coi hai thơ ấy tỏ tình , <
> thấy trời đất ở trong mình người ta <
> cho hay máy tạo chẳng xa , <
> 1600 . âm dương qua lại , trẻ già trong thân . <
> tiều rằng : đạo hữu trước phân , <
> mười hai kinh lạc có phần thơ ca . <
> còn lo tính thuốc nhiều khoa , <
> dẫn kinh mấy vị , hỏi qua chưa rành . <
> 1605 . môn rằng : học phải có hành , <
> hợp coi vị thuốc dẫn kinh cho tường . <
> thái dương kinh túc bàng quang , <
> kinh thủ tiểu trường , phần biểu nêu tên . <
> khương hoạt , cao bản , dẫn lên , <
> 1610 . hoàng bá dẫn xuống , chớ quên mà lầm . <
> trong ấy là kinh thiếu âm , <
> gọi rằng túc thận , thủ tâm hai phần . <
> vào trong hoàng bá , tế tân , <
> khương hoạt , tri mẫu , về phần thận chuyên . <
> 1615 . thiếu dương kinh hỏa biểu truyền , <
> túc là phủ đảm , thủ liền tam tiêu . <
> sài hồ , xuyên khung lên điều , <
> thanh bì xuống dắt , trị tiêu nhờ chàng . <
> trong rắng túc quyết âm can , <
> 1620 . thủ mệnh môn hỏa , hai đàng kinh đi . <
> sài hồ , xuyên khung , thanh bì <
> tuy chia biểu lý , cũng y một đường . <
> dương minh kinh túc vị hương , <
> kinh thủ đại trường , chỗ chứa đồ ăn , <
> 1625 . thăng ma , bạch chỉ , cát căn , <
> thạch cao lên xuống , nêu rằng dẫn kinh , <
> phần trong là thái âm kinh <
> túc tỳ , thủ phế , hai tình cũng y . <
> bạch thược , thăng ma vào tỳ , <
> 1630 . cát cánh , bạch chỉ , thung đi phế đình . <
> ấy đều vị thuốc dẫn kinh , <
> trong ngoài nhận chứng cho tinh khỏi lầm . <
> ngư rằng : ba dương , ba âm , <
> sáu kinh dón lại chứng làm dường nào ? <
> 1635 . môn rằng : bệnh mới cảm vào , <
> sáu kinh kiến chứng , xưa rao rõ ràng . <
> thái dương phát nóng , ghét hàn , <
> cứng đơ xương sống , đau ngang lưng quần . <
> thiếu dương nóng lạnh không chừng . <
> 1640 . tai bùng , miệng đắng , ẩu lừng nách hông . <
> dương minh nóng khát nước sòng , <
> mũi khô , mắt nhức , ngồi chong chẳng nằm . <
> lại thêm ỉa bón hãn dầm , <
> ngầy xem ban mọc , da ngâm nước vàng . <
> 1645 . thiếu âm họng lưỡi khô khan , <
> nóng lòng thèm nước dựa màn nằm co , <
> quyết âm gân giật , hung no , <
> lưỡi cong , dái thụt , môi lò sắc xanh . <
> thái âm đau bụng no cành , <
> 1650 . ỉa không , khát nước , nóng hình chân tay . <
> âm dương các chứng tỏ bày , <
> lại còn hợp bệnh , lâu ngày truyền kinh . <
> trong ngoài nhận chứng chẳng tinh , <
> mang câu “ dẫn khấu nhập đình ” , tội to . <
> 1655 . học y muốn khỏi tội to , <
> hợp kinh mấy chứng phải dò căn nguyên . <
> sẵn lời ca quyết thầy truyền , <
> ta xin thuật lại người biên giúp đời : <
> <
> tam dương kinh kiến chứng tổng quyết <
> ( khái quát về triệu chứng các bệnh thuộc ba dương kinh ) <
> dịch nghĩa : <
> phát nóng , sợ rét , lưng và xương sống đau ( thái dương ) . <
> mắt đau , mình nóng , trong mũi khô ( dương minh ) . <
> tai ù , miệng đắng , cổ ọe khan . <
> nóng rét liên tiếp xen kẽ nhau , dưới hông đau ê ( thiếu dương ) . <
> <
> tam âm kinh kiến chứng tổng quyết <
> ( khái quát về triệu chứng các bệnh thuộc ba âm kinh ) <
> dịch nghĩa : <
> tay chân nóng hâm hấp , lúc lúc lại đau bụng . ( thái âm ) . <
> đi lỵ mà không khát nước , vốn là tạng bị hàn ( thái âm ) . <
> mạch trầm , sợ khô , vốn liên quan với thận , <
> uống ừng ực , cổ khô , nước dãi ít ( thiếu âm ) . <
> gân rút , môi xanh , tứ chi đau , <
> tai ù , luỡi cuốn lại thụt dái ( quyét âm ) . <
> <
> lưỡng cảm chứng ca <
> ( bài ca về triệu chứng bệnh lưỡng cảm ) <
> dịch nghĩa : <
> chứng thương hàn lưỡng cảm nửa âm nửa dương , <
> lúc bắt đầu , đầu nhức chịu không nổi . <
> trong người bứt rứt , miệng khô , hay khát nước , <
> vốn là do thận và bọng đài cùng bị bệnh . <
> <
> lưỡng thương bệnh chứng ca <
> ( bài ca về triệu chứng bệnh lưỡng thương ) <
> dịch nghĩa : <
> nguyên là thái dương và dương minh cùng bị bệnh , <
> bệnh cả hai kinh dồn lại làm một . <
> nếu còn chứng về thái dương thì nên làm ra mồ hôi ( phát hãn ) , <
> nếu không còn chứng về thái dương thì nên dùng phép hạ ( xổ ) . <
> <
> biểu bệnh chứng ca <
> ( bài ca về triệu chứng các bệnh thuộc biểu ) <
> dịch nghĩa : <
> phát nóng , sợ rét là chứng biểu , <
> mạch phù , đau mình là thuộc kinh thái dương . <
> sợ rét ấy là biểu hư , <
> dùng thuốc phát biểu nên xét rõ nặng nhẹ . <
> mùa xuân , dương khí còn kém và yếu , <
> nếu dùng thuốc phát hãn ( làm ra mồ hôi ) quá thì âm sẽ thắng , <
> mùa đông , dương khí nấp sâu ở trong thì phát hãn là đúng . <
> nếu dùng thuốc nhẹ thì bệnh không khỏi . <
> <
> lý bệnh chứng ca <
> ( bài ca về triệu chứng các bệnh các bệnh thuộc lý ) <
> dịch nghĩa : <
> mạch của chứng lý , trầm mà hoạt , <
> không sợ lạnh chừ , lại sợ nóng , <
> lòng bàn tay và dưới bụng mồ hôi dầm dề , <
> cổ ráo miệng khô , phân táo kết , <
> bụng đầy , bị suyễn , có khi nói sàm , <
> đại tiện không đều , càng lúc càng nóng , <
> ấy là nóng ở trong , đúng là bệnh lý thực , <
> đó là các chứngthuộc kinh dương minh , nên dùng thuốc hạ ( xổ ) <
> <
> luận biểu lý tạng phủ sở thuộc ca <
> ( bài ca luận về các bệnh biểu lý thuộc tạng phủ ) <
> dịch nghĩa : <
> các chứng bệnh ở bọng đái , dạ dày và mật thuộc về dương , <
> các chứng bệnh ở lá lách , thận và gan thuộc về âm , <
> mạch phù , trường , huyền thuộc dương , mạch tế , trầm , vi , hoãn thuộc âm . <
> trước hãy xem mạch và chứng thuộc về biểu hay lý .
Hồi 23