ngư rằng : kìa bốn lầu song , <
> chưa hay bốn ấy để phòng coi chi ? <
> dẫn rằng : tâm pháp nhà y , <
> 980 . vọng , văn , vấn , thiết , chữ ghi bốn lầu , <
> vọng là xem sắc người đau , <
> văn là nghe tiếng nói màu thấp cao , <
> vấn là hỏi chứng làm sao , <
> thiết là coi mạch bộ nào thật hư . <
> 985 . sau rồi thong thả học sư , <
> bốn lời yếu quyết ta chừ đọc cho . <
> <
> quan hình sát sắc <
> ( xem hình dáng , xét khí sắc ) <
> dịch nghĩa : <
> thứ nhất là xem thần khí , sắc của người bệnh , <
> xem nhuận hay khô , gầy hay béo , dậy cùng nằm thế nào . <
> nhuận thì sống , khô thì chết , béo là thực , <
> gầy là hư yếu , xưa nay vẫn truyền . <
> lom khom là trong lưng đau , nhìn biết ngay . <
> chau mày là nhức đầu , chóng mặt . <
> tay không nhấc lên được là vai và lưng đau . <
> bước đi khó nhọc là đau trong khoảng ống chân , <
> chắp tay đè trước ngực là trong ngực đau , <
> đè trước rốn là đau trong vùng bụng , <
> trở dậy không ngủ được là đờm và nhiệt ; <
> thích ngủ là vì lạnh và hư khiến nên , <
> quay mặt vào vách nằm co ro , phần nhiều là vì lạnh . <
> ngửa mặt nằm sóng soải là vì bị nóng nung nấu . <
> mặt , trên người và con mắt có màu vàng là bị bệnh thấp nhiệt . <
> môi xanh , mặt xạm đen cũng là bị lạnh như trên . <
> <
> thính thanh âm <
> ( nghe giọng , xét tiếng cười ) <
> dịch nghĩa : <
> thứ hai là nghe xem tiếng trong hay đục ; <
> xét xem người bệnh nói thật hay nói xàm . <
> tiếng đục biết ngay là bị đờm vướng lấp ; <
> tiếng trong , đó là vì bị lạnh ở bên trong , <
> lời nói rõ ràng thì không phải là thực nhiệt ; <
> nói bậy và kêu gào thì bệnh nhiệt đã sâu lắm rồi . <
> nói chuyện ma quỷ , lại còn trèo tường , leo mái nhà , <
> đó là ngực bụng có đọng đờm , gọi là bệnh điên . <
> lại có thứ bệnh kéo dài đã lâu ngày , <
> bỗng nhiên mất tiếng , thì mạng ôi thôi ! <
> <
> vấn chứng <
> ( hỏi chứng lạnh ) <
> dịch nghĩa : <
> thử hỏi đầu mình có đau hay không , <
> nóng lạnh không ngớt thì rõ ràng là bệnh ngoại cảm . <
> bàn tay nóng , ăn không biết ngon , <
> đó là nội thương vì ăn uống hay nhọc mệt quá sức . <
> trong lòng bồn chồn lại thêm bị ho , <
> người gầy gò , đó là chứng âm hư hỏa động . <
> trừ ba chứng ấy ra , còn thì các chứng khác , <
> như sốt rét , kiết lỵ đều có tên . <
> từ đầu tới chân phải hỏi cho rõ . <
> chứng bệnh tương tự , cần nghe cho cặn kẽ . <
> <
> tạng phủ định vị <
> ( xác định vị trí các tạng phủ ) <
> dịch nghĩa : <
> tay trái là tim , ruột non , gan , mật , thận ; <
> tay phải là phổi , ruột già , lá lách , dạ dày và mệnh môn . <
> tim và ruột non ứng với bộ thốn tay trái . <
> gan , mật cùng hội về bộ quan tay trái . <
> mạch thận nguyên ở bộ xích tay trái . <
> bàng quang là phủ của thận cũng ở đấy . <
> phổi cùng ruột già ứng với bộ thốn tay phải . <
> lá lách , dạ dày xem ở bộ quan tay phải . <
> màng tim sóng đôi với tam tiêu , hợp với bộ xích tay phải . <
> đó là bí quyết cho kẻ mới học nghề y .
Hồi 12