lúc rheinart sang thay philastre <
> nhất là khi nội các của tây <
> lại bầu thủ tướng khác thay <
> chính sách cai trị đổi ngay tức thì <
> <
> pháp muốn chiếm bắc kỳ lần nữa <
> một nguồn tin báo của nước anh ( 1882 ) <
> vua ta nghe được phong thanh <
> rằng chính phủ pháp động binh năm rồi <
> <
> năm nhâm ngọ ( 1882 ) tháng hai vừa quá <
> rivière đại tá hải quân <
> đem hai chiến hạm tuần dương <
> mấy ngàn lính thủy lên đường tới nơi <
> <
> đến hà nội đóng nơi đồn thủy <
> rivière gởi tối hậu thư <
> tổng đốc hoàng diệu khước từ <
> chia quân chống giữ để ngừa tấn công <
> <
> thăng long thành chìm trong biển lửa <
> kho thuốc súng rực cháy nửa đêm <
> tứ bề đạn pháo vang rền <
> quân ta giao chiến chung quanh chiến hào <
> <
> bọn việt gian cài sâu từng tổ <
> đợi thực dân súng nổ tấn công <
> túa ra đốt phá lung tung <
> khiến quân hoàng diệu khó lòng giữ yên <
> <
> rivière hay tin hà nội <
> đã dần dần vuột khỏi quân ta <
> tung quân đánh xáp lá cà <
> quân nam yếu thế lui ra dần dần <
> <
> tôn thất bá tay chân của giặc <
> là việt gian nằm sẵn trong thành <
> đốt kho thuốc súng nghi binh <
> giúp cho lũ giặc tràn nhanh vào thành <
> <
> lúc bình minh giặc xông vào chiếm <
> ông hoàng diệu chạy đến hành cung <
> thảo tờ di biểu tận trung <
> buộc dây oan nghiệt tạ lòng nước non <
> <
> miếu quan thánh vẫn còn ghi dấu <
> mối căm hờn nung nấu tâm can <
> chữ trung với nước vô vàn <
> ngàn sau ai dám dễ dàng lãng quên <
> <
> quan tổng đốc có tên hoàng diệu <
> người điện bàn , thuộc đạo quảng nam <
> được vua cắt cử ra làm <
> tổng đốc hà nội với hàm thượng thư <
> <
> khi ông chết di thư để lại <
> có những câu mãi mãi về sau : <
> " tướng lược phi trường tử , tử quý sanh nhi vô ích , <
> thành vong mạc cứu , túng nhiên tử hữu như cô . <
> cô trung nhi thệ dữ long thành , <
> nguyện trùng tiên thần nguyễn tri phương ư đia hạ . <
> sổ hàng huyết lệ , vạn lý quân môn , <
> nguyện nhật nguyệt chi chi chiêu minh , biểu thần xích tâm nhi dĩ . " <
> <
> cả toàn dân bừng lên khởi nghĩa <
> khởi đầu là về phía văn thân <
> dâng cao như ngọn sóng thần <
> bình tây sát tả , đuổi quân tam tài <
> <
> ở nghệ an : như mai , trần tấn <
> lãnh đạo chừng nửa vạn dân quân <
> truy kích diệt lũ tham quan <
> " bọn nối giáo giặc " phản dân tộc mình <
> <
> sau khi chiếm được thành hà nội <
> pháp bèn trao cho lũ tay sai <
> tôn thất bá được giao ngay <
> nắm quyền sinh sát thay tây điều hành <
> <
> ở kinh thành nhiều người phẫn uất <
> trước thảm cảnh nước mất nhà tan <
> nam triều họp mật mấy quan <
> sớ dâng xin đánh giết quân tử thù <
> <
> vua truyền lệnh giao cho túc độ <
> lập hội đồng nhận lại thăng long <
> bởi vì giặc pháp tính chung <
> lợi nhiều nếu trả đất vùng này đi <
> <
> rivière liệt kê mười khoản : <
> buộc triều đình nhượng hẳn hà thành <
> từ hành chánh đến việc binh <
> độc quyền thu thuế thương thuyền bán buôn <
> <
> chính phủ pháp nhận luôn bảo hộ <
> trên toàn phần lãnh thổ đại nam <
> trước nhiều đòi hỏi tham lam <
> vô cùng láo xược của quân bạo tàn <
> <
> cả toàn dân một lòng thề quyết <
> suốt ba miền không thể thờ ơ <
> trước quân cướp nước côn đồ <
> cần vương tụ nghĩa phất cờ văn thân <
> <
> giặc đánh chiếm bất thần nam định <
> cho pháo thuyền thôn tính hòn gay <
> quan quân chiến đấu mấy ngày <
> quần nhau với địch suốt ngày mới thua <
> <
> bắn gãy chân carreau trung tá <
> tấn công tàu đốt cháy surprise <
> quân ta chống trả gan lì <
> dần dần hết đạn rút đi khỏi thành <
> <
> mưu lũ giặc gian manh xâm lược <
> chúng cố tình cắt đứt ngoại giao <
> lệnh cho rheinart xuống tàu <
> rời ngay khỏi huế để vào trong nam <
> <
> chúng cố làm tình hình căng thẳng <
> để dễ bề điều động quân binh <
> cho ngay tàu chiến vây quanh <
> các đồn dọc biển án binh cắt đường <
> <
> quân trung quốc vội vàng phản ứng <
> cho quân binh chận đứng âm mưu <
> cùng ta ngăn chận kẻ thù <
> muốn tràn chiếm lấy vùng bờ biển đông <
> <
> hoàng kế viêm hợp cùng vĩnh phúc <
> giữ các đồn khu vực gia lâm <
> ngầm cho quang đản tấn công <
> đánh cho pháp rút về đồn thủy binh <
> <
> quân cờ đen bất ngờ đánh pháp <
> nhắm chiến thuyền pháo tháp bắn sang <
> lê dương , tây tặc kinh hoàng <
> làm tên đại tá vội vàng lui binh <
> <
> lấy trăm binh rời thành đánh đuổi <
> quân cờ đen rút khỏi rất nhanh <
> lui về cầu giấy phục binh <
> rivière quyết tự mình đuổi theo <
> <
> chân cầu giấy trời chiều lảng đảng <
> vẫn im lìm hoang vắng thê lương <
> phục binh nằm sẵn bên đường <
> đột nhiên pháo lệnh nổ vang ngang đầu <
> <
> giặc tranh nhau tìm đường trốn thoát <
> quân nam triều nhất loạt xông lên <
> điểu thương súng đã nổ rền <
> trơ vơ còn lại mấy tên cầm đầu <
> <
> rivière rướn cao lảo đảo <
> một mũi gươm kết liễu cuộc đời <
> nghĩa trang montmartre ngậm ngùi <
> hải quân đại tá thành người thiên thu <
> <
> triều đình huế gặp giờ bối rối <
> lúc nhà vua hấp hối trong cung <
> trung tuần tháng sáu lâm chung ( 16-6-1882 ) <
> là khi giặc pháp sục lùng khắp nơi <
> <
> vua tự đức vốn người hay chữ <
> băm sáu ( 36 ) năm nắm giữ ngôi vua <
> văn chương thi phú có thừa <
> rành về văn học nhưng chưa trải đời <
> <
> thật hiếm hoi thấy vua kinh lý <
> ra khỏi thành để thấy nhân dân <
> có đi mới hiểu được rằng <
> quanh ta thế giới muôn phần văn minh <
> <
> dưới đáy giếng tưởng mình là nhất <
> hóa ra rằng vốn thật sơ khai <
> văn minh mình chẳng bằng ai <
> bế quan , tỏa cảng càng thêm thiệt thòi <
> <
> vây quanh vua triều đình thiển cận <
> bỏ ngoài tai những bảng điều trần <
> vua nghe một lũ nịnh thần <
> chuyên môn đố kỵ theo chân người tàu <
> <
> nguyễn trường tộ trình vua mưu chước <
> việc canh tân chưa biết ra sao ? <
> các quan nghi ngại bàn vào <
> cho ông công giáo thành phần theo tây <
> <
> việc cấm đạo ngày càng thêm dữ <
> bởi lo ngại thù trong ngoại kết <
> đốt giáo đường giáo xứ tan hoang <
> thừa sai linh mục kinh hoàng từ đây <
> <
> về văn hóa nói chung tạm được <
> có rất nhiều trước tác khá hay <
> hoàng quang còn được tới nay <
> văn chương như quát tài thay hại mình
Pháp chiếm Hà Nội lần II (1882)