Nani abimisaki ordinatɛrɛ ya liboso?
Invention ya ordinateur ya liboso ekoki kozala attribuable te na mutu moko mpo ezalaki culmination ya ba efforts mpe ba idées ya batu ebele. Kasi, baaparɛyi mpe bamasini ndenge na ndenge esalemaki na boumeli ya bambula oyo ekokaki kotalelama lokola baordinatɛrɛ ya liboso. Moko ya baaparɛyi ya liboso oyo eyebani, oyo ekoki kotalelama lokola ordinatɛrɛ ezali abacus, oyo esalemaki na ntango ya kala na bato ya Sumérie mpe na nsima bato ya Babilone bapɛtolaki yango. Na nsima, na ekeke ya 19, Charles Babbage, moto moko ya Angleterre oyo ayekolaka matematiki mpe ingénieur, asalaki ordinatɛrɛ moko ya masini oyo ebéngamaki Moteur Analytique oyo bato mingi batalelaka lokola ordinatɛrɛ ya liboso oyo esalelamaka mingi. Esalemaki mpo na kozala na likoki ya kosala calcul nyonso na nzela ya kosalela bakarte oyo babɛti makofi. Na bambula ya 1930 mpe 1940, basalaki baordinatɛrɛ ya liboso oyo esalaka na électromécanique. Baordinatɛrɛ yango ya liboso ezalaki bamasini minene oyo ezalaki na bonene ya shambre oyo ezalaki kosalela ba tubes ya vide mpe ba relais mpo na ba circuits logique na yango. Moko ya ba machines ya liboso ya ba machines wana ezalaki Atanasoff-Berry Computer (ABC), oyo John Atanasoff na Clifford Berry basalaki na suka ya ba années 1930. Ordinatɛrɛ mosusu ya liboso ya électromécanique ezalaki Harvard Mark I, oyo Howard Aiken asalaki mpe etongamaki na IBM na ebandeli ya bambula ya 1940. Ba ordinateurs électroniques ya liboso, oyo ezalaki kosalela ba tubes à vide na esika ya ba interrupteurs mécaniques, esalemaki na ba années 1940. Bamasini yango ezalaki mbangu mingi koleka oyo ezalaki liboso na yango ya électromécanique. Moko ya baordinatɛrɛ ya liboso ya elektroniki ezalaki Colossus, oyo ba ingénieurs ya Grande-Bretagne basalaki na Etumba ya Mibale ya mokili mobimba mpo na ko déchiffrer ba messages chiffrés ya Allemagne. Ordinateur électronique mosusu ya liboso ezalaki ENIAC (Electronic Numerical Integrator And Computer), oyo esalemaki na John W. Mauchly mpe J. Presper Eckert na Iniversite ya Pennsylvanie na katikati ya bambula ya 1940. Na mokuse, kobimisama ya ordinatɛrɛ ya liboso ezali likambo ya mindɔndɔmindɔndɔ mpe ya mikemike, mpe euti na milende oyo bato mingi basangisaki na boumeli ya bikeke mingi.