cuộc sống càng tối tăm , cơ cực <
> sưu cao , thuế nặng chất lên đầu <
> cha đi phu đồn điền mất xác <
> mẹ con ở nhà bòn mót cháo rau <
> nay tây về làng lùng " cộng sản " <
> mai lính về ép dân mua rượu ty <
> địa chủ cường hào hùa theo trừng trợn <
> bao nhiêu người phải dứt áo ra đi <
> <
> trẻ em ngủ giật mình thon thót <
> cha ôm con , cây mác dựng đầu giường <
> có đêm nằm nghe từng hồi trống thúc <
> ra ngắm trời vẫn mù mịt đêm sương . <
> <
> đau làng xóm , quặn quê hương <
> bước đi một bước trăm đường ngẩn ngơ <
> tre pheo xơ xác vật vờ <
> người tuôn nước mắt đi phu đồn điền <
> người sốt rét liên miên khe bố <
> lết về nhà da sạm bọc xương <
> nhìn trời nhìn đất bốn phương <
> làm sao mà sống ? biết đường nào đây ? <
> <
> dân chúng thì thầm về " tân việt đảng " <
> đặng thai mai , tôn quang phiệt quê mình <
> dân kháo nhau về một nhà cách mạng <
> nhắc tên người , bọn đế quốc thất kinh <
> <
> tiếng người vang trên diễn đàn quốc tế <
> thổi gió mới về mát đất thanh chương <
> " chủ nghĩa mác lê-nin " , " đường kách mệnh " <
> đưa dân ta thoát nô lệ , bần hàn . <
> <
> nguyễn ái quốc , tên người là biểu tượng <
> của ngôi sao bắc đẩu sáng trời đêm <
> học trò người , những đảng viên cộng sản <
> trước gian nan , thử thách , chí không sờn <
> <
> chi bộ đảng ra đời ở hạnh lâm , la mạc <
> ít lâu sau phát triển ở xuân tường <
> quốc tế ca hát thầm đình võ liệt <
> mà bừng bừng khí thế công nông <
> <
> tên địa chủ ở hạnh lâm : trường viễn <
> núp bóng tây cướp đất lập đồn điền <
> từ mươi mẫu chiếm thành trăm mẫu <
> một lối đi cũng lấn của dân <
> nhà dã dọc tòa ngang , vợ con béo nứt <
> có tiệc tùng , câu đầu hát dăm đêm <
> quan huyện , quan tuần ... ô tô sân chật <
> trong tư dinh ngả chục cái bàn đèn ! <
> <
> phu đồn điền quê thái bình , nam định <
> lưng đẫm mồ hôi , chẳng đủ ăn <
> đã đói nghèo lại thường xuyên bị đánh <
> kiếp tha hương , càng ruột tím bầm gan ! <
> <
> tối ba mươi tháng tư rạng ngày mồng một <
> nửa huyện thanh chương giáo mác rộn ràng <
> hai giờ sáng , đình hạnh lâm trống thúc <
> tiếng loa đồng dõng dạc vang vang : <
> - thưa bà con hạnh lâm , la mạc <
> ai yêu nước thương nòi thì hãy nghe đây <
> phong trào đấu tranh đã nổi lên rộng khắp <
> vì quyền lợi công nông , sống mái trận này ! <
> <
> mới tinh sương , bước chân rậm rịch <
> tiếng gọi nhau ơi ới , tiếng reo hò <
> tiếng cát ngạn , tiếng cao điền nặng chịch : <
> - ký viễn trả đất lại cho dân ! <
> <
> trong hơi gió thơm mùi trầu thuốc <
> dân vây đồn điền cao giọng hô vang <
> tiếng hô ầm ầm như sóng biển <
> mờ sáng đến trưa , vang dội non ngàn <
> <
> ký viễn chuồn cổng sau , chạy trốn <
> dân tràn vào . nhà cửa đập tan hoang <
> phu đồn điền vơ nón mê , áo rách <
> vắt chân lên cổ chạy về làng ... <
> ngày 3 tháng 5 , lũ đầu trâu mặt ngựa <
> lính lính quan quan ... hùng hổ kéo về <
> lính khố xanh ở vinh , dân đồn thanh quả <
> lính con cuông xuống , đô lương sang . <
> bắt hào lý , bắt dân nghe hiểu thị <
> dân kéo đến đông , ồn ã đình làng <
> tiếng dân quát ầm ầm như sấm : <
> - dân yêu cầu không cướp ruộng công ! <
> tên đồn trưởng rút súng ra trợn mắt <
> nguyễn uy xông lên , mặt bừng bừng : <
> - bắn đi ! bắn đi ! nhằm tim tao mà bắn ! <
> thằng tay sai đế quốc lạnh lưng ! <
> <
> dọa không xong , chúng tìm cách rút <
> gạo đồn điền các chị xúc nấu cơm <
> từng chảo gang chín rồi vắt từng vắt <
> trải lá chuối ra bày , ai đói thì ăn <
> sáng mồng bốn lính khố vàng nổ súng <
> máu dân lành đỏ đất hạnh lâm <
> tri huyện mặt xanh như chàm đổ <
> ấp úng mấy câu rồi kiếm đường chuồn .
Phần 4