ngư rằng : bệnh nhiễm hơi tà , <
> sao là ngoại cảm , sao là nội thương ? <
> 1805 . chứng kiêm ngoại cảm nội thương , <
> phép thầy trị liệu theo đường nào ôi ? <
> môn rằng : sách có biện rồi , <
> nội thương , ngoại cảm , hai hồi phân minh . <
> nội thương đều bởi thất tình , <
> 1810 . đau từ năm tạng trong mình gây ra . <
> ngoại thương đều bởi xông pha , <
> khiến nên sáu phủ chịu tà lục dâm . <
> hợp coi mạch lý dương âm , <
> mạch phù ngoại cảm , mạch trầm nội thương . <
> 1815 . bệnh nào ăn uống nội thương , <
> tay hữu khí khẩu mạch cường nhảy to , <
> bệnh nào cảm mạo ngoại lo , <
> nhân nghênh tay tả mạch to nhảy về . <
> nội thương nóng lạnh chẳng tề , <
> 1820 . thoạt nóng , thoạt mát , rề rề nào kham , <
> ngoại thương nóng lạnh đều làm , <
> buổi không xen hở , nằm dầm rên than . <
> ngoại thương chứng thật ố hàn , <
> dù gần bếp lửa chẳng tan hơi hàn . <
> 1825 . nội thương chứng cũng ố hàn , <
> đăng mền nệm ấm bèn tan lạnh lùng , <
> ngoại thương chứng cũng ố phong , <
> ghét luồng gió lớn thổi giông đùng đùng . <
> nội thương chứng cũng ố phong , <
> 1830 . ghét hơi gió nhỏ lòn trong cửa nhà . <
> ngoại thương rõ ở mũi va , <
> mũi hơi nghẹt cứng , hoặc ra nước bồi . <
> nội thương rõ ở miệng môi , <
> miệng không biết vị , trong ngôi chẳng hòa . <
> 1835 . lại coi trên bàn tay va , <
> lưng bàn tay nóng , ấy là ngoại thương . <
> khác thay mấy chứng nội thương , <
> lòng bàn tay nóng , phép thường chẳng sai , <
> ngoại thương thường nhức đầu hoài , <
> 1840 . bao giờ truyền lý mới phai nhức đầu . <
> nội thương cũng có nhức đầu , <
> thoạt êm thoạt nhức , mau lâu không chừng . <
> ngoại thương tiếng nói lẫy lừng , <
> lời ra trước nhẹ , sau ngừng nặng hơi . <
> 1845 . nội thương tiếng dức ra lời , <
> trước nặng sau nhẹ , ít hơi đã đành . <
> đến như mấy chứng truyền kinh , <
> trong ngoài đều có bệnh tình đua nhau . <
> hợp coi lời biện trước sau , <
> 1850 . phép làm hoãn , cấp , theo đau trị điều . <
> bằng tay chứng ngoại cảm nhiều , <
> chứng nội thương ít , kíp theo ngoại điều . <
> bằng tay chứng nội thương nhiều , <
> chứng ngoại cảm ít , kíp theo trong điều . <
> ! 855 . ấy rằng trị bản , trị tiêu , <
> hoặc chầy , hoặc kíp , phép điều ở ta . <
> trị tiêu thời phát tán ra , <
> gọi rằng ngoại cảm , thật là hữu dư . <
> trị bản thời chuyên bổ hư , <
> 1860 . gọi rằng bất túc , gốc từ trong đau . <
> dù cho nội ngoại đều đau , <
> bản , tiêu kiêm trị , có màu thuốc phân . <
> ngoài nhiều trong ít chẳng cần , <
> sáu phần trị ngoại , bốn phần trị trong . <
> 1865 . ngoài chầy trong kíp chẳng đồng , <
> trị ngoài phần ít , trị trong phần nhiều , <
> cho hay thương , cảm chẳng đều , <
> xưa nay trị luận sách nêu nhiều bài . <
> tục công học thuốc sơ sài , <
> 1870 . lấy trong bất túc làm ngoài hữu dư , <
> chẳng thông hai chữ thực , hư , <
> phép dùng hãn , hạ rối như tơ vò . <
> tiều rằng : sông biển dễ dò , <
> bệnh tình chân giả ít mò đặng ra . <
> 1875 . phép y thổ , hãn , hạ , hòa . <
> làm sao nhằm bệnh , dạy ta khỏi lầm ? <
> môn rằng : nóng lạnh hầm hầm , <
> giả hàn , giả nhiệt , dễ lầm dung y . <
> giả hàn ngoài lạnh tứ chi , <
> 1880 . họng khô , khát nước , đái đi vàng già . <
> giả nhiệt nóng ở ngoài da , <
> trùm không khát nước , đái ra trong ngần , <
> lạnh giả thời nóng ắt chân , <
> nóng giả thời lạnh , thật phân cho tường . <
> 1885 . như chứng cách âm đới dương , <
> ngoài rờ giống hực , trong thường lạnh hâm . <
> lại như mấy chứng tự âm , <
> ngoài rờ nóng lạnh , trong hầm nóng ran . <
> phép y trị nhiệt , trị hàn , <
> 1890 . “ ôn lương ” hai chữ khuyên chàng chớ quên . <
> muốn chia chân giả hai bên , <
> vọng , văn , vấn , thiết , phép trên hợp lường . <
> cho hay là khí nhiều đường , <
> vốn không định vóc , biến dường trở tay . <
> 1895 . phép y thổ , hãn , hạ hay , <
> quả như thực chứng , dùng dày mới nên . <
> thổ vì tà thực ở trên , <
> thượng tiêu tức nghẹn , đóng bền hơi ngăn , <
> hãn vì biểu thực tà giăng , <
> 1900 . buồn hôi chẳng rịn , nằm lăn vật mình . <
> hạ vì tà nhóm âm kinh , <
> gấp đau bụng dạ thực tình bởi trong , <
> tà như xen nửa ngoài trong , <
> hợp làm hòa giải mới ròng nghề hay . <
> 1905 . biểu hư phép hãn chớ bày , <
> hợp làm thanh giải cho tày kinh dương . <
> lý hư phép hạ bất lương , <
> hợp làm tiêu bổ , gìn đường kinh âm . <
> cho hay mấy bệnh u thâm , <
> 1910 . hạ lầm âm thoát , hãn lầm vong dương , <
> hỡi ôi sách thuốc lắm phương , <
> bổ hòa , công , tán , vẽ đường sẵn cho . <
> tổ sư lời dạy bo bo , <
> chứng soi hư thực , mạch dò ngoài trong . <
> 1915 . học sau sách thuốc chẳng thông , <
> đáng bổ làm tả , đáng công làm hòa . <
> khiến nên mở cửa dắt tà , <
> chứng khinh hóa trọng , học ra khuấy đời . <
> ngư rằng : nhiệm bấy cơ trời , <
> 1920 . coi vào sách thuốc nhiều nơi mịt mù . <
> trong kinh có luận một câu : <
> “ cang hại thừa chế ” ở sau khí vần . <
> vốn chưa rõ đặng máy thần , <
> “ cang hại ” hai chữ xin phân cho rành . <
> 1925 . môn rằng : khí bẩm trong mình . <
> gốc nơi thái cực sinh thành người ra , <
> âm dương nam tạng bình hòa , <
> tiên thiên phối ngẫu đôi đà xứng nhau , <
> quân hỏa có âm tinh theo , <
> 1930 . tướng hỏa có thủy khí theo rằng thừa . <
> thủy xuống có thổ khí thừa , <
> thổ xuống có mộc khí thừa vần theo . <
> mộc xuống có kim khí theo , <
> kim xuống có hỏa khí theo vốn hòa , <
> 1935 . âm , dương , đã sánh đôi nhà , <
> năm hành mếch thắng mới ra tai nàn . <
> hơi dâm thái quá là cang , <
> hơi theo chờ trả thù oan là thừa . <
> khí cang thời có khí thừa . <
> 1940 . lẽ trời báo ứng nào chừa đâu đâu . <
> trong kinh luận ấy một câu , <
> nghĩa con vì mẹ trả thù mới an . <
> trên dầu cậy thế lăng loàn , <
> chờ thời dưới cũng thầm toan việc mình . <
> 1945 . loại như quân hỏa chẳng bình , <
> động cang thời hại , âm tình phế kim . <
> thận thủy là con phế kim , <
> theo bèn chế hỏa dằn kìm hơi cang . <
> lấy đôi thủy , hỏa làm dàng , <
> 1950 . còn kim , mộc , thổ , cũng bàn như đây . <
> ấy bèn tạo vật máy xây , <
> âm dương sinh sát lẽ này rất công . <
> cho hay chỗ diệu hóa công , <
> trong động có tĩnh , hết cùng lại thông . <
> 1955 . suy ra lẽ ấy cả đồng , <
> vật tột thời phản , vốn không tột hoài . <
> lẽ đâu cang hại đặng dai , <
> đến khi cang cực , nghiêng vai chịu cầm . <
> chữ rằng : mộc cực tự câm ( kim ) , <
> 1960 . kim cực tự hỏa , nóng xâm sắt ruồng , <
> hỏa cực tự thủy , đổ buồn , <
> thủy cực tự thổ , đọng duồng cáu doanh . <
> thổ cực tự mộc , động mình . <
> ấy là tạo hóa máy linh lố màu . <
> 1965 . thử xem phong mộc làm đau , <
> giãy vùng tột sức , rồi sau nghiêng mình . <
> mộc cực tự kim đã đành , <
> động qua phải tĩnh , hết tình thời thôi . <
> thấp thổ làm bệnh cực rồi , <
> 1970 . gân run thịt động giựt rồi tay chân , <
> thổ cực tự mộc đã ưng , <
> tĩnh lâu phải động , theo chừng mới xong . <
> lấy hai chứng ấy ghi lòng , <
> dù muôn bệnh cũng tới trong xét lường . <
> 1975 . chỗ rằng “ âm chứng tự dương , <
> dương tự âm ấy ” y phương dễ lầm , <
> dù không xét máy dương âm , <
> biện câu “ cang hại ” ít làm giết người . <
> lại như tạp chứng đau người , <
> 1980 . lạng qua nóng lại , khuyên ngươi thám tình . <
> đau sau buổi trọng buổi khinh , <
> hoặc chờ ngày đến truyền kinh rồi lành . <
> xưa rằng “ chẳng thuốc mà lành ” , <
> gẫm câu “ thừa chế ” , bệnh tình khá trông . <
> 1985 . dịch rằng “ tạo hóa linh thông ” , <
> máy xây chẳng đến chung cùng lại lâu . <
> bệnh chờ thời vận đến đầu , <
> nhớ hơi thừa chế , đau đâu cũng lành . <
> hỡi ôi thầy thuốc tài lành . <
> 1990 . thể theo ý ấy cứu sinh cho người . <
> trị bệnh hợp xét thời trời , <
> khí cang làm hại , trách nơi khí thừa . <
> cớ sao cang hại trách thừa ? <
> bởi thừa chẳng đủ sức ngừa hơi cang . <
> 1995 . thiên này nhiều tiếng ngọc vàng , <
> chớ nề lời tục phụ phàng nôm na . <
> ngư rằng : tạng phủ khác xa , <
> âm chứng , dương chứng sao mà giống nhau . <
> âm dương máy hiểm vả sâu , <
> 2000 . thị phi muốn biện theo đâu khỏi lầm ? <
> môn rằng : dương chứng tự âm , <
> ngoài da lạnh ngắt , trong hầm nóng ran . <
> trừng ra con mắt đỏ vàng <
> miệng môi khô khát , hai đàng tiện nan . <
> 2005 . mạch sác ỉa bón , đái vàng , <
> thực là dương thịnh giả hàn hơi xen . <
> dù cho lạnh đắp run en , <
> hợp cùng thuốc mát , trị bèn đăng an . <
> tự âm vốn chẳng phải hàn , <
> 2010 . thừa khi , giải độc , các thang nên đầu , <
> lạnh lâu thời nóng cũng lâu , <
> trong khi nói ấy một câu nghĩa tường . <
> lại như âm chứng tự dương , <
> ngoài da nóng rực , trong thường lạnh tanh . <
> 2015 . trừng ra nước dãi trong thanh , <
> dộp môi , nhớt miệng , mục thanh , mạch trì . <
> nằm co trùm đắp bố vi , <
> ít đòi uống nước , ỉa đi bã hèm . <
> ví dù nói quấy nói sàm , <
> 2020 . muốn bôn nê thủy cũng làm tự dương , <
> thuốc ôn trị chứng tự dương , <
> lý trung , tứ nghịch các phương hợp dùng . <
> hỡi ôi đời lắm tục công , <
> lẽ âm dương tột , chẳng thông ắt lầm . <
> 2025 . âm phản dương , dương phản âm , <
> cang cực thời biến , cổ câm ( kim ) lẽ thường <
> muốn cho rộng chước y phương , <
> đọc lời ca quyết , thấy đường chẳng xa . <
> <
> âm chứng tự dương bệnh ca <
> ( bài ca về bệnh âm chứng tự dương ) <
> dịch nghĩa : <
> âm chứng tựa dương nên nhận rõ , <
> buồn bực , bứt rứt , mặt đỏ , mình hơi nóng . đó là âm lạnh phát buồn bực , nên dùng thuốc ôn ( ấm ) . <
> bệnh ấy bộ xích và thốn mạch đi vi và trầm , nói cho anh biết . <
> <
> dương chứng tự âm bệnh ca <
> ( bài ca về bệnh dương chứng tựa âm ) <
> dịch nghĩa : <
> dương chứng tựa âm , lấy gì mà lường biết , <
> chân tay lạnh giá , tiểu tiện đỏ , <
> đại tiện thì hoặc bón , hoặc đen , <
> bệnh ấy mạch đi trầm , hoạt , anh nên rõ .
Hồi 27