2515 . ngư rằng : xin hỏi tiểu nhi . <
> một hai ba tuổi mạch đi chưa đầy . <
> đau thời coi hổ khẩu tay , <
> trong ngón thực chỉ vằn bày chứng cai . <
> phép coi hữu gái , tả trai , <
> ngón trỏ ba lóng chia bày ba quan . <
> lóng gốc làm ải phong quan , <
> lóng nhì ải khí , ba bàn mệnh quan . <
> vằn xanh ngang thẳng gió can , <
> vắn điều đỏ ấy nóng ran trong mình . <
> 2525 . vằn xanh đỏ loạn , chứng kinh , <
> vằn hồng nhợt nhạt , ấm mình bụng đau . <
> vằn còn lóng gốc trị mau , <
> vằn qua lóng giữa bệnh lâu hơi tà . <
> vằn to chạy tới ải ba , <
> 2530 . bắn lên trảo giáp , ấy là chứng nguy . <
> vằn đen như mực loạn bì , <
> xâm vào ba ải , lương y chạy rồi . <
> phép coi chừng ấy mà thôi , <
> còn phương nào nữa vốn tôi chưa rành . <
> 2535 . môn rằng : con nít mới sinh , <
> máu hơi chưa đủ , mạch hình khó coi . <
> giáp năm có biến chưng rồi , <
> gân xương mạch lạc lần hồi mở ra . <
> nhân sư rành trị nhi khoa , <
> 2540 . trước coi khí sắc , sau là mạch kinh . <
> tướng xem trên huyệt tình minh , <
> thấy trong tạng phủ bệnh tình vạy ngay . <
> mạch thời chẩn một ngón tay , <
> chuyên coi một mạch sác rày có không . <
> 2345 . sác cùng chẳng sác coi ròng , <
> sác nhiều thời nhiệt , sác không thời hàn . <
> sác trong phù , ấy phong truyền , <
> sác trong trầm , hoãn , thấp hàn chứng pha . <
> sác trong thấy sắc bệnh tà , <
> 2550 . sác trong thấy hoạt , ấy là đàm lung . <
> phép coi chừng ấy cũng xong , <
> chẳng còn bộ vị ngoài trong nhộn nhàng . <
> <
> tướng tiểu nhi bí pháp ca <
> trung chính tình minh huyệt tại tỷ <
> thượng mục chủy hoành giao xứ <
> ( bài ca về phương pháp bí truyền xem bệnh trẻ con . <
> chỗ chính giữa huyệt tình minh trên mũi , <
> nơi hai đầu mắt giao nhau ) <
> dịch nghĩa : <
> nơi đầu sống mũi , chỗ hai mắt giao nhau , <
> chính là huyệt tình minh , xem cho kỹ càng . <
> sắc đỏ thuộc tim ( tâm ) , sắc trắng thuộc phổi ( phế ) , <
> sắc vàng thuộc lá lách ( tỳ ) , sắc xanh thuộc gan ( can ) , <
> sắc đen thuộc thận , nên phân biệt rõ ; <
> hoặc chạy ngang , hoặc chạy dọc , đó là những đường gân . <
> gân đỏ hiện lên , đó là bệnh tâm nhiệt , <
> gân xanh nổi , đó là bệnh phong ( can phong ) , <
> gân vàng phần nhiều là bệnh tỳ vị , <
> gân đờm là đờm tích tụ lại , gân đen là bị lạnh . <
> gân chạy dọc là bệnh từ dưới lên , chạy ngang là bệnh từ trên xuống . <
> manh mối của căn bệnh bộc lộ ở chỗ đó . <
> <
> tiểu nhi mạch ca <
> ( bài ca về mạch trẻ con ) <
> dịch nghĩa : <
> trẻ con có bệnh phải xem mạch , <
> một ngón tay ấn ba bộ mạch , giữ hơi thở cho điều hòa . <
> mạch đi trì là lạnh , đi sác là nóng ; xưa nay vẫn truyền , <
> đi phù là bệnh phong , đi trầm là bệnh tích ; nên biết như thế . <
> huyệt nhân nghênh tay trái chủ chứng ngoài , <
> huyệt khí khẩu tay phải chủ bệnh trong . <
> ngoài thì xem các chứng phong , hàn , thử , thấp . <
> trong thì xem ăn và bú bị đờm tích không trôi . <
> mạch đi hồng và khẩn , không có mồ hôi là bệnh thương hàn , <
> đi phù và hoãn , có mồ hôi là bệnh thương phong , <
> đi phù và hồng , phần lớn là bị bệnh phong nhiệt , <
> đi trầm và tế là cơm sữa không tiêu , <
> đi trầm và khẩn là trong bụng đau không ngớt , <
> đi huyền và khẩn là bị đau trong cổ họng , <
> đi khẩn và xúc là sắp lên sởi , đậu , <
> đi khẩn và sác là bệnh kinh phong , <
> đi hư và nhuyễn là bị mạn kinh , co giật nhẹ , <
> đi khẩn và thực là bị phong giản , co giật gấp , <
> đi nhuyễn và tế là bị chứng cam và giun sán . <
> đi lao và thực là bị bí đại tiện và tiểu tiện , <
> đi khâu thì đại tiểu tiện có máu , <
> đi hư và nhu thì bị bệnh khí và chứng giật mình , <
> đi hoạt là bị lạnh , cảm sương , cảmnắng , <
> đi huyền và cấp là bị “ phải vía ” . <
> mạch lớn nhỏ không đều là mạch xấu , <
> trong một hơi thở đến hai lần là thoát , ba lần là thốt , <
> bốn lần là tổn , năm lần gọi là hư , <
> sáu lần là bình thường , gọi là không bệnh , <
> đến bảy , tám lần bệnh còn nhẹ , <
> đến chín mười lần là bệnh đã nặng , sốt dữ , <
> đến mười một , mười hai lần thì chắc là chết . <
> phép này xem cả vạn lần không sai một .
Hồi 35