tiều rằng : ba bộ mạch thường , <
> thốn , quan , xích đủ âm dương ra vào . <
> chia nam , bắc chính cớ sao ? <
> 2070 . thiên hòa bất ứng , năm nào bộ chi ? <
> môn rằng : vận khí xây đi , <
> nam chính , bắc chính , định vì chúa , tôi , <
> sáu hơi quân hỏa cao ngòi , <
> chẳng dùng làm việc , một ngồi rảnh rang . <
> 2075 . năm vận thấp thổ quyền sang , <
> dùng nên số ở giữa bàn trung ương , <
> cho hay vận thổ làm vương , <
> mặt nam ra lệnh bốn phương đến chầu . <
> mộc , kim , thủy , hỏa ứng hầu , <
> 2080 . đều tôi mặt bắc , cúi đầu xưng phan ( phiên ) . <
> chia ngôi nam , bắc rõ ràng , <
> lấy trong mười chữ thiên can hóa vời . <
> nam chinh ấy nói đạo trời , <
> bắc chính đạo đất thật lời sách biên . <
> 2085 . thử xem giáp , kỷ hai niên , <
> hóa ra phận thổ , thật quyền nam quân . <
> tám năm bắc chính đều thần , <
> đinh , nhâm , canh , ất , bính , tân , quí , mồ ( mậu ) . <
> lấy hai ngôi chính phân đồ , <
> 2090 . theo niên bàn mạch nói phô mới rành . <
> thiên hòa mạch ấy vốn binh , <
> mạch trầm chỉn luận tình hình tam âm . <
> thái âm , thiếu âm , quyết âm . <
> giữ trời , giữ đất , xét tầm theo niên . <
> 2095 . nam chinh thái âm tư thiên , <
> bộ thốn tay hữu mạch chuyên đi chìm , <
> nam chinh thái âm tại tuyền , <
> bộ xích tay hữu mạch chuyên đi chìm , <
> nam chinh quyết âm tư thiên , <
> 2100 . bộ thốn tay tả mạch chuyên đi chìm . <
> nam chinh quyết âm tại tuyền , <
> bộ xích tay tả mạch chuyên đi chìm . <
> nam chinh thiếu âm tư thiên , <
> bộ thốn , tả , hữu đều chuyên đi chìm . <
> 2105 . nam chinh thiếu âm tại tuyền , <
> bộ xích tả , hữu đều chuyên đi chìm . <
> bắc chính thái âm tư thiên , <
> tay hữu , bộ xích , mạch riêng đi chìm . <
> bắc chinh thái âm tại tuyền , <
> 2110 . tay hữu , bộ xích , mạch riêng đi chìm . <
> bắc chinh quyết âm tư thiên , <
> tay tả bộ xích mạch riêng đi chìm . <
> bắc chinh quyết âm tại tuyền , <
> tay tả bộ thốn mạch riêng đi chìm . <
> 2115 . bắc chinh thiếu âm tư thiên , <
> tả , hữu bộ xích đều riêng đi chìm . <
> bắc chinh thiếu âm tại tuyền , <
> tả , hữu bộ thốn đều riêng đi trầm . <
> ấy là mạch lý tam âm , <
> 2120 . gọi rằng bất ứng đều trầm trong tay . <
> cam châu sách lại tỏ bày , <
> coi ngôi quân hỏa năm nay bộ nào . <
> ở nơi xích thốn bộ nào . <
> mạch rằng chẳng ứng chìm vào lột xương . <
> 2125 . cho hay phép mạch ấy thường , <
> bốn mùa bệnh biến nhiều đường chẳng câu . <
> kinh rằng trời đất máy sâu , <
> khí làm thắng phục mạch đâu thấy hình . <
> xem hơi thắng phục cho tinh , <
> 2130 . chữ thời , chữ bệnh , mặc tình trị theo . <
> đạo y lắm chỗ cheo leo , <
> chẳng nên chấp nhất làm nghèo người ta . <
> dón thay một mạch thiên hòa , <
> tổ xưa sẵn đặt bài ca dạy đời : <
> <
> ca viết <
> ( ca rằng ) <
> dịch nghĩa : <
> nói về mạch thiên hòa chỉ bàn đến ba khí âm , <
> nam chính tư thiên thì bắc chính tại tuyền . <
> thái âm chuyên chủ bộ thốn và xích tay phải , <
> quyết âm chuyên chủ bộ thốn và xích tay trái , <
> thiếu âm thì xích và thốn cả hai bên đều không ứng . <
> nếu giao hay phản là sắp chết . <
> <
> 2135 . ngư rằng : gẫm lẽ dưới trời , <
> đã sinh dược phẩm cứu đời nhân gian . <
> cớ sao lắm kẻ ngỗ ngang , <
> đau thời cầu phép dị đoan độ mình . <
> hoặc cầu thầy sãi tụng kinh , <
> 2140 . hoặc cầu thầy pháp rập rình chữa chuyên , <
> hoặc cầu thần quỷ cho thuyên , <
> hoặc cầu đồng bóng chúc nguyền chư linh ? <
> thấy làm những việc bất kinh , <
> bùa đeo , thuốc giải , bệnh tình cũng thuyên . <
> 2145 . chẳng hay đạo thuốc xưa truyền , <
> phương nào trị đặng thói xiên nhân tình ? <
> môn rằng : trong cuộc u , minh , <
> người cùng thần quỷ yêu tinh khác đường , <
> bởi người ăn ở không thường , <
> 2150 . hơi tà duồng gió vấn vương tai nàn . <
> như nay miễu sập chùa hoang , <
> thần nghèo , quỷ đói mượn đàn làm ôn . <
> như nay hồ mị hớp hồn , <
> vực giao bắn bóng , đều phồn yêu tinh . <
> 2155 . có nơi quỷ mị hiện hình , <
> làm cho bệnh nhiễm trong mình người si . <
> sách rằng “ trúng ác truyền thi ” , <
> ấy là tật quấy , bệnh kỳ xiết bao . <
> tổ xưa làm thuốc ấy cao , <
> 2160 . có phương lại có phép màu nhiều môn <
> ông thời lấy thuốc đuổi ôn , <
> lấy trâm trừ quỷ , tiếng đồn đã vang , <
> ông thời ếm huyệt cao hoang , <
> chích hang quỷ nhãn , giải nàn cứu tai . <
> 2165 . ông thời mũ áo trắng trai , <
> phá hình cày gái trừ loài yêu ma . <
> đao ta lắm chước trừ tà , <
> yêu tinh , quỷ quái khó qua thánh hiền . <
> vậy nên trong sách thuốc biên , <
> 2170 . chữ rằng hoạt pháp rộng truyền nhiệm thay ! <
> thầy nay chấp nhất chẳng hay , <
> gặp cơn tà thắng khoanh tay , lắc đầu . <
> khiến bầy thuật sĩ theo sau , <
> ra làm phép bậy đua nhau dối đời . <
> 2175 . dân ngu chẳng tỏ lẽ trời , <
> đau thời sợ chết , khắp vời chư sư . <
> lòng tà gây bởi chư sư , <
> dân phong lần nhiễm ngày hư thói đời . <
> dù người đau tỏ lẽ trời , <
> 2180 . y còn phép bí , ai vời dị đoan ? <
> muốn cho dẹp lũ dị đoan <
> dò theo phép tổ , rỡ ràng đạo ta . <
> người đau có chính có tà , <
> nhà y phép trị có khoa biến thường . <
> 2185 . bệnh chính thời dụng thuốc thường , <
> bệnh tà thời dụng biến phương phép ngoài <
> trời sinh muôn vật đều tài , <
> học cho tột lẽ , trừ loài yêu tinh , <
> loại như vật uế trừ tinh , <
> 2190 . vật hương trừ quái , quỷ kinh a nguỳ . <
> hồ tinh sợ chó săn đi , <
> xà yêu sợ tỏi , lại nghi hùng hoàng , <
> lấy vài vật ấy suy bàn , <
> biết trong tạo hóa nhiều đàng thuốc tinh , <
> 2195 . vật đều có chỗ hợp sinh , <
> khác nhau thời ắt có hình chế nhau . <
> cho hay vật có chế nhau , <
> khắp xem bản thảo trước sau chẳng đồng . <
> sách nêu tinh dược nhiều ông , <
> 2200 . nếm mùi chẳng một thần nông xưa truyền . <
> <
> bản thảo dẫn ( lôi công soán tiệp kinh ) <
> ( lời dẫn về bản thảo . tóm tắt sách lôi công bào chế ) <
> dịch nghĩa : <
> bản thảo truyền trong nghề thuốc ; còn lưu cho tới ngày nay . <
> vua thánh tôi hiền lịch đại , ai cũng lưu tâm ; <
> người nhân , con hiếu từ xưa , thảy đều chú ý . <
> sinh làm người trong khoảng hai nghi ; đúc nên xác nhờ công bốn chất , <
> phong hàn , thử , thấp , nấu nung ; mừng , giận , nghĩ lo , uất kết , <
> héo tươi , khổ , sướng , tất tổn đến tinh thần ; <
> nhọc , rỗi , đói , no , đều hại cho khí huyết . <
> đã có sống khó mà trốn khỏi ; <
> đã có thân ai cũng thế thôi . <
> bẩm thụ người hư thực chẳng đồng , phải giữ mực thường mới được ; <
> cây cỏ chất độc lành đều khác , chưa rõ tính nó chớ dùng . <
> thuốc nào mà chẳng hiệu ; dùng đúng thì hay . <
> thử ngậm ô mai , răng ê ngay mà nước dãi chảy ; <
> vừa thổi bồ kết , hắt hơi liền mà lỗ mũi thông . <
> ăn cải cay mà lệ vòng quanh ; nhai hoa tiêu mà hơi bế tắc . <
> âm giao dò biết nhọt trong ở đâu ; <
> tiêu mạt chữa chứng đầu đau tưởng chết ! <
> đái vặt , dái săn , đêm sắc tỳ giải ; mình lạnh , bụng lớn , nhờ cả lô từ . <
> nước đái rùa chữa được cấm khẩu ; <
> xương xảu chuột làm cho mọc răng . <
> từ thạch bắt được mũi kim ; <
> hổ phách nhặt được hạt cải . <
> mật rái rẽ được nước , keo loan nối được xương ; <
> cho ngó sen mà tiết không đông ; <
> bỏ xác cua mà sơn tan rữa . <
> nhựa có thể nấu tan quế ra nước ; <
> mỡ cóc có thể làm mềm ngọc như bùn . <
> tạm kể ít điều để làm chứng nghiệm rõ ràng ; <
> cho rõ hết thảy đều có công dụng riêng biệt <
> thường khi dùng một , khí thuần nhất thì công hiệu càng nhanh . <
> hoặc lúc kiêm nhiều , vị phức tạp mà kết quả hơi chậm . <
> tá , sứ biết để tâm kén kỹ , giúp đỡ thêm thì chóng thu công ; <
> úy , ố lầm những vị trái nhau , ganh ghét lộn sẽ thành rắc độc . <
> mừng , lo trông cả ở bệnh lui hay tiến ; <
> chết sống quan hệ bởi phương dở hay hay . <
> phải tinh tường theo sách định bài ; <
> chớ quấy quá gặp chăng hay chớ ! <
> đối chứng lập phương , phải lọc lấy sở trường trong các sách ; <
> tùy nghi dùng thuốc , họa là mong công hiệu được vạn toàn .
Hồi 29