dẫn rằng : ta dốc can thầy , <
> nghe thầy phân giải lời này rất hay . <
> thầy rằng : trời đất xưa nay , <
> khí vần vốn có đổi xay chính , tà . <
> 2705 . xen hình hơi chính trôi ra , <
> dưới là ngũ nhạc , trên là tam quang , <
> nhờ hơi quang nhạc sáng đường , <
> ở đời ngũ đế tam vương trị vì , <
> ấy rằng khí vận thịnh thì , <
> 2710 . ba giềng năm dạy trọn nghì nhân luân . <
> đến khi vận ách thời truân , <
> ghe keo chằm sở tạm lần châu đông . <
> nối ra năm bá , bảy hùng , <
> đua tranh công lợi , lấp dòng nghĩa nhân . <
> 2715 . ấy rằng quang nhạc khí phân , <
> thánh hiền dấu tối , di luân rối nùi . <
> khiến nên mọi rợ dể duôi , <
> tôi loàn , con giặc , phanh phui sự đời . <
> hơi tà ngăn bủa khắp nơi , <
> 2720 . may còn hơi chính ở đời bao nhiêu , <
> cho hay hơi chính chẳng nhiều , <
> thời cùng mới thấy tiết nêu phẩm đề . <
> kìa như cái giản nước tề , <
> ba phen quan sử nối đề “ thí vua ” . <
> 2725 . cám vua nước tấn vô cô , <
> chính làm ngòi viết đồng hồ biên ra . <
> làm cây chùy bác lãng sa , <
> trương lương vì chúa đánh xa tần hoàng . <
> làm cây cờ tiết tô lang , <
> 2730 . đất nô đày đọa trải đàng gian nan . <
> chính làm đầu lão nghiêm nhan , <
> thua thời chịu chém , chẳng hàng trương phi . <
> chính làm máu nhuộm đế y , <
> như ngươi kê thiệu cứu nguy chúa mình . <
> 2735 . chính làm cái lưỡi cảo khanh , <
> thường sơn chửi giặc , chịu hình cũng ưng , <
> chính làm lỗ miệng trương tuần , <
> tuy dương mắng giặc tưng bừng đều kinh , <
> gặp cơn tam quốc chia giành , <
> 2740 . chính làm cái mão quản ninh sạch mình , <
> gặp khi bắc ngụy tiếm danh , <
> chính làm lời biểu khổng minh xuất kỳ . <
> hoặc làm chèo tổ địch đi , <
> qua sông thề dẹp yết đê mọi loàn . <
> 2745 . hoặc làm cái hốt họ đoàn , <
> đánh đầu kẻ hoạn mưu gian soán đường , <
> ấy đều hơi chính vấn vương , <
> người làm oanh liệt một trường dấu ghi . <
> đời suy người triết phù trì , <
> 2750 . nên câu “ thiên trụ địa duy ” vững vàng . <
> đến nay người triết xa đàng , <
> dưới trời hơi chính cũng tan lần mòn . <
> thử xem trong cuộc nước non , <
> bốn chia , năm xé , thon von dường nào . <
> 2755 . nhảy vòng phú quý lao xao , <
> sớm tôi , tối chúa , ra vào gườm nhau . <
> muôn dân ép ráo mỡ dầu , <
> ngày trau khí giới , tháng xâu điện đài . <
> thêm bầy gian nịnh chen vai , <
> 2760 . gây nên mọi rợ từ ngoài lấn trong , <
> đánh nhau thây bỏ đầy đồng , <
> máu trôi đọng vũng , non sông nhơ hình , <
> xừng xừng giành đất , giành thành , <
> ngựa xe rần rộ , bụi binh tối trời , <
> 2765 . mây sầu gió thảm đòi nơi , <
> sấm đông , tuyết hạ , khác đời trung nguyên , <
> ấy rằng quang nhạc khí hôn , <
> năm giềng ba mối rối dồn như tơ . <
> dù sinh y phó đời giờ , <
> 2770 . e khi cày ruộng cuốc bờ mà thôi . <
> huống ta là kẻ không ngôi , <
> tài chi lạy cúi làm tôi nước loàn ? <
> đã cam chút phận dở dang , <
> “ trí quân ” hai chữ mơ màng năm canh . <
> 2775 . đã cam lỗi với thương sinh , <
> “ trạch dân ” hai chữ luống doanh ở lòng . <
> lại cam thẹn với non sông , <
> “ cứu thời ” hai chữ luống trông thuở nào . <
> nói ra thời nước mắt trào , <
> 2780 . tấm lòng ưu thế biết bao giờ rồi . <
> thời trời đã vậy , thôi thôi nào cầu . <
> thà cho trước mắt mù mù , <
> chẳng thà ngồi ngó kẻ thù quân thân . <
> 2785 . thà cho trước mắt vô nhân , <
> chẳng thà ngồi ngó sinh dân nghiêng nghèo , <
> thà cho trước mắt vắng hiu , <
> chẳng thà thấy cảnh trời chiều phân xâm . <
> thà cho trước mắt tối ngầm , <
> 2790 . chẳng thà thấy đất lục trầm can qua . <
> dù đui mà giữ đạo nhà , <
> còn hơn có mắt ông cha chẳng thờ , <
> dù đui mà khỏi danh nhơ , <
> còn hơn có mắt ăn nhơ tanh rình . <
> 2795 . dù đui mà đặng trọn mình , <
> còn hơn có mắt đổi hình tóc râu . <
> sáng chi theo thói chiên cầu , <
> dọc ngang chẳng đoái trên đầu có ai . <
> sáng chi đắm sắc , tham tài , <
> 2800 . lung lòng nhân dục , chuốc tai họa trời <
> sáng chi dua nịnh theo đời , <
> nay vinh , mai nhục , mang lời thị phi . <
> sáng chi nhân nghĩa bỏ đi , <
> thảo ngay chẳng biết , lỗi nghì thiên luân , <
> 2805 . thấy rồi muôn việc trong trần , <
> xin còn hai chữ “ tâm thần ” ở ta . <
> nguyện cùng tạo hóa lại qua , <
> làm xe , làm đạn , phận già thảnh thơi . <
> kêu trâu , kêu ngựa mặc người , <
> 2810 . cánh trùng , gan chuột , theo trời phú cho . <
> nói rồi đạo dẫn dặn dò , <
> anh em ai nấy chớ cho lậu tình , <
> nhân sư dù đặng an mình , <
> bọn ta lui tới sử kinh nhờ thầy . <
> 2815 . ngư rằng : xin hỏi bạn thầy , <
> thanh phong , minh nguyệt , lối này ở đâu ? <
> hai ông là bạn đồng du , <
> cớ sao nỡ để mắt mù nhân sư ? <
> dẫn rằng : việc ấy hữu từ , <
> 2820 . hai ông bạn cũng vô như chi hà ! <
> hai ông thường nói cùng ta , <
> khen rằng thầy ấy thật là triết nhân . <
> như thầy chẳng những bảo thân , <
> lại hay bảo đạo mười phân vững vàng . <
> 2825 . thánh xưa lời dạy rõ ràng , <
> “ nước an làm trí , nước loàn làm ngu ” , <
> từ xưa có kẻ cạo đầu , <
> giả câm , giả dại , lánh xâu nước loàn , <
> vả nay trời bước gian nan , <
> 2830 . thà không mắt thấy , khỏi mang dạ sầu , <
> hoa di mão dép lộn nhầu , <
> mấy ai giữ phép xuân thu đặng rồi , <
> chớ khinh mang tật đui ngồi , <
> trời còn hơi chính gởi đôi mắt thầy , <
> 2835 . sau trời thúc quý tan mây , <
> sông trong , biển lặng , mắt thầy sáng ra . <
> khuyên ngươi lòng chớ sai ngoa , <
> coi lời thơ tặng thầy ta hẳn hòi . <
> <
> minh nguyệt thanh phong <
> ( hợp tặng nhân sư thi ) <
> dịch nghĩa : <
> đang thuở tinh chiên giậm bấy đường , <
> trăm nhà , mấy trọn dấu thư hương ? <
> sự đời thà khuất đôi tròng thịt , <
> lòng đạo xin tròn một tấm gương . <
> tần đế còn nhường danh họ lỗ , <
> hán vương đâu biết bệnh thầy trương . <
> thôi thôi đả vậy thôi thà vậy , <
> một túi kiền khôn mặc mở mang .
Hồi 39