bức thứ mười lăm : <
> ( kim , quan du xuân - ra tay trừng trị <
> bọn cường hào , vừa gây nên hai án mạng ) <
> <
> <
> <
> bâng khuâng hương nội hoa đồng <
> làng xa bát ngát mấy vồng tre xanh <
> cỏ dài lả gió qua nhanh <
> chiều xuân chim tụ trên cành mừng nhau <
> nắng chia vàng ửng hàng cau <
> thì thùng trống điểm nhịp chầu đình xa <
> đầu năm mở hội thưởng hoa <
> nào là quan họ , nào là trống quân <
> hai bên tuấn tử giai nhân <
> hòa nhau điệu hát trong ngần đầu thôn ( 1550 ) <
> sông dài chín ủng hoàng hôn <
> khói dâng lãng đãng bên cồn chim kêu <
> nhịp hò bơi chải giục đều <
> thuyền đua theo ngọn thủy triều như bay <
> tiếng nào la hét vỗ tay <
> ven đê thấp thoáng lửa bay đuốc hồng <
> mây phơi giăng đỏ đồi thông <
> chùa rêu núi vọng hồi chuông vân tường <
> vương , kim cải dạng dân thường <
> thong dong thầy tớ lên đường dạo xuân ( 1560 ) <
> dấu hài lân mẫn chúng nhân <
> bước đi cây cỏ xanh ngần vàng pha <
> nơi thì vào hội đình hoa <
> cây đu đầu ngõ la đà cành lên <
> gái quê má lúm đồng tiền <
> khăn vuông mỏ quạ , yếm viền gò xanh <
> mắt huyền tươi nét long lanh <
> thắt lưng hoa lý trên nhành vờn bay <
> người chờ đánh một vòng vây <
> bên kia trì xuống , bên này nhún thêm ( 1570 ) <
> cần tre lại vắt tung lên <
> nàng càng xanh mặt , chàng thêm hứng nồng <
> chung quanh tròn mắt cười trông <
> lắc lư đầu hướng theo vòng đu cao <
> nơi thì mở hội thôn đào <
> ngoài sân đô vật lăn vào quần nhau <
> trống cầm vừa đổ nhịp mau <
> hai thân hùng hục - một màu đồng hun <
> nơi thì chèo hát i uông <
> tiếng kèn eo ét , tấn tuồng múa may ( 1580 ) <
> diễn viên chỉ đó chỉ đây <
> sau cành đuốc lớn mặt mày đỏ ran <
> người xem dưới bục lấn tràn <
> áo hoen khăn bạc những làn mồ hôi <
> tập trung trống trút từng hồi <
> hoàng hôn lặng tắt sau đồi tùng xanh <
> cội mai phơ phất đôi cành <
> con ong kiếm mật bay nhanh bãi chiều <
> gió lùa ngọn cỏ đìu hiu <
> nam thanh nữ tú dập dìu lại qua ( 1590 ) <
> * * * <
> bỗng nghe tiếng chạy tiếng la <
> rượt theo thằng bé quanh nhà lao xao <
> người xem không lối ra vào <
> trẻ kia còn biết ngả nào chuồn mau <
> hầm hầm mặt ngựa đầu trâu <
> quật theo đôi gậy , nắm đầu nhắc lên <
> lết đi như kéo tấm mền <
> buông tay , xác nọ rũ mềm lăn quay <
> một người xanh xám mặt mày <
> xông vào xác trẻ vừa lay vừa gào ( 1600 ) <
> con ơi ! con có làm sao <
> mẹ đây còn sống thế nào hở con ! <
> trẻ kia hé mắt héo hon <
> nấc lên nhìn mẹ như còn thiết tha <
> buông thây con - mụ khóc òa <
> rú lên chồm đến người nhà vương tôn <
> gã tung đạp , hộc máu mồm <
> bước chân lảo đảo , mụ ôm bụng nằm <
> quân đâu kéo đến rầm rầm <
> nửa mau cấp cứu , nửa ngầm bủa vây ( 1610 ) <
> kim truyền : trói hết bọn này <
> người quanh đổ lại tiếp tay tức thì <
> lôi thôi khăn áo tu mi <
> giáo gươm tuốt sáng dẫn đi một đoàn <
> mụ run tay chỉ bên đàng <
> thều thào , mấp máy hai làn môi khô <
> rằng con thân cô thế cô <
> chỉ còn đứa bé cậy nhờ thượng quan <
> dường như dồn hết hơi tàn <
> lời chi tắt nghẹn , xuôi bàn tay yên ( 1620 ) <
> bên trong trẻ khóc ré lên <
> vương truyền khiêng vực xác trên vào nhà <
> đầu giường còn bát cháo hoa <
> góc tường siêu thuốc hơi phà lửa sôi <
> nhìn hai thây chết bồi hồi <
> gặng tra mới có một người chịu thưa <
> * * * <
> rằng chồng mụ nọ năm xưa <
> đày làm lính thú nắng mưa cuối trời <
> một hôm quần áo tả tơi <
> trốn về nhà giữa những lời hăm he ( 1630 ) <
> cái thân trên búa dưới đe <
> hết hào thuốc vặt , lại be rượu đầy <
> hết chiều tớ , lại hầu thầy <
> nai lưng làm mướn nuôi bầy nhặng xanh <
> ít tiền buôn bán để dành <
> cởi ra đút lót mấy anh sống nhờ <
> có thì giả bộ làm ngơ <
> bằng không xách cổ lên chờ cửa quan <
> thương con xót vợ cơ hàn <
> cắn răng ngậm miệng phàn nàn cùng ai ( 1640 ) <
> kéo cầy nuôi nợ - lệch vai <
> bao nhiêu đày đọa rạc rài lắm phen <
> năm rồi có kẻ ghét ghen <
> thế là đóng cũi cài then nhốt vào <
> cái thân nhục nhã lính đào <
> tù cho đáng kiếp ai vào viếng thăm <
> mẹ con làm mướn quanh năm <
> thắt lưng buộc bụng khó khăn kể gì <
> tháng rồi sinh một hài nhi <
> có ai dám mướn thuê gì nữa đâu ( 1650 ) <
> cảnh nhà trăm mối lo sầu <
> thế rồi ngả bệnh nhấc đầu không lên <
> thằng cu lớn phải kiếm tiền <
> thuốc thang nuôi mẹ quanh miền xin ăn <
> kể chi hắt hủi nhục nhằn <
> cúi đầu lạy hết khó khăn phiền hà <
> xóm trong có một hoạn gia <
> tiền kho bạc đụn đầy nhà quyền danh . <
> mấy đời dòng dõi công khanh <
> đè đầu bóp cổ dân lành nhiều phen ( 1660 ) <
> đã đành yên phận bùn đen <
> đạp quen người lại cố lèn thật đau <
> nuôi thêm một lũ đầu trâu <
> làng trên xóm dưới âu sầu bấy nay <
> đảo điên như trở bàn tay <
> quẹt công lừa của một bầy gian ngoan <
> bao người tù rục chết oan <
> bắt con , cướp vợ tiêu tan dần dà <
> có ai tính chuyện kêu ca <
> nửa đêm ném lửa đốt nhà như chơi ( 1670 ) <
> đợi trời thì đã tàn hơi <
> căm bầm tím ruột , ngậm lời dạ thưa <
> tha hồ làm gió làm mưa <
> quan trên sợ thế còn chừa mặt ai <
> hoạn gia nổi tiếng một " ngài " <
> tham lam chật dạ , gái trai tính lừng <
> cầm đầu thêm bọn khuyển ưng <
> chuyên bề cướp giật , chuyên lùng gái tơ <
> chôn vùi bao kiếp đào thơ <
> ối thôi ! tội kể đã mờ trời cao ( 1980 ) <
> chiều nay thầy tớ tiêu dao <
> thằng cu vô phúc ném vào - lỡ tay <
> trông lên phách lạc hồn bay <
> co chân lủi đến chỗ này - rồi yên <
> nhờ ơn nhị vị quan trên <
> rộng soi mới dám trình lên đôi phần <
> nói cho cạn nỗi khổ dân <
> rồi ra nát thịt tan thân cũng đành <
> dù là voi đạp ngựa phanh <
> quyết đem đổi mạng cho thành tiếng kêu ( 1690 ) <
> khổ đau chất ngất bao điều <
> đèn trời soi rõ nay liều mạng thưa <
> * * * <
> bỗng đâu lốc cuốn bụi mờ <
> ào ào ngọn gió vật vờ tàng me <
> ai ngờ sau chốn lũy tre <
> lắm phường cẩu tặc kết bè hại nhân <
> chẳng kiêng phép nước xa gần <
> cậy thần cậy thế - gớm quân lột người <
> đường về xuân cũng kém tươi <
> kim truyền đem trẻ về nơi công đàng ( 1700 ) <
> ra tay phá xích xiềng oan <
> bằng không ta sẽ cáo quan trở về
XV. Ào ào ngọn gió