ngư rằng : xin cạn lời trao , <
> 740 . lệ xưa dùng thuốc dường nào đặng tinh ? <
> dẫn rằng : gắng sức học hành , <
> rộng xem sách thuốc , gẫm tình dùng phương . <
> nhớ câu đối chứng lập phương , <
> quân , thần , tá , sứ đo lường chớ sai . <
> 745 . vua tôi hòa hợp theo loài , <
> đừng cho phản úy làm tai hại người . <
> mở ra mấy cửa chỉ ngươi , <
> bảy phương đã sẵn , lại mười tễ dư . <
> phương là đại , tiểu , ngẫu , cơ , <
> 750 . phức , cùng hoãn , cấp , sờ sờ khá trông . <
> tễ là bổ , tả , tuyên , thông , <
> trọng , khinh , hoạt , sáp , táo cùng thấp thôi . <
> bảy phương , mười tễ biết rồi , <
> mặc trau thang , tán , mặc dồi hoàn , đan . <
> 755 . làm thang , làm tán , làm hoàn , <
> ít nhiều cân lượng dón bàn phân minh . <
> phải coi vị thuốc cho rành , <
> gạn màu thật , giả , xét hình mới , lâu . <
> lại xem bào chế phép mầu , <
> 760 . khuyên đừng lỗi tính , nào cầu khéo tay . <
> sẵn dùng muối mặn , gừng cay , <
> dấm chua , mật ngọt , rượu say , đồng tiền ( tiện ) . <
> coi theo vị thuốc chế liền , <
> hoặc sao , hoặc nướng , hoặc chuyên nấu dầm . <
> 765 . chớ cho vị độc hại thầm , <
> khiến vào kinh lạc chẳng lầm mới hay . <
> mật ong vào phế là thầy , <
> muối kia vào thận , dấm này vào can . <
> nước gừng vào chỗ tỳ quan , <
> 770 . rượu cùng nước đái vào đàng tâm kinh . <
> cho hay mấy vị dẫn kinh . <
> muốn nên công hiệu , phải tinh chế dùng . <
> vị nào dùng sống , sạch tinh , <
> vị nào dùng chín tốt hình mới nên . <
> 775 . lại gìn năm cấm chớ quên , <
> răn người uống thuốc cho bền cữ ăn . <
> mặn thời máu chạy làm nhăng , <
> hỡi ôi bệnh huyết chớ ăn mặn mòi . <
> cay thời hơi chạy chẳng thôi , <
> 780 . hỡi ôi bệnh khí chớ giồi ăn cay . <
> đắng thời hay chạy xương ngay , <
> hỡi ôi cốt bệnh đắng rày chớ ăn , <
> chua thời hay chạy gàn săn , <
> hỡi ôi cân bệnh chớ ăn chua nhiều . <
> 785 . ngọt thời thịt chạy có chiều , <
> hỡi ôi nhục bệnh chớ nhiều ngọt ăn . <
> thánh xưa cặn kẽ bảo răn , <
> hễ bưng thuốc uống , vật ăn phải dè . <
> vật ăn nhiều món khắt khe , <
> 790 . miệng thèm chẳng nhịn , thời e hại mình . <
> giả như thuốc có truật , linh , <
> thấy mùi tỏi , dấm thật tình chẳng ưa . <
> uống trà thời chớ ăn dưa , <
> hoàng liên , cát cánh phải chừa thịt heo . <
> 795 . thường sơn , hành sống chẳng theo , <
> địa hoàng , củ cải , lại chèo nhau ra . <
> thịt trâu , ngưu tất tránh xa , <
> xương bồ , bán hạ chẳng hòa thịt dê . <
> vật ăn khắc thuốc bộn bề , <
> 800 . mỡ , dầu , thịt , cá ê hề ... noi dai . <
> trái cây rau sống nhiều loài , <
> cữ kiêng thời khá , kèo nài thời đau . <
> ta xin đón nói một câu : <
> “ bệnh tòng khẩu nhập ” , phải âu giữ mình . <
> 805 . phép dùng thuốc muốn cho tinh , <
> hợp theo nước , lửa , sinh , thành số dương . <
> như vầy mới thật tiên phương , <
> mới rằng tâm pháp rộng đường xưa nay , <
> sau rồi coi sách thời hay , <
> 810 . lời ca thi quyết ta nay truyền lòng : <
> <
> dựng dược tổng quyết <
> ( tổng quyết về phép dùng thuốc ) <
> dịch nghĩa : <
> các vị làm quân , làm thần phải hòa hợp , không trái nghịch . <
> bảy phương mười tễ đều có phép tắc , <
> hoặc sắc thành thang , viên làm hoàn , tán làm bột , luyện làm đan , liệu mà châm chước . <
> các vị thuốc thực , giả , mới , cũ phải xem xét tỉ mỉ . <
> theo phép tắc mà bào chế , chớ cậy khéo léo , <
> vị chín thì thăng , vị sống thì giáng , phép cũ định rồi . <
> cho uống kịp thời , lại phải biết những điều kiêng kỵ , <
> dùng cho đúng và hợp , không sơ sót , đó là thuốc tiên . <
> <
> chế dược yếu phương <
> ( những điều quan trọng trong việc chế thuốc ) <
> dịch nghĩa : <
> nguyên hoa vốn lợi thủy , nhưng không sao dấm không thông . <
> đậu xanh vốn giải độc , nhưng để nguyên vỏ không công hiệu , <
> thảo quả chữa đầy bụng , nhưng để vỏ lại sinh tức ngực , <
> hắc sửu để sống lợi thủy , gặp viễn chí thành có độc , <
> bồ hoàng để sống thông huyết , dùng chín thì bổ huyết . <
> địa du là thuốc cầm huyết , nhưng dùng ngọn thì huyết không cầm . <
> trần bì chuyên chữa khí , nếu để cả màng trắng thì bổ vị . <
> phụ tử là vị cứu dương , nếu dùng sống thì chữa được bệnh phong ngứa . <
> thảo ô chữa phong tê , nhưng dùng sống lại gây bệnh . <
> nhân ngôn đốt qua hãy dùng . <
> các loại đá thì phải nung , <
> ngâm dấm thì mới tán nhỏ được , <
> lề lối phải cho khéo . <
> xuyên khung phải sao bỏ chất dầu , vì dùng sống sinh tê đau . <
> <
> dược hữu cửu trần ca <
> ( bài ca về kinh nghiệm dùng chín vị thuốc ) <
> dịch nghĩa : <
> trần bì , bán hạ với hương nhu , <
> chỉ thực , chỉ xác , ngô thù du , <
> kinh giới , ma hoàng cùng lang độc , <
> muốn hay , cần phải để cho lâu .
Hồi 08