kỷ nhà trần bắt đầu ghi dấu <
> kể từ năm ất dậu nguyên niên <
> thái tông trần cảnh nắm quyền <
> được chiêu hoàng đế đã truyền ngôi cho <
> <
> hiệu kiến trung kể từ dạo đó <
> qua năm sau phế bỏ thượng hoàng <
> pháp danh đổi gọi huệ quang <
> mượn nơi cửa phật tìm đường nương thân <
> <
> chùa chân giáo một lần hội ngộ <
> độ thấy vua nhổ cỏ ngoài sân <
> bèn quay nhắn một lời rằng : <
> " nhổ cỏ phải nhổ cả thân rễ này " <
> <
> hiểu ý ngay âm mưu của độ <
> y muốn rằng bức tử mình đây ! <
> vua bèn treo cổ lên cây <
> sau chùa chân giáo trước ngày trung thu . <
> <
> đem thái hậu gả cho thủ độ <
> vua bất kể đó chỗ bà con <
> khởi đầu một kiểu loạn luân <
> chị em trong một họ trần lấy nhau ! <
> <
> thập kỷ đầu , trên ngôi cửu ngũ ( 1225 - 1235 ) <
> việc an dân tất cả đều do <
> một tay thủ độ bấy giờ <
> toàn quyền quyết định , bày trò đặt ra <
> <
> tiền tĩnh bách tung ra khắp nước ( 1226 ) <
> mọi giấy tờ muốn được làm tin <
> lăn tay , điểm chỉ mà in <
> vào trong đơn viết hai bên đã làm <
> <
> lệ hàng năm , lễ thần đồng cổ ( 1230 ) <
> họp vua quan máu nhỏ ăn thề <
> truyền cho tư pháp lập ty <
> đặt tên bình bạc xét về kiện thưa <
> <
> cho cải biên " quốc triều thống chế " ( 1230 ) <
> viết " quốc triều thường lễ " mười pho <
> soát xem từ trước tới giờ <
> lễ nghi , luật lệ , sửa cho hợp thời <
> <
> mở khoa thi chọn người trí thức ( 1232 ) <
> chọn những ai đáng bực tài danh <
> tháng hai , vào đúng năm thìn <
> trương hạnh , lưu diễm xướng danh bản tiền <
> <
> đệ nhị giáp : đặng diên , trình phẩu <
> còn đệ tam : chu phổ họ trần <
> quốc miếu húy chữ đã ban <
> để cho dân biết vương mang chữ này <
> <
> lời thủ độ năm xưa đã rõ <
> nhân vào ngày cúng giỗ tiên vương ( 1232 ) <
> tổ chức ở chốn thái đường <
> mời người họ lý bốn phương trở về <
> <
> trần thủ độ sai đi đào hố <
> phủ đất rồi dựng ở bên trên <
> lể đài hương án trang nghiêm <
> giật cho đất sụp giết nguyên mọi người <
> <
> qua năm sau tháng hai giáp ngọ ( 1234 ) <
> thượng hoàng băng vừa độ thu sang <
> di hài táng ở thọ lăng <
> rồi cho trần liễu đảm đương chức này <
> <
> vua ra lệnh cho xây cung điện <
> truyền sai người vét giếng đào kênh <
> sổ dinh rà soát lại xem <
> khảo thi tam giáo , sửa đình trùng tu <
> <
> triều nhà trần , thói hư khó nói <
> việc đầu tiên là tội loạn luân <
> anh em chú bác xa gần <
> chị dâu , em rể gió trăng phải lòng <
> <
> việc thái tông lấy vợ trần liễu <
> là đề tài đàm tiếu trong dân <
> còn trần thủ độ bất cần <
> vào năm ất dậu , lấy luôn chị mình <
> <
> chuyện : trần liễu vào thành khải tấu <
> nhân đi ngang nhìn thấy cung phi <
> động lòng chó lợn đòi khi <
> dở trò nham nhở liễu đè cưỡng dâm <
> <
> còn trần cảnh tà tâm làm tới <
> cướp vợ anh vừa mới mang thai <
> khiến cho trần liễu hận đời <
> kéo quân hỏi tội cái loài sói lang <
> <
> trong đời tư , mười phần xấu hổ <
> nhưng việc triều lại tỏ minh quân <
> chỉnh trang phép nước mấy lần <
> cải cách thuế khóa khép dần vào khuôn ( 1242 ) <
> <
> việc binh bị tuyển quân khỏe mạnh ( 1246 ) <
> mở thao trường dạy đánh kiếm côn <
> khảo bài để chọn văn quan <
> lựa người tài đức để chăm dân tình <
> <
> có lần vua , thân chinh đi đánh <
> dồn binh về phía cánh châu khâm <
> đánh sâu vào trại như hồng <
> châu liêm sau cũng lọt vòng quân ta <
> <
> người nước tống bỏ nhà bỏ cửa <
> chạy trốn về theo ngõ môn quan <
> quan , quân nước tống thất thần <
> chăn ngang xích sắt chặn đường quân ta <
> <
> năm dần , nước chia ra thành lộ ( 1242 ) <
> trong toàn quốc có tới mười hai <
> dưới là xã , sách rạch ròi <
> đặt chức an , trấn , giữ coi mối giềng <
> <
> lụt vỡ thành đại la tháng tám ( 1243 ) <
> rồi tiếp theo cơn hạn tháng tư <
> đắp đê quai vạc để lo <
> ngăn dòng nước lũ tuông vô kinh kỳ <
> <
> vào mùa thu mở thi tiến sĩ ( 1247 ) <
> lệ bảy năm khảo thí một lần <
> bốn tám người đỗ học sanh <
> họ lê , họ đặng riêng giành tối ưu <
> <
> lê văn hưu danh lưu bảng nhãn <
> đặng ma la vào hạng thám hoa <
> tam khôi giờ mới phân ra : <
> trạng nguyên , bảng nhãn , thám hoa rõ ràng <
> <
> năm tân hợi vua ban bài viết ( 1251 ) <
> cả một chương về việc dạy con <
> dạy về cung , kiếm , lương , ôn <
> dạy về hòa , tốn , nhớ lòng hiếu trung <
> <
> tết nguyên đán vui chung đình đám <
> cho diễn trò triển lãm để xem <
> kết hoa , hội chợ , treo đèn <
> trai thanh gái lịch xem nguyên bảy ngày <
> <
> cũng năm này , toàn dân mông cổ <
> tôn mông kha làm chủ trung nguyên <
> em kha chiếm hết toàn miền <
> vân nam , đại lý thuộc quyền ngoại mông <
> <
> trần thái tông sắc phong lưu thủ <
> cho nhật hiệu trấn giữ đất xa <
> kinh thành biên ải phòng xa <
> vua thân thống lĩnh như là tướng quân <
> <
> cuối mùa đông vào năm nhâm tý ( 1252 ) <
> bộ da la vợ quý chiêm thành <
> bị ta bắt sống một mình <
> lúc ta đánh chiếm hành dinh nước này <
> <
> vua hạ lệnh đổi thay quân kỷ <
> xuống chiếu mời lực sĩ trong dân <
> võ đường , côn kiếm luyện gân <
> mở quốc tử giám lập trường giảng kinh <
> <
> huy động người vét kinh xây đập <
> lo kiện toàn bồi đắp đê sông <
> hà đê chánh phó bố phòng <
> cho dân mua lại ruộng công cấy cày ( 1254 ) <
> <
> xuống chiếu sai vét sông tô lịch ( 1256 ) <
> mở khoa thi khuyến khích người hiền <
> quốc lặc chấm đỗ trạng nguyên <
> chu hinh bảng nhãn , tiếp liền thám hoa <
> <
> quân mông cổ dần dà chiếm cứ <
> suốt trung nguyên cho tới vân nam <
> nguyên cho sứ giả đi sang <
> giữa năm ất tỵ dụ hàng đức vua <
> <
> vào mùa thu , tin từ quy hóa ( 1257 ) <
> báo về triều sứ đã tới nơi <
> nói năng ngạo nghễ lắm lời <
> vua bèn hạ lệnh trói tay giam liền <
> <
> chọn ngày lành trung tuần tháng chín <
> thủy , bộ quân gởi đến biên thùy <
> giao cho quốc tuấn chỉ huy <
> vòng đai phòng ngự trấn vì dọc biên <
> <
> vua lại truyền sắm thêm vũ khí <
> trữ quân lương chuẩn bị sẵn sàng <
> đợi quân của tướng ngột lương <
> lọt vào cửa tử dọc đường cà giang ( 1258 ) <
> <
> bình lê nguyên , bẫy giương đợi giặc <
> sông bên này san sát ngựa voi <
> quân nguyên vừa kéo tới nơi <
> bị ta mai phục đánh lui bọn này <
> <
> triết triệt độ , cho người qua trước <
> còn hoài đô chậm bước theo sau <
> quân ta chận đánh đón đầu <
> địch lâm vào thế ra vào chẳng xong <
> <
> phía hạ lưu giặc đông như kiến <
> lính nhà trần vẫn tiến đánh sang <
> dụ cho chúng đến cùng đường <
> đột nhiên đánh úp cắt ngang toán này <
> <
> vua nhà trần đổi ngay chiến lược <
> cắt đội hình từng bước ém quân <
> địa bàn cự bản lui dần <
> sông lô án ngữ mấy trăm chiến thuyền <
> <
> đại quân nguyên thấy liền khuyết điểm <
> nhắm thuyền vua cung tiễn bắn sang <
> may mà lúc đó lê tần <
> gan lì chịu đựng quay ngang mạn thuyền <
> <
> rồi lấy khiên đưa lên đỡ đạn <
> để mình rồng khỏi chạm phải tên <
> cho quân chèo rút thật êm <
> xuôi về phù lỗ cho truyền lệnh ngay <
> <
> vua lo lắng gặp ngay nhật hiệu <
> hỏi kế sách giải quyết tình hình <
> ông này ngậm miệng làm thinh <
> lấy tay chấm nước viết thành nữa câu <
> <
> vua trông thấy chữ đầu : " nhập tống " <
> vừa thoạt trông thất vọng vô cùng <
> chưa gì tính chuyện bại vong ! <
> làm sao xứng đáng với lòng dân yêu ? <
> <
> ngài lập tức dời thuyền đến hỏi <
> quan thái sư thủ độ thưa rằng <
> " chưa rơi xuống đất , đầu thần <
> kính mong bệ hạ bình tâm như thường " <
> <
> mưu cướp thuyền vô phương thành tựu <
> tướng ngột lương trách cứ triệt đô <
> tên này vừa sợ , vừa lo <
> uống liều thuốc độc để cho xong đời <
> <
> ngày hôm sau vua sai phá sập ( 1258 ) <
> cầu phù lỗ đã bắc qua sông <
> chận đường giặc đuổi tấn công <
> lập ra phương án thăng long rút về <
> <
> trước thế giặc đang bề hưng phấn <
> quân nhà trần lẩn tránh giao tranh <
> dụ cho địch đuổi chạy quanh <
> hao hơi , nhọc sức chúng đành dừng quân <
> <
> ở thăng long , quân trần bỏ trống <
> bốn cửa thành vắng bóng tứ sương <
> linh từ quốc mẫu lên đường <
> đem theo thái tử , cùng hàng thân vương <
> <
> cả một đoàn con quan , vợ tướng <
> theo lịnh bà về hướng đông nam <
> xuôi dòng thiên mạc rẽ ngang <
> chọn nơi hiểm yếu tìm đường lánh thân <
> <
> mười hai ngày quân trần bị đánh <
> lệnh rút về ổn định quân binh <
> lựa lúc tốc đánh thình lình <
> tập kích địch hoảng bỏ thành thoát thân <
> <
> đông bộ đầu bày quân bố trận <
> cho người vào thám thính mặt sau <
> biết rằng địch đã tiêu hao <
> thiếu lương quân đói và đau khá nhiều <
> <
> truyền thái tử đem theo lính thủy <
> thọc cạnh sườn đánh quỵ hậu quân <
> lâu thuyền bám sát bên chân <
> đuổi theo lưng địch đến gần vân nam <
> <
> đường tháo chạy đi ngang quy hóa <
> ta tập kích ở giữa khoảng này <
> giặc nguyên hỗn loạn loay hoay <
> bị quân hà bổng giáng ngay mấy đòn <
> <
> thua nhục nhã vội vàng che đậy <
> đổ lỗi rằng bên ấy phương nam <
> sơn lam chướng khí quanh năm <
> muỗi mòng uất nhiệt khí âm nặng nề <
> <
> giặt thất trận trở về nhếch nhác <
> thân ngựa què lại vác thương binh <
> tìm đường chạy trốn lấy mình <
> còn đâu nghĩ chuyện đốt thành cướp lương <
> <
> dân ta diễu gọi phường " giặc phật " <
> kiểu kêu này nghe thật mỉa mai <
> mới qua hung dữ tác oai <
> khi về thất trận chạy dài ... hiền khô ! ! ! <
> <
> về kinh đô sau ngày chiến thắng <
> đất nước ta sạch bóng quân thù <
> sửa sang cung điện như xua <
> xây thêm thành lũy , đình chùa miếu lăng <
> <
> ngày mồng một đầu năm mậu ngọ ( 1258 ) <
> trước triều đình vua ngự trên ngai <
> điểm danh công tội từng người <
> nhớ ơn tử sĩ lập đài ghi công <
> <
> xuống chiếu phong đại phu ngự sử <
> cho lê tần vì đã có công <
> và khen hà bổng hết lòng <
> giữ yên biên giới trấn phong cõi ngoài <
> <
> gả chiêu hoàng cho quan ngự sử <
> trần thái tông không kể tình thâm <
> chung chăn , chung gối , bao năm <
> vợ mình chịu để ăn nằm với ai !
Trần Thái Tông hoàng đế (1226-1258)