đói no ngày cũng qua ngày <
> lá thu khô đã rơi đầy vườn đông <
> bệnh già kéo đến như không <
> 1120 . ba ngày chạy chữa thái ông từ trần <
> tiền không đủ một vuông khăn <
> ngũ nương đem ít áo quần bán đi <
> cửa nhà đang lúc hàn vi , <
> miễn sao một chút lễ nghi gọi là <
> 1125 . thêm thương một nỗi mẹ già <
> bóng dâu đầu bãi , nắng đà sang sông <
> sớm khuy bà chỉ đau lòng <
> có con mà đám ma chồng không con . <
> hay đâu gió tủi chăng hờn <
> 1130 . thái bà lâm bệnh từng cơn ly bì <
> đói no thôi có quản gì , <
> ngũ nương một dạ đình vi đã đầy . <
> tiền đâu thang thuốc lúc này , <
> còn lo rau cháo một ngày đôi phen . <
> 1135 . một thân mấy nỗi lo phiền , <
> nghĩ bề nào cũng chẳng yên bề nào . <
> tin người vẫn bặt âm hao <
> nhớ ra dặm cát , thương vào buồng the <
> úa mòn sắc liễu bên đê , <
> 1140 . ngựa vinh quy chẳng thấy về cố hương . <
> tóc dài tủi lược hờn gương , <
> lòng tơ biết mấy canh trường ngổn ngang . <
> đời cho áo gấm về làng , <
> có khi hai chiếc lá vàng đã rơi . <
> 1145 . mới hay khe khắt là đời , <
> đắng cay là thiếp ... chao ôi ! là chàng ! <
> mẹ chàng chẳng thuốc chẳng thang <
> chê cơm chán cháo lòng càng đắng cay , <
> nơi nào chàng hỡi có hay , <
> 1150 . ngõ ngưng sương bạc , vườn bay lá vàng . <
> <
> có người viễn khách qua làng , <
> tin đồn lại đến tai nàng ngũ nương <
> nàng về trình mẹ tỏ tường , <
> rằng : “ xin dâng mẹ tin mừng mẹ vui , <
> 1155 . chồng con đỗ trạng nguyên rồi , <
> làm quan ở đấy từ hồi đăng khoa . ” <
> thái bà nghe nói xót xa : <
> “ con ơi ! đừng nói nữa mà mẹ đau . <
> nó giờ thương nhớ gì đâu , <
> 1160 . cầm như chiếc nón qua cầu gió bay , <
> mẹ giờ sống chết kể ngày , <
> sâu nông cậy một thân mày thủy chung , <
> sinh con ai nỡ sinh lòng , <
> ngờ đâu nó cũng lộn vòng bạc đen . <
> 1165 . ới ông ơi ! có linh thiêng , <
> đón tôi chầu chức tòa sen cho rồi ! <
> sống dai chỉ khổ dâu thôi . ” <
> <
> ngũ nương vội vã tìm lời khuyên can : <
> “ mẹ đừng suy nghĩ miên man ? <
> 1170 . cho hao mình hạc cho tàn bóng trăng . <
> hẳn là trọn đạc quân thần , <
> chồng con chưa nhẽ buông thân mà về . ” <
> thái bà khi tỉnh khi mê , <
> nghe tin vui chính là nghe tin buồn , <
> 1175 . thương dâu lại giận hờn con , <
> ngọn đèn trước gió chẳng còn chắc chi . <
> ngũ nương khuyên giải rầm rì , <
> lòng riêng cảm thấy điều gì không hay . <
> tơ tình lỡ dở rồi đây , <
> 1180 . đam mê biết tính từ ngày phòng chung . <
> bây giờ xa mặt cách lòng , <
> người ta tiếc lục tham hồng một phương . <
> thái bà sắp biệt cõi dương , <
> gọi nàng dâu đến bên giường mà than : <
> 1185 . “ vợ chồng kẻ bắc người nam , <
> đầu xanh tuổi trẻ ai làm nhỡ con <
> kinh kỳ trướng phủ quyền môn , <
> bạc vàng xe ngựa phấn son thiếu gì , <
> sang giàu thì bỏ hàn vi , <
> 1190 . nó không về , nó không về nữa đâu , <
> thương con mười sáu tuổi đầu , <
> câu “ sang đổi vợ ” là câu thế thường <
> con giờ một nắng hai sương , <
> mẹ đi con ở giữa đường bơ vơ . <
> 1195 . chọn người quân tử mà thờ , <
> ôm con thuyền nát đợi chờ làm chi ? ” <
> ngũ nương châu lệ đầm đìa : <
> “ chồng con dù chẳng có về cũng thôi . <
> cũng đành bỏ héo xuân tươi , <
> 1200 . dám đâu một gái đi hai lần đò . <
> mẹ còn mạnh chán chưa lo , <
> ráng ăn chút ít chóng cho lại người . ” <
> thái bà lẳng lặng mỉm cười , <
> mà trong khóe mắt sáng ngời hạt châu . <
> 1205 . bà nhìn cho kỹ con dâu , <
> ý bà muốn nói một câu tận tình . <
> dù cho lời nói không thành , <
> một nhìn cũng tỏ ngọn ngành xót thương . <
> thác về đôi ngả âm dương , <
> 1210 . nghìn thu một sớm thiên đường là đây . <
> <
> ngũ nương chi biết đắng cay , <
> nhà nghèo giờ biết ma chay thế nào ? <
> của riêng đã nhẵn như bào , <
> biết tìm đâu thấy , biết đào đâu ra . <
> 1215 . nhát lòng xẻ bảy chia ba , <
> nỗi mình đơn chiếc , nỗi nhà tang thương . <
> lấy đâu cỗ ván lưng cơm , <
> thoi vàng giấy nén nhang thơm phụng thờ . <
> mong ai đôi mắt đã mờ , <
> 1220 . khóc cha khóc mẹ bây giờ ai hay . <
> một mình tính đó toan đây , <
> chỉ duy còn mớ tóc mây đáng tiền . <
> đen như mun , óng như huyền , <
> chiều dài chấm đất , chất mềm như tơ . <
> 1225 . cắt lòng một lưỡi dao đưa , <
> than ôi ! đôi ngả tóc tơ chia lìa . <
> kiếm nhà quyền quý bán đi , <
> món hàng đã hiếm thiếu gì người mua . <
> ít nhiều lo liệu cho vừa , <
> 1230 . mồ yên mả đẹp bây giờ đã xong . <
> thương thay phận gái xa chồng , <
> tóc xanh đã ngắn má hồng lại phai . <
> đau lòng thiếp lắm chàng ơi , <
> thần hôn thiếp dám đơn sai đâu mà . <
> <
> 1235 . theo nhau cha mẹ về già , <
> chàng đi nước thẳm non xa chẳng về . <
> nỡ nào nghĩa cắt tình chia , <
> nỡ nào được sở quên tần cho đang . <
> thiếp như áo rách giấy tàn , <
> 1240 . vinh hoa rồi đấy biết chàng tính sao ? <
> thương nhau liễu yếu tơ đào , <
> một thân mang nặng biết bao nhiêu tình . <
> ma chay mồ mả đã đành , <
> tìm chồng xem cái duyên mình ra sao ? <
> <
> 1245 . ngũ nương cửa đóng ngõ rào , <
> đem hai bảo vật tìm vào trường an . <
> bức tranh cha mẹ bên chàng , <
> tỳ bà đây một cây đàn ngày xưa . <
> bức tranh hôm sớm phụng thờ , <
> 1250 . dù con lưu lạc bao giờ dám quên . <
> tỳ bà gởi chút tài riêng , <
> dọc đường đàn hát kiếm tiền độ thân . <
> tuổi non sớm đã thanh bần , <
> trời xanh còn bắt phong trần nữa đây . <
> 1255 . vàng người đắm , rượu người say , <
> lòng này ai biết thân này ai thương . <
> trước khi từ biệt gia hương , <
> nàng làm một lễ cáo tường vong linh . <
> gởi là bát nước lưng canh , <
> 1260 . bốn bên cha mẹ thấu tình cho con . <
> dưỡng , sinh , tống , tử đã tròn , <
> con cin lặn lội nước non tìm chồng . <
> làm người có thủy có chung , <
> cúi không thẹn đất , ngửa không thẹn trời . <
> 1265 . sống đâu không thẹn với đời , <
> chết đi không thẹn với người cõi âm . <
> cúi đầu quỳ lạy bốn thân , <
> gieo cầu rút đất cho gần dặm xa . <
> giữa đường tai nạn thì qua , <
> 1270 . trường an chả mấy chốc mà đến nơi . <
> tìm chàng để gặp mà thôi , <
> chắc chi đồn đại như lời người ta . <
> thăm xong phần mộ hai nhà , <
> ngũ nương lủi thủi bước ra khỏi làng .
Cha mẹ chồng lần lượt qua đời, Ngũ nương quyết định tìm chồng