1 . ngẫm xem từ trước đến giờ , <
> việc đời biến thực như cờ thất tinh . <
> kim năng ngữ , kiếm dục minh , <
> ngán cho thế sự nhân tình bấy nhiêu . <
> <
> 5 . ngày xưa ở quận trần - lưu , <
> có nhà họ thái ra chiều hiếm hoi . <
> vợ chồng tuổi ngoại sáu mươi , <
> khói hương duy được một người con trai . <
> gọi tên là thái bá giai , <
> 10 . vẫn cho khuya sớm dùi mài sử kinh . <
> nếp nhà vốn sẵn thông minh , <
> giai còn nhỏ đã nức danh thần đồng <
> văn chương lừng lẫy khắp vùng , <
> đọc trơn bẩy bước , thuộc lòng năm xe , <
> 15 . thầy đồ gặp bạn thường khoe : <
> “ nó rồi ông cống , ông nghè nay mai <
> tài hoa nó đã hơn người , <
> công danh nó hẳn gấp mười lũ ta . <
> hậu sinh khả úy lắm mà , <
> 20 . ta như quạ tuổi , nó là phượng non ” <
> đời tươi như những khuyên son <
> thái ông hy vọng cho con nên người , <
> trước là tỏ mặt với đời , <
> sau là vui hưởng phúc trời cũng hay <
> 25 . thái bà canh cửi luôn tay , <
> cơm ăn hôm sớm áo may lạnh nồng . <
> đàn bà làm tướng bên trong , <
> khuyên con từ mẫu , thờ chồng mạnh quang <
> đã tần tảo , lại tao khang <
> 30 . dưỡng sinh nghĩa cả đá vàng duyên cao <
> ngày ngày nắng xế bờ ao <
> mưa khuya vườn chuối ra vào tóc sương . <
> <
> thái sinh mỗi buổi tan trường , <
> thường về qua xóm hiền lương cạnh làng , <
> 35 . nhà ai vách trúc rèm lan , <
> thường nghe văng vẳng tiếng đàn bay ra <
> tiếng đâu thắm ngọc tươi hoa , <
> tiếng đâu nắng xế , trăng tà , mưa khuya . <
> tiếng đâu chắp nối chia lìa , <
> 40 . ngựa lên ải quạnh , chim về rừng xa , <
> tiếng đâu , ôi ! tiếng tỳ bà , <
> dừng chân chung tử để mà vấn vương , <
> thẫn thờ sớm nắng chiều sương <
> đàn ai trêu khách qua đường mãi đây . <
> 45 . đàn không là rượu mà say , <
> đàn không cay đắng mà cay đắng lòng . <
> nhà ai ? quạnh vắng vô cùng , <
> thắm gieo hiên biếng vàng phong ngõ lười <
> tiếng oanh nhại tiếng ai cười , <
> 50 . bóng dương bắt chước bóng người phất phơ <
> một mình năm ngẩn mười ngơ , <
> thái sinh ngâm mấy vần thơ cảm hoài <
> đêm đêm trong tiếng học bài , <
> dường như có lẫn một vài tiếng tơ . <
> <
> 55 . mặt đường thêm nhặt lá ngô , <
> bãi xe nằm cát đò đưa lạnh chèo . <
> khắp trời gió lộng vi veo , <
> sương mai dưới núi , sương chiều bên sông . <
> thái sinh thắc mắc bên lòng , <
> 60 . chờ mong nhưng biết chờ mong những gì ? <
> mơ màng như ở , như đi , <
> như vương kén lại , như lìa tổ ra , <
> như gần thôi lại như xa , <
> xót trăng đầu tháng , thương hoa cuối mùa . <
> 65 . bỗng không ai đợi mà chờ , <
> ai tin mà tưởng , ai ngờ mà oan ? <
> chiều thu thơ thẩn bóng vàng , <
> có ai xuôi bước cho chàng đi qua . <
> nhà ai bặt tiếng tỳ bà , <
> 70 . trong vườn thấp thoáng bóng hoa : bóng nguời , <
> bóng người ? không , bóng hoa tươi , <
> bóng hoa ? không , cả bóng người bóng hoa . <
> liễu điều thua vẻ thướt tha , <
> đây là đâu ? phải đây là đào nguyên ? <
> 75 . cõi trần mà có người tiên , <
> nõn nà như huệ , dịu hiền như lan . <
> thái sinh dừng bước bên đàng . <
> hồn say đắm quá tình càng đắm say . <
> <
> đàn âu kia hẳn tay này , <
> 80 . sớm chiều trong gió bay đầy tiếng tơ . <
> ngàn thu sóng vỗ vào bờ , <
> ngàn thu tài tử vẫn chờ giai nhân . <
> trong vườn người đẹp bâng khuâng , <
> nhè cành vin thắm , tay ngần ngại tay , <
> 85 . gió chiều thổi cánh hoa bay , <
> gió chiều nhắn gửi với ngày thu sơ ? <
> thốt như linh cảm bấy giờ , <
> giai nhân đưa mắt qua bờ dậu thưa . <
> giật mình : “ ô ! lạ lùng chưa ? <
> 90 . người nào đứng đó ngẩn ngơ nhìn mình ? <
> người nào có vẻ thư sinh <
> mà đường đột thế ra tình bướm ong ? ” <
> quay đi người đẹp lạnh lùng , <
> gót son nhẹ bước vào trong buồng điều . <
> <
> 95 . hoa thu rơi rụng thêm nhiều , <
> gió chiều heo hắt , nắng chiều héo hon . <
> thái sinh như kẻ mất hồn , <
> nắng tô mãi bóng ưu buồn dài ra . <
> ngẩn ngơ quên trở lại nhà , <
> 100 . bỗng đâu một tiếng cười xòa bên tai . <
> “ anh này đứng đợi chờ ai ? <
> hay là định đứng học bài ở đây ? ” <
> thái sinh đỏ tía mặt mày , <
> ngoảnh đầu nhìn lại mới hay bạn mình . <
> 105 . “ đi đâu về đó ? lưu sinh ! ” <
> lưu cười một tiếng hữu tình mà thưa : <
> “ huynh ơi ! đệ thật không ngờ <
> từ bao mặt trắng vương mơ má hồng ! ” <
> hai người so bước thong dong , <
> 110 . thái rằng : “ xin thú nỗi lòng cùng anh <
> từ ngày quen mái nhà tranh , <
> tiếng tơ người đẹp vô tình bay ra . <
> ý lòng nghe vướng tình hoa , <
> nhớ nhung không biết có là tương tư ? <
> 115 . đêm trường rối cả cơn mơ . <
> rút con chỉ thắm thả thơ lá điều <
> mỹ nhân vũ mộ vân triêu , <
> biết đâu hàn sĩ sớm chiều lại qua . <
> vừa rồi tỏ mặt hằng nga , <
> 120 . mây vương tóc liễu son pha má đào <
> mi dài , mắt sáng như sao , <
> huynh ơi ! đệ ngỡ lạc vào thiên thai <
> song giai nhân chẳng đoái hoài , <
> hững hờ nàng rảo gót hài vào trong . <
> 125 . cửa ngoài thắm rụng vàng phong , <
> biết sao mà ngỏ nỗi lòng bấy lâu ? <
> từ nay sách ủ đèn sầu , <
> một thân lẵng đẵng qua cầu nhớ thương . ” <
> <
> lưu sinh nghe nói tỏ tường : <
> 130 . “ anh xông vào chốn tình trường làm chi ? <
> đã mang một tiếng nam nhi , <
> trông lên còn lắm bước đi còn nhiều , <
> hay gì ong bướm ghẹo trêu , <
> có như kim trọng , thúy kiều ngày xưa <
> 135 . trâm thề quạt ước đong đưa , <
> mười lăm năm lận se tơ không thành <
> ví chăng cấu kết với tình , <
> sao anh không liệu về trình song thân <
> hai nhà tính chuyện hôn nhân <
> 140 . để cho chỉ tấn , tơ tần xe chung <
> nên ra nên vợ nên chồng , <
> áo xanh rực rỡ má hồng đảm đang <
> sáng trăng , trải chiếu hai hàng <
> bên anh đọc sách , bên nàng quay tơ . <
> 145 . can gì thương nhớ bâng quơ , <
> đắng cay cho gặp hững hờ mà chơi . ” <
> <
> thái sinh nghe chửa dứt lời , <
> vội vàng bái tạ rằng : “ tôi không ngờ <
> mấy lời anh dậy vừa giờ , <
> 150 . thực như bó đuốc soi bờ ao khuya . <
> làm cho tôi tỉnh giấc mê , <
> làm cho tôi thấy đường đi phải đường <
> mực đen đèn sáng tỏ tường , <
> một lời anh đáng làm gương muôn đời . ” <
> 155 . chữ rằng : “ chọn bạn mà chơi . ”
Thái sinh gặp Ngũ nương