tiều rằng : trước đạo hữu truyền , <
> năm tạng , sáu phủ , lệ biên đủ chừng <
> tuy rằng bệnh , mạch rõ phân , <
> 1720 . chỉ ư cùng thực chưa từng biện minh . <
> môn rằng : người chịu khí sinh , <
> ốm , gầy , béo , chắc , vóc hình khác nhau . <
> vậy nên tạng phủ chịu đau , <
> chứng hư , chứng thực lố màu tựa như . <
> 1725 - thực là khí thịnh có dư , <
> hư là bất túc , lừ đừ ốm o . <
> can thực thời hay giân lo , <
> hai tròng mắt đỏ , nét co sảy sần . <
> can hư dưới nách giựt gân , <
> 1730 . móng tay khô biếc , phăn phăn ê hoài , <
> tâm thực thời mừng cười dai , <
> nhức trong cánh nách , xuống dài hông đau . <
> tâm hư sợ sệt lao chao , <
> cứng trong gốc lưỡi , mặt sầu thương lo . <
> 1785 . tỳ thực thời bụng đầy no , <
> nặng nề mình mẩy , mỏi giò , lộ hung . <
> tỳ hư bốn vóc chảng dùng , <
> ít ăn , nhiều ỉa , ẩu lung , ruột lồi . <
> phế thực thời suyễn ho đồi , <
> 1740 . vai lưng vế nhức , buồn hôi ra dầm . <
> phế hư hơi thở vắn trầm , <
> miệng khô mũi nhức rên ngâm mạc hình . <
> thận thực thời dạ trướng bành , <
> đái vàng , ỉa rót , thủng hình , mặt thâm . <
> 1745 . thận hư lạnh lẽo như dầm , <
> lưng co đau nhức ầm ầm tai kêu . <
> chứng trong năm tạng chẳng đều , <
> bệnh ngoài sáu phủ cũng nêu khác chừng . <
> đảm thực thời khí mộc hừng , <
> 1750 . trong minh hồi hộp ngập ngừng chẳng an . <
> đảm hư hay ẩu nước toan , <
> đắng mồm nhăn nhò , mơ màng luống nghi . <
> tiểu trường thực ắt hỏa suy , <
> nóng khô khát uống , dưới đì nhỉ vung . <
> 1755 . tiểu trường hư ắt lạnh lùng , <
> mấy lèo ruột nhỏ hơi sùng sục đau , <
> vị là chỗ chứa cơm rau , <
> thực thời bụng nhảy , no trào hơi nhăng . <
> vị hư cơm chẳng chịu ăn , <
> 1760 . ẩu lên hôi hám , ỉa rằng chẳng tiêu . <
> đại trường thực khí kim nhiều , <
> ruột như dao cắt chín chiều quặn đau . <
> đại trường hư , ắt trống sau , <
> khách hàn vào ngụ , làm no ỉa liền . <
> 1765 . bàng quang thực khí nước truyền , <
> nóng ran khát uống , đan điền mếch chưng . <
> bàng quang hư át lạnh dần , <
> bào trơn đái láo không chừng chảy tuôn . <
> tam tiêu là phủ hơi luồn , <
> 1770 . uống ăn , tiêu hóa , nhờ luồng ba hơi . <
> thực thời da sủi sững hơi , <
> đái vàng , ỉa bón , là nơi thăm chừng . <
> hư thời ngôi trống , hàn ngưng , <
> đái xót , ỉa bón , ăn ngừng , chậm tiêu , <
> 1775 . chứng đau hư , thực chẳng đều , <
> bởi nơi tạng phủ bệnh nhiều khác nhau . <
> hợp chia bệnh mới , bệnh lâu , <
> bệnh già , bệnh trẻ , gan cầu thực hư , <
> lâu cùng già ấy , nhiều hư , <
> 1780 - mới mà trẻ ấy , thực dư hơi tà . <
> rẽ phân biểu lý chia ra , <
> hoặc hàn , hoặc nhiệt ở ta xét bàn . <
> tóm câu biểu , lý , nhiệt , hàn , <
> chẳng qua hư , thực nẻo đàng ấy thôi . <
> 1785 . một lời ta dón ngươi ôi ! <
> thực thời tả thực , hư rồi bổ hư , <
> dẫu lầm chứng thực làm hư , <
> chứng hư làm thực khôn từ lỗi ngươi <
> thực , hư , thầy thuốc giết người , <
> 1790 . độc hơn ôn dịch bắt tươi oan hồn . <
> nào lời đạo hữu dạy khôn , <
> trong ngoài tạng phủ , phải dồn sánh coi . <
> sánh coi tật bệnh mở mòi , <
> đến khi trị liệt lại soi mạch hình . <
> 1795 . trong , ngoài , hư , thực tỏ tình , <
> mặc dầu đối chứng phẩm bình thuốc thang , <
> bổ hư xưa đã sẵn phương , <
> chỉn e tả thực lắm đường sai ngoa . <
> các kinh đều có hỏa tà , <
> 1800 . thuốc đi hỗn nghịch gây ra sự loàn , <
> bùa linh thầy vẽ rõ ràng , <
> cầm coi các đạo cứu an hỏa tà : <
> <
> chư dược tả chư kinh chi hỏa tà <
> ( các vị thuốc trị hỏa tà ở các kinh mạch ) <
> dịch nghĩa : <
> hoàng liên trị hỏa tà ở tim , <
> chi tử , hoàng cầm trị hỏa tà ở phổi , <
> bạch thược trị hỏa tà ở lá lách , <
> sài hồ , hoàng liên trị hỏa tà ở gan và mật . <
> tri mẫu trị hỏa tà ở thận , <
> mộc thông trị hỏa tà ở ruột non . <
> hoàng cầm trị hỏa tà ở ruột già , <
> sài hồ , hoàng cầm trị hỏa tà ở tam tiêu . <
> hoàng bá trị hỏa tà ở bọng đái .
Hồi 26