Cumular, a. Pagtambac. pagpondoc. Pag-
tipig. Pagtigub.
Cúmulo. ///. Tambac, pondoc. fig. Ca-
dam-an. *
Cuna. /. Higdaan sin bata nga sugad sin
duyan nga guti. fig. Bongto ó balay nga
natauohan san tauo. - fig. Guinicanan. - /¿¿r
1 inicangan. - Conocer á uno desde su cuna.
/>'■ fig. Pagpuilala sa iya tican san pagea-
bala niya. - Lo que se aprende en la cuna,
siempre dura. rcf. An guinaad-man sa pag-
cabata, macuri ná hicalimtan.
Cundir. //. I-Ionob. - Dugang, hadugang. -
Tapón. - Damo. - Daco.
Cunear, a. Pagduyan duyan.
Cuneta. /. Cale, hubang.
Cuña. /. Sisip. Bangil.
Cuñado. ;//. Hayao. - Cuñada./. Hipag.
Cuñete, m. Barriles nga guti.
Cuño. ni. l'omboc, itoromboc. - Marca, mi-
li arca. Si logan.
Cuota. /. Amot, aramot. - Buhis.
Cupo. vi. Amot, aramot.- - Buhis.
Cúpula, f. Bobong bobong sin singbahan,
Cura. vi. An padre cura, amanan sa calag.
■■-/ Pagbolong, pagtambal. - De almas.
C;it:ungdanan san cura párroco; pageacura.
Curable, adj. Sadang bol-ngon.
Curación. / Pagtambal, pagbolong. Pa-
taiubal, pabolong.
Curado, da. adj. fig. Lahing ná. - Oga
"á. - Laon ná. - Tapa ná. Barol ná.
Curador, ra. adj. Magbarantay, magma-
rangno. - s. Parabantay, bantay, para-
mangno, paraataman. - s. Mananambal, pa-
gtambal, parabolong.
Cü 147
Curandero, vi. Mananambal, paratambal,
parabolong.
Curar. ;/. y r. Pagopay. - a- Pagtambal
pagbolong. r. Patambal, pabolong. - Paga-
sin; pagloon san carne, isda, etc. - Pagabo
sin mga anit. - Pagpaoga sin cahuy, tabla,
etc. Pacaopay. Pagpacaopay,
Curativo, va. adj. Macacatambal, maca-
cabolong, macacaopay.
Curato, vi. Bongto nga minamangnoan sin
I 'adre cura. An tuna nga sacop sa mao
nga bongto.
Cureña. /. id. Pasaogan sin luthang.
Cureñaje, vi. Mga pasaogan sin luthang.
Curia. /. Mocmanan.
Curiosear, a. Panginsayud san cañan iba,
(buhat ó polong).
Curiosidad. /. Panginsayud. - Talingoha
sin pagbuhat sin -maopay sin bisan ano.
Curioso, sa. adj. Maquisayud. - Maopay.
- Ogdayon.
Curro, rra. adj. Ogdayon.
Currutaco, ca. adj. Maquiogdayon.
Cursado, da. adj. Haara, hiara, batid.
Cursar, a. Pagcacadto sa bisan diin. Ag-
sub nga pagbuhat sin bisan ano. - Paga-
ram sa caliburan, etc.
Curso. ///. id. Guinaadaman. -Sigue su cur-
so la solicitud. Naglalacat pá an paquima-
looy. - VA curso del tiempo. An lacat ó
pagcasonudsonud san tuig. - pl. Pagoro sin
Curtidos, vi. pl. Mga anit nga inabohan.
Curtidor, vi. Paraabo san inga anit.
Curtimiento, m. Pagabo sin mga anit.
Curtir, a. Pagabo sin mga anit.
Curva. /. Balico, cabalicoan.
Cúspide. Pungcay.
Custodia. /. Pagbantay. - Bantay ó mga
bantay. - Custudia nga binubutangan san
guisasantosi nga Sacramento.
Custodiar, a. Pagbantay, pagmangno, pa-
ga taman.
Custodio, vi. Bantay, nagbabantay; para-
Cutáneo, nea. adj. Sa panit lá.
Cutis. vi. Panit.
Cuyo, ya. pron. relat. {Cuyo es este libro?
iCauay bá ini nga libro? - Mi hermano, cu-
ya mujer está enferma, líegó ayer. An
acón bugto, nga. masaquit an iya asaua,
inabut cacolop.
Ch. Icaupat nga letra ug icatolo san mga
consonante san abecedario nga quinatsila.
An caluluasan niya che.
Cha. w. Simiente.
Chabacanada. / Caraut.
Chabacanería. /. Caraut, pagearaut. Ma-
raut nga pageabuhat. - Maraut nga pag-
Chabacano, na. adj. Maraut, uaray polos.
Chabasca. /. Sanga sin cahuy manipes.
Chabeta. /. Sugad sin raysang ó padlong
nga puthao. - Perder uno la chabeta. //-.
ÁK~- y fam. Sinisiring \\\ matuyao an tauo.
Chacal, ;//. Mananap nga mapintas.
Chaborra. / Daraga, cun ñapólo caglima
catuigan iya edad.
Chacolí. ;". Alacsio nga maaroaslum.
Chacolotear. ;/. Palac palac.
Chacoloteo, ///. Pagpalac palac, palac
palac.
Chacota. /". Sabá, pagsabá, pagaringasa
nga malingug. -Hacer uno chacota de una
cosa. //-. fam. Pagtiao tiao.
Chacotear. n. Pagsabá, pagaringasa nga
malingug. Pagtiao.
Chacotero, ra. adj. Masaba, .maaringasa
sa malingug nga pangiras. Matiaotiao.
Chachara. /. fam. Damo nga polong
nga uaray man haros.
Chacharear. //. fam. Pagpolong sin da-
mo nga uaray man haros.
Chacharero, ra. adj. An mayacan sin
damo nga uaray haros.
Chacho, Cha. m. y f fam. Bata.
Chafallar, a. fam. Pagtangco sin maraut
(nga pagtangco). Pagbuhat ó pagyacan
Chafallo, m. fam. Tangco (nga maraut
nga pagtangco).
Chafallón, na. adj. An mayacan, etc.,
Chafar, a. Tamac - Pagcomus. -Lilo.
Chafador. Matamac, macomus.
Chafadlira. /. Pagcatamac Pagcacomus.
Chafarote. ;//. Panganiban nga sugad sin
sundang ó campilang.
Chafarrinada. /. Nalami-dan. Caditcadit,
cuditeudit.
Chafarrinar, a. Paglamire, pageaditcadit,
pageuditeudit.
Chafarrinón, m. vid. Chafarrinada.
Chalán, na. s. Katid sin pagpalit ug pag-
baliguia. - Parapalit .ug parabaliguia sin
Chalana. /. Sacayán nga sugad sin ba-
Chalanear, a. Pabatid sin pagpalit ug
Chalanería. /. Cabatiran sin pagpalit ug
Chaleco, m. Saleco.
Chalupa. /. Sacayán.
Chamarasca, f Lahingon, etc., nga nía:
laga in dinadageotan. An laga ngahao.
Chamizo. ///. Songo, ó cahuy nga tinubud.
Chamorra. /. fam. Oló nga inarotan.
Chamorro, rra. adj. An inarotan sa oló.
Sinisiring man chamorro an tauo nga na-
tauo sa caporopod-an nga Marianas.
Chamuscar, a. Pagsarab. - Pagtubud. -
Paso, sonug.
Chamusco, m. Pagsarab - Pagtubud. -
Capaso. casonug.
Chamusquina. /. Pagsarab. - Pagtubud.
Capaso, casonug. - fig. y fam. Pagauay,
pagsasari. - Oler á chamusquina. Angtud.
maangtud.
Chanada. /. fam. Catosohan. - Dorogas
Chancear. //. y ;-. Dorogas. Tiao. tiatiao.
Sorugsorug.
Chancero, ra. adj. Madorogas. Matiao-
Cnancillería. /. Labao nga hoc-manan,
capong-tan, capopongtan.
Chancla, f. Sapin nga maraut *ná an ti-
cudticud.
Chancleta. /. Sinclas.
Chancletear. ;/. Pagsinelas.
Chancleteo, m. Palacpalac sin sinelas.
Chanclo, m. Sapin nga cahuy cún goma
Cháncharras máncharras. /. pl. fam.
Pasangilan, baribad. No andemos en chán-
charras máncharras. Ayao cjuitá pagbari-
Chanchullo, m. fam. Paglimbong, paglibo.
Chanfaina./ Guinisa nga may atay, baga
etc. nga tinadtad.
Changüi. ;;/. fam. Dorogas, limbong.
Chantar.^?. Pagbiste ó pagbutang.--/í?;;?.
Pagboyboy ó pagsumat sa iya ngahao cún
sa atubangan ni ya.
Chanza. /. Dorogas, tiaotiao.
Chapa. /. Taclop nga manipis nga put-
hao, tumbaga, etc. - /'/. Juego. Sulangba-
Chaparrada. /. vid. Chaparrón.
Chaparrón, m. Uranos, mabascug nga
oran cundi diri nagiiha.
Chapatal, m. Lubugan, cahanangan, cala-
pocan, calagyan (suave la g).
Chapear, a. Pagtaclop. - ;/'. Palacpalac.
Chapeo, m. Calo.
Chapería. /. Mga rayandayan sin mga
taclop.
Chapeta. /. Taclop nga guti. - An baga
capulahan sa palimogmogan.
Chapetón, m. Daco ó bahol nga taclop.
CffÁ
Chapín. ;//. Sapin nga corcho nga pino-
tos sin anit.
Chaplnazo. ///. Pagdabal sin sapin nga
corcho, etc.
Chapinería. y". Catungdanan san parahiino
sin sapin nga corclio, etc. An lugar ó ba-
lay nga guinhihimoan san inga sapin. -
Tcndahan sin inga sapin.
Chapinero. ;//. Parahimo sin mga sapin.
- Parabaliguia sin mga sapin.
Chápiro. ;//. fam. Pastilan. ¡Por vida del
chápiro! ¡Por vida del chápiro verde!
¡Voto va al chápiro! ¡Pastilan dao!
Chapitel, m. An catapusan sa mga torre.
Chapodar, a. Pagsaplong san mga sanga
Chapón, m. Nalamid an sin daco sin tinta.
Chapotear, a. Ilomog; pagpahomog.
Chapuceramente, adv. m. Sa maraut
nga pageabuhat.
Chapucería. /. Maraut nga cabuhat ó
pageabuhat. - Búa.
Chapucero, ra. adj. Maraut nga pagea-
buhat. - An d'.ri maaram magbuhat sin
maopay. - Buaon.
Chapurrar, a. Diri pacaluas sin maopay
sin pamolong. fam. Pagsimbog, pagsam-
Chapurrear, a. Diri pacaluas sin mao-
pay sin pamolong.
Chapuz. vi. Pagsalum.
Chapuzar, a. Salum; pasalum.
Chaqueta. /. Saqucta.
Charada. /. Tirigoon sin mga polong.
Charanguero, ra. adj. Maraut nga pag-
eabuhat. - An diri maaram magbuhat sin
Charca. /. Danao, tubigan, lam-ao.
Charco, m. Danao, tubigan, lunayan. -
Pasar uno el charco, fr. fig. fam. Pagta-
boc ó pagsacay sa dagat.
Charla, f.fam. Pagyacan; pagearocayacan.
Charlador, ra. adj. fam. Mayacan. - s.
Parayacan, caparayacan. - Tabían.
Charlar. n. fam. Pagyacan, pagtabí.
Charlatán, na. adj. Mayacan, tabían. - s.
Parayacan, caparayacan.
Charlatanear. ;/. Pagyacan, pagtabí.
Charlatanería. / Camayacan, pageama-
Charlatanismo, m. Camayacan, pageama-
Charol, vi. Salan. Biton.
Charolar, a. Pagsalan. Pagbiton sin sa-
Charrada. /. Buhat ó polong nga binu-
quidnon. - fig. y fam. Maraut nga pagea-
CHE-Cfíí
Charrán, adj. Toso nga tauo.
Charranada. /. Catosohan.
Charranear, n. Pagtoso.
Charranería. /. Camatoso.
Charrería. /. Maraut nga pageabuhat.
Charro, rra. adj. fig. Sugad sin buquid-
non. - fig. y fam. Maraut nga pageabuhat.
Charretera./. Tigaman nga bulauan, nga
salapi nga guinagamit san mga ponoan
nga soldado sa calo cun sa paco sa ira
saqueta.
Chascarillo. m. Sumat ó susumaton nga
macatataua.
Chasco. ///. Dorogas, sorugsorug.-- fig.
Palias.
Chasquear, a. Pagdorogas, pagsorugso-
rug. - Pagpalias.
Chasquear, a. Paglagatuc, paglagopo,
paglogoros,
Chasquido, m. Lagatuc, lagopo, lagoros.
Chato, ta. adj . Pungag, pungas.
. Chatonado. adj. Guinrayandayanan; an
! langit guinrayandayanan san mga bitoon:
I los cielos están chatonados ó tachonados
¡ ó adornados de estrellas.
| Chaval, la. s. Bata.
Che. /'. Ngaran san letra nga di.
v^iic. /. iNgaran san leu
Chepa. /. fam. Boctot.
Chico, ca. adj. Guti; gutiay, dito. - s. Ba-
ta. - -m. y f. I*ln el trato de confianza.
Atud, botó.
Chicolear. ;/. fam. Pagsorosuerte sin
Chicoleo. ;;/. fam. Sorosuerte.
Chicorrotín. m. Bata nga guti.
Chicote, ta. m. y f. fam. Bata nga ma-
tamboc ug maopay an calauas, husog. -
Mar. Catapusan sin pisi; pisi nga otud
ó halipot.
Chicuelo, la. s. Bata.
Chicha. /. fam. Cacaanon nga carne. -
Irinmon, alacsio nga maluya. - De chicha
y nabo. loe. fig. y fam. Di bale, uaray
polos. - Tener pocas chichas, fr- fig. y
fam. Sinisiríng in maluya an tauo ug
magasa.
Chícharo, m. Otanon nga sugad sin ba-
latong.
Chicharra./ Ngiya ngiya. - Cantar la chi-
charra, fr. fig. y fam. Sinisiring in mapa
so caopay. Gangis.
CIÍI
Chicharrar, a. Pagpaso, in mapaso cao-
pay an adlao.
Chicharrero, m. fig. y f am . An lugar
nga mapaso caopay, cay inaadlauan gud.
Chicharrón, m. Pitsarón.
Chichear. n. Sitsit. Panitsit.
Chicheo, m. Sitsit. Panitsit.
Chichón, m. Botug.
Chichota. / n. En Ja frase. - Sin faltar
chichota. Sin uaray culamr bisan ano.
Chifla. /. Pagtaghuy. Taghuy.
Chifladera. /. Taghuy.
Chifladura./. Pagtaghoy. - Catuyao, pag-
catuyao, calorong, pagcalorong.
Chiflar. //. Pagtagho}. - a. Pagyobit, pag-
tamay. - fam. Paginum sin damo nga alac-
sio ug sin dagmit.
Chiflarse. r . fam. Tuyaotuyao, lorong-
Chiflato, m. Taghoy.
Chifle, m. Taghoy.
Chiflete, m. Taghoy.
Chifüdo. m. Pagtaghoy.
Chiflo. m . Taghoy.
Chile, m. Cuticot.
Chillador, ra. s. Parasingguit. - Paraa-
guic-ic, paraiyac.
Chillar, n. Pagsingguit, guliat. - Aguic-ic,
íyac - Sonosono. - Agotiot. -Jc-ic
Chillido, m. Singguit, guliat. - Aguic-ic,
iyac. - Sonosono. - Agotiot.
Chillón, na. adj. Mangiras.
Chimenea. /. Araguian san aso. - De ar-
ma de fuego. Simenea.
Chimpancé, m. Olot nga daco.
China. /. Bato nga guti. - Banua ó gu in-
vadían sa mga insic ó mga cainsican.
Chinarro. m. Bato nga darodaco.
Chinazo. m. Pagbatac ó pagbinatac sin
Chincharrero, m. Sudloton.
Chinche./. Sudlot. - y%-. y fam. adj. Per-
sona chinchosa. Masamoc nga tauo. - Caer,
ó morir como chinches, fr. y ji¡r. f am .
Sinisiring in damo an nagcacaníátay
Chinchorro, m. Raya. Pocot.
Chinchoso, sa. adj. fig. y f am . Mariri-
moc, masasamoc.
Chinela. / Sinelas.
Chinesco, ca. adj. Insic, ó cañan mga
insic. - A la chinesca, m. adv. Ininsic.
Chino, na. s. Insic, tagacainsican. - m.
Pamolong nga ininsic.
Chiquero, m. Hinihigdaan sa mga cabac-
tinan. Tangcal. - Pasluran san mga hayop.
Chiquichaque m. Paralagdi sin mga gui-
Chiquilicuatro, m. fam. Tauo nga ma-
samoc ug macatataua, cay guti an Iauas
mya ug maraut an iya cabaedao
Chiquillada./ Quinabatáan nga buhat.
Chiquillería. / fam. Mga cabatáan.
Chiquillo, lia. adj. Guti, gutiay, dito. -
s. líata.
Chiquirritico, ca, lio, lia, to, ta. adj.
Goroguti, gorogutiay. Guigugutii.
Chiquirritín, na. adj. Goroguti, goro-
gutiay. Guigugutii. - s. Bata.
Chiquitín, na. adj. fam- vid. Chiquirritín
Chiquito, ta. adj. Guti, gutiay, gorogu-
l '. # gorogutiay. - s. Bata.
Chiribitil, m. Capiliuan (3 taragoan nga
habobo ug haligot.-- fam. Solud nga guti.
Chirimbolo, m.fam. Garamiton, guiña-
Chirimía. / Toronggon nga sugad sin
Chiripa. / Hitingali.
Chiripear, a. Paghitingali.
Chiripero, m. Hitingali.
Chirivía. / Tanum nga otanon, an onud
an quinacaon.
Chirla. / Bibi. - De mar. Toay. Bug-atan
Chirlador, ra. adj. fam. Mayacan sin
hataas nga tingug.
Chirlar, n. fam. Pagyacan sin hataas nga
tingug.
Chirle, adj. fam. Uaray rasa. - ;;/. Tac
sin canding ó carnero.
Chirlo. ;;;. Casam-dan nga halaba sa bay-
hon. - Olat san mao nga casam-dan in
báhao ná.
Chirlón. m. Parayacan. - Mayacan.
Chirona. f.fam. Pandog, pandogan, pre-
Chirriadero, ra. adj. vid. Chimador.
Chirriador, ra. adj. Masonosono. - Maa-
gutiot.
Chirriar, n. (Cosa qne se fríe). Sonosono.
Rueda de carro. Agutiot. - Paghoni san
mga tamsi, cundi maraut nga paghoni.
Chirrido, m. Paghoni sin tamsi ó mana-
nap sugad san ngiya-ngiya, etc.
Chirrío, m. Agotiot.
Chirrión. ;;;. Cangga nga maagutiot.
¡Chis! znterj. Sitsit; sotsot.
Chisgarabís. m . fam. Tauo nga masasa-
moc ug macatataua, cay guti an lauas
mya ug maraut an iya cabaedao.
Chisguete, m. fam. Usa capagtolon sin
alacsio. - Pxhar un chisguete, fr. Paginum
sin usa catol-on.
Chisme. ;;;. Sumat ó sumbong sin maca-
caamong.
Chismear, a. Pagsumat ó pagsumbong
sin macacaamong.
Chismería. /. vid. Chisme.
Chismero, ra. s. Parasumat 6 parasum-
Chismografía. /. fam. Pagsumat ó pag-
sumbong sin macacaamong. - fam. Paga-
soy san mga sumat sumat nga naglalacat.
Chismoso, Sa. s. Parasumat ó parasum-
Chispa. / Riti. Pisic -Oran nga guti,
tariti. - fam. Borrachera. Cahubog. - Chis-
pa eléctrica. Linti.
Chispazo. ;//. Pamiti. Pisic.
Chispear, m. Pagpamiti. Pisic, pitipiti. -
Relucir ó brillar mucho. Uatigat, ingatingat'
sin maopay.- - Llover muy poco, cayendo
sólo algunas gotas pequeñas. Pagtariti.
Chispo, pa. adj . fam. Huboghubog.
Chisporrotear, n. fam. Pagpamiti, piti-
Chisporroteo, m. Pamiti; pitipiti.
Chisposo, sa. adj. An nagpapamiti; an
nagpipitipiti.
Chistar. n. Pagtingol.
Chiste, m. Sumat nga macatatua. - Uoro-
gas. - Dar uno en el chiste, fr. fig. y fam.
Pacatigo.
Chistera. / Balohoy. - Calo.
Chistoso, sa. adj. An magsusumat sin
macatataua. Madorogas.
Chiticalla, com. fam. Tauo nga maocoy,
mahilum.
Chiticallando, adv. m. fam. Sa hinayhi-
nay, hinayhinay gud.
¡Chito! interj. fam. Sotsot.
¡ChitÓIl! interj. fam. Sotsot.
Chiva. /. candín nga babae.
Chivata. /. Songcud nga may olo olo nga
guindaradara san mga pastores.
Chivato. ;//. Candín nga natc.
Chivada. /. Canatehan sin carnero. - Qui-
nabatáan nga buhat.
Chivetero, m. Pasluran san mga canate-
han sin canding.
¡Cho! interj. Oá.
Chocar, n. Pagsonggo. - fig. Pagauay, pag-
t sari.-- fig. Pacabido. - fig. Pacausa.
Chocarrear, n. Pagdorogas nga maraut.
Chocarrería, f. Dorogas nga maraut.
Chocarrero, ra. adj. Madorogas. - s. Pa-
radorogas sin maraut.
Choclo, m. Sapin nga cahuy.
Choco, m. Culambutan nga guti.
Chocolate, m. id. Sicolate.
Chocolatera. /'. Sicolatchan.
Chocolatería. /. Balay nga linilig-san san
cacao. - Tendahan sin sicolate.
Chocolatero, ra. adj. Maquisicolate. - m.
Paraliguis sin cacao.
Chochear. //. Angoango.
Chochera./. Caangoango, pageaangoango.
- Tinigurang nga polong ó buhat.
Chochez. /. vid. Chochera.
Chocho, Cha. adj. Angoango, tigurang ná.
Chofes. m. pl. Bagá.
Chofeta. m. Bagahan.
Chofísta. com. Paracaon sin mga bagá.
Chola Ó Cholla. /. fam. Oló. - fg. Sam-
Chopa. / Isda nga guti.
Chopo, m- Cahuy nga hataas.
Choque, m. Songgo. - .#/?/. Auay.
Choquezuela. /. Toaytoay.
Choricero, ra. ///. y/. Parabuhat sin mga
soriso. - Parabaliguia sin mga soriso.
Chorizo m. Soriso, halipot nga tinae nga
pinopono sin onud ug talagudti nga tam-
boc sin bactin nga tinatadtad ug binubu-
tangan man sin panacot.
Chorlito, m. Tamsi. - Cabeza de chorlito,
fig. fam. Sinisiring' an tauo nga magaan
nga caoló.
Chorreadura. / Agay. - Caaguihan. -
Mancha. Dumit.
Chorrear, n. Pagagay. - Pagagui (cún dao
tubig, etc). - Toro. - Tabiguis. Agus.
Chorreo, m. Agay. Toro. Agui. Agus.
Chorrera. /. Caaguihan sin tubig, etc.
Chorretada. / Agusan.- - Usa capigsot
Chorro, m. Agusan. - Usa capigsot nga
dugo, etc.
Chota. /. Nate nga babaye sin canding ó
Chotacabras. /. Tamsi.
Choto, m. Mate nga lalaqui sin canding
ó vaca.
Chotuno, na. adj. An mga canatehan
sin canding, nga nasoso pá. - Oler á cho-
tuno, fr. Maangso.
Chova. / Tamsi nga sugad sin oác.
Choza. /. Payag. Lagcao. Handog.
Chozno, na. m. y /. Icaupat nga apo.
Chozo, m. Payagpayag. Lagcao.
Chozuela. /. Payagpayag. Lagcao nga
Chubasco, m. Onos; óranos.
Chucha. /. Cahubog.
Chuchear, n. Huringhuring. Pamusil.
Chuchería./. Talagudti; bisan ano nga^
guti an bale, cundi maopay man; bisan
ano nga cacaanon nga marasa ug guti an
Chucho, m. fam. Ayam.
Chuchumeco, m. Tauo nga habobo, ug
rnaraut an iya cabacdao.
Chueca. / An mga tul-an sa mga calu-
lut-han.
Chufar. //. Pagtamay, pagyobit.
Chufear. ?/. vid. Chufar.
Chufeta. /. Bagaban.
Chufeta, f. fam. Uorogas.
Chufleta. /. fam. Dorogas.
Chufletear, n. fam. Pagdorogas.
Chufletero, ra. adj. fam. Madorogas.
Chulear, a. Pagtamay, pagyobit. Pagdo-
rogas, pagtiaotiao.
Chulo, la. adj. Madorogas, matiaotiao.
Chunga. /. fam. Sorosucrte.
Chunguearse, r. fam. Pagsorosucrtc.
Chupa. /. Sarupan.
Chupado, da. adj. fig. y fam. Magasa
ó mahogos caopay.
Chupador, ra. adj. Masopsop, masarop-
sop. - ///. Saropsopan.
Chupadura. / Pagsopsop, pagsaropsop.
Chupar, a. Pagsopsop, pagsaropsop. -
Pagpangos sin tubo. - Homhom. - Nocnoc.
- Hamul, molmol.
ChUpatíVO, va. adj. Macacasopsop.
Chupete. (Ser una cosa de) fr. fam. Bi-
san ano nga maopay gud.
Chupetón, m. Pagsopsop sin macosog.
Churrullero, ra. adj. An mayacan sin
tiaray liaros.
Churruscarse, r. Pagitutubud ná.
Churrusco, m. Pinit nga tinapay nga ti-
nubod caopay.
Churumbela. /. Toronggon nga sugad
sin flauta.
Churumo, m. Rasa.
Chus. (No decir uno) ni mus. fr. fig. y
fam. Diri pagyacan sin ano lá. •-
Chuscada. / Buhat nga rnaraut nga diri
ChUSCO, ca. adj. Madorogas sa baga mao-
pay nga pagpaagui.
Chusma. /. Cadam-an sin mga tauo nga
maglaris, mangiras, etc.
Chuzazo. ///. Pagdabal sin bambo ó song-
cud nga may tais nga puthao.
Chuzo, m. Bambo ó songcud nga may
tais nga puthao. - A chuzos, m. adv. y
fam. Sin damo, sin daco. - Echar chuzos.
fr. fig. y fam. Pangisog, pagbusá.
'Chuzón, na. adj. Batid, macuri limbo-
ngan. - Batid sin pagdorogas sa iba sa mga
D. ícalima nga letra ug icaupat san mga
consonante san abecedario nga (ininatsila.
An caluluasan niya, de.
D. Letra nga numeral nga an cababalihan
niya lima ca gatos.
Dable, adj. Mahihimo, sadang buhaton.
Daca. Andar al daca y toma. fr. Cacli
ó icadi ó cadian, iya.
Dación. /. For. Paghatag. Pagcahatag.
Dádiva. / Hatag.
Dádiva del marido á la mujer. Pa-
nguli. Del suegro al yerno. Taltal, tinalta-
lan. La que se hace al dato, de lo que se
vende. Bihit, bihut.
DadíVOSamemte. adv. m. Sin ongud nga
paghatag. Sa daco nga pagcalooy.
Dadivoso, sa. adj. Mahatag, mahatagon.
- s. Parahatag.
Dado que. conj. coudic. Cún. Dado que
sea verdad lo que dices. Cún camatuoran
an imo polong.
(Dador, ra. adj. Mahatag, maghahatag. -
.v. Humalatag; parahatag.- - ///. Paradolong
ó nagdodolong sin surat.
Daga. /". Panganiban nga duduha an tarum
dapit sa cataisan.
Dalmática. /". Biste nga guinagamit san
diácono ug subdiácono.
Dama. /. Mahal nga babaye.
Damajuana. /. id. Dacv nga surudlan.
Damascado, da. adj. Dinamasco.
Damasco, m. Género o panapton nga
igagama cún sa barahibo bá sin carnero.
- Cahuy nga damasco, ug an bonga niya.
Damería. / Pagpasaho. Pagparayao (cay
baga magaan an cabuot) - Baga cabaraca.
Damnable. ¿7/-//. Angay ó tacús pagdirion.
Damnación. / Pagdiri; pagdiniri.
Damnificador, ra. adj. Magpaj)acaraut.
Damnificar, a. Pagpacaraut.
Dante, p- a. Mahatag. An naghahatag.
Danza. /. Sarabay; sayao.
Danzador, ra. Magsarayao, magsarabay v
- s. Parasayao.
Danzante, m. y /. Parasáyao, sumarayao.
pl. Magsaráyao, sumasáyao.
Danzar, a. Pagsayao, pagsabay ó pagsa-
rabay.
Dañable, adj. Macacaraut.
Dañado, da. adj. Maraut, malaris. - Con-
denado. Pinilian.
Dañador, ra. adj. Macaraut.
Dañar, a- Pagraut. - Pacaraut. - Pagpaca-
raut. - Pagdarahug. - r. Raut.
Dañino, na. Madarahug. Matocob.
Daño. m. Pagpacaraut. Pacaraut. - Carat-
an, car au tan.
Dañosamente, adv. vi. Sa daco nga
Dañaso, sa. adj. Macacaraut.
Dar. a. Paghatag. - Pagtogot. -Dar con-
suelo. Paglipay. - Dar consejo. Pagsagdon.
-Dar un bofetón. Pagtampaling. - El re-
loj dio las cinco. Nagalascinco ná an ora-
san. - Dar azotes. Paghampac. - Dará co-
nocer una cosa. Pagpahabaro: pagpahayag.
- Dar á entender una cosa. Pagasoy. -
Dar con una persona ó cosa. Paghiaguii.
- Dar de sí. fi. ünat. - Darse uno por
vencido, fr. Ampo. Padaog. - Dar sobre
uno. fr. Pagdosmog sa iya. - Dar tras uno.
fr. fam. Pagbocud, paglanat.
Dardabasí. m. Panug.
Dardada. /. Pacaigo san odyong.
Dardo, ni. Odyong; pana. - Isda sa salug,
cundi tonocon.
Dares y tomares, loe fam. Mga salapi
nga ihinatag ug quinarauat. - fig.fatn. Pag-
hihibatonbaton sin polong.
Data. /. Pecha nga ibinubutang sa tinica-
ngan cun sa catapusan bá san mga surat ó
iba pá nga mga carig-onan. - Data ó an
iguinpadata nga caibanan sin otang ó car-
go. - -Tigaman ó casayoran san tuig ó adlao
nga iguinbuhat ó inabut sin bisan ano.
Datar, a. Pagdata, pigtigaman. - ;/. 'lícang
pá. Nuestra amistad data del año pasado.
An pageasangeay namong ticaiig pá sa
tuig nga natapus.
Dataría. /. id. Hocmanan sa curia nga
romana, nga ainoy araguian sa iba nga
mga pagtogot sa Santos nga Papa.
Datario. ///. An Padre nga ponoan san
hocmanan nga sinisiring Dataría.
Dativo, vi. (¡raiii. Icatalo nga caso san
Data. ///. Camatuoran. Casayoran. Carig-o-
Dato. vi. Dato, ponoan. - Título de digni-
dad. Pagcadato. - pl, Cadatoan.
De. / Ngaran san letra nga d.
De. prep. San. La casa de mi padre. An
balay san acón amay. - Las alhajas de
mi mujer. An mga hiyas san acón asaua. -
Sa. Vengo de Tubig. Ticang acó sa Tubig.
- No sale de casa. - Diri nalusad sa balay.
- Nga. El vaso de plata. An vaso nga sa-
lapi. - El vestido de seda. An panapton
nga igagama. - La casa de piedra. An ba-
lay nga bato. - Un vaso de agua. Usa ca
vaso nga tubig ó usa ca vaso sin tubig.
- Una tinaja de aceite. Usa catadiao nga
lana. - Por. Tungud. De miedo, no puede
responder. Tungud sin cahadluc, diri na-
cacabaton. - Con. Tican. ZV intento lo hizo.
Tican sa buot an pagbuhat niya siton; ó
de la manera que sigue: tinuyo lá an iya
pagbuhat siton. - Sa. El mes de Mayo. An
bulan sa Mayo. - La ciudad de Manila. An
bongto sa Manila. - Desde. Tican. De Oras
vamos á Catubig. Tican sa Oras macadto
guita sa Catubig. - Ya es hora de caminar.
(De este modo en visaya). Tuig ná nga
iglalacat. - Llegaron de madrugada. Aga
aga an ira pagabut. - El bueno de Pedro.
An maopay nga si Pedro. - De esto se in-
fiere. Dinhi sini guican.
Dealbación. /. Pagpacabusag.
Deán vi. Ponoan sa mga canónigo.
Deanato. ///. Catungdanan san deán; pag-
cadeán. - An tuna nga sacop san gahum
san deán.
DeanazgO. vi. vid. Deanato.
Debajo, adv. 1. Uarum, sa ilarum; sa obús;
sa sirong.
Debate. ///. Pagpolongpolong.
Debatir, a. Pagpolongpolong, pagindig,
pagiroindig - Pagauay.
Debe. vi. com. Otang.
Debelación. /. Pagdaog; pageadaog.
Debelador, fa. adj. Macadaog.
Debelar, a. Pagdaog, in guindaog an mga
caaoay tungud sin mga panganiban nga
Deber, m. Catungdanan. Tungud. - Deu-
da. Otang.
Deber, a. (En visaya). May catungdanan.
Debe de hacer frío. Sa buot co, matag-
^hum ó mahageot. - Debieron de salir á
pelear. Sa buot co, guinmican sira sa pa-
gaoay.
Debidamente, adv. vi. Sin turnan, sin
hingpit, sin maopay. Turnan caopay, hing-
Débil, adj. Maluya. - Lopog.
Debilidad. /. Caluya, pagealuya. Cama-
luya, pageamaluya. Camaluyahon.
Debilitación. /. vid. Debilidad.
Debilitadamente. adv. m. Ora ora sin
luya. Maluya caopay.
Debilitante, p. a. Macacaluya.
Debilitar, a. Pagluya, pagiban san cosog.
Débilmente, adv. m. Ora ora sin luya.
Maluya caopay.
Débito. /;/. Deuda. Otang. --Conyugal. Ca-
tungdanan san mga inasaoan.
Década. /. Ñapólo.
Decadencia. /. Camaluya, pagcamaluya.
Decaer, n. Iban. Luya.
Dacaimiento. ///. Camaluya, pagcama-
Decálogo, m. An inga ñapólo nga mga
sugó sa Dios.
Decampar. //. Pagpauli an mga casolda-
dosan, in binabayaán an guinooquian nira
Decano, m. Guimagurangi ó guimamagu-
rangi san mga cadatoan, etc.
Decantación. /'. Pagtuad sin mahinay an
surudlan basi maipis an tubig, ug diri an
lagud.
Decantar, a. Pagpabantug, pagsumatsu-
Decantar, a. Pagtuad ó pagquiling sin
hinayhinay san surudlan basi maipis an
tubig etc., ug diri haoopud an lagud.
Decapitación. /. Pagpogot san oló.
Decapitar, a. Pagpogot san oló.
Decena. /. Ñapólo.
Decenal, adj. Sacop ó dugay sin ñapólo
catuig.
Decenar, m. Ñapólo catauo.
Decenario, m. Cuentas ó tohog sin tag-
poplo ca cuentas. - adj. An tungud ó ca-
ñan ñapólo.
Decencia. /. Camahusay, camahinis sa
lauas, ete.
Decenio, m. Ñapólo ca tuig. An dugay
sin ñapólo ^a tuig.
Deceno, na. a/j. Icapolo, icanapolo.
Decentar, a. Pagticang sin paggamit sin
ano lá. - Pagticang sin pagiban. - r. Sa-
mad, in nasasamad an lauas san masaquit
nga diri nacacaluyo.
Decente, adj. Mahinis; matadong.- - Angay,
igo. - Maopay sin batasan.
Decentemente. adi>. m. Sin maopay, sin
Decepción. /. Sayop, sala. Limbong.
Decible, adj. Sadang igasoy.
Decidero, ra. adj. Sadang igasoy.
Decididamente, adv. m. Ticang sa buot.
Decidir, a. Pagbuot, pagotud sin calipo-
Decidor, ra. adj. Madorogas, •
Décima. /. An icapolo.
Decimal, adj. Icapolo.
Décimo, ma. adj. Icapolo, icanapolo.
Decimoctavo, va. adj. Icapolo cag ualo.
Decimocuarto, ta. adj. Icapolo cag upat.
Decimonono, na. adj. Icapolo cag siam.
Decimonoveno, na. adj. Icapolo cag
Decimoquinto, ta. adj. Icapolo cag lima.
Decimoséptimo, ma. adj. Icapolo cag
Decimosexto, ta. adj. Icapolo cag unum.
Decimotercio, Cía. adj. Icapolo cag tolo.
Decir, m. Polong. - Sumat.
Decir, a. Pagpolong, pagyacan, pagbágao.
Pagasoy. Pagsumat. Pagsiring. - Dice la
Santa Escritura. Nga laong (ó polong) sa
Santos nga Surat. - Dice Pedro. Nga laong
(ó polong) ni Pedro. - Dijo él. Nga niya. -
Dicen ellos. Nga nira. - Decís vosotros.
Nga niyo. - Decimos nosotros. Nga naton
(ó namon). fig. Este traje me dice bien.
Ini nga panapton uaangay sa acón. - Como
si dijéramos, exprc j'am. Sugad sini.
Decisión. / Pagtaláan. Taláan. - Cama-
rig-on sin casingeasing. - Pagbuot ó pag-
Declamar. //. Pagpolong, pagyacan sa
cadaygan. Paguale- - Paguale ó pagasoy
sa mabascog nga polong.
Declaración. /. Pagasoy. - Casayoran. -
Caasoyan. -Pagpahayag.
Declaradamente, adv. w. Sin sayud.
Sayud caopay. Dayag caopay. Hayag cao-
Declarador, ra. adj. Magaasoy. - s. Pa-
raasoy.
Declarante, p. a. Magaasoy. - m, y /.
For. Paraasoy.
Declarar, a. Pagasoy. Pagpahabaro, pag-
pasayud. - Fcr. Pagtaláan, pagsugo. - y.
Pahayag, paquita.
Declarativo, va. adj. Macacaasoy.
Declaratorio, ria. adj. Macacaasoy. An
may caasoyan ó casayoran.
Declinable, adj. Gram. An madedeclinar.
Declinación./ Cahalag, pagcahalag; pag-
halag. Pagcahanayhanay. Cahal-gan.- -
Gram. Pagdeclinar, declinación.
Declinar, a. Taliquid, quiling. - jig. Iban.
fig. Halag. - Gram. Pagdeclinar.
Declive, m. Higad: cuhigaran. Halag; ca-
hal-gan.
Declividad. /. Cahigaran. Cahal-gan.
Declivio, m: vid. Declive.
Decocción. /. Pacaloto. Caloto, pagcaloto.
Decomisar, a. Pagpadacop, pagpacuha,
pagpreso, pagpa preso, vid. Decomiso.
Decomiso, m. Sinisiring in may sugo an
justicia sin pagpadacop, pagpacuha sin
ano, tungud cay uaray catutuman an ta-
laan ó sugo ni ya
Decoración. / Rayaiu layan, sab-ong.
Carabolan.
Decoración. / (2. art.), pagsaoló.
Decorado, m. Rayandayan, sab-ong, ra-
bol rabol; carabolan.
Decorador, m. Pararayandayan, parasab-
ong, pararabol.
Decorar, a. Pagrayandayan, pagsab-ong,
pagrabol. Pagbutang sin inga lucay.
Decorar, a. Pagsaoló.
Decoro, m. Catahud, catalahuran. - Ca
maopay sin buot, caniahauan sa casing-
casing; pagtahud. - Dungug, bantug nga
niaopay.
Decoroso, sa. adj. Maopay sin batasan.
Decrecer. n. Hotos, iban. Copus.
Decrépito, ta. adj. Tigurang na caopay,
ango-ango; arug.
Decrepitud./. Pagcatigurang, pagca ango-
ango; pagcaarug.
Decretal. /. Surat sa Santos nga Papa
nga casayoran sin ano man nga hinbobo-
rongan. - pl. Libro nga sinuratan san inga
surat, mga catogonan ó mga casugoanan
sa mga Santos nga mga Papa.
Decretar, a. Pagsugo, pagtalaan. Pag-
Decreto. ///. Sugo, talaan, pagbuot.
Decurión, m. Cabo ó ponoan sin ñapólo
nga mga saldados.- -Ponoan. - An tinata-
puran sa caliburan sin paglecciona sa iba
nga cabataan.
Decurso, ni. Pagcasoiv.idsonud san tuig.
Dechado, m. Susgaranan, pagsorondan,
panundugan. - Lagda, lagdaan.
Dedada. / Usa ca pagtolpoc, usa ca-pag-
laohit san tudlo dida sin matam-is, dugos,
Dedal, m. id. Didal.
Dedicación. / Paghalad. Pagcahalad.
Pagtungud; paghitungud; pagpahanungud.
Dedicar, a. Paghalad. Pagtungud; paghi-
lungud; pagpahanungud. - /'. Pagaram.
Dedicatoria. /. Surat ó casayoran nga
ibinubutang sa tinicangan sin libro, etc.,
basi hibaroan an tauo, etc., nga guinpapa-
nongdan.
Dedil, n. Tacob sin tudlo.
Dedillo, m. Tudlo nga guti. - Saber uno
una cosa al dedillo, fr. fig. y fam. In
nahibabaro siya ó batid caopay sin ano
Dedo. ni. Tudlo. - Dedo anular ó médico.
Uara ngaran. - Dedo auricular ó meñique.
Cumaingquing. - Dedo cordial, de en me-
dio, ó del corazón. Talimutnga. - Dedo
pulgar ó gordo. Tamuragco, ó dumarag-
co. - Dedo índice, mostrador. Itotoro, ó
iturutdo. - Kl dedo de Dios. fig. An ga-
hutn sa Dios. - A dos dedos de. . . loe. fig.
y fam. Haraniay gud; ibus dao. Alzar uno
ef dedo. fr. fig. fam. Pagtudlo. - Comerse
uno los dedos por alguna cosa. fr. fig. y
fam. In naiipa siya caopay sin ano lá. -
Contar por los dedos, fr. Isip, ó ihap sa
mga tudlo. - Los dedos de la mano no
son iguales, fr. proverb. An mga tudlo
sa camut diri nageacatopong. - Poner á
uno los cinco dedos en la cara. fr. fig.
y fam. Pagtampalo sa iya. - Ponerse uno
el dedo en la boca. fr. fig. Pagocoy ó
paghilum, cay caangayan.
Deducción. /. An cuha.
Deducir, a. Cuha. - Hunahuna. - Pagiban.
- For. Pagpahayag san minamatadong.
Defecación. /. Pagcuha san íagud ó mga
hugao. - Pagoro, paglibang.
Defecar, a. Pagcuha san lagud ó mga
hugao. - Pagoro, paglibang,
Defección. /. Pagbulag. Pagcabulag. Pag-
carimuc.
Defectivo, va. adj. Culang pá, quinucu
langan pá, diri turnan.
Defecto, vi. Cacablas, caculangan. Cacab-
las sin catumanan. - Sayop, sala.
Defectuoso, sa. adj. Culang pá, quinucu-
langan pá, diri turnan. - Macasasala, nía-
say-panon.
Defendedor, ra. adj. Mananabang. - r.
Paratabang. Bantay.
Defender, a. Pagtabang, paglaban, pag-
tabag --Pagogop. Paghambay.-Pagbantay.
Defendible, adj. Sadang tabangan.
Defensa. /. vid. Defender. - Arma, instru-
mento ú otra cosa con que uno se de-
fiende de un riesgo. Icatabang. - Amparo.
Darangpan, arayopan. - Obra de fortificación,
que sirve para defender una plaza, un
campamento, etc. Carig-onan.
Defensión. /. Darangpan, arayopan.
Defensiva. /. Baga pageabutang san na-
hulat lá san contra. - Estar ó ponerse á
la defensiva, fr. An andam ó tima ná, ug
nahulat lá san contra.
Defensivo, va. adj. Macacatabang, ma-
cacabulig. - Icacatabang, icabubulig.
Defensor, ra. adj. Mananabang, mag-
burulig. - s. Paratabang, parabulig.-Parao-
gop, hambay - Bantay.
Defénsoría. /. For. Pagcamanaijabang.
Deferencia. /. Pagoyon ó pagalagad san
buot sa iba. Pagtahud; catahud; catalahu-
Deferente, adj. Maoyon ó m'aalágací san
buot sa iba.
Deferir, n. Pagoyon ó pagalagad san btiot
sa iba, cay an pagtahud. - Pagtogot, pag-
pahabaro, paghatag sin parte tungud san
catundanan ó gahum nga itinogot san
Deficiencia. /. Cacablas, caculangan.
Deficiente. adj. Cablas, culang.
Déficit. ;;/. Otang. cargo, caculangan.
Definición /. Casayoran, caasoyan. - De-
cisión. Taláan.
Definidor, ra. adj. Mahatag sin casayo-
ran; masusugo. - m. Padre nga definidor
nga bulig san labao nga ponoan sin pa-
gataman, pagsugo ó pagbuot hionong sin
mga turumanon nga iba sa mga capadian.
Definir, a. Pagasoy, paghatag sin casayo-
ran. - Pagsugo, pagtaláan.
Definitorio. m. Mga Padre nga definidor
opud rnán an ponoan. - An solud nga
guincacatirocan nira.
Deflagración. /. Paglaga. Pagcalaga.
Deflagrar, n. Paglaga.
Deflegmación. /. Pagcughat.
Defoliación. /. Catactac ó caholog san
inga dahon san cacahuyan tungud sin ba-
guio, etc., etc.
Deformación. /. Pagcaraut sin pagcahi-
mo, cabaedao, etc.
Deformar, a. Pagraut sin pageahimo, ca-
buhat, etc.
Deformatorio, ria. adj. Macacaraut.
Deforme, adj. Maraut an cabuhat, maraut
an cahirno, maraut an cabaclao, etc.
Deformidad. /. Caraut sin pageahimo,
cabaedao, etc. - jig. Sala ó sayop nga ma
hugao. - jig. Pagcamaraut san sala, etc.
Defraudación. /. Pagticas, paglimbong,
pageauat.
Defraudador, ra. adj. Manin ; cas, malirn-
bong, macauat. - Paraticas, paralimbong,
paracauat.
Defraudar, a. Pagticas; paglimbong, pag-
eauat.
Defuera, adv. 1. Goa, sa goa, gauas, sa
gauas.
Defunción. /. Camatayon; pageamatay.
Degeneración. /. Pagiban, in nagtitiiban
an cosog, an bahandi, etc., etc.
Degenerar, a. Pagtinos, in nagfitiinos an
mga bahandi. Pagiban, in nagtitiban an
magopay nga calauas. - Lubad, in nalulu-
bad an mga pintar.
Deglución. /. Pagtol-on; paglarnoy, pag-
Deglutir. ;/. y a. Pagtol-on; paglarnoy,
paglamon.
Degollación. /. Pagpogot. Pamogot.
Degolladero. Paraty-an sin mga hayop.
Degollador, ra. Parapogot.
Degolladura. /. Samad nga binubuhat sa
liog san pagpogol.
DegollamientO. m. Pagpogot. Pamogot.
Degollar, a. Pagpogot. - Pagpotol san oló
san isda.
Degollina. /. jam. Pamatay.
Degradación. /. Paghucas. Pagcahucas.
Pagobus ó pagpaobus nga diri angay.
Degradante, adj. Bisan ano nga maca-
caraut san maopay nga dungug ó bantug.
Degradar, a. Paghucas. - Pagobus ó pag-
paobus nga diri angay. Pagpasipara.
Degüello, m. . Pagpogot. Pamogot. - Pa-
matay. - Entrar á degüello, jig. mil. Sini-
siring in nasolong sin bongto an mga ca-
auay ug pinamamatay nira an mga tauo
sin uaray calooy. - Tirar á uno al degüe-
llo, jr. jig. y jam. Pagtuyo lá sin pagpa-
caraut sa iya.
Degustación. /. Pagtadi, pagtilao.
Dehesa. /. Caran-an san mga hayop.
Deicida. adj . Tinatauag an mga nagpatay
san aton (jíuinoo Jesucristo.
Deicidio. ///. Pagpatay can Jesucristo Dios
nga matuod ug tauo man nga matuod.
Deidad. /. Pagcahimtang sa Dios. - Tina-
tauag man sin sugad an mga diosdios sa
mga diuatahan.
Deífero, ra. adj. An nagdadara sa Dios
sa casingeasing.
Deificación. /. jig. Pagpacasantos.
Deificar, a. Pagpacaclios, in pinacacadios
an tauo ó iba pá. - Pagpacasantos, 'in nasa-
santos an tauo tungud san gracia. - fig.
Pagdayao nga ora ora ná sa usa ca tauo.
Deífico, ca. adj. Diosnon.
Deípara. adj. Pansag lamang ni María
Santísima cay íroy siya sa Dios.
Deisidemonia. / ant. An nahadluc san
mga dios dios nga buaon.
Dejación. /. Pagbaya. Pagcabaya. - vid.
Dejada. /. Pagbaya.
Dejadez. /. Cahubia, pageahubia.
Dejado, da. adj. Mahubia. - Maluya-
Dejamiento, m. vid. Dejación. - Cahubia;
camahubia. - Caluya; camaluya.
Dejar, a. Pagbaya. - Dejó de hacer lo
prometido. Binayaan niya an pagtuman
san isinaad niya. - Buhi, boliyo. No dejes
(sueltes) la maroma. Ayao pagbuhii ó pag-
boliyoa an pisi. - Bilin. Dejé á mi hijo
en' casa. Binilin co an acón anac sa balay.
- Como verbo auxiliar, unido á algunos
participios pasivos, explica una prevención
riccrca de lo que el participio significa.
Dejo ya dicho, escrito, etc. (En visaya de
este modo). Nagsiring na acó, nagsurat
uá acó. - Como verbo auxiliar, unido á al-
gunos infinitivos, indica el modo especial
de suceder ó ejecutarse lo que significa
el verbo que se le une, y entonces se usa
regularmente como recíproco. Dejarse que-
rer; dejarse ver. (De este modo en visa-
ya). Pagugma ca; paquita ca. Déjeme llevar
de la ira- Napadaog acó san casina. Déja-
le vencer. Padaog ca. - Como interjección,
es á veces expresión de amenaza. Déjale
que venga. (De este modo en visaya).
Pabai lá nga cumanhi. Déjalo, que ya veras.
Pabai lá, cay maquiquita ca...
Dejativo, va. adj. Mahubia. Maluya.
Dejillo, ni. Sarisari ó sainsain sin pagea-
rocatingud. - Rasa.
Dejo. m. Catapusan ó catubtuban sa bisan
ano. - Sarisari ó sainsain sin pagearocatin-
gug. Rasa. - Cahubia. Camaluya.
Del. Contrac, de la prep. de y el artículo
el. San. La naturaleza del (por de el) hom-
bre. An cahimtang san tauo.
Delación. /. Pagsumbong.
Delantal. ;/?. Tampis.
Delante, adv. 1. Ona. - Enfrente. Sa atu-
bangan. Yongud. - adv. m. Sa atubangan.
Arrodillarse delante del rey. Paglohud sa
atubangan san hadi.
Delantera. /. Yongud. La delantera de
la casa. An yongud sa balay. - Ona. -Co-
ger, ó tomar á uno la delantera. //-. fam.
Pagona sa iya.
Delantero, ra. adj. Ona, nagoona.
Delatable. adj. Angay igsumbong.
Delatar, a. Pagsumbong.
Delator, ra. adj. Masumbong. - s. Para-
sumbong.
Delectable. adj. Macalilipay.
Delectación. / Calipay, cali payan. - Ca-
li pay ó calipayan sa lauas. .
Delectamiento. w. vid. Delectación.
Delegación. /. Pagtoin, pagtapud, pagto-
got sin gahum. - Catungdanan san tinata-
puran. - Oroqu'an san tinatapuran.
Delegado, da. adj. Tinoroínan, tinatapu-
ran; tinotogotan sin gahum.
Delegante, p. a. An matogot sin gahum.
Delegar, a. Pagtoin, pagtapud, pagtogot
sin gahum.
Deleitabilísimo, ma. adj. sup. Macalili-
pay gud caopay.
Deleitable, adj. Macalipay.
Deletación. /. Calipay; calipayan. - Cali-
pay ó calipayan, sa lauas.
Deleitamiento, m. vid. Delectación.
Deleitar, a. Paglipay. Pacalipay. - ;-. Li-
pay '.
Deleite, m. Calipay; calipayan. - Calipay
ó calipayan sa lauas. - /V. Calipayan Cai-
ribgon.
Deleitosamente, adv. m. Sa daco nga
Deleitoso, sa. adj. Macalipay.
Deletéreo, rea. adj. Macacamatay. - Ma-
jara, macahihilo.
Deletreador, ra. adj. Magtatagusa sin
letra. Magtatagduha sin letra.
Deletrear, n. Pagtatagusa sin letra. Pag-
tatagduha sin letra. Pagtatagusa sin po-
Deletreo. "i. vid. Deletrear.
Deleznable, adj. Masayon maboóng ó
mabari . - Madalonot caopay.
Delfín, m. Mananap nga daco sa dagat
nga nagaanac. Lomud.
Delfín. Bansag ó ngaran sadto ánay san
anac nga suhag san hadi sa Francia.
Delfina. /. Asaua san anac nga suhag
san hadi sa Francia.
Delgadez. /. Pagcamagasa. - Pagcamani-
Delgado, da. adj. Magasa, mahugos;
yagpis. - Manipis; tagpis, gamay.
Deliberación. /. Pamorobout ó paghuna-
Deliberadamente, adv. m. Sa paghuna-
Deliberar. ;/. Pamorobuot, paghunahuna
ánay sin maopay. - a. Pagbuot, paglarang
sa paghunahuna ánay sin maopay.
Delicadamente, adv. m. Sin hinay; hi-
nay caopay.
Delicadez. / Caluya, pagealuya. Cama-
luya, pageamaluya. - Camadali masina. -
vid. Delicadeza.
Delicadeza. /. Camaopay. - Maopay nga
cabuot, camaabiabihon. - Baga camahomoc
sin buot. - Ongud ó maopay nga pagtu-
Delicado, da. adj. Maabiabihon, maho-
moc ó maopay nga cabuot. - Maluya; ma- .
gasa; masinaquiton, masinaquit-non. - Ma-
talagpóc, masayong maboong, mabari, ma-
lubad, etc., etc. - Marasa, malalim. - Ma-
curi, macuti. - Matahum; maopay nga ca-
bayhon. - Pos-canon madali masina. - SU
naho-an.
Delicia. /. Calipay nga ongud sa calag. -
Calipay nga masog-ong sa lauas. - Calipa-
yan. Este niño es la delicia de sus padres.
Ini nga bata an calipayan san iya mga
cagan ac.
Deliciarse, r. Lipay.
DÉ"
Deliciosamente, adv. vi. Sa dáco nga
Delicioso, sa. adj. Macacalipay. - Maca-
lilipay, macaruruyag.
Delicuescencia^ / Camatunao, pagcafna-
tunao'.
Delicuescente, adj. An matutunao.
Delincuencia. /, Camatalapason, pagca
rnatalapason, macasasala.
Delincuente, p. a. Matalapas. Matalapa-
son. Matalapas-non. - s. Paratalapas. - Sa-
Jaan, macasasala.
Delincación. / Pagbadlis, paratigaman,
Delineador, ra. s. Parabadlis, paratiga-
man, paralagda.
Delineamiento, m. vid. Delincación.
Delineante* m. vid. Delineador.
Delinear, a. Pagbadlis, pagtigaman, pag-
Delinquimiento, m. Pagtalapas. Pagca-
talapas; pacasala.
Delinquir, n. Pagtalapas sa batasan ó
sugo. Pacatalapas, pacasala. Lapas.
Deliquio. ;//. Camaluya; baga calipong;
baga cacuhai san balatian.
Deliramento* vi. Calipong sa oló.
Delirante" p. a. Linilipongan an oló.
Delirar, n. Lipong, in nalilipong an oló
ug nagyayacan an tauo s ; n uaray sasabut.
Delirio, vi. Calipong sa oló.
Delirium tremens. ;//. Calipong sa oló
ug cabantad sa lauas tungud sin capara-
Delito, vi. Sala; sayop; pagtalapas san
Delusoriamente, adv. m. Agui sa lim-
Delusorio, ria. adj. Malimbong, ma-
Demacración. /. Camagasa.
Demacrarse, r. Gasa, Hugos.
Demanda. /. Paquimalooy, pangamaya.
Pangaro. - Ir en demanda de una persona
ó cosa. fr. Pagtoroy ó pagbiling sa iya.
Demandadero, ra. m. y /. Surugoon.
Demandado, da. m. y'/, id. An iguin-
queja ó iguinsumbong siya sa hocom ó
Demandador, ra. m. y f. Par aqueja ó
parasumbong didto sa hocom ó ponoan.
Demandante, p. a. An magquequeja ó
magsusumbong didto sa hocom ó ponoan.
Demandar, a. Pangaro, paquimalooy,
pangamaya. - For. Pagqueja, pagsumbong
ug pagasoy san iya minamatadong.
Demarcación. /. Pagtigaman ó pagguio-
tan. - Guiotan.
Demarcar, a. Pagtigaman, pagguiotari,
pagbutang sin tigaman ó guiotan.
Demás, adj. Juan y demás compañeros.
Si Juan ug an iba pá nga mga oropud. -
adj . c. Además. Labut pá.^ - Por demás.
m. adv. Cauang lá.
Demasía. /. Capinan. Cacapin. - Er de-
masía, m. adv. Capin, oraua, ora ora.
Demasiadamente, adv. c. Ora ora ná
Demasiado, da. adj. Capin, oraua, ora
ora, labis ná.
Demediar. Pagtunga sin bisan ano.
Demencia. /. Catuyao, pageatuyao, cali-
pong, pagealipong, calorong, pagcalorong.
Dementar, a. Pacatuyao, pacalipong, pa-
calorong. - /-. Tuyao, lipong, lorong.
Demente, adj. Tuyao, lorong, lipong sa
Demérito, m. Caculang sin cabaralsan.
Demisión. / Pagobus; pagpaobus.
Demoledor, ra. s. Parabungcag, para
Demoler, a. Pagbungcag, pagparic. .
Demolición. / Pagbungcag. pagparic;
pageabungeag, j)agcaparic.
Demoniaco, Ca. adj. Suyadnon, yauanon.
- An sinasaoban san yaua.
Demonio, w. Yaua.
Demora. /'. Caiha, pagcaiha, camaiha pag-
camaiha.
Demorar, a. Paglangan, paglanganlangan-
- //. Pagina, dugay.
Demostrable, adj. Sadang igasoy, sadang
igpahayag.
Demostración. /. Pagasoy, pagpasayud.
- Casayoran. - -Pagpahayag, pagpaquita,
pagpahibaro.
Demostrador, ra. adj. Macacaasoy.-- s.
Paraasoy.
DemostramientO. m. Casayoran; caaso
Demostrar, a. Pagasoy, pagsayud; pag-
pasayud, pagpahibaro. - Enseñar. Pagtutdo.
- Pagpadayag; pagpahayag; pagpaquita.
Demostrativo, va. adj. Macacaasoy.
Demudación. / Paglain; pacalain; calai
Demudar, a. Paglain. - -Pagbalhin. - f.
Denario. m. Salapí nga guinagamit sa
Denario, ria. adj. Ñapólo.
Denegación. /. Pagdiri ó diri pagtogot
: san pinangangaro.
Denegamiento, m. vid. Denegación.
Denegar. Pagdiri ó diri pagtogot san pi-
nangangaro.
Denegrecer" a. Pagtina; pagpaitum. De-
nigrar. Pagbungcag san dungug ó bantug.
Denegrir, a. vid. Denegrecer.
Denigración. /. Pagbungcag san dungug
ó bantug. - Pagcaraut.
Denigrante, p. a. Macacaraut.
Denigrar, a. Pagbungcag san dungug ó
bantug sa igeasitauo. - Pagpacaraut, pag-
pacaalo.
Denigrativo, va. adj. Macacaraut.
Denodadamente, adv. m. Sin isug. Isug
Denodado, da. adj. Maisug, mapintas, ca
singeasingan.
Denodarse. r. Pagisug.
Denominación, f. Bansag, sangbay, ca-
sarangbayan.
Denominadamente, adv. m. Sa pagea-
Denominar, a. Paghingaran, paghatag sin
camahalan.
Denostador, ra. adj. Madarahug in po-
long. - s. Paradarahug sin polong.
Denostar, a. Pagpacaraut, pagdarahug sin
Denotación. / Pagpahabaro, pagasoy.
Denotar, a. Pagpahabaro, pagasoy.
Denotativo, va. adj. Macacaasoy.
Densidad. /. Fis. Cada-can. - Camasanoc.
- Camasirom.
Denso, sa. adj. Soot, sooc, hoot. - Sa-
noc. - fig. Masirum.
Dentado, da. adj. Ngi ponan. - Maguiring-
Dentadura. /. Mga ngipon, tango ug bag-
Dentar. tf.Paghimo sin tango san lagadi,
etc. - n. Pagtoroc san ngipon.
Dentellada. /. Pagtocob, pageagat. - Qui-
nag-tan sin ngipon.
Dentellado, da. adj. Ngiponan. - Tino-
cob, quinagat, pinaac.
Dentellar, a. Talobtacob, in nagtatalob-
tacob an ngipon.
Dentellear, a. Pagtacob, pageagat, pag-
Dentera. /. Ngilo.
Dentezuelo. ^.Ngipon nga guti.
Dentición. /. Pagtud-qui san ngipon.
Denticular, adj. Maguiringguiring.
Dentículo, m. Arq. Guiniringguiring.
Dentífrico, ca. adj. An nagagamit san
paghugas ug pagpacaopay san ngipon.
Dentista, s. Paraopay, paracuha ug pa-
rabutang man sin mga ngipon ó bag-
Dentivano, na. adj. Hinango.
Dentón, na. adj. Hinango.
Dentrambos, bas. Contrac, de de entram-
bos y de de entrambas. Sira an duha.
Dentro, adv. /. y t. Sa solud. - Sacop. Den-
tro de un cajón. Sa solud sin usa nga ca-
jón. - Dentro de un año. Sacop sin usa ca-
tuig. - A dentro, m. adv. Sa solud, solud.
- Por dentro, m. adv. Sa solud.
Dentudo, da. adj. Hinango.
Denudación. /. Cabacbac, in nagbabacbac
an cahuy¡ cagasgasi, cún dao bato, etc.
Denuedo, m. Cacosog, caisug, pageacosog,
pageaisug. Camacosog, camaisug, pageama-
cosog, pageamaisug, pagcalalaqui.,
Denuesto, m. Pagtamay, pagyubid nga
Denuncia. /. Pagpahabaro. Pagsumbong.
Denunciable. adj. Sadang igpahabaro.
Sadang igsumbong.
Denunciación. /. vid. Denuncia.
Denunciador, ra. s. Parasumbong.
Denunciar, a. Pagpahabaro. - Pagpabaya-
bay, pagpabantug. - For. Pagsumbong.
Deo VOlente. expr. lat. fam. In matogot ó
tumogot an Dios.
Deparar, a. Pagandam, pagtima, pagta-
gana. Pagtogot, paghatag. - Pagsagang.
Depauperar, a. Pagpacamalolooy - r. Ha-
ngul, soco, songeo. - Med. Luya, in nanlu-
luya an tauo.
Dependencia. /. Pagpasacop sa gahum sa
Depender, n. Sacop, pasacop. Guican. Ti-
Dependiente, m. Sacop.
Depilatorio, ria. adj. An ighihirug basi
macucuha an bohoc.
Deplorable, adj. Bisan ano nga inabut nga
macuri, macacabido ó macacasubo.
Deplorar, a. Bido, pageabido.
Deponer, a. Pagbaya. - Paghucas, - Paga-
soy. Pedro depone que ha visto al ladrón.
Si Pedro nagaasoy nga nacaquita siya san
macauat. - Evacuar el vientre. Pagoro, li-
bang - Bajar ó quitar una cosa del lugar
en que está. Ilusad, pagcuha.
Deportación. /. Pagpanhingilin, pagpaha-
Deportar, a. Pagpanhingilin, pagpahalin.
Deporte, m. Paglibanglibang, pagliaoliao;
calingauan.
Deposición. /. P^xposición ó declaración
que se hace de una cosa. Pagasoy; caaso-
yan. - Privación ó degradación de empleo
ó dignidad. Paghucas. - Evacuación de
vientre. Psgoro, calibang.
Depositar, a. Pagbutang. - fig. Encomen-
dar, confiar á uno alguna cosa. Pagtapud
sa iya, patapud sa iya.
Depositario, ria. ni. y/. An tinatapu-
ran ug dida man sa iya ibinutang ó ip¡-
nabutang in ano man.
Depósito, m. Pagbutang. - Bisan ano nga
ibinutang. - An lugar nga binubutangan.
Biauan. - Piotan.
Depravación. /. Camaraut, pagcamaraut
sin pamatasan.
Depravado, da. adj. Visiohanon.
Depravar. Pagraut sin batasan.
Deprecación. /. Paquimalooy, pangama-
ya, pangare
Deprecante, p. a. Naquiquimalooy, na-
ngangamaya, nangangaro.
Deprecar, a. Paganipo, pagpaquimalooy,
pagpangamaya, pagpangaro.
Depreciación. /. Pagcatban ó pagtoros
san cabalihan sin ano man, cún igpapa-
nanglit san cabalihan niya ánay, etc.
Depredación. / Pagcauat, pagticas.
Depredador, m. Macauat, mani nicas.
Depredar, a. Pagcauat, pagticas.
Depresión. / Pagpiit; pagcapiit. - Pagca-
obus. - Paobus. - Pacaiban.
Depresivo, va. adj. Macacapiit. - Macaca-
obus. - Macacaiban.
Depresor, ra. adj. Madarahug sa icasitauo.
Deprimir, a. Pagpiit basi maiban an ca-
daco. - fig. Pacaobus. Paobus.
Depuesto, ta. p. p. Linusad. - I-Iinucasan.
Depuración. /. Paghauan, pagpacaopay.
Depurar, a. Paghauan, pagpacaopay.
Depurativo, va. adj. Med. Tambal nga
macacaopay san dugo.
Derecha. Too. - Á la derecha, m. adv.
Patoo, sa too.
Derechamente, adv. m. Sin tadong. Ta-
dong caopay.
Derechera. /. Dalan nga matadong.
Derecho, Cha. adj. Matadong. - Minama-
tadong. - in. Catadongan. - Pagbuot nga
calugaringon san pagbuhat sin caopayan
ug san tuga diri iguindidiri sa aton. - pl.
Tanto que se paga. Bayab. - Casugoanan.
- Derecho divino. Batasan ó sugo nga
diosnon. - Derecho eclesiástico. Batasan nga
singbahanon, sugo sa santa Iglesia. - Con-
forme á derecho. ;//. adj. For. Angay ó
igo sa catadungan.
Derechura. / Tadong, camatadong, pag-
camatadong. - En derechura, ni. adv. Ta-
dong la.
Derivación. /. Mamat; camamatan. Ti
cang. Guican. - Pagcasunodsunod.
Derivar. ;i. Ticang. Guican.
Derogación. /. Pagpara; pageapara. Pag-
papara, pagpacuha.
Derogar, a. Pagpara.
Derogatorio, ria. adj. For. Macacapara.
Derrabar, a. Pagotud san icug.
Derramamiento, m. Pagtacbo, pagyabo.
Pagbóbó. - Pagóla. Pagpaola. - Pagauas;
pagpaauas. - Caiuanasí ó cainauasan sin du-
go, etc. - Pagcadalaag.
Derramar, a. Pagtacbo, pagyabó. - Pag-
bóbó. - Pagóla. - Pagauas. - Pagpabuhis;
pagpaamot. - fig. Pagpabantug. - Pagdala
ág; pagpasarang.
Derrame, m. vid. Derramamiento. - An
natatacbo san pagtácus; an maáuas ó na-
gaagui sa mga tolitol, etc., etc.
Derredor, m. Lieos, libut. - Al, ó en, de-
rredor, m. adv. Magpalibut.
Derrenegar, n. fam. Pagdomot, pagho-
Derrengado, da. adj. Natutuad cay di-
nabal an payud cún talodtod bá.
Derrengar, a. Pagdabal, etc., sa payud
cún sa taludtud ba.
Derretimiento, m. Pagtunao; catunao,
pageatunao.
Derretir, a. Pagtunao; pagpatunao
Derribamiento. m. vid. Derribo.
Derribar, a. Pagbungcag; pagpucan, pag-
paric. - r. Bungcag, pucan, paric. - Colob.
Derribo, m. Pagbungcag, cabungeag, pag-
cabungcpg; pagpucan; capucan, pageapu-
can: pagparic, caparic, pageapaparic. - An
pinaric - An baya ná nga mga cahuy, etc.,
sin balay nga nabungeag.
Derrocadero, m. Capangpangan.
Derrocar, a. Holog ticang sa pangpang.
- Pagdaog cún dao sa pagsarisari. - /£-.
Pagbungcag, pagparic.
Derrochador, ra. s. Caparagasto sin diri
angay-
Derrochar, a. Paggasto nga diri angay.
Derroche, vi. Paggasto nga diri angay-
Derrota. /. Camino, vereda ó senda de
tierra. Dalan, lunang, onogan. - Mar. Rum-
bo ó dirección que llevan en su navega-
ción las embarcaciones. Tadong. - -Mil.
Fuga desordenada de un ejército vencido.
Padalagan an mga soldados ngaguindaog-
Pagdaog san contra. Pagdaog an contra.
- Seguir la derrota. />. Mil. Paglanat. -
Derrotar, a. Paggasto nga diri angay. -
Derrotero, m. Pagaguian. Babalat-san, ca
balat san. - Mar. Tadong. - Guinaguian.
Derrubiar, a. Tono.
Derrubio. ;//. Pagtono. - Tono. Tinono.
Derruir, a. Pagbungcag, pagpucan, p'ag
Derrumbadero, m. Cahilad-man. - Hipac-
dulan.
Derrumbamiento, m. Caholog, pagcaho-
log. Pacaholog.
Derrumbar, a. Pagholog. - r. Holog.
Desabarrancar, a. Pagbotong san naho-
log sin cahalboan.
Desabastecer, a. Diri ná pagdolong sin
mga cacaanon nga casoroc-an.
Desabollar, a. Pagpacaopay san mga ca-
lupocan sin tumbaga, etc.
Desabonarse, r. Pagpapara sa listahan.
Desabono, m. Pagpapara sa lista. - Pag-
pacaraut san bantug sa igcasitauo.
Desabor, m. Saplud; camasaplud, pagca-
masaplud. - fig. Casáquit, cabido, casubo.
Desaboradó, da. adj. Masaplud.
Desaborar. a. Pagpasaplud, pagcuha san
rasa ó lami.
Desabordarse, r. Mar. Pagbulag an sa-
cayán ticang sinonggoan o binanggaan an
Desaborido, da. adj. Uaray rasa ó lami.
Desabotonar, a. Pagbuca an botones.
Desabozar, a. náut. Pagbuclad.
Desabridamente, adv. m. Ora ora sin
saplud. Masaplud caopay. - Ora ora sin
isug. Maisug caopay.
Desabrazar, adj. Pagbulag. Paguarong.
Desabrido, da. adj. Masaplud, uaray rasa.
- fig. Maisug.
Desabrigadamente, adv. m. Uaray ayo-
pan ó uaray sadang ayopan. - Uaray inco-
corompot ó itatahub sa lauas.
Desabrigado, da. adj. Uaray sasalip dan.
Desabrigar, a. Pagbucas.
Desabrigo, m. Pagbucas.- - /£f. Hinabaya-
an, uaray matabang, uaray sasalip-dan.
Desabrimiento, m. Saplud; camasaplud,
pagcamasaplud, pagcauaray rasa, - fig- Ca-
isug, pagcaisug. - fig. Cabido, casáquit.
Desabrir, a. Pagcuhai an rasa san can-
on.--/^. Pacabido, pacasáquit.
Desabrochar, a. Pagbuca an bontones,
etc. - fig. Pagbuclad.
Desacalorarse, r.. Pahalayahay.
Desacatadamente, adv. m Sa pagcaua-
ray catahud.
Desacatador, ra. adj. Matamay, mayo-
Desacatamiento, m. vid. Desacato.
Desacatar, a. Pagtamay, pagyobit, culang
sin cahud, uaray catahud.
Desaceitado, da. adj. Nga uaray lana.
Desacerbar, a. Pagpatam-is. Pagpahomoc.
Desacertadamente, adv. m. Sayop cao-
Desacertado, da. adj. Magsasala, masa-
sayop. Uaray pacacaigo, uaray pacaca-
toltol.
Desacertar, a. Pagsala, pagsayop. Ua-
ray pacaigo, uaray pacatoltol.
Desacierto, m. Pagsala, pagsayop. Casay-
Desacobardar, a. Pagagda, pagsagda.
Desacomodadamente, adv. m. Soco
caopay, songco caopay, saguipo caopay.
Desacomodado, da. adj. Songcoanon,
soco, saguipo. - Surogoon nga uaray aga-
Desacomodamiento, m. Cacutian - i ag
Desacomodar, a. Pagcurii. Paghucas san
Desacomodo, m. Pagcurii. Paghucas san
Desacompañamiento, m. Diri ná pagó-
la ud, pagbaya.
Desacompañar, a. Diri ná pagopud, pag-
Desaconsejado, da. adj. An nagluluga-
ring lá sin uaray sarabutan ug diri anay
naquiquisagdon.
Desaconsejar, a. Pagsagda sa iya basi
diri cunta matuman an guintutuyo niya.
Desacordadamente, adv. m. Uaray cao-
royonan, uaray carabuyonan.
Desacordado, da. adj. Diri nagcacaara-
ngay. . . .
Desacordar, a. Diri pagdoroyon. - n. Din
pagoyon, diri pagayon. - r. Pacalimot.
Desacorde, adj. Diri nagdodoroyon.
Desacorralar, a. Pagpagoa san mga ha-
yop sa pasluran.
Desacostumbradamente, adv. m. Ua
ray batasan (siton), diri agsub.
Desacostumbrado, da. adj. Diri agsub,
diri magamit san cadam-an, diri batasan.
Desacostumbrar, a. Pagbaya, pagpaba-
ya san binabatasan.
Desacotar, a. Pagcuha san tigaman ó
mo]on. - fig. Pagbulag. - fig. Pagdiri.
Desacoto, m. vid. Desacotar.
Desacreditar, a. Pagpacaraut san dungug,
6 camahalan.
Desacuerdo, m. Diri pageaoyon diri pag-
caabuyon. - Sala, sayop. -Calimot, calipat.
Calipong sa oló.
Desacuñar, v. Pagcuha san bangil.
Desachispar, v. Paghauas san cahubog.
Desaderezar, a. Pagtabacay.
Desadeudar, a. Pagbayad sin cañan iba
otang. - r. Bayad san otang.
Desadorar, a. Diri pagsingba ó diri pag-
Desadormecer, a. Pagpucao.
Desadornar, a Pagcuha san sabong, ra-
yandayan, etc.
Desadorno, m. Caculang ó cauaray sa-
bong, rayandayan, etc.
Desadvertidamente. adv. m. Sin uaray
Desadvertido, da. adj. An diri nangingi-
DesadvertimientO. m. Cauaray pangi-
Desadvertir, a. Diri panginano.
Desafección. /. Caculang sin gugma. Ca-
maraut an buot.
Desafecto, ta. adj. An culang ó uaray
gugma ó diri naasa. - Contra. - m. Cacu-
lang sin gugma; camaraut an buot.
Desaferrar, a. Paghubad, pagbuca. - Mar.
Pagbotong san sinipit.
Desafiador, ra. adj. Maquiaauayon. pl.
Magpaquiaauayon. - s. Paraayat.
Desafianzar, v. Pagcuhaa an carigonan.
Desafiar, a. Pagayat. Paquiauay. Paqui-
Desafición. /. Culang sin pagtalingoha.
Desaficionar, a. Diri paghiongara, diri
pagtalingoha sa ano man.
Desafinación./. Caculang ó cauaray pag-
dodoroyog.
Desafinadamente. adv. m. Uaray gud
pagdodoroyog.
Desafinar, n. Diri pagdoroyog..
Desafío, m. Pagayat. Paquiauay. Paqui-
Desaforadamente, adv. m. Diri igo sa
caangayan. - Sin lacsi; lacsi caopay. - Sin
isug; isug caopay.
Desaforado, da. adj. Malacsi, maisug -
Diri angay sa sugo 6 batasan. - fig. Dag-
co caopay.
Desaforar, a. Pagtalapas san togot ó
privilegio. - Paghucas san tauo san togot
ó privilegio niya, tungud cay nacasala
siya. - 7'. Pagisug.
Desaforrar, a. Pagcuha san hapin.
Desafortunado, da. adj Culang sin pa
lad, uaray palad.
Desafuero, m. Pagtalapas san sugo. -
Pagtalapas san caopayan cún sa maopay
nga pamatasan. - For. Pacasala, in nacaca-
sala an tauo ug pinahuhucasan san iya sala.
Desagarrar, a. fam. Pagbuhii, pagboliyo.
Desagotar, a. Paglimas, pagtiti.
Desagraciado, da. adj. Uaray caopayan.
Desagraciar, a. Pagpacaraut.
Desagradable, adj. Macacabido. - Maca-
ngalas.
Desagradar, n. Pacabibo. - Pacangalas. -
r. Bido. - Ngalas.
Desagradecer, a. Pagbalos sin maraut,
pagbalos nga diri angay.
Desagradecido, da. adj. Diri maaram
magbalos; pagcauaray balos nga maopay.
Desagrado, m. Cabido, casubo. Caaringit.
Desagraviar, a. Paquipasalio, paquiper-
dona; paquigpasalio.
Desagravio, m. vid. Desagraviar.
Desagregar, a. Pagbulag.
Desaguadero, m. Cale ó loho nga aguian
sa mga tubig; auasan sin tubig.
Desaguador, m. Araguian sa mga tubig
ngadto sa mga orna, auasan sin tubig.
Desaguar, a. Paglimas, pagpaagui an
mga tubig basi diri maapo.
Desaguazar, a. Paglimas. Pagauas an
mga salud sa dagat.
Desagüe, m. Paglimas; pagpaauas an mga
tubig; aguian sa mga tubig. Auasan sin
Desaguisadamente, adv. m. Sin uaray
catadongan.
DasagUÍsado, da. adj. Buhat nga contra
san sugo ó catadongan. - m. Pagpacaraut,
Desaherrojar, a. Pagtangtang san colma
ó grillos.
Desahijar, a. Pagpalutas.
Desahitarse, r. Pagopay san sool ó san
nacacaraut sa guinhaua.
Desahogadamente, adv. m. Sin uaray
caolangan. - Sa cauaray caauod.
Desahogado, da. adj. Culang sin caalo
ó caauod. - Diri soot, halaghag. An may
maopay nga pagcabutang.
Desahogar, a. Paglibanglibang, pagliao-
liao. - Pagbayad san otang. - r. Pacaguin-
Desahogo, m. Caiban san casáquit, paca
guinhaua. - Calipayan. - Caculang sin caalo
ó caauod. - Vivir uno con desahogo, fr.
fig. y fam Himiang nga tauo. - Caguinha-
uáan.
Desahuciar, a. Pagsaua - Pagpaiuas san
tauo sa balay etc., nga diri iya lugaringon.
Desahucio, m. Pagpaiuas san tauo sa ba-
layí orna, etc., nga diri iya lugaringon.
Desahumado, da. adj. An alacsio nga
maluya ná, cay nahungao.
Desahumar, a. Pagpagoa san aso.
Desairadamente, adv. m. Yano lá nga
pagcalacat, etc., etc.
Desairado, da. adj. Yano lá nga pagca-
lacat, etc. - Baga inaalohan.
Desairar, a. Baga pagpacaalo. - Diri pag-
carauat.
Desaire, m. Caculang sin camadayan. -
Baga pagpacaalo. - Diri pagcarauat.
Desajustar, a. Gobot, gomon. - Diri to-
ropong; diri tuliay, diri husay.
Desajuste, m. Caculang sin catuhayan ó
cali usa yan.
Desalabanza. /. Pagtamay, pagyobit
Desalabar, a. Pagtamay, pagyobit.
Desalabear, a. Carp. Pagpatadong san
cahuy nga linabrahan nga nacolob. - Pag-
sapio nga mahamis.
Desalar, a. Pagcuha san asin san carne,
etc., nga inasinan; pagpacuha an camaasin;
pagpatab-ang.
Desalarse, r. fig. Paglacat ó pagdalagan
sin dagmit caopay. - fig. Ticos nga pagtu-
yo sin pacacuha ó pacasangput sin ano lá.
Desalbardar, a. Pagbuca san sincha, etc.
Desalentadamente. adv. m. Sin hangus,
sin capoy. Hangus caopay, capoy caopay.
Desalentar. Hangus, capoy.- - fig. Pagtar-
hug, pagpatalao, pagpahadluc.
Desalfombrar, a. Pagcuha ó paglocot
san alpombra.
Desalhajar, a. Paghimos san inga garami-
ton sa balay.
Desaliento, m. Cahangus, cacapoy, cama-
Desaliñadamente, aiv. m. Sa pageaua-
ray husay an pagpanapton, etc., etc.
Desaliñar, a. Tabacay, uaray husay an
pagpanapton, an pagdara san mga hiyas,
Desaliño, ni. Cauaray husay an pagpanap-
Desalivar. ;/. Paglauay, paglura nga ora
Desalmadamente, adv. m. Sa pageaua-
ray cahadluc sa Dios. - Sin uaray ca'ooy.
Desalmado, da. adj. Culang ó uaray ca-
hadluc sa Dios. - Mabangis, mapintas.
Desalmamiento, ni. Pagcauaray cahadluc
sa Dios. - Camabangis, camapintas, pagea-
mabangis, pageamapintas.
Desalmarse, r. fig. Odlao, hidlao; ipa.~-
fig. Pagtuyo caopay sin pacacuha ó paca-
sangput sin ano lá.
Desalmidonar, a. Pagcuha san almidol
sa panapton nga inalmidolan.
Desalojamiento, m. vid. Desalojar.
Desalojar, a. Pagpaiuas.-;/. Pagbaya san
inooquian.
Desalquilar, a. Pagbaya ó pagiuas sa ba-
lay nga inab-ngan.
Desalterar, a. Pagpamingao, págpamura-
Desalumbradamente, adv. m. Sa daco
nga paghiborong. ,
Desalumbrado, da. adj. An nahihibo-
rong, diri macacatoltol, diri macacaigo.
Desalumbramiento, m. Hiborongan, diri
pacatoltol, pacaigo.
Desamable, adj. Diri tacús higugmaon.
Desamador, ra. adj. Diri mahagugma.
s. Diri parahigugma.
Desamar, a. Diri ná paghigugma. - Pag
homot, pagdomot.
Desamarrar, a. Hubad; badbad; buca.
Desamistarse, r. Diri ná paquipagsang-
cay sa iya.
Desamoblar, a. Paghimos san mga gara-
mi ton sa balay.
Desamor, m. Pagbalos nga maraut, ma
raut nga balos.- - Paghomot, pagdomot.
Desamorado, da. adj. An culang ó ua-
Desamorar, a. Diri nga paghigugma.
Desamoroso, sa. adj. An culang ó ua-
Desamorrar, a. Baga pagpucao san mao-
coy lá, basi mabulig sin carocayacan.
Desamortajar, v. Pagcuha san saput.
Desamortecer, v. Paghauas san banhud.
Desamotinarse, r. Pagbulag san carimo-
can ó casamocan.
Desamparadamente, adv. m. Sa pag-
cauaray sadang ayopan.
Desamparado, da. p. p. Baya, binaya,
binayaan.
Desamparador, ra. s. Parabaya.
Desamparar, a. Pagbaya.
Desamparo, m. Pagbaya, pageabaya.
Desamueblar, a. Paghimos san mga ga-
ramiton sa balay.
Desanclar, 'a. Mar. vid. Desancorar.
Desancorar, a. Mar. Pagbotong sa mga
Desandar, a. Pagisul.
Desandrajado, da. adj. An nagpapanap-
ton sin macalolooy nga panapton.
Desangramiento, m. Pagcárlit nga daco
nga gumoa in damo nga dugo.
Desangrar, a. Pagcárlit sin daco nga
gumoa in damo nga dugo.- - fig. Palimas,
pagtiti san tubig sin danao, etc. - r. Pag-
dugo sin damo.
Desanidar, n. Pagbaya san tamsi san iya
salag.
Desanimadamente, adv. m. Culang sin
cosog, culang sin pagtalingoha, maluya ná.
Desanimar, a. Pagtarhug, pagpahadluc,
pagpatalao., - r. Hadluc, talao.
Desánimo, m. Caculang sin cosog, cacu-
lang sin pagtalingoha; camaluya.
Desanudar, a. Paghubad, pagbuca sin
balighot - fig. Pamuclad.
Desafiudadura. / Paghubad,. pagbuca.
Pagcahubad, pagacabuca.
Paghubad, pagbuca sin
Desañudar.
balighot.
Desapacibilidad. /. Pagcamabibido, pag-
camacasusubo, pagcamacangalas.
Desapacible, adj . Macabibido, macasusu-
bo, macangangalas, macuri pamation ó
macuri sa talinga.
Desaparear, a. Pagbulag san magpares.
Desaparecer, a. Pagtago. Paguara. -
Tago, uara; tañan, tois.
Desaparecimiento.;//, vid. Desaparición.
Desaparejar, a. Pagbuca san cincha, etc.
Panhubad, pagcuha san aparejo sasacayan.
Desaparición. /. Pagtago, paguara. Pag-
tanan, pagtois.- - Pagcauara.
Desapasionadamente, adu. m. Sin ua-
ray cagapilan.
Desapasionarse, r. Diri ná pagapil.
Desapegarse, r. Pagbulag, pagbaya.
Desapego, m. Pagbaya, pagbulag. Uaray
cagapilan.
Desapercibidamente, adv. m. Sin ua
ray punginano. Sin uaray patagam, sin ua-
ray pagandam.
Desapercibido, da. adj. Uaray pagta-
gam, uaray pagandam. uaray pagtima.
Desapercibimiento, ni. Cauaray pagia-
gam, cauaray pagandam, cauaray pagtima.
Desapestar, a. Pagtambal sa mga sina-
saquitan san peste. Pagloon.
Desapiadamente. adu. m. Sin mabangis;
mabangis caopay. Sa cauaray calooy.
Desapiadado, da. adj. Mabangis, mapin-
Desapiolar, a. Paghubad san gapus ó
Desaplicación. /. Caculang sin pagtali-
ngoha sin pngaram, cahubia.
Desaplicadamente, adv. m. Sa cauaray
gud pagtalingoha sin pagaran] .
Desaplicado, da. adj. Diri nagaaram,
Desapoderadamente, adv. m. Sin dag-
mit, sin dali; dagmit caopay, dali caopay,
hinanali caopay.
Desapoderado, da. adj. Madagmit, ma-
dalí, mahinanali. Todos corrían desapode-
rados. Nagdadalagan ngatanan sin dagmit.
- fig' Maisug, mapintas, macosog, mabas-
cug. Tempestad desapoderada. Hangin
nga mabascug. ,
Desapoderamiento, m. Pagagao. - Pag-
Desapoderar, a. Pagagao. - Paghucas.
Desapolillar, a. Pagcuha san hugao san
panapton. - r. jig. y fam. Pahangin.
Desaporcar, a. Pagcuha san agbon sa
Desaposentar. <7. Pagpaiuas sa bisan sín-o
sa bocot ó solud nga inooquian. - fíg. Pag-
paiuas, pagpaharayo.
Desaposesionar, a. Pagagao, paghucas
sa bisan sin-o san iya quinacap-tan.
Desapoyar, a. Pagcuha san carig-onan
nga sinasandigan ó sinasarigan sa bisan
Desapreciar, a. Pagpasipara.
Desaprender, a. Limot, pacalimot.
Desapretar, a. Pagtobuc san hohot.
Desaprisionar, a. Pagtuhas, pagpagoa
sa bisan sin-o sa pandugan.
Desaprobación. /. Diri pag aprobar.
Desaprobar, a. Diri pagaprobar, diri pag-
oyon ó pagtangdo.
Desapropiamiento. ;//. vid. Desapropio.'
Desapropiarse, r. Paghatag san lugari-
ngon, pagdiri ó pagbaya san lugaringoiT.
Desapropio, m. Paghatag, pagdiri ó pag-
baya san lugaringon.
Desaprovechadamente, adv. m. Sa ca
uaray polos.
Desaprovechado, da. adj. Hubia. Uaray
Desaprovechamiento, m. Caculang sin
Desaprovechar, a. Pagpasipara. - n. Pag-
isul sin pagbuhat san caopayan.
Desapuntalar, a. Pagcuha san mga su-
lay ó mga tocud.
Desapuntar, a. Pagbincas. - Pagtastas san
pauod. Pagpara san pilit.
Desarbolar, a. Mar. Pagpucan, pagbari
ó pagbungcag san mga toladoc sa saca-
yán.
Desarbolo, m. vid. Desarbolar. - Capucan,
cabari, cabungcag sa mga toladoc san
sacay¿ín.
Desarenar, a. Pagcuha san barás; pag-
cuha san barás sa ano man nga barason.
Desareno, m. vid. Desarenar.
Desarmadura. /. vid. Desarmar.
Desarmamiento, m. vid. Desarmar.
Desarmar, a. Pagagao, pagcuha san mga
armas sin usa nga bongto, etc. - Pagdiri sin
pagdara s : n mga armas ó mga pangani-
ban. - Desunir, separar las piezas de que
se compone una cosa. Pagluta.
Desarme, m. vid. Desarmar.
Desarraigar, a. Paggabut. - fig. Pagcaya,
pamaya sin ano man nga maraut.
Desarraigo, m. Paggabut; pagcagabut;
pangabut. Pamaya.
Desarrancarse, r. Pagbulag.
Desarrapado, da. adj. An nagpapanap-
ton sin macalolooy ó guisi nga panapton.
Desar rebozadamente, adv. m. Sin sa-
Í)ÍJ
yud, sin dayag; sayud caopay, dayag
Desarrebozar, a. Pagpahayag, pagpada-
yag. - r. Hayag, dayag, sayud.
Desarrebujar, a. Hubad, badbad. - Pag-
bucas san taplac, etc.
Desarregladamente, adv. m. Sin uaray
cahusayan; sin uaray casadangan.
Desarreglado, da. adj. Uaray casada-
ngan sin pagcaon.paginum, etc.
Desarreglar, a. Paglis-ad. - Samoc, rimoc.
Desarreglo. /;/. Caculang sin cahusayan,
caculang sin casadangan. Casamocan, cari-
Desarrendar, a. Quitar la rienda del
caballo. Pagholso sin rienda. - r. IIolso.
Desarrendarse, y. Quedarse una here-
dad sin arrendatario. Sinisiring in uaray
macarauat sin orna, calubian etc., nga
iguinaabang.
Desarrimar, a, Pagisol ó pagiuas sin si-
Desarrimo, m. Caculang sin sasandigan.
Desarrollar, a. Pagbuclad. - fig. Pagasoy
sin maopay sin usa man nga casayoran.
- r. Adquirir gradualmente los animales
y vegetales incremento y vigor. Pagtubo,
pagsulig.
Dosarrollo. ///. Pagbuclad - Pagasoy. -
Pagtubo, pagsulig; catubo.
Desarropar, a. Pagbucas san panapton.
Desarrugadura. /". Pagpangonat; pango-
Desarrugar, a. Pangonat.
Desarrumar, a. Mar. Cambut; ipinapag-
cacambut an abacá, etc.
Desartillar, a. Pagcuha sa mga luthang
sa sacayán cún sa mga baluarte.
Desarzonar, a. Lugas.
Desasado, da. adj. An uaray carap ta-
nan tungud cay nacuha ó naboong.
Desaseadamente, adv. m. Mahugao cao-
Desaseado, da. adj. Mahugao, buringon.
Desasear, a. Hugao, in mahugao an mga
panapton; etc.
Desasegurar, a. Pagcuha sao carig-onan
Desasentar, a. fig. Pacabido, pacaraut.
- r. Pagbuhat sa linilincoran.
Desaseo, m. Camahugao; cahugao.
Desasimiento, m. Pagbuhii ó pagboliyo
san quinacap-tan. - fig. Pagbaya, pagea
Desasir, a. Pagbuhi ó pagboliyo san qui-
nacap-tan. - r. Buhi, boliyo. - Lutas. - r.
fiK> Pagbaya.
Desasociable, adj. - Magisug, Maaringit-
Desasosegadamente. adv. m. Culang
sin camingao ó camuráyao. Macuri cao-
pay, ora ora sin curi.
Desasosegar, a. Pacacuri, pacasaquit. - r.
Curi, sííquit.
Desasosiego, ni. Caculang sin camurá-
yao ó camingao. Cacurian.
Desastradamente, adv. Canogon caopay.
- Mahugao caopay nga pagpanapton-
Desastrado, da. adj. Macalolooy, cano-
gon nga tauo. - An nagpapanapton sin
mahugao ó guisi nga panapton.
Desastre, m. Cacurian nga daco.
Desastrosamente, adv. m. Macuri cao-
pay, oraora sin curi.
Desastroso, sa. adj. An quinucurian,
macalolooy.
Desatacar, a. Pagbuca sa mga botones, etc.
- Pagcuha san taco dida sa mga pusil, etc.
Desatadura. /. Paghubad; pageahubad.
Desatalentado, da. adj Diri nacacaigo,
diri nacacatoltol.
Desatamiento, m. vid. Desatadura.
Desatancar, a. Paghauan san mga hu-
bang ó mga cale, etc.
Desatar, a. Paghubad. - Pagbuhii an hini-
higotan. - jig. Desleír. Pagtunao. - fig. Acia*
rar. Pagasoy. - /-. fig. Pagyacan sin ora
ora. - Pagbuca; pagbadbad.
Desatascar, a. Pagbotong san naholog
si ti cahalboan, etc., etc. - Paghauan san
mga hubang ó mga cale, etc.
Desataviar, a. Pagcuha san biao, mga
liias etc., sa lauas.
Desatavío. ///. Maraut ó mahugao nga
pagpanapton, etc.
Desate. ///. Pagyacan nga ora ora. - De
vicnt-re. Calibang, pagoro sin tubig.
Desatención. / Paglingao, paglingaoli*
ngao. Pacabalingao. - Caculang sin cata-
Desatender, a. Lingao, lingaolingao; ba-
lingao. - Diri pagtabud, diri pacapanginano.
- Diri pagbalos sugad san caangayan.
Dasetentadamente. adv. m. Sa caculang
ná sin sarabutan, uaray ná sarabutan.
Desatentado, da. adj. Culang ó uaray
sarabutan, culan ó uaray pacacaigo ó pai
cacatoltol san camatooran ó caopayaq^I
Ora ora ná, diri husay. /B89Q
Desatentamente, adv. m. Sa caeghutg
ó cauaray catahud. 3VB83U
Desatentar, a. Lipong, hiborong, .yteQguad
ra an mga balatian. íVBZdd
Desatento, ta. adj. Malingao, mahogoea .
lingao, mabalingao. - Culang ó uarayBídfl
tahud. . load
Í66'
Desatesorar, a. Paggamit fy paggasto' san
tinitipig nga salapi, etc.
Desatiento, m. Cauaray ná sarabutan. -
Camaquiuaquiua, caculba, calipong sa buot.
Desatinadamente, adv. m, Sa caculang
sin buot nga maopay.
Desatinado, da* adj. Uaray pacaigo, ua-
ray pacatoltol. - An mayacan nga diri an-
siya nga culang sin buot ó hunahuna nga
Desatinar, a. Pagyacan nga diri ansiya,
paguara an mga balatian. - n. Pagsala, pag-
sayop. - Diri pacaigo, diri pacatoltol.
Desatino, m. Cauaray sin pacaigo, caua-
ray pacatoltol. - Sala, sayop.
Desativar. a. Min. Paghauan sin calian
ó dulangan.
Desatolondrar, a. Pahiuli.
Desatollar, a. Pagbotong san naholog sin
cahalboan.
Desatontarse, r. Hioü.
Desatracar, a. Mar. Pagbulag.
Desatraer, a. Pagbulag.
Desatraillar, a. Paghubad ó pagbuca san
higot sin ayani.
Desatrampar, a. Paghauan sin luthang
ó iba pá nga sugad.
Desatrancar, a. Pagcuha san tranca sa
puerta ó iba pa nga macaolang sin paga-
bre, - Paghauan sin atabay, borabud, etc.
Desatufarse, r. Pagpagoa san alitbo. -
fig. Pagbaya san casina.
Desaturdir, a. Papaghioli. ;-. Hioli.
Desautoridad. /. Caculang sin gahum,
pageauaray gahum.
Desautorizadamente, adv. m. Sa caua-
ray gahum, sa cauaray bantug nga mao-
Desautorizado, da. adj. Culang ó ua-
ray gahum, uaray bantug nga maopay ó
marig-on.
Desautorizar, a. Paghucas. - r. Palmeas.
- Pagtamay san bantug nga maopay sin
iba. - r. Patamay.
Desavahado, da. adj. Mahauan, culang
sin borong ó alisngao.
Desavahar, a. Papaggoa san alisngao,
paso ó alitbo sadton mapaso caopay. -
Pahungao, pataghum, pahageot. - r. fig.
Desavecindado, da. adj. Balay ó bong-
to nga uaray tauo.
Desavecindarse, r. Pahalin sa lain nga
Desavenencia* /. Capolonganan, diri pa-
Desavenido, da* adj. An diri naoyon sa
buot sin lain.
Desavenimiento, m. vid. Desavenencia.
Desavenir, a. IDiri pagoyon; diri nagea-
Desaventajadamente, adv. m. Sin daco
nga calainan.
Desaventajado, da. adj. Obús.
Desaviar, a. Pasimang. - r. Simang. -
Diri paghatag sin balón, etc.
Desavío, m. Diri paghatag sin balón, etc.
- Pagsimang; pacasimang.
Desavisado, da. adj. Tapang.
Desavisar, a. Paghatag sin noticia nga
contra san iguinsumat ná nga daan.
Desayudar, a. Pagolang.
Desayunado, da. adj. An iiamahao ná.
Desayunarse, r. Pamahao. - fig. Hablan-
do de un suceso ó especie, tener la pri-
mera noticia de aquello que se ignoraba.
Niyan co pá lá hibaro.
Desayuno, m. Pamahao, pageaon sin guti
sa aga.
Desayuntamiento, m. Pagbulag; cabu-
lag, pagcabulag.
Desayuntar, a. Pagbulag.
Desazogar. Pagcuha san azogue.
Desazón, f. Cauaray rasa. - Camad-an san
tuna in namamara caopay an orna cay
culang sin uran. - Cabidoan; casaquitan;
maraut nga calauas; masáquit an calaua-
Desazonado, da. adj. fig. Macuri 6 ma-
sáquit an lauas. An rnay cabidoan. Masá-
quit an lauas.
Desazonar, a. Pagcuha san rasa sa ano
inán nga cacaanon; pagpatab-ang. - fig.
Pacasáquit, pacabido, pacasubo. - ;-. Sa-
quit, bido, subo. - r. fig. Pagabat sin sa-
Desbabar, n. Paglauay.
Deshancar, a. í'anguha san mga lingco-
ran. - Pagdaug sa banquero san sugal.
Desbandada. /. Pagdalagan ug pagbaya
an mga soldados san mga bandera. - A
la desbandada, m. adv. Nagsasarang nga
padálagan.
Desbandarse, r. Mil. Pagdalagan ug pag-
baya an mga soldados san mga bandera.
Desbarahustar, a. Pagrimoc, pagsamoc,
Desbarahuste, m. Casamocan, carimo-
Desbarajustar, a. Pagrimoc, pagsamoc.
Desbarajuste* Casamocan, carimocan.
Desbaratado, da. adj. fig. y fam. Visio-
hanon, maraut sin batasan.
Desbaratador, ra. s. Parabungcag, pa-
rauacay. - Paragasto sin diri angáy.
Desbaratamiento, m. Pagbungcag, pag-
uacay. Pagbungcag, pagcauacay. - Caua-
ray catuhayan ó cahusayan.
Desbaratar, a. Pagbungcag, paguacay. -
Paggasto nga diri angay san mga malig-
nad. - Mil. Paggabot sa mga contra, pag-
daug. - //. Pagsala san pagyacan. - r. fig.
Pagbuhat ó pagyacan sin diri angay.
Desbarate, m. vid. Desbaratar. - De vien-
tre. Calibang, pagoro sin tubig.
Desbarato, m. vid. Desbaratar.
Desbarbado, da. adj. Uaray bongot.
Desbarbar, a. Panguha san mga gamut
nga magnipis san mga tanum. - fam. Pag-
;irot san bongot.
Desbarrar, n. Pagoyas nga macosog san
cabra, bisan diri macaigo. - Hitalindas. -
fig. Pagsayop, pagsala san pagbuhat ó
pagyacan.
Desbarrigado, da. adj. An guti an ti
Desbarrigar, a. fam. Pagsamad ó pag-
Desbarro, m. vid. Desbarrar.
Desbastadura. /. vid. Desbastar.
Desbastar, a. Paguasay, pagdaldag, pag-
bingeong, pagsacsac, pagiban sin ano man
nga paglalabrahan. - Pagcalisquis cún dao
Desbaste, m. vid. Desbastar.
Desbastecido, da. adj. Uaray balón, ua-
ray cacaanon.
Desbautizarse, r. fig. y fam. Isug, sina,
in nasisina caopay.
Desbazadero. m. Cadalon-tan.
Desbeber, n. fam. Pagihi.
Desbecerrar, a. Pagpalutas san canatihan.
Desblanquecido, da. adj. Himusag.
Desblanqueñado, da. adj. Himusag.
Desbocadamente, adv. m. Sa cauaray
catahud, sa cauaray caalo.
Desbocado, da. adj. An luthang nga ha-
luag an ganggan. - Garamiton nga hibang
an tarurn. - fig. y fam. An mayacan sin
Desbocamiento, m. Pagdalagan caopay
an caballo etc., nga diri nacacahuid sa iya
an freno, - fig. Pagyacan sin maraut, sin
mga pamuyáyao.
Desbocar. Paghibang sin gaggang. - ;/.
Desembocar. Pacasapo sin casuguran, etc.
Paggoa nga pagsabang. Pagauas an mga
salug sa dagat, etc. - r. Pagdalagan cao-
pay an caballo nga diri nacacahauid sa
•ya an freno. - fig. Pagyacan sin maraut,
sin mga pamuyáyao.
Desbonetarse. y. fam. Pagtocas san bo
Desboquillar, a. Pagcuha ó paghibanag
san boquilla.
Desbordamiento, m. Pagauas. Pangapo.
Desbordar, n. y r. Pagauas. Pangapo.
Desbravar, a. Pagpaanad sin hayop. - n.
r. Iban an caisug ó capintas.
Desbravecer, n. r. Iban an caisug ó ca-
Desbrazarse, r. Pagualauala.
Desbrevarse, r. In maluya an alacsio, ó
ticacaraut ná.
Desbriznar, a. Pagtirostiros. Pagpiticpi-
tic. Pagbucabuca.
Desbrozar, a. Paghauan.
Desbrozar, m. Paghauan. - Cabanuáan,
casighotan.
Desbrujar, a. Pagpinaricparíc in nagpipi-
narieparic an buquid, cota, etc.
Desbuchar, a. Pagsinuca an mga tamsi
- Pamucad sin polong.
Desbulla. /. Togad.
Desbullar, a. Sucat, panucat sin mga po-
Descabal, adj. Diri pá ayao; diri turnan;
diri topong; diri igo.
Descabamiento. m. Pagcuha, pagiban.
Descabalar, a. Pagcuha, pagiban.
Descabalgadura. /. Paghauas sa caballo,
etc., pageahauas.
Descabalgar, n. Paghauas sa caballo, etc.
Descabelladamente, adv. m. Sin uaray
catuhayan, sin uaray cahusayan.
Descabellado, da. adj. Uaray catuhayan,
uaray cahusayan; diri tuhay, diri husay.
Descabellamiento, m. fig. Pagsala, pag-
sayop sa mga pagyacan.
Descabellar, a. Gomon, in nagogomon an
bohoc. - Pagpatay san toro in naigoan an
oló san pagbon-a.
Descabello, m. Pagpatay san toro in cai-
goan an ulo san pagbon-a.
Descabestrar, a. Paghubad san higot in
nasasabud sa siqui, etc.
Descabezadamente, adv. m. fig. Sin
uaray catuhayan, sin uaray cahusayan.
Descabezado, da. adj. fig. Diri angay,
diri igo.
Descabezamiento, m. Pagpogot, pamo-
got san uló. Pagpotol san uló san isda.
Descabezar, a. Pagpogot san u!ó. Pag-
potol san uló san isda. - Pagliuat san pa-
drón nga guinbuhat sa mga bongto.
Descabritar, a. Pagpalutas san canatihan
san mga canding.
Descabullirse, r. Losot; tois, tañan. -
fig. Catusohan rtga pagbaribad.
Descaderar, a. Pagdabal, pagbono, etc.,
etc. sa payud. - r. Hibang an payud.
DescadÜlador, ra. m. y /. Parapicna
sin barahibo sin carnero, etc.
Descadíllar. a. Pagpicna sin barahibo sin
Descaecer, n. Ticaluya an lauas; ticaiban
an gahum, an bantug, an salapi, etc.
Descaecimiento, m- Camaluya, pagea-
Descaimiento. ;//. Camaluya, pagcamalu-
Descalabazarse, r. Paso ó lipong sa oló
sin pagtinoroy ó pagosisa sin ano man.
Descalabrado, da. adj. fig. Samad sa
oló; daog; holoy cún dao sa inga pagsu-
Descalabradura. /. Samad nga guti sa
oló. - Olat.
Descalabrar, a. Pagsamad ó pagbono sin
guti sa oló; pacasamad. - r. Samad.
Descalabro, m. Cacurian.
Descalcar, a. Mar. Pagsuc-uat.
Descalcez. /. Cauaray, pageauaray data
nga sapin ug medias.
Descalzar, a. Pagholso san sapin ó me-
dias. - Pagcuha san bangil.
Descalzo, za. adj. Uaray dará nga sapin
ug medias.
Descambiar, a. Pagtagalio ngahao.
Descaminadamente. adv, m. Simang
Descaminar, a. Pacasimang. - ;-. Simang.
Descamino, m. Pasimang. Pacasimang;
simang.
Descamisado, da. adj. fam. Uaray bado.
Descampado, da. adj. Mahauan nga tu-
na. - s. Patag ó datag nga tuna.
Descansadamente, adv. m. Sin murayao,
sin mamingao. Murayao caopay, mami-
ngao caopay.
Descansadero, m. Pahamudlayan, pa-
huayan.
Descansado, da. adj. Murayao, mami-
Descansar, n. Pahuay, pahamudlay. - Ta-
laón. - Reposar, dormir. Paghingatorog. -
Estar sano, tranquillo y sin cuidado, en la
confianza de los oficios ó el favor de otro.
Pasarig, patapud. - listar una cosa asentada
ó apoyada sobre otra. Sarig, sandig. - Es-
tar enterrado, reposar en el sepulcro. Lu-
Descanso, m. Paliuay. - Paliuayan; paha-
mudlayan. Camurayauan. - Asiento sobre
que se apoya, asegura ó afirma una cosa.
Casariganan, carig-onan.
Descantar, a. Paghauan ó pagcuha san
Descantear, a Pagtalib sin bato, etc.
Descantillar, a. Tipac, boong.
Descantonar, a. Tipac, boong.
Descañonar, a. Paghimolbol sa mga tamsi,
- Sinosura nga pagarot. - fig. y fam. Pa-
gobus san salapi sin usa ca tauo sa pag-
sugal, cún salain nga pageaagui.
Descaperuzar, a. Pagtocas san itarahob
sa oló, (nga sinisiring caperuza).
Descaperuzo, ni. Pagtacas san itarahob
•sa oló.
Descapillar, a. Pagtocas san itarahob sa
oló (nga sinisiring capilla).
Descapírotar. a. Pagtocas san itarahob
sa oló (nga sinisiring capirote).
Descaradamente. adi>. m. Sin uaray
caalo, sin uaray catahud; sa cauaray ca-
alo, sa cauaray catahud.
Descarado, da. adj. Uaray alo, uaray
tahud, culang sin catalahuran.
Descaramiento, m. Caeulang sin caalo,
caculang sin catahud ó catalahuran.
Descararse, r. Pagbuhat ó pagyacan nga
culang sin caalo ó catahud.
Descarga. / Paghauas. - Pagbuhi ó pag-
boto sa mga luran nga hinauas.
Descargadero, >/i. Doroongan. Binubuta-
ngan san mga luran nga hinauas.
Descargador, ;//. Parahauas.
Descargar, a. Paghauas, pagiban san lu-
ran. - Disparar las armas de fuego. Pag-
buhi sa inga luthang ó mga pusil. - Sa-
car de cualquier arma de fuego, sin dis-
parar, la carga que tenía. Pagcuha san
carga san pusil, etc. - fig. Libertar á uno
de un cargo ú obligación. Gauas, pag-
pagauas sa usa ca tauo sin catungdanan.
-Vaciarse una nube en copiosa lluvia.
Paguran sin daco, --/-. Dejar el cargo,
empleo ó puesto. Pagbaya san catungda-
nan: panucas.
Descargo, m. Paghauas; pagiban san carga.
- Pagiban san cargo ó utang. - Pagbaton
(') pagbaribad sin usa ca tauo tungud san
mga iguinsusumbong nga contra sa iya.
-Pagtuman san catungdanan.
Descargue, m. Paghauas, pagiban san
Descariñarse. /-. Diri ná pagpaora, diri
ná paghigugman.
Descariño. ;//. Diri ná pagpaora, diri
pagpalangga.
Descarnadamente, adv. m. fig. Sin ua-
ray alo ó catahud. Sin uaray licaolicao.
Descarnar, a, Pagquilas, pagcuha sin onud
didto san tul-an. Pagpale, an pagcuha
san tul an guinpapale an onud.
Descaro. ;//. Cauaray ó pageauaray alo,
caculang sin catahud.
Descarriamiento, vi. Simang. Casima-
Descarriar, a. Pagsimang. Pagbulag.
Descarriladura. / Pagsimang; pagcasi-
Descarrilamiento, m. Simang; pagcasi-
Descarrilar. n. Simang, in nasisimang an
ferrocarril, etc.
Descarrilladura. /. Pagsamad, pageasa-
niad sa palimugmogan.
Descarrillar, a. Samad, bono ó pagcuha
san palimugmogan.
Descarrío, m. Simang, pagsimang, pag-
casimang. Casimangan.
Descartar, a. fig. Pagbaya. - r. fig. Pa-
sangil, pagbaribad. - Pagdescarte, cún dao
sa gagsugal sa baraja.
Descarte, m. id. Cún dao sa pagsugal
sa baraja. - fig. Pasangilan, baribad.
Descasamiento, m. Pagbulag; pageabu-
bulag san mga quinasal, cay may sugo an
mga ponoan sa santa Iglesia, tungud cay
may mga caolangan.
Descasar, a. Pagpabulag san mga quina-
sal cay may mga caolangan.- - ;-. Pagbulag.
Descascar, a- Pagparot, pagpanit. -r.
Hoong.
Descascarar, a. Pagparot, pagpanit.
Descaspar. a. Pagdacdac sin saloqui-
Descasque, m. Pagparot. Pagpanit.
Descastado, da. adj. An culang sin ca-
tahud sa mga caorop-dan. - An diri nag-
babalos sin maopay.
Descastar, a. Pagobus sin mamat.
Descaudalado, da. adj. An nacaperde
san puhonan ó salapi. Uuaray salapi.
Descendencia./. Mamat, camamatan. Tu-
lin, catulinan.
Descender, n. Paglusad,. congsad. Log-
song cún dao buquid, etc. - Pagtogbong.
- Auas ó tabiguis cún dao tubig, etc. -
Ticang. Guican. - Ilalugos.
Descendimiento, m. Paglusad, pageong-
sad. - Paglogsong. - Pagtogbong.- - Pagha-
gus. - An paghalugus ó pagtangtang sa
Cruz sa oton Guinoo Jesucristo.
Descensión. /. vid. Descendimiento.
Descenso. ;//. Paglusad. - Pagiban.
Descentralización. /. vid. Descentra
Descentralizar, a. Pahatag ó pagtogot
sa iba nga mga tauo sin lialium nga ln-
garingon anay san labao nga gobierno;
pagbahinbahin.
Desceñidura. /'. Paghubad, cahubad, pag-
cab ubad san bageos.
Desceñir, a. Paghubad san bageos. .
Descepar, a. Paggabut, paggabnot.
Descercado, da. adj. Uaray alad, uaray
Descercar, a. Pagbuncag san cota ó alad.
Descerezar, a. Pagpanit ó pangulia san
panit san capé.
Descerrajado, da. adj. fig. y fam. Ma-
raut nga tauo; cay maraut an iya batasan.
Descerrajadura. /. Paggabut ó pagbung-
cag san yabihan san puerta, etc.
Descerrajar, a. Paggabut, pagcuha pag-
bungeag san yabihan san puerta, cabán,
Descifrador, m. Paraasoy, parahatag sin
Descifrar, a. Pagasoy, paghatag sin casa-
Descimentar, a. Pagbungcag ó pagcuha
san cimiento sin balay nga cota, etc.
Descinchar, a. Paghubad ó pagbuca san
Desclavador. /;/. An iggagabut sin ray-
Desclavar, a. Paggabut, paggabnot sin
raysang. - Pagtangtang.
Descoagular, a- Pagpatunao. - r. Tunao.
Descocadamente, adv. m. Sa cauaray
catahud ó caalo.
Descocado, da. adj. fam. Uaray catahud
ó caalo.
Descocar, a. Panguha san mga olud nga
nacacaraut sa mga cahuy.
Descocedura. /. Pagtunao, catunao, pa-
catunao sa guinhaua an (juinaon.
Descocer, a. Tunao, in natutunao sa guin-
Descoco, m. fam. Caculang ó cauaray ca-
tahud ó caalo sa mga pagpolong ug mga
Descoger, a. Pagbuclad.
Descogollar, a. Panguha san mga ogbus.
DescogOtado, da. adj. fam. An inarotan
san bohoc dapit sa tingdol.
DescogOtar. a. Pagpatay san pagdabal ó
pagbono sa tingdol. - Mont. Pagotud sa po-
no an mga sungay san bugsoc.
Descolar, a. Pagotud san icog.
Descolchar, a. Mar. Pagbadbad san mga
Descolgar, a. Pagtoros. - Pagdalios-os, da
rios. - r. fig. Logsong. Las tropas se des-
cuelgan de las montañas. An mga casol
dadosan nagcacalogsong ticang sa mga ca
bu qu irán.
Descoligado, da. adj. An bulag ó diri
gapil.
DeSCOlmar. a. Pagsaphid. - //^. Pagiban.
Descoltnillar. a. Panguha, pangabut ó
pangotud san mga tango.
Descoloramiento, m. Pacalubad. Caduas,
pagcaduas.
Descolorar, a. Fagpalubad, pagpatay san
color. - r. Lubad. • - Duas.
Descolorido, da. adj. Maduas, duason. -
Malubad.
Descolorimiento, m. vid. Descoloramien-
Descolorir, a. vid. Descolorar.
Descolladamente. adv. m. Sin labao,
sin labis. Labao caopay, labis caopay.
Descollar. //. y r. Labao, nauantauan.
Descombrar, a. Paghauan.
Descomedidamente, adv. m. Ora ora
Descomedido, da. adj. Maora ora ná,
macapin ná. - Culang ó uaray sin catahud
ó catalahuran.
Descomedimiento, w. Caculang ó caua-
ray catahud ó pageatahud.
Descomedirse, r. Pagtamay, pagyobit,
culang sin pagtahud sa polong cún sa bu-
hat bá.
Descomer. ;/. Libang, pagoro.
Descompadrar, a. fam. Pagsorugsorug.
- Pagcabulag sin pageasangeay.
Descompás, m. Caora ora ná; caculang
sin soco].
Descompasadamente, adv. m. Ora ora
ná, capin ná, labis ná.
Descompasado, da. adj. vid. Descome-
Descompasarse, r. vid. Descomedirse.
Descomponer, a. Pagbungcag; paguacay.
- Pagbaliscad. - ;-. llunag. - Corromperse,
entrar ó hallarse un cuerpo en estado de
putrefacción. Donot, ticadodonot. - Desa-
zonarse el cuerpo, perder la buena dispo-
sición del estado de salud. In nagraraut
an lauas, ticacaraut an lauas.
Descomposición. /. Pagbungcag, pagua-
cay: cabungeag, cauacay, pageabungeag,
pageauacay. - Cadonot, pngeadonot.
Descompostura. /. vid Descomposición
i : A sig. - Maraut nga pageabutang. Diri
angay nga pagpanapton. - Cauaray alo, ca-
culang sin catahud ó pageatahud.
Descomulgado, da. adj. Maraut nga tauo,
tampa'asan.
Descomunal, adj. Daco caopay. Sahi,
Desconceptuar, a. Pagpacaraut.
Desconcertado, da. adj. Bungcag, ua-
cay. Maraut sin batasan.
Desconcertador, m. Parabungcag, para-
uacay. Parasorugsorug.
Desconcertad ura. /. Pagbungcag; ca-
bungeag, pageabungeag.
Desconcertar, a. Pagbungcag, paguacay.
- Dislocar. Lopo. - r. fig. Pagbuhat ó pag-
yacan sin diri angay.
Desconcierto, m. Cabungeag, pageabung-
eag. - Calupo, pagcalopo.-- -y?^- Carimocan,
casamocan, uaray catuhayan. - fig. Pagbu-
hat ó pagyacan nga diri angay - y^. Ca-
libang, pagoro sin tubig, cún otol bá.
Desconcordia. /. Diri pageaoyon.
Desconfiadamente, adv. m. Sa daco
nga pageatahap.
Desconfiado, da. adj. Matahap; diri na-
tapud.
Desconfianza. /. Catahap, pageatahap;
catahapan. - Pagturao; pageaturao.
Desconfiar. ;/. Pagturao. - Pagtahap. -
Holop.
Desconformar, a. Diri pagoyon; diri pa-
caoyon-
Desconforme, adj. Diri naoyon.
Desconformidad. /. Calainan. Pagcacala-
in. - Diri pageaoyon, diri pageaabuyon sin
Desconocer, a. Diri paghinumdum. - Diri
pagquilala. - Pagpacadiri hibaro sin ano lá.
Desconocidamente, adv. m. Sa pagea
uaray bal os nga maopay.
Desconocido, da. adj. Maraut, diri ma-
aram magbalos.- - Diri quilala.
Desconocimiento, m. Pagcauaray balos
Desconsentir, a. Diri pagtangdo.
Desconsideradamente, adv. m. Sin ua-
ray paghunahuna ó panginano. - Sin uaray
Desconsiderado, da. adj. Culang sin
paghunahuna ó panginano. - Culang sn
pagtahud.
Desconsolación. /. Casubo, cabido, casá-
quit; pageasubo, pageabido, pageasáquit.
Casuboan, casub-anan, cabidoan, casaquitan.
Desconsoladamente, adv. m. Sin mi
ngao, sin sáquit sin subo, sin bido. Ma-
mingao caopay, masáquit caopay, masubo
caopay, mabido caopay.
Desconsolado, da. adj. Mabido, mabido-
on, masubo, masorub-on, mamingao, ma-
mingauon, Masinaquit-non, masinaquiton.
Desconsolador, ra. adj. Macabido, ma
casubo, macasáquit.
Desconsolar, a. Pacabido, pacasubo, pa-
casáquit, pacamingao. Pido, subo, sáquit,
Desconsuelo, m. Casubo, cabido, casáquit,
camingao; pageasubo, pageabido, pageasá-
quit, pageamingao. Casuboan, casub-anan,
cabídoart, casaquitan. - Camaluya sin so-
roc-soróc.
Descontagiar, a. Pagpaloon basi macu-
ba an balio nga nacacaraut.
Descontar, a. Pagiban.
Descontentadizo, za. adj. Madali ma-
sina, madali magisug, pos-canon.
Descontentamiento, m. Cabidoan, casa-
Descontentar, a. Pacabido, pacasubo,
pacasáquit.
Descontento, ta. adj. Mabibido. - m.
Cabido, pagcabido. Cabidoan.
Descontinuación. /. Diri pagcadayon.
Descontinuar, a. Diri pagdayon, diri
pagliinayon, diri pacadayon,
Descontinuo, nua. Diri dayon.
Desconvenible, adj. Diri maigo, diri ma-
Desconveniencia. /. Casáquit, cacurian.
Desconveniente, adj. Diri angay, diri
Desconvenir. ?i. Diri pacaoyon, diri pa-
caangay.
Descorazonadamente. adv. m. fig. Ora
ora sin luya an casingcasing, an hunahu-
na, an buot; maluya caopay an casingca
sing, an hunahuna, an buot.
Descorazonamiento, m. Camaluya, pag
camaluya sa calag, sa casingcasing.
Descorazonar, a. Pagcuha, pagocal san
casingcasing. - /%-. Pagtarhug, pagpahad-
iuc, pagpatalao. - r- Dálao, hadluc, tálao.
Descorchar, a. Pagcuha san panit san
cahuy nga alcornoque. - Pagboong ó pag-
loho san balay san potiocan sin pagcuha
san dugos. - Pagboong ó pagbungcag sin
cabán etc., sin pangauat san aada sa solud.
Descordar, a. Pagcuha san cuerdas san
mga toronggon..
Descorderar, a. Pagpalotas san canati-
lian san mga carnero.
Descornar, a. Panguha san sunga y sin
mananap nga sungayan san bugsoc.
Descorregido, da. adj. Diri nasabut sin
casadangan; diri mabale.
Descorrer, a. Paguli ngahao sin pagda-
lagan san guindalaganan ná. - Plegar ó
reunir lo que estaba antes estirado, como
las cortinas, etc. Pagpacli. - ??. y r. Correr
ó escurrir una cosa líquida. Auas, tagas.
Descorrimiento, m. Pagauas san tubig,
etc. Caauasan sin tubig, etc.
Descortés, adj. Culang ó uaray catahud.
Descortesía. /. Caculang ó cauaray ca-
Descortésmente. adv. m. Culang sin ca-
. tahud.
Descortezador, ra. s. Parapanit sin ca-
huy, etc., paraparot sin pina, etc.
üescortezadura. / An panit nga nacu-
ha. - An pinanitan ó quinuháan san panit.
- An pinarot. - An pinarotan.
Descortezamiento. ///. Pagpanit ó pag-
cuha san panit sin cahuy, etc.; pagparot.
Descortezar, a. Pagpanit ó pagcuha san
panit sin cahuy, etc.; pagparot sin camote,
Descortinar, a. Pagbungcag sin cota.
Descosedura. /. Nabingcasan an guinca-
tahian.
Descoser, a. Pagbingcas.
Descosido, da. adj. fig. An mayacan san
diri angay \gmugo. - fig. Maraut nga pag-
cabutang. - m. Nabingcasan an guincata-
Descostarse, r. Pagbulag,
Descostillar, a. Pagdabal sa gosoc - r.
Descostrar, a. Pagcuha san nuca.
Descotar. a. vid. Escotar.
Descote. m. vid. Escote.
Descoyuntamiento, m. Calupo, pagea-
Descoyuntar, a. Lupo, in nalulupo an
tul-an.
Descoyunto, w. Calupo, pagealupo.
Descrecencia. /. Caiban. pageaiban.
Descrecer, a. Pagiban. - Paghonas, pag-
Descrecimiemto. m. Caiban, pageai-
Descrédito, m. Hingaraut
Descreer, a. Pagbaya san pagtoo. - Diri
pagmatuod san polong san iba.
DeSCreidamente. adv. m. Sin uaray pag-
Descreído, da. adj. Uaray ná pagtoo;
diri natuod.
Descreimiento, m. Pagbaya, pageabaya
sa pagtoo; caculang sin pagtoo.
Descrestar, a. Pagpalong.
Describir, a. Pagbadlis, paglagda. - Pag-
asoy, paghatag sin casayoran.
Descripción. /. Pagasoy, pageaasoy. Ca-
asoyon. Casayoran.
Descriptivo, va. adj. Macacaasoy.
Descriptor, ra. s. Paraasoy - adj. Mag-
aasoy.
Descrismar, a. Pagsontoc. fig. y fam.
Pagdabal sin macosog sa oló. - r. Sina.
Esto me ha hecho descrismar. Ini nacasina
sa acón. - Pagtuyo nga pagosisa nga na-
cacalipong lá sa oló.
Descristianar, a. Pagsontoc - fig. y fam.
Pagdabal sin macosog sa oló.
if2 m *
Descuadernar, a- Pagluang, pagluang.
Descuadrillado, da. adj. Binulag san
cadaní an ///. \ r eter. Saquit nga capiang
sa mgn tuananap.
Descuadrillarse, r. Piang, in napipiang
an mananap.
Descuajar, a. Tunao. Pagpatunao. - Agr.
Paggabut; pangabut.
Descuaje, m. vid. Descuajo.
Descuajo, ///. Agr. Paggabut, pangabut
sin inga cahuy ó inga banua.
Descuartizar, a. Paglapa. - Dividir. Pag-
pahat. Paglotos.
Descubiertamente. adi>. vi. Sin sayud.
Sayud caopay, dayag caopay.
'Descubierto, ta. p. p. Dayag, sayud, ha-
yag. - adj. Uaray tahub. Llevar la cabeza
descubierta. Uaray pageacalo, uaray pag-
popodong, etc.- - m. An pagpatente san
Cuisasantosi nga Sacramento sa altar. -
Otang ó cargo. - A la descubierta, ó al
descubierto, m. adv. Sayud caopay, dayag
caopay, hayag caopay. - -Uaray ayopan,
uaray sadang ayopan. Uaray macasalipod,
uaray sasalip dan. - En descubierto- vi-
adi>. May otang ó cargo pá. - fig. Uaray
sadang igbaribad.--Kn todo lo descubierto.
///. adi>. Sa bug-os nga caübutan nga qui-
ñi quilala.
Descubridor, ra. adj. An macaagui sin
ano lá. -Manginginsayud, magoosisa. - s.
Parasumbong. - Paraosisa. - /;/. Mil. Lang-
Descubrimiento, vi. Pagcaagui. - Mani-
festación de lo que estaba oculto. Pag-
pamuclad san tinago.
Descubrir, a. Pagpahayag, pagpasabut,
pag[)ahabaro, pagsumat, pagmugo. - Pag-
bucas. Pagbuclad. - Hallar lo que estaba
ignorado ó escondido. Pacaagui. Paghi-
sab-o: an tuna sa América nahisabohan ni
Colón. Colón descubrió la tierra de Amé-
rica. - Registrar ó alcanzar á ver. Paghi-
ling, pagtanao. - Venir en conocimiento
de una cosa que se ignoraba. Sayud, hi-
baro, in nasasayud ó nahihibaro ná san
din anay hinbabaroan.
Descubrirse lo OCUltO. Tungha. Des-
cubrirse, aparecer de improviso. Golbo.
Descuello, ni- Pagcahitaas, pagcalabao,
calabao, casiha. - jig. Capalabilabi, camá-
laris, camalabiao.
Descuento, m. Iban; pagiban; pageaiban.
Cai bañan.
Descuernacabras, m. Hangin nga ami-
han nga mabascog ug mahageot.
Descuerno. ///. fam. Pagpacaalo.
Descuidadamente, adv. "i. Sin uaray
Descuidado, da. adj. Mahubia. - Uaray
panginano; uaray pagtatagam.
Descuidar, a. Paglmcas sin catungdanan.
- ;/. Diri pagbantay, piri panginano. - r.
Balingao. Lipat.
Descuido, m. Caculang sin panginano. -
Calipat, pagcalipat. - Cabalingao, pageaba-
lingao. - Casaypanan. Hipacdolan.
Descuitado, da. adj. Murayao, mamingao
Descular, a. Paglitub; sinisiring man in
vabooiig an sagud.
Deschuponar, a. Panguha sa cahuy sad-
ton mga saringsing nga nacacaraut sa iya.
Desde, prep. 'Pican, tubtub. Desde !a crea-
ción del mundo. Tican ó tubtub san pag-
tuha san caübutan. Desde Manila. Tican
ó tubtub sa Manila. Desde ahora. Tican
ó tubtub niyan.
Desdecir, n. fig. Diri angay, diri igo, diri
oyon.-- fig. Iban. - r. Pagisul sin polong.
Desdén, ni. Baga pagpasipara ó pagtamay.
Desdentado, da. adj. Ngiho.
Desdentar, a. Pangiho.
Desdeñable, adj. Angay pagtamayon.
Desdeñadameñte. adj. vi. Sa baga pag-
Desdeñado, da. adj. Mapasipara, matá-
Desdeñador, ra. adj. Mapasipara, mata-
may, mayobit.- -s. Parapasipara, parata-
may, parayobit.
Desdeñar, a. Pagpasipara, pagtamay, pag-
yobit.
Desdeñosamente, adv. vi. Sa baga pag-
Desdeñoso, sa. adj. Mapasipara, mata-
Desdevanar, a. Pagbadbad.
Desdicha. /. Cacurian, cauaray palad. -
Casongcoan, capobrihan, camacalooy.
Desdichadamente, adv. m. Oraora sin
curi, uaray gud palad.
Desdichado, da, adj. Macal olooy, uaray
Desdoblar, a. Pabuclad.
Desdorar, a. Pagcuha san dorado. - r.
Lubad. - fig. Pagpasipara san caopayan.
Pagbungcag san bantug ó dungug.
Desdoro. ///. Pagpasipara, pagbungcag,
pageabungeag san bantug ó dungug. - Ca-
lubad, pagealubad.
Deseable, adj. Angay ó tacus tinguhaon.
Deseablemente, adv. m. Sa daco nga
pageaipa ó pagtingoha.
Deseador, ra. adj. Maipa, matingohaon,
maoongara. - s. Paraipa, paratingoha, pa-
raongara.
Desear, a. Pagipa, pagibog. Pagtingoha,
pagtalingoha, paghiongara, ongara. Pagbu-
ot. - Odlao, hidlao.
Desecación. /. Pagpamara. Pagcamara.
- Camad-an. - Caoga, pagcaoga.
Desecamiento, in. Pagpamara. - Camad-
an. Caoga, pagcaoga.
Desecante. /. a. Macacamara. Macacaoga.
Desecar, a. Pagpamara. Pagpaoga. - r.
Mará. Oga.
Desecativo, va. adj. Macacamara. Maca-
caoga.
Desechar, a. Pagsobol. - Pagbaya. - Me-
nospreciar. Pagpasipara, pagyobit, pagta-
may. - Pagbaribad, diri pagearauat.
Desecho, m. An baya ná . - fig. Pagpasi
para, pagyobit; pagtamay.
Desedificación./. Maraut nga susgaranan.
Desedificar, a. fig. Paghatag sin maraut
nga susgaranan.
Deselladura. /". Pagcuha, pageacuha san
seyo ó marca.
Desellar, a. Pagcuha san seyo ó marca
sa mga surat, etc., etc.
Desembalaje, ni. Pamuca sin bogeos,
bantal ug iba pá.
Desembalar, a. Pagbuca sin bogeos, ban-
tal ug iba pá, panguha sin potos sa bisan
ano nga pinopotos.
Desembanastar, a. Pagocad, pagcuha san
sulud didto san alat, etc.
Desembarazadamente, adv. m. Sin ua
ray caolongan, sin uaray cabilingan.
Desembarazado, da. adj. Uaray caolo-
Desembarazar, a. Pagcuha san nacacao-
* an g-
Desembarazo, ni. Cabatiran. Cauaray ca-
olangan.
Desembarcadero, m. Doroongan.
Desembarcar, a. Paghauas.
Desembarco, m. Paghauas. Pagcahauas.
Desembargar, a. Pagcuha san nacacao-
lang. - For- Pagsugo sin diri ná pagem-
Desembargo, m. For. Pagsugo sin diri
ná pagembargo.
Desembarque, m. Paghauas. Pagcahauas.
Desembarrar, a. Pagcuha san lagay.
Desembaular, a. Pagcuha san áada sa
Desembebecerse. /-. Paghioli, in hinoo-
Üíin an nalilipong. Hagutauan.
Desembelesarse. /-. Paghioli, in hinoo-
lian an nahipaosa.
Desembocadero, m. Aguian, araguian.
tm 17Z
desembocadura. / Aguian, araguian.
De un río en otro. Guinbuangan. - Paraje
por donde un río desemboca en la mar.
Desembocar. ;/. Pagagui, paggoa. - Guin-
buang. - Pagauas an salug ngadto sa da-
Desembolsar, a. Pagcuha san áada sa
húpao ó bolsa. - Paghatag ó pagentregro
sin salapi.
Desembolso, m. Paghatag, pagbayad ó
pagentrego sin salapi. •
Desemboqu6. m. Aguian, araguian.
Desemborrachar, a. Paghaohao. r. Huas,
in nahuas na an cahubog.
Desemboscarse, r. Paggoa sa cagura-
ngan ó casighotan cún sa lugar nga ca-
tatagoan.
Desembotar, a. fig. Pagtais ó pagbaid-
san mangarol.
Desembravecer, a. Pagpaanad. - r. Anad.
Desembravecimiento, m. Pagpaanad.
Pagcaanad.
Desembrazar, a. Paglmbcas san bado,
etc. dida san, buteon. - Pagbatac sin ma-
Desembriagar, a. Paghaohao. - r. Huas.
in nahuas ná an cahubog.
Desembrollar, a. Paghusay. Pagtuhay.
Desembuchar, a. Pagsinuca, in nagsisi-
nuca an mga tamsi. - fig. Pamuclad sin
Desemejante, adj. Lain, diri magsama,
diri sugad.
Desemejanza. /. Paglain. Pagcalain. Ca-
lainan.
Desemejar, n. Lain. - a. Paglain.
Desempacar, a. Pamadbad san mga pi-
nopotos ug panguha san solud.
Desempacarse, r. Pagmingao an nasisi-
na, pahuas san casina.
Desempachar, a. Pacuha san nacacaraut
sa soroesoroc. - r. fig. Cacuhai san caha-
dluc ó cadalao.
Desempacho, m. Caguinhauaan, cacuhai
san casina.
Desempalagar, a. Pagrarasahi.
Desempañar, a. Paghinis sin salaming, etc.
Pagcuha san hapin ngo iguinhahapin sa
mga cabataan nga gudti pá.
Desempapelar, a. Pagcuha san potos
nga papel.
Desempaque, m. Pamadbad san mga
pinopotos.
Desempaquetar, a. Pagbadbad sin pino-
Desemparentado, da. adj. An naray
mga caoropdan.
Desemparvar, a. Pagpondoc.
Desempatar, a. Pagliuat basi macuha an
caparejo.
Desempedrador, m. Paraocal sin bato.
Desempedrar, a. Pagocal sin bato.
Desempeñar, a. Paglucat - Desempeñar-
se de deudas contraidas. Pagbayad san
otang. - Cumplir, hacer aquello á que está
uno obligado. Pagtuman, san catungdanan.
Desempeño, m. Paglucat; pagca'lucat. -
Pagtuman san catungdanan.
Desempeorarse, v. Pagopayopay.
Desemperezar. ;/. Pagbaya san cahubia.
Desempolvadura. /. Pagyabyab; pagea-
yabyab.
Desempolvar, a. Pagyabyab.
Desempolvoradura. /. Pagyabyab; pag-
cayabyab.
Desempolvorar, a. Pagyabyab.
Desemponzoñar, a. Pagtambal basi ma-
cuha an lara ó hilo. Pagcuha san lara ó
hilo sadton nacacalara ó nacacahilo.
Desempotrar, a. Pagcuha ó paggabut
sin bisan ano dida san hinmumutangan.
Desenalbardar, a. Pagcuha san silla sa
Desenamorar, a. Diri na paghigugma,
diri ná pagpaora.
Desenastar, a. Pagtangso.
Desencabestradura. /. Paghubad, pag-
cah ubad.
Desencabestrar, a. Paghubad san siqui
san hayop nga nasasabud san pisi.
Desencadenamiento, m. Pagtangtang;
pageatangtang sin talicara.
Desencadenar, a. Pagtangtang sin tali-
cara. - fig. Paga [)agbungcag san pageaso-
nudsonud 6 pageasarosando san mga bu-
Desencajamiento, vi. Pagocal, pagocang.
Pagcaocal , pagocang.
Desencajar, a. Pagocal, pagocang.
Desencaje, ni. vid. Dcsencajamicnto.
Desencajonar, a. Pagocad ó pagcuha
san solud didto sa honos.
Desencalabrinar, a. Pagtambal san ca-
hpong ó hiborong sa oló. - r. Paghioli, in
hinolian an tauo san cali[x>ng 6 hiborong
Desencalcar, a. Pagsucad. Pagtuboctu-
Desencallar, a. Pagpalutao san sacayán
nga sinanglad.
Desencaminar, a. Pagpasimang. - r. Si-
mang, hasimang.
Desencantamiento, m. Pagbungcag san
búa nga larang san pageadiuata.
Desencantar, a. Pagbungcag san búa nga
larang san pageadiuata. Pagsumpa san ba.
rang ó diuata.
Desencantaración. /. Paghucad. Pagca-
Desencantarar, a. Paghucad.
Desencanto, m. Pagbuncag san búa nga
larang san pageadiuata.
Desencaprichar, a. Pagsagda basi ma-
cuba an sala ó lisa.
Desencarcelar, a. Pagtangtang, pagpa-
goa san napepreso. Pagtuhas.
Desencarecer, a. Pagtoros á pagiban
san bale-
Desencastillar, a. Pagpalaguio, pagpa-
goa sa castillo ó cota san inga nagbaban-
tay dida. - fig. Pagasoy san diri pá sina-
sabut san iba.
Desencerrar, a. Pagpagoa. - fig. Pagasoy
san diri pá sinasabut san iba.
Desencintar, a. Pagcuha ó paghubad
san mga cinta.
Desenclavar, a. Pagtangtang. Pagtanggal.
- fig- Pagbotong sa usa sin macosog.
Desenclavijar, a. Pagcuha ó pagtanggal
sin padlong. - fig. Pagocal, pagocang.
Desencoger, a. Pagbuclad.
Desencolar, a. Pagocal.
Desencolerizar, a. Pagi)amurayao, pag-
pamingao san nasisina. - r. Pamurayao, pa
mingao, pahuas san casina.
Desenconamiento. ///. Pagcaiban san
hubag, ngotngot, etc.
Desenconar, a. Pagpaiban san hubag,
ngotngot, etc. - r. Iban. - fig. Pagpahuas
san casina- - r. Muas. - fig. l^agpogong san
Desencono. ;//. Pagcahuas san casina.
Desencordar, a. Pagcuha san mga cuer-
das san sesta, etc., etc.
Desencordelar, a. Paghubad san mga
Desencorvar, a. Pagpatadong san naba-
balico.
Desencuadernar, a. Pagluang, pagluang-
Désendemoniar. a- Pagbugao san mga
yaua; pagpabugao.
Desendiablar, a. Pagbugao san mga ya-
ua; pagpabugao.
Desenfadadamente, adv. m. Sa cauaray
caulangan. Malipay caopay.
Desenfadaderas. /. pi. fam. Mga pag-
baribad, mga pasangilan.
Desenfadado, da. adj. Malipay ná, ua-
ray calibangan, uaray nacacaulang sa iya.
- Tratándose de un sitio ó lugar ancho,
espacioso, capaz. Haluag, dageo.
Desenfadar, a. Pagpamurayao, pagpami-
ngao, paglipay san nasisina. - r. Pamura-
yao, pamingao, pahuas san casina.
Desenfado, m. Caliligauan. Cabatiran.
Cauaray calibangan ó caolangan. - fig. Ca-
lipayan sa calag.
Desenfaldar, a. Pagbuclad san tampis.
Desenfardar, a. Pagbuca san mga ban-
tal ó pardo.
Desenfardelar, a. Pagbuca san mga ban-
tal o pardo.
Desenfrenadamente, adv. m. Sa pag-
cav i si oh anón.
Desenfrenamiento, m. Pagcavisiohanon.
Desenfrenar, a. Pagcuha san freno sa
inga caballo, etc. - r. fig. Pagvisio, pag-
l)uhat sin maraut, pagpagapil san maraut.
Desenfreno, m. fig. Pagcavisiohanon. -
De vientre. Pagoro sin tubig.
Desenfurecer, a. Pagpamurayao, pagpa-
rningao, pagpahuas san caisug.- - r. I lúas
an caisug.
Desenganchar, a. Pagpalos.
Desengañadamente, adv. m. Sin sayud,
sin dayag; sayud caopay, dayag caopay,
sin uaray limbong. - fig. y fam. Maraut
caopay. Bien desengañadamente lo ha he-
dió. Maraut caopay an i ya pagbuhat.
Desengañado, da. adj. fig. y fam. Ta-
ramayón ug maraut.
Desengañador, ra. adj. An nagpapaqui-
lala ó nagpapamáan sa iba basi maqui-
(¡uilala san sayop ó ¡isa.
Desengañar, a. Pagpamáan. - r. Hima-
máan. - Pagpasabut san sayop ó sala.
Desengañilar. a. Pamulcas.
Desengaño, m. Cahimamáan. - Pagcasa-
but san camatuoran, nga asay nacacacuha
san limbong ó lisa sa hunahuna.
Desengarrafar, a. Pagboliyo.
Desengarzar, a. Paglucba san lomong.
Desengastar, a- Paghoghog.
Desengomar, a. Pagcorocoso.
Desengoznar, a. Pagholbot.
Desengrasar, a. Pagcuha san tamboc. -
u. fam. Hugus, gasa.
Desengrosar, a. Paggasa, paghugus.
Desengrudamiento, m. Pagcuha, pagea-
cuha san atole ó binocboc.
Desengrudar, a. Pagcuha san atole ó bi-
nocboc.
Desenhebrar, a. Paghogot sin tanug.
Desenhornar, a. Paghaon san tinapay ó
i ha pá sa horno.
Desenjaezar, a. Pagcuha san sab-ong sa
Desenjalmar, a. Pagcuha san silla, etc.,
san mga caballo, etc.
Desenjaular, a. Pagpagoa san tangeal, ,
sa carongan, etc.
Desenlabonar, a. Pagocang.
Desenlace, m. Pagbuca, pagcab ( uca sin
balighot. - Catapusan. - Cahusayan, Catu-
Desenladrillar, a. Paglucba sa mga bal-
Desenlazar, a. Pagbuca sin balighot. -
fig. Pagasoy.
Desenlosar, a- Paglucba.
Desenlutar, a. Pagbaya san pagluto.
Desenmarañar, a. Paghusay. Pagtuhay.
Desenmascarar, a. Pagcuha san taclob
san bayhon.
Desenmohecer, a. Pagcuha san alamag
ó agop-op.
Desenmudecer, n. Pagcaluas ná, an din
anay nacacalauas. - fig. Pagyacan.
Desenojar, a. Paglipay san nasisina. - r.
Desenojo, m. Pagbaya san casina, pagli-
Desenredar, a. Paghusay. Pagtuhay.
Desenredo, m. Cahusayan. Catuhayan.
Desenrollar, a. Pagbuclad.
Desensabanar, a. fam. Paghubcas sin
taplac ó tampi.
Desensañar, a. Pagpahuas san casina.
Desensartar, a- Paghoghog.
Desensebar, a. Pagcuha san tamboc.
Desenseñar, a. Pagpacalimot san hinba-
baroan ná.
Desensillar, á. Pagcuha san silla sa mga
Desensoberbecer, a. Pagpabaya san ca-
palabilabi. - r. Baya an capalabilabi.
Desensortijado, da. adj. An tul-an nga
nalulupo.
Desentablar, a. Paglucba.
Desentenderse, r. Pagpacadiri sasabut 6
maaram. - Pagbaya, diri api.
Desenterrador. ;//. Paracuha san mga
minatáy sa lub-nganan.
Desenterramiento, m. Pagcuha, pagea-
cuha san mga minatáy sa lub-nganan.
Desenterrar, a. Pagcuha san mga mina-
táy sa lub-ngan. Pagocad ug pagcuha san
nalulubong.
Desentierramuertos, com. fig. y fam.
Paralibac sa mga minatáy.
Desentoldar, a. PagMcas.
Desentonación. Pagcasalangisan, pagea-
sarangasan.
Desentonadamente. adv. m. Sa daco
nga pagcasalangisan.
Desentonamiento, m. Pagcasalangisan,
pageasarangasan,
.Desentonar, a. Pagcaobus san ca palabi
labi - n. y y. Salangisan, sarangasan. Si-
mangsimang.
Desentono, m. Pagcasalangisan, pagcasa
rangasan. Pagsimangsimang.
Desentornillar, a. Pagcuha ó paggabut
san mga tornillo.
Desentorpecer, a. Pagpahauas san ca-
banhud. - Pagtutdo san diri maaram.
Desentrañamiento. vi. Pagbaya, pagca
baya san lugaringon ug paghatag sa iba.
Desentrañar, a. Pagbosbos. - fig. Pagsu-
si. Pagtuquib sin halarum. - r. fig. Pagba-
ya san lugaringon ug paghatag sa iba.
Desentronizar, a. Paghucas.
Desentumecer, a. Pagpahauas san ca-
badhud. - ;-. Iíoas.
Desentumir, a. Pagpahauas san caban-
hud. - r. Hoas.
Desenvainar, a. Paggabnot. Pagholbot,
paghurabot.
Desenvelejar, a. May. Panguha san inga
Iayag san sacayán.
Desenvendar, a. Paghubad san mga sang-
Desenvergar, a. May. Paghubad san mga
Iayag dida sa mga verga ó bancaran.
Desenvoltura. /*. Pagcahiara. Camadag-
mit, camasayon sin pagbuhat, etc. Cama-
raut sin ba tasan.
Desen volvedor, ra. s. Parabuclad. Para
asoy. Paraosisa.
Desenvolver, a. Pagbuclad. - fig. Paga-
Desenvuelto, ta. adj. fig. Maraut sin ba-
tasan, malacsi. - fig. Lasgud sin pagbuhat,
pamolong, etc.
Desenzarzar, a. Paglanit, in nacaput an
tonoc sa panapton, etc.
Deseo. ;;/. Caipa, caibog. Tingoha. - Ca-
hidlao.
Deseoso, sa. adj . Maiipa, maruruyag, nía-
tingohaon.
Desequido, da. adj. Mamara. Oga.
Desequilibrar, a. Paghiringig.
Desequilibrio, m. Paghiringig.
Deserción. /. Pagcalaguio. - For. ] } ag-
Deserrado, da. adj. Uaray sala ó sayop.
Desertar, n. Pagpalaguio. Pagbaya.
Desertor, ni. An mapalaguio. An mabaya
Deservicio, m. Pagtalapas.
Deservidor, m. Paratalapas.
Deservir, a. Pagtalapas.
Deseslabonar, a. Pagangat, pagocang.
Desespaldar, a. Pagbono, ó pagdabal sa
talodtod.
Desesperación. /. Pagturao. - Casina.
Desesperadamente, adv. m. Sa daco nga
pagturao. Sa daco nga pageasina.
Desesperado, da. aij. Maturao. An ma-
sisina caopay.
Desesperanzar, a. Pagpaturao.
Desesperar, a. Pagpaturao. - n. Pagturao.
- y. Tu rao.
Desestancar, a Pagdesentanco. - Pagpa-
agui san tubig etc., nga nabibiao.
Desestanco, ni. Pagdesestanco.
Desesterar, a. Pagcuha ó paglocot san
mga banig, pagbulcas.
Desestima. /. Pagdiri, diri pagearauat.
Desestimación./. Pagdiri, diri pagearauat.
Desestimador, ra. adj. Diri macarauat.
Desestimar, a. Pagdiri, d¡ri pagearauat. -
Paghainuc.
Desfajar, a. Pagcuha ó paghubad san
bageos.
Desfachatado, da. adj. fam. Culang sin
Desfachatez. /. fam. Caculang sin cata
Desfalcador, ra. adj. Maninicas. - s. Pa
racuha san diri iya.
Desfalcar, a. Pagticas ó pagcuha san diri
iya lugaringon nga ipinapagtitimos sa iya.
Desfalco, m. Pagticas ó pagcuha san sa-
lapi nga diri lugaringon.
Desfallecer, n. Capoy, hinga, hingahinga
haragumatay, hangus, hangushangus-
Desfallecimiento. ;//. Cacapoy, pagea-
capuy, camaluya.
Desfavorable, adj. Contra. Songsong an
hangin ó solug.
Desfavorecedor, ra. adj. Diri mabulig,
diri matabang. - s. Diri parabulig, diri pa-
ratabang.
Desfavorecer, a. Diri pagbulig, diri pag-
tabang. - Pagcontra.
Desfiguración. /. Pagcalain. - Caduas.
Desfiguramiento, m. Pagcalain.- Caduas.
Desfigurar, a. Paglain; pagpalain. - y. La-
in. - Duas.
Desfijar, a. Paglucba, j>aggabut ó pagcu-
ha sin bisan ano dida san hinmumutangan
ni ya.
Desfilachan a. Pagbadbad sin hinabol nga
Desfiladero, m. Dalan ó araguian nga
haligot.
Desfilar, ti. Mil. Talay nga pagcalacat. -
Mil. Pagagui an mga casoldadosan sa
atubangan san hadi, etc. - fam. Pagsonud-
sonud sin paggoa.
Desfile, m. Mil. Pagagui an mga casolda-
dosan sa atubangan san hadi, etc.
Desflemar, a. Cughad, cughat.
Desflecar, a. Pagcuha san mga flecos.
Desfloración. /. Pagcaboro. Pagcadara-
hug san camatahum sin bisan ano.
DesfloramietltO. m. Pagpasipara san pag-
cabug-os sin daraga, pacasala-sa iya.
Desflorar, a. Pagboro sin bucad, pagda-
rahug san camatahum sin bisan ano. - .
Pagpasipara san pagcabug-os sin daraga,
pacasala sa iya. - fig. Tala lá nga paga-
soy sin bisan, ano.
Desflorecer, u. Holog, in nagcacaholog
an mga bucad.
Desflorecimiento, m. Caholog ó pagca-
holog san mga bucad.
Desfogar, a. Paagui san calayo. - Hongao.
Desfogonar. a- - r. Boong,' buca; in na-
boong 6 nabuca an oido san luthang.
Desfogue, m. Paghungao; cahungao, pag-
cahungao.
Desfollonar, a. Pagcuha sin iba nga mga
dahon, basi áadlauan an bonga.
Desfondar, a. Boong, loho; in naboong
ó naloho an sagud.
Desformar, a. Maraut nga pagcabuhat ó
cahimo.
Desfortalecer, a. Pagbungcag sin cota ó
baluarte; pagpauli san mga nagbabantay
Desforzarse, r. Pagbolos.
Desgaire, m. Maraut nga panguiuaquiua
sa lauas. - Baga pagpasipara.
Desgajadura./. Cabanguian san sanga.
Desgajar, a. Pagbangui. Pagguingi.
Desgaje, m. Pagbangui. Pagcabangui.
Desgalgadero, m. Pangpang. Caigangan
nga hitaas.
Desgalgar, a. Pagholog ticang sa hitaas.
Desgalichado, da. adj. fam. Maraut nga
pagpanapton, maraut nga pagcalacat, diri
hayonhayon.
Desgana. /. Cauaray ganas sin pagcaon.
fig. Caculang sin pagtuyo ó pagtalingoha.
Desganar, a. Baga pagtacas. - r. Uaray
ganas sin pagcaon.
Desganchar. a. Pagcuha san mga sanga
sa mga cahuy.
Desgano, m. vid. Desgana.
Desgañifarse, r. Pagsingguit, paggagsud,
pagguliat sin daco.
Desgaftitarse. r. fam. Pagsingguit, paggag-
sud. pagguliat sin daco.
Desgarbado, da. adj. Mahubia ó diri ma-
Desgargantarse, r. fam. Pagsinggut,
P a 8g a 8 su d> pagguliat sin daco.
Desgargolar, a. Paguireuiry.
Desgaritar, n. Colopan, in guincolopan
san pagsacay.
Desgarradamente, adv. m. Guisi cao-
pay. - Sa cauaray caalo.
Desgarrado, da. adj. Visiohanon.
Desgarrador, ra. adj. Magparaguisi. Ma-
cacaguisi.
Desgarrar, a. Pagguisi. - fig. Desgarrarse
el corazón. Picas, dao napipicas an ca-
singeasing. r. fig. Pagbulag, pagbaya ó
diri ná pagopud sa iba.
Desgarro, m. Caguis-an. - fig. Pagcauaray
caalo. - fig. Pagpacalalaqui.
Desgarrón, m. Caguis-an.
Desgastar, a. Paghodot. - ;-. fig. Luya, in
nagluluya ná.
Desgatar. a. Pagdalos ó pnggabut sin ba-
Desgaznatarse, r. Pagsingguit, paggag-
sud, pagguliat sin daco.
Desglosar, a. Pagcuha ó pagpara san ti-
gaman, casayoran ó nota nga binutang
dida sin sinurat. - Pagcuha an iba nga mga
paypay sin mga autos. - Pagbulag an usa
nga minolde nga natitigub sa iba.
Desglosé, m. Pagcuha. Pagpara. Pagbulag.
Desgobernado, da. adj. An diri maaram
magataman san iya tungud.
Desgobernar, a. Maraut nga pagataman
ó pagmando. Pacasamoc.
Desgobierno, m. Carimocan, casamocan,
maraut nga paggovierno ó pagataman.
Desgolletar, a. Pagcuha san liugliug san
tadíao, etc.
Desgorrarse. ;-. Pagtocas sa calo ó tagoló.
Desgoznar, a. Pagholbot ó pagcuha san
mga baga cauit nga carig-onan sin puerta.
Desgracia. /. Cauaray pnlad. Canogon.
Cacurian. Casáquit.
Desgraciado, da. adj. Uaray palad.
Desgraciar, a. Pacaraut. Pacabido. Cairo.
Desgramar. a. Paggabut ó pagdalos sin
Desgranar, a. Pagcuha san liso san bon-
ga. Pagguioc san humay
Desgranzar. a Pagtahop san humay, etc.
Desgreñar, a. Paggqmon san bohoc.
Desguarnecer, a. Pagcuha san sab-ong
ó rayandayan. - Pagbungcag sin cota ó
baluarte - Pagcuha san pati san daldag,
etc , etc. - Pagcuha san guarnición sa mga
caballo in di ná nagcacaruaje, etc.
Desguarnir, a. Pagcuha san sab-ong ó
rayandayan.- -Mar. Paghubad san pisi sa
Desguazar, a. Carp. Pagticang sin pag-
daldag.
Desguindar, a. Mar. Paguha san mga
guinda san sacayán. - r. Descolgarse. Pag-
Deshabitado, da. adj. Uaray ná tauo.
Deshabitar, a. Pagbaya san balay cún
Deshabituación, m. Pagpabaya; pagca-
baya san daan nga batasan.
Deshabituar, a. Pagpabaya san daan nga
batasan. - r. Pagbaya san daan nga batasan.
Deshacedor, ra. s. Parabungcag. Parai-
ban. Paradaog. Paratunao. - De agravios.
adj. An magbobolos.
Deshacer. Quitar la forma ó figura cá una
cosa, descomponiéndola. - Pagbungcag. -
Desgastar, atenuar. Pagiban. - Derrotar.
Pagdaog san contra. - Derretir, liquidar.
Pagtunao - Despedazar. Pagpicas, pagotu-
dotud. - Pagcomog. No me tientes, por
que te voy á deshacer contra el suelo.
Ayao ca pagtitiao sa acón, cay igcocomog
co icao dida siton salug - Quitar el corral
de pescar. Paghilcas.
Desharrapado, da. adj. Macalolaoy, an
nagpapanapton sin macalolooy ó guigsi
nga panapton.
Desharrapamiento, vi. Camacalolooy,
pagcamacalolooy. - Mezquindad ó avaricia.
Camahicao, pageamahieao.
Deshebiliar, a. Pagbuca san hebilla.
Deshebrar. a. Pagbadbad sin hinabol nga
Deshechizar, a. Pagbungcag san búa nga
larang san pacadiuata.
Deshecho, cha. p. p. Baya, binaya, bina-
yaan. - tf^'. Hablando de lluvias, tempo-
rales, borrascas, etc., impetuosas, fuertes,
violentas. Mabascug, macosog.
Deshelar, a. Pagtunao; pagpatunao san
binagtic.
Desherbar, a. Pagdalos ó paggabut san
mga banua.
Desheredación. /. Pagpagauas san bisan
sin-o san malón.
Desheredamiento, m. Pagpagauas sa bi-
san sin-o san malón.
Desheredar, a. Pagpagauas sa bisan sin-o
san malón nga i ya tungud, diri pamalon
sá i ya.
Deshermanar, a. Pagbungcag ó panguha
san pageaoyon ó pageatopong san mga
rnageasisama. - r. Pagtalapas sin catalahu-
ran nga angay san mga igcasibugto.
Desherrar, á. Pagtangtang san colma, etc.,
sa mga preso. - Pagcuha san herradura sa
siqui san mga hayop. - r. Cuha, holog.
Desherrumbrar, a. Paghinis basi macu-
ba an tac san puthao.
Deshielo, m. Pagtunao. Pagcatunao.
Deshilachar. a. Pagbadbad sin hinaboi
nga sabut.
Deshilar, a. Pagbadbad sin hinabol nga
Deshincadura. /. Pagcagabut.
Deshincar, a. Paggabut san nadodolot.
Deshínchadura. / Cacopus ó pageaco-
pus sin hubag.
Deshinchar, a. Pagpacopus ó pagpahulpa
san hubag. - r. Cupos, hulpa, hophop.
Deshojador, ra. adj. Macacaragas sin
dahon. - s. Parapangotos sin dahon.
Deshojadura. /. Pangotos sin dahon.
Deshojar, a. Pangotos sin dahon. - Ragas,
in nararagas an dahon.
Deshoje, vi. Caholog ó pagcaholog san
mga dahon.
Deshollejar, a. Pagpanit ó panguha san
panit san mga bonga.
Deshollinar, a. Solpot sin pagcuhá sin
Deshonestamente, adv. m. (In magbu
buhat) sin mala-oay.
Deshonestidad. /. Camala-oay, pageama-
lo-oay; camaquimala-oay.
Deshonesto, ta. adj. Mala-oay, mangi-
lad, mahuca.
Deshonor, m. Cauara ó pageauara san
bantug nga maopay. - Pagpacaalo. Pag-
pacaraut.
Deshonorar, a. Pagbungcag san bantug
- r. Paguara san bantug. - Paghucas sin
Deshonra. /. Cauara ó pageauara san
bantug. - Pagpacaalo, pagpacaraut, pagea-
culang sin catahud sa igeasitauo. - Tener
uno t deshonra una cosa./r. In diri angay
sa iya cahimtang bisan ano nga buhat,
nga nacacaraut sa iya.
Deshonrabuenos, com. fam. Paralibac,
parabutangbutang sin sala. fam. An diri
natuman ó nasonud san maopay nga ba-
tasan san iya mga catigurangan.
Deshonradamente. adv. m. Sa pageaua-
Deshonrador, ra. s. Paralibac, parabu-
tangbutang sin sala, parabungcag san ban-
tug ó dungug nga maopay.
Deshonrar, a. Pagbungcag san bantug.
- Pagpacaalo, pagpacaraut. .-Pagpasipara,
pagpalugos ó pacasala sin babaye nga
maopay an iya bantug. - r. Cauara san
bantug nga maopay.
Deshonrosamente, adv. m. Sa pageaua-
Deshonroso, sa. adj. Macáalo.
Deshora. /. id. - k deshora ó deshora?.
m. adv. Desoras ná. - Lapas ná. - De re-
pente. Sin tigda.
Deshornar. a. Paghaon san tinapay ó iba
pá sa horno.
Deshospedado, da. adj. An uaray hara-
Deshospedamiento, m. Diri pagtogot ó
diri na pagtogot sin paghapit.
Deshuesar, a. Panguha san túl-an sin ha-
yop; pangulia san liso sin bonga.
Deshumano, na. adj. Mabangis, mapin-
Deshumedecer, a. Pagpamara; pagpaoga.
- Pagloon. - /-. Mará; oga.
Desiderable, adj. Tacús tingohaon, ta-
cús caruruyagon.
Desiderátum, m. An guintitingoha ó guin-
tutuyo gud.
Desidia. /. Cahubia, pagcaliubia.
Desidiosamente, adv. m. Sin hubia. Hu
bia caopay.
Desidioso, sa. adj. Mahubia, hubia.
Desierto, ta. adj. Uaray tauo. - ;;/. Catni
Designación. /. Pagsugo. - Pagtigaman
Pagtálaan.
Designar, a. Pagtuyo. - Pagsugo. Pagti
gaman; pagtálaan. Paglarang.
Designio. ///. Tuyo. Larang, Calad-ganan
Desigual, adj. Diri magsama - No llano.
Mabongtud nga tuna. - Garan-gasang. -
jig. Arduo, muy dificultoso. Macuri, ma-
curi caopay. -Tiempo vario. Salad salad
Desigualar, a. Paglabaolabao. Pagbatol
batol. Pagpalabaolabao, pagpabotolbotol.
Desigualdad. /. Pagcadiri magsama, pag
cadiri parejo. - Cabongtud sin tuna. - Ca-
garang gasang. - Calainan.
Desigualmente, adv. m. Sa pagcadiri
Desimaginar, a. Pagpara sa dumdum o
Desimpresionar, a. Pagpabalic, pagsag
don sa igeasitano basi macuha an sayop
Desinclinar, a. Pagpatadong. - r. Tadong
Desincorporar, a. Pagbulag, pagpabu
lag san natitigub ó natitipon. - r. Bulag.
Desinencia. /. Gram. Sinisiring an cata-
Plisan san mga polong nga guican sa iba.
Desinfección. Pagloon. Paguiltic sin ma.
hamot.
Desinfectante. /. a. Macacacuha ó ma^
cacahauas san maraut nga baho.
Desinfectar, a. Pagloon sin mahamot
Paguiltic sin mahamot.
Desinficionar, a. vid. Desinfectar. -
Desinflamar, a. Pagpaisul san bubag.
Desinflar, a. Pagpagoa san hangin.
Desinsaculación. / Paghucad; pagea-
Desinsacular, a. Paghucad.
Desinterés, m. Cauaray interés, cauaray
quinahanglan.
Desinteresadamente, adv. m. Sa ca-
uaray interés ó quinahanglan.
Desinteresado, da. adj. Uaray interés,
uaray quinahahanglan.
Desinvernar, n. Paggoa an mga casol-
dadosan sa mga oroquian nga sinisiring
de invierno tiempo nga mahageot. - a.
Pagpagoa san, etc.
Desistencia. / vid. Desistimiento.
Desistimiento, m. Pagbulag. Pagcabu-
lag. - Pagbaya. Pagcabaya. Pagondang.
Desistir, n Pagbulag; pagondang. - Pag-
Desjarretadera. /. Garamiton ó salsalon
nga guinagamit san pagotud ó pagtirosti-
ros sin carne.
Desjarretar, a. Pagotud san páa dida sa
tohud. Pagbigting sa tohud. - Jig. y fam.
Pagpaluya, cún dao an masaquit quinu-
cuhaan sin clamo nga dugo.
Desjarrete, m. Pagotud; pageaotud sa to-
hud. Pagbigting; pagcabigting sa tohud,
pangotud. Pagmigling.
Desjugar, a. Pagpuga.
Desjuntamiento. ///. Pagbulag. Pagcabu-
Desjuntar, a. Pagbulag. l'agi)abulag. - ;-.
Deslabonar, a. Pagocang. - r. Jig. Bulag
sin pagopud sa iba.
Desladrillar, a. Paglucba sin baldosa,
Deslamar. a. Panguha san lagud.
Deslastrar, a. Paghanas ó pagholog san
Deslatar. a. l^anguha san cahuy nga si-
nisiring lata dida sa mga sacayán, etc.
Deslavar, a. Tala lá nga paghugas. -
Pagpaluya sa bisan ano, in pinangunguhaan
san cosog, color, gahúm, duga, etc., etc.
Deslavazar, a. vid. Deslavar.
Deslazar, a. Pagbuca.
Desleal, adj. Malaris.
Deslealmente, adv. m. Sa pagcamalaris.
Deslealtad. /. Camalaris, pagcamalaris.
Desleidura. /. vid. Desleimiento.
Desleimiento, m. Pagpatunao; pageatu-
Desleir. a. Pagpatunao. - r. Tunao.
Deslendrar, a. Sicsic; lusa.
Deslenguado, da. adj. jig. An mayacan
sin maraut.
Deslenguamiento. m. fig. y fam. Pag-
cayacan sin maraut.
Deslenguar, a. Pagotud san dila. - r. fig.
y /<?/;?. Pagyacan sin maraut.
Desliar, a. Paghubad, pagbuca. - r. Hu-
bad, buca, buscag.
Desligadura. /. Paghubad, pagbuca. Pag-
cahubad, pagcabuca.
Desligar, a. Paghubad, pagbuca. - ;-. Hu-
bad, buca, buscag. - fig. Pagasoy. - r. Sa-
yud. - fig. Pagabsolvc san sinisiring nga
mga censura sa santa Iglesia.
Deslindador. m. Parabutang sin tigaman,
guiotan ó mojón. - Paraasoy.
Deslindamiento, vi. Pagtigaman, pagbu-
tang sin tigaman, pagguiotan, pagmojón. -
Pagasoy sin casayoran.
Deslindar, a. Pagtigaman, pagbutang sin
tigaman, pagguiotan, pagmojón. - fig. Pag-
asoy sin maopay.
Deslinde, m. vid. Deslindamiento. - Tiga-
man, guiotan, mojón.
Desliz. ///. Paghitalindas. Paghidalinas. -
Hipacdolan; sa'a, sayop.
Deslizadero, m. Hitalindasan. Cadalon-
Deslizadizo, za. adj. Madalonot.
Deslizamiento. ///. Paghitalindas. Paghi-
dalinas.
Deslizar. //. Dalinas. Dalí oros. Dalios-os.
Talindas. Baquinas, balinas. Dalosdos. -
Dalondon. r. fig. Dalipanos. - Halugus. -
fig. Pagsala, pagsayop.
Deslizarse como herramienta cuan-
do se falla el golpe. Dalatum.
Deslomad ura. /'. Pagdabal, pagcadabal
sa talodtod. - Cal upo san talodtod.
Deslomar, a. Pagdabal sa talodtod. - /'.
Lupo; innalu'upo an mga taloltod.
Deslucidamente, adv. ni. Sa cauaray
cao payan.
Deslucido, da. adj. fig. Uaray caopayan
sa mga pagbuhat, mga pagpolong, mga
pagasoy, etc., etc. Diri macacatigí), diri
macacatoltol.
Deslucimiento. ///. Caculang sin cabati-
ran ó caopayan.
Deslucir, a. Pagpara ó panguhan san
caopayan sa bisan ano. - Lubad.
Deslumbrador, ra. adj. Maca casi lac,
macacabislao. - Macatitingala.
Deslumbramiento, m. Pagcabibislao. -
Calipong ó hiborong sa hunahuna.
Deslumbrar. a. y r. Bislao, silao. - fig.
Pacalipong, pacaborong. - r. Hiborong.
Deslustrar, a. Pagpalubad. Lubad.
Deslustre, m. Calulubad. Cacuhai san ca-
matahum ó caopayan.
Deslustroso, sa. adj. Lubad ná, maraut.
Desmadejado, da. adj. Maluya, malu-
Desmadejamiento. ?//. Caluya, pagcalu-
ya- Camaluya, pageamaluya.
Desmadejar, a. Pacaluya.
Desmajolar, a. Pangabut san mga parra.
-Paghubad san higot san sapin.
Desmallador, ra. adj. An magparaguig-
si ó magparabungcag sin hinoc-tan.
Desmalladura. /. Pagcaguigsi, pangotud
ó pageabungeag sin hinoctan.
Desmallar, a. Pangotud, pagguisi ó pag-
bungeag sin mga hinoctan.
Desmamar, a. Lutas, pagpalutas.
Desmamonar, a. Panguha ó pangotud
san mga saringsing.
Desmán, m. Caora ora ná sa mga pag-
buhat, sa mga pagpolong, etc.; daco nga
pagpasipara. - Cacurían, casáquit.
Desmán, m. Mananap nga naoocoy sa
mga tabi sin salub.
Desmandado, da. adj. Malaris, diri nía-
bal i.
Desmandamiento, m. Pagcaliuat san
daan nga sugo. - Paglaris. - Pagcabulag sa
mga oropud.
Desmandar, a. Pagliuat ó pagbaya san
daan nga sugo. - Pagliuat o pagdiri ná sin
paghatag. - r. Paglaris, pagpasipara. - Bu-
lag sa mga oropud.
Desmanear, a. Paghubad san pisi nga
higot san ¡mona sin hayop.
Desmantecar, a. Pagcuha san tamboc ó
Desmantelado, da. adj. Balay nga ma-
raut ná nga uaray ná dida mga garami-
Desmantelamiento. m. Cabungcag, pag
cabungeag sin cota.
Desmantelar, a. Pagbungcag sin cota. -
fig. Pabaya sin balay.
Desmaña. /. Caculang sin cabatiran, ca-
uaray hibaro.
Desmañadamente, adv. m. Sa caculang
sin cabatiran, sa cauaray hibaro.
Desmañado, da. adj. Diri batid, cauaray
cabatiran.
Desmañar, a. Pacaolang; pagolang.
Desmarañar, a. Paghusay. Pagtuhay.
Desmarojar. a. Pangabut sa mga lauas
sin cahuy san lorog, cagopcop, etc.
Desmarrido, da. adj. Maluya, mabidóon,
uaray ná cosog.
Desmatar, a. Pangabut san mga banua.
Desmayadamente, adv. m. Ora ora sin
curi, ora ora sin luya; macuri caopay, ma-
luya caopay.
Desmayado, como el que pierde el
conocimiento. ílaontog. Iborontog.
Desmayado de hambre. Lunos.
Desmayado, da. adj. Sin i si ring an obús
ó lubad ná nga color.
Desmayar, a. Pacabontog; pacalipong sa
oló. - 11. fig. Pagalang, pagluya, hadluc,
dálao. - /-. Bontog, lipong sa oló, nioroy.
Desmayo, ;;;. Calipong ó pagcalipong sa
Demazalado, da. adj. Maluya.
Desmedidamente, adv. m. Ora ora ná,
labis ná, uaray ná socol.
Desmedido, da. adj. Ora ora ná, labis
ná, uaray sacol.
Desmedirse, r. Pagora ora.
Desmedrar, a. Pacaraut sa bisan ano. -
r. Raut, in nagraraut bisan ano. - n. Iban,
Desmedro.;;;. Pacaraut. - Pagraut. Pag-
titicaraut.
Desmejora. /. Pagticaraut. Pagtiticaluya.
Desmejorar, a. Pacaraut. - r. Pagtitica-
raut; pagtiticaluya.
Desmelancolizar, a. Paglipay san nabi-
bido. - r. Lipay, baya san cabido.
Desmelar, a. Pagpuhag ó pagcuha san
dugos sa potiocan.
Desmelenar, a. Paggobot san bohoc.
Desmembración.-/. Pangotudotud, pag-
caotudotud, pagcabulag.
Desmembrar, a. Pagotudotud, paglapa,
pagbulag.
Desmemoriado, da. adj Limoton, mali-
limoton.
Desmemoriarse, r. Limot, diri paghi-
numdum.
Desmenguar, a. Pagiban. - Pagpacaraut.
Desmentida. /. Pagtaguinbuá, pagpahi-
rnoá.
Desmentidor, ra. adj. Magtataguinbuá.
Desmentir, a. Pagtaguinbuá, pahimuá.
Desmenuzable. adj. Sadang pagtirosti-
roson, sadang pagtipictipicon, sadang pag-
pinitpiniton-
Desmenuzar, a. Pagtirostiros, pagtipic-
tipic, pagpinitpinit. - fig. Pagosisa sin mao-
Desmeollamiento. m. Pagcuha; pagca-
cuha san otoc.
Desmeollar, a, Pagcuha san otoc.
Desmerecedor, ra. adj. An diri tacús.
Desmerecer, a. Diri tacús.
Desmerecimiento, m. Caculang sin ca-
baralsan.
Desmesura. /. Caculang ó cauaray cata-
hud ó pagcatahud.
Desmesuradamente, adv. m. Ora ora
Desmesurado, da. adj. Maora ora ná,
malabis ná. - Culang sin catahud, malaris.
Desmesurar, a. Pagora ora ná (in uaray
cahusayan ó catuhayan.) - r. Pagtamay,
pagyobit, culang sin pagtahud sa polong
cún sa buhat bá.
Desmigajar, a. Pagpire pire.
Desmigar, a. Pagpire pire.
Desmirriado, da. adj.fam. Magasa, ma-
Desmocha. /. vid. Desmoche.
Desmochadura. /. vid. Desmoche.
Desmochar, a. Pagpangotud, pagpamari,
pagtaga.
Desmoche, m. Pangotud, pamari, pag-
Desmogar. a. Solpoc.
Desmogue. ;;;. Pagsolpoc.
Desmolado, da. adj. Uaray mga bag-ang.
Desmontadura. /. Pagcacaingin, pag-
Desmontar, a. Pagcaingin, pagguba. -
Deshacer un montón de tierra. Pagparic
sin tuna. Pagiban sin pondoc. - Desarmar
ó desunir. Pagluta- - Pagbungcag sin ba-
lay dapit sa ibábao. - Quitar, ó no dar la
cabalgadura al que le corresponde tenerla.
Pagagao sin hayop nga cabayo, etc. - Ba-
jar del disparador la llave de la escopeta.
Pagtangop. - ;;. Apearse de una* caballería,
etc. Paghauas. - a. Pagdoroc.
Desmonte, m. Pagcacaingin, pagguba, pag-
doroc. Pagparic, pagiban. - Fracmentos ó
despojos de lo desmontado. Dinoroc-
Desmoñar. a. fam. Pagotud san pongos.
Pagbuca san pongos. - r. Buca an pongos.
Desmoralización. /. Pagraut, pagearaut
san batasan. Patnatasan nga maraut.
Desmoralizador, ra. adj. Magraraut sin
batasan; macacaraut san batasan. - s. Pa-
rahatag sin mga escándalo.
Desmoralizar, a. Pagraut sin batasan;
paghatag sin mga escándalo.
Desmoronadizo, za. adj. An magüti-
Desmoronamiento, m. Pagtinono.
Desmoronar, a. Tono, pagtinono.
Desmullir, r. Pagrungcab sin hapin.
Desmurar, a. Pagbungcag sin cota.
Desnarigado, da. adj. Pmgas. pungag.
Desnarigar. a. Pagsaplong. - Mordiendo.
Bungad.
Desnatar. a Pagcuha san lapuglapug san
gatas, etc.
Desnaturalización. /. Pagcacuha ó pag-
cahucas san tauo san pageabongtohanon
íds
niya. Pagpaiuas ó pagpahingilin sa iya.
Pagpahucas an tauo, etc.
Desnaturalizado, da. adj. Malaris, ma-
talapason san iya catungdanan.
Desnaturalizar, a. Pagcuha ó paghucas
san tauo san pagcabongtohanon niya. Pag-
paiuas ó pagpahingilin sa iya. - r. Panu-
cas an tauo san pagcabongtohanon niya.
Paglain san cahimo ó cahimtang.
Desnegamiento. m. Pagcatipa. Pagpaisul
sin polong.
Desnegar, a. Pagtipa. - /-. Pagpaisul sin
Desnervar. a. Pagpaluya.
Desnevar, n. Tunao, in natutunao an
Desnivel" m. Pagcadiri tadong, culang
sin catadong.
Desnivelar, a. Diri pagtatadong. - /-. Diri
na tadong. - Quiling.
Desnucar, á. Pagdabal sa tingdol nga
malupo an tul-an.
Desnudamente, adv. m. fig. Dayag cao
pay. Sin sayud.
Desnudar" a. Paghubo. Paglubas.
Desnudez" /. Cahubo, pagcahubo.
Desnudo, da. adj. Hubo." Dubas.
Desobedecer" a. Pagtalapas san sugo,
paglaris. Pagliuag.
Desobedecimiento, m. vid. Desobe-
Desobediencia. /. Pagtalapas, pagcatala-
pas, paglaris. Camalaris, pagcamalaris.
Desobediente, p. a- Malaris. Malapsa.
Desobligar, a. y r. Tuhas.
Desobstruir, a. Pagcuha san nacacaolang.
Desocupación. /. Uaray calibangan, ua-
ray buhat.
Desocupadamente" adv. m. Sin uaray
calibangan.
Desocupar, a. Pag iuas. Gauas. Hagauas.
- - Pagcuha san nacacaolang.
Desoir. a> Balingao. Pacabalingao.
Desojar, a. Pagbitas. Pagbutas. - r. Bitas.
Butas. - -r. fig. Paghiling sin maopay.
Desolación. / Pagcaguba, pageabuncag,
pagcalaglag. - fig. Casubo, camimgao, ca-
Desolar, a. Pagguba, pagbuncag, pagua-
cay, paglaglag. - r.fig. Subo, mingao, bido.
Desoldar, a. Pagpaocal san sóida.
Desolladamente, adv. ///. Sa cauaray ca-
alo ó catahud.
Dosol ladero, m. Panganitan; parat*yan.
Desollado, da. adj. fam. Uaray alo, ua-
ray tahud. - - p- p. Guinanitan. Napilasan.
Desoí lador, ra. adj. Magaanit. Macaca-
pilas,-^^ Paraanit sin vaca, carabao, etc.
Desolladura. / Pagcaanit; paganit. - Ca-
pilas. Capilasan.
Desollamiento. m. vid. Desolladura.
Desollar, a. Paganit, Pagpanit. - r. Pilas.
- fig- Pagpacaraut, pagpcaalo, pagdarahug.
- fig- Y fa ,n - Paglibac sin daco sa igea-
Desollón, m. fam. Capilas. Capilasan.
Desopilar, a. Pagtambal ó pagcuha san
nacacaolang basi lumacat an dugo sa la-
Desopilativo, va. adj. Med. Tambal nga
nacacahoas san saquit nga nacacaolang
basi lumacat an dugo sa lauas.
Desopinado, da. adj. An uaray ná ban-
tug nga maopay.
Desopinar, a. Pagbuncag san maopay nga
dungug, pagpacaraut sa igeasitauo.
Desoprimir, a. Paggauas sa bisan ano san
nacacapiit ó nacacalugos sa iya.
Desorden, m. Cagobot, pageagobot. Ca-
rimocan. Casamocan. - Cauaray catuhayan-
Cauray cahusayan. - Caora ora ná.
Desordenación. /. vid. Desorden.
Desordenadamente, adv. m. Rimoc ca
opay, samoc caopay. Ora ora sin rimac,
ora ora sin samoc. - Sin uaray catuhayan
sin uaray cahusayan.
Desordenado, da. adj. Marimoc, masa
moc. Uaray catuhayan; uaray cahusayan
Desordenamiento, m. v : d. Desorden.
Desordenar, a. Pagrimoc; pagsamoc; pag
gobot. - r. Rimoc, samoc gobot. - r. Pa
gora ora.
Desorejado, da. adj. fig. y fam. Sinis"-
ring an maraut sin batasan. - p. p. Palong
DesorejamientO. m. Pagpalong; pagea-
Desorejar, a. Pagpalong.
Desorganización. /. Pagpacarimoc; pag-
pacasamoc. Carimocan; casamocan. - Caua-
ray catuhayan; cauaray cahusayan.
Desorganizador, ra. adj. Marimoc, ma-
samoc. Macacarimoc, macacasamoc. - s. Pa-
rarimoc, parasamoc, paragobot.
Desorganizar, a. Pacarimoc, pacasamoc.
caopay. - /'. Rimoc, samoc. Bungcag.
Dosorientar. a. Pacalipong, pacaborong.
- r. Lipong, borong, hiborong.
Desorillar, a. Pagtabas san liguid sin gé-
Desovar, n. Pagbunay an mga isda.
Desove, ni. Arí pagbunay san mga isda.
Desovillar, a. Pagbadbad.
Despabiladeras" /. pi. Isurugui, iporol-
Despabilado, da. adj. Iras . - fig. Lacsi,
batid,
Despabilador, ra. s. Parasugui, parapol-
Despabiladura. /. Tap-oc
Despabilar, a. Pagsugui. - fig. Pagdagmit
sin pagbuhat bisan ano. - fig. Pagtuyo sin
pagara m. - fig. y fam. Pagpatay. - r. fig.
Pucao. - Pagpolpog.
Despacio, adv. m. Hinay, hinayhinay, luay.
Despacito, CO. adv. m. fam. Hinayhinay,
luayluay.
Despachaderas. /. pl. fam. Maisug in
papaquianhan.
Despachar, a. Pagdagmit sin pagbuhat
sin bisan ano. - Enviar. Pagsugo; pagpa-
guican. - Vender. Pagbaliguia. - Despedir.
Pagpauli. - fig. y fam. Matar. Pagpatay. -
n. Darse prisa. Pagdagmit.
Despacho, ni. Sugo, despacho; pagsugo.
- Dcspachohan; tendahan.
Despachurrar, a. Pagromoc.
Despajadura. /. Paglain ó pagbulag an
tipasi san dagami.
Despajar, a- Paglain ó pagbulag an tipa-
si san dagami san pagguioc ó pagtahop.
Despajo, m. vid. Despajadura.
Despaldar, a. vid. Despaldillar.
Despaldillar, a. Pacalupo ó pagbari san
lumpac.
Despaletillar, a. vid. Despaldillar. - /^.
y fam- Pagtnacmac san talodtod.
Despalillar, a. Panhingolud sin tabaco.
Despalmar, a. Pagcagus sa mga sacayán.
- Pagbacló.
Despancijar, a. fam. vid. Despanzurrar.
Despanzurrar, a. fam. Pagbosbos, pag-
Despapar, a. Equit. Paghangad ó pagtiad
caopay an cabayo san iya oló.
Desparejar, a. Pagbulag san magpares.
Desparpajar, a. Paguacay. - n. fam. Pag-
yacan sin damo ug sin uaray catuhayan.
Desparpajo, m. fam. Calasguran-.sin pag-
yacan ug iba pá.
Desparramado, da. adj. Haluag; taltag.
Desparramar, a. Pagsabuag; pagtaltag. -
fig. Pagobus sin paggasto nga diri angay
san mga manggad. - /-. Balingao.
Despartidor, ra. s. Parabahin.
Despartimiento, m. Pagbahin; cabahin;
pagcabahin.
Despartir, a. Pagbahin.
Despatarrarse, r. fam. Sicacang.
Despatillar, a. Pagtigib san cahuy, etc.,
basi sumolud ngadto san lasi.
Despavesad ura. /. Pagpolpog, pagsugui.
Despavesar, a. Pagpolpog, pagsugui.
Despavoridamente, adv. m. Ora ora sin
culba; culba caopay.
Despavorido, da. adj. Culba, quinucul-
báan.
Despavorir, n. y r. Culba; lisang.
Despeadura. /. Capáol.
Despeamiento. m. Capáol.
Despearse, r. Páol.
Despectivo, va. adj. Baga pasipara.
Despechadamente, adv. m. Sa maraut
Despechar, a. Pagcabido, pacasaquit. - r.
Bido; isug. - fam. Pagpaíutas san caba-
táan nga nasóso pá.
Despecho, m. Maraut nga cabuot. - De-
sesperación. Pagturao.
Despechugadura. /. Pagcuha; pagcacu-
ha ó pagcaquilas san onud san aba sin
Despechugar, a. Pagcuha, pagquilas san
¡ onud san aba sin tamsi. - r. fig. y fam.
j Bucas an bado dapit sa dughan.
Despedazador, ra. s- Paratiros; para-
¡ otudotud.
Despedazamiento. ;;/. Partiros; pagca-
tiros, pagcaotudotud.
i Despedazar, a. Pagtiros, pagotudotud. -
fig. Pacaraut sin bantug, etc.
Despedida. /. Pagpaguican. Pagsarit an
tiuli, an tibulag.
DespedimientO. m. vid. Despedida.
Despedir, a. Pagbolio. Pagbatac sin bato.
Pagpaiuas ó pagpaoli san sacop sa balay,
etc. - Acompañar por obsequio, etc., al
que sale de una casa ó un pueblo. Pag-
paguican. - r. Hacer ó decir alguna expre-
sión de afecto ó cortesanía para separarse
una persona de otra. Pagsarit an tiuli ó
tibulag.
Despedregar, a. Paghauan an tuna sin
Despegable. adj. Sadang malucba, sadang
mahucal.
Despegadamente, adv. m. Sin uaray ga-
v gapil, sin uaray gagapilan.
Despegado, da. adj. fig. y fam. Maisug.
Despegadura. /. Paglucba; calucba, pag-
calucba.
Despegamiento, m. vid. Despego.
Despegar, a. Pagbulag. Paglucba. Pago-
cal. Pagac-ac, Paglacnit. - Pagbaya.
Despego, m. Pagbaya, pagbulag; pagca-
baya. Uaray caga pilan.
Despeinar, a. Paggobot san bohoc.
Despejadamente, adv. m. Batid caopay.
Dayag caopay.
Despejado, da. adj. Batid, lasgud, masi-
nabuton.
Despejar, a. Paghauan. - r. Adquirir ó
mostrar soltura y esparcimiento en el trato.
Batid; pabatid.-Divertirse; esparcirse. Liao,
liaoliao. - Aclararse, serenarse el tiempo,
etc. Linao. Ilurao.
Despejo, m. Pagcahauan. - Cabatid; pag-
cabatid. Cababatiran. Camasinabuton.
Despelotar. a. Paggobot san bohoc.
DespeluzamientO. m. Paggobot; pagea-
gobot sin bohoc.
Despeluzar, a. Paggobot san bohoc.--/-.
Erizarse el cabello. Marat.
Despeluznar, a. vid. Despeluzar.
Despellejar, a. Paganit. Pagpanit.
Despenar, a. Paggauas sa bisan sin-o san
casaquit, cabido, etc.
Despendedor, ra. s. Paragasto san mang-
gad sin ora ora ná.
Despender, a. Paggamit, paggasto san
manggad, etc.
Despensa. / id. Burutangan ó piolan san
inga cacaanón, etc.
Despenserfa. / Catungdanan san para-
mangno san despensa.
Despensero, ra. ///. y f. Paramangno san
despensa, paragahin.
Despeñadamente. adi>. vi. Sa pageabi-
nanali.
Despeñadero, w. Pangpang ó tuna nga
tingpo - fig. Cataragman.
Despeñamiento. m. vid. Despeño.
Despeñar, a. Pagholog. - r. Holog. Om-
Despeño, m. Pagholog; caholog pageaho-
log. - Calibang, pagoro sin tubig. - fig. Tig-
da nga pageaholog. - fig. Caperdihan.
Despepitarse, r. Pagsingguit, pagyacan
ó pagguliat sin macosog. - fig. Paghi-
mannali.
Desperdiciadamente. adu. m. Carag
Desperdiciado, da. adj. Macacarag.
Desperdiciador, ra. adj, Macacarag. -
s. Paracarag.
Desperdiciar, a. Carag.
Desperdicio, m. Pagcacarag. Caperdihan.
An baya ná.
Desperdigar, a. Pagbulag; pagburublag.
Desperezarse, r. Pagpaonat sa lauas basi
niacuha an cabanhud ó cahubia.
Desperezo, m. Pagpaonat sa lauas.
Desperfecto, m. Guti nga carat-an.
Despernado, da. adj. fig. Paol, budlay
san paglacat.
Despernar, a. Pagotud san páa. - l'aol.
Despertador, ra. adj. Macacapucao. -
Mahipagmata. - m. y f. Parapucao sa
Despertamiento, m. Pagpucao; capucao,
pageapucao. - Pagmata.
Despertar, a. Pagpucao. - r. Pagmata, hi-
pagmata. - fig. Pagpinanumdum.
Despesar, m. Casaquit, cabido, casubo.
Despestañar, a. Paggabut san piroc. - r.
fig. Paghiling sin maopay.
Despezar, a. Pagiban ó pagnipis san luyo
nga catapusan.
Despezonar, a. Panguha san himonoan
san bonga, etc. - r. Bari, an himonoan san
bonga, etc.
Despiadadamente, adv. m. Sin mabangis;
mabangis caopay. Sa cauaray colooy.
Depiadado, da. adj. Mabangis, mapintas.
Despicar, a. Paglibanglibang, pogliaoliao.
Pagbayad sin otang. - r. Pagbolos.
Despichar, n. fam. Patay. - a. Pagpa-
h un gao.
Despiertamente. adv. m. Batid caopay
u £ dagmit man.
Despierto, ta. />. p. An nagmamata. -
adj. fig. Batid, lacsi, dagmit.
Despilfarradamente, adv. m. Ora ora
sin caparagasto.
Despilfarrado, da. adj. Magparagasto
sin ora ora.
Despilfarrar, a. Paggamit ó paggasto san
manggad ó salapi sin diri angay.
Despilfarro, m. Paggasto sin ora ora.
Despimpollar, a. Paggabut sin mga sa-
ringsing.
Despintar, a. Pagpanas, pagpara san pin-
tar. - r. Lubad.
Despiojar, a. Panhingoto.
Despique, m. Pagbolos.
Despizcar, a. Pagtirostiros, pagpiripiri,
pagpinitpinit.
Desplacer. ;;/. Casaquit, cacurian.
Desplacer, a. Pacasáquit, pacabido, paca-
Desplantación. /. Pangabut.
Desplantar, a. Paggabut sin cahuy ó banua.
Desplatar, a. Pamili an salapi nga may
sinasactan nga timga, etc.
Desplate, m. Pamili san salapi, etc.
Desplayar, n. Paghubas.
Desplegadura. /. Pamuclad. Pamitad.
Desplegar, a. Pagbuclad; pagbitad. - fig.
Despleguetear, a. Panguha san mga cam-
bud sa mga tanum.
Despliegue, m. Pamuclad.
Desplomar, a. Pagpahalag. - r. Halag, hi-
lig. - Pucan; paric.
Desplome, m. Pagpahalag. - Capucan, ca-
paric; pageapucan, pageaparic.
Desplomo, m. Cahalag, pagcahalag.
Desplumadura. /. Paghimolbol.
Desplumar, a. Paghimolbol.
Despoblación. /. Pagcauaray ná tauo sa
bongto. Caculang ó pagcaculang sin tauo
sa bongto.
Despoblado, m. Camingauan, cabanuáan,
uaray ná tauo an binongtoan ánay.
Despoblador, ra. s. Parabungcag sin
Despoblar, a. Pagbungcag sin bongto;
pagpalaguio an mga tauo; pagpahalin sa
tauo sa lain nga rugal. - - fig. Despoblar
un campo de árboles, de hierbas. Paghauan.
Despojador, ra. s. Paradgao. Paraliticas.
Despojar, a. Pagágao. Paghucag. Pagticas.
- r. Paglubas. - Pagbaya sa bisan ano nga
Despojo, m. vid. Despojar. - An cuba san
mga casoldadosan nga nagdaog sa mga
contra. - An abaga, oló ug mga teel san
hayop nga gu'iniihao. - pl. Sobras ó des-
pojos de la comida. An nahasalin in ta-
pus ná pangaon. - Mga calap sin balay nga
guinbungcag, nga sadang pá bigamit.
Despolvar, a. Pagyabyab.
Despolvorear, a. Payabyab.
Despopularizar, a. Pagpacaraut san ban-
tug sa igcasitauo.
Desportillar, a. Pagguipac; pagtipac - r.
Guipac; tipac.
Desposado, da. adj. Bag-o pá nga qui-
nasal. - Guinapus sa camut sin puthao.
Desposar, a. Pagcasal. r. Pagpacasal.
Desposeer, a. Pagagao ó pagbucas san
tauo san quinacap-tan niya.
Desposeimiento. ///. Pagagao, pagbucas;
pagcaagao, pagcahucas.
Desposorio, m. Pagsipagsaad san lalaqui
ug san babayc sin pagpacasal; pagpacasal.
Déspota, m. Ponoan sadto ánay. - fig.
Tauo nga mabangis, mapintas, malupigon.
Despóticamente, adv. m. Ora ora sin
camabangis.
Despótico, ca. adj. Magparabuot sugad
lá san iya caruyag bisan diri angay sa ca-
tadungan, mabangis; mapintas, malupigon.
Despotismo, ni. Labao nga gahúm sin
tauo alagad lá san iya caruyag. Camaba-
ngis, camapintas, camalupigon sin tauo.
Despotricar, n. fam- Pagyacan si uaray
Despreciable, adj. Taramayon, angay ó
tacús pagtamayon ó pasiparahon.
Despreciador, ra. adj. Magtatamay, ma-
tamay, mapasipara.
Despreciar, a. Pagtamay, pagpasipara. -
Pagyobit.
Despreciativo, va. adj. Baga pagtamay.
Desprecio, m. Pagtamay, pagpasipara,
pagyobit,
Desprender, a. Pagtangtang. - r. Tactac.
- r. fig. Apartarse ó despropiarse de una
cosa. Pagbaya sin bisan ano.
Desprendimiento, m. Pagbaya; Pagca-
baya.-- fig. Camahatagon.
Despreocupación. /. Paghunahuna nga
matadong ó maopay.
Despreocuparse, r. Gauas, higauas sin
caborong sa hunahuna.
Desprevención. /. Caculang ó pagcacu-
lang sin pagtagam. Cacablas, casongco,
casoco, caponong.
Desprevenidamente, adv. m. Sin uaray
pagtatagam. Ora ora caponong, soco cao-
Desprevenido, da. adj. Uaray pagtata-
gam. Cablas, songco, soco, ponong.
Desproporción. /. Caculang sin angay
nga pagcatoropong.
Desproporcionadamente, adv. m. Sin
caculang sin angay nga pagcatoropong.
Desproporcionar, a. Pagbubat sin diri
toropong, diri arangay.
Despropositado, da. Sinisiring an sala
nga pagbuhat ó pagyacan.
Despropósito, m. Pagsala ó pagsayop
nga pagyacan ó pagbuhat.
Desproveer, a. Pagagao ó paghucas sa
igcasitauo sa iya mga casoroc-an.
Desproveidamente. adv. m. vid. Des-
Desprovisto, ta. adj. Cablas, songco,
soco, ponong
Despueble, rn. Pagpalaguio, pagpahalin
sa lain nga rugal.
Despueblo, m. vid. Despueble.
Después, adv. t. 1. y ord. Onina. Dican,
tican. Después de comer. Catican pangaon.
Duspués que llegue. Onina in umabut.
Despuntar, a. Pagotud, págtalib, pagiban
sin tais. - Mar. Paglipot sin carauisan. -
Panaringsing, in nananarinsing ná an mga
tanum ó mga cahuy. - Despuntar, empezar
á amanecer. Tagunmaaga.
Desquiciamiento. /;/. Págocang; pagcao-
Desquiciar, a. Pagpaocang. - r. Ocang.
- fig- Panguha san carig-onan nga amoy
sinasarigan.
Desquijaramiento. m. Pagrabi.
Desquijarar, a. Pagrabi.
Desquijerar, a. Car. Paglagdi sin cahuy
sa magluyo tubtub lá sin tigaman, nga
paghimoon nga mecha.
Desquilatar, a. Pagiban.
Desquitar, a. Pagbaui. Paglucat. - fig.
Pagbolos.
Desquite, m. vid. Desquitar.
Desrabotar, a. Pagotud, pangotud san
icug.
Desrancharse, r. Pagbaya san pinopó-
rocan. - Mil- Pagburublag.
Desrazonable adj. y fam. Diri angay
sa catadungan.
Desreputación. / Cauaray ó caculang
sin bantug nga maopay.
Desrizar, a. Paggobot san quinorong;
pagbuca san corong.
Desroblar, a- Pagpatadong sin raysang
nga nadudupo.
Destacamento, m. Mil. Panon sin inga
Destacar, a. Mil. Pagbulag san cadam-an
in usa capanon sin casoldadosan. - Pint.
Pagpalutao san pintar. - ;-. Orug, labao-
Destajador, m. Palo sin p.inday sa put-
Destajar, a. Pagpaquiao.
Destajero, ra. m. y / Parapáquiao.
Destajista, com. Parapáquiao.
Destajo, m. Páquiao. - A destajo, m. adv.
Pináquiao. - Hablar uno á destajo. fr. fig.
y fam. Pagyacan sin ora ora.
Destalonar, a. Tabas. Guisi.
Destallar, a. Pangotud san mga saring-
sing san raga cahuy, etc.
Destapar, a. Pagbucas. Pagtocas san tacop.
Destapiar, a. Pagbungcag sin cota.
Destarar, a. Paghimayad.
Destartalado, da. adj. Gobot, uaray ca-
li usayan.
Destazador, m. Paralotos san mga ha-
yop nga guinihao.
Destazar, a Paglotos, pagbahinbahin.
Destechadura. /. Pagtastas, pagcuha, pag-
cacuha san atup.
Destechar, a. Pagtastas san pauod. Pag-
cuha san atup. Baracas.
Destejar, a. Panguha san atup nga teja.
Destejer, a. Pagbadbad sin hinabol.
Destellar, a. Ingat, ingat ingat, ilat igat.
Destello, m. Pagcaingat ingat. Pagcailat
igat. Casirac.
Destemplanza. / Pagraut raut san ba-
nua ó tiempo. Ora ora sin paso; oraora
sin tagbum, etc. - Pagquibot quibot san
pulso in nagraraut an lauas. - Caculang sin
Destemplar, a. Paglain ó pagbungcag san
pageaarangay sin bisan ano. - Poner en
infusión. Tangog. - Raut, in nagraraut an
tonog cún an pagangay san tonog san to-
ronggon. - r. Raut in nagraraut an pulso.
- Ngarol cún dao mga salsalon.
Destemple, m. Diri pagdoroyog. - Casá-
quit nga diri oraora. - Pagraut raut san
tiempo, etc. Pagcadiriangay sa mga pag-
yacan, etc.
Destentar. Pagsagdon sa igeasitauo nga
diri mapadaog san panulay.
Desteñir, a. Pagpalubad ó panguha san
tina sadton tinina ná. Pagpanas, pagpara
san mga color. - r. Lubad. Panas, para.
DesterraderO. m. fig. Caharuyoan.
Desterrar, a. Ngilin, paghingilin.-~Pag-
cuga, pagocab san tuna sa mga gamut san
mga tinatanum, etc. - Pagpaiuas, pagpaha-
Desterronar, a. Pagdogmoc sin tuna nga
borobug-os.
Destetar, a. Pagpalutas. - r. Lutas.
Destete, m- Paglutas; pagpalutas.
Destiempo, (a) Lapas ná, liuas ná.
Destiento, m. Caculba, cacondat.
Destierro, m. Paghingilin, pagpaiuas, pag-
paharayo. - Ilingil-nan san mga may sala,
etc. - fig. Caharayoan.
Destilación. /. Pagpatoro; pagtoro; pag-
caagas; pagdaligdig. - Pagpaauas; pagauas.
Destiladera. /. Asangan.
Destilador, ra. s. Paraasang. - m. Asa-
ngan. Alacsiuan.
Destilar, a. Pagasang. Pagalacsio. - n.
Agastoro, daligdig, auas. Pagpatoro, pag
paauas.
Destilar agua ó sangre un cadáver.
Sago, sagohan.
Desti/atorio. m. Asangan.
Destinación./ Pagsugo, pagtalaan. - Pag-
hatag sin catungdanan.
Destinar, a. Pagsugo, pagtalaan. - Pagha-
tag sin catungdanan. - Toin.
Destino, m. Catungdanan. - Guinagamilan.
- Palad, maopay cún maraut bá.
Destitución. / Paghucas; canucas, pagea-
Destituir, a. Paghucas sin catungdanan.
Destocar, a. Pagb.ica¡ paggomoc san pon-
gos ó bohoc. - ;'. Pagtucas san calo.
Destorcer, a. Paglubad, pagsulbad, pag-
badbad san linubid ó pinisi, etc.
Destornillado, da. adj. fig. Baga culang-
Destornillador, m. Garamiton sin pagga-
but sa mga torniyo.
Destornillar, a. Paggabut sin mga torni-
llo; suhi nga pagbiric s'n torniyo.
Destoserse, r. Pagigham.
Destrabar, a. Paghubad san gapus, pag-
tangtang . san colma ó bisan ano nga naca-
Destral, m. Uasay nga guti.
Destraleja. /. Uasay nga goroguti.
Destramar, a. Pagcuha san lagda san
hinabol.
Destrenzar, a. Pagbadbad san sinalapid.
Destreza. /. Cabatiran. Camaaram.
Destripar, a. Pagbosbos- Paghinái. - Pan-
guha san bucag.
Destripaterrones, m. fig. y fam. Soho-
lan ó paraalayon sin pagbuhat sa tuna.
Destrísimo, ma. adj. sup. Batid caopay.
Destriunfar, a. Paghimantaya san mga
triunfo sa pagsugal.
Destrizar, a. Pagguisiguisi, pagotudotud,
pagtabastabas. - r. fig. Sina, in nasisina
caopay ó napoposoc sin ora ora.
Destrocar, a. Paguioli san guintatagalio.
Destrón, m. Parahagubay, an naghahagu-
bay sin buta.
Destronamiento, m. Paghucas; pagcahu-
cas san hadi ó labao nga ponoan.
Destronar, a. Paghucas san hadi ó labao
nga ponoan san iya pagcahadi. Pagagao.
Destroncamiento, m. Pagponoa sin pag-
polud sin cahuy.
Destroncar. Pagponoa sin pagpolud sin
cahuy. - fig. Pagdarahug sa igcasitauo.
Destrozador, ra. s. Parabungcag, para-
Destrozar, a. Pagbungcag, paguacay,
pagguba. - Pagtirostiros, pagoludotud. -
MU. Pagdaog san mga contra - Paggasto
sin daco ug din angay. - Paghinithinit. Irab.
Destrozo./;^. Cabungcag, cauacay, caguba.
Destrozón, na. adj. fig. An madali ma-
caguisi san iya panapton, sapin, etc., etc.
Destrucción./. Pagcaguba, pageabungeag
pageauacay pagcalaglag. Caguba, etc., etc.
Destructivo, va. adj. Macaguba, maca-
bungeag, macauacay, macalaglag. Macaca-
guba, etc., etc.
Destructor, ra. s. Paraguba, parabung-
cag, parauacay.
Destructorio, ria. adj. vid. Destructivo.
Destrueco, m. vid. Destrueque.
Destrueque, m. Paguioli san guintatagalio.
Destruible, adj. Sadang maguba, sadang
mabungeag, sadang mauacay.
Destruidor, ra. s. Paraguba, parabungcag,
parauacay.
Destruir, a. Pagguba, pagbungcag, pa-
guacay. Pagbaracas. - fig. Paggasto sin diri
Desucación. / Pagpuga; pageapupuga,
^aghodos.
Desudar, a. Pagpahid san huías ó balhas.
Desuellacaras, m. fig. y fam. Paraarot
n ga diri magaram magarot, (macacapilas).
^"com. fig. y fam. Tauo nga uaray alo,
niaraut sin batasan,
Desuello, m. Paganit, pagpanit Capilas,
pagcapilas. - ; fig. Pagcauaráy aló.
Desuncir, a. Paglucas san yugo.
Desunidamente. adv. m. Bulag caopay.
Desunión. /. Pagbulag, pagburublag, pag-
cabulag, pagcaburublag. - -fig. Pagcadiri
angay ó pageadirioyon sin buot.
Desunir, a. Pagbulag pagburublag. - ^-.
Diri pagangay ó diri pagoyon sin buot.
Desuñar, a. Pamaclo. - Paggabut san coló.
- Agr. Paggabut san gamut san cahuy.
etc. - Paghingolo.
Desurdir, a. Pagbadbad sin hinabol nga
Desusar, a. Diri ná paggamit, diri ná ba-
Desuso, m. Án diri ná paggamit, an diri
ná pagbatasari sin sugad.
Desustanciar. a. Pagpatab-ang, pagcuha
san rasa sa bisan ano, pagpaluya.
Des vallar, a. Panguha san mga dahon
nga laya ná san mga tanum.
Desvaído, da. adj. Tauo nga hataas ug
diri madayan.
Desvainadura./. Pagbuca; pageabuca san
binalocan san príjoles, etc.
Desvainar, a. Pagbuca san binalocan san
príjoles, etc.
Desvalido, da. adj. An uaray natabang
Desvalijador. ;;/. Macauat, tulisan.
Desvalijamiento, m. Pagcuha; pageacu-
ha san áada sin surudlan - Pagtolis, pag-
cauat san áada sin cabán.
Desvalijar, a. Pagcuha san áada sin su-
rudlan. - Pagtolis, pageauat san nagbabac-
tas san nadadara niya sa cabán.
Desvalimiento, m. Pagcauaráy natabang
Desván, m. Alcoba.
Desvanecer, a. Pagpapara. - r. Para. -
Paga pagparayao. - a. Evaporarse. - Hu-
ngao. - Plaquear la cabeza por un vahido,
turbarse el sentido. Lipong an oló.
Desvanecidamente, adv. m. Sa daco
nga pagparayao.
Desvanecimiento, m. Pagparayao, cama-
labiao. - Calipong, pagealipong sa oló.
Desvaporizadero, m. Hongauan, caalis-
Desvarar, a. Dalinas, dalioros, dalios-os,
talindas, baquinas, balinas. - Mar. Pagpa-
lutao san sacayán nga nasanglad.
Desvariadamente, adv. m. Sa pagcadi-
ri igo ó diri angay, sa cauaray tatama.
Desvariado, da. adj. Mayamyam, maya-
can, mabuhat sin diri igo ó angay. - Diri
angay, diri igo, diri matadong.
Desvariar. n. Pagyamyam, pagyacan sin
Desvarío, m. Pagsala sin pagpolong ó
pagbuhat. - Calipong, pagcalipong sa oló.
Desvedar, a. Pagtogot san iguindidiri anáy.
Desveladamente. adv. m. Uaray gud hi-
ngatorog.
Desvelamiento, m. vid. Desvelo.
Desvelar, a. Diri pangatorog, pagaligma-
ma. - /-. Aligmata. Pirao. - r. fig. Pagoya-
tum caopay.
Desvelo, vi. Pagaligmata. Vwao. - fig. Ca-
maoyatum, pagcamaoyatum.
Desvenar, a. Panguha san ogat san carne.
Desvencijar, a. Pagbungcag, paglupo.
Desvendar, a. Paghubad san sambud.
Desventaja. /. Calainan.
Desventajoso, sa. adj. Lain.
Desventar, a. Pagpagoa san hangin.
Desventura. /. Cauaray palad. Cacurian.
Desventuradamente, adv. m. Sin uaníy
gud palad.
Desventurado, da. adj. Uaray palad. -
Canogon nga tauo. - Mahicao.
Desvergonzadamente, adv. m. Sin ua-
ray gud canlo.
Desvergonzado, da. adj. Uaray alo.
Desvergonzarse, r. Pagyacan sin uaray
alo ó uaray tahud.
Desvergüenza. /. Cauaray ó pagcauaray
alo ó tahud.
Desviación. /. Pagpaharayo. Paghihirayo.
Desviar, a. Pagpaharayo; pagiuas. - Pag-
hirayo; iuas.
Desviar con el codo. Siuay.
Desviejar. a. Pagbulag ó paglain san mga
carcanerohan nga mga agal ná.
Desvigorizar, v. Pagpaluya.
Desvío. vi. Pagpaharayo. Paghihirayo.
Desvirar, a. Pagtabas-
Desvírgar. a. Pacasala sin babaye nga
bug-os pá an pogcalubos niya.
Desvirtuar, a. Pagpaluya, pagcuha san
gáhum, cosog, etc., etc.
Desvivirse, r. Hidlao caopay, icag caopay.
Desvolver, a. Paglain sin cahimo sa bi-
san ano. - Pagarado san tuna.
Deszocar, a. Pagsamad sa tecl.
Deszumar, a. Pagpuga.
Detal. (En) vi. adj- Sa pagcatinag-sa tag-sa.
Detall, m. Mil. vid. Detalle.
Detallar, a. Pagasoy san ngatanan, sa
pagcatinagsa-tag-sa.
Detalle, ni. Casayoran. Caasoyan, asoy.
Detención. / Caiha, pagcaiha. Camaiha,
bagcamaiha. - Pagpreso; pagcapreso.
Detenedor, ra. adj. Macahauid. - r. Pa-
rahauid.
Detener, a. Paghauid. Pagoíáng- - Pagpre-
so, pagpandug, pagbilanggo. - r. Pagiha.
- Pagtimos. fig. Pagocoy, pagodong. - r.
Basiao. Hiao.
Detenidamente, adv. m. Sa hinayhinay,
hinay caopay; maiha caopay.
Detenido, da. p. p. Pinipreso. - adj. May
caolongan ó calibangan, culang sin larang,
diri maisug. - Mahicao.
Detenimiento, m. Caiha, pagcaiha. Ca-
maiha, pagcamaiha.
Detentación. /. For. Diri pagoli san diri
lugaringon ngadto san tag ada.
Detentador, m. For. An diri iooli san
diri iya lugaringon, ngadto san tag-ada.
Detentar, a. For. Diri pagoli san diri lu-
garingon ngadto san tag-ada.
Detergente, adj. Med. Macacahuas, ma-
cacaopay.
Deterior. adj. Obús, diri sugad sin cama-
Deterioración. /. Pagraut, in nagraraut
ná bisan ano.
Deteriorar, a. Pagraut, in nagraraut ná
Deterioro, m. vid. Deterioración.
Determinación. /. Pagtalaan. - Camaisug,
pagcamaisug, pagcauaray cahadluc. - Pag-
sugo. Paglarang. - Pagscntencia.
Determinado, da. adj. Maisug, casingca-
singan. - Gvam. Artículo determinado. An
nagaasoy sin maopay san nombre nga li-
nalaquip niya.
Determinar, a. Pagtalaán. Paglarang. Pag-
sugo. Pagasoy sin maopiiy. - For. Pagho-
corn ó pagscntencia.
Detersión. /. Pagpahid, pamahid. Pagnos-
nos. Paghinis. Paghanis.
Detestable adj. Doromotan, dorum-tan;
maraut caopay.
Detestación. /. Pagsumpa, panumpa; pag-
domot, paghomot; cadorom-tan.
Detestar, a. Pagsumpa. - Pagdomot, pag-
Detonación. / Hagudol, pagcahagodol.
Pagboto.
Detonar, n. Paghagodol. Pagboto.
Detracción. /. Pagiuas; pagcaiuas. - Pag-
Detractar, a. Paglibac, pagbutangbutang
Detractor, ra. adj. Magparalibac, magpa-
rabutangbutang sin sala. - s- Paralibac,
Detraer, a. Pagiuas; pagpaiuas. - fig. Pag-
Detrás, adv. 1. Sa licod, sa tihac, san
orehe, sa luyo.
Detrimento, m. Uaray cahalin. Caperdí-
han. Cacurian. Óarautan.
Deuda./. Otang. - Sala.
Deudo, da. m. y/. Caoropdan. - ni. Pa-
rentesco. Pagcaoropud.
Deudor, ra. adj. Otangan. A muchos.
Otangananon. - El deudor no muera, que
la deuda en pie se queda, ref. Mabuhi an
otangan, paglalaoman an bayad.
Deuteronomio. m. Santos nga Surat ó
icalima nga libro san Pentateuco ni Moisés.
Devalar, n. Mar. Paghihirayo san tadong
cún dao sa pagsacay.
Devanadera. /. Poronan, samburan.
Devanador, ra. s. Paraporon, parasam-
bud. - m. Poronan, samburan.
Devanar, a. Pagporon, pagsambud.
Devanear, a- Pagsalasala san pagyacan ó
pagbuhat. Pagyacan sin diri angay.
Devaneo, m. Pagsalasala, pagsayopsayop.
- Cauang nga pagbuhat. - Baga calipong
Devantal. m. Tampis.
Devastación. / Cabungcag, cauacay, ca-
guba, calaglag; pageabungeag, pageauacay,
pageaguba, pagcaíaglag. Pagdahas.
Devastar, v. Pagpabungcag.
Devengar, a. Sohol nga igsosohol tun-
gud san guintrabahoan ó guinserb;han.
Deviación. / Pagpaharayo. Paghihirayo.
Devoción. /. id. Pagtahud, pagsingba.
Devocionario, ni. Barasahan san cristia-
nos an iya mga pagampo.
Devolución./. Pagoli, pagbalic. Pagbayad.
Devolver, a. Pagoli, pagbalic. - Pagbayad.
Devorador, ra. adj. Maninibad. - s. Pa-
rasibad. Paralamoy; parala-mon; parala-
mud. Parahangpas.
Devorar, a. Pagsibad. Paglamoy. Pagla-
mon. Paglamud. Paghangpas.
Devotamente, adv. m. Sin maopay, sa
daco nga pagtahud.
Devoto, ta. adj. Maampóon masingbahon.
- Harangdon.
Día. m. Adlao. Caadlauan. - Cumpleaños.
Caadlauan. - Día de año nuevo. Tinican-
gan san tuig. - Día de ayuno. Adlao nga
igpupuasa. - Día de fiesta, día de guardar,
día de precepto. Adlao nga iglelehe. -
Día de trabajo. Adlao nga igbubuhat. -
Día del juicio. Adlao nga ighohocpm. -
Día de los difuntos, ó finados. Adlao san
mga minatáy. - Día de ceniza. Adlao san
pamuring.
Diabetes. / Med. Saquit sin pagihi
Dí lé0
Diabético, ca. adj. An may saquit sa
Diabla. / fam. y fest. Yaua, - A la dia-
bla. ;;/. adv. fam. Maraut nga cabuhat ó
maraut nga pageabuhat.
Diablear, n. fam. Pagbuhat ó pagsoro-
suerte sin diri angay, sin maraut.
Diablejo, m. Yaua, manunulay nga guti.
Diablillo, m. Manunulay nga guti. - Tauo
nga malacsi.
Diablo. /;/. Yaua. - fig. Tauo nga maisug.
- fig. Tauo nga maraut an iya cahihio. -
Tauo nga malimbong; tauo nga may ca-
batiran. - pl. Cadiablohan, cayauáan.
Diablura. / Buhat ó polong nga diri an-
gay, maraut.
Diabólicamente, adv. m. Sin maraut, sin
Diabólico, ca. adj. Suyádnon. Maraut
c^iopay.
Diaconado. m. Orclen sa mga diácono.
Diaconal, adj. An tungud sa mga diácono.
Diaconato. m. Orden sa mga diácono.
DiaConisa. /. Babayc nga nagseserbe sa
Diácono, m. id. Ministro sa santa Iglesia,
nga di pá nacacapagmisa, cundi hadooc
na sa pageasacerdote.
Diadema, amb. Podongpodong, corona.
Diafanidad. / Camatin-ao pageamatin-ao,
camasilhag, pageamasilhag.
Diáfano, na. adj. Matin-ao, masilhag.
Diafóresis. / Med. Huías, balhas.
Diaforético, ca. adj. Med. Macacahulas,
macacabalhas. - s. Pahulas, pabalhas. - Su-
dor diaforético. Ora ora nga huías in hi-
nihiran-tan an tauo.
Diagonal. Halag.
Dialecto, m. Pamolong.
Dialogar, a. Pagpolongpolong.
Diálogo, m. Pagpolonglong.
Diamante, m. id. Bato nga mahal, ma-
tin-ao ug maguilaguila caopay.
Diamantino, na. adj. Diamantehon. -
fig. y poét. Matig-a, matigha.
Diamantista, com. Paralabra ó paraopay
san mga diamante. - Parabaliguia sin mga
Diametralmente. adv. m, Ticang sa luyo
sa usa camalidong ngadto man sa usa ca-
Diámetro, m. Badlis nga matadong sin
usa camalidong. Badlis nga matadong nga
nabubut nga sa usa camalidong ug naa-
but ticang sa luyo ngadto man sa usa ca
Diana, f. Pagtoctoc san guimbal cún aga
aga pá.
Diriamente. adv. t. Iquinaadlao, sa ma-
tagaadlao
Diario, ria. adj. Sa iquinaadiaoadlao, sa
matagaadlao, sa adlaoadlao. - m. Casayo-
ran san mga inagui ú inmabut sa iquina-
adlao cún sa tag-satag-sa ca adlao. Perió-
dico nga guinpapalusad, guinpapagoa ó
iguinpupublicar sa adlaoadlao ngatanan. -
An gasto sa iquinaadlao sa pagcaon, etc.
Diarista, com. Tauo nga nagtutuhay ug
nagpupublicar sin periódico sa adlaoadlao
Diarrea, f. Mcd. Calibang, pagoro sin tu-
Diatriba* /. Pagpacaalo sa iba sa polong
cún sa pagsurat bá.
Dibujador, ra. s. Paralagda, parabadlis.
Dibujante, s. vid. D'bujador.
Dibujar. Paglagda, pagbadlis. - fig. Pago-
soy sin maopay.
Dibujo, m. Lagda sin pagp'ntar.
Dicción. /. Polong.
Diccionario" m. Libro nga casayoran san
mga polong sin usa nga pamolong sa pag-
casonudsonud sa tag-sa nga letra.
Diciembre, m. Bulan sa Diciembre. Bu-
lan nga icapolo cagduha sin tuig.
Dictado, ni. Camahalan, cabansagan, ca-
salangbayan sin tauo-
Dictado, m. An pagpolong sa usa ca tauo
sin mahinayhinay san iguinsusurat sin lain.
~ - pl- fig- Mga casirac ó mgá sugo san
cabuotan cún sa condene a bá. - Escribir
uno al dictado, fr. Pagsurat san iguinpo-
polong sin lain.
Dictador, m. Ponoan nga la bao (nga guin-
nonombrahan sadto ánay san mga cónsul
nga romano).
Dictadura. /. Pagcadictador, catungdanan
san dictador. - An camaina san pagcadic-
Dictamen, m. Hunahuna; paghunahuna.
- -Casarse uno con su dictamen, fr. fig.
Pagalagad lá sa iya lugaringon nga pag-
hunahuna. - Tomar dictamen de uno. fr.
Paquisagdon.
Dictar, a. Pagpolong sa usa ca tauo sin
mahinayhinay san iguinsusurat sin lain.- -
Pagsugo; pagpalusad ó pagpagoa san mga
sugo. - fig. Sugo. An casingeasíng co in
nasusugo. Mi corazón me lo sugiere ó dicta.
Dictatorial, adj. An tungud san pagca-
dictador.- - /^. Andiri naalagad san sugo
ó mga casugaonan, mapintas.
Dictatorio, ria. adj. An tungud san pag-
cadictador.
Dicterio, m. Pagtamay, pagyobit, pagpa-
caraut sin polong sá igeasitauo.
Dicha. /. Palad nga maopay, capalaran,
cabulahan, pageapálaran, pageabulahan.
Dicharachero, ra. s. Parayacan sin diri
natoon ó baga diri angay.
Dicharacho, m. fam. Polong nga diri na-
toon ó baga diri angay.
Dicho, m. Polong, yacan, bagao, sumat.
- Del dicho al hecho hay gran trecho, ref.
Uaray sapayán an polong, an buhat an
quiquitaon.
Dichosamente, adv. m. Pal aran caopay,
bulahan caopay.
Dichoso, sa. adj. Palaran, bulahan. - Hi-
Didáctica. /. Pagaramdam sin pagtutdo.
Pagasoy sin maopay.
Diecinueveavo, va. adj. An tag-sa sad-
ton ñapólo cagsiam ca bahin nga iguinba-
bahinbahin an usa cabug-os.
Dieciochavo, va. adj. An tag-sa sadton
ñapólo cag ualo ca bahin nga iguinbaba-
DieciOChenO, na. adj. Icapolo cagualo.
Dieciseisavo, va. adj. An tag-sa sadton
ñapólo cagonum cabahin nga iguinbaba-
Dieciseiseno, na. adj. Icapolo cagonum.
Diecisieteavo, va. aij. An tagsa sadton
ñapólo cagpitó ca bahin nga iguinbabahin-
an usa cabug-os.
Diente. Ngipon. Tango.
Diestra. /. Too, camut nga too. - Juntar
diestra con diestra, fr. fig. Paguigsangcay;
paquigsabut.
Diestramente, adv. m. Batid caopay,
maaram caopay.
Diestro, tra. adj, Toohon. - Batid, maa-
ram, lasgud. - m. Higot sin hayop. - Lle-
var de, ó del diestro, fr. Pagtug-uay.
Dieta* /. Pagpuasa nga sugo sin tamba-
Dieta, f Catibugan sin mga tauo sa iba
nga mga guinhadian sa pagdarang ó pag-
hunahuna hionong san mga burahaton. - ■
Bayad ó sohol san hocom ó tinatapuran
nga sinusugo; iquinaadlao ini nga pagso-
hol. - Bayad ó sohol sa iquinaadlao san
tambalan nga nagvivisita sin masaquit. -
For. Paglalac-tan, nga dánay cañan ñapólo
ca legua.
Diez. adj. Ñapólo. - Décimo. Icapolo; ica-
Diezmar* a. Paghimoloan. - Pag bayad san
san mga icapolo.
Diezmero, ra. m, y /, Parabayad san
mga icapolo. - Paracarauat san mga icapolo.
Diezmesino, na. adj. An mayada ná
ñapólo ca bulan. - An tungud san cañan
ñapólo ca bulan.
Diezmilmillonésimo, ma. adj. An tag-sa
san mga bahin sin usa cabug-os nga iguin-
babahin sin ñapólo cayucut caribo nga
mga bahin.
Diezmillonésimo, ma. adj. An tag-sa
san mga bahin sin usa ca bug-os nga iguin-
babahin sin ñapólo caribo nga mga bahin.
Diezmo, m. An mga icapolo; himoloan.
Difamación. /. Pagpacaraut. Pagcabutang-
Difamador, ra. adj. An nagpapacaraut
san bantug nga maopay sa igcasitauo. - s.
Difamar, a. Pagpacaraut, pagbutangbutang
Difamatorio, ria. adj. An macacaraut
san bantug nga maopay sa igcasitauo.
Diferencia. /• Calainan. Pagcalain. Pag-
calainlain.
Diferenciar, a. Paglain, paglainlain. - ".
Diri pagoyon, diri pagabuyon sin buot.
Diferente, adj. Lain. Malain.
Diferentemente, adj m. Lain gud, ma-
lain gud.
Diferir, a- Paglangan, paglanganlangan.
Pagangan, pagangangangan. - n. Lain.
Difícil, adj. Macuri, malisud.
Difícilmente, adv. m. Sin curi, ora ora
sin curi. Macuri caopay.
Dificultad. /. Cacurian. Cacuri, pagcacun.
Camacuri , pagcamacuri . - Ruhaduha. - Cao-
Dificultar, a. Pagcurii. - Pagolang, pagcao-
Dificultosamente, adv. m. Sin curi, ora
ora sin curi. Macuri caopay.
Dificultoso, sa. adj. Macuri, malisud. -
fig. y fam. Maraut nga pamayhon.
Difidencia. /. Catahap, caholop; pagca-
tahap, pagcaholop. Catahapan, caholopan.
- Pagturao; pagcaturao. - Caculang sin
pagtoo ó pagtupud.
Difidente, adj. Maturao, an din natapud.
Difluir, n. Loob. - Damat.
Difundir, a. Pagh alaba sin pagasoy ó
pagsurat. - Loob. - fig. Pagpabantug, pag-
mantala. Himantug.
Difunto, ta. adj. s. Patay, minatay.
Difusamente, adv. tn. Loob caopay. Ha-
laba caopay nga pagasoy, etc. •
Difusión. /. Pagloob - Halaba nga paga-
soy ó pagsurat nga di man quinahang-
Difusivo, va. adj. Maloob. Macacaloob
Difuso, sa. adj. Haluag. - Halaba cao-
pay nga pagosoy, etc.
Digerible, adj. Matutunao sa guinhaua.
Digerir, a. Tunao, in natutunao sa guin-
Digestible, adj. Masayon matunao sa
guinhaua. .
Digestión. /. Pagtunao sa guinhaua an
Digestivo, va. adj. Macacatunao san
quinaon.-¿". tn. Tambal san mga hubag
ug mga casam-dan.
DigestO. tn. Catiguban san mga casugoa-
nan sa sinisiring derecho romano.
Digitación. /. Pagtutdo sin pagtoctoc sin
bisan ano nga instrumento sa mga tudlo.
Digitado. Sugad an.mga tudlo.
Digital. An nahatungud sa tudlo.
Dignación. / Pagtogot ó paghatag san
pinangangaro.
Dignamente, adv. tn. Sin tacus.
Dignarse, r. Matacús, malooy.
Dignatario, tn. An may catungdanan.
Dignidad. /. Pagcatacús - Camahalan, ca-
od-ganan. - Máhal nga cahimtang, mahal
Dignificante, p. a. Macacatacús, macaca-
Dignificar, a. Pacatacús, pacasantos.
Digno, na. adj. Tacús.
Digresión. /. Pagotud san carocayacan ug
pagpolong sin diri igo san guinsusumat o
guincacarocayacanan.
Dij. m. vid- Dije.
Dije. m. Biao, hiyas, rayandayan. - -fig. y
fam. Maopay nga tauo.- fig' y fam. lauo
nga ogdayon.
Dilaceración. /. Pagsamadsamad nga
paguisi sa lauas. Pagcasamadsamad nga
dao pageaguisi sa lauas.
Dilacerar, a. Pagsamadsamad nga dao
pagguisi sa lauas.- fig Pagbungcag san
bantug, etc., sa igcasitauo.
Dilación. /. Caiha, pagcaiha; camaiha pag
camaiha, camadugay, pageamadugay. -
Pagcabuasbuas.
Dilapidación. / Paggasto, pageagasto nga
diri angay san" m¿a manggad.
Dilapidador, ra. s. Paragasto sin din
angay san mga manggad.
Dilapidar, a. Paggamit ó paggasto nga
diri angay san mga manggad.
Dilatable, adj. Sadang pagdacoon, sadang
paghalabaon, sadang pagdugangan. Sadang
osuagon.
Dilatación. /. Pagdaco, paghalaba, pag-
dugang; pageadaco, pagcahalaba, pagea-
dugang. Pagosuag; pageaosuag.
Dilatar, a. Pagdaco, paghalaba, pagdugang;
pagpadaco, pagpahalaba, pagpadugang. -
Pagasuag; pagpaosuag. - Pagiha; pagpaiha;
pagbuasbuas.
Dilatarse, cundir, extenderse en
bien Ó en mal. Tagon-tong. Extender-
se por todas partes. Sarang. Dilatarse Jo
que estaba condensado. Buscag.
Dilatoria. Pagcabuasbuas.
Dilección. Paghigugma. Pagpalanggrí, pag-
Dilecto, ta. p. p. Pínalangga, pinaora;
hinigugma. - adj. íligugmaon caopay cún
sa maopay nga buot.
Diligencia. /. Cadoroto, pageadoroto; ca-
madoroto, pugeamadoroto sin pagbuhat ó
pagtuman. - Cadagmitan. Camadagmit, pag-
camadagmit. - Diligencia ó coche nga da-
co. - faw. Tuyo; paquimalooy. - For. Dili-
gencia ó pagtuman san mga talaán. - Eva
cuar una diligencia, fr. Pagtapus ó pag-
tuman sin tuyo. - Hacer uno las diligen-
cias de cristiano, fr. Pagtuman san- catui-
gan. Pagtuman san mga turumanon san
cristianos sa igeamátay. - Hacer las dili-
gencias del jubileo. fr. Pagtuman san
iguintotogon sa pagcuha san indulgencia.
- Hacer uno sus diligencias. fr. Pagpati-
gayon sin pageacuha sin tuyo. - Hacer uno
una diligencia. y>. Pagoro, malilibang. - La
diligencia es madre de la buenaventura.
fr. Proverb. An talingoha hitutumanan in
cadorotohan.
Diligenciar, a. Pagpatigayon.
Diligenciero, m. Bahala.
Diligente, adj. Madoroto, maoyatum, ma-
tingohaon. - Maicagon, madagmit sin pag-
Diligentemente, adv. m. Sin dagmit.
Dagmít caopay, madoroto caopay, mao-
yatum caopay, etc.
Dilogía. /. Pagcaruhaduha.
Dilucidación. /. Casayoran, caasoyan.
DÜUCidador. m. Paraasoy.
Dilucidar, a. Pagasoy.
Dilucidario. ///. Sinurat nga casayoran ó
caasoyan sin libro.
Dilución. /. Pagtunao; catunao, pagea-
Díluente. p. a. An nacatunao.
Diluir, a- Pagtunao; pagpatunao. - r. Tu-
Diluviar, v. Pag-uran sin ora ora.
Diluvio, m. Paglonop; panlonop.
Dimanación, m. Guinicanan. Tinicangan.
Capong-tan ó capopong-tan.
Dimanar. ;/. Guican. Ticang. - fig. Pongot.
Dimensión. /. Cadac-an. Cahilab-an. Ca-
hiluagan. Cahilapad, cahilap-dan. Cahitas-
an. Cahiladman. Casoclanan.
Dimes y diretes, loe. fam. Paghihiba-
tonbaton sin polong. Pagquipolong-polong.
Dimidiar. a. Pagtunga. - Pagbuca. - Pag-
Diminución. /. Caiban, pageaiban. Cai-
banan. - Cacopus, pagcacopus.-Ir una cosa
en diminución, fr. Ticaiban, ticaluya.
Diminuir, a. Pagiban. - Copus.
Diminutamente, adv. m. Tala lá; tala,
gudti caopay.
Diminutivamente, adv. m. Talagudti
Diminutivo, va. adj. Macacaiban.
Diminuto, ta. adj. Quinuculangan pá; aya-
uan pá. - Guigugutii, guigugutiayay.
Dimisión. / Pagrenunsia, pagbaya sin ca-
tungdanan, etc.
Dimitir, a. Pagrenunsia, pagbaya sin ca-
tungdanan, etc. Dimitir la cuestión ó pleito.
Pagbaya san capolongan.
Dinasta, m. Dato nga sacop sin labao nga
dato ó hadi.
Dinastía. /. Cahadian sa usa lá nga catuli-
nan; an pageahadi nira.
Dinerada. /. Cadamo nga salapi. Dine-
rado. SaJapianon, bahandianon. Cuartahan.
Dineral, m. Cadamo nga salapi; salapi-
nga damo. - Timbangan san salapi ó bu-
lauan.
Dinero, in. Salapi, cuarta.
Dineroso, sa. adj. Salapianon, mangga-
ran, bahandianon.
Dineruello. m. Sarosalapi, guti nga sa-
Dintel, m. Arq. Patungbolan sin sada ó
Dintelar, a. Pagtongbol.
Diocesano, na. adj. An tungud sa dió-
cesis, - r. An obispo ó arzobispo sa dió-
Diócesis. /. An tuna nga sacop san ga-
hum sin arzobispo cún obispo bá. .
DÍOS. m. Dios, an Dios nga totoo ug ma-
cagarahum san ngatanan. - Dios ó deidad
falsa. Diosdios. - Dios Hombre. Si Jesu-
cristo nga aton Guinoo nga nagpacatauo.
Diosa. /. Dios dios nga babaye nga pina-
cadios sa mga diuatahan.
Diploma, m. Carig-onan nga sinurat nga
togot sin hadi cún iba bá nga mga ponoan.
Diplomacia. / Pagaradman ó pagquilala
san mga caopayan ug mga tungud sin usa
nga guinhadian sa iba nga mga magea-
siguinhadian. - /?£•. yjam. Pagaramaram.
Diplomática. / Pagaradman ó nga nag-
tutdo san mga lagda nga ipaquiquilala
san mga diploma ug sin iba pá nga mga
carig-onan nga sugad. - vid. Diplomacia 1. a
Diplomático, ca. adj. An tungud sa di-
ploma. - An tungud sa diplomacia. Mga
turuhayon san mga magcasiguinhadian ug
an mga tauo nga mga magturuhay siton.
- \fig- Y f am - Tauo nga toso.
Díptero, ra. adj. Zool. Mananap nga du-
duha an paco niya; sugad an langao.
Diputación. /. Pagpili sin tauo. - An ca-
dam an san mga diputado. - Catungdanan
san pagcadiputado, ug an camaina sini
nga catungdanan. - Diputación provincial.
Mga cadatoan nga guinpili sa usa nga pro-
vincia basi magataman sira ug magpacao-
pay san mga tungud sa iya. - An balay
nga guincacatirocan san mga diputado nga
mga provincial.
Diputado, ni. Tinatapuran, tinotoinan.
Diputar, a. Fagpili, pagtoin.
Dique, m. Casampongan stn tubig.
Dirección. /. Pagtadong; pagcatadong. -
Pagtutdo. - Sagdon, laygay, uaydong. Ca-
salagdonan, cauaydongan. - Catungdanan
san director, pagcadircctor. - Balay nga
despachohan nga inooquian san director.
- Geom. Camatadong, pageamatadong.
Directamente, adv. m- Sin tadong; tadong
Directivo, va. adj. Macacatadong.
Directo, ta. adj. Tadong, matadong. - Da-
Director, m. Tinatapuran ó tinotuinan san
mga labao. - Director espiritual. - Amanan
sa calag.
Directorio, m. Lagda; lagdaan.
Dirigir, a. Pagtadong. Pagtutdo, pagtul-id,
pagtolidong.- - Pagaagbay. - Paginando.
Dirimente, adj. Macacabulag, macacabad-
Dirimir, a. Pagcabulag, pagcabadbad. -
Pagtuhay.
DirradiaciÓn. /. An pageah alaba san ca-
rnaguilad. nga guican san mga buhat.
Dirriadiar. v. Pahilabaa an mga calam-
Dirruir, a. Pagbungcag, pagpucan, pag-
Discantar, a. Pagcanta.-- fig. Paglua sin
mga siday. - fig. Pagbuhat sin mga siday.
- fig. Pagasoy sin ano lá; halaba nga
Discante, ///. Cuitara ó sesta nga guti.
DisceptaciÓn. /. Pagargumento, pagindig,
pagasoy. Casayoran.
Disceptar. a. Pagargumento, pagindig, pa-
gasoy.
Discernimiento, m. Surabutan. Pagquila
la san calainan san mga butang.
Discernir, a. Paglainlain, pagquilala san
calainan san mga butang.
Disciplina. /. Pagaradman. - Batasan. -
Iharampac. - Pagharohampac.
Disciplinar. ¿7. Pagtutdo, pagtoon. - Pag-
hampac. - r. Pagharohampac.
Disciplinazo, m. Paglatub san iharampac.
Discipulado, m. Pagcatinon-an. - Cahim-
tang sa pagcatinon-an. - Pagtutdo, pagtoon.
Discípulo, la. m. y /. Tinon-an, guinton-
an, tinütdoan.
Disco, m. Astron- Balárao.
Díscolo, la. adj. Malaris, maboruca.
Hunon.
Discordancia. /. Diri pageaoyon. Calai
nan. Diri pageaarangay.
Discordar, n. Patuc. Lain. - Diri pagoyon.
- Diri pagarangay, diri pagdoroyog
Discorde, adj. Diri maoyon, diri maabo-
yon. - Diri maarangay, diri madoroyog.
Barihas.
Discordia. /. Cacontra san mga caburut-
on ó niga paghunahuna.
Discreción. /. Sarabutan, cabatiran, calas-
guran. - Turnan nga pagpolong, turnan nga
pageabuhat. Cabuotan; camadoroto, cama-
oyatum. - A discreción, m. adv. Sugad lá
san acón caruyag; sugad lá san imo caru-
yag. - Rendirse á discreción; darse ó en-
tregarse á discreción, fr. Mil. Ampo.
Discrepancia. /. Calainan.
Discrepar. ". Lain, (nalain), nagcacalain.
Discretamente, adv. m. Sa pageabuotan.
Discretear, n. Pagpacabuotan.
Discreteo, m. Pagpacabuotan.
Discreto, ta. adj. Buotan, madoroto, ma-
oyatum. - m. y/. Bantay, parasagdon, tauo
nga pinili basi mabulig ug masagdon san
Discrimen, m. Cataragman, catahapan. -
Disculpa. / Baribad, pasangilan.
Disculpable, adj. Tacús ó angay pabari-
baron, angay igbaribad.
Disculpablemente, adv. m. Sa pagea-
Disculpadamente, adv. m. Sa angay nga
pagbaribad.
Disculpar, a. Pagbaribad.
Discurrir, n. Lacat; lacao, bactas, dalagan
sa bisan diin. - fig. Paghunahuna, pagino-
ino , pagburobuot; pagasoy. - a. Inventar
una cosa. Paglarang.
Discursar, a. Paghunahuna; pagasoy, pa-
Discursista. com. Caparayacan nga tauo.
Discursivo, va. adj. Mahunahuna, ma-
malandong.
Discurso, m. Hunahuna. - Paghunahuna.
- Paguale; pagasoy. - Casayoran; caaso-
yan. - Sinurat nga diri caopay halaba, nga
casayoran sin usa lá nga cahimtang. - Ca-
maiha, camadugay.
Discusión. /. Pagiroindig, pagisan, pagi-
ru g> pagpolongpolong nga pagosisa sin
bisan ano. Caasoyan.
Discutidor, ra. aij. Maquiindig, maquii-
san, maquiirug, maquipolongpolong.
Discutir, a. Pagiroindig, pagisan, pagirug,
pagpolongpolong nga' pagosisa sin bisan
ano. Pagasoy.
Disecación. /. vid. Disección.
Disecador, m. vid. Disector.
Disecar, a. Pagbosbos, paglapalapa sin la-
uas sin minatay basi casaygan an pagea-
butang san mga bahin sa solud sa lauas
ug an saquit nga nacamatay sa iya, etc.
- I'agpamara, pagpatig-a san onud sin la-
uas nga patay in pagbutangan sin tambal.
Disección. /. Pagbosbos, paglapalapa sin
Jauas sin minatay. - Pagpamara, pagpatig-a
san onud sin lauas nga patay.
Disécea. / Mcd. Baga cabongol.
Disector, m. Parabosbos, paralapalapa sin
lauas sin minatay. - An nagpapamara ó
nagpaptig-a san onud sin lauas nga patay.
Diseminar, a. Pagpugas, pagsab-uag. - r.
Sarang. - a. Pagsaburac; pagsabrag.
Disensión, f. Pagdiniri, pageapatuc sin
mageasibuot. - /%OP;ighibatonbaton sin po-
Disenso, m. Pagdiri, pagdiniri, diri paga-
lagad, diri pagoyon sin buot.
Disentería. /. Baraod.
Disentimiento, m. Pagdiri, pagdiniri, diri
pagalagad, diri pagoyon sin buot.
Disentir, n. Pagdiri, pagdiniri, diri paga-
lagad, diri pagoyon, pagpatuc sin buot,
paglain sin pagluinahuna.
Diseñador, w. Paralagda, parabadlis. -
Paraduang.
Diseñar.' a. Paghgda, pagbadlis. - Pag-
duang,
Diseño, m. Lagda, badlis - Duang sin
Disertación. /. Pagpolong ó pagasoy sin
maopay. - Casayoran..
Disertar, a. Pagpolong ó pagasoy sin mao-
pay sa ano man nga cahimtang, ug pag-
baton man san mga polong sa iba.
Diserto, ta. adj. Himolong sin maopay.
Disfagia. / Med. Cacurian ó caolangan
sin pagtolon.
Disfamación. /. Pagpacaraut, pageabu-
tangbutang sin sala.
Disfamador, ra. adj. An nagpapacaraut
san bantug nga maopay sa igeasitauo - s.
Parabutang butang sin sala.
Disfamar, a. Pagpacaraut, pagbutangbu-
tang sin sala.
Disfamatorio, ria. adj. An macacaraut
san bantug nga maopay sa igeasitauo.
Disfavor, m. Baga pagpacaaío. - Diri ná
paghatag.
Disformar, a. Pagraut sin pageahimo, etc.
Disforme, adj. Maraut nga cahimo ó ca
buhat. - Daco caopay.
Disformidad. / Caraut sin cahimo ó ca
buhat. - Cadaco nga ora ora. - fig. Pag-
camaraut san sala, etc.
Disfraz, m. Limbong, larang nga paglim
Disfrazar, a. Paglain sin viste etc., basi
diri quilal-on.
Disfrazarse ó" encubrirse para ocul
tar el daño. Tagadlon. Comot.
Disfrutar, a. Hiagum, polos, tolos. - Pag
polos sin bisan ano bisan diri pagmang
noon. - Maopay an lauas; himiang nga pag
cabutang.
Disfrute, m. Panolos; cabaralsán caopa
Disgregación. /. Pagbulag; pagcabulag,
Disgregar, a. Pagbulag. Ipli.
Disgustadamente, adv. m. Uaray gud
rarasahi.^ - Masina caopay. fig. Cangaralsan.
Disgustado, da. adj. Uaray rarasahi. -
Maisug, masisina. Mangagalas.
Disgustar, a. Uaray cararasahi an baba.
fir. Pacasina, pacabido. - r. Sina, bido.
Disgusto, ni. Saplud, uaray rasa. - Casina,
pageasina. Cabido, pageabido. Cangalas.
Disidencia. /. Pagbaya, pacabaya san da-
an nga mga guinhunahuna. - Cacoiltra, in
nageocontra caopay ug diri nageacaoyon
an mga buot.
Disidente, s. Bulag, an diri naoyon san
Disidir, n. Bulag san daan nga mga guin-
hunahuna. - Paghunahuna nga contra san
Disílabo, ba. adj. Duduhan an mga síla-
ba ó mga polong.
Disímil, adj. Lain, diri magsama; diri mag-
Disimilitud./. Paglain. Pagcalain. Calai-
Disimulación. /. Pagpacadiri dungug,
pagpacadiri naquita, etc., etc.
Disimuladamente, adv. m. Sa pageadiri
nasabut, etc.
Disimulado, da. adj. Diri nagpapasabut
sa iba san guinhunahuna niya. - Á lo di-
simulado, m. adv. Sa calit. - Hacer uno
el disimulado, fr. fam. Nagpacadiri nasa-
but; nagpacadiri nadungug.
Disimulador, ra. adj. An nagpapacadiri
maaram, etc., etc.
Disimular, a. Pagpacadiri nasabut, pag-
pacadiri nadungug, pagpacadiri naqüita,
etc., etc. Ogop.
Disimular, cargarse con los pecados
ó faltas ajenas. Hugop.
Disimular la voluntad de otro. Alam-
Disimulo, ni. vid. Disimular. '
Disipable, adj. Sadang mapapas-
Disipación./ Pagpapas. Pagcapapas. -
Cahungao. - Camaluya, cagapil, in nagag-
pil an tauo sa mga carib-gon nga calibu-
tanon.
Disipadamente, adv. m. Papas caopay.
Hungao caopay. - Maluya caopay, gapil
caopay sa mga calilingauan sa calíbutan.
\ Disipado, da. adj. An magapil sa mga
calilingauan ó curulauan sa calibutan. - s.
Paragamit sin diri angay san mga bahandi.
Disipador, ra. s. Paragasto sin diri an-
gay san mga bahandi.
Disipar, a. Papas. - Hungao. - Paggasto ó
paggamit sin diri angay san mga bahan-
di . - Luya, in nagluluya an calag sin pag-
tuman ó pngampo sa Dios.
Dislate. ;//. Sayop, sala.
Dislocación. /. Calupo, pagealupo. Calup-
Dislocadura. /. vid. Dislocación.
Dislocar, a. Pagcuha sin bisan ano dida
san hinmumutangan niya- Lupo, paca-
Dismembración. /. Pangotudotud; pag-
caotudotud; pagcabulag.
Dismenorrea. /- Med. Casaquit nga ma-
cún sin babaye.
Disminución. / Pagiban. Caiban; pagea-
iban. Caibanan. - Cacopus; pageacopus.
Disminuir, a. Pagiban. - Copos. - Hoho.
- Huyac. - Hoyos. - Hulpa; hupa. - -Ho-
tos. - Binggot.
Disnea. /. Med. Cacuri, pageacuri, cacu-
rian sin pacaguinhaua.
Disociación. /. Pagbulag; pagcabulag.
Disociar, a. Pagbulag.
Disoluble, adj. Sadang buc-on. Sadang
ig-bulag. Sadang matunao.
Disolución. /. Cabuca, pageabuca. Cabu-
lag, pagcabulag. Catunao, pageatunao. -
fig. Camaraut ó pageamaraut sin pamata-
san, - fig. Cabungcag, pageabungeag san
mga borobongto etc., tungud sin batasafi
Disolutamente, adv. m. Maraut caopay
sin batasan.
Disolutivo, va. adj. Macacatunao. - Ma-
cacapapas.
Disoluto, ta. adj. Visiobanon, maraut sin
batasan. Bigaon nga babaye.
Disolvente, p. a. Macacahuas.
Disolver, a. Pagbuca. - -Pagbulag. - Huas.
- Tunao. - Papas.
Disonancia. '/. fig. Caculang sin caaran-
gay. Bisan ano nga dinudungug, in macu-
ri sa tal i nga.
Disonante, adj. Macuri pamation. fig. Diri
naangay; diri nadodoroyog.
Disonar. n. Diri pagarangay, diri pagdo-
royog. - Diri pagangay, diri pagoyon.
Dísono, na. adj. Diri naangay; diri nado-
doroyog.
Dispar, adj. Lain, diri topong, diri mag-
saraa, diri parejo.
Disparadamente, adv. m. Ora ora sin
tigda, ora ora sin macosog. Tigda caopay,
macosog caopay.
Disparadero, m. Pasangolan sin pusil.
sin balatic, etc. - fig. Hipacdolan, hitalin-
dasan .
Disparador, m. Parabuhi sin luthang, pa-
raluthan; parabatac sin bato, etc. - Pasan-
golan sin pusil, sin balatic, etc.
Disparar, a. Pagbuhi sin luthang, pag-
luthang. Pagpana. Pagbatac sin bato. - n.
fig. Pagyacan ó pagbuhat sin mga diri an-
gay. - r. Pagdalagan sin macosog. - Pag-
pitec san pana. Paglabtic san balatic.
Disparatadamente, adv. m. Sin diri ca-
angayan, sin uaray catadongan.
Disparatado, da. adj. An mayacan ó
mabuhat sin diri caangayan. Patuc sa ca-
Disparatador, ra. s. Parayacan ó para-
buhat san diri caangayan ó patuc sa ca-
Disparatar, n. Pagyacan ó pagbuhat sin
diri angay ó patuc sa catadongan; pagsa-
yop, pagsala.
Disparate, m. Sayop, sala.
Disparatorio, m. Casaypanan.
Disparidad./. Pagcadiri magsama, pagea-
diri toropong, calainan.
Disparo* m. Boto. vid. Disparar.
Dispendio, m. Paggasto sin daco. - fig.
Paggamit sin diri caangayaan.
Dispendiosamente, adv. m. Ora ora nga
paggasto, ora ora nga paggamit sin diri
caangayan.
Dispendioso, sa. adj. Macurí cadpay,
daco nga gasto.
Dispensa. /. Pagtogot, paghacag sin ca-
looy. - Carig-onan nga sinurat nga hinmu
mutangan san pagtogot.
Dispensable. adj. Sadang itogot.--Sa
dang calooyan.
Dispensador, ra. adj. An matogot. - s
Paratogot. - Paragahin.
Dispensar, a. Pagtogot, paghatag sin ca-
looy. Pagahin. - Gauas sin catungdanan
- Pagperdona ó pagpasalio.
Dispepsia. /. Med. Maraut nga pagcatu-
nao sa guinhaua an quinaon.
Dispersar, a. Pagsarang. Pagpasarang. -
Mil. Pagpalaguio, pagpadalagan san mga
soldados, etc., cay mga daog sira.
Dispersión. /. Pagsarang.
Disperso, sa. adj. An nagsasarang.
Displicencia. /. Maraut nga cabuot. - Ca-
Displicente, adj. Diri angay sa buot -
Maisug ó maraut sin cabuot.
Disponedor, ra. adj. An magturuhay san
mga butang. - s. Paratuhay.
Disponer, a. Pagbutang sin maopay, pag-
tuhay, paghusay. - Pagbuot, paglarang. -
Pagtirna, pagandam. - r. Pagtestar.
Disponible, adj. Tima ná, sadang ná ma-
ga mi t, sadang ná popol-san.
Disposición. /. Pagbutang, pageabutang
sin maopay; pagtuhay, pageatuhay; paghu-
* say, pageahusay. Pagtirna, pageatima. -
Buena disposición ó estado de salud. Mao-
pay an lauas; magopay an mga lauas. - Dis-
posición, gallardía y gentileza en la per-
sona. Camadayan. - Disposición ó soltura
en despachar y proveer las cosas que uno
tiene á su cargo. Cabatiran. - Orden, man-
dato, deliberación del superior. Sugo, pag-
sugo, pagbuot, pagburut-an, taláan san po-
noan. - Cualquiera de los medios que se
emplean para la ejecución de un propósito,
para evitar un mal ó para atenuar sus
efectos. Pagpatigayon; catigayonan. - Últi-
ma disposición. Testar, an pagtestar. - A
la disposición de usted, expre. Magsugo
ná lá si usted. - Estar ó hallarse en dispo-
sición una persona ó cosa. fr. Uaray
caolangan.
Dispositivamente, adv. m.-Cún may gud
Dispositivo, va. adj. Cún may sugo.
Dispuesto, ta. p. p. Tima ná, an andarn
ná- - Sinugo, sinusugo. - adj . Madayan, og-
dayon, maopay nga pageabutang sa lauas.
- Batid, lasgud. - Bien dispuesto. Maopay
an lauas. - Mal dispuesto. Maraut an lauas.
Disputa. /. Pagpolong. Capolongari, pa-
giroindig. Pagpolongpolong.
Disputable, adj. Arasoyon pá.
Disputador, rá. adj. Maquipolongpolong,
maquiindigindig.
Disputar, a. Pagpolongpolong, pagindig,
pagiroindig. - Paghibatonbaton sin polong.
Disputativamente, adv. m. Agui lá sa
pagpolongpolong.
Disquisición. /. Pagosisa, pageaosisa sin
maopay sa bisan ano.
Distancia. /. Cahirayo, caharayo, pagea-
hirayo, pageaharayo. Cahirayoan, cahara-
yoan. - fig. Diferencia, desemejanza nota-
ble entre unas cosas y otras. Calainan.
Distante, adj. Ilarayo.
Distantemente, adv. m. Sin hirayo sin
harayo. Hirayo ó harayo caopay.
Distar. n. Hirayo, harayo. - fig. Diferen-
ciarse notablemente una cosa de otra: Lain,
in nagcacalain gud.
Distar un lugar de otro. Tayao. Tanay.
Distinción./. Paglain. Pagcalain. Calainan.
- Casayoran. - Camahalan nga itinogot san
Distinguible, adj. Sadang paglainon. Sa-
dang pá igasoy. Sadang quit-on.
Distinguido, da. adj. Mahal nga tauo,
dongganan, donggananon, bantogan.
Distinguir, a. Pagquilala san calainan san
inga mageasibutang. - Paglain; pagpalain.
Paglainlain. - Pagtanao, pagquita sin mao-
pay. - Pagasoy. - fig. Pagpaora, pagpalang
ga. - r. Labao, nauantauan, orug pá.
Distintamente, adv. m. Lain gud. Lain
Distintivo, va. adj. Macacalain. - m. Ca-
mahalan, casalangbayan, cabansagan, tiga-
man sin pageaponoan, etc., quilalahan, pa-
ngilalahan.
Distinto, ta. adj. Lalain. - Sayud. dayag.
Distocia. /. Cir. Macuri ó masáquit nga
paghimasoso.
Distracción./ Paglibanglibang. Paglingao;
paglingaolingao. Balingao, pacabalingao.
Calilingauan; curulauan.
Distraer, a Pagbulag, pagiuas, pagpaiuas,
paghirayo; pagpahirayo. - Paglibanglibang.
Pacalingao; pacabalingao. - r. Lingao, li-
ngaolingao, balingao.
Distraídamente, adv. m. Lingao caopay,
balingao caopay, sin uaray panginano.
Distraído, da. adj. Maraut sin batasan.
- Lingao, balingao, diri manginano.
Distraimiento, m. vid. Distracción.
Distribución. /. Pagbahin, pageabahin;
pagbahinbahin, pageabahinbahin. Pahat,
pagpahat. Malón, pamalon.
Distribuidor, ra. s. Parabahin, parapahat,
paramalon.
Distribuir, a. Pagbahin, pagbahinbahin.
Pagpahat. Pagmalon. Babtol.
Distributor, ra. s. vid. Distribuidor.
Distribuyente. p. a. An mabahin, an ma-
pahat, an mamalón.
Distrito, m. id.
Disturbar, a. Pacasamoc, pacarimoc.
Disturbio. ;;/. Pacasamoc, pacarimoc. Ca-
samocan, carimocan.
Disuadir, a. Pagbao-ay. Guinbinao-ay acó
niya. Me disuadió.
Disuasión. /. Pagbao-ay; pagcabao-ay.
Disuasivo, va. adj. Macacabao-ay.
Disuria. /. Med. Macuri ó masáquit nga
pacaihi.
Disyunción. /. Pagbulag; pagcabulag.
Disyuntivamente, adv. m. Bulag caopay,
sa pagcatinag-sa tagsa.
Disyuntivo, va. adj. Macacabulag.
Diurético, ca. adj. Med. Tambal nga nía-
cacaihi.
Diurno, na. adj. In adlao pá. - m. Libro
nga pangadiean sa mga capadian.
Diuturnfdad./ Camadugay, camaiha, pag-
camadugay, pagcamaiha. Cadugayan.
Diüturno, na. adj. Nadugay, naiha.
Diva. /. poét. Diosdios nga babaye.
Divagación. /. Pagsayopsayop, pagsala-
sala sin pagyacan.
Dívagador, ra. adj. An magsasayopsa-
yop ó magsasalasala sin pagyacan.
Divagar, n. Paghadaohadao, paghadoyha-
doy; paglagáto, paglagáyao. - Sirnang. -
Pagsayopsayop, pagsalasala sin pagyacan.
Diván, m. Capopong-tan sa mga turco, ug
an balay nga guincacatirocan sini nga mga
ponoan. - -Lingcoran nga sugad sin banco
nga uaray sandigan.
Divergencia. /. Gcom. Pagborublag.--/^-.
Divergir, n. Geom. Burublag. - fig. Paglain
sin buot ó hunahuna, diri pagoyon.
Diversamente, adv. m. Sin lain. Lain
Diversidad. /. Calain, pagcalainlain. Ca-
lainan. - Cadam-an nga magcacalainlain.
Diversificar, a. Paglain, paglainlain.
Diversiforme. adj. Magcalainlain.
Diversión. /. Pagbulag, pagcabulag. Pa-
giuas, pagcaiuas. Pagpahirayo. - Pagham-
pang, pagharohampang. Caliauan. Pagoyas,
cadoláan.
Divérsivo, va. adj. Med. Tambal nga
pagpaisul san saquit.
Diverso^ sa. adj. Lain, malain. - pl. Va-
rios, muchos. Damo,
Díversorio. m. Hapitan.
Divertido, da. adj. Malipayon, mahima-
Divertimiento, m. vid. Diversión. - Cali-
pay sin dali.
Divertir, a. Pagbulag. Pagiuas. Pagpahi-
rayo. - Hampang, liao, liaoliao, libangli-
bang. Pagoyas, pagdola. - Med. Pagpaisul
san saquit.
Divididero, ra. adj An pagbabahinon,
Dividir, a. Pagbahin, pagbahinbahin. -
Pagpahat. - -Pagtunga. - Pagmalon. - Pag-
lotos. Pagpicas. - Pagpiri, pagpiripiri; pa-
gotudotud; pagpinit, pagpinitpinit. - r. Pu-
Dividuo, dua. adj. For. Sadang pagba-
Divieso, m. Hubag, bolog, bologan.
Divinal, adj- Diosnon.
Divinamente, adv. m. Sin diosnon.-- fig.
Orosahon caopay, macatitingala caopay,
Divinidad. /. Pagcadios. - En el gentilis-
mo, ser divino que los idólatras atribuían
á sus falsos dioses. Pagcadiosdios. - Decir,
ó hacer uno divinidades, fr. fig. fam. Pag-
polong, ó pagbuhat sin ano man sin tu-
rnan gud caopay.
Divinizar. Pacadios. - fig. Pagsantos.
Divino, na. adj. Diosnon. - /^-. Guimata-
hum, iguioorogui, mahal caopay. - m. y /.
vid. Adivino.
Divisa. /. Tigaman.
Divisa. /. For. Malón nga ticang sa mga
caganac nga ibinilin nira sa ira mga anac.
Divisar, a. Pagquita, pageulao, pagtanao.
Divisibilidad. /. Pagcamabahinon.
Divisible, adj. Sadang mabahin, sadang
pagbahinon.
División./. Pagbahin; cabahin, pageaba-
hin. vid. Dividir. - fig. Cacontra ó diri pag-
caoyon san mga mageasibuot. - Mil. Usa
capanon nin mga casoldadosan nga damo.
Divisional, adj. Bahinbahinon.
DÍVÍSÍVO, va. adj. Macacabahin. '
Diviso, sa. p. p. Binahin, binahinbahin.
Divisorio, ria. adj. Macacabahin. - s
Guiotan, tigaman, mojón.
Divorciar, a. Pagpabulag ó pagsugo an
ponoan sa Santa Iglesia sa mga quinasal
nga bumulag sira ug diri tumigub. - /-.
Bulag. - fig. Pagbulag, pagpabulag.
Divorcio, m. Pagbulag; pabulag; pagpa-
Divulgable* adj. Sadang igbantug, sa-
dang igsumatsumat, sadang igmantala.
Divulgación. /. Pagbantug, pagmantala,
cabantug, pageabantug; panumatsumat.
Divulgador, ra. s. Parabantug, paraman-
tala, parasumatsumat.
Divulgar, a. Pagbantug, pagmantala, pag-
sumatsumat.
Diz. Contrac, de dicen, ó dicese. Nga laong
nira; cono.
Do. adv. 1. Bisan diin. Hain. ¿Dó ella?
¿Hain bá siya?.
Dobladamente, adv. m. Pinilo. - fig. Sa
maraut nga tuyo, limbong.
Dobladillo, m. Picio sin panapton. - Ba-
hol nga sinulit.
Doblado, da. p. p. Pinilo, guinpilo. - adj .
Bac-dan, mabacud nga tauo. - Balud, bong-
Dobladura. /. Pilo, capilo. - Pinilo. Capí-
DoblamientO. m. Pagpilo; pagcapilo.
Doblar, a. Pagdugang. - Pagpilo. - Pagco-
not. - Pagbalico; lupo. - Mar. Pagsalipot.
- n. Pagbagting san linganay sugad in
may minatáy. Dejando señal en lo dobla-
do. Quipi.
Doblar los brazos y piernas. Lucon.
Doblarse el papel. Cupi.
Doble, adj. Pinilo, dudulia. - Bahol cún
dao género. - Mabacud nga lalaqui. - fig.
Doblegable, adj. Masayon mabalico. Ma-
sayon mapilo. Masayon mabuhat, etc.
Doblegadizo, za. adj. Masayon mapilo,
masayon mabalico. Masayon maboyoc.
Doblegar, a. Pagpilo. Pagbalico. Pagbo-
yoc. Pagbariquig. - Oyogoyog.
Doblegarse como puente ó cordel.
Doblegarse ó encorvarse bajo la car-
ga. Biring.
Doblemente, adv. m. Pilopilo. - Sa ma-
limbong nga tuyo, etc.
Doblez, m. Locot. Pilo. Capilo. Calocot.
- An napiloan. - amb. jig. Paglinibong.
Doblón, m. Salapi nga bulauan nga mag-
calainlain an bale.
Doblonada. /. Damo nga salapi.
Doce. adj. Ñapólo cag duba. - Duodécimo.
Icapolo ó icanapolo cag duha. Año doce.
Icapo'o cag duha ca tuig.
Docena. /. Ñapólo cag duha.
Docenal, adj. Guitatagpoplo cag duha an
Docenario, ria. adj. Nga may ñapólo cag
Doce no, na. adj. Ñapólo cag duha. Ica-
napolo cag duha;
Docente, adj. Madturutdo, magtoroorí.
Dócil, adj. Tangcud, maalagad. - Masinog-
tanon, mapaobuson, mapaob-sanon, maa-
nad, matinumanon.
Docilidad./. Catangcud, camaalagad, pag-
camaalagad. Camasinog-tanon, etc., etc.
Dócilmente, adv. m. Sin tangcud; tangcud
Doctamente, adv. m> Maaram caopay.
Docto, ta. adj. Maaram, quinaadmánon.
Doctor, ra. m. y /. id. Magtoroon, mag-
turutdo.
Doctorado, m. Pagcadoctor, catungdanan
san doctor.
Doctoramiento. m. An pagtogot ó pag-
carauat san pagcadoctor.
Doctorando, m. An harani ná cumarauat
san pagcadoctor.
Doctorar, a. Pagtogot san pagca doctor
Pagcarauat san pagca-doctor.
Doctrina. / Pagtutdo. pagtoon, pagpat
laid, pagtalaid. - Pagaradman, pagtoron-an
Quinaadman. - Uale, paguale.
Doctrinador, ra. adj. Magturutdo, mag-
toroon. - s. Paratutdo, paratoon, parauale
Doctrinante. ¿. a. Magtututdo, magtotoon,
Doctrinar, a. Pagtutdo, pagtoon, pagpat-
laid, pagtalaid, paguale.
Doctrinero, m. Paraasoy san doctrina cris-
tiana. - Padre nga religioso nga Párroco
sa mga taga Filipinas.
Doctrino, m. Bata nga ilo nga quinacara-
uat sa usa nga colegio ug tinututduan
ngada san pagcadaco ná.
Ducumentar. a. Pagasoy san camatuo-
ran tungud san mga carig onan nga iguin-
papahayag.
Documento, m. Pagtutdo, pagsagdon basi
lumicay san maraut. - Carig-onan nga si-
nurat.
Dogal, m. Higot nga ighihigot sa mga ha-
yop sa liug. - Pisi nga igbibitay sa mga
saláan. - Estar uno con el dogal á la gar-
ganta, ó al cuello, fr. jig. In nahihibo-
rong an tauo ó quinucurian siya caopay.
Dogma, m. Camatuoran. - Camatuoran nga
iguinpahayag sa Dios ug tinotoohan san
mga cristianos cay may sugo an Santa
Dogmatista. m. An paraasoy ó paratutdo
nga contra san camatuoran san religión
nga católica.
Dogmatizador. m. vid. Dogmatista.
Dogmatizante, p. a. Magaasoy ó mag-
tututdo nga contra san camatuoran san
religión nga católica. - s. vid. - Dogmatista.
Dogmatizar, a. Pagasoy ó pagtutdo nga
contra san religión nga católica ' '"
Dogo, ga. s. Ayam.
Dogre. m. Sacayán nga guti nga may
Doladera, s. Uasay.
Dotador, m. Paradaldag, parauasay, para-
sapio sin cahuy. Parasacsac sin bato.
Doladura. /. Sinapio.
Dolar, a. Pagdaldag. Paguasay. Pagsapio
sin cahuy. Pagsacsac sin bato.
Dolencia. / Saquít.
Doler. 7t. Sool, olol, saquít. - r. Pagbasul.
- Paghicalooy, paghipuangud.
Doliente, adj. Masaquit - Masáquit, ma-
sorub-on, mabidoon. - Namat-yan.
Dolmen, m. Cota.
Dolo. m. Limbong, libo; paglimbong, pag-
Dolomía. /. Bato nga matinao ug magui-
laguiia.
Dolor, m. Saquít, sool, olol. - Casáquit,
cabido, casubo. De los pecados. - Pagba-
sul, paghinulsul.
Dolor que se muda de una parte á
otra del cuerpo. Suot.
Dolorido, da. adj. Masaquit, masool, ma-
olol. - Masaquit, mabidoon, masorub-on.
m. - Namat-yan ó an may minatáy.
Dolorosa. /. Ladauan n: María Santísima
sa mga casáquit.
Dolorosamente. adv. m. Sin sáquit, sin
bido, sin subo. Masáquit caopay, mabido
Doloroso, Sa. adj. Masáquit, macalolooy.
Masaquit. - Macacasáquit, macacasóol, raa-
cacaolol.
Dolosamente, adv. m. Ora ora sin lim-
bong; limbong caopay.
Doloso, sa. adj. Malimbong, malibo, ma-
Doma. /. Pagpaanad sa mga caballo nga
Domable, adj. Sadang maanad, sadang
pagmansohon.
Domador, ra. m. y/. Tauo nga nagpapa-
anad sin mga hayop.
Domadura. /. Pagpaanad sin hayop. Pag-
Domar, a. Pagpaanad sin hayop ó mana-
nap. - fig. Pagpogon, paghauid.
Domeñar, a. Pagpaanad, hauid; pag-
cahauid.
Domesticable. adj. Mahihimo pagmanso-
Domésticamente, adv. m. Sin maopay,
sin tangeud.
Domesticar, a. Pagpaanad sin mananap
nga ihalas.
Domesticidad. / Camaanad, pageama-
naad sin hayop nga nabubuhi sa balay.
Doméstico, ca. adj. An tungud sa ba-
lay. - Hayop nga mabuhi sa balay. - Sa-
cop nga nagseserve sin balay.
Domiciliar, a. Pagpasaca, pagpaocoy sin
balay. - r. Ocoy, honong sin balay, etc.
Domiciliario, m. An naocoy ó nahonong
ná sin bongto.
Domicilio, m. Oroquian, honongan, balay.
Dominación. /. Pagcatag-ada; pagbuot;
gahum; pageatag-iya. - pl- Teol. Sinisiring
mga Dominaciones an icaupat ca cubay
sa mga Espíritu nga langitnon.
Dominador, ra. adj. An may gahum,
magparabuot.
Dominante, p. a. An may gahum. - adj.
Maisug; magparabuot, an diri buot nga
paglalabtan siya. - An malabao, an nana-
Dominar, a. Pagbuot; pagtag-ada, pag :
tag-iya. - Pagpogon, paghauid.- - -fig. Paga-
ram sin maopay sin ano lá nga pagarad-
man. - n. Labao, nauantauan.
Dominativo, va. adj. Magparabuot, ma-
isug, an diri buot nga paglalab-tan siya.
Dominatriz. s. Magparabuot.
Dómine, m. fam. Paratutdo sin gramática
latina. An magturutdo sin linatin nga gra-
Domingo, m. id. Siyapa nga adlao san
semana, ug iglelehe man. - De Adviento.
An tag-sa san icaupat nga mga Domingo
nga sinosondan san santos ngaPagcatauo
san aton Guinoo Jesucristo. - De Cuasi-
modo. An octava san Pagcabuhi liuat san
aton Guinoo. - De la Santísima Trinidad.
An sonud san Pasco san Espíritu Santo.
- De Lázaro. An icalima nga Domingo
sa santa cuaresma. - De Pentecostés. An
Pasco san Espíritu Santo. - De Ramos.
An Domingo nga adlao sa mga lucay.
Dominguero, ra. adj. fam. An sa mga
domingo ó an guinagamit sin danay sa
mga domingo. - Tauo nga maogdayon ug
malipayon sa mga domingo ug sa mga
adlao nga iglelehe lamang.
Dominguillo, m. Tauo tauo. - Traer á
uno como un dominguillo, ó hecho un
dominguillo, fr. Jig. y fam. In sinusugo
an tauo sin agsub ug sin cadagmitan,.
Dominica. /. Domingo nga adlao.
Dominical, adj. An tungud sa domingo
nga adlao.
Dominicano, na. adj. An tungud sa mga
capadian ni Santo Domingo. - An padre
nga religioso (cún religiosa nga sacop) sa
orden ni Santo Domingo.
Dominico, ca. adj. vid. Dominicano.
Dominio, m. Gahum; pagcaponoan; pag-
catag-ada, pacatag-iya. - An tuna nga na-
sasacop san gahum sin usa nga hadi cún
sin usa bá nga república. - Pagbuot ó ga-
hum san tag-sa tungud san iya mga lu-
garingon.
Dominó, m. Oyasan nga dominó.
Don. m. Hatag, regalo. - Hatag, calooy ó
gracia sa Dios.
Don. m. Camahalan ó caod-ganan sin tauo.
Donación. /. Paghatag, pagtogot.
Donado, m. Lalaqui nga nagseserve sa
mga capadian sa convento, ug nagbibiste
sin hábito, cundi diri siya Pade.
Donada. /• Babaye nga nagseserve sa mga
monja sa convento, cundi diri siya monja.
Donador, ra. adj. Mahatag, humalatag,
matogot. - Maregalo. - s. Parahatag, para-
togot. - Pararegalo.
Donaire, m. Caopay nga pagpamolong. -
Polong nga dorogas. - Camadayam, pag-
camadayam.
Donairoso, sa. adj. Maopay, madayan.
Donar, a. Paghatag, pagtogot, pagregalo.
Donatario, m. An tinatagan, an tinotogo-
Donativo, m. Hatag, amot, aramot.
Doncel, m. Olitauo nga bata pá, nga gui-
can siya sin mahal nga guinicanan, ug
diri pá siya pinacaballero. - Tauo nga ua-
ray quiquilala sin babaye.
Doncella. /. Babaye nga uaray pá qui-
quilala sin lalaqui. Daraga. - Babaye nga
sacop nga nagseserve san iya agaron nga
babaye man.
Doncelleja. /. Daragahay.
Doncel lería. /. vid. Doncellez.
Doncellez./. Pagcadaraga, cadaraga, pag-
cabug-os. Cahimtangsan daraga nga sacop.
Doncellueca. /. fam. Daraga nga daro-
daco ná.
Docelluela. /. Daragahay.
Donde, adu. Hain; diin.
Dondequiera, adu. 1. Bisan diin.
Dongón. ni. Cahuy nga dongon.
Donillero, m. Tauo nga maquiquisugalon.
Donosamente, adu. m. Sin maopay, sin
angay gud.
Donosidad. /. Dorogas ó polong nga
macacataua.
Donoso, sa. adj. An mayacan sin maca-
cataua. Madayan.
Donosura. /. Pagcayacan sin maopay ó
angay ug macacataua man. Camadayan,
pageamadayan.
Doña. /. Camahalan ó caod-ganan sin ba-
Doñear, n. fam. Pagopudopud sa mga
babaye ug pagearocayacan sa ira.
Doquier, adu. 1. Bisan diin, bisan hain
Doquiera, adv. 1. vid. Doquier.
Dorada. /. Isda nga dorado.
Doradilla. / Banua nga itatambal. - Isda
nga dorado.
Dorado, da. adj. Binulauan, sugad sin
balauan. Dorado. - m. Isda nga dorado.
Dorador, m. Paradorado.
Doradura. /. Pagdorado; cadorado; pag-
cadorado.
Doral, m. Tamsi nga busag nga sugad
sin talábon.
Dorar, a. Pagdorado.
Dormición. / Catorog, pageatorog.
Dormida. /. Pageatorog ó pagpahoay san
olud nga naggagarama ó nagbubuhat san
igagama. - Pangatorogan san mga hayop
nga carnero in gabí. Hoponan sin tamsi
nga ihalas in gabí.
Dormidera. /. Banua ó tanum. - pl.fam.
Carnasayon sin pahingatorog.
Dormidero, ra. adj. Macacatorog. - m.
Pangatorongan san mga hayop in gabí.
Dormilón, na. adj. fam. Matorogon.
Dormir, n. y r. Torog.
Dormirlas, m. Tagugtagub.
Dormitar, n. Pírao.
Dormitivo, va. adj. Med. Tambal basi
cumatorog an tauo.
Dormitorio, m. Higdaan.
Dornajo, m. Dulang, tubongan sin mga
Dornillo. m. vid. Dornajo. - Yahong nga
Dorsal, adj. An sa licod; an sa tolodtod
ó tinhan.
Dorso, m. Licod, talodtod, tinhan.
DOS. adj. Duha. - Segundo. Icaduha - El
dos de Mayo. Icaduha sa Mayo.
DosalbO, ba. adj. An hayop nga busag
sin duduha nga tecl niya
Dosañal, adj. Nga may duha ca tuig. -
An cañan duha ca tuig.
Doscientos, tas. adj. Duha ca gatus. -
Ducentésimo. Icaduha ca gatus.
Dosel, m. Corobcorob nga bestihan sin
Obispo, etc. - Tahufe, itarahub.
Dosis. /. Tambal nga ihinahatag san ma-
saquit sa tag-sa ca paghatag sa iya. - fig-
Una buena dosis de paciencia, etc. Daco
nga pagpaciencia, etc.
Dotación. /. Hatag, togot. Paghatag, pag-
togot. Pagcahatag, pageatogot.
Dotador, ra. adj. Mahatag matogot. - s.
Parahatag, paratogot.
DO-DRA-DRI
DotamientO. a. vid. Dotación.
Dotar, a. Paghatag, pagtogot. Pagbugay;
paghatag sa usa nga babaye sin manggad
ó salapi, basi cumarauat sin cahimtang.
Dote. amó. Manggad ó salapi nga dará
san babaye san pagaarauat niya sin ca-
himtang. - Hatag, togot. Bugay.
Dovela. /. Arq. Bato nga linabrahan.
Dovelaje. m. Cadam-an nga bato nga li-
nabrahan.
Dovelar, a. Cant. Pagsacsac, paglabra sin
Dozavado, da. adj. Nga may ñapólo cag
duha ca luyo cún mga bahin bá.
Dozavo, va. adj Icapolo cagduha.
Dractna. / Salapi (sa mga griego ug mga
romano). - Farm. Icaualo ca parte sin usa
nga onza.
DraconadragO. m. Cahuy sa Canarias.
Draconiano, na. adj. fig. Sugo nga ma-
pintas, ttc.
Draga. /. Máquina sin pagocab ó pagpa-
halarum sin salug, sabang, etc.
Dragante, m. Blas. Ladauan sin oló sin
dragón, nga nanganganga ug naglalamon.
Dragar, a. Pagocab ó pagpahalarum sin
salug, sabang etc., san draga.
Drago, m. Cahuy nga daco sa América
ug sa Canarias.
Dragomán, m. Paraasoy.
Dragón, m. Mananap nga sugad, cono, sin
daco caopay nga halas, cundí siquihan ug
pacoan ngan maisug ug mapintas caopay.
Mananap nga sugad sin tiqui, ngan paco-
an. - Banua ó tanum nga dragón. - Solda-
dados nga dragón. - Marino. Isda nga dra-
gón sa dagat.
Dragona. /. Dragón nga babaye.
Dragonete. m. Blas. vid. Dragante.
Dragonites. /. Bato, cono, sa oló sin
Dragontea. /. Banua; maraut an baho san
Drama, m. Dao comedia nga sinurat, n>a
may mga soena. - fig. Caagui, pageaagui.
Dramaturgo, ga. m. y /. An parasurat
sin mga comedia.
Drino. m. Halas nga malara caopay, bisan
tutun-ban Iamang.
DRIDRO-DU
Driza. /. Mar. Pisi nga igiisa ó igtotoros
bá sa mga verga.
Drizar, a. Mar. Pagtoros cún pagisa bá
sa mga verga.
Droga. u . Panacot nga iguinsasacot sa mga
tambal, etc., etc. - fig. Limbong.
Droguería. /. Pagcomercio sin mga dro-
ga. - Tendahan sin mga droga.
Droguero, ra. m. y / An nageocomer-
cio ug nagtitienda sin mga droga.
Droguista, com. vid. Droguero. - /^. Pa
ralimbong. - adj. Tauo nga malimbong.
Dromedario, m. Mananap nga daco sa
Arabia. - fig. Bisan ano nga mananap nga
Drope, m. fam. Tauo nga taramayon.
Duba. /. Cota, cun alad nga cota.
Dubio. m. For. Ruhaduha, hiboborongan.
Paquiana basi igasoy cún ano.
Dubitable, adj. Hiborongan, Maruhaduha.
Dubitación. / Ruhaduha, catahap, hibo-
Dubitativo, va. adj. An may hiborongan.
Ducado, m. Camahalan ó caod-ganan sin
duque; pageaduque. - Tuna nga sacop san
gahum sin duque.
Ducal, adj. An tungud sa duque.
Ducentésimo, ma. adj. Duha ca gatus;
icaduha ca gatus.
Dúctil, adj. Mahonithonit. - fig. Mahomoc,
Ductilidad. /. Camahonithonit.
Ductivo, va. adj. Macacadara. Oyon.
Ductor, m. Mando, magmarando, pangulo,
Ductriz. /. Mando, magmarando.
Ducha. / Caagusan nga macosog sin tu 1 -
big sa mga parigosan.
Ducho, cha. adj. Batid, maaram.
Duda. /. Ruhaduha; hiborongan; catahap.
- Sin duda. m. adv. Matuod; totoo.
Dudable, adj. Hiborongan. ruhaduha.
Dudar, n. Hiborong, ruhaduha, tahap.
Dudosamente, adv. m. Ruhaduha cao-
Dudoso, sa. adj. Ruhaduha, may hiboron-
gan, may catahapan.
Duela. /. Bugha nga corocolob sa mga
Duelista, m. Paraayat.
Duelo, m. Pagayat, pagauay sin du^a ca
Duelo* m. Casáquit, cabido, casubo. - Sin
duelo, m. adv. Sin uaray casoclanan, sin
uaray culang.
Duende, m. Asuang, balbal, onglo. Barang.
Duendo, da. adj. Maanad, maaghop. -
Dueña. /. Babayc nga tag-iya ó tag-ada
sin balay, tuna, etc.
Dueño, m. Tag-iya, tag-ada sin balay,
tuna, etc. - Agaron.
Duermevela, tn. fam. Inop, damag.
Duerna. /. Dao balalong.
Duerno. m. Impr. Duha ca pliego nga
papel nga minoldc ug linalaquip.
Dula. /. Cahayopan.
Dulce, adj Tam-is, matam-is. - Matab-ang.
- fig. Maopay, maaghop, maalayhan.
Dulcedumbre./ Catam-isan. Quinatamis.
Dulcemente, adv. m. Ora ora sin tamis.
Matam-is caopay.
Dulcera. /. Burutangan ó binubutangan
san tam-is.
Dulcería. /. An guinbubuhatan san tam-
is. - Tendahan sin matam-is.
Dulcero, ra. adj. Maquimatam-is. - m. y
f. Parahimo sin matam-is. - Parabaliguia
sin matam-is.
Dulcificante, p. a. Matam-is. Magpaca-
matam-is. Macacaiban san pait.
Dulcificar, a. Pagpacatam-is. - r. Tam-is-
- fig. Pagiban san pait, bido, etc.
Dulcinea. /. fig. y fam. An babaye nga
quinaruruyag ó hinihigugma.
Dulcísimo, ma. adj. Guimatam-isi; matam-
is caopay.
Dulcísono, na. adj. poet. Macar uruyag
dong-gon, cay doroyog ug angay man.
Pulero. m. Bantay san mga cahayopan.
Pulía. /. Teol. Pagsingba ó pagtahud sa
mga santos.
Pulimán. ni. Viste nga halauig sa mga
¡ turco.
Pulzaina, /. Torotot. - fam. Matam-is.
pulzarrón, na. adj. fam. Matarotam-is,
cundí masaplod.
Pulzura. /. Catam-isan. Quinatam is. -
¡fig. Caopay; camaopay.
Pulzurar. a. Pagpatam-is.
Puna, f Harohabon sin baras didto san
baybayon; butaybutay.
DÚO. m. Mus. Pagcanta ó pagtayhop in
duha ca tauo.
Duodécimo, ma. adj. Icapolo ó icanapo-
lo cag duha. - An tag-sa sadton ñapólo
cag duha ca bahin nga ibinabahin an usa
ca bug-os.
Duodenario, ria. adj. Cañan ñapólo cag
duha ca adlao ó sacop sin ñapólo cag
duha ca adlao.
Duodeno, na. adj. Icapolo ó icanapolo
cag duha.
Duomesino, na. adj. Nga may duha ca
bulan. - Sacop sin duduha ca bulan.
Duplica. / For. Surat nga pagasoy ó
pagbaton san quinehaan san nagqueha
nga contra sa iya.
Duplicación. /. Pagduha; pagpilo; pagdu-
Duplicado, m. Icaduha nga carig-onan,
surat, etc.
Duplicar, a. Pagduha; pagpilo; pagdugang.
Duplícatura. /. Capilo; pageapilo. Capi-
Duplicidad. /. Camalimbong, pageama-
Duplo, pía. adj. Duduha.
Duque, m. id. Camahalan ó caodganan
Duquesa. /. id. Asaua sin duque. - Cama-
halan ó caud-ganan sin babaye.
Dura. f. fam. vid. Duración.
Durable, adj. Maiha, madugay.
Duración. /. Caiha, pageaiha. Camaina,
pageamaiha. Camadugay, pageamadugay.
Cadugayan; cadayonan.
Duraderamente, adv. m. Sin dugay, sin
dayon. Dugay caopay.
Duradero, ra. adj. Maiha, madugay.
Duramente, adv. m. Sin curi. Macuri
caopay. - Sin isug, sin pintas. Maisug ca-
opay, mapintas caopay.
Durante, p. a. Maiha, madugay. --adv. Du-
rante la guerra. Tubtub san camaiha san
pagauay. - Durante la guerra, ó durando la
guerra. Tubtub san camaiha san pagauay.
Durante la guerra, ó mientras dura, ó du-
raba la guerra. Tubtub nga nagaauay pá.
Durar, n. Dayon, dugay; pagiha.
Dureza. /. Cagtig-a, catig-ha; pageatigha.
Camatig-ha, pageamatig-a, pageamatig ha.
Durmiente, p. a. An macatorog. - m.
Abayabay.
Duro, ra. adj. Matig-a, matig-ha.- - fig. Mai-
sug, mapintas. - Duro. adv. m. Pangosog.
E. Icaonum nga letra san abecedario nga
quinatsila ug icaduha san mga vocal. - /.
Ñgaran sini nga letra.
É. conj. copul. Ug, ngan. Pedro é Ignacio.
Si Pedro ug si Ignacio. - Padre é hijo.
Amay ngan sin anac.
¡Ea! interj . ¡Tara! - ¡Ea, pues! adv. m.
¡Tara!
Ebanista, m. Panday sa cahuy.
Ebanistería. / Pagaradman sin pageapan
day; pageapanday. Pandayan.
Ébano, m. Bantulinao.
Ebriedad. /. Cahubog, pageahubog. Qui-
nahubgan.
Ebrio, bria. adj. Hubog. Hub-ganon.
Ebrioso, sa. adj. Maquialacsio ug ma-
dali mahobog. - s. Parainum, parahubog.
Ebullición. /. Caladcad, pagcaladcad. Pa-
galim, bucad.
Ebúrneo, nea. adj. Matiposo, sugad sin
tiposo.
Eburno, m. Tiposo.
Ecce Homo. m. Ladauan ni Jesucristo nga
aton Guinoo sugad nga iguinpaquita ni
Pilatos sa mga judíos.
Eclesiásticamente, adv. m. Sugad san
angay san batasan nga singbahanon.
Eclesiástico, ca. adj. An tungud sa sing-
bahan. - m. Padre ó padé.
Eclipsable. adj. Mabacunaua, masirom.
Eclipsar, a. Pagbacunaua. - fig- Pagsirom.
r. fig. Tois, tañan, pagalio.
Eclipse, m. Bacunaua; pagbacunaua.
Eco. m. Aningal. - Tonug sin linganay,
etc. - Hagubohob. Hagong-hong.
Economía. /. Paghirot; pageahirot sin
maopay san salapi, manggad, etc. - Caso-
co, casongcoan. - Caangayan.
Económicamente, adv. m. Igo sa caá
ngayan.
Económico, ca. adj. Angay ó igo nga
paghirot sin manggad, etc., etc. - Mahicao.
Economizar, a. Paghirot sin paggasto.
Ecónomo, m. An tinataporan sin pagso-
cot ug pagmangno sin manggad. - An Pa-
dre nga liuan san Párroco nga propietario.
Ecuanimidad. /. Cadayonan nga caanga-
yan sin paghuüahuna, etc. .
Ecuóreo, rea. adj. poét. An tungud sa
Echacantos, m. fam. Tauo nga tarama-
fam. Paptitatita, pagsü-
Echacorvear.
lay. - Pagbua.
Echacorvaría. /. fam. Pagcatitatita, pag-
casulay. - Pagcabua.
Echacuervos. m. fam. Titatita, manono
lay. - fam. Tauo nga buaon ug taramayon.
Echada. / Pagbatac; pageabatac. - Pagpi-
lac; pageapilae. - vid. Echar. - Usa ca so-
col sin cahilaba sin lauas san tauo nga
nahigda sa tuna.
Echadero. Pangatorogan, pahuayan. .
Echadizo, za. adj. An sinusugo sin pa-
gosisa ug pangisayud, ngan sin pagsumat
sin ano lá. - An baya cay diri ná naga-
garnit.
Echador, ra. s. Parabatac. Parapilac. -
vid. Echar.
Echadura./ Paghilumlum, in naghihiíum-
lum an manuc. - pl. Echaduras. Agubanga,
op,a ó tictic. - Echadura de pollos. Casiuoan.
Echamiento, m. Pagpilac; pageapilae. Pag-
patac; pageabatac - vid. Echar.
Echar, a. Pagpilac; paghapil. - Pagbatac,
pagbalong. Pagbalongbalong. - Pagpitic -
Echar sangre. Pagdugo. - Echar agua. Pag-
tubigui. - Echar vino. Pagipis sin alacsio.
- Echar olor. Baho. - Echar dinero en arca,
saco, etc. Pagsulud sin salapi sa cabán, so-
pot, etc. - Echar ó hacer salir á uno de
algún lugar. Pagpaiuas. - Echar ó deponer
á uno de su empleo ó dignidad. Paghucas-
- Echar raices las plantas. Paggamut. -
Echar ó brotar y arrojar hojas las plantas.
Panahon. - Echar ó brotar flores las plan-
tas. Pamucad. - Echar, brotar y arrojar fru-
tos las plantas. Pamonga. - Echar un -bo-
cado. Pangaon. - Echar un trago. Pangi-
num. - Echar tributos. Pagsugo ó pagaro
sin buhis. - Echar cartas. Pagholog sin su-
rat sa correo. - Echar de comer. Pagtu-
bong, panobong. - Echar cálculos. Paghu-
nahuna. - Echar cuentas. Pagisip, pagcuen-
ta. - Echar un bando. Pagbayabay. - Echar
por la derecha. Patoo. - Echar por la iz-
quierda. Pauála. - Echar por el atajo. Pag-;
balatas. - ^Echar maldiciones. Panarangin,
pamuyayao. - Echar por tierra. Pagbung-
cag, paguba. - Echar á destierro. Paghin
gilin. - Echarse á un pozo. Holog sin
atabay. - Echarse al río. Paglayug sa sa-
lug. - Echarse por la ventana. Paglayug
EC-fíD
sa tarambo-an. - Echarse ó tenderse uno,
por un rato más ó menos largo. Paghig-
da. - Kcharse ó ponerse las aves sobre los
huevos. Paghilumlum. - Echar de menos
á una persona ó cosa. Pagilio. - Echar de
ver. fr. Panginano. - Echarla de valiente.
loe. fam. Pagpacalaiaqui, pagpacamaisug.
- Echarla de sabio, loe. fam. Pagpaca-
maaram. - Echarla de maestre, loe. fam.
Pagpacamaestro. - Echar uno por alto una
cosa. //-. fig. Pagpasipara. - Echarse uno
á dormir. //-. fig. Pacabalingao. - Echarse
á perder, fr. Pagraut, in nagraraut bisan
ano. - Echarse uno de recio. - //', fig. y
fam- Paglugos, pagpirit. - Echar tras uno.
fr. Paglanat. - Toli; tonud; tupra sonot;
son-ad; sugba; subo; saringbal; sangolo; sa-
burac; sabuag; sabía; ribas; pislong; pilpil;
odad; uaclit uacli; loob; ligdas;; lasagas;
laming; lambug; labuc; idoc; yacyac; hilad;
hangeop; handig; hamlag; hamac; hagpay;
dampil; dampig; calauit; bat-ao; banao;
alis; arug.
Echazón. / Pagholog sa dagat san mga
luran, in mabadlod caopay. - Pagholog,
pagpilac.
Edad. /. id. Tuig tican san pageatauo.
Edecán, m. id. An sinusugo sin pagpa-
dolong ug pagpahibaro sa rnga casoldado-
san san mga sugo san ira ponoan.
Edema, m. Med. Hubag nga mahomoc.
Edematoso, Sa. adj. Med. Mahuhubag.
Hinuhubag.
Edén. m. Puruy an, honongan dinhi sa
tuna san siya pá nga tauo nga si Adán, san
uaray pá siya pacasala. - fig. Rugal nga
macaruruyag ug macalipay.
Edeodinia. /. ülol san quinatauo.
Edición. /. Pagparnolde sin bisan ano nga
sinurat. - Primera edición. Siyapa nga pag-
parnolde. - Segunda edición. Icaduna nga
pagparnolde.
Edicto, m. Sugo, talaan, pagbuot nga
iguinpabayabay san mga ponoan. Bayabay.
- Sugo ó talaan nga sinurat nga ipinabu-
tang sa mga puerta sa mga Tribunal, etc.,
basi masayud san sugo an cadam-an.
Edificación./. Pagbuhat; cabuhat; pag-
cabuhat sin balay camalig, etq. - Paghatag
ó pagpaquita sin maopay nga susgaranan.
Edificador, ra. adj. An magbubuhat. An
magpabuhat. - r. Parabuhat.
Edificante, p. a. An mahatag sa iba sin
ponondogan nga maopay. .
Edificaf. a> Pagbuhat, pagljimo, pagtin-
dog sin balay, camalig, etc. - fig. Pagpa-
nondog, paghatag ó pagpaquita sin mao-
pay nga susgaranan.
Edifícativo, va. adj. fig. Macacaopay
cay mahatag sin susgaranan nga maopay.
Edificio, m. Balay, camalig singbahan, etc.
Editor, m. An nagpapamolde sin libro,
bisan diri iya buhat.
Editorial, adj. Buhat sin mga editor. An
tungud sin pagparnolde sin mga sinurat ó
Educación./. Pagtutdo, pagtoon. - Catut
doanan. Pagpaaram san mga cabataan
etc. - Catahud, pageatahud, catalahuran.
Educador, ra. adj. An nagtututdo - s
Paratutdo.
Educando, da. m. y / Bata nga nagaa-
ram sa colegio; an tinotutdoan
Educar, a. Pagtutdo, pagtoon. - Pagpaa-
Educción. / Pagcuha; cacuha, pagcacul'
Educir, a. Pagcuha, an cuha sa bisan ano.
EdulcoraciÓn. / Pagpatam -is.
Edulcorar, a. Farm. Pagpatam -is.
Efe. / Ngaran san letra nga f.
Efectivamente, adv. m. Sa pageama-
tuod, matuod.
Efectividad. / Camatuoran. - Mil. Caca-
pua ná san catungdanan.
Efectivo, va. adj. Matuod.- - Quinacap-
tan nga catundanan. - En efectivo, m. adv.
Salapi gud.
Efecto, m. An cuha, an sonud sa bisan
ano. - Tuyo ó hintutungdan san pagbuhat
sin bisan ano. - Mga género, abacá ó iba
pá nga iguincocomercio. - pl. Mga mang-
gad, mga bahandi, mga guinamiton. - Con,
ó en efecto, m. adv. Matuod, matuod
nga matuod, sa pageamatuod. - Llevar á
efecto. Poner en efecto, frs. Pagtumah. -
Surtir efecto, fr. Turnan, in natuman an
guintutuyo.
Efectuación. / Pagtuman, pageatuman,
catuman.
Efectuar, a. Pagtuman, pagbuhat.
Efemérides. / pl. Libro ó panumdu-
man nga casayoran san niga caagui sa
adlaoadlao ngatanan.
Efervescencia. / Capaso, pageapaso
nga ora ora san dugo. - fig. Capaso ó ca-
posoc sa buot. - Quim. Caladcad, bura-
bura. "•'.....
Efervescente. a4j. Mapaso. Iyla.caladca4,
maburabura f '. ' , ,j. ,';.!..'
Eficacia. /. Gahúm; cagahúman. "Cosog.
ÉF-ÉG-EJ
Eficaz, adj. Macosog, magahum; gahu-
man.- - Macacacosog, macacaopay.
Eficazmente, adv. m. Sin macosog, sin
marig-on; macosog caopay, marig-on cao-
Eficiencia, f. Gahum sa pagbuhat.
Eficiente, adj. An tagbuhat; an nagbu-
Eficientemente, adv. m. Cay may ga-
hum sa pagbuhat.
Efigie. /. Ladauan.
Efímero, ra. adj. Nga usa iá caadlao án
cadugay ó camaiha. - Madalí.
Efluvio, m. Alitbo, alisngao.
Efod. m. Viste nga mahal ' san mga sacer-
dote nga labao sh mga judío.
Efugio. m. Litigaran - Pasangilan, baribad.
Efundir, a. Pagtacbo, pagyabo. - Pagóla
san dugo, pagdugo, in nagdudugo an ca-
Efusión. /. Pagóla san dugo. - yíg- Paghi-
gugma nga guican sa casingeasing.
EftlSO, sa. p. p. Guiñóla, inola.
Egida. /. Por ext. Taming, calasag.
Egipcio, cia. adj. Taga Egipto.
Egoísmo, m. Camnquilugaringon sin ora
Egoísta, adj. Maquilugaringon sin ora ora
Egregiamente, adv. m. Sa pagcamahal.
Egregio, gia. adj. Mahal, birilhon.
Eje. m. id. Sar-angan sid carretón, coche,
Ejecución. /. Pagtuman; catuman, pagea-
tuman. Pagbuhat; cabuhat, pageabuhat.
Ejecutable, adj. Sadang matuman, sa-
dang mabuhat.
Ejecutante, p. a. An matuman, an ma-
buhat. - adj. An mapirit sa iba sin pagba-
yad, cay may man otang ug may sugo
an hocom.
Ejecutar, a. Pagtuman, pagbuhat. - Ajus-
ticiar. Pagpatay, pagbitay - For. Pagpirit
sin pagbayad, cún may otang, cay may
sugo an hocom.
.Ejecutivamente, adv. m. Sin dagmit
caopay, sin dali caopoy. Magdagmit cao-
pay, madali caopay.
Ejecutivo, va. adj. An matutuman gud
cay may sugo.
Ejecutor, ra. adj- An tauo nga matutu-
man, mabubuhat ó mahihimo san bisan
É3 ÉL
ano. m. For. An sinusugo san hocom sin
pagtauag, pagsocot, etc. - De la justicia.
Parapatay; parabitay; parahampac; para-
sáquit, etc. - Paratuman.
Ejecutoría. /. Carig-onan sin camahalan
sin tauo. - For. Sugo ó talaan sa mga
hocom nga labao.
Ejecutoria. / Catungdanan san sinusugo
san hocom sin pagtauag, pagsocot, etc.
Ejemplar, alj. Matinumanum, sanglitanan.
- m. An tag-sa sa mga libro ug iba pá
nga iguinpamolde. - Sin ejemplar, m. adv.
Buhat nga uaray sanglit. - Caso que sirve
ó debe servir de escarmiento. Caagui nga
badlong basi magmáan an iba.
Ejemplarmente, adv. m. Sin maopay nga
batasan, sin husay nga batasan. - Bisan
ano nga badlong ó castigo basi magmáan.
Ejemplifícación. /. Pagbutang ó pagasoy
sin pananglitan, pagpananglit.
Ejemplificar, a. Pagpananglit, pagasoy,
pagbutang sin mga pananglitan.
Ejemplo, m. Susgaranan, pagsorondan, pa-
nondungan. Pananglit, pananglitan. Susga-
ran. Dar ejemplo, fr. Pagpanondug, págha-
tag sin maopay nga susgaran. - Por ejem-
plo, expr. Pananglit, sugad sini.
Ejercer, a. Pagbuhat, pagtuman.
Ejercicio, .m. Pagtuman. - Catungdanan.
Paglacatlacat basi magmaopay an lauas.
El ejercicio á caballo es muy saludable.
An pangaballo macacaopay gud sa lauas.
- Ejercicios espirituales. Pagtuman san
mga türumanon sa calag sacop sin pipira
caadlao sa pagampo ug pagpenitencia. -
Mil. Pagara m an mga soldados san ira
pageaso ¡dados. Pagpaaram ó pagpabatid
san mga soldados sa mga türumanon nira.
Ejercitación. /. Pagaram, pagpabatid -
Pagtuman.
Ejercitante, p. a. An magtutuman.--^.
An nagtutuman san mga türumanon sa
calag sacop sin pipira ca adlao' sa pagam-
po ug pagpenitencia.
Ejercitar, a. Pagaram; pagpabatid. - Pag-
tutdo. - Pagtuman.
Ejército, m. Casoldadosan, mga mangu-
rubat.
Ejido, m. Rugal dapit sa bungto nga ua-
ray tagada.
EL artíc. determ. en gen. m.y nítm. sing. An,
Él. pron. Siya.
Elaboración. /. Cabuhat, pageabuhat. •
Elaborar, a. Pagbuhat, paghimo.
Elación./. Capalabilabi, camaíabiao. - Pag-
cahitaas nga paghunahuna ó pagbuot.
Elasticidad. / Caonat, pagcaonat.
Elástico, ca. adj. Maonat.
Elche, m. An nagbaya san religión nga
Ele. Ngaran san letra nga /.
Elección. / Pagpili.
Electo, ta. p. p. Pinili. - ///. Pinili.
Elector, ra. adj. An magpipili.
Elefante, m. Mananap nga daco, an gui-
dadacoi nga mananap.
Elegancia./. Camahal, pagcamahal; ca-
mahalan. Camatahum, pagcamatahum; ca-
tahoman; camaaniag, pagcamaaniag. - Ca-
maogdayon, pagcamaogdayon. - Lasgud
nga pagpamolong.
Elegantemente, adv. m. Mahal caopay,
matahum caopay, maaniag caopay, maopay
gud. - Maogdayon caopay.
Elegibilidad. / Sadang pagpipilion.
Elegible, adj. Sadang mapili.
Elegido, m. Pinili.
Elegir, a. Pagpili.
Elemental, adj. An tinicangan san inga
Elenco, ni. Irisipan. Lactud nga casayoran.
Elevación. /. Pagcayab. Pagíiitaas; pagca-
hitaas, cahitaas - fig. Pagpaombao. --/%-.
Pagpalabilabi; camalabiao.
Elevadamente. adv. m. Ora ora sin hi-
taas. Hitaas caopay.
Elevado, da. adj. fig. Hataas, hitaas. -
Halarum nga pagasoy; halarum nga pa-
quiana, etc.
Elevamiento, m. vid. Elevación.
Elevar, a. Pagcayab. - Hangad. - Paghi-
taas, paghataas. - fig. Pagpaombao. - fig.
Pagpalabilabi. - Pagcauan. Cuyao, cayao.
Elidir, a. Pagcauang. - Suprimir. Pag-
Eliminar, a. Pagpaiuas. Pagbaya.
Elisión. /. Gram. Pagcuha, pageacuha sin
vocal nga catapusan, cún vocal man an
tinicangan san sonud nga polong.
Elocución. / Batasan sin pagpamolon. -
Toon nga pagamolong.
Elocuencia. /. Calasguran.
Elocuente, adj. Lasgud.
Elocuentemente, adv. m. Sin lasgud.
Lasgud caopay.
Elogiador, ra. adj. An magdadayao sa
iba. - Paradayao sa iba.
Elogiar, a. Pagdayao; pagdayeg, pagsa-
lin-orug.
Elogio* m. Pagdayao, pagsanorug.
Elucidación f. Caasoyan; casayoran.
Elucidar, a. Pagasoy, paghatag sin cas'a-
Elucidario, m. Libro nga casayoran san
mga macuri tuquibon sa hunahuna.
Eludir, a. Paglicao, paglicay in may qui-
nucuri an . - Pagsambi ngay .
Ella. pron. en gen. f. Siya. - Aquí fue
ella. Dinhi pagbon-a; dinhi pabuhata, etc.
- Aquí será ella. Dinhi quiquitaon ó qui-
quitaon ta dinhi. - Ahora será ella. Niyan
ta quiquitaon. - Después será ella. Qui-
quitaon ta onina.
Ellos, ellas, pl. Sira.
Emanación. / Guinicanan. Tinicangan.
Emanar. Guican, ticang.
Emancipación. / Pagpagauas; paggauas
sa gahum sa lain.
Emancipar, a. Pagpagauas sa gahum sa
iba. Paggauas sa gahum sa iba; paghigauas
sin casacop. - r. fig. Gauas, tuhas.
Emasculación. / Pagcapon, pageahiris,
pageasipit, pagca-islam.
Emascular, v. Pagpacapon. Al puerco,
paghiris; al lechón, pagpisit.
Embabiamiento, m. Cabalingao, pagea-
balingao; calipat, pagealipat.
Embachar. a. Pagpaslud san mga hayop.
Embadurnador, ra. adj. An maghihirog
sin lagáy. - s. Parahirog sin lagay. (Para-
hiso) hiso.
Embadurnar, a. Paghirog sin lagáy. - ;-.
Lagáy, in nalagyan an tauo. (Suave la g).
Embaidor, ra. adj. Huaon, malimbong.
Embaimiento, m. Palimbong.
Embaír, a Paglimbong.
Embajada. /. Togon. Sugo.
Embajador, m. id. Surugoon ó an sinu-
sugo san hadi cún san labao nga go-
Embajadora. /. Asaua san embajador.
Embajatriz. /. vid. Embajadora.
Embalador, m. Parabantal. Parapotos.
Embalaje, ni. Pagbantal. Pagpotos. - Po-
tos an igpopotos - Bayad san igpopotos.
Embalar, a- Pagbantal. Pagpotos.
Embaldosado, m. Salug nga sinal-gan
Embaldosar, a. Pagbutang ó pagsalug
Embalsadero, m. Dánao, tubigan.
Embalsamador, ra. adj. An maghihirog
ó magbubutang sin mahamot. - s. Parahi- *
rog ó parabutang sin mahamot.
Embalsamamiento* m. Paghirog ó pag-
butang; pagcahirog ó pagcabutang sin ma-
lí amut.
Embalsamar, a. Paghirog ó pagbutang
sin mahamut san inga lauas san mga mi-
natáy. - Pagpahamut.
Embalsar, a. Pagluran sa balsa. - Rebal-
sarse, r. Biao, in nabibiao an tubig.
Embalumar, a. Pagluran, pagdara ó pag-
pasag sin mga dagco, sin uaray catuhayan
cay damo ug mabug-at vsa luyo- r. fig.
Bug-at, in binubug-atan sin mga caliban-
gan, ug nagsasarangapan an tauo.
Embanastar, a. Pagbutang ó pagsolud
sa alat, bangcat, etc.
Embarazada, adj. y s. Burud; sagpon;
mabdos- Bungtis.
Embarazadamente, adv. m. Sin curi;
Embarazador, ra. adj An maoolang.
Embarazar, a. Pagolang.
Embarazo, m. Caolangan, cacurian. - Ca-
burud, casagpon, camabdos; pagcamabdos.
Embarazosamente, adv. m. Sin curi;
Embarazoso, sa. adj. Macacaolang.
Embarbascar, a. Pagtubli. Pagtuba; pa-
nubli - fig. Pagsalangisang; pagolang. - r.
Sabud, in nasasabud an arado san mga
dagco nga gamut.
Embarbecer, n. Sodot, in nanonodot ná
an búngot san tauo.
Embarcación. /. Sacayán. - An camaiba
san pagsacay. - Adiong.
Embarcadero, m. Doroongan.
Embarcador, m. An nagpapadara sa sa-
cayán sin bisan ano nga luran.
Embarcar, a. Pagsacay. Paluran. - r. Sa-
cay. Luran. - Pagsalacay.
Embarco, m. Pagsacay. Pagluran.
Embardar. a. Pagtahub sin banua, cogon
etc., san mga cota.
Embarduñar. a. vid. Embadurnar.
Embargador. m. Paraembargo.
Embargar, a. Pagolang - /¿\ Hipaosa,
lipong, in nahipaosa ó nalilipong an mga
balatian.-- For. Pagembargo.
Embargo, m. Pagraut, in nagraraut an
guinhaua, cay uaray catutunao an quinaon.
- ant. Caolangan. - For. Pagembargo. -
Sin embargo, m. adv. Bisan pá.
Embarnecer, n. Pagtamboc, pagtabá.
Embarnizadura. /. Pagsalan.
Embarnizar, a. Pagsalan.
Embarque, m. Pagluran.
Embarrador, ra. An maghihirog sin la-
gáy. - s. Parahirog sin lagáy.
Embarradura. /. Paghirog sin lagáy. -
Paglagáy, in linalag-yan an tauo, etc.
Embarrancarse, r. Hahanang, habito,
halbo. - n. Sanglad an mga sacayán.
Embarrar, a. Paghirog sin lagáy. - Pag-
lagáy, in linalag-yan an tauo, etc.
Embarrilados m. Parasolud sin bisan
ano sa mga barriles.
Embarrilar. Pagsolod sin bisan ano sa
Embarrotar, a. Pagsiol.
Embarullador, ra. adj. Masamoc, mari-
moc. - s. Parasamoc, pararimoc.
Embarullar, a. fam. Pagsamoc, pagrimoc.
- fam. Pagbuhat sin hinanali ug sin uaray
cahusayan.
Embasamiento, m. Ara. Carig-onan, ca-
sarigan ó simiento.
Embastar, a. Paghaluthot.
Embaste, m. Haluthot.
Embastecer, n. Pagtamboc, pagtabá. - r.
Embate, m. Paghampac, in hinahampac
an sacayán, an bato etc. sin mabascug nga
cabadlan. - Pagdosmog nga macosog.
Embaucador, ra. adj. Malimbong, buaon.
- s. Paralimbong, parabua; tamyauan.
Embaucamiento, m. Limbong. Paglim-
Embaucar, a. Paglimbong, pagbua; pag-
Embaular, a. Pagsolud sin bisan ano sa
cabán. - -fig. fam. Pagcaon sin damo.
Embausamiento, m. Pahipaosa, paghiti-
Embazador. vi. Paratina sin dorodulao.
Embazadura. /. Pagtina, pageatina sin
dorodulao.
Embazadura./. Paghipaosa, paghitingala.
Embazar, a. Pagtina sin dorodulao.
Embazar, a. Pagolang. - //^. Hipaosa, hi-
tingala. - n. fig. Olang. - r. Tacas.
Embebecer, a. Paglibanglibang. - r. Hi-
paosa, hitingala.
Embebecidamente. adv. m. Sa daco
nga paghipaosa ó paghitingala. Sin uaray
Embebecimiento, m. Paghihiborong, pag-
hipaosa paghitingala.
Embebedor, ra. adj. Mahomhom; mayop-
yop. - Masacop.
Embeber, a. Paghomhom; pagyopyop;
paghonop. - Sacop, locop. - fig. Pasacop.
- n. Coros. - r. fig. Hipaosa, hitingala. -
fig. Pagaram sin maopay sin bisan ano.
Embelecador, ra. adj. Malimbong, ma-
libo. - s. Paralimbong, paralibo.
Embelecar, a. Paglimbong, paglibo; pag-
Embeleco. ?". Limbong, libo. - - fig. y fam.
Buog nga tauo.
Embeleñar, a. Pacaosa, pacatingala. - r.
Hipaosa hitingala.
Embelesamiento, m. Hipaosa, hitingala.
Embelesar, a. Pacausa, pacatingala. - r.
Hipausa, hitingala.
Embeleso. ///. Hipaosa, hitingala. Catin-
galahan, catingal-han.
Embellaquecerse, r. Tistis.
Embellecer, a. Pagpatahum, pagpaaniag;
pagsabong, pagrayandayan. - r. Tahum,
aniag, hias, puni.
Embellecimiento, m. vid. Embellecer,
1. a sig - Camatahum, camaaniag. Catahu-
man. Cahiasan. Capunihan.
Embermejar, a. vid. el siguiente.
Embermejecer, a. Pagpabulao, pagtina
sin bulao. - Pagpacaalo, in pinacacaalohan
an tauo ug nagpupula an iya bayhon. - //.
Bulao, baga bulao.
Emberrenchinarse. ?. Sina, ¡sug.
Emberrincharse, r. Sina, isug
Embestida. /. Pagdosmog, pagdamag;
pagdamuag; pagsangdal. Pagbangga. - fig.
y fam. Paquigpolong sa igcasitauo tungud
sin bisanano.
Embestidor, ra. adj. Madosmog, mada-
mag; madamuag, masangdal. Mabangga. -
m. fig. y fam. An naaro sin pagotang
cún limos bá ug damo an iya rnga pasan-
gil an.
Embestidura. /. vid. Embestida, i." acep.
Embestir, a. Dosmog, damag; damuag;
sangdal. Bangga. - fig. y fam. Pagaro sin
pagotang cún limos bá. - Laboc.
Embetunar, a. Pagbulit. Pagsilsil.
Embijar, a. Pagpintar ó pagtina sin asiotis.
Emblandecer, a. Pagpahomoc - s. Ho-
moc. - r. fig. Hicalooy, hipuangud.
Emblanquecer, a. Pagpabusag. Pagbu-
sag. - r. Busag.
Emblanquecimiento, m. Pagbusag, pag-
cabusag.
Emblema, m. Alidaguiran. H'gaday.
Embobamiento, m. Hipaosa, hitingala.
Embobar, a. Paglibang. - r. Hitingala, hi-
paosa.
Embobecer, a. Pagpatapang, pagpalorong.
- /'. Tapang, lorong.
Embobecimiento, m. Catapang, pacata-
pang; calorong, pagcalorong. Catapangan,
pageadungo.
Embocadero, m. Loho; calohoan. - Sa!u-
ngan. Sabang.
Embocado, da. adj. Alacsio nga marasa.
Embocadura. /. Pagsolud ó pagagui sin
haligot. Parte de los instrumentos músicos
de viento, que entra en la boca. Horoy-
pan. - Parte del freno, que entra en la boca.
Bangot. - Hablando de vinos: este vino
tiene buena embocadura. Ini nga alacsio
marasa caopay. - Paraje por donde los
buques pueden penetrar en los ríos que
desaguan en la mar. Sabang.
Embocar, a. Pdgsolud sa baba sin bisan
ano. - Paglosot. Pagsabang. Pagsulan. - fig.
y fam. Tragar y comer mucho y deprisa.
Paginum, paglamon ó pageaon sin damo
ngan sin dagmit.
EmbOCinado, da. adj. Masugad sin bod-
Embodegar, a. Pagsulud ug pagtimos sa
bodega ó sirong sin alacsio, lana, etc.
Embo'ar. a. Pagtaod sin cauayan etc., sa
catapusan san sungay san todo nga vaca
etc., basi din macasungay.
Embolar, a. Pagpintar anay sin bisan ano
nga pagdodóradohon.
Embolia. /. Med. Casaquit nga ticang
tungud sin dugo nga nabagtic.
Embolismador, ra. a'tj. Maidug, maidug-
idug nga tauo. - s. Paraidug, paraidugidug.
Embolismar, a. fig. y fam. Pagidug, pag-
idug : dug, pagsumatsumat sin mga búa.
Embolismo, m. fig. Cacurian. - fig. Ca-
samocan, car i mocan. - fig. y fam. Idug,
idugidug, búa nga sumat.
Embolsar, a. Pagsolud ó pagtimos sa
bolsa ó sopot sin salapi, etc.
Embolso, m. vid. Embolsar.
Embonar, a. Pagpacaopay.
Emboñigar, a. Pahirog sin tae sin vaca,
Emboque, m. Pagagui, pageaagui sa bi-
san diin nga haligot. - fig. y fam. Limbong,
Embornal, m. Boho, loho, araguian san
Emborrachador, ra. adj. Macacahubog.
Emborrachamiento. ;". Cahubog, pag
cahubog. Quinahub-gan.
Emborrachar, a. Pagcahubog. - r. Hubog.
Emborrar, a. Pagsolud sin gapas ó ba-
rahibo sin carnero etc., sa mga olonan,
etc. - fig. y fam. Paginum, paglamon ó
pageaon sin damo ug sin dagmit.
Emborrascar, v. Pagpacasina, pagpacai-
Emborrazamiento. m. Paghigot, pagea
higot sin tilad nga tamboc san lauas san
Emborrazar. a. Paghigot sin tilad nga
tamboc sin bacün san lauas san tamsi
nga guiña asal.
Emborricarse, r.fam. Lipong, hiborong.
Emborronar, a. Pagcaditcadit, pagcudit-
cudit.- - fig. Pagsurat sin dagmit ug maraut
nga pagsurat.
Emborrullarse, r.fam. Paghibatonbaton
sin polong, pagsingguit.
Emboscada. /. Gama; pangama. Pagban-
Emboscadura. /. Pagpangania, pagtago
sin paggama. - Pagsolud ó pagsohot sin
cagugub an. - Taragoan.
Emboscar, a. Pagpangama; pagbanhig. -
Pagtago ó pagsohot sin cagugub-an.
Esbosquecer. v. Guba, in nahihimo nga
guba an tuna.
Embotador. m Parapangarol sa mga sal-
Embotadura. /. Pangarol.
Embotamiento, m. Pangarol.
Embotar, a. Pagpangarol. - r. Ngarol. -
fig. Pagpanluya.
Embotarse, r. fam. Pagsapin sin botas.
Embotellador, ra. m. y /. Paraipis sin
alacsio etc., sa mga botella.
Embotellar, a. Pagipis sin alacsio etc.,
sa mga botella.
Embotijar, a. Panolud, pagipis sin alac-
sio, tubig etc., sa mga biso. - r. fig. y fam.
Hubag. - fig. y fam. .Sina, isug.
Embozadamente, adv. m. Lorolimbong
nga pagyacan ó pagbuhat sin bisan ano.
Embozar, a. Pagtahub san bayhon ngada
san irong ó mga mata. - Paglorohmbong
nga pagyacan ó pagbuhat sin bisan ano
basi diri masabut an iba.
Embozar. Pagbangot san mga hayop ó
mga ayam.
Embozo, m. An itarahub sa bayhon. - fig-
Paglorolimbong nga pagyacan ó pagbuhat
sin bisan ano. - Quitarse uno el embozo.
//'. fig. y fam. Pagpahayag san tuyo nga
guintatago ánay.
Embracilado, da. adj. fam. An mga ca-
bataan nga gudti nga guincocogos.
Embravecer, a. Pagpaisug. - r. Isug, pin-
tas; sina. - n. fig. Hioli, in hinoolian an
mga tanum san calurab.
Embravecimiento, m. Caisug, pagcaisug,
capintas, pagcapintas. Camaisug, pagca-
maisug, camapintas, pagcamapintas. Ca-
Embrazadura. /. Pagsocsoc san butcon
sa polo san taming, etc. - Polo sin ta
rning, etc.
Embrazar, a. Pagsocsoc san butcon sa
polo san taming, calasag, etc.
Embrear, a. Paghirog ó pagbulit sin ba-
lao, etc.
Embregarse, r. Paghilabut sa mga pag-
sari, sa mga capolonganan, etc.
Embreñarse, r. Pagsohot sin guba ó ca-
sighotan.
Embriagador, ra. adj. Macacahubog.
Embriagar, a. Pacahubog. - Hubog. -
Alan. - fig. Hipaosa, hitingala.
Embriaguez. /. Cahubog, pagcahubog.
Quinanubgan. - fig. Paghipaosa, paghiti-
ngala; baga cauara sa hunahuna.
Embridar, a. Pagbutang san freno sa
Embrión, m. Bisan ano nga uaray pá
cahihingpit an cahimoan. Quibol. - Flor.
En embrión. Quidioman nga bucad iton
di pá mabuclad.
Embroca. /. Farm. Haclop.
Embrocación. /. Farm. Haclop. - Med.
Hinay nga pagsablig ó pagpobo sin tam-
bal dida san masool.
Embrocar, a. Pahoad ó pagipis san solud
sin sorudlan ngadto sa usa man nga su-
rudlan.
Embrocar, a. Pagporon, pagsambud san
sinulit etc. dida sin samburan. - Pagsungy
an todo san tauo nga nagsusuerte sa iya.
Embrochado, da. adj. Binordahan sin
sinulit nga bulauan, salapi, etc.
Embrolla.. /. fam. Limbong. Casamocan.
Embrolladamente. adv. m. Gobot cao-
pay; sin uaray catuhayan sin uaray cahu-
Embrollador, ra. adj. Macagobot, maca-
samoc. - s. Paragobot, parasamoc.
Embrollar, a. Paggobot pagsamoc, pag-
Embrollo, m. Limbong, gomon. Casamo-
can. - Bua.^f^-. Cacurian.
Embrollón, na. adj. fam. Macasomoc;
maamoc.
Embrolloso, sa. adj. Magogobot, masa-
samoc, magogonion.
Embromador, ra. adj. Madorogas; ma-
tiao; macondat. - s. Paradorogas, paratiao,
paracondat.
Embromar, a. Pagtiao, pagtiaotiao, pag-
condat. - Paglimbong. - Pagdoragas.
Embroquelarse, r. Panaming, pangala-
Embroquetar. a. Pagtohug sin inasal.
Embrosquilar. . a. Pagpaslud san mga
hayop sa pasluran.
Embrujar, a. Pagasuang.
Embrutecer, a. Pacabuog, pacalarong.
- a. Buog, lorong.
Embrutecimiento, m. Clorong, cabuog;
pagcalorong, pacábuog.
Embuchado, m. Mga tinai nga pinanu-
dlan sin dugo, onud sin bactin, etc. ug
nahimo nga mga morcilla, soriso, etc.
Embuchar, a. Paglamoy, paglamon, pag-
caon sin damo ug sin da^mit.
Embudador, ra. m. y f. Paracaput san
sudo, cay pagipis sin a!a;sio, etc.
Embudar, n. Pagsudo, pagbutang san
sudo cay pagipis san alatsio, etc.
Embudo, m. Sudo. - fig. Libong, búa.
Embujar. a. fam. Pagtambac, pagpondoc.
Embuste, m. Búa, limbong. - //. Mga
singsing, arillos, bitaybitny, biao ug iba
pá nga guinagamit sa mga babaye.
Embustear, n. Pagbua, paglimbong.
Embustería. /. fam. Búa, limboj ig. La-
rang sin pagbua ó paglimbong.
Embustero, ra. adj. Buaon, malimbong.
Embutido. ;//. Pagsolud, pagpanolud. -
Mga tinai nga pinanudlan sin dui^o, onud
sin bactin etc., ug nahimo nga mga mor-
cilla, soriso, etc.
Embutir, a. Pagsolud, pn ;panolud; pag-
pono. - Pagpadolot; pagpndocut. - /¿-. y
fam. Paglamoy, paglamon, pa¡;caon sin
damo ug sin dagmit.
Eme. /. Ngaran san letra nga m.
Emendable. adj. Sadang pagopayon, sa-
dang pagsauayon.
Emendación. /. Pagopay, pagpacaopay,
pagsauay, pageasauay.
Emendador. ni. Paraopay, parnsauay.
Emendadura. / vid. Emendamiento.
Emendamiento, m. Pagpacaopay, pagli-
uat, cay cún nagsasala an pagsurat etc.,
liniliuat.
Emendar. Pagpacaopay, pagliuat cay cún
nagsasala an pagbuhat, limuat.--Pagbayad
Emergencia. / Caagui, pageaagui, casu-
Emergente, adj. An t : oang sa. . . - An
guican sa. . .
Emérito, adj. Sinisiring an tauo nga na-
pahucas san iya catungdrnan ug binaba-
losan siya sa mga labao tungud san iya
magopay nga pagtuman.
Emersión. /. Astivn. Pagsirangsin bitoon,
Emético, ca. adj. Med. Tan .bal nga ca-
ñan pasuca, isuruca.
Emienda. / Pagpacaopay, pagliuat, cay
cún nagsasala an pagbuhat, liniliuat. - Po-
ner emienda, fr. Pagliuat san sala, in nag-
sayop san pagsurat. etc. - Tomar emienda.
fr. Pagcastigo san nacasala.
Emigración. /. Paghalin, pageahalin an
tauo sa lain nga tuna.
Emigrado. i;>. An nahalin sa lain nga
tuna ug dida siya oocoy, dumoróong.
Emigrante. />. a. An mahalin sa lain nga
Emigrar, n. Paghalin sa lain nga tuna.
Eminencia. /. Cahitas-an sin tuna. - fig.
Caud-ganan, caopayan sa calag. - Catala-
huran ó camahalan nga itinotogot sa mga
cardenal sa Santa Iglesia nga Romana.
Eminente, adj. Hataas; lábao, nauantauan.
- fig. 1 1 aran jdon .
Eminentemente, adv. m. Mahal caopay;
hinpit caopa>^, maopay gud.
Eminentísimo, ma. adj. Bansag nga ca-
mahalan ó caudganan sa mga cardenal sa
Santa Iglesia nga Romana. Guimamahali,
guioorogui.
Emisario. ;;/. Loho ó araguian sa mga
tubig sin danao, etc- - Tauo nga sinusugo
sin pangisayod ó paghiling.
Emisión. /. Pagiuas. - pagcaiuas. - Pagpa-
lacat san sinisiring papel moneda ó iba
pá nga sugad. - Paghatag sin sagdon, ca-
sayoran, etc.
Emitir, a. Pagiuas. - Pagpalacat san sini-
siring papel moneda ó iba nga sugad. -
Pagasoy ó paghatag sin sagdon, casayo-
ran, etc.
Emoción. /. Cabantad, pageabantad sin
tigda sa calag.
Emoliente, adj. Tambal nga macacahomoc
ó icahomoc sin hubag nga matig-a.
Emolumento, m. Polos, bayad ó sohol
tungud sin catungdanan.
Empacar, a. Pagbantal; pagsolud sin bi-
Empachado, da. adj. Harabason, harab-
son; dálao, dinadálao.
Empachar, a- Pagolang, pageaolang. - -
Pagraut an guinhaua, in uaray catutunao
an quinaon. - Pagtago, paglicao. - r. Alo.
dálao. harabas.
Empacho, m. Caalo, caauod, cadálao. -
Caulangan, cabilingan, cacurian. - Uaray
catutunao an quinaon. - Empacho de estó-
mago. Casaquit sa soroesoroc cay uaray
catutunao an quinaon.
Empadronador, m. Parahimo ó parasu-
rat sin mga padrón.
Empadronamiento, m. Pagsurat; paghi
surat; pagpasurat, pagpasacop sa mga pa-
drón.- - Padrón, listahan sa mga tauo.
Empadronar, a. Pagsurat sa padrón, - r.
Paghisurat, pagpasurat, pagpasacop sa pa-
Empalagar, a. Somol; ngalas; tacas.
Empalago ó empalagamiento, m. Ca-
somol, pagcasomol; cangalas, catacas.
Empalagoso" sa. adj. Macacasomol. -
fig. Macangalas, macasam )c.
EmpalamientO. m. Pagtohog, panohog.
Empalar. Pagtohog sugatl sin inaasal.
Empaliada. /. Sab-ong, panab ong sa inga
balay etc., in may mga fiesta.
Empaliar, a. Pagsab-ong, in may maagui
nga procesión, etc.
Empalizada. /. Alad.
Empalmadura. /. Pagsunipay; pageasum-
pay. Sinumpayan. - Pagdogtong; pagea-
dogtong. Dinogtongan.
Empalmar, a. Pagsumpay. - Pagdogtong.
Empalme, m. vid. Empalmadura.
Empalmillar. Cota nga bato nga inaagui
an tubig sa salug sa laen nga lugar.
Empanada. /. Caran-on nga nahihimo
sin onud ug iba pá ngan pinopotos sin
Empanar, a. Pagpotos sin bisan ano sin
harina, ug pagloto dida sa horno. - Agr.
Pagtanum. - r. Agr. Pagiiapa an mga ta-
num tungud cay soso caopay.
Empandar, a. Pagbalico.
Empandillar, a. fam. Pí<glaquip sin du-
duha nga dahon sin baraja cay paglim-
Empantanar, a. Pagpono sin tubig ó
pagdánao. - Pagholog sa catibugan. - r.
Habolnod sin tubigan - fig. Pagolang. Pa-
Empañadura. /. Potos, panapton nga ig
popotos sin bata, hapin.
Empañar, a. Pagpotos sin hapin san - ba-
ta. - Pagpasirom san masilao. r. Sirom. -
fig. Pagpacaraut san bantug.
Empapar, a. y r. Honob. Homhom. - r.
fig. Sayud, in nasasayud caopay an tauo
sin ano man nga tutdo, etc.
Empaparse, r. fam. Pagraut an guinhaua
cay uaray catutunao an quinaon.
Empapelador, ra. m. y /. Parapotos sin
bisan ano sin papel
Empapelar, a. Pagpotos sin bisan ano
sin papel. - Pagpotos sin papel. - fig- y
fam. Pagbuhat sin mga diligencia sa bi-
san sin-o nga tauo.
Empapirotar, a. fam. Pagsab-ong sa bi-
san sin-o nga tauo sin maopay.
Empaque, m. Pagbantal; pagsolud sin bi-
Empaquetador, m. Parabantal; parasolud
ó paratimos sin bisan ano sa mga cabán.
Parapotos.
Empaquetar, a- Pagbantal. Pagsolud ó
pagtiinos sin bisan ano sa mga cabán.
Pagpotos.
Emparamentar, a. Pagsab-ong; panab-
Emparchar, a. Pagpatco ó pagbutang
sin pateo.
Emparedado, da. adj. Pinipreso ó bini-
bilanggo san cota. - Binogho, binocot in
napepelio lá ang tauo cay pagbuot niya. -
m. fir. Usa ca hilab nga sumsuman nga
linalaquip sin duha cá pinit nga tinapay.
Emparedamiento, m. Pagpreso, capre-
so, pagbilangL;o sa cota. - Balay nga pi-
nangongoquian sa mga pinipreso ó bini-
bilanggo. Balny nga hinohonangan san
mga binocot nga napepelio.
Emparedar, a. Pagpreso ó pagbilanggo
sa cota.
Emparejador. m. Parapagtoropong. -
Parapagsigo.
Emparejadura. /. Pagcatoropong, pag-
casatna.
Emparejamiento, m. Pagtoropong, pag-
catoropong. - -Pagcasigo. - Pagcatopad.
Emparejar, a. Pagtoropong, pagpatoro-
pong, pagpasama. - Pagpasigo. - Pagtopad.
- Sama, pades.
Emparentar, a. Pagcaoropod nga espi-
rituhanon nga guican sa Sacramento san
Pagcasal; pagoropud.
Emparrado, m. Carabongan sin sanga sin
parra etc., n.'a binabalayan. - Balayan sin
parra, balago.i, etc.
Emparrar, a. Pagbalayan sin parra, ba-
lagon, etc.
Emparrillado, m. Linara nga pagbutang
san mga cahuy, cauayan, etc.
Emparrillar, a. Pagasal sin bisan ano dida
sin saladang, pagsaladang.
Emparvar, a. Pagpondoc san guinioc nga
Empastador, m. Parapintar nga nagpa-
palulao ó nagpapacaopay san iya pintar. -
Pincel nga igpipintar.
Empastar, a. Pagpotos. - Pint. Pagpalu-
tao san pint ir.
Empaste, ni. Caopayan ó an pagpacao-
pay san mg.i color sa mga pinintaran.
Empastelar, a. fig. y fam. Pagtuhay sin
bisan ano sin diri angay sa catadungan nga
pagtuhay, cundi basi mahuman lá dayon.
¡mpr. Pagsalacot san mga letra, ug tungud
sini uaray casayoran.
Empatadera. /. fam. Pacaolang. Caola
212 £M
Empatar, a. Pagapong. Si Pedro ngan si
Juan nagapong sin votos. - Pagolang; pa-
Empate, m. Pagapong.
Empavesada./. Pangalasag. - Mar. Tina-
bas nga panapton nga magcala : nlain sin co-
lor nga ipinanab-ong sa mga sacayán, etc,
Itarahub sa mga lingcoranan san raga pa-
líia, bote, etc,
Empavesado, da. adj. Nangangalasag. -
ni. Tagacalasag ó paradara sin calasag.
Empavesar, a. Pangalasag, panaming. -
Mar. Pagsab ong sin sacayán, pagbutang
sin mga bandera.
Empavorecer. n. Hadluc, dálao.
Empecatado, da. adj. Malaris caopay, di
gub mabalc.
Empecer, a. Pagdarahug, pagpacaraut. -
n. Pagolang; pacaolang
Empecimiento, m. adv. Empecer. - Cao
Empedernido, da. adj. fig. Matig-a sin
casingeasing.
Empedernir, a. Pagpatig-a, pagpatigha.
r. Tig-a, tigha.
Empedrado, m. Sinalgan sin mga bato.
Hinapidan sin mga bato.
Empedrador, m. An nagsasalug sin bato.
An naghahapid sin bato.
Empedramiento, m. Pagsalug sin bato.
Paghapid sin bato.
Empedrar, a. Pagsalug sin bato sa mga
balay, singbahan, etc. Paghapid sin bato
sa mga dalan, etc.
Empega, f. Ighihirog. - Tigaman.
Empegadura. /. Paghirog san mga suru-
dlan sin masapilit.
Empegar, a. Paghirog san mga surudlan
sin masapilit. - Pagtigaman sin masapilit
san mga carnero.
Empego, m. Pagtigaman sin masapilit san
mga cacarnerohan.
Empeglintar. a. Pagtigaman sin masapi-
lit san mga cacarnerohan.
Empeine, m. Parte inferior del vientre
entre las ingles. Puclo; pos-on. - Empeine
del pié. Alabaob.
Empeine, m. Buni ó casaquit ng sugad
sin buni.
Empeinoso, Sa. adj. Bun-ihon.
Empelar, n. Sodot, in nanonodot an ,bo-
Empelazgarse, r. fam. Rimoc, samoc,
Empelechar, a. Pagpasigo san mga bato
nga mármol, - Pagbutang sin mga bato
nga mármol.
Empelotarse, r. fam. Samoc, rimoc, sari,
Empella. / An dapit sa ibabao san sapín.
Empellada. /. Ticuang; pageaticuang.
Empellar, a. Pagticuang.
Empellejar, a. Pagtahub ó pagpotos sin
Empeller, a. Pagticuang.
Empellón, m. Pagticuang; pageaticuang.
- A empellones, m. adv. fig. y fam. Ti-
niticuang lá.
Empenachado, da. adj. Imorocan.
Empentar, a. Pagticuang. Pagdoso.
Empentón, m. Pagticuang; pageaticuang.
Empeñadamente, adv. m. Nga may
otang. - Sa tinuyo, tinutuyo gud, tuyo gud
Empeñar, a. Pagprenda. - Paquibulig, pa-
quitabang - ;-. Adeudarse. Otang; paotang;
pagpacaotang. - Precisar, obligar. Paglugus,
pagpirit. - Insistir con tesón en una cosa.
Pagtuyo gud. - Interceder. Pagbulig, pag-
tabang. - Tratándose de acciones de gue-
rra, contiendas, disputas, altercados, etc.,
empezarse, trabarse. Pagticang, pagona sin
pagticang.
Empeño, m. Pagprenda. Otang; paotang;
pagpacaotang. - Catungdanart sin pagbayad
san may otang. - Catungdanan. - Pagtuyo
gud. - Hintutungdan san guintuyo. - Pro
tector. Mananabang. - Con empeño, m. adv.
Sa daco nga pagtuyo, sa daco nga pagta
lingoha. - En empeño, m. adv. Iguinprenda,
Empeoramiento, m. Pagdugang; pagea
dugang san saquit, san carautan, etc.
Empeorar, a. Pagdugang lugud sin cara-
utan f sin saquit. etc. - n. Pagraut pá an
nagraraut ná.
Empequeñecer, a. Paggiban; pagguti.
Emperador, m. id- Hadi. Emperador.
Emperatriz. /. Babaye nga asaua sin em-
perador. - Hadi nga babaye. Emperatriz.
Emperchar, a. Pagbiao sin panapton dida
san biauan.
Emperdigar, a. Pagsugba sa calayo sin
tamsi, carne, etc.
Emperejilar, a. fam. Pagsabong sin ma-
opay. - r. Pasab-ong.
Emperezar, n. y r. Pagpacahubia; pahu-
bia. - a. fig. Paglangan, paglanganlangan.
Empergaminado, da. adj. Pinotos sin
anit nga manipis.
Empernar, a. Pagraysang, pagbutang sin
mga perno.
Empero, conj. adver. Cundi. - Sin embar-
go. Bisan pá.
Emperramiento, m. fam Pagsuqui, pag-
tuyo sin diri pagtangdo.
Emperrarse, r. Suqui, pagtuyo sin dirá
gud pagtangdo ó pagalagad.
Emperrador. m. Opong sin mga gámut
sin mga banua nga ipapahamis sin igha-
hablon.
Empezar, a. Pagticang. - 7i. Ticang; gui-
can. - Lo que no se empieza, no se acaba.
ref. Diri mahuhuman in diri ticangan.
Empican a. Pagbitay.
Empicotadura. /. Pagbitay; pagcaWtay.
Empicotar, a. Pagbitay.
Empinadura. /. vid. Empinamiento.
EmpinamientO. m. Pagpabangon, pagpa-
tindog. - Pagiquidiquid; pagcaiquidiquid- -
Pagsinta.
Empinar, a. Pagpabangon, pagpatindog.
- fis- y f am - Paginum sin damo. - r. Pa-
giquid, pagiquidiquid; pagiquiniquin. - Pag-
sinta an mga mananap. - fig. Labao, na-
Empinar el jarro bebiendo. Tuncas.
Empinarse la culebra. Hinducag.
Empingorotar, a. fam. Pagtongtong. - r.
Empiolar. a. Paghigot sin tamsi ó catian.
- fig ; Pagdacop, paggapus.
Empíreo, rea. adj. Langitnon, diosnon.
- s. Langit, cahimayáan sa langit.
Empireuma, m. Camaangtud sin bisan
ano, quinacalayoan sin ora ora.
Empireumático, ca. a.ij. Maangtud.
Empizarrado, m. Atup ngabato sin balay.
Empizarrar, a. Pagatub sin bato nga ma-
nipis nga sinisiring pizarra.
Emplastadura. /. Paghaclop; haclop.
Emplastamiento. ;". Paghaclop; haclop.
Emplastar, a. Paghaclop. - fam. Pagolang;
pacaolang. - r. Lamire, in nalalarime an
siqui ó camut.
Emplastecer, a. Pint. Pagpahámis san
pagpipintaran.
Emplasto, m. Haclop.
Emplástrico, ca. adj. Masapilit.
Emplazador. m. For. An nagtataláan sin
adlao nga igaatubang san hocom.
Emplazamiento, m. For. Pagtaláan; ti-
nalaanan.
Emplazar, a. For. Pagsugo, pagtaláan sin
adlao nga igaatubang sa hocom. - Moni.
Pamanua.
Empleado, da. m. y /. An sinusugo ó
Emplear* a. Pagsugo, paghatag sin catung-
danan. - Paggamit, paggasto.
Empleita. /. Línara, sinalapid.
Empleitero, ra. m. y f. Parahimo sin Ii-
nara ó sin sinalapid. - Parabaliguia sin li-
nar a ó sinalapid.
Empleo* m, ^ Paghatag sin catungdanan. -
Catungdanan,- - Paggamit; pagcagamit. -
2ÍÉ
Apear á uno de un empleo, fr.fig. y fam.
Paghucas sin catungdanan. - Jurar un em-
pleo, fr. Pagcarauat sin catungdanan, aguí
ánay sa pagsumpa nga binatasan. - Suspen-
der á uno del empleo, fr. Pagsugo sin pag-
Empleomanía. /. Talingoha ó caipa sin
pagcaput ó pagcarauat sin catungdanan.
Emplomador. m. Parabole sin timga. Pa-
rasolda sin timga.
Emplomar, a. Pagbole sin timga. Pagsolda
sin timga.
Emplumar, a. Pagparongparong sin calo,
etc. - n. Panodote sin barahibo an tamsi.
Emplumecer, n. Panodote sin barahibo
an tamsi; (de sodot).
Empobrecer, a. Pacapobres, pacahangul,
pacasongco, pacasoco. - n. Pobres, hangul,
songco, soco, pagcamacalolooy.
Empobrecer, n. y r. Donot.
Empobrecimiento, m. Pagcapobres, pag-
cahangul, casongco, casoco, pagcamacalo-
Empoltronecerse, r. Pagpacahubia; hu-
Empolvar, a. Pagdocot san tapotapo.
Pagporos sin tapotapo. - Pagbutang ó pag-
pahirog sin polvos sa bohoc ó bayhon.
Empolvorar, a. vid. Empolvar.
Empolvorizar, a. vid. Empolvar.
Empolladura./. Odian sin potiocan.
Empollar, a. Paghilomlom.
Emponzoñador, ra. adj. Macacahilo, ma-
cacalara.
Emponzoñamiento, m. Pacahilo, pacala-
ra. Pagpacahilo, pagpacalara.
Emponzoñar, a. Pacahilo, pacalara. - r.
Hilo; lara.
Emporcar, a. Paglamire, paghugao. - r.
Lamire, hugao.
Emporio, m. Lugar nga guincacatirocan
san mga tauo sin pagcomercio.
Empotrar, a. Pagbutang sa butnga san
cota sin cahuy, etc. Pagbongsad sa tuna
sin cahuy etc., nga pinacarig-on sin cota.
Empozar, a. Pagholug sa atabay.
Empozar, a. Pagpalooy san cáñamo.
Empradizar, a. Pagtanum sin banua basi
macasabsab an mga hayop.
Emprendedor, ra. adj. Matingohaon sin
pagbuhat ó pagtanum bisan san mga ma-
Emprender, a. Pagticang sin bisan ano.
Pagguican. - fam. Paglabut, paghilabut sa
igcasitauo.
Empreñar, a. Pacasagpon, pacaburud.
Empresa. /. Pamasi, buhat, larang ó ca-
ladnganan nga naticangan sin ongud. - Tu-
Úl4
EM-Étí
yo. - Paghiringion sin pagcomercio ó pag-
Empresario, Ha. m. y /. An pinaquiao
sin buhat. An mga naghihiringion ó na-
garapi sin buhat.
Empréstito, m. Otang, paotang.-Inotang.
Empringar, a. Pagdoldol san tamboc.
Empujar, a. Pagticuang. Pagdoso.
Empuje, m. Pagticuang; pagcaticuang.
Pagdoso; pagcadoso.
Empujo, m. vid. Empuje.
Empujón. m. Pagticuang. Pagdoso. Á em-
pujones, m. adv. fig. y fam. Tiniticuang lá.
EmpUlgadura. /. Paghogot, pagcahogot.
Empulgar. a. Paghogot san pisi ó uay
san balatic.
Empuñador, ra. adj. Macomcom, maca-
put sa camut sin bisan ano.
Empuñadura, f. Carap-tan, caraptanan
sin espadada, etc.
Empuñar, a. Pagcomcom, pagcaput, pag-
catin sa camut sin espada, etc.
Emulación. /. Caipa sa calag sin pagtu-
man san caopayan nga guinbubuhat sin iba.
Emulador, ra. adj. An mairug sa iba.
Emular, a. Pagipa sin pagtuman san guin-
tutuman san iba; pagirug.
Emulo, la. adj. An nagiirug sa iba ug
nagtatalingoha sin paglabao sa ira. An
Emunctorios. m. pl. Baga mga lisoliso.
Emundación. /. Pahugas; pagpahid; pag-
cahugas; capahid, pagcapahid.
En. prep. Sa. Pedro está en Madrid. Si
Pedro áadto sa Madrid. - San. En llegando
el superior al pueblo, reúnese la principa-
lía. San pagdatong san ponoan sa bongto,
nagcacatiroc an mga cadatoan.
Enaceitarse, r. Malana; mapanos.
Enaguachar, a. Tubig, pagtubigui sin
ora ora. - Pagraut an soroc soroc tungud
san paginum sin damo ó pagcaon sin damo
nga mga bonga.
Enaguas. / pl. Loon nga saya.
Enaguazar, a. Tubig, pagtubigui ó pag-
pono caopay sin tubig san mga orna, etc.
r. Pono caopay sin tubig.
Enajenable, adj. Sadang ihatag sa iba.
Enajenación. /. Paghatag sin bisan ano
sa iba. - Caüpong, pagcalipong sa oló. - •
Catuyao, pagcatuyao. - fig. Caculang sin
panginano,
Enajenador, ra. adj. Anmahatagsin iya
lugaringon sa iba. - s. Parahatag sin iya
lugaringon sa iba.
Enajenamiento, m. vid. Enajenación.
Enajenar, a. Paghatag sin manggad nga
lugaringon sa iba. - fig. Pacalipong; pa-
calorong, pacatuyao. - r. Lipong; lorong,
Enalbardar, a. Pagbutang san silla sa
mgá caballo, etc. - fig. Pagpotos sin bu-
nay, binocboc, etc., bisan ano nga pagpe-
pritoson.
Enalmagrado, da. adj. fig. Taramayon.
- Mahicao.
Enalmagrar, a. Pagtina sin poropula.
Enaltecer, a. Pagsanorug, pagdayao, pag-
dayao, pagdayeg. Pagpaombao.
Enamarillecer, n. y r. Duas. - Dulao.
Enamoradamente, adv. m. Sa daco nga
gugma, sa daco nga paghigugma.
Enamoradizo, za. adj. Maquihigugma.
Enamorado, da. adj. Mahagugma. - s-
Enam.orador, ra. adj. Mahigugma. - r.
Enamoramiento, m. Paghigugma.
Enamorante, p. a. Mahagugma.
Enamorar, a. Pahigugma. - ;-. Higugma.
Enamoricarse. ;-. fam. Higugma nga
diri ongud.
Enanchar, a. fam. Pagpahiluag; pagpa-
halapad.
Enangostar, a. Pagpahaligot. - r. Haligot.
Enano, na. adj. Guigugutiay. - m. y f.
Tauo nga h abobo caopay, pandacan, ma-
Enarbolar, a. Pagbiquiao sin bandera.
etc. - r. Pagsinta an caballo.
Enarcar, a. Pagbaat sa mga barriles, etc.
Enardecer, a. fig. Pagipa sin daco. - Ipa.
Enardecimiento, m. Daco nga pagcaipa.
Enarenación. /. Sinacot nga apog ug
sin barás, nga guinagamit sin pagpabusag
sa mga cota-
Enarenar, a. Pagbarás ó pagbutang sin
barás. - r. Sanglad an sacayán.
Enarmonarse, r. Pagsinta an mga ca-
ballo, etc.
Enarración. /. Pagasoy. Casayoran.
Enarrar. a. Pagasoy.
Enastado, da. adj. Sungayan.
Enastar, a. Pagpolo. Pagpate.
Encabalgamiento, m. An tinotongtongan
ó binobutangan sa mga lutháng.
Encabalgar, n. Pangaballo. - Tongtong.
- a. Pagpátigayon sin mga caballo.
Encabellecerse, r. Sodot, in nanonodot
an bohoc.
Encabestrar, a. Higot ó pagbutang sin
higot sa mga hayop. - r. Sabud,' in nasa-
sabud an háyop san higot. '
Encabezamiento, m. Pagticang. Tinica-
ngan sin surat. - Padrón. - Cahusayan san
buhis nga igbabayad sa mga tauo.
Encabezar, a. Pagpasurat ó pagpasacop
sa padrón. - Pagsurat ó paghimo sin pa-
drón. - Pagticang ó pagsurat san tinica-
ngan sin libro, etc. - Pagbutang sin anisa-
do sa mga alacsio basi rnagmapintas.
Encabezonamiento, m. vid. Encabeza-
Encabezonar, a. vid. Encabezar.
Encabriar, a. Arq. Pagbutang sin mao-
pay san mga pagbo.
Encabritarse, r. Pagsinta an mga caba-
Encadenación. / vid. Encadenamiento.
Encadenadura. /. vid. Encadenamiento.
Encadenamiento, m. Paghigot, pageahi-
got sin talicara. - fig. Pagcasonudsonud.
Encadenar, a. Paghigot sin talicara. -
fig. Paghusay sin maopay sa pagcasonud-
sonud.
Encajar, a. Pagpasigo, pagpasoot, pagpa-
hoot. - Sigo, soot, hoot. - Pagpasolud. -
fig. y fam. Pagsumat. Le encajé una
mentira. Nagsumat acó sa iya sin búa. -
fig. y fam. Disparar, dar ó arrojar. Le
encajé un tiro. Pinusil co siya. Le encajé
un palo. Dinabal co siya. - Le encajé un
tintero en la cabeza. Ibinat^c co sa iya
oló in tintero; naigoan co an iya oló sin
tintero. - No viene al caso, no encaja bien.
Diri naangay, diri naigo. - Paghaora.
Encaje, m. Pagcasigo; pageasoot, pagea-
hoot. - Sitio ó hueco en que se mete ó
encaja una cosa. Loho. - Binorda.
Encajera. /. Paraborda.
Encajonar, a. Pagsolud ó pagtimos sin
bisan ano dida sa cabán ó hornos-
Encalabozar, a. fam. Pagpreso, pagbilang-
go, pagpandug.
Encalabrinar, a. Lipong sa oló. - r. Pag-
tuyo sin bisan ano; diri pasagdon.
Encaladura. /. Pagbusag, pagpabusag sin
bisan ano s¡n apog.
Encalar, a. Pagbusag, pagpabusag sin apog
san cota, etc.
Encalmadura. / Saquít sin hayop nga
ticang san paso nga ora ora.
Encalmarse, r. Paso, in pinapasoan an
mananap cay mapaso nga ora ora. - Linao,
uaray hangin.
Encalvecer, n. Opao.
Encalladero, m. Sanglaran.
Encalladura. /. Pagsanglad.
Encallar, ". Sanglad.
Encallecer, n. y r. Lupac.
Encallecido, da. adj. Visiohanon caopay.
Buhatan caopay. Hiara sa mga cacurian.
Lupacon san pagbuhat, etc.
Encallejonar, a. Pagagui sin haligot nga
dalan. Pagpaagui sa haligot nga aguian ó
Encamarar, a. Pagbutang ó pagtimos
san humay etc., sa isteba ó bohosan.
Encamarse, r. fam. Paghigda, labi pá cún
masaquít an tauo. - Panlocot, locot, in nan-
lolocot an mga mananap. - Hapay, in na-
hapay an humay etc. tungud sin hangin
nga mabascog.
Encambrar, a. vid. Encamarar.
Encambronar, a. Pagalad sin mga cahuy
nga tonocan. - Pagpacarig-on sa bisan ano
sin mga puthao.
Encaminadura. /. vid. Encaminamiento.
Encaminamiento, m. Pagtutdo san aguian
ó dalan. Pagtadong sa dalan nga paga-
aguian.
Encaminar, a. Pagtutdo san dalan ó
aguian, pagturay-o. - r. Tadong sa dalan,
Encamisarse. Pagbado. Biste san mga
Encamorrarse, v. Pagsuhay. Pagauay.
Encampanado, da. adj. Sugad sin lin-
Encanalar, a. Pagcale basi maagui an tu-
Encanalizar, a. vid. Encanalar.
Encanallarse, r. Pagraut sin batasan.
Encanarse, r. Ola.
Encanastar, a. Pagsolud sin bisan ano
sa alat. batolan.
Encancerarse, r. Hubag.
Encandecer, a. Pagpabaga sa bisan ano.
Escandiladera. /. fam. Babaye nga para-
suhay.
Encandilado, da. adj. fam. Tindug.
Encandiladora. /. fam. vid. Encandila-
Encandilar, a. Bislao, culap. - fig. Paca-
lipong, pacahiborong. - fam. Pagsugba. - r.
Dinga, in nagdidinga an mata.
Encanecer, n. Oban. - n. y r. Alamag. -
fig. Tigurang, in natitigurang ná an tauo.
EncanijamientO. m. Pagpagasa. Camaga-
sa, pageamagasa; camaniuang.
Encanijar, a. Pagpagasa. - r. Gasa, ni-
Encanillar, a. Pagsangbud, pagporon.
Encantación. /. vid. Encantamiento.
Encantado, da. adj. fig. y fam. Baga
bongugbungug.
Encantador, ra. adj. Nangangasuang. -
s. Paraasuang. - fig. Macaruruyag, maca-
lilipay.
Encantamiento, m. Pangasuang. - fig.
Catingalahan.
Encantar, a. Pagasuang; pangasuang. -
fig. Pacausa, pacatingala.
Encantarar, a. Pagsolud sin coron san
mga papeleta san pagsorteo, etc.
Encanto, m. Pangasuang. - /?^. Catingala-
han, pan gasa.
Encantusar, a. fam. Pagaramaram, in
guinaramaram an tauo.
Encañado, m. Aguian san tubig. - Ha
mong sin mga tanum.
Encañador, ra. m. y /. Parasangbud,
paraporon.
Encañadura. / Dagami sin centeno. -
Encañar, a. Pagpaagui san tubig sa mga
aguian. - Pagsangbud, pagporon. - Licating
ná an humay, etc. - Paghamong san mga
Encañizada. /. Lotud. Pondol sin isda.
Encañonar, a. Pagsangbud, pagporon. -
Pagpuntería dayon san namumusil. - n.
Sodot, in nanonodot ná an barahibo san
Encanutar, a. Paghimo sin luca. - Pag-
solud sin bisan ano sa luca, sa bias, sa
lacbías.
EncapacetadO, da. adj. An maytagoló.
Encapachar, a. Panolud sin bisan ano sa
bacat, etc.
Encapado, da. adj. An nageacapa ó an
may dará nga capa.
Encapazar, a. vid. Encapachar.
Encaperuzado, da. adj. fam. An nag-
sosocong.
Encapillar, a. Mar. Pagsocsoc san pisi.
- r - fig- Y fam Pagbiste sin bado, etc. -
Mar. Longtud, baobao.
Encapirotado, da. adj. An natatahuban
san olo.
Encapotadura. /. Buringit; caburingit,
pageaburingit.
Encapotamiento, m. vid. Encapotadura.
Encapotar, a. y r. Tahub, in tinatahuban
an lauas san capote. - r. fig. Buringit. -
Sirum, in nagsisirum an caíibutan. - Bajar
el caballo la cabeza. Tongoc.
Encapricharse, r. Pagtuyo sin pagpada-
yon sa lugaringon nga paghunahuna nga
Encapuchar, a. y r. Pagtahub ó pagbu-
tang sin itarahub sa oló.
Encarado, da. adj. Bien encarado. Mao-
pay an pamayhon - Mal encarado. Mara-
ut an pamayhon. - De bellas facciones.
Maopay an cabayhon. - De feas facciones.
Maraut an cabayhon.
Encaramar, a. Pagtongtong. - r. Tong
tong. Calambitay. - -fig . y fam. Pagpaom-
bao. - r. Ombao, labao.
Encaramiento. m. Pagatubang, pagat-
bang; pagpaatubang, pagpaatbang; pagea-
atubang.
Encarar, n. y r. Pagatubang, atbang.
Encaratularse, r. Pagtahub sa bayhon
sin tambóla ó barobayhon nga papel, etc.
Encarcavinar, a. Pagholog ó pagbutang
sa ocab, sa bito, etc.
Encarcelación./. Pagpreso, pagbilanggo,
pagpandug. Capreso, cabilanggo.
Encarcelar, a. Pagpreso, pagbilanggo,
pagpandug.
Encarecedor, ra. adj. An nagpapado-
gang dugang sin sumat.
Encarecer, a Pagpamahal san bale. n. y
r. Mahal an bale. - fig. Pagpalabao. -
Pagtogon sin ongud.
Encarecidamente, adv. m. Sa daco nga
pagtuyo.
Encarecimiento, m. Pagmahal; pagpa-
mahal san bale. fig. Con encarecimiento.
m. adv. Sa daco nga pagtuyo" sa daco
nga pagtalingoha.
Encargado, da. adj. An tinoinan, an ti-
nogonan, an nacarauat sin togon. - De ne-
gocios. An tinatapuran. *
EncargamierfltO. m. Pagtogon; patogon. •
- Togon . - Catungdanan.
Encargar. Pagtogon, pagtuguian, pagtoin.
- r. Patogon, patoin.
Encargo, m. Pagtogon: patogon. - Togon.
- Catungdanan.
Encariñar, a. Pagmalahigugma - r. Ili-
gugma caopay.
Encarna. / Mont. Panobong, in ipinano-
nobong sa mga ayam an mga tinae san
bugsoc nga patay.
Encarnación. /. An pagpacatauo san
aton Guinoo Jesucristo sa guinooraye nga
tiyan ni Santa María Virgen. - Pínt. Pin-
tar nga poropula, nga sugad sin carne an
color, nga igpipintar sa mga bayhon san
mga tauo tauo.
Encarnadino, na. adj. Himola, poropula.
Encarnado, da. adj. Pula, mapula. - m.
Pintar nga pula nga iguinpipintar sa mga
tauo tauo.
Encarnadura. /. Buena encarnadura.
Maopay nga cadugo cay masayon matam-
bal. Mala encarnadura. Maraut nga cadu-
go cay macuri matambal. - Casam-dan, ca-
habolan.
Encarnamiento, m. Pagonodonod ná an i
casam-dan. j
Encarnar, n. An pagpanamcon ó pagpa, I
catáuo san Anac sa Dios sa guinooraye
nga tiyan ni Santa María Virgen. - Onud:
in naonudonud ná an casam-dan, in naon-
dan ná an casam-dan. - Bono, sagbat. -
fig. Dolot, in nadodul-tan an casingcasing
san ano man nga sumat. - Moni. Cebarse
el perro en la cosa que coge. Hangrit.
Encarnativo, va. adj. Cir. Tambal nga
idadanggas sa mga casam-dan.
Encarne, m. Moni. Malón, mina.nalonan
an ayam sin bugsoc etc., nga dinacop.
Encarnecer, n. Pagtubo, pagsulig; pag-
tamboc.
Encarnizado, da. adj. Pula, pula an
mata. - Pagauay nga macuri, cay uaray
maampo ug damo an mga samad.
Encarnizamiento, m. Paghangrit - fig.
Camabangis, pagcamabangis, camapintas,
pagcamapintas.
Encarnizar, a. Pagtobong ó pagpacaon
sa ayam sin carne sin mananapbasi mag-
mapintas siya. fig. Pagisug, pagpintas,
pagbañgis r. Hangrit, lamon, in guinla-
lamon san lobo an onud san mananap ó
hayop nga pinatay niya. - Hampas cún
dao isda.
Encaro, m. Pagtam-da, (de tamud). - Pag-
. puntería.- Pusil nga halipot.
"Encarpetar, a. Pagtimos sin mga papel
sa mga suratan.
Encarrilar, a. Pagtadong; pagpatadong.
- fig. Linghayao.
Encarrillar, a. vid. Encarrilar. - r. Sabud.
Encarroñar, a. Pacadonot. - /-. Donot.
Encarrujado, da. adj. Quinorong.
Encarrujarse, r. Corong. Conos.
Encartación. /. Pagpasurat ó pagpasa-
cop sa padrón. - Paghisacop ó pagbisurat
sa padrón san mga sacop. - Pasacop ug
pagbayad sin buhis sa agaron. An bungto
nga nacarauat sin tauo nga iya agaron ó
ponoan ug binubuhisan man. - An bongto
ó mga bongto, nga tungud sin sugo nga ha-
dianon, pinasasacop man sa mga privilegio
nga daan ná itinotogot sa iba nga mga
bongto nga hagrani.
Encartamiento, m. Paghocom, pagsen-
tencia. - Pagtauag basi umatubang an tauo
sa hocom. - Pagpasacop, pagpasurat. - v:d.
Encartación.
Encartar, a. Paghocom, pagsentencia san
tauo salaan nga naglaris san sugo ug ua-
ray pagalagad san pagpatauag sa iya. -
Pagtalaan ug pagpatauag san tauo basi
umatubang sa hoc-manan. - Pagpasurat,
pagpasacop. - Pagsacop.
Encartonador, m. Parapotos sin cartón
Encartonar, a. Pagpotos ó pagbutang
sin cartón sa bisan ano.
Encasar, a. Cir. Pagsogpon san tul-an
nga nalopo.
Encascabelado, da. adj. An may mga
corongcorong.
Encasquetar, a. Pagcalo; pagsadoc; pag-
socong. - r. Pagtuyo sin pagpadayon san
guinhunahuna.
Encastar, a. Paglibug nga pagpacaopay.
- n. Pagcasta. Cogud cún mga tamsi.
Encastillado, da. adj. Palabilabihon, ma-
Encastillador, ra. adj. An naayop sa
mga baluarte ó carig-onan nga cota cún
sa mga hagtaas nga buquid ó mgapang-
EncastillamientO. m. Pagayop sin ba-
luarte. Pagóyop sa mga hagtaas nga bu-
quid ó mga psngpang.
Encastillar, a. Pagpacarig-on ó paghimo
sin mga cota ó mga baluarte. - r. Paga-
yop sin baluarte. - /^. Pagayop sa mga
hagtaas nga mga buquid ó mga pangpang.
- Pagtuyo sin pagpadayon sa lugaringon
nga pagbuot ug diri pasagdon.
Encatarrado, da. adj. Sinisip-on, sip-o-
Encausar, a. Pagbuhat sin mga diligen-
cia an hocom ó ponoan.
Encauzar, a. Pagcale basi umagui, an
mga tubig.-- ; fig. Pagpatadong.
Encavarse, r. Sohot, tago.
Encebollado, m. Guinisa sin carne, nga
guintirostiros ug binutangan sin mga se-
boya ug mga panacot.
Encefalitis. /. Med. Casaquit sa oló nga
may hubag sa solud.
Encéfalo, m. Zcol. An solud sa oló. Oló.
Encelar, a. Pagtago, paglicao.
Encelar, a. Pacaabugho. - r. Pagabug-ho.
Encella. / Hormahan sa paghimo sin mga
Encellar, a. Paghimo sin mga queso ala-
gad lá san hormahan.
Encenagado, da. adj. Lagayon, lapdocon;
malugaroc.
Encenagamiento, m. Caholog ó pagca-
holog sa lagay, sa hanang, etc.
Encenagarse. V. Holog, in naholog sa
lagay, sa hanang, sa lubugan, etc. - fig.
Pagvisio ó pagraut sin batasan, pagluga-
rug. - Pagagui sa lagay.
Encendajas. /. pl. Mga lahingon.
Encender, a. Pagdagcot; pagpalaga. - Pag
sonog; pagsurit. - Pacapaso. - Tungab.
Encendidamente, adv. m. fig. Ongud
nga pagtuyo, ticos nga pagtuyo ó pagta-
üngoha.
Encendido, da. p. p. Linaga - adj. Pula
Encendimiento, m. Pagcalaga. Casonog,
pagcasonog. - Capaso, pagcapaso; cama-
paso, pagcamapaso. - Caposoc, casina. -
fig. Caipa.
Encenizar. a. Pagbutang ó pagagbon
Encentador, ra. An magtiticang.
Encentadura. /. Pagticang; pagcaticang.
Encentamiento. m. Pagticang, in nati-
cang ná sin cadonot an Jauas san masa-
quit nga uaray pacacaluyo.
Encentar, a. Pagticang. - /-. Pagticang ná
sin cadonot an lauas san masaquit nga
uaray pacacaluyo.
Encepar, a. Pagprcso, pagbilanggo, pag-
pandug. - Pagbalay, in binabalayan an ca-
non san pusil. - ;/. Paggamut, nangagamut
ná an mga tanum ó mga cahuy.
Encerado, da. adj. Sugad sin taro - líi-
nanul. Hinamilan, hinaguran, hinodhoran
Enceramiento. m. Paghamil; paghagud
paghodhod.
Encerar, a. Paghamil. Paghagud, pag-
hodhod. Tagas. *
Encernadar. a. Pagtagbon ó pagagbon
Encerotar, a. Paghamil sin lubid, etc.
Encerradero, m. Pasluran.
Encerrador, ra. adj. Magpapasolud. Ma-
locop. - - m. Parapaslud sa inga hayop.
Encerradura. /. vid. Encerramiento.
Encerramiento, m. Pagsolud. Pagpas-
lud. Pagpasolud. - Honongan nga inoo-
quian san mga pagbaya ó naglicay san ca-
libutan.--Bilanggoan, pandogan, presohan
nga haligot.
Encerrar, a. Pagsolud; pagpaslud. Pag-
pasolud. - ^. Locop, loob. - Pitac. r. fig.
Paglicay sa calibutan ug pagsolud sa usa
nga combento.
Encerrona. /. fam. Pagpelio ó pagbug-
ho. - Hacer la encerrona, fr. fam. Pag-
pelio ó paglicay sa calibutan sa pira ca
Encestar, a. Pagsolud ó pagbutan sin bi-
san ano sa batolan, tagacan, tacuyan etc
Encía. /. Lagus.
Encíclica./. Surat, sugo ó togon sa Santos
nga Papa nga iguinpapadara niya sa mga
obispo ngatanan san bug-os nga cacristia-
Enciclopedia. /. Catiguban san ngatanan
nga mga pagaradman. - Libro nga casayo-
ran sin damo nga mga pagaradman
Encierro, m. Pagsolud; pagpaslud. Pag-
pasolud. - Honongan nga inooquian san
mga nagbaya ó naglicay san calibutan. -
Bilanggoan, pandogan, presohan nga ha-
ligot. - Pasluran.
Encima, adv. 1. Sa ibabao, sa igbao. -
fig. Labáo. - Por encima, m. adv. Tala lá.
Encimar, a. Pagbutang sa ibabao cún sa
igbao. - r. Paglabao; paghitaas.
Encina. /. Cahuy nga encina.
Encintar, a. Pagsab-ong, pagrayandayan
sin mga cinta. - Pagbaclao san mga todo-
todohay.
Encismar, a. Pacasamoc.
Encizañado^ ra. adj. Masamoc, mari-
moc. Macacasamoc, macacarimoc.
Encizañar, a. Pacasamoc, pacarimoc.
Enclaustrado, da. adj. An sinolud, an
pinasolud sin combento. An naocoy ó na-
honong sa combento.
Enclavación, f. Pagraysang; pagearay-
Enclavadura. /. Samad in nasasamad an
hayop sa siqui sin raysang. - Tinigban.
Enclavar, a. Pagraysang. - /^-. Pagtahus.
Enclavijar, a. Pagsumpay. - Pagpadlong.
Enclenque, adj. Masaquiton, masinaquit-
non, maluyahon.
Enclocar, n. y r. Paghilumlum, paghilum-
Encloquecer, n. vid. Enclocar.
Encobar, n. y r. Paghilumlum.
Encobrado, da. adj. Sinac-tan sin tum-
baga. - Sugad sin tumbaga.
Encoclar, n vid. Enclocar.
Encocorar, a. fam. Paglinabut, paghilabut
Encoger, a. y r. Quirom; quirugtol; qui
gong; ocnol; ngotob; molocon; lolon; lu
bag; hiyac; gusud; goco; coros; coropo;
corogpus; corobto!; coro; copus; conos; cu
bid; buyoncot; balolón; quirug; quirim
quipot; quipos; qu lpot; quigf)os. - fig. Da
lao, in dinadalao an tauo ó naauod.
Encogidamente, adv. m. Ora ora sin
dalao; dalao caopay.
Encogido, da. adj. Matalao, madalao,
maauod.
Encogimiento, m. vid. Pincoger. Aña-
diendo pag, ca, 6 pagea, según convenga.
fig. Cadalao, caauod.
Encojar, a. Pagcapiang. - r. Piang; quiang,
quiangquiang. - /-. fig. y f a m. Pagsaquit,'
in nasasaquit an tauo. - Pagpacamasaquit,
in di man masaquit.
Encoladura. / vid. Encolamiento.
Encolamiento, m. Paghodhod, pagea-
Encolar, a. Paghodhod.
Encolerizar, a. Pacasina. - r. Sina; pingot.
pingit; bariauot.
EtlCOtnendable. adj. An sadang itogon.
Encomendado, m. Sacop o tinatapuran.
Encomendamiento, m. Togon. - Itino-
Encomendar, a. Pagtogong, pagtuguian.
;-. Patapud. - a. Pagtois. - Papanimangno.
Encomendero. /;/. Tinogonan ó tinata-
puran, an pinapapanimangno.
Encomiador, ra. adj. Magdadayao, mag-
dadayeg. - s. Paradayao, paradayeg.
Encomiar, a. Pagdayao caopay, pagdayeg
Encomiasta. ///. Paradayao, paradayeg.
Dayeg, dayao.
Encomiástico, ca. adj. Magdadayao,
magdadayeg; madayao, madayeg.
Encomienda, f. Togon. - Itinogon. - Ca-
mahalan nga cañan hadi itinotogot sa iba
nga mga sacop niya. - Cabansagan, casa
langbayan, cabantugan. - Pagdayao, pagda-
yeg. - Pagtabang; darangpan; arayopan. pl.
Mga pangomosta. - Paliinumdum.
Encomio, m. Pagdayao caopay, pagdayeg
caopay; ongud ó ticos nga pagdayao.
Encompadrar, n.fam. Oropud, cay an
tauo nga nageocogos sin bata san pagbu-
niag cún san pageonfirma bá nagoropud na,
ngan san mga caganac san bata; pageom-
padre. Pagsangcay caopay.
Enconamiento, m. Hubag; panhubag. -
jig. Pagdomot, paghomot, maraut nga ca-
Enconar, a. Pagcahubag. - r. Hubag, pan-
hubag. - jig. Pagdomot, paghomot, pagraut
sin buot sa iba. r- Sugmat.
Encono, m. Pagdomot, paghomot, maraut
Enconoso, sa. adj. jig. Macacaraut. -
Masayon madomot ó mahomot sa iba.
Encontradamente, adv. m. Contra ó
patuc caopay.
Encontradizo, za. adj. Matihapo; ma-
bagat. - Hacerse uno encontradizo./^. Na-
bagat, mabagat; naghihinibagatbagat.
Encontrado, da" p. p. Hinaguian, guina-
guian. - adj. Naatubang ó nayongud.
Encontrar, a. Agui, pacaagui. - Paghitapo,
paghisugat. - Tapo, sugat, bagat. - Pag-
quita. - r. Pagcacontra sin buot. - Opinar
diferentemente; discordar unos de otros.
Diri pacaoyon an mga paghunahuna. Ha-
blando de los afectos, las voluntades, los
genios, etc.,. conformar, convenir, coincidir.
I'agoyon, pagabuyon; pacaoyon, pacaara-
buyon. - Sacob. - Suray.--Sulatsugat.-Sug-
bat.~ Sugatsugat. - Sugabo. - Sigabo.-Sa- I
ÉIfí
roso. - Saplag. - Sagábo. - -Camlang. - Ba-
Encontrarse ó tropezar con algo.
Sabguil, cabit, sapil.
Encontrón, m. Capingque, pagcapingque.
Casonggo, pagcasonggo,
Encopetado, da. adj. jig. Malabiao, pa-
labilabihon.
Encopetar, a Pagimoroc. - r. Labiao, pa-
labilabi.
Encorachar, a. PagsoJud sa sudlanan nga
anit sin género, etc.
Encorajar, a. Pacosog, paisug. - r. Sina,
isug, pongot.
Encorar, a. Pagtahub sin anit. - Pagsolud
sin bisan ano sa solud sin anit. - Pagpa-
bahao san mga casam-dan. - n. Bahao an
mga casam-dan.
Encorazado, da. adj. An nagbibiste sin
tahubtahub nga tumbaga, asero, etc. - An
natatahoban sin anit.
Encorchetar, a. Pagbutang sin cauitcauit.
Encordar, a. Pagbutang sin mga cuerdas
sa mga sesta, etc., etc. - Paggapus. - Pag-
sangbud sin damo nga mga casangbud.
Encordelar, a. Pagbutang sin mga pisi.
Encordonado, da. adj. Sinab-ongan sin
mga sinalapid ó mga cordón ó sinulc.
Encordonar, a. Pagbutang ó pagsab-ong
sin mga sinalapid ó sinule nga mga cordón.
Encorecer, a. Pagpabahao san mga ca-
sam dan. - ;/. Bahao an mga casam-dan.
Encoriación. /. Pagpabahao, cabahao sin
casam-dan.
Encornadura. /. An cahimo ó pageahimo
san sungay sin sungayan.
Encornudar, n. Pagolput san sungay.
Encorozar, a. Pagbutang sa igeasitauo sin
calocalo nga papel sa pagpacaalo sa iya.
Encorralar, a. Pagpasolud sin bisan ano
sa alad. - Pagpaslud.
Encorrear, a. Paghigot sin bisan ano
sin correa nga anit.
Encortinar, a. Pagbiao sin mga cortina
cay pagsab-ong.
Encorvada. /. Cayoctot, cagoco, cabuyon
cot sa lauas. - Hacer uno la encorvada
jr. jig. yfam. Pagpacamasaquit in di man
Encorvadura. /. Pagpinoc; pagyoctot;
paggoco, pagduyoc; pagbuyongcot; pag-
pií-ooc; pagis-is; pagbunglan; pagbiroc;
pagbaricolcol; pagbalico, pageapioc; pag
cayoctot; pagGagoco; etc., etc.
Encorvamiento, m. vid. Encorvadura.
Encorvar, a. y r. Piuoc; yoctot; gocó;
•duyoc; buypncot; pil-ooc; is-is bunglan;
biroc; baricohol; balico. - r, jig. Gapil.
Encostradura. /. Potos.
Encostrar, a. Pagpotos.
Encovadura. /. Pagpasolud in bisan ano
sin lungib; pagsohot sin loho, etc.,,
Encovar, a. Pagpasolud sin bisan" r aiio sa
lungib; pagsohot sin loho, etc. - r. Solud;
sohot. - fig. Tipig; \acop. - fig. Pagpatago.
- r. Tago.
Encrasar, a. Pagpasanoc. - r. Sanoc.
Encrespador, m. Icocorong sa bohoc.
Encrespadura. /. Cacorong, pagcacorong
san bohoc.
EncrespamientO. m. Cacorong an bohoc
tungud sin cahadluc ó caculba.
Encrespar, a. Pagcorong. Corong; tabar-
hut. - ;-. fig. Pagdagco an balud, in maco-
sug an hangin. Pagliroc san bohoc.
Encresparse el pelo. Morat.
Encrestado, da. adj. Malabiao, palabila-
Encrestarse, r. Tendug, in natindog an
pumapong san tamsi.
Encrucijada. /- Casimangan ó guincaca-
tapoan san mga dalan.
Encrudecer, a. Pagpahilao. - fig. Pacasi-
na, pacaisug. - r. Sina, isug.
Encruelecer, a. Pagpaisug, pagpapintas,
pagpabangis. - r. Isug, pintas, bangis, sina
Encuademación. /. Pagtahi ug pagpo-
tos man sin libro.
Encuadernador, m. Paratahi ug parapo-
tos man sin mga libro.
Encuadernar, a. Pagtahi ug pagpotos
man sin mga libro.
Encubar, a. Pagipis ó paghuad san alac-
sio dida sin mga barriles. - Pagsolud san
mga salaan, sugad san nagpatay sin amay,
sa usa nga barriles opud sin usa nga ma-
nuc nga lalaqui, usa nga-olot nga babaye,
usa nga ayam ngan sin bibora mananap
malara, ngan iholog ó ihapil ngatanan sira
Encubertar a. Pagtahub.
Encubierta. /. Limbong, lingo, budhi.
Encubiertamente, adv. m. Sa tinago,
sa hilum. - Sa malimbong, sa malingo, sa
mabudhi - Limbong caopay, budhi cao-
pay. - Sa hinayhinay.
Encubierto, ta. p. p. Tinago, tinatago.
Encubridor, ra. adj. Matago, malicao.
- s. Paratago, paralicao.
Encubrimiento, m. Pagtago, paglióao;
catago, pageatago. Panago.
Encubrir, a. Pagtago, paglicao. - Pag-
hogop.
Encuentro, m. Capingqui, pagcapingqui.
Casonggo, pagcasonggo. - Paghitapo, pag-
hisugat; paghibagat. - Ir al encuentro de
uno. />. Pagbagat. - Salir al encuentro de
uno. fr. Pagsalubong, pagsugat. - fig. Pa-
gato sa iya. fig. Pagpatagam sa iya sa
ano man nga iya pagbubuhaton.
Encuesta. /. Panginsayud, pagosisa.
Encuitarse. ;-. Subo, bido, sáquit, mingao,
yogot.
Encumbrado, da. adj. Ombao, labao,
Emcumbramiento. m. Paghataas; pag-
pahataas. - -Pagcaombao; pagpaombao. -
Capalabilabi, camalabiao. - Cahitaas, pag-
cahitaas. Cahitas-an.
Encumbrar, a. Pagpaha'aas. - r. Hataas.
- fig. Pagpaombao; pagpalabao. - n. Pag-
saca ó pagtocad sa pungeay. - r. Palabila-
bi, palabiao.
Encunar, a. Pagholid san bata sa iya
higdaan.
Encurtido, m. Bisan ano nga mga otan
nga guiñamos sin suca, asara, inasara.
Encurtir, a. Pagamus sa mga otan sin
suca, pagasara sin sili, etc.
Enchancletar, a, Pagsapin sin sitíelas.
Encharcada. /. Danao; lam-ao.
Encharcar, a. Pagpono sin tubig.- -r.
Danao, lam-ao, apo, labon, lonop.
Enchiquerar, a. Pagpaslud san todo sa
pasl uran. - fig. y fam. Pagbilanggo, pag-
pandug, pagpreso.
Enchufar, a. Pagluta.
Enchufe, m. Pagluta.
Endeble, adj. Maluya, malay-mai.
Endeblez. /. Caluya, pagealuya; camalu-
ya, pageamaluya.
Endécada, f. Ñapólo cag usa ca tuig.
Endecha. /. Pagcanta sin mamingao.
Endechadera. /. Babaye nga nahaya, in
may minatáy, cay sinosoholan siya, ug
naopud man ^an paglubong.
Endechar, a. Pagcanta sin mamingao tu-
ngud san níga minatáy; pagtahud sa ira
sa mga paglubong. - r. Subo, mingao, yo-
got, araba.
Endehesar, a. Pagdolong sa mga hayop
ngadto sa tuna .nga banuáan ó pananab-
sabon nga cacog-nan.
Endemia. /. Med. Saquit nga binabati
sin agsub, cún sa amihan bá, cún sa ha-
bagat bá.
Endémico, ca. An sinasaquitan ó nabati
san sinabi ná nga saquit.
Endemoniado, da. adj. Sinasaoban, si-
nasaopan san yaua. Yauaan. - fig. y fam.
Maraut caopay. Macacaraut.
Endemoniar, a. Pagpasaob, pagpasaop,
pagpasolud san yaua sa lauas sin tauo. -
fig. y fam. Pacasina, pacaisug. - r. Sina,
isug.
Endentado, da. adj. Tangotangoan, ma-
guiringguiring.
Endentar, a. Pagcasimasima san tangota-
Endentecer, n. Pagtoroc na san ngipon
sa mga cabataan. - Quien presto endente-
ce, presto hermanece. ref. An bata nga
dagmit ngi ponan, dagmit man mabubug-
Enderezadamente, adv. m. Sin tadong.
Tadong caopay.
Enderezado, da. adj. Ayon; oyon; igo.
Enderezador, ra. adj. An maaram mag-
mangno ó magataman; an maaram mag-
patadong. - s. Paramangno, paraataman sin
Enderezamiento, m. Pagtadong; cata-
dong, pagcatadong. Pagpatadong.
Enderezar, a. Pagtadong. Pagpatadong.
Panadong. - -fig. Pagpacaopay. - r. Tadong.
- Honducag. Linghayao. Lacdug.
Enderezar el cuerpo. Tuhad.
Endeudarse, r. Otang, pacaotang.
Endiablada. /. Dorogas nga macatataua.
Endiabladamente, adv. m. Maraut cao
Endiablado, da. adj. fig. Maraut caopay.
- fig- fam. Macacaraut.
Endilgádor, ra. s. Paratadong. - adj. Ita-
tadong ó itutungud sin bisan ano, aala-
gad lá san iya guintutuyo ó larang.
Endilgar, a. fam. Tadong, tungud, cún
itutumgud ó itatadong sin bisan ano,
aalagad la san iya guintutuyo, ó larang.
Turay-o.
Endiosamiento, m. fig. Capalabilabi, ca-
malabiao. - fig. Ilipaosa nga baga naua-
uad-an an tauo san mga balatian.
Endiosar, a. Pagpacadios san tauo r. fig.
Palabilabi, palabiao. - fig. Hipaosa. hiti-
Endoblado, da. adj. An nate nga nasoso
sa iya iroy ug sa iba man.
Endocarditis. /. Med. Casaquít san ca-
singcasing nga nahuhubag.
Endonar, a. Paghatag, pagtogot, pagre-
Endorsar, a. vid. Endosar.
Endorso, m. vid. Endoso.
Endosar, a. Paghatag sa lain sin carig-
onan nga papel basi cumarauat siya san
sal api nga sinasabi dida. - fig. Pagtoing.
Endoselar. a. Pagbimo sin corobcorob,
sin itarahub.
Endoso, m. vid. Endosar. - An surat sa
cababalic-dan sin papel nga carig-onan,
cay paghatag ó pagtogot sa lain. - Pag-
Endriago, m. Gadia nga an iya canimo,
cono, may cañan tauo ug cañan iba man
nga mga mananap.
Endrina. /. Bonga san cahuy nga ciruelo
nga ihalas ó ilahas.
Endrino, na. adj. Maitum - m. Cahuy
nga ciruelo nga ilahas.
Endulzadura. /. Pagpatam-is. Catam-is,
pagcatam-is. Catam-isan.
Endulzar, a. Pagtam-is; pagpatam-is. r.
Tam-is. - fig. Pagpagaan, pagpasayon. - r.
Gaan, sayón.
Endurador, ra. adj. An diri magastohun,
diri mahatagon. - s. Diri paragasto, din
parahatag.
Endurar, a. Pagpatig-a, pagpatigha, - r.
Tiga tigha - Paghinayhinay san mgapag-
gasto.' - Pagilub, pagantos. - -Pagangana-
Endurecer, a. Pagpatig-a, pagpatigha. -
r. Tiga, tigha. fig. Pagpacosog, pagpabas-
cug. - ;-. Cosog, Bas^ug. - fig. Isug.
Endurecerse de viejo. Asas.
Endurecidamente. adv. m. Ora ora ca-
matig-a, matig-a, ó matigha caopay.
Endurecimiento, m. Catig-a, pagcatig-a
catigha, pagcatigha. Camatig a, pagcama-
tiga, camatigha, pagcamatigha.
Ene. /. Ngaran san letra nga ". - De palo.
fig- y fam. Cahuy nga bitayan ó pamimi-
tayan san mga salaan. - Ser de ene una
cosa. fr. fam. Maansiya lá guinhapon,
maabut lá guinhapon, etc.
Enebrina. / Bonga san cahuy nga enebro.
Enebro, m. Cahuy nga marabong ug ma-
Enejar, a. Pagbutang sin eje sa mga car-
Eneldo, m. Banua nga tambal nga nag-
papacatorog.
Enema, m. Med. Tambal sa mga dagco
nga mga casam-dan. - Med. Lavativa.
Enemiga. /. Cahomot, cadomot, maraut
nga buot.
Enemigamente, adv. m. Ora ora sin ho-
mot ó domot. Homot ó domot caopay.
Enemigo, ga. adj. Auay; contra; patuc.
- Auay, caauay.
Enemistad. /. Pagsipaghomot, pagsipag-
domot. Cadorom-tan.
Enemistar, a. Pagbungcag san pagca-
sangcay. - r. Pagsisihomot, pagsisidomot.
Éneo, a. adj. poét. Tinumbaga, tumbaga.
Energía. /. Camarig-on sin buot, cacosog,
pagcacosog sin buot. - Ongud ó ticos nga
buhat, pagyacan, etc., etc.
&2 ÉN'
Enérgicamente, adv. m. Sin ongud, sin
ticos. Ongud caopay, ticos caopay.
Enérgico, ca. adj. Marig-on ó macosog
sin buot; maongud, maticos.
Energúmeno, na. adj. Sinasaoban ó si-
nasaopan san yaua.
Enero, m. id. Siyapa nga bulan san tuig.
Enervación. /. Caluya, pagcaluya; cama-
luya, pagcamaluya; camaluyahon.
Enervar, a. Pagluya; pagpaluya. - r. Luya.
Enfadadizo, za. adj. Masayon masina,
poscanon.
Enfadar, a. Pacasina, pacangalas. - y. Sina,
isug, pingot, ngalas, lood/hoga, hangrit,
aringit, arimongot.
Enfado, m. Cangalas, pagcangalas; casina,
pagcasina: caisug; pagcaisug.
Enfadosamente, adv. m. Ora ora nga
cangalas; ora ora nga casina; mángalas
caopay; masina caopay; maisug caopay.
Enfadoso, sa. adj. Macacangangalas; ma-
casisina.
Enfaldar, a. Pangotud san mga sanga nga
dapit sa obús san mga cahuy. - r, Pagpa-
le san saya, cún san atubangan san bado.
Enfaldo, m. Atubangan san bado, saya, etc.,
nga guinpapale.
Enfangar. a. Paglubong sin bisan ano sa
lagay. Talmong. - /-. Hatalmong, holog sa
lagay. Nahatalmong sin lagay an bado.
Cayóse la camisa en el cieno. - Pagtomong.
- r. fig. Holog, paglugarug sa mga cai-
rib-gon sa lauas.
Enfardar, a. Pagbantal. Pagpotos.
Enfardelados m. Parabantal. Parapotos.
Enfardeladura. /. Pagbantal; pagpotos:
pagcabantal; pageapotos.
Enfardelar, a. Pagtimos sin bisan ano
sa mga sopot. - Pagbantal. Pagpotos.
Énfasis, amb. Hataas nga pamolong nga
iguinpapaorug an guinpopolong ó guin-
babasa.
Enfáticamente, adv. ni. Sin hataas nga
pamalong...
Enfático, ca. adj. Hataas nga pamolong...
ó pagsurat.
Enfermar. n. Saquit. - a. Pacasaquit - fig
Pacaluya. d JK
Emfermar los niños por excesos de
la madre en la comida, etc. Lanti.
Enfermedad. /. Casaquit. - ^. Casáquit.
Enfermería./. Pamul-nganan, pamumurul-
nganan, poroy-an san mga magsaquít.
Enfermero, ra. m. y f. Paramañgno, pa-
raalila, parabantay san mga magsaquit.
Enfermizo, za. adj. MasinaquiUnon. -
Capaz de ocasionar enfermedades, como
algunos manjares por su mala calidad, al-
gunos lugares por su mala situación, etc.
Macacasaquit.
Enfermo, ma. adj. Masaquit.
Enfervorizar, a. Pagpaongud, pagpaticos
san pagtuman, etc. - y. Ongud, ticos -
Pagbangad.
Enfeudar, a Paghatag ó pagtogot, sin feu-
do. Pagpahimomolos.
Enfielar. a. Pagsugad san pagtimbang.
Enfilar, a. Pagrungbay. Pagtalay, pagtala-
yatay, pagtalaytay. - Ensartar. Pagtohog.
Enfístolarse. ;-. Pagnacnac, pagtiticahala-
rum san casam-dan.
Enfiteusis. /. Paghatag sa usa ca tauo
sin usa nga tuna poro ó balay, diri cay
basi iyahon, cundi cay basi pagpul-san
niya, ngan mahatag siya sin usa nga so-
hol sa iquinatuig etc., san totoo nga tagiya
Enfiteuta. com. An nagpopolos sin tuna
ó balay ug nagbabayad sin sohol san to
too nga tagiya.
Enfiteútico, ca. adj. Tuna, balay etc.,
nga hinatag sa usa ca tauo, basi pagpul-
san niya, ngan mahatag siya sin usa nga
sohol san totoo nga tagiya.
Enflaquecer, a. Pagpagasa, pagpahugus,
pagpanioang. - - fig. Pagpaluya - n. y y.
Gasa, hugus, niuang. - fig. Luya.
Enflaquecimiento, m. Camagasa, pagea-
magasa, camaliugus. pageamahugus, cama-
manioan, pageamanioang. Cagasa; pagea-
gasa, cahugus, pageahugus. Caluya, pagca-
luya; camaluya, pagcamaluya.
Enflautado, da. adj.fam. Maparayao.
Enflautador, ra. adj. fam. Manunulay,
malimbong, masorugsorug.
Enflautar, a. fam. Pagsulay; paglimbong,
pagsorugsorug.
Enflechado, da. adj. An pana ó balatic
nga tinaoran sin odyong.
Enfoscar, a. Pagsirom. y. Tuyo. Isug, sina.
Enfrailar, a. Pagpasolud sa pageapadre.
n. Pagsolud sa pageapadre.
Enfranquecer, a. Pagpaagui, pageagui
Enfrascamiento. m. Pagsohot, pageaso-
hot sin casighotan ó cabanuaan. Panohot.
Enfrascar, a. Pagsolud ó pagipis sin tu-
big, alacsio, etc., sa mga frasco.
Enfrascarse, r. Agui ó sohot sin casig-
hotan ó cabanuaan.
Enfrenador. m. Parasangal san mga ha-
yop. - An nagpapaanad san mga hayop.
Enfrenamiento, m. Pagsangal; pageasa-
ngal . - Pagpaanad .
Enfrenar, a. Pagsangal. - Pagpaanad.-Pa-
cahauid. - y. fig. Hauid.
Enfrente, adv. 1. Sa atubangan; yongud.
Enfriadera* /. Pátatahufriart sin mga ano
man lá nga patataghumofl.
Enfriadero, m. Patataghuman. - Cataghu*
Enfriador, ra. adj. Mataghum: mahagcot,
mahagnao, mabugnao, matugnao. - s. Pa-
rataghum, parahagcot, parahagnao, pabug-
nao, paratugnao.
Enfriamiento, m. Cataghum, pagcatag-
hum; camataghum, pagcamataghum
Enfriar, a. Pagpataghum, pagpahagcot,
pagpahagnao, pagpabugnao, pagpatungao.
r. Taghum, hagcot, hagnao, bugnao, tug-
nao. - /%-. Pagpaluya san mga caiiib-gon.
r. Luya.
Enfundadura. /. Pagsolud sin bisan ano
sa pinostan.
Enfundar* a. Pagsolud sin bisan ano sa pi-
nostan. - Pagpono-
Enfurecer, a. Pacaisug, pacasina. - r. Isug,
sina, p'ntas, aligotgot. Ngorongoro. - Paca-
labilabi, pacalabiao. - r. Labilabi, labiao. -
r. fig. Onos, onusonus cün dao hangin.
Madagat, mabalud, bungcag ná an dagat.
Enfurruñarse, r. Isug, sina.
Engace, m. Pagtohug. • - /%•. Pagcasonud-
sonud. - Quinauad.
Engaitador, ra. adj. Malimbong.
Engaitar, a. fam. Pagaramaram, pagso-
rugsorug.
Engalanar, a. Pagrayandayan, pagsab-ong.
Engallado, da. adj. Onat magiacat, etc.,
an tauo.
Engallarse, r. Pagonat magiacat.
Enganchador, ra. adj. Macao it.
Enganchamiento, w. Pagcao-it; pagea-
caoit.
Enganchar, a. Pagcao-it. - PaghDnda san
caballo d;da san carruaje. - ^-, y fam. Pa-
garamaram. - Mil. Pagaramaram basi su-
nioíud an tauo sa pagcasoldado, cay sino-
soholan mán.-r. Solud sa pagcasoldado.
Enganche, m. Pagcao-it; pageacao-it, -
i'aghanda - Solud, pagsolud sin pagcasol-
Engangrenarse. v. Pagdonot an onud
cún tul-an sa lauas.
Engañabobos, com. fam. Malimbong, ma-
libo. Buaon.
Engañadizo, za. adj. Masayon limbongan.
Engañador, ra. adj. Malimbong, malibo.
Huaon.
Engañamiento. m. vid. Engaño.
Engañar, a. Pagbua. - Paglimbong, pagli-
bo. Umandagas. Lingo. Licop. Libolibo.
Libug. - Entretener, distraer, engañar el
tiempo, el sueño, etc. Paglibanglibang,
pagliaoliao. - r. Cerrar los ojos á la ver-
dad. Pasayop, palimbong. - Equivocarse.
Sayop, sala.
Engañifa. /. Lorolimbong.
Engaño, m. Búa. Limbong, libo. - Sayop,
Engañosamente, adv. m. Sa malimbong
nga polong, etc., etc. - Sayop caopay.
Engañoso, sa. adj. Buaon. Malimbong,
malibo; malibug; malingo.
Engarabatar, a. fam. Pagca-oit. - r. Caoit.
Engarabitarse, r. fam. Pagsaca sin hi
Engarbarse, r. Pagtongtong an mga
tamsi sin hitaas.
Engarbullar, a- fam. Samoc; gomot; sa-
Engarce, m. Pagtobug. Quinauad.
Engargantadura. /. Simasima sin mga
tangotango.
Engargantar, a. Paghongit; pagpatol-on.
- 7i. Engranar. Pagpasimasima; simasima.
Engargante, m. Simasima sin mga tango-
Engaritar, a. Pagpacarig-on ó paghimo
dida sa mga cota sin mga baluarte ó mga
bantayan. - fam. Paglimbong.
Engarrafador, ra. adj. An macaput sin
macosog.
Engarrafar, a. fam. Pagcaput, pageatin
sin macosog.
Engarrar, a. Pagcaput, pageatin.
Engarro, m. Pagcaput, pageatin; pagea-
caput; pageacatin.
Engarrotar, a. vid. Agarrotar.
Engarzador, ra. adj. Matohug. - s. Pa-
ratohug.
Engarzadura./. Pagtohug. Quinauad.
Engarzar, á. Pagtohug, Cauad.
Engastador, ra. s. Paralomong.
Engastadura. /. vid. Engaste.
Engastar, a. Paglomong.
Engaste, m. Lomong. Paglomong sin bato
nga mahal sin singsing nga bulauan.
Engatado, da. adj. Macauat.
Engatar, a. fam. Pagaramaram sin pag-
Engatillado, da. adj. Bongcogan sa liog.
Engatillar, a. Arq. Pagpadlong ó pagpa-
carig-on sin padlong nga puthao cún ca-
huy bá.
Engatusador, ra. adj. Masorogsorog. -
s. Parasorugsorug.
Engatusamiento. m. fam. Pagsorugso-
rug; pagcasorugsorug.
Engatusar, a. fam. Pagsorugsorug, paga-
ramaram.
Engavillar, a. Pagopong, pagtarotambac
Engazado!*, ra. adj. Matohug, magtoro-
hug- - s. Paratohug.
EngazamientO. m. Pagtohug. Quinauad.
Engazar, a. Pagtohug. Cauad. - Pagtina,
pagtomong.
Engendrador, ra. adj. Manganac; ma-
camamat; macabonga.
Engendrar, a. Anac, panganac.
Engendro, m. An anac ó bonga nga
aadto pá sa tiyan san iroy. - Anac nga
natauo nga diri pá hingpit. - Mal engen-
dro, fig. y fam. Bata nga tampalasan, ma-
raut sin batasan.
Engtbar. a. Pagpaboctot - /-. Boctot.
Engina. / Hubag sa bot-ol.
Engolfar, a. Pagpalauod. - r. Palauod cao-
Engolondrinarse, r. fam. Palabilabi, pa-
labiao, laris.
Engolosinar, r. Pagpaipa. - r. Ipa, tad¡,
tilao.
Engolletado, da. adj. fam. Palabilabihon,
malabiao, raalaris.
Engolletarse, r. fam. Palabilabi, palabiao,
Engomadura. /. Paghirog; pageahirog sin
goma, taguc, etc.
Engomar, a. Paghirog sin goma, etc.
Engorar, a. Bogoc an bunay.
Engordadero, m. Tangcal ó alad sin
bactin, in tinatangeal ug inaalad ngan ti-
nutubongan sin maopay basi tumamboc.
Engordador, ra. adj. An nagpapatamboc.
Engordar, a. Pagpatamboc, pagpataba. -
;/. Tamboc, taba. fig. y fam. Pagbahan-
Engorde, m. Pagpatamboc, pagpataba san
Engorro, m. Caolangan, cabilinggan, ca-
Engorroso, sa. adj. Macuri.
Engoznar, a. Pagbutang sin mga cao-it '
cao-it sa mga puerta, etc. I
Engranaje, m. Mee. Pagcasimasima sin
mga tangotango, etc. An cadam an sadton
mga nageacasimasima.
Engranar, n. Mee. Simasima.
Engrandar, a. vid. Agrandar.
Engrandecer, a. Pagdaco, pagdugang.
Pagpadaco, pagpadugang.-Pagdayed, pag-
dayao, pagorug. Exagerar. Pagpaora ora.
- fig- Pagpaombao, . paghatag sin labao
Engrandecimiento, m. Pagcadaco, pa-
dugang, pageadugang. - Caora ora. - Pag-
paombao, pagpalabao; calabao.
Engranerar, a. Pagbohos, pagesteba san
humay, etc.
Engranujarse, r. Pamorogbotog san ca-
calauasan.
Engrapar, a. Pagpacarig-on sin baga ray-
sang nga tais ug balico magpaluyo.
Engrasar. >. Pagbutang sin tamboc, man-
teca, etc. - Paghirog sin tamboc, pagpo-
ros sin tamboc. - r. Hirog. Poros.
Engredar, a. Paghirog sin tuna nga busag
nga sugadsugad sin calot.
Engreimiento, m. Pagpalabilabi, pagpa
labiao. Capalabilabi, camalabiao.
Engreír, a. Pacalabilabi, pacalabiao. - r.
Engrescar, a. Pagpaauay, pagpasari. - r.
Auay, sari. - Pagsagda sin pagdorogas,
sin pagsugal, etc.
Engrifar, a. Pagcorong. - r. Corong, ta-
barhut.
Engrifarse, v. Pagisug. Pagcasina.
Engrosar, a. Pagpasanoc, pagdugang -
;/. Tamboc, taba.
Engrudador, ra. m. y/. Parahirog sin
Engrudamiento, m. Paghirog; pageahi-
rog sin atole.
Engrudar, a. Paghirog sin atole.
Engrudo, m. Atole.
Engruesar, n. Tamboc, taba.
Engrumecerse, r. Pagbinagtic, in bina-
bagtic an lana, etc.
Engualdrapar, a. Pagsoclob ó pagsoclobi
san caballo.
Enguantarse, r. Pagbutang sin mga guan-
Enguedejado, da. adj. Halaba an bohoc.
Enguijarrar, a. Paghapid sin mga bato
nga banteles sa mga dalan, etc.
Enguirnaldar, a. Pagsab-ong ó pagrayan-
dayan sin corona.
Enguizgar, a. Pagsorug, pagsagda.
Engullidor, ra. adj. Malamon, malamoy,
s. Paral amon, paral amoy.
Engullir, a. Paglamon, paglamoy.
Engurrio, m. Cabido, casubo, casáquit.
Engurruñarse. V. Bido, mingao.
Enharinar, a. Pagbutang sin harina ó bi-
nocboc; pagpotos sin harina.
Enhastiar, a. Pacangalas; pacabido. - /-.
Ngalas; bido.
Enhastillar, a. Pagbutang san mga pana
dida sin cajoncajon ó sudlanan.
Enhebrar, a. Pagtanug. Pagtohug.
Enhenar, a. Pagtahub sa bisan ano sin
banua nga oga ná.
Enherbolar, a. Pagdeta san bangeao
pana, etc; pagpaharang.
Enhestador. m. An nagpapatigdong.
Enhestadwra. / Pagpatigdong; pagcatig-
EnhestamientO. m. vid. Enhestadura.
Enhestar, a. Pagtigdong, pagtindog; pag-
patigdong, pagpatindog. - r. Tigdong, tin-
Enmelar, a. Pagbutang sin apdo.
Enhiesto, ta. adj. Tinigdong, tinindog;
tigdong, tindog.
Enhilar, a. Pagtanog. Pagtohog/^-. Pag-
husay sin maopay san mga pagyacan ó
mga pagsurat. - _/?¿f. Pagmangno sin mao-
pay. - vid. Enfilar. - n. Tadong, tuyo, in
may guintutuyo. - Paghoghog.
Enhorabuena. /. Pasalamat. - adv. m.
Sin uaray ano man nga cacurian. - Pagha-
tag sin maopay nga oras.
Enhoramala, adv. m. Sa maraut nga
Enhornar, a. Pagbutang ó pagsolud sin
bisan ano sa horno basi maasal cún ma-
loto bá.
Enhuerar. a. Bugoc, in mabogoc an bu-
Enigma, m. Tigotigo, tigotigoay.
Enigmáticamente, adv. m. Sa matigo-
tigoon nga polong.
Enigmático, ca. adj. Matigotigoon; ma-
curi sabuton ó tuquibon.
Enigmatista. com- An mayacan sin ma-
tigotigoon nga polong.
Enjabonadura./. Pagbunac; pagcabunac.
Enjabonar, a. Pagbunac sin sabón.
Enjaezar, a. Pagsoclob nga pagsab-ong
san caballo, etc.
Enjagüe, m. Bayad nga pinangangaro san
mga hingotangan.
Enjalbegad or, ra. adj. Magpi pintar sin
busag.
Enjalbegadura. /. Pagpintar; pamintar
sin busag.
Enjalbegar, a. Pagbusag; pagpintar sin
apog ó sin tuna nga busag.
Enjalma. /. Hapin sin hayop-
Enjalmar, a. Paghapin san hayop basi
diri mapilas. - Paghimo san mao nga mga
En jal mero. m. Parahimo san mao nga
mga hapin. - Parabaliguia san mao nga mga
Enjambradera. /. An potos san balay-
balay nga natutuboan san mga potiocan
nga sinisiring mga iroy. - Iroy san mga
potiocan.
Enjambre, m. Gaput sin potiocan. - /£\
Cadam-an.
Enjarciar, a. Pagbutang san mga jarcia
Enjaretar, a. Paghaloghog.
Enjaular, a. Pagtangcal ó pagsolod sin
tangcal; pagsolud sin corongan. - fig. yfam.
Pagbilanggo, pagpreso, pagpandug.
Enjergar, a. fam. Pagticang ug pagata-
man san mga guintutuyo.
Enjertación. /. Papagsingin sin cahuy sa
lain nga cahuy.
Enjertar, a. Papagsingin sin cahuy sa
lain nga cahuy nga guinosa lá an pono.
Enjerto, ta. p. p. An pinapagsingín nga
cahuy nga guinosa lá an pono.
Enjibar. v. Pagpabuctot.
Enjorguinar. a. Pagburing, paghirog sin
aguio.
Enjoyar, a. Paghiyas, pagsab-ong, pagra-
yandayan. - Paglomong san mga mutia ug
iba pá sin bulauan, etc.
Enjoyelado, da. adj. Hiyas nga bulauan,
etc. - Bulauan ug iba pá nga may lomong
nga mutia, etc.
Enjoyelador. m. Paralomong sin mutia
etc., sa bulauan, etc.
Enjuagadientes, m. Uimogmog nga tu-
Enjuagadura. /. Paglimogmog.Paghugas;
pageahugas. - Limogmog. - Hinugas.
Enjuagar, a. Palimogmog. - r. Limogmog.
- Paghugas; paglog-o; paglino.
Enjuagatorio, m. vid. Enjuague.
Enjuague, m. Palimogmog, Paghugas; pag-
eahugas. - Uimogmog. - Ihuhugas.
Enjugador, ra. adj. Magpapamara. Maca
cámara. - Baga saladang sin pagpamara ó
pagdangdang sa calayo san panapton.
Enjugar, a. Pagpamara. - Pagpahid ó pa-
mahid sa loha, huías ó balhas. -/'. Enma-
grecer. Gasa, hogus.
Enjuiciamiento, m. For. Pagbuhat; pag
cabuhat sin mga diligencia.
Enjuiciar, a. For. Pagbuhat sin mga di-
ligencia. - Paghocom, pagsentenci a.
Enjulio. m. Cahuy nga malison nga sang-
buran san hablon.
Enjundia. /. Bon-ó sin manuc ó tamsi. -
Tamboc, taba.
Enjundioso, sa. adj. Bon-ohan nga ma-
nuc ó tamsi. - Matamboc, mataba.
Enjunque, m. Luran nga mabug-at nga
ibinubutang sa ilarum san sacayán.
Enjutar, a. Arq. Pagpamara; pagmara.
Enjutez./. Cámara, pageamara. Camad-an.
Enjuto, ta. p. p. Pinamara. Ñamara. -
Mamara. - adj. Magasa, mahogos.
Enlabiador, ra. adj. Masorugsorug. - s.
Parasorugsorug.
Enlabiar, a. Pagsorugsorug, pagarama-
Enlabio, m. Limbong.
Enlace, m. Pagtirigub. Pagcasonudsonud.
Pagsorosumpay. Casumpayan." - y%\ Pag-
caoropud. Pagcasal; pagpacasal.
Enlaciar" a. Pacaíaya. - n. y r. Laya; pan-
Enladrillado, m. Sinal-gan sin mga la-
driyo.
Enladrillar, a. Pagbutang ó pagsalug sin
*nga ladrillo. Paghapid sin inga ladriyo.
Enlamar, a. Lapdoc.
Enlanado, da. adj. Barahiboon.
Enlardar, a. Paghirog sin manteca ó tam-
boc san tamsi ó iba pá nga guinaasal.
Etllazable. adj. Sadang tirigubon, sadang
Slimpayon.
Enlazador, ra. adj. An magsorosumpay,
- s. Paracauad.
Enlazadura. /. vid. Enlace
Enlazamiento. m. vid. Enlace.
Enlazar, a. Pagtirigub; pagsorosumpay- -
Pagcauad. - Pongotpongot. - fig. Pagcasal;
pag pa casal. - fig. Pagoropud.
Enlejiar, a. Pagabo; pagbutang sjn lejía.
Enlenzar. a. Pagbule sin mga tinabas
nga género san mga sul-at san mga tabla,
Enligarse, r. Pamolot sin mga tamsi.
Entizar, a. Pagdugang; pagsurang san
sorod cay basi habolon ná.
Enlodadura. /: Paglagay, pagbugao; pag-
cahugao sin lagay.
Enlodar, a. Paglagay, pagbugao; pacahu-
gao sin lagay. - r. Lagay.
Enlodazar, a. vid. Enlodar.
Enloquecedor, ra. adj. Macacalipong.
Macácatuyao.
Enloquecer, a. Pagcalipong. - ". Tuyao,
lipong. - Agr. Dudyong, diri ná pamonga
, an mga cahuy.
Enloquecimiento, vi. Pacatuyao, pacali-
, lipong.
Enlosado, m. Sinal-gan sin mga bato nga
Enlosar, a. Pagsalug sin mga bato nga
Enlozanarse, r. Rabong cún dao cahuy.
- Dayandayan cún dao tauo.
Enlucido, da. adj. Binusag. - m. Paletada.
Enlucidor, m. Parabutang sin paletada.
- An nagpapahinis ó nagpapasinao sin
salapi, etc.
Enlucimiento, m. Pagpaletada, pagbu-
tang, pageabutang sin paletada. - Pagpa-
hinis, pagcasinao sin salapi, etc.
Enlucir, a. Pagpaletada, pagbutang sin
paletada sa mga cota. - Pagpahinis pag-
pasinao sin mga panganiban, salapi, etc.
Enlustrecer, a. Pagpahinis, pagpasinao,
pagpaingatingat.
Enlutar, a. Pamalata. - fig. Sirom, arom.
Enllentecer, a. Pagpahamoc, pagpayomo.
Enmaderación. /. vid. Enmaderamiento.
Enmaderamiento, m. Mga pagbo ug iba
pá nga mga cahuy nga guinamit sin balay.
Enmaderar, a. Pagbutang san mga pagbo
ó iba pá ngá mga cahuy sa igbao in
nagbabalay.
Enmagrecer, a. Pagpagasa, pagpahugos.
Pacagasa, pacahugos. - ;/• r. Gasa, hugos.
Enmantar, a. Pagtahub sin taplac. - r.
Enmarañamiento* m. Cagomon, cago
moc, cagobot; pageagomon, pageagomoc,
pageagobot.
Enmarañar, a. Paggomon, paggomoc,
paggobot. - r. Gamón, gomoc, gobot.
Enmararse, r. Mar. Palauod.
Enmaridar, n. Pacasal, carauat san ma-
trimonio an babaye.
Enmarillecerse, r. Duas. Dulao, Darag.
Enmaromar, a. Paghigot sin daco >ga
Enmascarar, a. Pagtahub san bayhon
sin barobayhon nga papel, etc.
Enmelar, a. Paghirog sin dugos - Pag-
dugos an mga l potiocan. - fig. Pagpatam-is
Enmendación./. Pagsauay; pagpacaopay.
Enmendador, ra. adj. Magsarauay; mag-
Enmendadura. /. Pagsauay. Pagliuat san
sayop in nasayop an tauo sa pagsurat,
etc. Pagpara san sayop ó sala.
EnmendamientO. m. vid. Enmendadura.
Enmendar, a. Pagsauay, pagpacaopay.
Pagliuat, in p¡ ñapara an sayop ó sala sa
mga pagsurat, etc. Pagpara san sayop ó
sa ] a- - r Baya, in binabayaan an maraut.
- Pagbayad sa mga perjuicio nga guin-
buhat. - Fot. Pagliuat, in liniliuat ó guin-
papacaopay san labao nga hoc-manan an
sentencia nga ihínatag niya, cay may pa-
ngamaya an iba san mga nageacali pongan
Enmienda. /. Pagsauay. Pagliuat, in nasa-
sayop sa mga pagsurat. Pagpara san sa-
yop ó sala. - Bolos. - Bayad. Pagbayad
Enmollecer, a. y r. Agop-op. Alamag.
Enmollecer, a. Pagpahomoc, pagpayomo.
Enmordazar, a. Habanga, pagbanga sin
cahuy sa baba.
Enmudecer, a. Pagpahilum, pagpahipos,
pagpaocoy sin payacan. - n. Ngula. - fig-
Paghilum, paghjpos, diri pagyacan.
Ennegrecer, a. Pagtina sin itom. Pagpai-
íum. - r. Itum. Ariu.
Ennoblecer, a. Pagpamahal. - fig. Pagpa-
caopay sin bongto, etc.
| Ennoblecimiento, m. Pagpamahal, Pag-
! pacaopay.
í Ennudecer. ". Ocoy sin pagtubo.
Enodio. m. Bugsoc nga guti pá, cundi
Jutas ná.
Enojadizo, za. adj. Madali masina, ma-
sinahon.
Enojar, a. Pacasina, pacaaligotgot. - Sina,
aligotgot, isug, pongot, posóc, toyó, pi-
ngot, pingit, yohot, hangrit, hariauot.
Enojo, m. Casina, caaligoegot, caisug, ca-
pongot, caposóc, catoyó, capingot, capi-
ngit, cayohot, cahangrit, cabariauot. Pag-
casina, etc., etc.
Enojosamente, ádv. m. Sa daco nga
pngeasiná, sin ora ora nga casina, etc., etc.
Enojoso, sa. adj. Macacasina, etc., etc.
Enojuelo. m. Guti lá nga casina.
Enorgullucerse. r. Pagpalabilabi, palabio.
Enorgullecimiento, m. Capalabilabi, ca-
malabiao.
Enorme, adj. Daco caopay.
Enormemente, adv. Ora ora sin cadac*>;
sin daco caopay.
Enormidad. /. Capinan, cadacoan; cadaco,
pageadaco.
Enormísimo, ma. adj. Guidadacoi, daco
gud caopay.
Enquiciar, a. Paghaom san puerta, ven-
tana, etc.
Enquillotrarse. Pagparayao, pagpalabi-
labi. - -/?/. Paghigugma.
Enquiridion. m. Libro nga panumduman
ó casayoran nga lactud.
Enrabiar, a. Pacasina. - r. Sina, pingot,
l'ingit; bariauot.
Enramada, f. Cadam-an, cadac-an nga
inga sanga sin mga cahuy. - Caraycay sin
mga lucay ó mga sanga sin cahuy. - Ha-
Enramar, a. Pagcaraycay. Paghabong.
Enranciarse, r. Pan-os; banghao.
Enrarecer, a. Pagpahilapad; pagpahilaba.
~~r. Hilapad; hilaba.
Enrasar, a. Albañ. Pagpahamis san mga
cota. - Corp. Pagparejo sadton mga mol-
dura sa borobut nga san mga sada ó mga
bentana. - n. Albañ. Topong, pagpatopong.
Enrayar, a. Pagsocsoc, panoesoc san siqui-
siqui san rueda san carruaje, etc. - Sangol,
pasangol.
Enredadera. / Balagon. - Varias clases.
Salagsalag. Sabilao. Polpugan. Patani. Pa-
ngaguason. Olonan sin bayud. Nipay. Na-
ÉIÍ.
guini. Manul. Macapucao. Luba. Litid.
Lingolingo. Inul-nan sin halas. Hagnot.
Hagnaya. Corot. Carogbac. Calacala. Ca-
goscos. Cagopcop. Burac. Balugo. Balan-
tiong. Alagbati. Abobo. Alangpihan. Ba-
gadápon. Balocáui. Balónos. Buracan. Ca-
rugbacDaláganan. Dalugdugan. Igasud óli-
malima. Lactang. Paliauan. Pangasam. Pan-
hacad. Panostos. Pilipog. Roñas. Saguia-
uan. Tangolon. Tugabang. Guiboyoi, buyo,
Ticom. Caningagon. Cagang. Cagascas. Cu-
lang sa baybayon. Labilad.
Enredador, ra. adj. Magbibitana, mag-
raraya, manraraya, magpopocot, magsasa-
piao. - s. Parabitana, pararaya, parapocot,
parasapiao. - adj. jig. y fam. Mangiras,
maaringasa- Buaon.
Enredar, a. Pagbitana; pagsapiao, pagra-
ya, panraya, pagpocot. Pagbatong; pama-
tong. - a. y r. Gomon; gomoc; sangot; sa-
bud; sang-at; pongotpongot; cauid; biribid;
balaod. - Travesear. Ñgiras, aringasa; oyas;
songgo; oguias; duag; condat; camhag; ba-
nagbanag; atag. - ;-. /^".^/('/.Amancebar-
Enredijo. ;;/. Cagomon; cagomoc. - Ag-
Enredo, m. Cagomon; cagomoc - Ngiras,
cangiras, aringasa, caaringasa. - -fig. - Búa,
limbong nga nacacasamoc ó nacacacuri sa
iba. - fig. Cacurian, caolangan. - Agpad an
bohoc.
Enredoso, sa. adj. Masamoc caopay, ma-
Enrehojar. a. Pagpabusag san taro.
Enrejado, m. ínalad, alad nga puthao.
etc. - Atabay man sa Ley te. Sedepan,
paserc-an, silengan.
Enrejar, a. Pagalad sin puthao, sin caua-
yan, etc. - Pagbutang san arado. - Sar-ang,
in nahasar-ang san arado an hayop.
Enrevesado, da. adj. Mangiras, maari-
ngasa, diri mabale.
Enriador, ra. m. y f. An tauo nga nag-
papalooy sa tubig san cáñamo, etc.
Enriamiento, m. vid. Enriar.
Enriar, a. Pagpalooy sa tubig san cáña-
Enrielar, a. Pagpilpig ó paghimo sin mga
barreta nga halipot sin bulauan, etc.
Enripiar, a. Albañ. Pagbituca ó pagbu-
tatig sin mga bato ó bituca.
Enriquecedor, ra. adj. An napapanhino-
nud san cabahandianon.
Enriquecer, a. Papanhinonud, pagpaba-
handianon, pagpamanggaran.- - r. Págba-
handianon, pagmanggaran-^-j^-. Pagrayan-
dayan, paghias, pagpaombao.
Enriscada, da. adj. Capangpangorf; cai-
gangon; bagtohun.
Enriscamiento, w. Pagtago, panago, pag-
sohot, panohot ngadto sin mga pangpang,
igang ó cabagtohan.
Enriscar, á. fig. Pagbuhat, pagalsa. - r.
Togo, sohot, panago, panohot sin mga pang-
pang, mga ca'tgangan ó cabagtohan.
Enristrar, a. Pagibobono ó pagtima sin
bangcao. - Pagsangbud san mga lasona. -
fig. Pagtadong. Pacatoltol.
Enristre, m. vid. Enristrar.
Enrizamiento, m. Cacorong, pagcaco-
rong sin bohoc.
Enrizar, a. Pagcorong san bohoc.
Enrobrescido, da. adj. Matugas ug ma-
Enrocar, a. Pagbalio san hadí ngan san
torre san ajedrés.
Enrodelado, da. adj. Tagacalasag, taga-
Enrodrigar, a. Pagosoc sin cahuy nga
pagaburan san bago nga tinanum.
Enrodrigonar, a. Pagpagabud ó paghi-
got san bag-o nga tinanum dida san paga-
Enrojar, a. vid. Enrojecer.
Enrojecer, a. Pagpula. Pagpabaga. - r.
Pula. Paga.
Enrollar, a. Paglocot; pagliquin. Bolo-
con ó molocon. - Paglacon.
Enromar, a. Papangarol. - /-. Ngarol.
Enrona. /. Pinaric ó mga baya nga mga
bato sin cota, teja ug boong, etc., etc.
Enronqiiecer. a. Pacapágao; pacaláos,
pacacanáas. - r. Págao; láos, canáas-
Enronquecimiento, m. Capágao, págao;
calaos, pagcacanáas.
Enroñar, a. Nuca
Enroscadamente. adv-. m. Linacon.
Enroscadura. /. Paglacon; pagcalacon.
Enroscar, a. Paglacon. - r. Lacón. Colo-
rot; cambid; borobud; bilibug.
Enrubiador, ra. adj. Macabulao, maca-
bulagao.
Enrubiar, a. Pacabulao, pacabulagao. - r.
Bulao, bulagao.
Enrubio, ni. Pacabulao; pacabulagao, ca-
bulao, cabulagao. - Bisan ano icabubulao,
icabubulagao.
Enrudecer, a. Pagpatapang; pacatapang.
- r. Tapang. Lorong. Dungodungo.
Enruinecer, n. Hicao.
Ensabanar, a. Pagtaplac, pagtampi.
Ensacar, a. Pagsolud sin bisan ano sa
biol; etc.
Ensaimada. /. Tinapay nga maripoyoc,
matam-is ug minan teca an.
ÉSff
Ensalada. /. id. Otan nga binubutangan
sin asin lana, suca ug iba pá. - fig. Sala-
cot sin bisan ano nga diri tuhay.
Ensaladera. /. Pinggan nga halarum nga
binubutangan san ensalada.
Ensaladilla. /. Matam-is nga magcalain-
lain. - Mga bato nga mahal nga magcalain-
lain an color nga ibinutang dida sin hiyas.
Ensalmador, ra. m. y / Parahilot, man-
hihilot sa pagpacaopay san mga tul-an nga
nalopo ó nabari, - Tamyauan.
Ensalmar, a. Pagpahaoli, pagpacaopay san
tul-an nga nalupo ó nabari. - Pagtamyao.
Ensalmo, m. Tamyao nga pagtambal. -
Hacer una cosa por ensalmo.//'. Paghina-
nali caopay sin pagbuhat sin bisan ano.
Ensalobrarse, r. In tnaasin ó maguiua-
non an tubig.
Ensalzador, ra. adj. Magpapaombao.mag-
papalabao sa iba, magpapaorug. - An ma-
dayag, madayao ó maorug sa iba.
Ensalzamiento, m. Pagpaombao, pagpa-
labao, pagpaorug. - Pagdayao, pagdayeg,
pagorug.
Ensalzar, a. Pagpaombao. Pagpalabao,
pagpaorug. - Pagdayao, pagdayeg, pago-
rug, pagsanorug, pagsaün-orug. - r. Paom-
bao, palabao, paorug.
Ensamblador, m. Parasumpay sin mga
cahuy "in may buhat.
Ensambladura./. Pagsumpay; pagcasurn-
pay. Casum payan. Guincasumpayan san
mga cahuy.
Ensamblaje, m. vid. Ensambladura.
Ensamblar, a. Pagsumpay san mga ca-
huy, in nagbubuhat sin balay, etc.
Ensamble, m. vid. Ensambladura-
Ensancha./ Hilapad; hilaparan, hilap-dan,
cahilap-dan. - Dar ensanchas, fr.fig. Anga-
nanga basi matuhay an turuhayon pá -
fig. y fam. Ora ora nga pagtangdo ó pag-
togot basi matuman an lugaringon nga
pagbuot ó pagcaruyag.
Ensanchador, ra. adj. An nagpapahila-
pad, an nagpapahiluag.
Ensanchamiento, m. vid. Ensanche.
Ensanchar, a. Pagpahilapad, pagpahiluag,
pagpadaco. - Ngatngat; ngathal; ngalngag;
mime; hanghang; bicag.
Ensanche, m. Hilapad, hiluag; hilaparan;
hilap-dan, hiluagan, cahilap-dan cahiluagan.
Ensandecer, n. Tapang, lorong; tuyao-
Ensangrentamiento. m. Pagporos; pa'g-
caporos sin dugo.
Ensangrentar, a. Pagporos sin dugo. -
r. Isug, sina caopay.
Ensañamiento, m. Camaisug, camapintas
ngá pagdaráhug sa táuo ngá daog ná cúñ
naampo ná.
Ensañar, a. Pácaisug, pacasin'a. Isug, sina,
pintas. - r. Pagdaráhug caopaysa tauo nga
daog ná ó naampo ná.
Ensarmentar, a. Pamorot san mga sa-
ringsing ó mga sanga nga pinolud ná.
Ensarnecer, n. Nuca.
Ensartar, a. Pagtohug. - jig. Pagyacan sin
damo. sin uaray cahusayan. - Haloghog.
Ensay. m. Pagsanghid san bulauan, sa-
lapi, etc.
Ensayador, m. Parasanghid. - Parabasi,
parasulay.
Ensayar, a. Pagbasi, pagsulay. - Pagen-
sayo. - Pagsanghid.
Ensaye, m. Pagsanghid.
Ensayo, m. Pagbasi, pagsulay. - Pagcn-
sayo. - Casayoran nga lactud. - Pagsang-
hid san bulauan, salapi, etc.
Ensebar, a. Paghirog sin sebo ó tamboc.
Enselvado, da. adj. Damo an cagugub-
an, damo an cacahuyan.
Enselvar, a. Pagagui, pagtago ó pagsohot
sin cagugub-an.
Ensenada. /. Casugoran.
Ensenar, a. Pagtago ó pagsolud sin bisan
ano sa dughan. - Pagsolud sa cagungaban.
Pagsolud sa honongan. - Mar. Pagsolud sa
casugoran.
Enseña. /. Tigaman.
Enseñador, ra. adj. Magtoroon, magtu-
rutdo. - s. Paratoon, paratutdo.
Enseñamiento, m. vid. Enseñanza.
Enseñanza. /. Pagtutdo, pagtoon. - Paga-
rad-man, pagtoron-an. - pl. Catutdoanan.
Enseñar, a. Pagtutdo, pagtoon. Pagtul-id;
pagtulidong; pagturay-o; pagsogop; pag-
sugay, pagpanton. - Mostrar. Pagpaquita;
pahiling. - r. Pagbatid ó pagbatasan sa bi-
Enseño, m. fam. vid. Enseñanza.
Enseñorearse, r. Pagtatag-ada, pagtatag-
iya sa bisan ano; pagbuot.
Enserar, a. Pagpotos sin banig, etc.
Enseres, m. pl. Garamiton; guinamiton;
casangeapan; manggad.
Ensiforme, adj. Sugad sin espada.
Ensilar, a. Pagbohos san humay, etc..
cundi sa ilarum sa tuna ug sa lugar nga
mamara.
Ensillado, da. adj. Lupiac, in nalulupiac
an taiodtod san cabayo, etc.
Ensilladura. /. An taiodtod nga binubu-
tangan san siya sa cabayo, etc.
Ensillar, a. Pagbutang san siya sa ca-
bayo, etc. -
Ensimismarse.- r. Dungdung, pamálán-
dong ngá halarurn, hipaosa.
Ensoberbecer, a. Pacalabilabi, pacalabiao.
r. Palabilabi, labiao. - r.fig. Madagat, ma-
balud.
EtlSOgar. a. Paghigot sin pisi. - Pagpotos'
sin guti nga pisi ó lubid san mga botella,
frasco, etc.
Ensopar, a. Paghorom san tinapay sa alac-
Ensordecedor, ra. adj. Macacabongol.
Ensordecer, a. Pacabongol. - n. Bongol.
Pagpacabongol. - Paghipos, pagocoy, diri
pagbaton.
Ensordecimiento, m. Cabongol, pagea-
Ensortijamiento. Cacorong, pageacorong
san bohoc. - Quinorong nga bohoc.
Ensortijar, a. Pagcorong san bohoc, etc.
Ensotarse, r. Pagtago, pogsohot sin ca-
banua-an ó cacahuyan.
Ensuciador, ra. adj. Macacahugao.
Ensuciamiento, m. Ilugao; cafcugao, pag-
cahugao, pagcalamiri.
Ensuciar, a. y r. Hugao; lamire; rigsoc;
puguis; lugarug, iguit; danag; capul. - jig.
Dumit, buring.
Ensueño, m. Inop.
Entablado, m. id. Salug nga sinal-gan sin
Entabladura. /. Pagbutang, pageabutang
sin mga tabla.
Entable, m. vid. Entabladura.
Entablar, a. Pagsalug sin mga tabla; pa-
galad sin mga tabla; pagbutang, . pagpaca-
rig-on sin mga tabla. ^Disponer, preparar.
Pagtima. - Entablar demanda. Pagqueja,
pagsumbong. - Notar. Pagasoy, paghatag
sin casayoran.
Entablillar, a. Pagaisag; paglaquilaqui.
Entalamadura. / Atúp sa mga carro.
Cayang.
Entalamar, a. Pagtahub ó pagatup sa
Entalegar, a. Pagsolud sin bisan ano sa
Entallable. adj. Sadang ighimo. Sandang
itomboc. Sadang igliroc.
Entallador, m. Parahimo, paratomboc,
paraliroc.
Entalladura./. Paghimo, pagtomboc, pag-
liroc; pageahimo, pacatomboc, pagealiroc.
Entallamiento, m. vid. Entalladura.
Entallar, a. Paghimo, pagtomboc, pag-
liroc.
Entallar, n. Igo, in naiigo an biste sa la-
uas san tauo, etc.
Entallecer, n. Panaringsing.
Entapizar, á. Pagtahub ó pagbutang sin
mga género nga sinamay ó binordahan.
Entarascar, a.fam. Pagsab-ong sin damo
caopay nga inga hiyas ó mga biao.
Entarimado, m. Salug nga sinal-gan sin
Entarimar, a. Pagsalug ó pagbutang sin
salug nga tabla.
Entarquinar, a. Pagabono ó pagagbon
san orna ó tuna sin lapdoc.
Ente. m. Cahimtang sin bisan ano, bisan
ano nga may quinabuhi. - /?///. Tauo nga
tinatauaan, cay maraut an cabacdao niya,
Entecado, da. adj. vid. Enteco.
Enteco, ca. adj. Masaquiton, saraquitan,
masinaquit-non; maluyahon; magasa.
Entelerido, da. adj. Hinahagcotan; di-
nádalao; quinocugmat.
Entena.*/ Bancaran.
Entenado, da. m. y /. Hinablosan, guin-
Entendederas. /. pL fam. Hunahuna,
cundi baga uaray sasabut ó caculang sin
Entendedor, ra. adj. Maaram, masabut,
mahibaro. - s. Parasabut - A buen enten-
dedor, breve hablador. Al buen entende-
dor, pocas palabras, refrs. An may caba-
tiran, maaram siya, bisan pamolongon lá
sin gutiay.
Entender, a. Hibaro, maaram, sabut, hu-
nahuna. - Tuquib. - Sayud, quilala. - -Oir.
Pamati, dungug. - Pagbuot. A mi enten-
der, m. adv. Sugad san acón paghunahu-
na. - Cada uno se entiende, expr. Acó
lá an maaram. An tag-sa lá an maaram.
- ¿Cómo se entiende? expr. ¿Ano bá ito?
- Entender en una cosa. fr. In bisan ano
lá an guinbubuhat. - Entenderse con uno.
//-. Pagsarabut; paquigsabut. - Entenderse
con una cosa. fr. Siya - acó - lá in maa-
ram. - No se entiende eso conmigo, fr.
Gauas acó siton. ¿Qué se entiende? expr.
¿Ano bá ito? -r. Singabut.
Entendidamente, adv. m. Sin daco nga
paghibaro, sin daco nga pagsabut, sin daco
nga paghunahuna.
Entendido, da. adj. Maaram, masinabu-
ton; quinaadmanon, lasgud, batid.
Entendimiento, m. Hunahuna. - Alma,
en cuanto discurre y raciocina. An calag-
in naghuhunahuna - Razón humana. An
cabuotan san tauo.
Entenebrecer, a. y r. Sirom, dulom,
ngitngit.
Enteocasmo. m. Casina sa calag.
Enteractia. /. Pagcahaliput nga abaga.
Enteralgia. /. Pagcáolol san abaga.
Enteramente, adv. m. Ayao, hingpit, tu-
Enterar, a. Pagsayud, pagpahibaro. - r. Sa-
yud, panginsayud, hibaro, maaram. - Sulao.
Entereza. /. Cahingpitan, Catumanan. -
fig. Camatadong, pagcamatadong san pag-
buhat, paghocom, etc. - fig. Camarig-on
sin buot. - Severa y perfecta observancia
de la disciplina. Hingpit nga pagtuman. -
Virginal. Cabug-os, pagcabug-os.
Enteritis./. Med. Hubag sa solud sa tiyan.
Enterizo, za. adj. Bug-os.
Enternecedor, ra. adj. Macacahomoc.
Magpapahomoc.
Enternecer, a. Pagpahomoc. - r. Homoc.
- fig. Hipuangud, hinoclog; hicaloay.
Enternecidamente, adv. m. Sa daco nga
paghipuangug.
Enternecimiento. ;//. Pagpahomoc; pag-
cahomoc.-Paghipuangud, paghinociog, pag-
hicalooy.
Entero, ra. adj. Bug-os, hingpit, turnan,
ayao. - An mananap nga diri capón ó pi-
sxt. - fig. Recto. Matadong.
Enterrador, m. Paralubong.
Enterramiento, m. Paglubong. - Lub-
ngan, lub nganan, linob-ngan.
Enterrar, a. Paglubong. - Taghud.
Entesar, a. Pagpacarig-on.
Entibador, m. Paratocud ó parabutang
sin mga tocud.
Entibación. / Pagtocud.
Entibar, n. Sarig. - a Pagtocud, pagbu-
tang sin mga tocud.
Entibiadero. m. Palanhuran san tubig, etc.
Entibiar, a. Pagpalanhud. - r. Lanhud. -
fig- Pagpahinay. - r. Hinay.
Entibo, m. Arq. Casarigánan. - Tocud, su-
lay. - fig. Carig-onan.
Entidad./ Cahimtang, cahimtangan. -De
entidad, loe. May cabalihan; sadang pangi-
nanohon cunta.
Entierro, m. Paglubong. - Lub-ngan, lub-
nganan, linobngan.
Entigrecerse, r. Sina, isug, pintas, bangis.
Entinar, a. Pagsolud sin bisan ano sa ba-
tí nguran.
Entintar, a. Paghirog sin tinta Pagtina.
Pagtagum.
Entiznar, a. Pagburing. - fig. Pagpacara-
ut san bantug.
EntoldamientO. m. Pagalcoba sin layag,
genero, etc. Pagbongbong (cún sa liguid).
Entoldar, a. Pagalcoba sin layag, género,
etc. Pagbongbong (cun sa mga liguid). r*
fig. Palabilabi, labiao.
Entomizar. a. Paglara sin pisi ó lubid.
Entomología. /. An bahin ó casayoran
san historia nga natural nga nagaasoy san
mga tungud san inga mananap nga gudti
sugad olod, potiocan, alibangbang, etc.
Entonación. /. Pagcanta, pagticang sin
pagcanta. fig. Pagparayao; pacalabilabi.
Entonado, engreído. Hayon hayon.
Entonador, ra. adj. An magcacanta ó
maticang sin pagcanta. m. An naghaha-
sohas.
EntonamientO. m. Pagtingug, pagcanta,
pagangay nga pagcanta. fig. Pagparayao.
Entonar, a. Pagcanta, pagangay nga pag-
canta. Paghasohas. Pagticang sin pag-
canta basi umalagad an iba. Med. Pag-
pocaopay san mga cosog sa lauas. r.
Entonces, adv. t. Sadto. adv. m. En
tal caso; siendo así. Cún ansiya iton. En
aquél entonces. loe. adv. San sadto.
Entonelar, a. Pagsolud sin bisan ano sa
Entono, m. vid. Entonación.
Entontecer, a. Pagpalorong, pagpatuyao-
tuyao, pagpabongog, pagpahongug. n. y
r. Lorong, tuyaotuyao, bongug, hongug.'
Entontecimiento, m. CaloVong, catuyao-
tuyao, cabongug, cahongug.
Entorchado, m. Sinulit nga igagama, nga
pinotos sin igagama ngahao, cún bulauan
bá, cún salapi bá, nga tinabid basi rnag-
marig-on. Mil. Binorda nga salapi, nga
tigaman sin pageabrigadier; borda nga bu-
lauan, nga tigaman sin pageamariseal de
campo; cún usa lá; ngan cún duduha,' ti-
gaman sin pageateniente general; ug cún
totolo, tigaman sin pageacapitán general.
Entorchar, a. Pagtirigub sin mga cande-
la ug pighimo nga usa lá nga upat an
mga pabilo. Pagpotos san sinulit ó tabid
sin bulauan, salapi, etc.
Entorilar, a. Pagpaslud san toro sa pas-
iiiran.
Entornar, a. Pagrabi san sadá, paanga-
tangat, pagquipotquipot san sadá, taro-
tangeob.
Entornillar, a. Paghimo sin bisan ano
nga masugad sin torniyo.
Entorpecedor, ra. adj. Macacabugat; raa-
cacapaol; macacaolang.
Entorpecer, a. Pacabug-at. Pacapaoí. -
fig. Pacalipong sa hunahuna. - fig. Paca-
olang. - r . Bug-at. Paol. Lipong. Olang. -
Entorpecimiento, m. Cabuh-at. Capaol.
Calipong sa hunahuna. Caolangan. - Ca-
Entortadura. /. Pagbalico; cabalico, pag-
cabalico. - Pacabuta, cabuta sa luyo nga
Entortar, a. Pagbalico. r. Balice Paca-
buta sa luyo nga mata.
Entosigar, a. Paghilo, pacalara.
Entrada. /. Aguian, araguian. Pagagui,
pagsolud. Pagdatong. Pagabut sin pono-
an sa bongto. fig. Gahum sin pagbuhat
sin ano lá. En los teatros y otros luga-
res donde se dan espectáculos, concurso
ó personas que han entrado. An cadam-an
nga mga tauo nga sinolud ó nananambong
sa mga pagteatro. Tinicangan sin libro,
etc. Cada uno de los ángulos entrantes
que forma el pelo en la parte superior de
' la frente. Cadangas. Caudal que entra.
Salapi nga nasolud. Invasión que hace el
enemigo en un pueblo. Pagsolong sin bong-
to an mga caauay. Primeros dias del año,
del mes, etc. Pagsolud san tuig, san bu-
Entramado, m. Arq. Bongbong nga ca-
huy; bongbong nga cahuy quinotáan an
butnga. Sinal-gan nga cahuy.
Entramar, a. Pagbongbong sin cahuy.
Entrambos, bas. adj. pl. Sira an duha.
Entrampar, a. Pagahit; paliong; palangub;
paatub. Pacagahit; pacaliong; pacalangub:
pacaatub. - r. Hagahit; haliong; halangug;
haatub. - fig. Paglimbong. - fig. y fam:
Pacagomon sa ano man basi diri madayag
an camatuoran. - fig. y fam. Pagotang sin
Entrante, p. a. Masolud. - s. Tisolud.
Entraña. / Abaga, an solud sa guinha-
ua. - pl. fig. Lo más oculto y escondido.
An labi nga hilarum, cahilad-man. Las
entrañas de la tierra, de los montes. An
cahilad-man sa tuna, sa mga cabúquiran.
- fig- Voluntad; afecto del ánimo. Gugma^
calooy. - -fig. índole y genio de una per-
sona. Gaui, batasan, casingeasing. Hom-
bre de muchas entrañas. Tauo nga casing-
casingan. - Hombre de pocas entrañas.
Tauo nga matálao. - Echar uno las entra-
ñas. //-. fig. Pagsinuca nga ora ora.
Entrañable, adj. Mahigugmaon.
Entrañablemente, adv. m. Sa daco nga
paghigugma; sa daco nga pagpaora.
Entrañar, a. Contener en germen una
cosa á otra; llevarla dentro de sí. Dará.
Laquip. - n. Penetrar hasta lo más íntimo
del corazón. Abut, dolot gud sa casingea-
sing. - r. Pagsihigugma, pagsisangeay.
Entrapajar, a. Pagcodcod sa oló; sa ca-
mut etc., basi matambal an saquít. - r.
Poros sin hugao ó tapotapo an panapton.
Entrapar. a. Pagbutang sin barocaboc sa
oló ug pagsudlay basi macuha an hugao;
paghiso. - Agr- Pagbutang sa mga gamut
san mga tanum sin mga dugnit ug pag-
tagbon ngahao sin tuna basi magmalurab
ug mamonga. - r. Poros sin hugao ó ta-
potapo an panapton.
Entrar, n. Pagsolud. Pagagui. Entrar por
la ventana. Pagagui sa taramboan. - Desa-
guar, desembocar los ríos en otros ó en
la mar. Guibuang; auas. Penetrar ó intro
ducirse. Dolot. - Acometer, arremeter. Pag
solong, pagdosmog, pagdamag. - Tratan
dose de usos ó costumbres, seguirlos,
adoptarlos. Pagalagad, paggapil, pagtuman
- fiS- Ser contado con otros en alguna
línea ó clase. Sacop. - Entrar el agua en
la embarcación por fuerza de las olas.
Salacay. - Entrar en el puesto ó empleo
de otro. Pagsaüuan sa iya. - Entrar agua
en la herida. Solop. - Entrar como en
agujero; entrar los peces en el corral ó
chinchorro. Sohot - Entrar agua en la em-
barcación por algún agujero ó abertura.
Agui, in nagagui an sacayán.
Entrar y salir unos y otros, y andar
encontrándose. Baños. Balios, barios.
Entrar en el lazo. Pasapduc.
Entrar ó meter la espada hasta la
empuñadura. Labon, puspos.
Entre, prep. Sa.
Entre dos luces. Maguinsirum ná.
Entreabrir, a. Pagaroabre
Entreancho, Cha. adj. Panapton nga
diri halapad, di man haligot.
Entrecalle. /. Arg. Calangan; guincaca-
langan, guincapag-itan, guincasuangan.
Entrecanal. f. Agr. Cal-angan, casuangan.
Entrecano, na. aiij. Obanobanon.
Entrecava. /. Ocad nga hahábao, ocab
nga hibabao.
Entrecavar, a. Pagocad, pagocab sin há-
Entrecejo, m. Cal-angan, casuangan san
mageasiquiray. - fig. Kuringit.
Entrecerca. / Cal-angan, casuangan san
mageasi inalad.
Entrecinta, f. Cahuy nga binabalabag sa
obús san mga pagbo.
Entreclaro, ra. adj. Mapauapaua, ma-
lambrag, lambrag; madayagdayag.
Entrecogedura. /. Pagdacop; cadacop,
pageadacop.
Entrecoger, a. Pagdacop, pageaput.
Entrecoro. m. Cal-angan sa singbahan
tican sa coro ngadto sa comulgaban.
Entrecortadura. / Qujnotban, quinocot-
Entrecortar, r. Pagcotub.
Entrecriarse, r. Sal adsalad an mga ba-
nua ó tanüm.
Entrecubiertas. /. pl. Mar. Casuangan
Entrecuesto, m, Butagtuc.
Entredecir, a. Pagdiri.
Entredicho. Pagdiri, sugo, pagsugo sin
diri pagpolong ó pagbuhat sin bisan ano.
Entredoble, adj. Panapton ó género nga
diri bahol, di man gamay.
Entrefino, na. adj. Diri bahol, di man
Entrega. /. Paghatag, pageahatag.
Entregador, ra. adj. An mahatag.
Entregamiento, m. Paghatag; pageaha-
Entregar, a. Paghatag. - ;-. Ponerse en
manos de uno, sometiéndose á su di-*
rección ó arbitrio. Ampo; patapud, pasa-
rig. - Tomar, recibir una cosa ó en car-
garse de ella. Carauat. - Dedicarse entera-
mente á una cosa. Pagtuman ó pagbuhat
sin bisan ano. - jig. Entregarse, dejarse
dominar por vicios. Pagdaog sa mga vicio.
Entregar á traición. Budhi.
Entregerir. v. Pagsalacot.
Entrego, m. Paghatag; pageahatag.
Entrejuntar, a. Carp. Sigo; pagpasigo.
Entrelazar, a. Pagsalapid. Paglara. Pag-
cauad.
Entreliño, m. Casuangan san mga mag-
casitanum.
Entrelistado, da. adj. Sinamay; binoroc-
boroc; sinab-ongan.
Entrelucir, n. Tan-ao. Dayag.
Entrellevar. a. Baquiang, bayao, pasag.
Entremedias, adv. t. y /. Butnga.
Entremés, m. Dula nga macatataua. -
Sinisiring man an mga asara, mga acei-
tuna nga ibinubutang sa ía mesa, etc.
Entremesear, a. Paggopong; pagdula.
Pagdorogas sin macatataua.
Entremetedor, ra. adj. Malabut; ma-
quilabut.
Entremeter, a. Pagsocsoc. - r. Paglang-
pas, paglabut, paghilabut.
Entremetido, da. adj. Langpas, mala-
but, maquilabut, mahilabut.- - s. Paralabut.
Entremetimiento, m. Paglabut, paghila-
Entremezcladura. / Pagtigub, pagtam-
Entremezclar, a. Pagtigub, pagtampo.
EntremiSO. m. Sinisiring an baga lamesa
nga h abobo, nga guinbubuhatan san mga
Entremorir, n. Sinisiring in tipaparong
ná an suga.
Entrenzar, a. Pagsalapid.
Entremostrar. v. Pagpahayag. Pagpasa-
Entreoír, a. Pagdungug, cundi diri sayud
cún ano.
Entrepanes, ni. pl. Mga tuna nga uaray
tanum nga nabubutnga sa iba nga guin-
tanuman.
Entrepafiado, da. adj. An may mga
guincacasuangsuangan.
Entrepaño, m. Arq. Casuangsuagan sa
mageasiharigue ó macasipilar.
Entreparecerse, r. Tarotanao, dayag-
Entrepaso. m. Paglacat nga dagmit san
Entrepeines. m. pl. Gomon sin barahibo.
Entrepelar. n. Obanoban; cabang, cun
dao hayop.
Entrepernar, n. Pagsocsoc san mga páa
san mageasipáa san iba.
Entrepiernas. /. pl. An dapit sa obús
san mga páa. Siang.
Entrepuentes, m. pl. Mar. Casuangan
Entrepunzadura./. Ngotngot, cangot-
Entrepunzar, a. Pagngotngot.
Entrerrenglonadura. / Surat sa butnga
Entrerrenglonar, a. Pagsurat sa butnga
Entrerrisa. /. Paropagtaua.
Entresaca. /. Pagpili, paglain; pageapili,
pagcalain.
Entresacadura. /. vid. Entresaca.
Entresacar, a. Pagpili, paglain. Pagi-
ban cún daco an bohoc, etc. Harangcatao.
Entresijo, m. fig. Bisan ano nga natata-
go. Tener muchos entresijos, fr. fig. Bi-
san ano nga macuri caopay nga macuri
mabadbad. fig. Paghinayhinay sin pag-
buhat ó paghunahuna.
Entresuelo, m. An solud nga nabubut-
nga sa solud sa ibabao ug san sirong.
Entresurco.' m. Agy. An guincacasua-
ngan san mga agui san pagarado.
Entretalla. /. vid. Entretalladura.
Entretalladura. /. Paghimo, pageahimo
sin tauotauo nga catunga lá sin lauas.
Entretallar. Paghimo sin tauotauo nga
catunga lá sin lauas. Paghimo sin mga
encaje nga binorda. fig. Pacaolang sa
Entretanto, adv. t. Entretanto estoy en
la sementera, aprenderás la lección. Tub-
tub nga aádto pá acó sa orna, magaaram
ca san lección. - Entretanto preparaba el
médico la medicina, murió el enfermo. In
an tambalan nagtitima san bolong, nama-
táy an masaquit.
Entretejador, ra. adj. Maghahablon sin
sinamay. - Magsusumpay.
Entretejadura. /. Samay, sinamay.
Entretejer, a. Pagsamay. - /¿-. Pagsum
- pay. - Pagsibac
EntretejimientO. m. Pagsamay; pagsum-
pay; pageasumpay; pageasumpay.
Entretela. /. Loonloon nga panapton.
Entretelar, a. Pagloonloon sin panapton.
Entretenedor, ra. adj. Magpapalingao-
lingao. Magcacalingaolingao. Malingaolj-
ngao s. Parapalingaolingao. Paralingaoli-
Entretener, a. Pagpalingaolingao. Pagpa-
libanglibang. Pagpnanganangan. - r. Lingao,
lingaolingao. Libanglibang. Angan, angan-
angan. Laúd, laudlaud.
Entretenida (Dar á uno con la), fr. Pag-
libanglibang sa iya.
Entretenido, da. adj. Madorogas ó ma-
lipayon nga tauo.
Entretenimiento, m. Paglibanglibang;
pagcalibanglibang. - Pagopayopay ó pag-
buhatbuhat sa mga dalan, etc., ug diri
pagbaya; basi diri macuri onina an buhat
Entretiempo, m. Ilabagat.
Entreuntar, a. Paghiroghirog, pagdihog-
dihog.
Entrevenarse. r. Solud, in sinusud-lan
sin tubigtubig an mga caogatan.
Entreventana. /. Bongbong ó cota ngá
casuangan san mageasitaramboan.
Entrever, a. Tan-ao, quita, tala lá nga
tinatan-ao ó quiniquita.
Entreverado, da. adj. An may sinasa-
cot ó tinitigub sin magcalainlain.
Entreverar, a. Pagsacot, pagsalacot, pag-
tigub sin magcalainlain.
Entrevista. /. Pagquita, pagquirita, pag-
caatubang ug pagearocayacan hionong sin
Entripado, da. adj. Sool sa tiyan, bisan
ano nga macacasool sa tiyan. - Mananap
nga patay nga uaray cacuhae sa tinae. -
ni. fig. y fatn. Casina, capongot.
Entristecer, a. Pacabido, pacasubo paca-
mingao; pacasáquit. - r. Bido, subo, mi-
ngao, saquit, saromon, samuyo, samdong,
hangrit.
Entristecimiento, m. Pacabido, pacasu-
bo, pacamingao, pacasáquit. Cahidoan,
casuboan, casuboanan, camingao, casaqui-
Entrojar, a. Pagtipig san mga bonga.
Pagbohos ó pagestiba san humay, etc.
Entrometir. a. vid. Entremeter.
Entrometido, da. adj. vid. Entremetido.
Entronar, a. vid. Entronizar.
EntroncamientO. m. Guinicanan, pagasoy
nga an duha ca tauo etc. guican sa mao
Entroncar, a. Pagasoy nga an duha ca
tauo etc., guican sa mao lá nga guinica*
nan. - ". Oropod, pageaoropud.
Entronización. / Pagnombra sin pagea-
hadi ó ponoan nga labao.
Entronizar, a. Pagpili ó pagnombra sin
pa¿cahadi ó ponoan nga labao. - fig. Pag-
paombao, pagpalabao. - r. fig. Palabilabi,
Jabiao.
Entronque, m. Caoropud, pageaoropud
ngan san guinicanan sa usa cabal ay.
Entruchada. /. fam. Limbong, libo.
Entruchar, a. fam. Paglmbong, paglibo,
pagaramaram nga paglimbong.
Entruchón, na. adj. fam. Malimbong,
malibo. - s. Paraiimbong, paralibo.
Entuerto, m. Pagpacaraut; diri camatu-
oran. - p¿, Camasool sa tiyan nga danay
b/nabati san mga babaye tican nahinglao.
Entullecer, a. fig. Olang; pacaolang. -
>/. y r. Lulid.
Entumecer, a. Pacabanhud. - r. Banhod.
• - r. fig. Balud cún dao dagat, b.iha cún
dao salug. - Quimay.
Entumecimiento, vi. Cabanhud, pagea-
banhud. - Caquimay.
Entumirse, r. Banhud.
Entunicar, a. Pagpaletada sin macaduha
sa cota nga pagpipintaran.
Entupir, a. Paglibon. - Pagpiit.
Enturbiar, a. y r. Lubog. - fig. Siron.
Entusiasmar, a. y r. Sindac.
Entusiasmo, m. Sindac, casindac.
Entusiasta, adj. Masindac.
Entusiástico, ca. adj. Masindacon.
Enumeración. /. Casayoran san pagea-
sonudsonud. - Caisipan.
Enumerar, a. Paghatag sin casayoran san
pageasonudsonud. Pagisip, pagihap.
Enunciación. /. Pagasoy. Casayoran.
Enunciar, a. Pagasoy, pagpahabaro.
Enunciativo, va. adj. Macacaasoy.
Envainador, ra. adj. Magtatacob sin sun-
dang, etc.
Envainar, a. Pagtacob san sundang. etc.
Envatentonamiento. m. Pagisug. Pagpa
isug. Pagpacaisug.
Envalentonar, a. Pagisug. Pagpaisug.
Pagpacaisug; pagpacalalaqui. - r. Isug.
Envalijar, a. Pagsolud sin bisan ano sa
valija ó cahoncahon.
Envanecer, a, Pacapalabilabi, pacapala-
biao, pacaparayeg. - r. Palabilabi, labiao,
parayeg.
Envanecimiento, m. Ca palabilabi, cala-
biao, caparayeg.
Envaramiento, a. Cabanhud.
Envarar, a. Pagpabanhud. - r. Banhud.
Envasador, ra. adj. Magüpis, maghu-
huad sin alacsio etc. - s. Paraipis, para-
huad. - m. Sudo nga daco.
Envasar, a. Pagipis, paghuad sin alacsio,
etc. - Paginom sin ora ora. - Pagsulod sin
humay etc., sa mga biol. - fig. Pagbono
ó paglahus sin bangeao, etc.
Envase, m. Pagipis, panhuad sin alacsio,
etc. - Sudlanan.
Envedijarse. ;-. Gomoc - -fig. y fam. Pa-
garauay.
Envejecer, a. Pacatigurang. - n. Tigu-
Envejecer las plantas. Luo.
Envejecido, da. p. p. Natigurang, tini-
gurang.^'. - fig- Batid; daan na, maiha
Envejecimiento, m. Catigurang, pagea-
tigurang.
Envenenador, ra. adj. Macahihilo. -
s. Parahilo.
Envenenamiento, m. Paghilo; pageahilo.
Envenenar, a. Paghilo; pacahilo. - r. W\-
lo. - fig. Pagbutangbutang; pagpacaraut.
Enverdecer, n. Lurablurab ná an mga
tanum, banua etc.
Envergar, a. Ma\ Paghigot an mga la-
yag sa mga bancaran.
Envés, m. Licod. - De la mano. Camaóo.
Envestidura. /. Paghatag sin catungda-
nan ó camahalan.
Envestir, a. Paghatag, pagtogot sin ca
tungdahan ó camahalan.
Envíadizo, za. adj. An tauo nga sinu-
sugosugo.
Enviado, m. An sinugo ó sinosugo.
Enviajado, da. adj. Arq. Balico.
Enviar, a. Pagsugo sa usa ca tauo sa bi-
san dün. - Pagpadolong, pagpadara.
Enviciar, a. Pagpacaraut; pagraut, pag-
v ¡ c ¡ 0< - n _ Panahun caopay an mga tanum
ug diri pamonga sin maopay.
Envidia. /. Caaua, pagcaaua. - Emulación,
deseo honesto. Caipa nga maopay.
Envidiable, adj. Angay ó tacús paipahon.
Envidiar, a. Pagaua. - fig. Pagipa san
EN-EP
Envidioso, sa. adj. Maaua, maauaon. Ha-
Envilecer, a. Pagtamay, pagpasipar?-
EnvilecimientO. m. Pagtamay, pagpa-
Envinagrar, a. Pagbutang sin suca.
Envinar, a. Pagbutang sin alacsio sa
Envío, m. Com. Pagpadolong, pagpadara.
Padara.
Envión, m. Pagticuang; pagcaticuang.
Enviscar, a. Pagbirog sin taguc nga ma-
sapilit san mga sanga san mga tanum, etc.,
basi hadodocot dida an mga tamsi.
Enviscar, a. Pagpaghot.
Envite, m. id. Posta.
Enviudar, n. Balo in nababalo an tauo.
Envoltorio. ;//. Potos, pinotos, pintos;
borobud.
Envoltura. /. Potos, mga potos ó pa-
napton nga igpopotos sa mga bata nga
Envolvedero. m. Potos.
Envolvedor. m. Potos.
Envolver, a. Pagpotos. - Sarac - Coro-
cud. - Curigmos. - Carumcom. - Borobud.-
Hongcos. - Bodbod. - Alimi-im.
Envolvimiento, m. Pagpotos.
'Enyugar, a. Pagbutang san yugo sa mga
Enzainarse, r. Horug.
Enzarzar, a. Pagbutang sin mga tonocon
nga cahuy sa bisan diin. - fig. Pagsagda
sa iba basi mngauay, magsari, etc. etc. -
/. Habalaod.
Enzootia. /. Veter. Casaquit sin mga- ha-
Enzurdecer, n. Uala, uala nga tauo.
Enzurronar, a. Pagsolud sin bisan ano
sa surudlanan.
Eñe. / Ngaran san letra nga ñ.
Epacta. /. Irisipan, calendario.
Epidemia. /. Panaquit; damat.
Epidemial, adj. Saquit ngá damat.
Epidémico, ca. adj. Saquit nga damat.
Epidermis. /. Zool. Panit.
Epifanía. /. Pahayag, paquita: An pa-
ningba san totolo nga cahádian sa aton
Epigastrio, m. Zool. Tiyan.
Epígrafe, m. Calacturan ó lactud nga ca-
sayoran. - Casayoran sa tinicangan.
Epigrama. / Casayoran.
Epilepsia. /. Med. Saquit nga cabantad
sa lauas ug calipong sa oló.
EP-E<3 235
Epilogación. / Catapusan nga casayo-
ran. - Ladtud nga casayoran san iguina-
soy ná.
Epilogal. adj. Lactud ó linantud nga
Epilogar, a. Paglactud sin pagasoy o pag-
Epílogo, m. Catupusan nga casayoran. -
Lactud nga casayoran san iguinasoy ná.
Epiqueya. /. Asoy ó caasoyan san sugo
sugad san caangayan.
Episcopado, m. Pagcaobispo; catungda-
nan san pagcaobispo - Mga obispo.
Episcopal, adj. An tungud sa pageabis-
po - m. Libro nga casayoran san mga tu-
rumanon nga lugaringon sa mga obispo.
EpíSCOpolOgiO. m. Panumduman ó casa-
yoran san mga ngaran san mga nagobispo
sin usa nga singbahan.
Episodio, m. Caagui, casugad.
Epispástico, Ca. adj. Bisan ano nga
tambal nga macacalabtug sa panit.
Epístola. /. id. - Surat.
Epistolar, adj. An tungud sa epístola
cún surat bá.
Epistolario, m. Libro nga sinuratan sin
mga epístola cún mga surat bá.
EpistolerO. m. Paracanta san epístola.
Epitafio, m. Casayoran, isinurat sa bato
an ngaran sadton namatáy.
Epitalamio, m. Mga siday hionong sin
pagdayao sin qui nasal.
Epitema. •/. Med. Tambal nga macaca-
Epíteto. ;;/. Casayoran.
Epítima. /. Med. Tambal nga macaca-
Epitimar. a. Med. Pagtambal ó pagbu-
tang sa lauas sin tambal nga mageacacosog.
Epitomar, a. Paglactud sin casayoran.
Epítome, m. Casayoran nga lactud.
Epizootia. /. Panaquit sin mga hayop,
Época. /. Tuig; tiempo. Panoig, panoigon.
Epopeya. / Hataas nga polong ó casa-
yoran; halarum nga polong ó casayoran.
Epulón, m. Paracaon sin daco ug maopay
nga mga caran-on.
Equiángulo, la. adj. Toropong magluyo.
Equidad. /. Caparejo. - Camatadong. Ca-
tadungan. - Casadangan.
Equidistante, p. a. Magsama sin cahi-
Equidistar, a. Sama sin cahirayo.
Equilátero, ra. adj. Toropong ó magsa-
ma magluyo.
236* EQ-ER
Equilibrar, a. Pagpasama, pagpatopong:
pabantang. - r. Sama, topong, bantang.
Equilibre, adj. Topong.
Equilibrio, m. Catopong, pagcatopong.
Equimosis. m. Med. Loton, loton sin pag-
higoti.
Equino, na. adj. poét. An tungud san ca-
Equinoccio, m. Astron. Sinisiring in mag-
totoropong an mga adlao ug an mga gab-i.
Equipaje, m. Casangcapan.
Equipar, a. Pagsangcap, pagtima.
Equiparación. /. Pagsanglit, pagtandig,
pagtanding.
Equiparar, a. Pagsanglit, patandig, pag-
Equipo, m. Pagsangcap, pagtima.
Equipolencia./. Pgcasama; pagcamasama.
Equipolente, adj. Masama.
Equiponderar, n. Sinisiring in magsama
antimbang san magcasibutang.
Equis, f. Ngaran san letra nga x. - P2star
uno hecho una equis, fr. fig] y fam. Hu-
Equitación. / Pangaballo.
Equitativo, va. adj. An may casadangan.
Equivalencia. /. Pagcasama; pagcama-
sama. Tumbas, catuangan.
Equivalente, adj. Masama, tumbas. To-
Equivalentemente, adv. m. Sa pagca-
Equivaler, n . Sama. Tumbas. To-ang
Equivocación. /. Sala, lisa, sayop; pag-
sala, pagsayop.
Equivocadamente, adv. m. Sayop.
Equívocamente, adv. m. Nga may lain
nga cahologan ó duduha an cahologan.
Equivocar, a. Pagsayop, paglisa; pasa-
la. - equivocarse una cosa, con otra./r. In
magsama an duduha ca butang.-- -r. Sa-
yop, lisa, sala; baringag.-- - Siuay; uoroc;
lapat; atupali.
Equívoco, ca. adj. Malainlain nga mga
cahologan; an may magcalainlain nga mga
cahologan.
Equivoquista. com. An mayacan sin mga
polong nga magcacalainlain sin cahologan.
Era. /. Tuig. Tiempo. Panoig; panoi-
gon. - Era común, cristiana, ó de Cristo.
An tuig tican san pagcatauo san aton
Era. /. Tuna nga patag ug mahamis nga
pagguiguiocan san trigo, etc. - Pasong.
Eradicacion. / Pacahauas gud sin bísín
ano nga saquit.
Eradicativo, va. adj. An nacahauas gud
sin bisan ano nga saquit.
Eral. m. Nate nga lalaqui sin vaca, nga
cañan duduha pá lá ca tuig.
Erar, a- Pagpasongpasong sa tuna.
Erario, ni. Piotan san salapi sin usa nga
guinhadian ó provincia. - Salapi.
Ere. /. Ngaran san letra nga >- nga ma-
yomo an caluluasan.
Erección. /. Pagtindug, pagpatindong.
Pagcatindug, pagcatindong.
Eréctil. adj. An natindug ó naonat.
Erectilidad. /. Camatindog ó camaonat.
Erector, ra. adj. An magtitindog, an
magpapatindug ó magpapabuhat sin sing
bahan, etc. - s. Paratindug, parabuhat. Pa
rapatindog, parapabuhat sin singbahan, etc
Eremita, m. Bughó. - Bantay ó paraban
tay sin^cobocobo ó singbahan nga guti
Eremítico, ca. adj. Bughoon. Mabughoon.
An tungud san bantay sin cobocobo ó
singbahan nga guti.
Eremitorio, m. An lugar nga guintindo-
gan ó guinbuhatan sin cobocobo ó singba-
han nga guti.
Erguimiento, m. Pagyanghag; cayanghag;
camayanghag. - Paglacduc; camalacduc, -
Capalabilabi; camalabiao.
Erguir, a. Pagtindug, pagbangon. Pag-
yanghag. Paglacduc. - r. Palabilabi; labiao-
Erial, adj. Soho nga guba. - Orna ó tuna
nga uaray paquiquiu-ha ó pagtatanumi.
Eriazo, za. adj. vid. Erial.
Erigir, a. . Pagtingdug, pagbuhat. Pagpa-
tindug, pagpabuhat sin singbahan, etc.
Erina. / Cir. Garamiton sin tambalan.
Erío, a. adj. vid. Erial.
Erisipela. /. Calamayo.
Erisipelar. a. Pagcacalamayo. - r. Cala-
Eritema, m. Med. Calamayo nga bulao
an panit.
EHtreo, a. adj. Bulao, bulágao.
Erizado, da. adj. Tonocon. - fig. Pono
sin... Lonlon. Negocio erizado de dificul-
tades. Tuyo nga pono sin mga cacurian:
tuyo nga lonlon sin mga cacurian.
Erizamiento. m. Paglibarot, pagbariha-
yao, pagbarahicag. Pagcalibarot, pagcaba-
rihayao, pagcabarahicag san bohoc.
Erizar, a. Paglibarot, pagbarihayao, pag-
barahicag san bohoc - r. Libarot bari-
hayao, barahicag; libarhot.
Erizo, m. Mananap nga tonocon, guti an
lauas ug sugadsugad sin bactin. - Bonga
nga tonocon an panit. - fig. y fam. Mai-
sug. - Erizo marino. Tayum.
Ermita. /. Singbahan nga guti, cobocobo.
Ermitaño, m. An bantay san singbahan
nga guti ó cobocobo. - Tauo nga bughó
nga naoocoy sa camingauan.
Ermuflio. m. Privilegiado ó gauas sn
pagbuhis.
Erogación, f Pamalon sin salapi ó mang-
Erogar. /. Pamalon san salapi ó manggad.
Erogatorio. m. Tadluy sin botella, etc.
Erótico, Ca. adj. Mahigugmaon; an tu-
ngud ó hionong san gugma.
Erotismo, m. Caipa nga macosog san
Erotomania. /. Med. Calipong sa olo nga
ticang san gugma.
Errabundo, da. adj. Dalaag, salaag.
Errada. /. Pagsayop, pagsala; sayop; sala,
uaray pacaigo.
Erradamente, adv. m. Sayop. sala.
Erradicación. /. Paggabut; pangabut.
Erradicar, a. Paggabut; pangabut.
Erradizo, za. adj. Dalaag, salaag.
Errado, da. adj. Masayop, másala.
Errante, p. a. Masayop, másala.- adj. Da-
laag, salaag.
Errar, a. Pagsayop, pagsala; diri pacaigo.
- Pacasala. - n. Pagdilaag, pagsalaag, pag-
salaag.
Errata, f. Sayop san pagpamoldc ó pag-
Errático, ca. adj. Dalaag, salaag.
Errátil, adj . Dalaag, salaag; diri sayud,
sarang an hunahuna.
Erre. /. Ngaran sab leí "a nga r. in ma-
tig-a an caluluasa. - Krre que erre. ni. adv.
fam. Mao lá guihapon, amo lá guihapon,
ansiya lá guihapon. - Trope/.ar uno en las
erres, fr. fig. Huboghubog.
Erróneamente, adv. m. Sayop, sala.
Erróneo, nea. adj. May sayop ó sala.
Erronía.. /. Domot ó maraut nga cabuot
sa igcasitao cún sa iba pa.
Error, m. Sayop, sala, lisa. Calis-danan.
Erubescencia. /. Caauod nga quinaiya
san tauo.
Eructación. /. Tug-ab, bidlo.
Eructar, n. Pagtug-ab, pagbidlo.
Eructo, m. Tug-ab, bidlo.
Erudición. /. Camaaram. Pagcamaaram;
quinaadman.
Eruditamente, adv. m. Maaram caopay.
Erudito, ta. adj. Quinadmanon, maaram,
batid lasgud.
Eruela. /. Tuna nga patag ug mahamis
nga paguiguiocan san trigo, etc.
Eruginoso, sa. adj. Taihon.
Erupción. /. Borogbotog. - Bogtó, tuga.
Eruptivo, va. adj. Borogbotog nga saquít.
Erutación. / Tug-ab, bidlo.
Erutar. n. Pagtug-ab, pagbidlo.
Eruto, m. Tug-ab, bidlo.
Esbatimentar, a. Landong. - n. Pacalan-
Esbatimento, m. Landong.
Esbeltez. /. vid. p:sbelteza.
Esbelteza. /. Pagcahitaas sin tauo, nga
maopay gud an cabacdao ó pagcahimo
san iya lauas. Camasiba; camaaniag, ca-
matahum, camabagsay.
Esbelto, ta. Tauo nga hataas nga mao-
pay an iya cabacdao ó cahimo; maaniag,
matahum, mabagsay.
Esbirro, m. Aguasil. - Paradacop; mana-
naco p.
Esbozo. ;;/. Pint. Lagda nga pagpipintaran.
Escabechar, a. Pagquilao, pagescabeche.
- fig- Y faw- Pagpatay sin panganiban.
- Pagpacsio.
Escabeche, m. Ouinilao, iniscabcche,
pacsio.
Escabel. ;//. Turun-ban, turun-banan. Ling-
coranan nga uaray sandigan sa tinhan.
Escabiosa. /. id. Banua nga tambal.
Escabioso, sa. adj. Nucaon.
EscabrO. m. Baga nuca sa panit san car-
Escabrosamente, adv. w. Magarang-ga-
sang caopay, lis-ong caopay.
Escabrosidad. /. Lis-ong; pagcalis-ong;
cagarang gasang. - fig. Camaisug ó cama-
pintas sin tauo san iya mga pagyacan,
Escabroso, sa. adj . Malis-ong; magarang-
gasang. fig. Maisug, mapintas.
EscabullimientO. m. Cahidlos, pagcahi-
dlos. Pagcapalaguio, pagcaloos.
Escabullirse. ;-. Hidlos, caplos. - fig. Pa-
laguio, loos, tois, tañan.
Escafílar. a. Pagtabas sin baldosa, etc.
Escala. /. Hagdan; hagdanan. Sarac-an,
sarac-anan; panarac-an.
Escala. /. Hapitan ó harapitan san mga
Escalada. /. Panaca sin mga hagdan, in
guinugubat an mga cota.
Escalado, da. adj. Sinisiring an mga
isda nga binobosbos sin puthao ug gui-
naasinan ó guinbábarol.
Escalador, ra. adj. Magsasaca, masaca.
s. - Parasaca.
Escalafón, m. Mil. Listaban sin mga po-
noan san mga casoldadosan, alagad lá
ira cahinitang ó cadaan.
Escalamiento^ m. Pan acá; pagsaca.
Escálamo, m. Mar. Bancanan sin gaód.
Escalar, a. Panaca sin inga hagdan, in
guinugubat an mga cota. Pagsaca, pagso-
lud; cún paggoa bá sa bisan diin, in pag-
lolohoon an cota an lipón, etc. - Pagsa-
cuat san tabla nga nacacaolang san tu-
big dida sin cale, etc., basi maagui an
mao nga tubig.
Escaldado, ÚSí.adj. Matahap. - fig- y fam.
Tauo nga maraut an batasan.
Escaldar, a. Paglapua. Pagbaga, pagpa-
baga sa calayo san puthao, etc.
Escalera /. Hagdan; sarac-an, sarac-anan,
panarac-an.
Escalereja. Hagdan nga guti, barohagdan.
Escalerilla. /. Hagdan nga guti, haro-
Escalerón, m. Hagdan nga daco.
Escaleta./. Tongtongan o burutangan san
mga luthang nga dagco.
Escalfado, da. adj. An cota nga diri
mahamis cay nagquiquinaholog an pale-
Escalfador, m. Surudlan nga tumbaga,
etc. - Bagahan nga guti nga totolo an si-
quisiqui.
Escalfar, a. Pagloto sin bunay dida sin
tubig nga linaso cún sabao bá.
Escalforte. m. Sapin nga daco nga lino-
loonan sin dagami basi magmapaso an
siqui.
Escalfeta. /. Bagahan nga guti.
Escalinata. /. Hagdan nga bato.
Escalio, m. Orna ó tuna nga binayaan.
Escalmo, m. Bancarian sin gaod.
Escalofriado, da. adj. Maharomhom,
maharomohom.
Escalofrío, m. Haromhom, horomohom.
Escalón, m. Balitang.
Escalonar, a. Pagtarotaltal sin bisan ano
nga diri mahihirayo caopay.
Escalpelo, m. Cir Garamiton sin tamba-
lan nga manipis ug tais man.
Escama. /. Hingbis. - fig. Baga catahap.
Med. Nunca.
Escamada. /. Hinirohingbis nga borda.
Escamado, m. Hinirohingbis nga paglabra.
Escamadura. /. Panguha san hingbis,
paghingbis.
Escamar, a. Paghingbis. - n. Hinirohing-
bis nga pagpaborda ó paglabra. - fig. Pag-
patahap. r. Tahap. - Panhingisda.
Escamocho m. Salin, tura.
Escamonda. /. Panguha, pangotud ó pag-
taga san mga sanga san mga cahuy.
Escamondadura. / An mga sanga nga
p nangotod sa mga cahuy.
Escamondar, a. Panguha sa mga cahuy
sin mga sanga ug san mga oga ná nga
mga dahon. - jig. Panguha sa bisan ano
san nacacaraut ó uaray polos.
Escamondo, m. Panguha sa mga cahuy
san mga sanga nga diri bongaan.
Escamonea. /. Banua ug tambal man nga
ipururga.
Escamonearse, r. fam. Sina, isug.
Escamoso, sa. adj. Hingbison.
Escamotar, a. Paglimbong. - fig. Pag-
cauat.
Escamoteador, ra. adj. Malimbong. - s-
Paralimbong.
Escamotear, a. Paglimbong.
Escamoteo, m. Limbong, paglimbong.
Escampado,da. adj. Mahauan nga tuna.
Patag ó datag nga tuna.
Escampar, a. Paghauan. - 71. Hurao ná,
tulac. - fig. Pagisul, pagbaya.
Escampavía. /. Sacayán nga guti ug
matul i n.
Escampo, m. Hurao ná, tulac ná.
Escamudo, da. adj. Hingbison.
Escancia. /. Pagipis sin alacsio. - Pagta-
gay sin alacsio sa mga panagtao.- - Pagi-
num, panginum sin alacsio.
Escanciador, ra. s. Paratagay sa mga
panagtao.
Escanciarlo, m. Paratagay sa mga pa-
nagtao.
Escanciar, a. Pagipis sin alacsio. Pagta-
gay sin alacsio sa mga panagtao. - Pagi-
num sin alacsio.
Escanda, f. Trigo nga escanda.
Escandalar. m. Mar. Burutangan ó an
Escandalizado!-, ra. adj. Maescándalo.
s. Paraescándalo.
Escandalizar, a. Pacacscándalo. Pagha-
tag sin maraut nga susgaranan. - r. Sina,
isug. - r. Baga hipaosa.
Escandalizativo, va. adj. Macacaescán-
Escándalo, m. id. Polong cún buhat bá
nga maraut, cay nacacaraut sa igcasitauo.
Casamocan, carimocan, cahgiras, caari-
ngasa. - Susgaranan nga maraut. - Baga
hipaosa.
Escandalosamente, adv: >n. Ora ora nga
Escandaloso, sa. adj. Maescándalo. Ma-
cacaescándalo. - s. Paraescándalo. - Masa-
moc, marimoc, mangiras, maaringasa.
Escandallar, a. Pagsocol san hilarum
san dagat cún salug bá, ug an iguinsoso-
col. - Lagdon an ngaran.
Escandallo, m. Lagdong.
EscandecenCia. /. Casina nga daco.
Escandecer, a. Pacasina. - 7-. Sina sin
Escandelar. m. Mar. Burutangan ó an
Escandelarete. 7/7. vid. Escandelar.
Escandía. /. Trigo nga escanda.
Escañero. 7/7. Rantay san mga lingeoran
san mga ponoan san bongto.
Escaño. 7/7. Lingeoran nga halaba nga
may sandigan sa tinhan.
Escañuelo, m. Turun-bañan sa siqui.
Escapada. /. Pagpalaguio, pagtois, pag-
Escapamiento, m. vid. Escapada.
Escapar, a. Hagauas sin cacurian. - Tra-
tándose del caballo, hacerle correr con ex-
traordinaria violencia. Pagpadalagan sin
macosog san cabayo. - n. Salir de la pri-
sión, etc. Tuhas. - Pagpalaguio, palaguio,
pagtois, pagtanan. - Pacabuhi an preso,
an carabao, etc. - fig. Pagsala san pagya-
Escaparate. 777. Cabaong nga burutangan
sin mga pinggan ug iba pá nga may mga
sada nga saíaming.
Escapatoria./. Pagpalaguio, pagtois, pag-
tanan; pacabuhi. - /£-. Pasangilan, baribad.
Escape. 777. Paghigauas sin cacurian. - Pa-
dalagan sin macosog. - Pagpalaguio, pag.
tois, pagtanan. - Á escape. 777. adv. Dala-
gan gud, cadagmitan.
Escapular. a. Mar. Paglipot. Pagliay.
Escapulario. 777. id. Carmen.
Escaque. 777. Matamata sin damahan.
Escara. /. Cir. Nuca.
Escarabajear, a. Paglacat sugad sin ma-
nae. - /¿\ Maraut nga pagsurat.
Escarabajo, ni. Manae.
Escarabajuelo. 777. Manae nga guti.
Escaramucear, n. Pangauay an mga na-
Escaramuza. / Pangauay san mga na-
ngangabayo. - fig. Auay. - fig. Paghibaton-
baton sin polong.
Escaramuzados 777. Paraauay.
Escaramuzar. 77. Pangauay an mga na-
Escarapela. /. Auay, sari, sarisasi. - Ti-
gaman nga magcalainlain an color sa mga
tag-oló san mga casoldadosan, basi pangi-
lal-on cún tagadiin sira nga guinhadian.
Escarapelar. 77. Auayauay, sarisari; pag-
hibatonbaton sin polong.
Escarbadero. m. Cahigan, cayeayan ó an
guincacayeayan san mga bugsoc, etc.
Escarbadientes, m. Sil-at.
Escarbador, ra. adj. Macahig, macayeay.
- m. An igoocáy san calayo.
Escarbad U ra. /. Pagcahig, pageayeay. -
Pagocay san calayo.
Escarbaorejas. m. Ipangangatule.
Escarbar, a. Pagcahig, pageayeay, pag-
cácá, pageacha. - Pagocay san calayo. -
Camras; cahcah; cabeab.
Escarbo, m. vid. Escarbar.
Escarcela. /. í Tupao. - Biao ó hiyas sin
babayc
Escarceo. 777. Baludbalud, in mabaludba-
lud an dagat. - pl. Eimbotay.
Escarcina. /. Carocampilang nga halipot
ug balice
Escarcinazo. 777. Pagbono ó pagdabal sin
carocampilang.
Escarcha. /. Yamog, ton-og nga nababag-
tic, cay ora ora nga hageot.
Escarchado, da. adj. May yamog, may
ton-og nga nababagtic - fig. Tam-is nga
pinotos sin azúcar. - m. Binorda nga bu-
lauan ó salapi dida sin panapton.
Escarchar, n. Bagtic an yamog ó ton-
og cay ora ora nga hageot.
Escarcho, m. Isda nga dageo an oló ug
pula an onud ngan uaray rasa.
Escarda. /. Sadol nga guti; igdadalos. -
Pagdalos san mga tanum.
Escardadera./. Bolo, igdadalos.
Escardador, ra. m. y / Paradalos.
Escardadura. /. Pagdalos. - Sadol nga
guti, bolo, igdadalos.
Escardar, a. Pagdalos, pagguiho.
Escardilla./. Bolo, igdadalos.
Escardillar, a. Pagdalos, pagguiho.
Escardillo, m. Bolo, igdadalos.
Escariador. 777. Raysang nga asero nga
nagagamit san mga parahimo sin mga
Escarificación. /. Nuca; " pagpanuca. -
Cir. Pagsamadsamad sa lauas.
Escarificador, m. Cir. Garamiton nga
guinagamit sin pagsamadsamad sa lauas
basi gumoa an saquít.
Escarificar, a. Cir. Pagcarocarlit, pagsa-
madsamad sa lauas basi gumoa an saquít.
- Cir. pagdanggas ó pagcuha san nuca sa-
liguid san mga sam-dan.
Escarizar, a. Cir. Pagdanggas ó pagcu-
ha san nuca sa liguid san mga casam-dan. ,
Escariador. 777. Garamiton nga puthao
nga guinagamit san mga parahimo síd
mga sudlay ó mga sorud.
Escarlata. /. Color nga pula. - Panapton
nga pula. - Saquit, nga nagpupula an pa-
Escarlatina. /. Panapton nga pula. - Sa-
quit nga nagpupula an panit.
Escarmenador, m. Parahusay.
Escarmenar, a. Paghusay. - fig. Pagcas-
tigo ó pagcuha sa iba san salapi basi diri
paggastohon sin diri angay. - fig. Pagcu-
hacuha ó pagcauatcauat sin talagudti ó sin
daguinot.
Escarmentar, a. Pagmaan.
Escarmiento, ni. Pagmaan. - Castigo, sc-
rot, badlong.
Escarnecedor, ra. adj. Matamay, mayo-
Escarnecer, a- Pagtamay, pagyobit.
Escarnecidamente. adv. m. Sa daco nga
pagtamay, sa daco nga pagyobit.
Escarnecimiento, m. Pagtamay, pagyo-
Escarnio. ///. Pagtamay, pagyobit, ongud
nga pagyobit.
Escaro, m. Isda nga escaro.
Escaro, ra. adj. Pingcao.
Escarola. /. Otan nga escarola; quiniqui-
lao nga escarola.
Escarpa. /. Tingpo. Halag.
Escarpado, da. adj. Tingpo.
Escarpadura./. Tingpo, catingpo. Halag.
Escarpar, a. Pagquilquig. - MU. Pagting-
po, pagpahalag.
Escarpe, m. Tingpo, catingpo. Halag.
Escarpelo, ni. Garamiton sin tambalan.
Quilquigan nga puthao.
Escarpia. /. Raysang nga may cabalicoan
dapit sa oló basi igbitay dida sin bisan
Escarpidor, m. Sudlay.
Escarpín, m. Sapin. - Medias.
Escartivana. /. Tinabas nga papel ó pa-
Escarza. /. Veter. Samad san siqui san
hayop, cay nahasura sin bato, etc.
Escasamente, adv. m. Hicao; culang. -
Sin curi; tala lá.
Escasear, a. Paghatag sin guti, paghicao
sin paghatag. - n. Guti, in ticáguti bisan
Escasear por falta de medios. Pag
imol, pagsonco.
Escasero, ra. adj. fam. Mahatag sin ta-
lagudti. - s. Parahatag sin talagudti.
Escasez. /. Caculangan, caculang, sin hu-
, may, etc.
Escaso, sa. adj. Culang, guti; culangcu-
lang san duha ca vara, etc. - Mahicao.
Escatimar, a. Paghicao, pagimot sin pag-
hatag.
Escatimosamente, adv. m. Sin maraut,
sin limbong.
Escatimoso, sa. adj. Maraut, malimbong,
mahicao.
Escena. / Comediahan. - An tagsa ca ba-
hin san comedia. - fig. Caagui, casugad.
Escenario, m. Comediahan.
Escénico, ca. adj. An tungud san come-
diahan.
Escépticamente. adv. m. Diri pagtoo.
Escéptico, ca. adj. An tauo nga diri
nagmimitoo sin bisan ano.
Escirro, m. Med. Hubag nga cáncer.
EscirrosO,sa. adj. Mabubag dao cáncer.
Escisión, f. Pagguisi; caguisi; pageaguisi;
pagbulag, cabulag; pagcabulag.
Esclarecedor, ra. adj. Malambrag, raa-
hayag. Mapaua. - Macalambrag, macaha-
yag; macapaua.
Esclarecer, a. Pagpaua, paghayag; pag-
paingat-ingat.--/^. Pagpamahal, pagpaban-
tug. - fig- Pagpasirang. - n. Paglambrag,
malasibas, malamandaman. - fig. Pagasoy,
paghatag sin casayoran.
Esclarecido, da. adj. Mahayag, mapaua.
Bantugan, hamili, birilhon, dongganón.
Esclarecimiento, m vid. Esclarecer.
Esclavina. / id. Panapton nga ibinubu-
tang sa liug, ug danay man sa mga sug-
Esclavitud. /. Cabihag, pageabihag; ca-
bihagan. -Congregación, cadam-an san mga
tauo nga napasacop sin congregación sa
pagtuman sin mga turumanon nga angay
sa Dios. - Caoripon, pageaoripon. •
Esclavizar, a. Pagbíhag; pagpamihag. -
fig. Pagcucurii. - Pagoripon.
Esclavo, va. s. Oripon. Bihag. - m. y/.
An tauo nga napasacop sin cofradía nga
Esclerótica. /. Zool. Lapuglapug sa mata.
Esclusa. / Cota ó bongbong nga cahuy
nga sampongan sa mga tubig dida sin sa-
lug, sapa ó cale.
Escoba./. Silhig. Libo.
Escobada. /. An tag-sa ca pagsilhig. -
Dar una escobada, fr. fam. Maraut nga
Escobadera. /. Babaye nga parasilhig.
Escobajo, m. Silhig nga daan ug ma-
Escobajo, m. Ohot. - An binoroan ná san
bubua, calapi. etc., etc.
Escobar, a. Pagsilhig. Paglibo.
Escobazar, a. Paguisec, paguitic.
Escobazo* m. Pagdabal sin silhig.
Escobén, m. Mar. Loho nga malidong
sa mga dolong san mga sacayán nga pa-
gaaguian san mga cadena ó mga pisi.
Escobera. /'. Siihigon nga banua. - Para-
himo sin inga silhig. - Parabaliguia sin mga
silhig.
Escobero, m. Parahimo sin mga silhig. -
Parabaliguia sin mga silhig.
Escobeta. /. Iscoba. - Silhig nga guti sin
barahibo sin bactin ó cabayo.
Escobilla. /. vid. Escobeta.
Escobillón, vi. Cahuy nga binubutangan
sin abacá sa luyo nga catapusan, nga ig-
papahid san inga luthang nga dagco.
Escobina. /. An quinaon sin barrena,
quinaricad sin barrena ó hurihud.
Escobón, m. Daco nga silhig.
Escocer, n. Hapdos; ngotngot. Handab;
hamdas.
Escocimiento, m. Hapdos, cahapdos,
Escoda./. Pico nga iglalabra sin bato, etc.
Escodadero. Mont. An guinbabaguiran
san bugsoc san iya sungay basi macucuha
adton, baga panit níya.
Escodar, a. Pagsacsac sin bato.
Escofia. /. Baga socong nga masilhag. -
Baga tag-oló.
EsCOfiar. a. Pagsocong - Pagtag-oló.
Escofina. /. Ringbas nga daco nga gui-
nagamit sa pagpahamis san mga cahuy.
Escofinar, a. Pagringbas nga pagpaha-
mis san cahuy.
EscofiÓn. m. Baga socong nga daco ug
masilhag. - Baga tag-oló nga claco.
EscofiÓn. m. Hiyas sa oló san mga ba-
Escogedor, ra. adj. Magpipili. - s. Para-
Escoger, a. Pagpili; paghagsay.
Escogidamente, adv. m. Igo gud. - Tu-
rnan gud.
Escogido, da. p.p. Pinili.
Escogiente. p. a. Magpipili.
Escogimiento, m. Pagpli; pagcapili.
Escolapio, m. Pade sa Orden nga sinisi-
ring de las Escuelas Pías. - An nalibud sa
Escolar, a. An tungud sa mga caliburan,
cún sa mga liburan. - m. Litjud.
Esco!ar. n. Pagsara. vid. Colar.
Escoliador, m. Parabutang sin tigaman
nga casayoran sin sinurat, paraasoy.
Escoliar, a. Pagasoy, pagbutang sin ti-
gaman nga casayoran sin sinurat.
Escoliasta, m. vid. Escoliador.
Escolimado, da. adj. fam. Maluyahon,
saraquitan.
Escolimoso, sa. adj- Pus-canon, madali
Escolio, m. Tigaman nga casayoran sin
sinurat, casayoran.
Escolopendra. /. Olalahipan. - Isda.
Escolta. /• Pangabay sin mga soldados-
Bunyog. Abay nga sacayán. - Rugal nga
Escolta nga haraniay sa Manila.
Escoltar. Pagopud, pagabay, pangopud,
pangabay.
Escollera. /. Mga bato nga ibinubutang
sa dagat nga masugad sin terraplén.
Escollo, ni. Pasig. - fig. Cataragman, ca-
Escombra. /. Paghauan; pagcahauan.
Escombrar, a. Paghauan, pagcuha san
nacacaolang.
Escombro, m. Sighot, baya sin buhat nga
cota ó balay nga napucan.
Escombro, m. Isda nga guti pá tamban
ug masugadsugad sa iya ngan marasa ca-
Escomerse. ;. Iban.
Esconce, m. Pilio.-Cabalicoan.
Escondecucas, m. Tagubtagub.
Esconder, a. Pagtago. - r. Tago. - Ocnol;
hibon; curipo; bongbong; coro.
Esconderse huyendo. Solindop. Looc.
El que vienen buscando para prenderle.
Escondidamente. adv. m. Tago caopay.
Escondidas (Á). m. adv. Sa pagtago,
sa paglicaolicao.
Escondidillas (Á). m. adv. Sa pagtago-
tago, sa paglicaolicao.
Escondido (En), m. adv. Tago caopay.
Escondimiento, m. Pagtago; pagcatago.
Escondite, m Taragoan. - Pagtagubtagub.
Escondrijo, m. Taragoan.
Esconzado, da. adj. Binabalico, an may
cabalicoan.
Escopeta, f. Pusil, luthang nga guti.
Escopetar, a. Min. Pagocad ug pagcuha
san tuna sa mga mina nga bulauan.
Escopetazo, m. Boto, pagbuto san pusil.
- Casamdan san tauo, etc., nga pinusil.
Escopetear, a. Pamosil sin agsub. - fig- y
fam. Paghihibatonbaton sin polong.
Escopeteo, m. Agsub nga pamusil.
Escopetería. /. Mga casoldadosan nga
mga tagapusil. - Agsub nga pamoto san
Escopetero, m. Soldados nga tagapusil.
- Tagapusil. - Parahimo sin mga pusil. -
Parabaliguia sin mga pusil.
Escopetilla. /. Pusil nga guti.
Escopeten, m. Pusil nga daco.
Escopleadura. /. Tinig-ban. - Luguit.
Escoplear, a. Patiguib,
Escoplo, m. Corp. Tiguib.
Escorbuto, m. Saquit, matapon.ug danay
nagdodonot an mga lag.is.
Escorchapín, m. Sacayán.
Escorchar. a . Pagpanit.
Escordio. m. Banua nga itarambal.
Escoria. / Tae sin puthao, etc. - fig. Bi-
san ano nga baya ná, cay uaray ná polos.
Escoriación./. Saquit sa bot-ol.
Escorial. ;;/ Tuna nga mina nga quinu-
naan san bulauan, salapi, etc. - Tuna nga
binubutangan san mga tae san puthao,
etc - - Tapong ó tambac sin mga tae sin
mga puthao, etc.
Escoriarse. r. Saquit, in nasasaquit an
bot-ol o napapaso an iba nga lauas.
Escorpina. / Isda nga escorpina.
Escorpión, m. Orangorang, sipitsipit -
Isda nga escorpión. - Máquina sa pagguc-
rra. - Iharampac nga talicara nga may mga
cabaheoan sa catapusan nga sugadsugad
san ícug san sipitsipit.
Escorrozo, m. fam. Lipay; pagealipay.
escorzón, m. Manan ap nga sugad sin
Escorzonera. /. Banua nga itarambal, ug
igtitina man an gamut niya.
Escoscarse, r. fam. Pagquindot, pagqui-
uaquiua san mga sugbong.
Escota. /. Mar. id. Pisi sa pagtoros cún
paghogot bá san layag.
Escotado. w . Tohang sin bado, etc
Escotadura. / Tohang sin bado, etc-
Cagoh-an nga daco.
Escotar. a . Pagtabas sa bisan ano basi
maigo san macaagui an tubig sin salug,
danao, etc.
Escote. /;/. Tohang sin bado, etc. - Ra-
yandayan sin bado sin babayc - Aramot
Escotera./. Mar. Loho sa caguiliran san
sacayán nga pagaaguian san escota.
Escotero, ra. adj. An malacat sin uaray
man dará.
Escotilla. / Mar. id. Cagoh-an nga pa-
aguian san luran dich sin sacayán.
Escotillón. m . Cagoh-an; tacop nga tabla
nga cuhacuha dida sin salug, cumbis, etc ,
Escotín. m. Mar. Escota ó pisi sin layag.
fcSCOZOr. m. Hapdos, ngotngot; cahapdos,
Escriba, m. Paraasoy san sugo ó daan
ng"'i batasan sa mga hebreo.
Escribanía. / Catungdanan sin escriba-
no; p.agcaescribano. - Balay cún oroquian
bá sin escribano.- - Susratan, suratan. - Ca-
sangeapan sa pagsurat.
Escribano, m. id. Tauo nga tinatapuran
ó tinotoinan san mga labao nga mga po-
noan, basi magpacarig-on siya san mga
carig-onan nga sinurat nga napipirmahan
man niya.
Escribiente, m. Par?surat, manunurat,
Escribir, a. Pagsurat. - Saricauot, sariauot,
aguí sin pagsurat.
Escriño, m. Batolan; alat. - Cajoncajón
Escrita. / Isda nga escrita.
Escritillás. /. pl. Itlog sin carnero.
Escrito, ta. p. p. Sinurat. - m. Surat.
Escritor, ra. m. y / Parasurat, manu-
rat, sumusurat. - An nagsurat sin libro.
Escritorio, m. Piotan sin mga papel, mga
surat, etc.^ - An guinsusuratan; susratan,
Escritura. /. Pagsurat. - Pagaradman sin
pagsurat. An nagaaram sin pagsurat. - Su-
rat. - Carig-onan nga sinurat.- - Libro nga
sinurat; libro nga guinpamolde. - An San-
tos nga Surat,
Escriturar, a. Per. Pagpasurat sin trato,
etc., nga pinacacarig-on san may gahum.
Escriturario, Ha. adj. /w. An may ca-
rig-onan nga sinurat. - m. An paraasoy ug
paratutdo sa Santos nga Surat.
Escrófula. / Med. Hubag.
Escroto, m. Zool An panit nga potos san
mga itlug.
Escrupulete. m. fam. Guti nga catahap
ó ruhaduha hionong sin bisan ano cún
baga maopay bá, cún baga maraut bá.
Escrupulillo, m. vid. Escrupulete. - Bo-
toboto sin góronggorong.
Escrupulizar, a. Pagtahap ó pagruha-
Escrúpulo, m. Catahap ó ruhaduha hio-
nong sin bisan ano cún baga maopay bá,
cún baga maraut bá-
Escrupulosamente, aiv. m. Sa catahap,
sa pagruhaduha. - Sin turnan, sin ongud
Escrupulosidad. / Catahap, pagearu-
haduha. - Pagosisa nga ongud; pagluman
nga ongud.
Escrupuloso, sa. adj. Matahap, maru-
haduha. - An macacatahap, an macacaru-
haduha. - fig. Mahadlocon sin pacasala,
matinumanon.
Escrutador, ra. adj. An magoosisa cao-
pay. - s. An paraisip san mga votos.
Escrutar, a. Paghiling ug pagisip san
mga votos nga iguinvotos ná.
Escrutinio, m. Pagosisa, pagsusi sin mao-
pay basi an casayud cún ano, pangisayud
sin maopay. - Paosisa ó pagisip san inga
votos; pagvotos.
Escrutiñador, ra. adj. Maosisa, masusi.
Escuadra. /. Iscoala.
Escuadra. /. Cadam-an sin mga soldados
nga may cabo ó ponoan. - Mga sacayan
Escuadreo, m. Pagsocol; panocol.
Escuadría. /. An duha ca luyo sin gui-
Escuadro, m. Isda nga escuadro.
Escuadrón, m. Mil. Usa ca panon sin
inga casoldadosan.
Escuadronar, a. Mil. Pagpanonpanon
san mga soldados.
' Escualidez. /. Camahugao, pagcamahu-
gao. - Camagasa, pagcamagasa; camaduas,
pagcamaduas.
Escuálido, da. adj. Mahugao. - Magasa;
maduas.
Escualo, m. Isda nga escualo.
Escucha. ;;/. Cumaracap, iampitao. - An
monja cún binocot nga may catungdanan
sin pagopud san igcasimonja ó igcasibi-
nocot nga pinacacadto sa locutorio cay
may maduao sa iya; b'antay san caroca-
yacan. - Sacop nga babaye nga mahigda
harani san hinihigdaan san iya agaron nga
babaye, basi dumungug siya in taogon
san agaron.
Escuchador, ra. adj. Mamati, madungug.
Escuchar, a. Pamati, pagdungug, pagta-
linhud.
Escudar, a. Panaming; pangalasag; sagang.
- fig- Pagtabang sa igcasitauo.
Escuderaje. m. Pagalagad ó pagsirvc
san paradara san taming san iya agaron.
Escuderear, a. Pagalagad, pagsirve.
Escuderete. m. vid. Escudero.
Escudería. /. Pagalagad ó pagServe san
tauo nga paradara san taming san iya
agaron.
Escudero, m. Sacop nga paradara san
taming san iya agaron; surugoon. - Tauo
nga mahal, cay guican sa mabal man nga
guinicanan.
Escudilla. /. Caldohan, yahong, ligong.
Escudillar, a. Pagipis san sabao dida
san caldohan. - fig. Pagbuot lá.
Escudillo, m. Taming nga guti; calasag
Escudo, m. Taming; calasag. - fig. Ayo-
Escudriftable. adj. Sadang osisahon.
Escudriñador, ra. adj. Maoosisa, ma-
quiquisayud. - #, Paraosisa, pagolitoquit.
Escudriñamiento, m. Pagosisa, pagoli-
toquit pagcaosisa; panginsayud.
Escudriñar, a. Pagosisa; pagolitoquit;
paquisayud; pagsusi.
Escudriño, tn. vid. Escudriñamiento.
Escuela. /. Liburan, escolahan.
Escuerzo, m. Mananap nga sugad sin
Escueto, ta. adj. Hayag, dayag; maha-
uan; uaray caolangan.
Escueznar. a. Pagcuha san onud san
bonga nga nuez.
Escuezno. m. An onud san bonga nga
Esculpidor, m. Panday; paragohit.
Escultor, ra. m. y /. Panday; paragohit.
Escultura. /. Quinaadman sin paggohit.
- An guinohit.
Escuna. /. Sacayán nga goleta.
Escupidera. /. Luráan.
Escupidero, m. Luraán.
Escupido, m. Lura. Cughad.
Escupidor, ra. adj. Malura. - s. Paralura.
EsCUpidura. /. Lura. Cughad.
Escupir, n. Lura, laoay. - a. Paglura, pag-
lura sin dugo. Pagloa. - fig. Borogbotog
an panit. - Escupir á uno. //'. fig. Pagta-
may sa iya.
Escupitajo, m. fam. Lura. Cughad.
Escupitina. /. fam. Lura. Cughad.
Escupitinajo, m. fam. Lura. Cughad-
Escurribanda. /. fam. Calaguio, pagca-
laguio.-~/¿27//. Maraut nga pagataman.
Escurrida, adj. Babaye nga haligot an
hauac.
Escurridizo, za. adj. Mahidlos; madarios;
madalhug; madalios-os; mada ; ros; madalo-
not. - Hacerse uno escurridizo. //'. fig. y
fam. Pagpalaguio.
Escurriduras. /. pl. Mga larug; catapu-
san sin inumon.
Escurrimbres./, pl.fam. Mga larug; ca-
tapusan sin inumon.
Escurrimiento. m. Sala, sayop, hipacdo-
lan, calisdanan.
Escurrir, a. Pagogad, pagopus san inu-
mon. - n. Agas. - Dal gdig. - r. Os-os. hip-
los, hidlos, darios, dalios-os, dalhug, dai-
ros. - Palaguio-
Ese. /. Ngaran san letra nga s.
Ese, esa, eso pron. dem. Ito, iton. -
Esos, esas. Iton mga. - Piso mismo, m.
adv. Sugad man. - Ni por esas, ó ni por
esotras. Bisan pá; diri mahihimo.
Esencia. /. Cahimtang, pacahimtang; ca-
himtangan; quinaiya, pagcaquinaiya. Cat-
duc. - Pagca . . . - Ser de esencia una cosa.
*r. Casoroc-an 6 quinahanglan gud. - Ser
la quinta esencia de una cosa. fr. fig.
y fam. An labi nga purao; an labi nga
Esencial, adj. An onay san pagcaquina-
iya sa b.san ano. - Caiya. An labi nga
casoroc-an ó quinahanglan.
Esencialmente, adv. m. Onay.
Esfera. /. Cadaygan; calidongan. - - poét.
Langit. - fig. Cahimtang. - Esfera terrá-
quea, o terrestre. An calibutan, an tuna
ug an tubig.
Esférico, ca. adj. Ligao.
Esforrocinar. Panguha san inga saring-
sing nga nanonoroc sa puno san cahuy, etc.
Esforrocino, ni. Saringsing nga nanono-
roc si pono ó colauasan san cahuy, etc.
Esforzadamente, adv. m. Sin isug, sin
cosog, sin mabascog. Isug caopay, cosog
caopay, mabascug caopay.
Esforzado, da. adj. Maisug, macosog,
rnabascog, casingeasingan.
Esforzador, ra. adj. Macacaisug, maca-
cacosog, macacabascog-
Esforzar, a. Pacaisug, pacacosog, paca-
bascug. - Pagpaisug, pagpaco c og, pagpa-
bascug. - /-. Isug, cosog, bascog. Pamosud;
Esfuerzo. ;//. Pangisug, pangosog - Cai-
sug, cacosog, cabascog.
Esgrima./. Pagaradman; pagaram cay basi
mabatid san panagang.
Esgrimidor. ;//. An maopav managang.
Esgrimidura. /. Panagang
Esgrimir, a. Panagang.
Esguazable. adj. Salug, etc., nga mahi-
mo masogbo.
Esguazar, a. Pagsogbo sin salug, etc.
Esguazo. ;//. Pagsogbo sin salog, etc.
Esguince, m. Paquindot cay basi din ma-
hisac-aban. - Buringit; aringit.
Eslabón, m. Baclao ó an tag-sa ca ba-
clao sin talicara nga puthao. - Santic.
Eslabonar, a. Pagsorosumpay san mga
mageasibaclao sin talicara nga puthao. -
Pagpacayot. fig. Pagsutnpay nga tuhay
sin caroeayacan, etc.
Eslabonarse ó trabarse una cosa.
Sabngat.
Eslora. / Mar. Hilab-an, cahilab-an sin
Esmaltar, a. Pagpintar sugad san cañan
inga pinggang. - fig. Pagsab-ong, pagra-
yandayan.
Esmalte, m. Pintar sugad san cañan mga
pinggan. - Sinab-ongan, guinrayandayanan.
Esmaltín, m. Pintar nga azul.
Esmeradamente, adv. m. Sin maopay;
Esmerado, da. adj. Maopay nga cabu-
hat. - An madoroto sin pagbuhat.
Esmeralda. /. Bato nga mahal ug verde
an color.
Esmerar, a. Paghamis; pagpacaopay; pag-
hinlo. - ;-. Pagtalingoha, pagdoroto sin pag-
caopay. - Pagbuhat sin maopay, pageugui.
Esmerejón, m. Luthang nga guti.
Esmeril, m. Bato nga matig-a caopay. -
Luthang nga guti.
Esmerilar, a. Paghinlo, pagpahamis sin
bato nga esmeril.
Esmero, vi. Cacugui, talingoha gud, ca-
modoroto sin pagbuhat sin maopay sa bi-
san ano nga buhat.
Esmoladera. /. Bairan.
Esófago, m. Totol-nan, tonton-an, bot-ol.
Esotérico" ca. adj . An tinatago ug diri
iguinpapasabut.
Esotro, tra. pron. dem. Iton usa.
Espabiladeras. /. pl. Isurugui, iporolpog.
Espabilar, a. Pagsugui; pagpolpog; pag-
totud. - fig. Pagcauat. - fig. Pagtuyo sin
pagaram. - fig. y fam. Pagpatay. - r. fig.
Pucao, pagmata.
Espaciar, a. Pagluang. - Pagsumatsumat,
pagpabantug. - lmpr. Pagbulag san mga
polong, etc. - r. fig. Halaba nga pagasoy
ó pagsurat; pagina san pagasoy ó pagsurat.
Espacio, vi. CaJac-an. Caluangan- - Inter-
valo de tiempo. Cadugayan. - Tardanza,
lentitud. Camaina; camahinayhinay.
Espaciosamente, adv. m. Maiha caopay;
mahinayhinay gud.
Espaciosidad. /. Hiluagan, cahlluagan;
cadac-an.
Espacioso, sa. adj. Hiluag, haluag. -
Mahinayhinay.
Espada. /. id. Panganiban. - Tauo nga
parapatay san mga todo sin espada. - Tauo
nga maopay managang. - Paypay nga es-
pada sa baraja. - Ceñir espada./;-. Pagta-
clos ó pagsacbit san espada. - Desceñirse
la espada. //'. Paghurabnit, paghurabut. -
Desnudar la espada, fr. Paghurabnit, pag-
hurabut. - Entrar con espada en mano.
fr. fig. Pagticang sin ongud sin bisan ano
nga buhat. Entre la espada y la pared.
loe. fig. y fam. Cacurian, in napipirit ó
nalulugos an tauo sin pagpili sin bisan
ano nga diri iya caruyag. - Espada en
cinta, m. adv. Pagsacbit san espada. - Ren-
dir la espada. /;-. Mil. Ampo ná. - Sacar
la espada por una persona ó cosa, fr.fig-
Pagbulig, pagtabang sa iya. - Salir uno
con su media espada, fr. fig. Pagsacbang
sin caroeayacan sin diri angay nga mga
polong. - Ser una cosa lo mismo que la
espada de Bernardo, ó que la espada de
Bernardo que ni pincha ni corta, fr. fig.
y fam. Bisan ano nga uaray haros, ó ua-
ray polos. - Tirar uno de la espada, fr.
Pa-^hurabnit, paghurabut san espada.
Espadachín, m. An maopay managang.
An nagpapacaísug, maquisari, maquiauay.
Espadada. /. Pagbono ó pagdabal sin
Espadado, da. adj. An may sacbit nga
espadn.
Espadador, ra. m. y /. Parabalbag sin
binonot, etc.
Espadaña./ Banua nga espadaña. - Cam-
panario nga usa lá an cota.
Espadañada. /. Pagdirodigua, pagsinuca
sin tigda.
Espadañar, a. Pagbulagbulag sin bisan
ano sin mga haglaba ug mga hagligot. -
Pagbuclad san ruga tamsi san ira icug.
Espadar, a. Pagbalbag sin binonot, etc.
Espadarte, m. Isda nga sinisiring pez
Espadería. /. An lugar nga guinbubu-
hatan ug guinbabaliguian san mga espada.
Espadero, m. Parahimo, paraopay sin
mga espada. - Parabaliguia sin mga espada-
Espadilla. /. Espada nga guti.
Espadillar, a. Pagbalbag sin binonot, etc.
Espadín, m. Espada nga guti.
Espadón, m. aum. Espada nga daco.
Espadrapo, m. Panagton ngahinirogan an
Juyo sin taro nga masapilit nga iharalop
sa mga casam-dan.
Espalda. /. Talodtod, gotoc. - Licod. Tin-
han. - Á espaldas, ó á espaldas vueltas.
¡n. adv. Gama, calit. - Dar uno de espal-
das, fr. Huy-ang. - Dar uno las espaldas.
fr. Palaguio. Volver las espaldas al ene-
migo. Palaguio; palanat. - Echarse uno á
las espaldas una cosa. fr. fig. Pagtuyo s n
pagbaya sin catungdanan. - Echarse uno
sobre las espaldas una cosa. fr. fig. Pagca-
rauat sin catungdanan hionong sin bisan
ano. Echar una cosa sobre las espaldas de
uno. fr. Itapud sa iya sin ano man nga
catungdanan. - Guardar uno las espaldas
á otro- Pagbulig ó pagtabang sa iya. Ha-
blar por las espaldas, fr. fig. Pagpolong
' nga contra sa igeasitauo cay uaray siya
dida - Hacer uno espaldas, fr. fig. fam.
Pagilub, pagantes, fig. Pagtagam. - Hacer
espaldas á uno. fr. y fam. Pagbulig, pag-
tabang sa iya. - Medirle á uno las espal-
das, fr. fig. y fam. Pagdabal sa iya sa
talodtod. - Mosquear las espaldas, fr. vg.
y fam. Paghampac sa iya sa talodtod. -
Relucir la espalda, fr. fig. y fam. In man-
ggaram 6 bahandianon an tauo. - Volver
las espaldas, volver pie atrás, fr. fig. Pa-
laguio, isul. - Bongcog.
Espaldar, m. Puthao cún asero ba nga
itarahub sa talodtod. - Respaldo. Sandigao.
- Espalda. Talodtod, gotoc. Tinhan. -
Bitay nga mga panapton nga halaba ug
haligot nga ibinibiao sa mga bongbong ó
rnga cota.
Espaldarazo, m. Pagdabal sin espada sa
talodtod, pagdabal sa talodtod.
Espaldear, a. Mar. Pagpusa an cabadlan
sin macosog sa olin san sacayán.
Espalder. m. Mar. Parabugsay, paragaod,
paragayong nga sinisiring avantero.
Espaldera. /. Talodtod, gotoc.
Espaldilla. /. Lumpac. Tinhan.
Espalditendido, da. adj. fam. An na-
Espaldón, m. Fott. Alad nga madacmol.
Espaldudo, da. adj. Taludturan. - Bung-
Espalmadura. /. Binado.
Espalmar, a. Pagbacló. - Pagcagus sa mga
Espantable, adj. Macaharadluc, macalili-
sang. - Macatitingala, orosahon.
Espantablemente, adv. m. Sin nadluc,
sin lisang; hadluc caopay, lisang caopay.
Espantadizo, za. adj. Mahadluc, mali-
sang. Calas. Mabungcarason. Ignap.
Espantador, ra. adj. Macahadluc, maca-
lisang.
Espantajo, m. Caya, cayacaya.
Espantar, a. Pacahadluc, pacalisang, pa-
calas, pagtarhug. Pagbugao, pagalao. -
Tuhac. Surao. Suboy. Ignap. Duela. Bang-
caras. - Isi; isig; iroiro; só; osot; os; os-os.
Huragcol. - r. Lanoy. - r. Hitingala, hipa-
Espantarse uno de lo que se dice 6
se oye. Sinca. - Las gallinas. Suhag.
Espanto, m. Cahadluc, calisang, cacug-
mat, cácalas. - Pagtarhug; pagpatarhug.
Espantosamente, adv. m. Sin hadluc"
sin lisang; hadluc caopay, lisang caopay,
calas caopay.
Espantoso, sa. adj. Macaharadluc, ma-
calilisang; macacalas. - Macatitingala, oro-
sahon.
España, n. p. Tuna ó guinhadian sa Es-
Español, la. adj. Taga España. - m. Len-
gua española. Pamolong nga quinatsila.
Españolado, da. adj. An dumoroong nga
masusugadsugad san iya pagpanapton ug
batasan sa mga taga España.
Españolar, a.fam. Pagquinatsila. - r. Aala-
gad san binabatasan san mga español.
Españoleta. /. Daan nga sayao san mga
taga España.
Españolismo, m. Auil san mga taga Es-
paña san mga tungud sa ira tuna.
Españolizar, a. Pagquinatsila. - r. Aala-
gad san binabatasan san mga taga España.
Esparadrapo, ni. Panapton nga hinihiro-
gan an luyo sin taro nga masapilit nga
iharaclop sa mga casam-dan.
Esparaván, m. Tamsi nga madaguit.
Esparavel, m. Raya.
Esparcidamente, adv. m. Bulag caopay.
- Taltag caopay. - Sabuag caopay - Ban-
tug caopay.
Esparcido, da. adj. fig. Malipayon.
Esparcidor, ra. adj. Mabulag. Mataltag.
Masabuag. Mabantug. - s. Parabulag. Para-
taltag. Parasabuag. Parabantug. Manunu-
mat, parasumat.
Esparcimiento, m. Pagbulag; pagcabu-
lag. Pagtaltag; pagcataltag. Pagsabuag;
pagcasabuag. Pagsumatsumat. Paglipay,
paghimaya, maopay nga cabuot. Pagliao-
liao, paglibanglibang.
Esparcir, a. Pagbulag. Pagtaltag. Pagsab-
lig. Pagtolboc. Pagsabrag, pagsaburac, pag-
sabuag. Pagsabia. - fig. Pagsumatsumat,
pagbantug; p^gpabantug. - r. Puprac; ua-
rac. - r. Lipay, paghimaya, pagliaoliao,
Esparragado, m. Guinisa nga may otan
nga mga espárrago.
Esparragador, ra. m. y /. Bantay, pa-
Esparragar, a. Pagataman ug pagcuha
san mga espárrago. - Anda, ó vete á es-
parragar, expr. fig. y fam. Pagpaiuas sa
iya sa baga pagpasipara ug pagisug.
Espárrago, m. Tanum nga espárrago;
otan nga espárrago. - Palo largo y dere-
cho que sirve para asegurar con otros un
entoldado. Tocud. - Min. Madero atravesa-
do por' estacas pequeñas á distancias igua-
les, para que sirva de escalera. Sarac-an
sarac-anan. - Anda, ó vete á freir espárra-
gos, expr. fig. y fam. Pagpaiuas sa iya sa
baga pagpasipara ug pagisug.
Esparraguera. /. Tanum nga espárrago.
- Tanaman ó tuna nga tinanuman sin
mga espárrago.
Esparraguero, ra. ;". y /. Bantay, pa-
- Parabaliguia sin mga espárrago.
Esparrancado, da. adj. Bira, nasicacang,
napiraca.
Esparrancarse, r. fam. Pagbira, pag-
sicacang, pagpiraca.
Esparto, m. Tanum nga esparto. Sabut
sin esparto.
Espasmo, m. Pasmo, saquít nga ticang
sin hagcot. - Saquít nga nacacacoró san
mga cosog san lauas.
Espata. /. Bot. Tangotay.
Espátula. /. Cuchara nga guti.
Espatulomancia. /. Pagasuang; pagtag-
na nga búa tungud san mga tul-an san
mga mañana p.
Especería. /. Tendahan; tienda sin mga
panacot.
Especia. /. Panacot.
Especial, adj. Malain. - Orosahon.
Especialidad. Calain; calaínan.
Especialista, adj. An batid ó lasgud sin
ano man nga quinaadman.
Especialmente, adv. m. Labi pá, orug
Especie. /. Ca - y an. Catauohan. Caaya-
man. Caangelisan. - Bagay. - Caagui, casu-
gad. Tuyo. - Baribad, pasangilan.
Especiería. /. Tendahan; tienda sin mga
panacot. - Mga panacot.
Especiero, ra. m. y /. Parapalit ó para-
baliguia sin mga panacot.
Especificación. /. Pagasoy; pagcaasoy
Especificadamente. adv. m. Asoy cao-
pay; sin sayud; sayud caopay.
Especificar, a. Pagasoy caopay.
Especificativo, va. adj. Macacaasoy.
Específico, ca. adj. Macacalain. - m. Med~
Especiosidad. / Camahalan, catahuman.
Especioso, sa. adj. Mahal, matahum, bi-
rilhon. - fig. Diri matuod, malimbong.
Especiota. /. fam. Sumat nga búa ó diri
Espectáculo, m. Comedia, sirco, ham pa-
ngan, hampanganan. - Caagui, casugad tu-
ngud sin ano man nga orosahon nga iguin-
papaquita.
Espectador, ra. adj. Mahiling sin mao-
pay sa ano man. - Matambong sa mga
comedia ó mga hampangan.
Espectro, m. Ladauan nga macaharadluc
Especulación. /. Paghiling sin maopay
basi masayud. - Com. Pagpatigayon, pag-
pangita, pagcabuhi.
Especulador, ra. adj. Mahiling sin mao-
pay.-Magpapatigayon, magpapangita; mag-
papacabuhi. - s. Parahiling sin maopay. -
Parapatigayon, parapangita.
Especular, a. Paghiling basi masayud. -
fig. Pamorobuot, pamalandong, paghuna-
huna. - n. Pagpatigayon, pagpangita, pag-
pacabuhi.
Especulativa. /. Gahum sa calag sin
paghunahuna hionong sin bisan ano.
Especulativamente, adv. m. Sá paghu-
nahuna lá-
Especulativo, va. adj. An tungud sa
mga paghiling cay basi masayud. - An tu-
ngud sa mga pagpangita. - Macacapatiga-
yon, macacapangita. - An ticang sa pag-
hunahuna lamang. - An mahunahuna sin
Espejado, da. adj. Salaming; an sugad
Espejear, n. Ingatingat. - Espejar ó mi-
rarse al espejo, r. Aniño.
Espejería, f. Tendahan sin mga salaming.
Espejero. /;/. Parahimo sin mga salaming.
- Parabaliguia sin mga salaming.
Espejo. ;//. Salaming. - fig. Panganinohan.
Susgaran, susgaranan, panundugan, pag-
sorondan. - Paíidpalid.
Espejuelo, m. Salaming nga guti; saro-
salaming. Paíidpalid.
Espelunca. /. Lungib, lungab.
Espeluzar, a. Paggobot san bohoc. - r.
Barihayao; barihacag.
Espeluznante, p. a- Macabarihayao; ma-
cabarahicag.
Espeque, m. Liguat.
Espera. /. Paglaom. - Hulat, paghulat. -
Plazo ó término señalado por el juez
para ejecutar una cosa, como presentar
documentos, etc. Talaati.
Esperador, ra. adj. Maglalaom. Maghu-
hulat.
Esperanza. /. Iglaom. Paglaom.
Esperanzar, a. Pagpalaom; pagpalaom.
Esperar, a. Paglaom. - Paghulat. - Espe-
rar en uno. fr. Pagtapud sa iya. - Hang-
pon; banhig.
Esperezarse, r. Pagpaonat san lauas
basi macuha an cabanhúd ó cahubia.
Esperezo, m. Pagpaonat sa lauas.
Espernia. /. Gatas. - De ballena. Tamboc
sin bongansiso nga iguinhihimo nga mga
candela nga esperma; candela nga esperma.
Espernada. /. Catapusan sin talicara.
Esperón, m- Mar. Adton catapusan gud
san dolong san sacayán.
Espesar, a. Pagpasanoc; malapoyot. -
Paghoot; pagpahoot- - r. Soot. Sósó.
Espesativo, va. adj. Macacasanoc. - Ma-
cacahoot. Macacasoot, - Macacasósó.
Espeso, sa. adj. Masanoc; malapoyot. -
Continuado, repetido, frecuente. Agsub,
dayon lá. - fig. Mahugao. - Sósó.
Espesor, m. Cadacmol, cadacmolan. - Cst~~
sósóan.
Espesura, f. Casanoc. - Cahoot. - Casó-
sóan.
Espetar, a. Pagtohug. - Pagtahus, pagbo-
no sin panganiban nga tais - fig . y fam~
Pagsumat, pagasoy, pagsurat sin ano man
nga nacacausa ó nacacabido. - r. Pagpa-
tindug sin maopay san lauas. - fig. yfarn.
Paginum sin.... etc. Pasarig.
Espetera. /. Tabla nga pagbibiauan sin
carne cún mga garamiton bá sin cosina.
- Mga garamiton sa cosina.
Espeto, m. Itorohug sin carne, etc., nga
guinaasal.
Espetón, m. Puthao nga halaba ug mani-
pis nga itorohug sin inaasal. - ^Dagum nga
daco may olóoló.
Espía, m. y f. Cumaracap, lampitao.
Espiar, a. Pagacap, paglampitao. Paghi-
ling. - Mar. Pagbotong san pisi ó cable
san sacayán basi humarani ngada san bi-
nobotongan san sinipit.
Espibia. f. Cabalicoan san liog san bayop"
dapit sa luyo.
Espibio. m. vid. Espibia.
Espibión. vi. vid. Espibia.
Espicanardi. /. Tanum nga sugad sin
Espicanardo. jn. Banua nga tambal ug
Espichar, a. . Pagbono sin dagum, baga-
cay, etc., pagdocdoc - /rt/;z. Patay.
Espiche, m. Panganiban ó garamiton nga
Espichón, m. Samad, casam-dan, cahabo-
lan sin tais nga panganiban.
Espiga. /. Ohay. - Cada uno de los cla-
vos de madera con que se aseguran las
tablas ó maderos. Padlong. - -Púa ó punta
del tallo de un árbol. Ügbus.^-Clavo pe-
queño de hierro y sin cabeza. Raysang
nga guti nga uaray olóoló - Carp. Dila
dila sin cahuy, nga tinig-ban. - Ongos.
Espigadera. /. Babaye nga pafaporot san
mga ohay nga binayaan san mga nag-
Espigado, da. adj. Mito ná, tuig riá ba-
brion cún humay, trigo, etc. - fig. Masu-
lig, hataas an lauas.
Espigadora. / vid. Espigadera. .
Espigar, a. Pagporot san mga ohay nga
binayaan san mga nagbari. - Pagbugay. n.
Bus-uac, tibus-uac ná an humay, tibonga
ná. - r. Sulig; tubo. - Caap. Hacer la es-"
piga en las maderas que han de entrar
en otras. Pagdiladila.
Espigón, m. Ohay nga tonocon. - Bonga
ó poso sin maís. - Cota, etc., sa liguid sin
salug ó dagat.
-Espigón, m. Sogud. - Cataisan.
Espiguilla. /. Guti nga ohay. - Sinta ó
rayandayan nga haligot nga may mga
guiringguiring. - Bucad sin iba nga mga
Espín. m. Mananap nga tonocon an lauas
Espina./. Tonoc. - Suyac. - Tionay. - Ga-
nit. - Basoni. - Parte dura y puntiaguda
que en los peces hace el oficio de hueso.
Bocog. - fig. Escrúpulo, recelo, sospecha.
Otip, caorotipan; ambong; catahap. - Darle
á uno mala espina una cosa./r. fi*. y fam.
In nababaraca ó natatahap an tauo. - Estar
uno en espinas. //-. fig. y fam. In naba-
baraca an tauo hionong sin ano man.
Estar uno en la espina. //-. fi?. y fam.
Magasa caopay. - No saques espinas donde
no hay espigas, ref. Ayao pagbuhat in
uaray paglalaoman. - Quedarse uno en la
espina, ó en la espina de Santa Lucía.
fr. fig. y fam. Magasa caopay. - Sacar la
espina. //-. fig. Pagbaya san maraut. - ta-
carse uno ía espina, fr. fig. y fam. Pag-
baui san sadto nga naperde, cún dao sa
pagsugal. - Tener á uno en espinas fr. fig.
y fam. In nababaraca an tauo hionong sin
ano man. ,
Espinaca. /. Tanum nga otanon.
Espinadura. /. Pagbono sin tonocon.
Espinar, m. Catun-can. - fig. Cacurian.
Espinar, a. Pagbono sin tonocon. - Pag-
butang sin mga daog ó lacuig ó tonocon.
- r. Hatonoc; hasuyac ,hationay, haganit,
hibasoni.
Espinazo. vi. Cagongcong, butagtuc.
Espinel, m. Hapon nga bahol, nga binu-
butangan sin mga hapon nga magnipis nga
may mga cauil.
Espínela. /. Bato nga matig-a.
Espíneo, nea. adj. Tonocon.
Espinera. /. Cahuy nga tonocon.
Espineta. / Toronggon.
Espingarda. /. Luthang. - Pusil nga ha-
Espinilla./. Lulud.
Espino, vi. Cahuy nga tonocon.
Espinoso, Sa. adj. Tonocon.
Espión, vi. Cumaracap, lampitao,
Espionaje, m. Pagcacap, paglampitao.
Espiración. / vid. Espirar.
Espirar, a. Pagalisngao; pagalitbo sin
maopay cún maraut bá nga baho. - Pag-
hatag sin espíritu ó quinabuhi. - Paggúin-
haua. - poét. Paghalayahay.
Espiritado, da. adj. fam. Tauo nga mag-
asa caopay.
Espiritar, a. Pagpasaob, pagpasaop, pag-
pasolud san yaua sa lauas sin tauo. - fig.
y fam. Pacasina, pacaisug. - r. Sina, isug.
Espiritoso, sa. adj. Alacsio nga mapin-
Espíritu, m. id. - Calag. - Gracia sa Dios.
- Gahum ó cosog sa lauas, cún sa ca-
singeasing bá. - Espíritus vitales. Ipapa-
noihul, ipacaquinhol, ipacáquibotquibot. -
Dar, despedir, ó exhalar el espíritu. />.
fí<r. Patay. - Pobre de espíritu, loe. An
nagpapacapobres sa buot.
Espiritual, adj. An sa calag, espirituha-
non, calagnon.
Espiritualidad, f. Pagcaespíritu. - Cahim-
tang sin Padre nga sacerdote, pageapadé.
- Buhat ó bisan ano nga espirituhanon.
Espiritualizar, a. Pacasantos tungud san
Espiritualmente. adv. m. Sa calag, sa
Espirituoso, sa. adj. Alacsio nga ma-
Espita. / Tadloy. Harasam.
Espitar, a. Pagtadloy.
Espito, m. Biauan sin papel; cahuy nga
halaba nga binabalab-gan sin tabla nga
pagbibiauan sin papel dida sa mga fábri-
ca ó mga imprenta.
Esplendente, p. a. Masiga, masilao, ma-
silatsigat, masilacsigac, maingatingat, ma-
Esplender, n. Siga, silao, silatsigat, si-
lacsigac, ingatingat, guilaguila.
Espléndidamente, adv. m. Sa pagpada-
Esplendidez. / Pagpadayao. Camadayao.
Camahatagon.
Espléndido, da. adj. Padayauan. Maha-
tagon.' - Masiga, masilao, masilatsigat, ma-
silacsigac, maingatingat, maguilaguila.
Esplendor, m. Camasiga, camasilao, ca-
masilatsigat, camasilacsigac, camaingati-
ngat, camaguilaguila. Pagca - fig. Ca-
madayao, camahalan.
Esplendorosamente, adv. vi. Sa pag-
camadayao, sa pagcamahal. - Masiga cao-
pay, masilao caopay, masilatsigat caopay,
masilacsigac caopay, maingatingat caopay-
Ora ora sin siga, ora ora sin silao, ora
ora sin silatsigat
Esplendoroso, sa. adj. Masiga, masilao,.
masilatsigat, masilacsigac, maingatingat,
maguilaguila.
Espliego, m. Banua nga espliego; an bu-
cad niya mahamot caopay.
Esplín, m. Cabido, casubo.
Esplique* m. Guihay nga hinihirogan sin
masapilit ug binubutangan sin paon sa
pagdacop san mga tamsi.
Espolada. /. Pagticdul sa cabayo, etc.
san tahúd-tahúd.
Espolazo, m. vid. Espolada.
Espoleadura. /. Casamad san pagtieduli.
Espolear, a. Pagticdul.
Espoleta. /. Mecha nga pructan sa inga
bomba, etc
Espoleta. /. Tul-an nga guti sa aba san
mga tamsi.
Espolín, m. Tahúdtahúd.
Espolín, m. Garamiton sin paghabol. - Gé-
nero nga igagama nga binordahan sin mga
bucad.
Espolinar. a. Paghabol.
Espolio, m. Mga manggad ó mga cabilin
san pageamatay san mga obispo ug iba
pa nga mga capadian.
Espolique, m. An sacop nga nagoona
magbactas san iya agaron nga nanganga-
Espolista, m. An nagaabang san mga
cabilin san obispo, etc. nga namatáy. -
vid. Espolique.
Espolón, m. Tahúd. - Pilar nga carig-onan
sin cota. - An catapusan san dolong san
sacayán. - Flojo. Lungay.
Espolvorear, a. Pagyabyab.
Espolvorizar, a. Pagyabyab.
Espóndil, m. An tag-sa nga tul-an san
talodtod ó butagtuc
Esponja. /. Buga.
Esponjado, m. Asucar nga caramelo ó
quinaramelo.
Esponjadura. /. Paghabuhad; aricas, ca-
labucab.
Esponjar, a. Paghabuhad, pagaricas; pag-
calabucab. - r. fig. Palabilabi, palabiao. -
fam. Maopay an calauas. - Pagpahomoc.
- Luscag.
.Esponjosidad. /. Pagcamahabuhab, ca-
maaricas, camacalabucab. Camahomoc.
Esponjoso, sa. adj. Mahabuhab, maari-
cas, macalabucab. Mahomoc.
Esponsales, m. pt. Sinisiring an pagsaad
san lalaqui ug san babaye nga magpapa-
casal sira, labi pá cún ini nga pagsaad
guinbubuhat nira sa atubangan sin ponoan.
Esponsalicio, Cia. adj. An tungud san
mga pagsaad nga magpapacasal.
Espontáneamente, adv. m. Ticang sa
buot, sa lugaringon nga pagbuot.
Espontanearse, r. Pagasoy ó pagsumat
sa mga ponoan ó iba pá san mga diri pá
hinbabaroan nira.
Espontaneidad, f. Pagcabuot. - Pagasoy
ó paghunahuna nga masayon.
Espontáneo, nea. adj. Ticang sa buot;
Espontón. m. Bangcao.
Esportada. /. Usa ca alat, usa ca batu-
lan; an solud sa usa ca alat ó batolan,
Esportear, a. Paghacot sin bisan ano, in
gamiton an alat, batolan, etc.
Esportilla. /. Alat nga guti, batolan nga
Esportillero, m. Parahacot, in magamit
an alat, batulañ, etc.
Esportillo, m. Alat nga guti, barobatu-
lan, tagacan.
Esportón, m. Alat nga daco, batolan nga
Esposado, da. adj. Quinasal.
Esposas. /. pl. Ibaraclid sin camut.
Esposa. /. An asaua nga babaye. - Es-
poso, m. Baña, an asaua nga lalaqui. m.
y /. Tauo nga may saad sin pagpacasal.
Quinasal.
Espuela. Tahúdtahúd. - Dar de espuela
ó de espuelas, ó de la espuela ó de las
espuelas, fr. Pagticdul san hayop basi lu-
macat. - Echar la espuela, fr. fig. y fam.
Orehe nga pagtagay san mga nanginum
ná. - Estar con las espuelas calzadas, fr.
Tiguican ná. - fig. Tibuhat ná.
Espuerta. /. Batolan.
Espulgadero. m. Sinisiring an lugar nga
panhihinomaan ó panhihingot-an san mga
tauo-
Espulgador, ra. adj. An nagpapanhino-
ma sa lain-
Espulgar, a. Panhinuma, panhingoto. -
fig. Pagosisa sin maopay sa bisan ano. -
Espulgo, m. vid. Espulgar.
Espuma, f Burá. Buráy. Daas.
Espumadera. /. Luag.
Espumajear, n. Paglaoay ó paglura sin
damo sa baba.
Espumajo, m. Laoay ó lura sa baba.
Espumajoso, sa. Burahon.
Espumante, p. a. An nagbuburá.
Espumar, a- Pagcuha san burá. - n. Pag-
burá.
Espumarajo, m. Laoay ó lura sa baba.
Espúmeo, mea. adj. Burahán. - Maburá.
Espumero. m. Burá-an.
Espumilla. /. Género nga manipis cao-
pay ug masilhag.
Espumillón. m. Género ngg igagama nga
bahol caopay.
Espumoso, sa. adj. Burahan. - Maburá.
Espundia. /. Veter. Hubag ó casam-dan
nga macuri sa mga hayop.
Espurio, Ha. adj. An diri na sugad san
irá guinicanan. Hijo espurio- An anac san
mga diri quinasal; anac sa gauas.
Espurrir. a. y r. Onat.
Esputar, a. Pagcughad, pagcughat. Pa-
Esputo, m. Cughad, cughat.
Esquebrajar, a. Pagbuca. Pagboong. - r.
Buca; boong.
Esqueje, m. Ogbos, (mabubuhi cún igta-
Esquela. /. Surat nga guti.
Esqueleto, m. An mga tul-an sa lauas,
nga uaray ná onud.
Esquema, m. Caasoyan.
Esquena. /. Cagongcong, butagtuc. - Ba-
lidbid. - Bocog. - Balinbin.
EsquenantO. ///• Banua nga mahamut ug
tambal man.
Esquero. m. Mu pao. Luca.
Esquiciar. a. Pagticang sin pagbadlis.
Esquicio, vi. Lagda ó badlis sin pag-
Esquifada. /. An luran nga data san sa-
cayán nga sugad sin bote.
Esquifar, a. Mar. Pagsangcap sin mga
bugsay ug sin mga magburugsay sa mga
Esquife, m. Sacayán nga sugad sin bote.
Esquila. /". vid. Cencerro. - Linganay nga
guti. - Campaniya.
Esquila. /. Pagarot san mga carnero, etc.
Esquila. /'. Pasayan. - Mananap nga ma-
sugad sin langao.
Esquilador, ra. w. y/ Paraarot, parabu-
Esquilar, a. Pagarot, pagburug, pag-
gonting.
Esquileo, m. Pagarot, pagburug, paggon-
ting. - Tuig nga ígaarot.
Esqui leta. /. Campaniya.
Esquilimoso, sa. adj. fam. Sinusumhaa
san can-on, inumon, etc.
Esquilmar, a. Tolos. Himolos. - Pagsob-
sob sin maopay an mga tanum san baga
luga san tuna. - fig. Pacahangul, pacasong-
co, pacasoco. Bangui, songeo, soco, ma-
Esquilmo, m. An bonga nga nacucuha;
Esquilón. ///. Campaniya nga daco.
Esquina. /. Pamiric.
Esquinado, da. adj. An may pamiric.
Esquinazo, m. fam. Pamiric.
Esquinzar. a. Pagtabastabas san mga
Esquinzo, m. Mananap nga sugadsugad
sin buaya.
Esquí raza. /. Sacayán.
Esquirla. /. Tul-an nga binulag san onay
nga tul-an, tungud cay nalupo, nabari, etc.
Esquivar, a. Paglicao. - r. Licay, baribad.
Esquivez. /. Camaisug.
Esquivo, va. adj. Maisug.
Esquizado, da. adj. Bato nga mármol
nga binud-can sin magcalainlain nga color.
Estabilidad. /. Cadayon, pageadayon; ca-
madayon, pageamadayon, cadugay, pagea-
dugay; camarig-on, pageamadugay: carig-
on, pagearig-on; camarig-on, pageamarig-
on. Cadayonan; caduga-yan; carig-onan.
Estabilir. a. vid. PIstablecer.
Estabilísimo, ma. adj. Dayon lá, mang-
ón caopay.
Estable, adj. Madayon, madugay, marig-on.
Establear, a. Pagpaanad, pagpamanso sin
Establecedor, ra. adj. An magpatindug,
an magpabuhat. - s. Paratindug, parabuhat.
- adj. An magsusugo. - s. Parasugo.
Establecer, a. Pagtindug; pagpatindug;
pagbag-o sin pagbuhat. - Pagbuot, pagsu-
go, pagtalaan. - r. Paghonong ó ¡)agocoy
Establecimiento, m- Sugo, talaan, casu-
goan. - Pagtindug sin colegio, etc. - Balay,
Establemente, adv. m. Sin dayon, sin
dugay, sin marig-on. Dayon gud, madu-
gay caopay, marig-on caopay.
EstablerizO. m. vid. Establero-
Establero, m. Bantay, paraataman san
camalig san mga hayop.
Establo, ni. Camalig sin mga hayop.
Estaca. /. Osoc, talibogsoc; bogsoc, tag-
duc; gahuc; garang. - Sanga ó cahuy nga
itaranum.
Estacada. / Alad; inalad. Siclat.
Estacar, a. Pagalad; pagbogsoc; pagtac-
duc. Pagarang.
Estacazo, m. Pagdabal sin cahuy.
Estación. / Cabutaijg, pageabutang sin
bsan ano. - Tuig. vid. caí. ln d. b. - Pag-
estación. pagduao, pagvisita sa mga sing-
bahan, sa mga altar, etc. - Hapitan, hara-
Estacional, adj. Tuig ná. vid. caí. In d-
b. - Bagá naoocoy ó naoodong lá.
Estacionario, ria. adj ' .fig. Diri naosuag-
- Baga naoocoy ó naoodong lá.
Estacionarse, r. Pagdayon lá sa mao>
nga paghunahuna, etc. - Pagocoy, pagho-
nong, pagodong.
Estacionero, ra. adj. An magestación
sin agsub sa mga singbahan, etc.
Estacón, m. Osoc nga daco.
Estacte. /. Lana nga mahamut.
Estacha, m. Pisi ó higot san isi o sara-
pang nga ibobono sin bongansiso.
Estada. /. Paghonong, pagocoy.
Estadal, m. Socol sin ñapólo cagunum ca
vara. - Cinta nga bendita nga binibiao sa
Estadía. /. Com. An tag-sa ca adlao nga
maagui ticang natuman ná an talaan nga
trato san pagearga ó pagdescarga san sa-
cayán, ug tungud sini an capitán san sa-
cayán pagbabayaran sa mga perjuicio. -
An mao nga bayad.
Estadio, m. Padalaganan san mga cabayo
basi mahaara, ug mga tauo man basi ma-
batid sin pagdalagan ug sin pagauay; ini
nga estadio may usa ca yocut nga mga
pagpitad an cahirayo.
Estadista, m. Paraasoy san pageabutang
ug mga manggad sin bongto, provincia
cún guinhadian bá. - Tauo nga batid san
maopay nga pagataman san mga tungud
sin guinhadian, etc.
Estadística. /. id. Caisipan san mga tauo
ug mga manggad sin usa nga guinhadian
cún provincia bá. - Casayoran.
Estadístico, ca. adj. An natutungud sa
Estadizo, za. adj. Maiha ná; bisan ano
nga nagraraut tungud san camaina ná nga
uaray panginanohi ó paglalab-ti.
Estado, m. Cahimtang. Cahimtangan. Pag
cahimtang. - Cabutang, pageabutang; cabu-
tangan. - Tuna ug an mga nanghohonong
dida nga mga sacop sin ponoan.
Estafa. /. Paglimbong, pagaro sin salapi
ug iba pá sa malimbong nga polong, pag-
cuha sin salapi ug iba pá sa paglimbong
nga pagcuha.
Estafador, ra. m. y f. An maaro; ma-
cuha ó macauat sin salapi ug iba pá sa
paglimbong lamang.
Estafar, a. Pagaro, pagcuha ó pageauat
sin salapi ug iba pá sa paglimbong lá ug
sa cauaray tuyo sin pagbayad.
Estafermo. ;", Tauotauo nga may ta-
ming sa uala nga camut, ug sa too usa
nga anit nga may biao nga mga sopotso-
pot nga mga pono sin baras, ug an mao
nga pisi higot sin cahuyeahuy nga nabi-
biric. Ibubutang dida sin padalaganan,
ngan cún nagdadadlagan an mga nago-
oyas, ug binobono nira sin tais an taming,
nabibiric sadto an tauotauo ug nagdada-
bal sa ira san mga sopotsopot in diri lu-
garing sira mga batid ug malacsi. - fig.
Tauo nga naoocoy ug nahihipausa man.
Estafeta. /. Correo, tauo nga nagdodolong
san correo; tauo nga nagdodolong san
despacho. - Balay nga pangarauatan san
mga surat nga ipinadodolong sa correo.
Estafetero, m. An bantay san correo
nga macarauat ug madolong man san mga
surat ngadto san mga guinpapadolongan.
Estafisagria. /. Banua nga tambal.
Estajero, m. Parapaquiao; an pinaquiao
sin buhat.
Estajista, m. vid. Estajero.
Estajo, m. Paquiao; pinaquiao.
Estala. /. Hapitan, harapitan san mga
Estalación. /. Catungdanan, cahimtang
san tag-sa tag-sa nga mga capadian sin
Estalactita./. Natamosó nga bato. Ca-
tamos an.
Estalagmita. /. Natamosó nga bato, Ca-
tamos-an.
Estallar, n. Pusa. Boto. Lipac. Potoc. -
fig- Tigda nga pagisug: tigda nga pagli-
Estallar, como el trueno ó arma de
fuego que se dispara. Hagobohog.
Estallido, m. Tonog sin bisan ano nga
napupusa. Boto, potoc, lipac. - Lagatuc,
lagopo, lagoros, lugatos.
Estambrar, a. Paghimo sin estambre.
Estambre, amb. An barahibo nga halaba
san cacarnerohan. - Baga sinulit nga bahol
nga hinihimo san mao nga barahibo. -
hot. Maro. - Hablon.
Estamenara. /. Mar. An tag-sa nga li-
gazón san sacayán dapit sa butnga san
mageasicaguiliran .
Estamento, m. An tag-sa sa mga estado
nga nananambong sadto anay sa mga
corte, nga amo an sa mga capmdian, an
sa mga .camahalan, an sa mga caballero
ug an sa mga universidad. An mga tina-
tapuran san hadi sin paghusay san mga
hurusayon sa guinhadian.
Estameña. /. Panapton, género nga date
nga hinihimo san barahibo sin carnero.
Estamefíete. m. Panapton nga masugad-
sugad san estameña.
Estampa. /. Ladauan nga pinintar. - -fig.
Cahimo, cabaedao. - Pagimprenta ó pag-
pamolde.
Estampado, da. adj. Panapton nga mi-
namarcahan sin magcalainlain nga mga
color. - m. Pagimprenta ó pagpamolde.
Estampar, a. Pagmarca, pagpamolde, pag-
imprenta. - Tigaman, liroc.
Estampería. /. An balay nga guinbubu-
hatan sin mgal adauan. - Tcndahan sin
mga 1 adauan.
Estampero, m. Parabuhat sin mga lada-
uan. - Parabaliguia sin mga ladauan.
Estampía, f. Ir sólo en la. Pagpalaguio ó
pagbutu sin tigda. fr. Embestir, partir ó
salir de estampía. Pagbuhat sin bisan ano
sin tigda, sin uaray pagtitima, sin uaray
igpah:baro.
Estampido, ni. Hoto, potoc, lipac. Laga-
tuc, lagopo, logoros, lugatus.
Estampilla, f. Marca, seyo nga guinaga-
mit sa pagfirma.
Estancación. /. Pagpaocoy, pagpaodong.
- Pagestanco.
Estancar, a. Pagpaocoy, pagpaodong,
pagondang. Pagestanco.
Estancarse sanare ó agua. Tangol.
Estancia. /. Oroquian, honongan. - Pag-
poroco ó an camaina san masaquít dida
sin hospital.
Estanco, ca. adj. Mar. Sinisiring an mga
sacayán nga uaray caaguihan, cay diri
nagagaui an tubig. - Estanco; pagestanco
- Pagocoy; pagpaocoy. - fig. Piotan sin
mga surat, etc.
Estandarte, m. Tongol.
Estangurria. /. Bus-ao.
Estanque, m. Tubigan.
Estanquero, m. Bantay sa mga tubigan.
Estanquero, ra. m. y/. Parabaliguia sin
tabaco ug iba pá nga guinestanco.
Estanquillero, ra. m. y /. vid. Estan-
quero, 2.0 art.
Estanquillo, m. An guinbabaliguiaan san
mga inestanco.
Estantal. m. Albañ. Carig-onan ó harigue
Estante, p. a. (en visaya.) Aada, aadto.
- An maocoy sa bisan diin. - Estante ó
burutangan sin mga libro, etc.
Estantería. /. Caestantehan ó cadam-an
nga mga estante nga burutangan sin mga
libro, etc
Estanterol. m. Mar. Cahuy ó tocud
nga ibinubutang sa mga sacayán nga gud-
ti, nga carig-onan ó sasarigan san toldo.
Estantigua. /. Bisan ano nga macahara-
dluc nga baga napaquiquita san tauo in
gabi. - fig. y fam. Tauo nga hataas ug
magasa, nga maraut an iya pagpanapton.
Estantío, tia. adj. Maocoy Iá, maodong;
biao, nabibiao. - fig. Maluya, mahinayhi-
Estañador, m. Parabulit; parasolda.
Estañadura. /. Pagbulit; pageabulit: pag-
solda; pagcasolda.
Estañar, a. Pagbulit; pagsolda.
Estaño, m. id. Sugadsugad sin timga, cun-
dí matig-a pá ug* busagbusag.
Estaquilla. /. Pático. - Padlon. - Raysang
nga capin sin dangao an hilaba.
Estaquillador, m. Hiribud nga baroba-
hol ug haligot.
Estaquillar, a. Pagpadlong, pagpacarig-on
sin padlong san ticudticud san mga sapin.
Estar, n. Buhi. - Ocoy, honong. - Estar en-
fermizo. Saraquitan, masinaquit-non. - Es-
tar ocioso. Horungag.- - Estar alerta. Agma.
- Estar incomodado ó con mal rostro, y
no responder cuando se le pregunta. Amgo.
- Estar una cosa en mal estado, como pan
con moho, etc. Alim. - Estar prevenido,
vivir alerta. Anib, anibanib. - Estar una
cosa enfrente de otra. Atbang. - Estar en-
tre dos aguas. Balamban. - Estar para abrir-
se la flor. Biyoos. - Estar en pié sin mo
verse á uno ni á otro lado. Budao. - Es-
tar pendiente una cosa, como fruta del ár-
bo 1 , etc. Cabit. - Estar el panal vacío ó
sin miel. Cagas. - Estar barata una cosa,
por haber abundancia. Dagma. - Estar hue-
ca una cosa. Gungab. - Estar muñéndose.
Haragumatay, tipatay ná. - Estar medio
borracho. Horong. - Estar medio dormi-
do y sin saber lo que se hace. Mungao.
Estar algo dulce la miel de caña, cuando
se cuece; pero no todavía en su punto.
Palabuyo-an. - Estar en embrión ó infor-
me todavía. Ouidyom. - Estar cerca de su
ocaso el sol, etc. Salnop. - Estar para al-
canzar lo que se persigue, sin poderlo
agarrar. Sapilsapil. - Estar tensa ó tirante
una cosa, como jarcia, cuerda de guitarra,
etc. Tagongtong. - Estar un sitio descu-
abierto al vienio, azotado de él. Tampac
- Estar tieso, tenso ó tirante un cuerpo
muerto ó alguna parte del cuerpo. Tocog.
- Estar ó hallarse uno en el primer sue-
ño. - Tooc. - ¿A cuántos estamos de Junio?
¿Icapira quita niyan sa Junio? A once. Ica-
polo cag usa. Estamos de matanza. Nagi-
ihao cami sin bactin.... - Estar de prisa.
Dagmit. - Están de caza. Namamanua, na-
mumusil sira. - Este vestido me está en
veinte duros. Ini nga panapton pinalit co
sin caruhaan ca pisos. - Este vestido me
está bien. Angay sa acón ini nga panap-
ton- - Estar por escribir. Magsusurat pá
acó. - Estoy por Antonio. Si Antonio an
acón. - Estoy por irme á casa. Nagmama-
laoli acó sa balay. - ¿Estás? ¿Sayud ca? -
¿Estáis? ¿Sayud camoí - ¿Está usted? ¿Sa-
yud si usted? Estaraos enterados. Sayud
Estatera. /. Timbang, tinbangan.
Estatua. /. Tauotauo. Ladauan.
Estatuaria. /. Paghimo ó paghibaro sin
paghimohimo sin mga tauotauo ó raga la-
Estatuario, m. Panday ó parahimo sin
mga tauo-tauo ó mga ladauan.
Estatuir, a. Pagsugo, pagbuot, pagtalaan.
Estatura, f. Hitaas, cahitaas, pagcahitaas
Estatuto. ih. Sugo; casugoanan.
Estay, m. Mar. Pisi nga bahol.
Este. m. Dumagsa, casirangan. - Hangin
nga dumagsa.
Este, esta, esto. pron. dem. In¡.
Esteba. /. Banua nga tonocon.
Estela. / An agui san sayán in nagla-
lacat. - Tanum; banua.
Estelaria. /. Tanum; banua-
Estelífero, ra. adj. poét. Bitoonan.
Esteliótl. m. Bato, cono, sin pacía, nga
aada siton iya oló.
Estelionato, m. For. Limbong.
Estelótl. m. vid. Estclión.
Estemple, m. Min. Tocud nga cahuy.
Estentóreo, rea. adj. Daco nga tingug
nga mangiras.
Estepa. /. Patag nga haluag nga culang-
culang sin mga tanum.
Estepa. /. Cahuycahuy nga estepa.
Estera. /. Banig. - De caña machacada.
Sadiap. - Cargado de esteras, loe. fig. y
fam. In nangangalas ná sin pagilub ó pa-
gantos. - Amacan.
Esterar, a. Pagbanig. Pag'sadiap.
Estercoladura. /.. Pagtagbon, pagbobon
san tuna sin tae sin mga hayop.
Estercolamiento, m. vid. Estercoladura-
Estercolar, m. Titiponan san sighot.
Estercolar, a. Pagtagbon, pagbobon san
tuna sin tae sin mga hayop. - n. Pagoro,
in naoro an hayop.
Estercolero, m. Titiponan san sighot. -
Parahacot ug paratipon san sighot.
Estercolizo, za. adj. Masugadsugad sin
tae sin hayop.
Estercóreo, rea. adj. Tachón, cañan tae.
Estercuelo, m. vid. Estercoladura.
Estereotipia. / - Estereotipar, a. Pagim-
prenta ó pagmolde sin mga letra nga diri
cuhacuha.
Esterería. / An guinbubuhatan sin mga
banig ó mga amacan cún sadiap bá. -
Tendahan sin mga banig, amacan, sadiap.
Esterero, m. Parahimo sin mga banig,
etc. - Parabaliguia sin mga banig, etc.
Estéril, adj. Bau-as. Langday.--^. Díri
bongaan.
Esterilidad. /. Cabau-as, pageabau-as.
Calangday, pagcalangday - Caculang sin
bonga, cauaray ó pageauaray bonga.
Esterilizador, ra. adj. Macacaolang sin
pagbonga.
Esterilizar. a. Pagcaolang sin.pamonga.
Sangdao-
Esterilla. /. Salapid ó sinalapid nga ha-
ligot.
Esterlín. m. Género ó panapton nga es-
te din.
Esternón, m. Zool. Tul-an sa dughan.
Estero, m. Pagbanig, pagamacan, pagsa-
diap. - Tuig sin pagbanig, etc-
Estero, m. Sapa, salugsalug, lalaó.
Esterquilinio. m. Cahugauan, casighotan.
Estertor, m. Hingaroc
Estertoroso, sa. adj. Nanhihingaroc
Esteva. /. Polo nga balico san arado.
Estevado, da. adj- Bariquig ó balico an
paá.
Estevón. m. vid. Esteva.
Estezado, m. Anit sin bugsoc, etc., nga
inabohan-
Estiba. /. Elalánada. - Biol nga daco nga
pagpopon-an ug pagsosootan san barahibo
sin carnero, etc. - Mar. Lastre ug luran
Estibador, m. Parasolud ug parasoot san
barahibo dida sin mga biol nga dageo.
Estibar, a. Pagsoot. - Mar. Pagbutang
sin maopay san luran ó carga.
Estibio, m. Baga tumbaga nga busag.
Estiércol. ;//. Tae. - Iti. - Hugao.
Estigio, gia. adj. Danao sa infierno, nga
laong, an mga diuatahan. Infiernohanon.
Estigma, ni. Marca ó tigaman sa lauas.
- fig. Pagpacaraut sin bantug. - Bantug
nga maraut. - Bot. Baga maro sin bucad.
Estigmatizador, ra. s. Paramarca ó pa-
ratigaman sa lauas. - An nagpapacaraut
sin bantug.
Estigmatizar, a. Pagmarca ó pagtigaman
sa lauas sin puthao nga binaga. - fig.
Pagpacaalo, pagpacaraut sin bantug.
Estilar, a. Pagbatasan.
Estilicidio. m. Pagtinoro. Lanay.
Estilo, m. Isusurat. - Batasan; gaui. - Sain-
sain, sarisari sin pagearocatingug. - Bot.
Baga himono-an sin bucad.
Estima. /. Paggaya, paghigugma, pagsaho,
paguili, pagyoyo, paghirot, paghirac, pag-
palangga.
Estimabilidad. /. Pagcamagaya, pagea-
mahigugmaon, pagcauili.
E¡§
Estimabilísimo, tha. adj. Hirigumaon
Estimable, adj. Higugmaon, orod-gon.
Estimación. /. Bale, cabaliban. - vid. Es-
Estimador, ra. adj. Mahagugma, magaya,
mauili, mahirot. Mabuot.
estimar, a. Pagbale. - Pagbuot. - Paggaya,
paghigugma, pagsaho, paguili, pagmayoyo,
paghirot, paghirac, pagorug, pagpalangga,
pagauil.
Estimativa. /. Hunahuna.
Estimulación. /. Pagagda, pagsagda. -
Pagtolsoc; pagcatolsoc.
Estimular, a. Pagtolsoc; pagdocdoc. - jig.
Pagagda, pagsagda.
Estímulo, m. Tolsoc, baga songcud nga
may tolsoc sa catapusan. - fig. Pagagda,
Estinco, m. Manan ap nga sugadsugad sin
tiquí.
Estío, m. Habagat.
Estiomenar. a. Med. Cotcot san onud
san lauas in may saquít.
Estiomeno. m. Med. Cotcot, pagcotcot.
Estipendiar, a. Pagsohol, pagbayad, pag-
hatag san sohol ó bayad.
Estipendiario, m. An sinosoholan ó bi-
nabayaran .
Estipendio, m. Sohol, bayad.
Estipticar. a. Mcd. Tubol.
Estipticidad. /. Catubol.
Estíptico, ca. adj. Tubol. - Macacatubol.
Estipulación. /. Carocayocan. - Pagsaad;
pagcasaad; panaad.
Estipulante, p. a. An masaad.
Estipular, a. Pagcasabut sin polong; pag-
Estiradamente, adv. m. fig. Tala 'lá.
Mariano estiradamente tiene para comer.
Si Mariano tala lá nga may quinacaon. -
fig. Sin cosog; sin pirit, sin lugos. Cosog
caopay; pirit caopay, lugos caopay.
Estirado, da. adj. Ogdayon. - fig. Mada-
yao ó maparayao. - fig. Magicao.
Estirajar, a. fam. vid. Estirar
Estirajón. • m- fam. vid. Estirón.
Estiramiento, m. Pagpaonat; caonat.
Pagpahalaba.
Estirar, a. Onat, ontay; ondauas; ognat;
notnot; lusdac; hosiod; huy-od; hoyhoy;
hignat; hatid; hantay; butay; bugnat; bic-
nat; batad; tonghoyud; hinat. - -fig. Pag-
pahalaba, pagpadaco.
Estirar cuerda ó cordel. Paghogot.
Estirar el vestido corto ó arrugado.
Paglosdac.
Estirazar* a. fam. vid. Estirar.
Estirón, m. Pagonat sin macosog; tígda
nga pangabut. - Picnit, in pinipicnitan an
talinga. - Pagtubo, pagsulig. - Dar uno un
estirón, fr. fia;, y fam. Dagmit nga pag-
tubo ó pagsulig.
Estirpe. /. Pono ó guinicanan.
Estítico, ca. adj. Tubol. - Macacatubol.
Estival, adj. An sa habagat.
Estivo, va. adj. An sa habagat.
Estocada. /. Pagbono san espada, bang-
cao, etc. - Casamad san pagbon-a.
Estofa. /". Género ó panapton nga bino-
bordahan.
Estofado, ni. Guinisa nga estofado.
Estofado, da. adj. Ogdayon.
Esto "ador, ra. m. y /. Paraborda.
Estofar, a. Pagborda.
Esto ar. a. Paguisa sin estofado.
Estola. /. id Guinagamit sa mga capa-
dian sa pagpamisa ug sa pagtuman san
iba nga mga catungdanan nga singbaha-
non; may tolo ca vara an hilab-an ug
upat ca tudlo an hilap-dan; mayada man
totolo ca cruz nga güti, an duduha sa
mageasicatapusan ug an usa sa butnga.
Estolidez. /. Caculangculang gud sin
buot ug sarabutan.
Estólido, da. adj. Culangculang sin buot
ug sarabutan.
Estolón, m. Estola nga daco. - Estola
nga daco ug halapad nga guinagamit lá
san diácono sa iba nga mga adlao sa
santa cuaresma.
Estomacal, adj. An sa soroesoroc. - Ma-
cacaopay sa soroesoroc.
Estomagar, a. fam. Pacangalas.
Estómago, m. Soroesoroc.
Estomaguero, m. Panapton nga ibinubu-
tang sa tiyan san cabataan in pinopotos
sira san hapin.
Estomatical, adj. vid. Estomacal.
Estomaticón. m. Haclop nga mahamut
nga ihahaclop sa soroesoroc.
Estopa, m. Gomon sin lino ó cáñamo. -
Género ó panapton nga bahol. - Binonot.
Estoque, m. Panganiban nga sugad sin
espada nga haligot. - Banua nga estoque.
Estoqueador, m. Parabono sin espada
ó estoque.
Estoquear, a. Pagbono sin espada ó es-
Estoqueo, m. An pagbono sin espada ó
Estoraque, m. Camangian. - Cahuycahuy
nga camangian.
Estorbador, ra. adj. Maoolang. Maca-
Estorbar, a. Olang; pagcaolang. Saui;
salang; sagubin; duang.
Estorbo, m. Caolangan.
Estornija. /. Baclao nga puthao.
Estornino, m. Tamsi nga estornino.
Estornudar, n. Sunga; osngab.
Estornudo, m. Pagsunga; pagosngab: su-
nga, osngab.
Estornutario, ria. adj. Macacasunga;
macacaosngab.
Estotro, tra. pro", dem. Iton usa, iton
Estrabismo, m. Med. Calibat, pagealibat
Estracilla. /. Tinabas nga guti ug bahol
sin panapton.
Estrada. /. Araguian. Dalan.
Estrado, m. Casangcapan ug mga rayan-
dayan sin rouang sin balay. - Rouang sin
balay sa pagearauat sa mga sumasaca ó
mga visita. - Salugsalug ó turunban nga
binanigan, nga binubutangan san lingeoran
ó trono nga hadianon. - pl. Hoc-manan,
horoeman. - Citar á uno para estrados, fr.
For. Pagtauag sa iya basi umatubang sa
hoc-manan. - Hacer estrados, fr. For. Pa-
saca, pamati, in pinasasaca ug pinamama-
tian man san hocom an mga nageacapo-
longanan.
Estrafalariamente, adv. m. Sa maraut
ó diri angay nga pagpanapton, maraut ó
diri angay nga pagcalacat, etc.
Estrafalario, ria. adj. fam. Maraut nga
nga iya pagpanapton, maraut nga iya pag-
calacat, etc.
Estragadamente. adv. ni. Sin uaray ca-
husayan, maraut caopay.
Estragador, ra. adj. Macacaraut.
Estragamiento, m. fig. Batasan nga ma-
raut. De estómago. Batus.
Estragar, a. Raut, in nagraraut an pa-
matasan.
Estrago, in. Pagcaí&glag; pamatay sin mga
tauo. - Cabungcag; cacurian.
Estrambótico, ca. adj. fam. Uaray ca-
husayan.
Estramonio, m. Bot. Banua nga tambal
sa mga hicabon.
Estrangulación. /. Pagtiló; pagcatiló.
pagtiloi.
Esrangulador, ra. s. Paratiló.
Estrangular, a. Pagtiló. - Pagsambud sa
lauas basi diri lumacat an dugo.
Estratagema. /. Larang nga paglimbong.
Limbong, libo.
Estrategia. /. Cabatiran.
Estratégicamente, adv. m. Batid cao-
pay; ora ora sin batid.
Estratégico, ca. adj. Angay sa cabati-
ran. - Mabatid.
Estrave, m. Mar. Catapusan san quilla
san sacayán, nga nababalico dapit sa do-
Estraza. /. Dugnit ó tinabas nga bahol.
Estrazar, a. Pagtabastabas, pagguisiguisi.
Estrechamente, adv. m. Sin haligot; ha-
ligot caopay. - fig. Sin turnan, turnan cao-
pay. - /^. Sin hogot; hogot caopay, sig-
Estrechamiento, m. Pagcahaligot. - Ca-
hogot, pageahogot.
Estrechar, a. Paghaligot; pagpahaligot.
Sigpit, sigpot. - Quipot. Alacay. - -fig. Pag-
pirit; paglugus. - r. Hogot. - ; fig. Pagsang-
cay; pagoropud.
Estrechez./. Cahaligot, pagcahaligot. Ca-
halipot, pageahalipot. Cahogot, casigpit. -
fig. Pagcasangcay nga onguá. - fig Cacu-
rian. - fig. Casoco, casongeo, caponong.
Estrecho, Cha. adj. Haligot. Piquite. Ha-
goot. - De cara. Suringót. - m. Geogr. Su-
langan. - adj. Masoot.~^f. Rígido, aus-
tero, exacto. Masinog-tanon. - fig. Escaso,
miserable. Mahicao. - Al estrecho, m. adv.
Sa capirit. - Poner á uno en estrecho de
hacer una cosa. fr. Pagpirit, paglugos sa
Estrechón. m. Mar. Palapaca an layag.
; Canduang, in nageacanduang an sacayán.
Estrechura. /. Cahaligotan, cahalig-tan.
fig. Ongud nga pagcasangcay. - fig. Cacu-
rian. - fig. Maopay ug hogot nga pama-
Estregadera. /. Ibabagnas nga guinhi-
himo sin mga barahibo nga haglipot ug
Es'tregadero. m. Ouisoquisoan. - Buna-
can san pananton.
Estregadura. /. Pagbagnos, pagbagnas;
pagbanos; pagbangud; pageoscos, pageo-
rocoso; pag is-is. Pagquisoquiso; pagquiri-
quisi. Pagcabagnos, pageabagnas, etc.
Estregamiento, m. vid. Estregadura.
Estregar, a. Pagbanos, pagnosnos, pag-
corocoso, ngodngod, pagnisnis, pagbagnos,
pagbagnas, pagbaguid, pagbangud; pag-
eoscos, pag is-is; pagmoromon; pagquiri-
quisi; pagquisoquiso.
Estregón. Hipantuc, hipacdol. - Capila-
Estrella. /. Bitoon. - De Venus. Capanu-
san. - Volante ó fugaz. Panoy. - De la ma-
ñana. Caboguason, caagahon. - Birobitoon.
- Con estrellas, m. adv. Halarum ná an
gabi. - Tagunmaaga. - Levantarse uno á
las estrellas, fr. fig. Pagpalabilabi, pag
isug. - Levantarse con estrellas ó con las
estrellas, fr. fam. Pagtagunmaaga. - Poner
sobre las estrellas á una persona ó cosa.
fr. fig. Pagpaorug, pagpadayao sa iya sin
ora ora. - Querer uno contar las estrellas.
fr. fig-'y fam. Pagbuot pagtuman sin nía-
cüri gud. - Tener uno estrella. /;-. fig.
Palaran. - Ver uno las estrellas, fr. fig. y
fam. Pagbati sin daco nga camasool.
Estrellada. /. Banua nga maguiring gui-
Estrellado, da. adj- Bitoonon. - Bunga-
ran nga cabayo.
Estrellamar. /. Poroton nga tonocon
(sa dagat).
Estrellar, adj. Bitoonon.
Estrellar, a. Pagbatac sin macosog basi
mapusa ó maboong. - Pamasag san bunay.
Estrellero, ra. adj An cabayo nga ma-
bangad caopay san oló.
Estrellón, m. Bitoon nga daco. - Birobi-
toon nga daco.
Estrelluela. / Bitoon nga guti.
Estremecedor, ra. adj. Macaconogco-
nog. - Macalilisang.
Estremecer, a. Conogconog. - Condat.
Cadal. Anduc.--Lisang.-Quirugquirug. Cug-
mat. Corug, corugeorug.
Estremecimiento, m. Pagcaconogconog,
caconogeonog. - Cacondat. Pagcacadal. Ca-
quirugquirug. Cacugmat, cacorug-corug. -
Calisang; pacalisang
Estrena. /. Hatag, regalo. - Paggamit pá
lá, siyapa nga paggamit. - Hacer uno la
estrena, fr. fam. Pagona sa iba sin pag-
buhat, paggamit ó pagpalit sin bisan ano.
Estrenar, a. Paggamit 'nga siyapa sin bi-
san ano, paggamit pá lá. - r. Pagticang
pá lá sin pagtuman sin catungdanan. -
a. Pagsulay ó pagbasi sin bisan ano.
Estreno, m. vid. Estrenar.
Estrenque, m. Pisi nga bahol.
Estrenuidad. / Camacosog, camaisug,
camabascug; camalacsi; pageacosog.
Estrenuo, nua. adj. Macosog, maisug,
mabascug; malacsi.
Estreñido, da. adj. T\xbo\. - fig. Mahicao.
Estreñimiento, m. Tobul; catobul.
Estreñir, a. Pacatubol - r. Tubol.
Estrépito, m. Cangiras; carimocan. - Ca-
lipac - fig. Padayao.
Estrepitosamonte. adv. m. Ngiras cao-
pay. - Tonog ó lipac caopay. - Padayao
Estrepitoso, sa. adj. Macangiras. Maca-
tonog caopay. - Mapadayao.
Estría./. Lasi.
Estriar, a. Paglasi.
Estribadero, m. Sarandigan, sasarigan, ca-
Estribar, a. Sandig, sarig.
Estribera. /. Tunbanan san pangabayo. -
Baclao nga puthao sin balatic.
Estribería. /. An guinbubuhatan san mga
tunbanan san pangabayo.
Estriberón, m. vid. Estribera. - Barobali-
tang sin buquid, etc.
Estribillo, m. An siday nga guinoolioli. -
Olioli nga polong.
Estribo, m. Tunbanan san pangabayo, sa
pagsacay sin carruaje, etc. - fig. Carig-
onan. - Harigue ó carig-onan nga cota. -
Perder uno los estribos, fr. In nahoholso
an mga tun-banan san pangabayo. - fig.
Pagsalasala sa pagyacan ó pagbuhat. - fig.
Pagisug sin oraora. - Perder uno los estri-
bos de la paciencia, fr. fig- Pagisug sin
oraora.
Estribor, m. Mar. An luyo nga too san
sacayán in aatubang quita sa dolong.
Estrictamente, adv. m. Sin sigpit, sin tu-
rnan, sin hogot. Sigpit caopay, turnan ca-
opay, hogot caopay.
Estricto, ta. adj. Sigpit, hogot, turnan, aala-
gad gud sa batasan ó sugo.
Estridente, adj. Mangiras.
Estrige./. Tamsi nga gabi an iya paglupad.
Estrinque, m. Mar. Pisi nga bahol.
Estropajear, a. Pagpaspas san cota ó mga
bongbong. Pagnisnis san cota ó mga bong-
Estropajeo, m. vid. Estropajear.
Estropajo, m. Ipapaspas; inisnis sin cota,
etc. - fig. Dugnit, an baya ná.
Estropajosamente, adv. m. fig. y fam.
Ngoyit caopay.
Estropajoso, sa. adj. fig. y fam. Mango-
yit, diri nacacaluas sin maopay. - fig. y fam.
Maraut ó macalolooy nga pagpanapton. -
fig. y fam. Mahonit cun cacaanon.
Estropear, a. Pacalupe. - r. Lupo. - Pag-
raraut. - Paol.
Estropeo, m. Calupo. - Capapl.
Estropicio, m. Cabungcag; caboong, etc.
EstrÓVO. m. Mar. Sipong; sinipong.
Estructura. / Maopay nga cabuhat ó pag-
cabuhat. - Cahusayan, husay nga pageabu-
tang san mga bahin sa lauas.
Estruendo, m. Cangiras nga daco. - fig.
Carimocan, casamocan. - fig. Padayao nga
daco. - Catonog nga daco.
Estruendosamente, adv. m. Ngiras ca-
opay. - Matón og caopay. - Padayao nga
Estruendoso, sa. adj. Macangiras. - Ma-
catonog caopay. - Mapadayao.
Estrujadura. /. Pagpuga; pagcapuga. -
Paghuyud; pagcahuyud. - Pagcupug; pagca-
cupug. - Pagipit; pagcaipit. - Pagtono; pag
catono. - Paghodos; pagcahodos. - Pagcu-
bong; pagcacubong - Pagpiit; pagcapiit.
Estrujamiento, m. vid. Estrujadura.
Estrujar, a. Pagpuga- Paghuyud. Pagcu-
pug. Pagipit. Pagtono. Paghodos. Pagcu-
bong. - Pagpiit.
Estrujón, m. Pagpuga; pagcapuga; paghu-
yud, pagcahuyud. - Pagcupug; pagcacupug.
- Pagipit; caipit, pagcaipit. - Pagpiit; capiit,
pagcapiit.
Estuario, tn. Aguian san tubig san dagat
san pagtaob ug paghubas.
Estucar, a. Pagbusag; pagpabusag sin yeso
nga masugad sugad sin jaspe.
EstUCO. m. Minasa nga masugad sin jaspe.
Estuche, ni. Sorudlan, piotan. - Ser uno
un estuche - f jig: y fam. An maycaba
Estudiador, ra. adj. fam. An nagaaram
Estudiante, m. An nagaaram; estudiante.
Estudiantil, adj. fam. An tungud sa mga
Estudiantina. /. Mga estudiante, cadam-
an nga mga estudiante.
Estudiar, a. Pagaram.
Estudio, m. Pagaram.
Estudiosamente, adv. m. Sa daco nga
pagtalinguha sin pagaram.
Estudiosidad./. Pagtalingoha sin pagaram.
Estudioso, sa. adj. Matuyo, mayatuin
sin pagaram.
Estufa. /. Bagahan; an binubutangan sin
calayo ó mga baga sa pagpapaso sin bisan
Estultamente, adv. m. Sa pagcatapang.
Estulticia. /. Catapang, calorong.
Estulto, ta. adj. Tapang, lorong.
Estuosidad./. Capaso; camapaso nga ora-
Estuoso, sa. adj. Mapaso.
Estupefacción. / Paghipausa, paghiti-
Estupefactivo, va. adj. Macati tíngala.
Estupefacto, ta. adj. An nahipausa, an na-
hitingala.
Estupendamente, adv. m. Sa daco nga
paghitingala; sa daco nga pagcalisang.
Estupendo, da. adj. Orosahun, macaha-
radluc, macalilisang.
Estúpidamente, adv. in. Sa daco nga ca-
Estupidez. /. Catapang, colorong.
Estúpido, da. adj. Tapang, lorong.
Estupor, m. Paghipausa, paghitingala.
Estuprador, m. Paralugus sin daraga sa
pagcasala.
Estuprar, a. Paglugus ug pacasala sin da-
Estupro, m. Paglugus nga pacasala sin
Estuque. /. Minasa nga yeso nga sugád
sin jaspe.
Esturar, a. Pagdangdang sa calayo sin bi-
Estugar, a. Pagpahamis.
Esturión, m. Isda sa dagat.
Ésula. /. Banua nga sangaan.
Etapa. /. Mil. Balón - Mil. Pagocoy, pag-
honong, pagodong.
Etela, le, lo. lini.
Éter. m. poet. Lzngit. - Quim. Tambal
nga éter.
Etéreo, rea. adj. poet. Langitnon. - An
tungud ó cañan éter.
Eterización./ Med. Pagpabaho san tauo
sin éter, basi diri macabati sin mga ca-
ma-ol-ol; cún pagootdan siya sin paa,
teel, etc.
Éter nal. adj. Dayon, uaray catapusan.
Eternalmente. adv. m. Sin dayon, sin
Eternamente, adv. m. Sin dayon, sin
Eternidad. /. Caguihaponan, cadayonan,
cadugayan.
Eternizador, ra. adj. An nacacadayon.
Eterno, na. adj. Dayon, uaray catapu-
' san, uaray catubtuban.
EtesiO. adj. Hangin nga habagat.
Ética. / An bahin sa filosofía nga nahi
tutungod san maopay nga batasan ug mga
catungdanan san tauo.
Etico, ca. adj. An tungud ó cañan Ética.
Etimología. / Guinicanan san mga po-
long; casayoran cún diin guican an polong;
cún hain bá an baga pono niya.
Etimológicamente, adv. m. An tungud
ó an angay sa etimología.
Etimológico, ca. adj. Tungud sa etimo-
EtimolOgista. com. An tauo nga nagti-
tinguha sin pagbiling ó pagaram san gui-
nicanan san mga polong. An may calas-
guran hionong siton.
Etiqueta. /. Batasan.
EtOpeya. / Casayoran san mga gaui san
258 ET-EV
eucalipto, m. Cahuy nga eucalipto sa
Eucaristía. /. An Guisasántosi nga Sa-
cramento sa altar.
Eucarístico, ca. adj. An tungud sa Eu-
Eufonía. /. An baga caangayan nga pag-
polong nga maopay pamation.
Eufónico, ca. adj. Angay sa talinga, po-
long nga maopay ó angay pamation.
Euforbio, m. Tanum nga maharang an
taguc.
Eufrasia. /. Banua nga tambal.
Eunuco, m. Tauo nga pisit - Ministro ó
sacop nga tinatapuran san hadi.
Eupatorio, m. Banua nga tambal nga
mahamot hamot.
EuripO. m. Sulangan.
Euro. m. poet. Dumagsa.
Europeo, pea. adj. Taga Europa. - An
tungud sa Europa.
Eutrapelia. /. Casadangan nga pagsoro-
suerte, angay nga calibangan.
Evacuación. /. Pagtuman; paghuad. -
Calibang, caoro. - Mil. Pagbaya; pagca
baya sin bongto, etc., san niga soldados.
Evacuar, a. Pagtuman; paghuad. - Med.
Pagoro, libang. - Mil. Pagbaya.
Evacuativo, va. Med. Macacaoro, maca-
calibang. Oroan.
Evacuatorio, Ha. adj. Med. vid. Eva-
cuativo.
Evadir, a. Paglicay; paglicao; libaslihas.
E vagación. /. fig. Paglingaolingao; pag-
calingao lingao.
Evaluación. /. Cabalihan.
Evaluar, a. Pagbale; pagpabale.
Evangeliario, m. Libro sa mga Santos
nga Evangelio.
Evangélicamente, adv. m. Aalagad sa
Santos nga Evangelio.
Evangélico, ca. adj. Evangelisnon.
Evangelio, m. An Santos nga Evangelio.
- pl. Librohay nga pinopotos sin igagama
ug may laquip nga mga reliquias, nga si-
nuratan san tinicangan san Evangelio ni
San Juan ug sin tolo ca bahin san tolo
pá nga mga evangelista nga binibiao sa
liug ó hauac sa mga cabataan nga gudti.
Evangelista, /;/. id. Parasurat sa Santos
nga Evangelio. - Paracanta sa Santos nga
Evangelio. - Paracanta sa Santos nga Evan-
gelio sa mga singbahan.
Evangeüstero. m . Paracanta sa Santos
nga Evangelio sa mga singbahan.
Evangelizar, a. Paguale san Santos nga
Evangelio san aton Guinoo Jesucristo.
Evaporable, adj. Mahungao.
.Evaporación./. Pagpahungao; cahungao,
pageahungao.
Evaporar, a. Pagpahungao. - r. Hungao.
Alisngao; alisbo; alitbo.
Evaporatorio, ria. adj. Med. Tambal
nga macacahungao.
Evaporizar, a. Pagpahungao. - r. Hungao.
Evasión. /. Baribad, pasangilan. - Pagpa-
laguio, pagtois; pagtanan. Pacalaguio, pa-
cabuhi.
Evasiva. /. Baribad, pasangilan.
Evasivo, va. adj. Mabaribad, mapasa-
ngilan. - Macapalaguio.
Evento, m. Caagui, castigad.
Eversión. /. Cabungcag, pageabungeag;
calagcalag, pagcalaglag.
EvíCCÍÓn. /. Por. Paghucas san nacapalit
san pinalit niya. - Prestar la evicción. /;■.
For. Pagasoy san nagbaliguia nga uaray
limbong san pagbaliguia sin bisan ano, ó
pagbayad san mga perjuisio cún dao may
Evidencia, /. Camatuoran nga dayag.
Evidenciar, a. Pagasoy, pagpadayag san
camatuoran sin ano lá.
Evidente, adj. Matuod, dayag caopay.
Evidentemente, adv. tu. Sin matuod, sin
dayag. Matuod gud, dayag caopay.
Evitable, adj . Sadang iglicay.
Evitar, a- Paglicay; paglicao. Lihaslihas.
Eviterno, na. adj . An may tinicangan,
cundí uaray catapusan sugad an mga án-
gelt-s, an mga calag, etc.
Evo. m. Caguihaponan. Cadugayan. Uaray
catapusan.
Evocación. /. Pagtauag san mga diua-
tahan san ira mga diosdios.
Evocar, a. Paquibulig, paquitabang. - Pag-
tauag san mga minatáy.
Evolución./. Pagtubo, pagsulig. Pagca-
barobalio. - Pagpalacat ó pagpabiric san
san mga sacayáti labi pa in nagaauay.
Ex abrupto, m. adv. Tigda ó hinanali nga
pagpolong ó pagyacan. - For. Hinanali nga
Exacción. / Pagaro sin multa, pagsocot,
panocot sin otang, etc. - Pagsocot nga diri
Exacerbación. / Casi na, capongot, caali-
gotgot. - Med. Pagcadugang, in nadudu-
gang an saquit.
Exacerbar, a. Pacasina, pacaisug, paca-
pongot; pacaáligotgot - r. Sina, isug, po-
ngot, aligotgot.
Exactamente, adv. m. Sin turnan, sin
tangcud, igo gud.
Exactitud. /. Pagtuman gud, tangcud
Exacto, ta. adj. Turnan, tangcud, ayao.
- Matuod.
Exactor, m. Parasocot san mga buhis.
Exageración /. Caoraora ná.
Exageradamente, adv. m. Sin oraora ná.
Qraora ná caopay.
Exagerador, ra. adj. Maoraora. - s. Pa
raoraora.
Exagerar, a. Pagoraora, pagdachá.
Exagerativamente. adv. m. Sin oraora
ná. Oraor