thuở xưa nước tỳ-xá-ly , <
> đất thơm in dấu từ bi phật-đà . <
> có rừng cổ thụ ta-la , <
> một chiều chim rộn trong hoa hát mừng . <
> tay phật cầm nhánh lan rừng <
> quay sang phía hữu bảo rằng “ a-nan ! <
> đạo ta như khói chiên đàn , <
> mười phương pháp giới tỉnh hàng nhân thiên . <
> gỗ tàn cho khói trầm lên , <
> thế gian gieo một thiện duyên cũng là . <
> thân này nào khác chi hoa , <
> đạo như cây quý nở ra bốn mùa . <
> hương trời giữa khói sương đưa , <
> hoa kia rồi cũng một mùa như hoa . <
> đây xe pháp giữa ta-bà , <
> giờ sao mưa gió nghe ra rã rời . <
> dù như lai trụ muôn đời <
> hay là một kiếp diệu vời khác chi . ” <
> a-nan chẳng hiểu ý gì , <
> phật truyền đến gốc cây kia trầm từ . <
> bấy giờ trong cõi không hư , <
> mây đen cuồn cuộn tựa như biển trùng . <
> hiện ra ma vương ba-tuần , <
> dưới hoa quì lạy muôn phần kính tôn , <
> rồi thưa “ trong cõi bụi vàng , <
> thế tôn đã độ vô vàn nhân thiên . <
> bến mê đã lặng sóng phiền , <
> sen thơm nở giữa khởi duyên trùng trùng . <
> dù cho vô tận vô cùng , <
> đạo ngài như vẳng hồng chung tiếng vàng . <
> giờ xin thỉnh nhập niết-bàn . ” <
> phật đưa một nắm bụi tàn trên tay . <
> bụi này , hay cõi đất đây , <
> đâu nhiều , đâu ít hỏi ngay ba-tuần . <
> ma rằng “ chút gợn phù vân , <
> cõi này đất hẳn muôn phần nhiều hơn . ” <
> nhẹ nhàng phật nối lời luôn : <
> 6.200 . “ vậy người mê muội trong cơn khác nào . <
> luân hồi khổ ải lao đao , <
> trôi lăn bể dục còn bao nhiêu người . ” <
> ma rằng “ thiện ác mây trôi , <
> ngộ mê như ngọn sóng dời biển đêm . ” <
> phật cười nở nụ nhiệm huyền , <
> khen ma “ ngươi chứng đạo hiền mốt mai . <
> còn ta ba tháng nữa thôi , <
> niết-bàn sẽ nhập như lời ngươi mong . ” <
> tạ lui , chúa quỉ ghi lòng <
> lời ban di chúc , trần hồng khó hay . <
> a-nan thiếp ngủ giấc ngày , <
> nằm mơ thấy một bóng cây rợp trời . <
> trái hoa năm sắc tuyệt vời , <
> bỗng dưng cây hóa mặt trời chói chang . <
> mười phương gội ánh mây vàng , <
> rừng cây nội cỏ nở ngàn hoa thơm . <
> a-nan tỉnh giấc mộng vương , <
> nghĩ rằng bóng mát y nương bấy ngày . <
> rồi ra cây hóa mặt trời , <
> phương phương hoa cỏ hết nơi an bình . <
> là khi mình phải cậy mình , <
> đuốc hồng soi giữa vô minh bóng dày . <
> thôi , ta sắp chẳng còn thầy , <
> dựa nương đức độ như ngày xa xưa . <
> nghĩ rồi nước mắt như mưa , <
> vội vàng tìm đến trình thưa phật từ <
> những điều vừa thấy trong mơ , <
> khiến lòng một tín muời ngờ lắm thay . <
> phật rằng “ sinh , diệt xưa nay , <
> ba tuần trăng nữa đến ngày đó thôi . ” <
> nghe xong tăng chúng rụng rời , <
> bóng cây đã hóa mặt trời tự tâm . <
> phật khuyên “ pháp giới vô thường , <
> như lai đã chỉ con đường vào ra . <
> có ta hay chẳng có ta , <
> tự tâm thanh tịnh vẫn là chốn nương . <
> giới trai là của tư lương , <
> trí bi là cửa chân thường tiến tu . <
> vượt trăm ải mộng diêm-phù , <
> bừng soi trí huệ cho dù không ta . <
> dù ta thường trụ ta-bà , <
> mải mê tham chấp cũng là như không . <
> việc nên ta đã làm xong , <
> lời nên ta cũng tận lòng mở khai . <
> chân tâm thường trụ như lai , <
> không đi , không lại , không ngoài , không trong . ” <
> ngài xá-lợi-phất than rằng <
> “ ôi thôi ! mắt sáng thường hằng thế gian . <
> bây giờ ngài nhập niết-bàn , <
> 6.250 . chúng sinh như thể con đàn cậy ai . <
> con xin diệt trước như lai , <
> chẳng đành tâm thấy bóng ngài hóa thân . ” <
> nói rồi quanh phật ba lần , <
> quì nâng chén ngọc để lên đỉnh đầu . <
> trang nghiêm từ biệt giây lâu , <
> trở ra hạc nội rầu rầu cỏ xanh . <
> ông tìm về la-duyệt thành , <
> chốn quê , nở đóa hoa lành nơi đây . <
> tin ông nhập diệt lan ngay , <
> vua a-xà-thế lòng đầy xót xa . <
> vội vàng lên thẳng loan xa <
> cùng đoàn hộ giá tới nhà tranh quê . <
> vua than “ ngài nỡ vội về , <
> lấy ai đem đạo bồ-đề hóa khai ! ” <
> rồi vua lệ nóng tuôn dài , <
> khiến xá-lợi-phất thấy bùi ngùi thương . <
> ông khuyên “ muôn vật vô thường , <
> sớm làm mây nổi chiều vương mưa dài , <
> xá gì sinh tử cõi đời , <
> ngại gì một nắm xương dời dưới khe . <
> thiện duyên vun cội bồ-đề , <
> kiếp như cát nổi đi về độ tha . <
> thiện căn người lại gặp ta , <
> pháp duyên hóa độ ta-bà chuyển mê . ” <
> ngoài kia thiện tín dồn về , <
> tin thầy sắp diệt não nề lòng ai . <
> than rằng “ ngọc sáng trời người , <
> ôi gươm lửa cắt ba đời vô minh . <
> ôi sen nở giữa đầm xanh , <
> ôi chim giục sáng trên cành đông ba . <
> nhờ thầy đại chúng an hòa <
> bấy lâu , giờ lại xót xa tiễn người . <
> đuốc trầm nghi ngút ùn hơi , <
> trăng đêm man mác mây dời tàn sao . <
> ông nhập thiền giữa đài cao , <
> nội xa cỏ quý rì rào lá nghiêng . <
> người lên từng cõi trời thiền , <
> như chim tiên hạc qua miền tuyết hoa . <
> trên cao mây hiện sắc tòa . <
> sao đan tàn ngọc , khánh hòa gió bay . <
> lời tiên vọng giữa trời mây , <
> ca tụng hiền giả đức dày trí cao . <
> ứng cơ chuyển tiếp pháp mầu , <
> diệu thanh như thế suối mau mau dồn . <
> biện tài như nước trời tuôn , <
> giới như đại tướng phá cường địch mê . <
> theo như lai mở bồ-đề , <
> pháp luân như ngọc pha lê tuyệt vời . <
> chư tiên tán tụng dứt lời , <
> 6.300 . nhục thân la-hán vẫn ngồi an nhiên . <
> giác linh thăng hóa cõi trên , <
> trong khi đệ tử dưới miền nhớ thương . <
> đây yên lặng , nụ cười buồn , <
> kia ngồi than khóc bên đường như mưa . <
> lại nhiều kẻ đứng trầm tư , <
> tay dâng hoa trắng tựa bờ xuân mai . <
> thôn trong cho đến thành ngoài , <
> chim lồng cá chậu được người phóng sinh . <
> phương đông vừa dựng bình minh , <
> một làn mây đỏ hóa hình cỗ xe . <
> từ xa đem lửa bay về <
> kết thành tháp lửa bốn bề khói thơm . <
> tiếng kinh thơ tụng bên đường , <
> hoa như mưa lấp than hường dần tan . <
> hiện ra xá-lợi hồng vàng , <
> tựa kho ngọc báu bên đàng tỏa soi . <
> lại nghe trên đỉnh từng trời , <
> tiếng đàn ảo diệu chen lời hát ca . <
> giây lâu , trời lặng như xưa , <
> vua a-xà-thế bấy giờ bình thân . <
> nhặt , chia xá-lợi nhiều phần , <
> truyền đem xây cất mấy lần tháp cao . <
> lại truyền định những nơi nào , <
> dựng bia , khắc chữ , chép sao công người . <
> thả tù , bố thí nơi nơi , <
> gọi là tưởng niệm cuộc đời thánh tăng . <
> chuyện này do một khách thương , <
> đem về bạch phật tại rừng ta-la . <
> a-nan khi đó nghe qua , <
> nhớ thương hiền hữu lệ sa vắn dài . <
> thế tôn trông thấy mỉm cười , <
> giơ tay vẫy đến bên người bảo ban <
> rằng “ thánh tăng nhập niết-bàn , <
> pháp thân còn mãi vô vàn thiên thu . <
> dù cho hoa cỏ diêm-phù , <
> dù cho khe suối sương mù gió mây . <
> pháp thân còn đó còn đây , <
> giới hương giải thoát tròn đầy nguyệt trong . <
> nghìn xưa nơi cõi bụi hồng , <
> phất từng diệt trước chẳng lòng nhìn ta . ” <
> a-nan vội chắp tay hoa <
> dưới thềm thỉnh pháp duyên là trước sau . <
> phật kể “ xưa kiếp diêm châu , <
> nguyệt quang vua nọ đức giàu trí bi . <
> lúa thơm muôn dặm xanh rì , <
> thành cung một cõi lưu ly ngọc ngà . <
> nọ lầu vàng rực mây tà , <
> kia đền hồng ngọc chói loà nắng mai . <
> muôn muôn tụ lạc an vui , <
> 6.350 . sông biêng biếc lụa vọng lời đò ca . <
> một hôm vua ngự thưởng hoa , <
> nghĩ rằng đời khác như là xuân thu . <
> nghiệp xưa tích đức hiền tu , <
> kiếp này quả báo cho dù tốt tươi . <
> phúc duyên cảm đến người người , <
> núi sông thành quách ngời ngời vàng châu . <
> bây giờ cầu chút duyên sau , <
> mở kho bố thí muôn lầu gấm hoa . <
> dù cho muôn cõi muôn nhà , <
> dù cho khắp chốn ta-bà ngại chi . <
> tin vua bố thí loan đi , <
> nhân dân khắp cõi tìm về tận nơi . <
> sớm hôm lần lượt bao người , <
> xin tiền , xin vật , như lời hứa ban . <
> tiếng truyền oai đức nguyệt quang , <
> khiến cho muôn nước lân bang nể vì . <
> phương tây có vị vua kia , <
> ghét ghen là thói so bì xưa nay . <
> càng nghe lòng giận càng đầy , <
> liền bàn mật với nhóm bầy tôi thân . <
> hỏi ai chước quỉ mưu thần , <
> hạ nguyệt quang được một lần thị oai . <
> có người giáo sĩ mỉm cười <
> nói “ xin lấy hẳn đầu người lập công . ” <
> vua nghe như mở tấm lòng , <
> hẹn cho hai tháng phải xong việc này . <
> việc thành hứa gả con đây , <
> chung nhau quyền lợi đủ đầy trị dân . <
> vui mừng , giáo sĩ lui chân , <
> về non cầu đảo quỉ thần giúp tay . <
> hành trang sửa soạn đó đây , <
> voi chăng màn gấm đợi ngày kéo sang . <
> bấy giờ vua nước nguyệt quang , <
> nào là chớp giật nào hàng tinh rơi . <
> khói sương ùn mấy ngày trời , <
> rồi là sao chổi sáng ngời hiện ra . <
> quạ đen bay lại bay qua , <
> lại thêm dã thú gầm như động rừng . <
> hết dân nằm mộng bất tường , <
> trống rồng bị thủng , lọng vàng ngả nghiêng . <
> lại vua trong giấc nửa đêm , <
> nghe như xào xạc ngoài thềm lá rơi . <
> trông ra : quỉ xám đương cười , <
> tay cầm vương miện trỏ nơi ngai rồng . <
> điềm chi , khiến mộng buồn lòng , <
> bách quan nghe chuyện vô cùng xốn xang . <
> đến hôm , trước cửa thành vàng , <
> có người giáo sĩ lân bang xin vào <
> tâu “ ngài phát nguyện thanh cao , <
> 6.400 . đạo tâm tỏa sáng khác nào thái dương . <
> nên tôi từ chốn tây phương , <
> vượt trăm dặm núi đỉnh sương hướng về . <
> nghe ngài theo hạnh bồ-đề , <
> bao phen bố thí chẳng hề tiếc đâu . <
> nhưng dù ban phát ngọc châu , <
> cũng là vật dụng phải đâu khác người . <
> dám cho đến máu thịt rơi , <
> dám đem mạng sống cứu đời mới cao . <
> nên tôi chẳng ngại xin vào <
> giúp vua tự thắng , nêu cao gương hiền . <
> nhưng vì rất khó , cho nên <
> ngài có nhận trước mới xin giãi bày . ” <
> đức vua hoan hỉ chịu ngay , <
> dù quên thân mạng lòng này ngại đâu . <
> nghe xong đạo sĩ khấu đầu , <
> dưới thềm khúm núm thêm câu dối lừa : <
> “ mẹ tôi nằm bệnh từ xưa , <
> quỉ ma hành hạ thân già đớn đau . <
> pháp sư truyền dạy đã lâu , <
> bệnh này chữa phải có đầu đế vương . <
> như ngài phúc tuệ đôi đường , <
> thì bộ óc chính là phương thuốc thần . <
> nói ra , thực rất ngại ngần , <
> dẫu rằng đã được minh quân rộng lòng . <
> phần tôi kính trọng ngai rồng , <
> thay trời trị nước vô cùng lớn lao . <
> trần gian dễ thấy ai nào , <
> đã ngôi báu , lại đức cao như ngài . <
> nhưng phần xót mẫu thân tôi , <
> tuổi xuân đã chịu suốt đời gian lao . <
> đến già lại bệnh khổ sao , <
> nghe mẹ rên xiết như bào lòng con . <
> nên liền xin lượng núi non , <
> bằng không , xin chịu nát mòn cũng cam . ” <
> vua rằng “ ngươi cứ yên tâm , <
> đã lời hứa trước , tấm thân chẳng nề . <
> đầu ta , ngươi sẽ đem về <
> chữa bệnh ma quỉ , trọn bề dưỡng sinh . ” <
> triều thần sửng sốt khiếp kinh : <
> vua bố thí cả mạng mình nữa sao ! <
> người băng lên chín bệ cao : <
> xin ngài ở lại ngôi cao dân nhờ . <
> người thì lý luận trình thưa , <
> đem tài hùng biện khuyên vua đủ điều . <
> nhưng lòng son vẫn không xiêu : <
> “ các khanh thôi chớ buồn nhiều vì ta . <
> phải đem đức trải gần xa , <
> không còn vị kỷ mới là độ sinh . <
> nhân gian cần có gương lành , <
> ta xin treo để thức tình người sau . <
> thân này , vì muốn giữ lâu , <
> thì trăm năm cũng qua cầu mà thôi . <
> điện vàng đừng sợ không ngai , <
> con ta lại sẽ nối ngôi trị vì . <
> có chư khanh đó , lo gì , <
> việc dân việc nước mọi bề vẫn yên . ” <
> đại thần có vị tiến lên <
> rầu rầu đứng trước vua hiền lạy thưa : <
> “ thánh hoàng , hạnh nguyện độ tha , <
> cắt đầu bố thí để mà khuyến dân . <
> xin tha lỗi kẻ tôi thần <
> chẳng đành ngó thấy mình rồng máu hoen . ” <
> nói rồi tự móc trái tim , <
> bàn tay máu nhuộm dâng lên ngai vàng . <
> trăm quan xiết đỗi kinh hoàng , <
> dẫu là gan sắt cũng hàng lệ rơi . <
> còn vua , di chúc hẳn hoi , <
> lại thêm căn dặn đủ lời trước sau . <
> rồi cầm gươm tự cắt đầu <
> trao cho giáo sĩ vẫn chầu một bên . <
> người này vội vã lên yên <
> trốn đi như thể một tên tội tù . <
> bấy giờ khắp cõi diêm-phù , <
> đất bằng chuyển động vụt vù gió bay . <
> thiên cung mấy đỉnh từng trời , <
> kim thân bồ-tát rạng ngời chiếu soi . <
> vội vàng thiên chúng nơi nơi <
> trải hoa mười cõi dâng người đại bi . <
> mưa thành cát ngọc lưu ly , <
> gió thành diệu nhạc muôn vì sao nghiêng . <
> hương trầm từ đất bốc lên , <
> chim tha mây trải khắp miền hót ca . <
> thần dân trồng mấy dặm hoa , <
> nguyện cho thần thức vua hòa đại tâm . <
> hóa siêu trong cõi mê lầm , <
> như hoa nở giữa sơn lâm mấy trùng . <
> trong khi giáo sĩ băng rừng , <
> đem đầu vua , trốn trên lưng ngựa dài . <
> phóng đi nào biết đêm ngày , <
> lạ sao đầu nọ tỏa hoài hương thơm . <
> khi về tới được biên cương , <
> kiệu son sẵn đợi thẳng đường tiến kinh . <
> tin loan khắp chốn khắp thành , <
> khiến dân nước đó giật mình ngẩn ngơ . <
> bấy giờ ở chốn cung vua , <
> mừng như thắng trận treo cờ kết bông . <
> dựng đài cao giữa chợ đông <
> để bêu thủ cấp cho công chúng nhìn . <
> sớm mai , vừa nhạt bóng đêm , <
> 6.500 . dân từ khắp nước đã chen nhau về . <
> nóng xem cho được đầu kia , <
> của người hiền đức bốn bề tiếng vang . <
> trên đài cao , dưới nắng vàng , <
> hộp sơn vừa mở thoảng làn hương bay . <
> nhưng sao thật lạ lùng thay , <
> đầu vừa khỏi hộp , hóa ngay sen hường . <
> hào quang chiếu rực mười phương , <
> gió thơm man mác , mây buông tàn đào . <
> lại nghe đàn sáo ngọt ngào , <
> âm thanh nhẹ tự trời cao thoảng về . <
> người người khai ngộ lìa mê , <
> chắp tay cung kính , bốn bề lâng lâng . <
> nguyệt quang xưa bực minh quân , <
> đức dày nhiều kiếp tiền thân góp thành . <
> vị quan tự móc tim mình <
> là xá-lợi-phất tu hành kiếp nay . <
> suốt trong sáu cõi đổi thay , <
> bao lần thị hiện đủ đầy cúng ta . <
> dấu chân in khắp ta-bà , <
> bây giờ rũ nắm trần sa giữa dòng . <
> như chim thần vút qua sông , <
> tiếng kêu khiến nở vừng hồng đỉnh xa . ” <
> thuyết xong phật dạo đường hoa , <
> bước yên dưới liễu la đà nắng bay .
Bố thí đầu