ngư rằng : hà chỉn sáu hơi , <
> 1700 . nghe nhiều chứng bệnh dưới trời khác nhau , <
> sư huynh vào cửa đạo lâu , <
> mấy tầng nhà kín , buồng sâu thấy nhằm . <
> chứng chi thầy thuốc nhiều lầm , <
> có lời ca quyết xin ngâm truyền lòng ? <
> môn rằng : ta rất dày công , <
> hôm mai lòn lõi theo ông đan kỳ . <
> tôn sư vốn bậc nho y , <
> lòng cưu kinh tế , thiếu gì chước hay . <
> thường rằng : sáu khí ấy xây , <
> 1710 . biến ra muôn bệnh , làm thầy phải lo . <
> ra nghề cặn kẽ dạy cho , <
> tây cơ ứng biến , tột mò gốc đau . <
> mấy lời ca quyết truyền nhau , <
> đều thầy ta đặt , trước sau cứu người . <
> 1715 . chứng nào khúc mắc lầm người , <
> nay ta tóm kể cho ngươi ghi lòng : <
> <
> thương hàn kiến phong bệnh chứng ca <
> ( bài ca về bệnh thương hàn mà có triệu chứng bệnh thương phong ) <
> dịch nghĩa : <
> chứng này lạnh nhiều mà nóng ít , <
> không bực bội trong mình , mà tay chân hơi lạnh , <
> đó chính là bệnh thương hàn mà có triệuchứng bệnh thương phong . <
> mạch thì hoãn mà phù , không thể nói khác được . <
> <
> thương phong kiến hàn bệnh chứng ca <
> ( bài ca về bệnh thương phong mà có triệu chứng bệnh thương hàn ) <
> dịch nghĩa : <
> chứng này chân tay hơi ấm chớ coi lầm , <
> phát nóng , sợ gió , lại thêm trong người bực bội . <
> nếu lại thấy mạch đi phù mà khẩn , <
> đó chính là bệnh thương phong mà có triệu chứng bệnh thương hàn . <
> <
> biểu nhiệt lý hàn bệnh chứng ca <
> ( bài ca về triệu chứng bệnh ngoài nóng trong lạnh ) <
> dịch nghĩa : <
> người bệnh ngoài nóng nhưng lại thích mặc áo , <
> lạnh ở trong xương , nóng chỉ ngoài da . <
> trong lạnh ngoài nóng , mạch đi trầm , hoãn , <
> tay chân hơi giá , đại tiện lỏng . <
> ( những chứng âm ( lạnh ) mà lại phát nóng , thì thang tứ nghịch thật đúng là thuốc chữa ) . <
> <
> biểu hàn lý nhiệt bệnh chứng ca <
> ( bài ca về triệu chứng của bệnh ngoài lạnh trong nóng ) <
> dịch nghĩa : <
> mình lạnh lại không muốn mặc áo , <
> lạnh ở ngoài da , nóng trong xương tủy . <
> ngoài lạnh , trong nóng , mạch đi trầm , sác , <
> miệng ráo , lưỡi khô , nên rõ như vậy . <
> ( cho nên lúc gặp chứng về thiếu âm sợ lạnh , trong người bứt rứt , không muốn mặc áo , nên dùng thuốc công ) . <
> <
> âm chứng tự dương bệnh ca <
> ( bài ca về bệnh âm chứng tự dương ) <
> dịch nghĩa : <
> âm chứng tựa dương nên nhận rõ , <
> buồn bực , bứt rứt , mặt đỏ , mình hơi nóng . đó là âm lạnh phát buồn bực , nên dùng thuốc ôn ( ấm ) . <
> bệnh ấy bộ xích và thốn mạch đi vi và trầm , nói cho anh biết . <
> <
> dương chứng tự âm bệnh ca <
> ( bài ca về bệnh dương chứng tựa âm ) <
> dịch nghĩa : <
> dương chứng tựa âm , lấy gì mà lường biết , <
> chân tay lạnh giá , tiểu tiện đỏ , <
> đại tiện thì hoạc bón , hoặc đen , <
> bệnh ấy mạch đi trầm , hoạt , anh nên rõ . <
> <
> vưu quyết chứng ca <
> ( bài ca về chứng giun sân ) <
> dịch nghĩa : <
> đói mà chẳng ăn , đó là bệnh giun sán , <
> ăn xong lại vì thế mà thổ ra giun . <
> đó là vì trong dạ dày vốn bị lạnh tích tụ lại , <
> nên dùng thang lý trung , tứ nghịch và ô mai . <
> <
> yết hầu bệnh chứng ca <
> ( bài ca về triệu chứng bệnh yết hầu ) <
> dịch nghĩa : <
> phát ban , khạc ra máu là chứng dương độc , <
> nếu là chứng âm độc thì trong cổ ắt có mụn . <
> bệnh này ra mồ hôi nhiều , các mạch âm dương ( xích thốn ) đều đi khẩn và sác , <
> phép để trị bệnh đau cổ họng gọi là vong dương . <
> <
> thương hàn tổng luận ca <
> ( bài ca tổng luận về thương hàn ) <
> dịch nghĩa : <
> muốn hỏi về bệnh thương hàn , <
> trước hết nên định rõ tên . <
> dương kinh phần nhiều mình nóng , <
> âm chứng ít bị nhức đầu . <
> bổ dương nên dùng thuốc chín , <
> thuốc tốt , sống chẳng hề gì . <
> rành rành việc trong lòng , <
> xa xa dưới đầu ngón tay . <
> sách bách vấn quả đã rõ ngọn ngành , <
> sàch thiên kim nên lấy làm khuôn mẫu , <
> các bậc danh hiền nghĩ cách giúp đời , <
> tên đã chua trong sách tiên . <
> <
> phát cuồng bệnh chứng ca <
> ( bài ca về triệu chứng bệnh phát điên ) <
> dịch nghĩa : <
> bứt rứt , buồn bực , nói nhảm , mặt đỏ , <
> nóng dữ , cổ đau gọi là trùng dương . <
> lại chữa bằng phép chữa dương độc , <
> dùng các vị đình lịch , thăng ma và đại hoàng . <
> <
> hoắc loạn bệnh chứng ca <
> ( bài ca về triệu chứng bệnh hoắc loạn ) <
> dịch nghĩa : <
> chân tay co quắp , lại thêm lạnh giá , <
> phát nóng , thêm lạnh , dùng thang tứ nghịch . <
> ỉa mửa đã cầm rồi mà mình còn đau , <
> dùng thang quế chi hòa giải là tốt nhất . <
> <
> bất khả hãn bệnh chứng ca <
> ( bài ca về triệu chứng các bệnh không thể phát hãn được ) <
> dịch nghĩa : <
> mạch đi nhược là vô dương , đi trì là thiếu máu <
> bệnh thấp ôn , chứng phát nấc , mệt mỏi và bứt rứt , <
> đàn bà bị khi vừa có kinh , <
> những người khi bị động cùng là hư nhược rất không nên dùng thuốc phát hãn . <
> <
> bất khả hạ bệnh chứng ca <
> ( bệnh ca về triệu chứng các bệnh không thể dùng thuốc xổ được ) <
> dịch nghĩa : <
> mạch đi phù , hư , tế lại có các chứng biểu , <
> nôn mửa , sợ lạnh , không thể trung tiện được , <
> đại tiện rắn , táo , tiểu tiện trong , <
> hoặc ít , hoặc nhiều , hoặc đại tiện lỏng . <
> <
> phúc thống bệnh chứng ca <
> ( bài ca về triệu chứng các bệnh đau bụng ) <
> dịch nghĩa : <
> bệnh thương hàn đau bụng phải xem cho rõ , <
> có chứng hư , chứng thực , có chứng âm , chứng dương , <
> bệnh về kinh thái dương mà xổ thì sinh ra đau ruột , <
> nên dùng thang quế chi thêm thược dược , nếu đau quá thì thêm hoàng <
> bệnh về kinh thiếu âm mà đau ruột thì tháo dạ rất nhanh . <
> nên dùng thang tứ nghịch thêm thược dược , <
> đau trong ruột nên xem người bệnh già hay trẻ , <
> nếu là thực thì dùng thang thừa khí rất hay <
> <
> cước khí bệnh chứng ca <
> ( bài ca về triệu chứng bệnh cườc khí ) <
> dịch nghĩa : <
> chứng cước khí tương tự chứng thương hàn , <
> đầu nhức , mình nóng , đại tiện bì , <
> càc khớp chân tay đau , thêm cả nôn ọe , <
> chỉ khác ở chỗ bệnh cước khí khó co chân tay hơn .
Hồi 25