nguyễn quang toản mới vừa mười tám <
> thế ngôi cha vào buổi đầu thu <
> hiệu là cảnh thịnh bấy giờ <
> phong tuyên vào chức thái sư giúp mình <
> <
> từ trong thành cũng như ngoài nội <
> bọn quan thần cứ mãi tranh nhau <
> triều đình vua lại phó giao <
> vào tay kẻ xấu sàm tâu người hiền <
> <
> năm quý sửu ( 1793 ) phú yên bị chiếm <
> quân nguyễn ánh uy hiếp quy nhơn <
> nhạc xin cầu viện phú xuân <
> toản cho văn sở đem quân cứu thành <
> <
> quân tây sơn đại binh vừa đến <
> lượng thế mình , chúa nguyễn rút lui <
> mặc ngô văn sở ra tay <
> thư binh đồ giáp cho người kiểm kê <
> <
> phe quang toản thu về vũ khí <
> lấy binh phù ấn chỉ của vua <
> trung ương hoàng đế chịu thua <
> quyền hành mất hết sống thừa mà thôi <
> <
> vua nguyễn nhạc ra người thất thế <
> giận cháu mình thổ huyết chết ngay <
> toản đưa nguyễn bảo lên thay <
> cấp thêm bổng lộc từ rày về sau <
> <
> quan tư khấu chặt đầu giám quốc ( 1794 ) <
> giết chết rồi báo trước nhân dân <
> rồi thêm những kẻ gian thần <
> sẽ chung số phận như quân cậy quyền <
> <
> triều tây sơn ngả nghiêng từ đó <
> cả triều đình một lũ tham ô <
> trong khi chúa nguyễn mưu đồ <
> dàn quân đánh chiếm tóm thu dần dần <
> <
> năm giáp dần quân hơn bốn vạn ( 1794 ) <
> nguyễn tây sơn chiếm trấn phú yên <
> chu lai cứ điểm giữa miền <
> chận đường tiếp vận liên miên công thành <
> <
> quân nguyễn vương về thành gia định <
> tôn thất hội , diên khánh coi quân <
> trữ thêm thóc lúa lúc cần <
> tây sơn lủng củng dần dần lui binh <
> <
> quân chúa nguyễn tình hình thắng thế ( 1796 ) <
> đóng chiến thuyền thủy kế bày ra <
> sắm thêm vũ khí phòng xa <
> mua sách ngoại quốc khảo tra để dùng <
> <
> đúc tiền đồng gia hưng thông bảo ( 1796 ) <
> hội đồng thi phác thảo lại ngay <
> mộ binh huấn luyện thật hay <
> lấy bài nhân nghĩa dạy bày ba quân <
> <
> năm đinh tỵ ( 1797 ) sau lần thất bại <
> thề trận này lấy lại quy nhơn <
> thân chinh nguyễn ánh cùng con <
> đem trăm thuyền chiến dong buồm ra khơi <
> <
> vừa đến nơi tính không thắng được <
> chúa cho thuyền ra tuốt quảng nam <
> đông cung - võ tánh ước ngầm <
> qua đêm tiến chiếm bất thần tấn công <
> <
> lượng sức mình thắng không giữ được <
> bèn thu quân về trước lúc suy <
> nguyễn văn thành , truyền cho đi <
> trấn miền diên khánh chỉ huy vùng này <
> <
> khi xiêm quốc vào tay quân miến <
> ánh cho người cứu viện sang ngay <
> đức , trương hai tướng được ngài <
> phái đem lính thủy đêm ngày hành quân <
> <
> thành diên khánh , trần thường trấn giữ <
> vương xuống lệnh đề cử đông cung <
> lấy bá đa lộc tháp tùng <
> thái , phúc tùy tướng sẽ cùng công du <
> <
> được biểu tâu của con nguyễn nhạc <
> xin về hàng để được yên thân <
> bởi vì lắm kẻ gian thần <
> muốn xâm chiếm đoạt lấy phần đất chia <
> <
> ánh liền sai quân đi thôn tính ( 1779 ) <
> lần ba này chiếm lĩnh quy nhơn <
> công thành vây hãm tây sơn <
> quy nhơn thất thủ bắt hơn vạn người <
> <
> cho đổi ngay thành tên bình định <
> xuống chiếu khen tướng lĩnh binh dân <
> tùng châu , võ tánh dự phần <
> giữ thành bình định coi quân đề phòng <
> <
> quân tây sơn với trăm thuyền chiến <
> đem đại binh tái chiếm quy nhơn ( 1800 ) <
> cắt đường tiếp liệu quan sơn <
> chín mươi căn cứ lập đồn chung quanh <
> <
> trần quang diệu vây thành bình định <
> võ văn dũng đánh tỉnh phú yên <
> chắn ngang thị nại bằng thuyền <
> làm cho quân nguyễn trong thành hết lương <
> <
> năm tân dậu ( 1801 ) mấy lần cứu viện <
> mong làm sao xoay chuyển tình hình <
> cuối cùng võ tánh quyên sinh <
> trên lầu bát giác đốt mình tự thiêu <
> <
> trong khi đó binh triều nguyễn ánh <
> lại đổi đường không đến phú yên <
> xoay qua một thế gọng kềm <
> tấn công vào huế , đổ thêm quân vào <
> <
> ngày mậu dần , ánh vào tới huế ( 1801 ) <
> cảnh thịnh bèn lựa thế rút lui <
> trung du dựng trại tạm thời <
> chiêu quân định kế nay mai phục thù <
> <
> ở kinh đô , vương ban chiếu dụ <
> niêm kho tàng an vỗ nhân tâm <
> tịch biên tài sản bại quân <
> cấm binh nhiễu hại lương dân trong thành <
> <
> vương thân hành coi nơi cung khuyết <
> thu được ấn truyền quốc tây sơn <
> xem qua danh mục kho tàng <
> tịch thu khí giới quân trang chiến thuyền <
> <
> thù bất cộng đái thiên chưa trả <
> nay sai người đào mả quang trung <
> nghiền xương của vị anh hùng <
> đầu lâu giam ngục thỏa lòng thù xưa <
> <
> xuống chiếu cho những ai trong nước <
> vì sa cơ lỡ bước lầm đường <
> có tài thì vẫn được vương <
> xét xem bổ dụng làm quan tân triều <
> <
> giữa phú xuân cho khao quân sĩ <
> rồi gia long chỉ thị như sau : <
> quy nhơn cử duyệt trở vào <
> trương , thường trấn giữ địa đầu sông gianh <
> <
> chu viên đứng đầu ngành nghiêm túc <
> biên tập ra “ cương mục chánh biên ” <
> ghi rành sự kiện từng niên <
> từ khi nguyễn ánh sinh tiền đến nay <
> <
> triều tây sơn trước đây chỉnh lý <
> cho phát hành “ sử ký tiền biên ” <
> mà ngô thời nhiệm được xem <
> là người chủ chốt chỉnh biên sách này <
> <
> ở phương tây mấy tay người pháp <
> theo đông cung đi gấp trở về <
> chaigneau với lại vannier <
> được phong chánh đội sai đi hộ phòng <
> <
> đối các bậc văn phong học sĩ <
> như la sơn phu tử đại nhân <
> nếu không cộng tác dự phần <
> thì cho hưu trí an thân dưỡng già <
> <
> ông chaigneau đem qua toán thuật <
> viết về môn tính xuất phương tây <
> để vua tham khảo nhân đây <
> “ minh chỉ thiên yếu ” luận bày cân phân
Cảnh Thịnh hoàng đế (1792-1802)