text: Baha Oromiyaan hawaasa Oromoo bulchiinsa cunqursaa Emperor Menelik 2ffaa irratti qabsaa’e keessaa tokko. Lolli Bordoddee/Dulaa Kanniisaa godinaalee Ituu fi Calanqoo keessatti geggeeffame seenaa qabsoo kanaa kan bara baraa dha. Ummanni Oromoo Baha Oromiyaa kufaatii, bitamuu, gabrummaa isa mudatus, hidhaa kana jalaa bilisa ba’uuf carraaqqii godhaa jiru keessatti abdii hin kutatin hafeera.
text: #000000
text: Bara 1962 ummanni Oromoo sirna koloneeffataa irratti lola murteessaa bane. Sochiin kun dubartootaa fi dargaggoota Dirree Dhawaa irraa dhufaniin kan hoogganaman yoo ta’u, isaanis afaanii fi aadaa isaanii ukkaamfame du’aa kaasuuf kutatanii turan. Mootummaan Hayilasillaasee balaa sochiin kun geessisu dafee hubatee ukkaamsaa gara laafina hin qabneen deebii kenne. Dhaabbilee hawwisoo aadaa diiganii warra Somaaliyaa kooluu galan biyyaa baqatan.
text: #000004
text: Mootummaan Somaalee kan dhiheenya kana bittaa koloneeffataa Ingilizii fi Xaaliyaanii jalaa walabummaa argate, ummata Oromoo gargaaruuf fedhii hin qabu ture. Inumaayyuu dargaggoota Oromoo too’atanii hawwii naannoo ofii daran itti fufsiisuuf itti fayyadamuu barbaadan. Gantummaan kun ummata Oromoo fi qabsoo bilisummaa isaa daran hundee jabeessuu qofaaf tajaajile.
text: #000005
text: Lolli ummanni Oromoo sirna koloneeffataa irratti godhe dheeraa fi ulfaataa ture. Cunqursaa waraanaa, baqachuu fi ukkaamsaa siyaasaa dabalatee qormaata hedduu isaan mudate. Haa ta’u malee abdii kutatanii mirga isaaniif falmuu itti fufan. Bara 1991 dhumarratti injifannoo galmeessanii mootummaa Habashaa kuffisan.
text: #000006
text: Mootummaan Somaalee dargaggoonni Oromoo qabsoo bilisummaa isaanii akka dhiisan dhiibbaa gochuuf yaalus, isaan garuu ajajamuu didan. Kanaa mannaa, michoota fi qabeenya biraa barbaadan. Elemoo Qilxuu mana hidhaa Finfinnee keessaa yeroo hiikamu, dargaggootaaf kaka’umsaa fi deeggarsa baay’ee barbaachisu godheera. Bara 1969, Jaarraa Abbaa Gadaa fi Mahammad Umar hoggantoota lamaan hafan ta’uun Adda Bilisummaa Oromoo (WBO) hundeessuuf isaan gargaareera. Waraanni Bilisummaa Oromoo alaabaa, asxaa, faaruu, faaruu sabaa mataa isaa beeksise.
text: #000007
text: Sana booda Waraanni Bilisummaa Oromoo dargaggoota dhoksaan Somaaliyaa keessaa baasee leenjii waraanaa Yaman Aden keessatti geejjibsiisuu eegale. Leenjii fudhatanii hidhannoo fudhachaa yeroo kamuu caalaa bilisummaa ummata isaanii falmachuuf kutannoon itti fufan.
text: #000008
text: Ummanni Oromoo bilisummaaf falmachuun gonkumaa cunqursaan akka salphaatti ilaalamuu akka hin dandeenye yaadachiisa. Hafuurri namaa qormaata baayʼee ulfaataa taʼe illee moʼuu akka dandaʼus yaadachiisa. Ummanni Oromoo ummata dandamatuu seenaa diddaa bara dheeraa qabuudha. Hanga bilisummaa dhugaa argatanitti mirga isaaniif falmachuu itti fufu.
text: #000010
text: Gama biraatiin qabsaa’aan maqaan isaa hin ibsamne tokko kan Huseen Suraa waliin ture tokko Ebla 27, 1973 Finfinnee keessatti sabboontota tokko tokko waliin wal argee waa’ee meeshaa waraanaa gara Carcar fidamee turee fi waa’ee Elemoo fi qabsaa’onni isaa waliin qabsoo hidhannoof deeggarsa ijaaruuf godhan itti hime Bilisummaa Oromoo. Sagantaa siyaasaatti makamuun alaabaa duuba akka hiriiranis affeereera. Sabboontonni filannoo qabatamaa isaan bira jiru qofa waan ta’eef walii galan.
text: #000014
text: Walgahiin qabsaa’aa maqaan isaa hin ibsamnee fi sabboontota gidduutti taasifamu qabsoo bilisummaa Oromoo (Addi Bilisummaa Oromoo) keessatti jijjiirama guddaa ta’eera. Ummanni Oromoo tokkoomsuu fi deeggarsa qabsoo hidhannoo Waraana Bilisummaa Oromoo gaggeessuuf qabu akka galfatu gargaareera. Waraanni Bilisummaa Oromoo waggoota itti aananiif humnaa fi jaalatamummaa isaa guddachuu itti fufe, dhumarratti siyaasa Itoophiyaa keessatti humna guddaa ta’e.
text: #000015
text: Osoo biyya hin seenin dura Elemoo Qilxuu fi hooggantoonni Waraana Bilisummaa Oromoo kaan qabsoon bilisummaa Oromiyaa hunda hammatee fi ummata Oromoo hunda bakka bu’u ta’uu isaa mirkaneeffachuu fedhan. Waggoota lamaan jalqabaa gahee hoggansa irraa of qusachuuf murteessan, humnaa fi deeggarsa isaanii osoo ijaaran. Adeemsa kana akka to’ataniif sabboontota Finfinnee keessa jiran Qaama Qindeessaa Giddugaleessaa godhanii muudaniiru.
text: #000017
text: Karoorri isaanii dafee milkaa’e. Dargaggoonni Oromiyaa guutuu irraa gara Waraana Bilisummaa Oromootti makaman, baadiyyaatti walga’iin darsa (barnoota siyaasaa) gaggeeffamaa ture. Kunis ergaa Waraana Bilisummaa Oromoo babal’isuuf akkasumas deggersa qabsoo hidhannoo akka sochoosuuf gargaareera.
text: #000018
text: Imalli isaanii dheeraa fi ulfaataa ta’us, dhuma irratti qabsoo hidhannoo Waraana Bilisummaa Oromoo deebisanii hundeessuuf milkaa’aniiru. Waggoota dheeraaf mootummaa Derg irratti qabsaa’anii, har’as bilisummaa Oromiyaaf qabsaa’uu itti fufaniiru.
text: #000023
text: Jaarraa Abbaas fi Aadam Tukkalee (Mul’is Abbaa Gadaa) erga biyya seenaniin booda gara Shaggar imaluun sabboontota Oromoo Elemoo Qilxuu fi kanneen biroo Gola Giddugala Qindeessaa jedhanii muudanii turan waliin wal arganii turan. Sabboontotni qabsoo karaa nagaa gaggeeffamuutti kan ce’an ta’uu isaanii yoo argan mufatanii, qabsoo hidhannoo itti fufsiisuuf garuu murteeffataniiru.
text: #000024
text: Gochi Jaarraa sabboontotni Oromoo biroos qabsoo hidhannootti akka makaman kakaase. Dafee humna horatee Waraana Bilisummaa Oromoo keessatti nama guddaa ta’e. Gootummaa fi kaayyoo bilisummaa Oromoof kutannoo qabuun beekama ture.
text: #000026
text: Jaarraa fi Mul’is bilisummaa Oromoo galmaan gahuuf qabsoo hidhannoo qofa akka ta’e sabboontota amansiisan. Mormiin karaa nagaa akka hin hojjenne, ummanni Oromoos ofirraa ittisuuf meeshaa waraanaa fudhachuu akka qabu falman.
text: #000031
text: Gochaan Jaarraa fi Mul’is sabboontotni Oromoo biroo qabsoo hidhannootti akka makaman kakaase. Dafanii humna horatanii humna guddaa Waraana Bilisummaa Oromoo ta’an. Jaarraa Abbaas nama jabaa fi kutataa ture. Bilisummaa saba isaatiif lubbuu isaa wareeguuf fedhii qaba ture. Warra bilisummaa fi haqaaf qabsaa’an hundaaf kaka’umsa dha.
text: #000032