text: Mata-Duree kaawametti odoo hin seenneen dura, qabsoo Oromoo keessatti waan hubatamuu qaban. Isaaniis kana fakkaatu:
text: #000002
text: Amma gara mata-duree kaawamee seenuu ta’a. Innis akka armaan jalatti ilaallama. Jaarraa 19ffaa, Jaarraa Oromoon kolonii Amhaaraa jalatti kufeen boodda dargaggoo fi Shamarran Oromoo akka Oromootti yeroo duraatiif tokkummaan gurmaawanii koloneeffataa dura dhaabatan bara 1960mootaa fi 1970moota keessa. Qeerroon Oromiyaa sana booda, qabsoo hokkora maleessa (peaceful struggle) osoo hin taane, qabsoo hidhannootiin diddaa gabrummaa jalqaban.
text: #000004
text: Suuraa 1. Qabsaawoota bara jahaatamootaa fi torbaatamootaa
text: #000005
text: Qabsaawootni kun qabsoo bilisummaa saba Oromootiif wareegama heddutu itti kafalame. Hayyuu Duree fi I/A Hayyu Duree dabalatee hoogganni akkuma jirutti Ebla 15, 1980 wareegaman. Haata’u malee, ABOn hoogganna haarawa, Hayyuu Duree Jaal Galaasaa Dilboon durfamu filachuun qabsoo isaa itti fuufsise. Qabsoon kun, bu’aa dhaabbataa heddu buuse. Jagnootni kun, galmeese heddu galmeesanii jiran.
text: #000006
text: Sabni Oromoo koloneeffataa Amhaaraa jalatti erga kufee har’a jaarraa tokkoo fi walakkaa ol lakkaawatee jira. Akkumaa beekamu, seenaa saboota koloneeffatamanii keessatti kan akka saba Oromoo walakkaan ummataa dhume hin ture. Kanuma ta’ee, sabni Oromoo qabsoo walabummaa godhuu dhaabee hin beeku. Garuu, haga har’aa walabummaa isaa gonfachuu itti hin milkoofne. Kan milkeessuu dhoogge, jabeenna koloneeffataa odoo hin taane rakkinna Oromoo keessati.
text: #000010
text: Rakkinni qabsoo Oromoo sakaale milkaawuu dhorge keessaa tokkoo diina wajjiin gamtoomuu dha. Bara 1999 hooggana haarawatu filatame. Baruma kana hoogganni haarawani kun, Oromiyaa gadhiisee baqatummaa gara Eertiriyaa godaane. Kanaan booda, hooggannii fi miseensootni dhaabichaa ayyaanlaallattootaa fi booddeessittootaan liqimfaman. Hoogganni biyyaa bahe kun, bara 2004 Kora godhatee, Sagantaa siyaasaa ABO keessaa qabxii “Hundeen akeeka qabsoo kanaa mirga hiree murteeffannaa ummata Oromoo argamsiisuuf sirna Impaayera Itoophiyaa diiguudhaan, Oromiyaa kolonii, hacuuccaa fi saaminsa jalaa bilisa baasuun mootummaa walaba Oromiyaa dhaabee iggitii itti godhuu dha. Kunis kan mirkanaawu mirga qabutti dhimma bahee ummatni Oromoo mootummaa walaba isaa labsachuu yookaan ummatoota biraa wajjin tokkummaa politiikaa haaraa ijaarrachuuf murtii kennatuun ta’a” (Sagantaan siyaasaa bara 1976 fooyya’e, Keewwata V, Kutaa A Sagantaa Siyaasaa bara 1998) jedhuu fi Akkasumaas, Keewwata II, laakkobs 2. Kan “Humnootniin aangoo harkaa buute deebifachuun sirana impaayerummaa biyyichaa turfachuu dharraa’anii fi mirga hiree murteeffanna ummatootaa dura dhaabatan diina qabsoo Oromoo ti” jedhu keessaa haqe. Kaan booda bara 2006, maqaa ABOn, Koloneeffataa qubattoota finxaaleyyii Amaaraa dhaaba Qinijjitii (Coalition for Unity and Democracy/CUD) jedhamu wajjiin Gamtaa Bilisummaa fi Dimokiraasii (Alliance for Freedom and democracy-AFD) jedhu gamtaa uumate.
text: #000011
text: Seenaa Addunyaa keessatti, yeroo duraatiif qeerroo fi qarreen mootummaa abbaa irree dura dhaabatuudhaan aangoo akka gadhiisu kan dirqisiifame, Impaarera Itoophiyaa keessatti. Kan dirqisiise, qeerroo fi qarree Oromooti. Qeeroo fi qareen Oromoo Seenaa hojjatan. As irratti, kuma jahaa hamma kuma torbatu itti wareegame. TPLF, gara laafinna tokko malee ijoollee tana, abdii hegeree Oromoo, lafarraa dhabamsiisuuf itti fuulleeffatee ture. Akka hiree ta’ee, ofii isaatii aangoorraa qaari’e.
text: #000015
text: Injifannoo Qeeroo fi Qarreen Oromo Galmeessan
text: #000016
text: Mootummaan TPLF aangoorraa fonqolchan. Hidhamtoota bilisa basan. Jaarmayoonni siyaasaa biyyaa baqatan gara biyyaatti akka deebi’an taasisuu keessatti qabsoon qeerroo shoora guddaa taphate. Ammallee, mootummaan miiyyaa ukkaamsuu akka dhabu ka taasise qabsoma qeerroo fi qarree kana.
text: #000017
text: Balaan duraa, dargaggoo fi dargaggeettiin Oromoo, Wayyaanee (TPLF) aangoorraa fonqolchan, aangoo ofii isaaniitii qabatuu dhabuu dha. Kun, murna waggaa digdamii-torba guutuu, maqaa Oromootiin kakataa, garuu Wayyaaneef eergamaa, gocha suukkanneessa hamaa fi hammaataa Oromorratti raawwataa ture, OPDOn akka aangoo qabatu hiree kenneefi. Dargaggoo fi dargaggeetiin, hooggana aangoo qabatuu danda’u hin ijaaranne. Kanarraa kan ka’e dargaggoonni, taphattoota siyaasaa dachaa-qaxxaamurraa (players of politics of double-crossing) diyaaspooraa keessa jiran akka hooggana ofiitti fudhatan. OPDOn, ergamtuun TPLF, dadhabbinna dargaggootaa kanatti fayyadamte; afaan mi’eeffattee dargaggoota kanatti dhiyaatte, itti dubbatte; dhaadannoo dargaggootaa, abbaa byyummaa, bilisummaa jechuun dhaadatte. Kun, dargaggoon akka OPDO amanan godhe. Asirratti, OPDOn dargaggoota caalaa qaroo taate. Kanumaan walqabatee, dargaggoon, murna fakkaattoota fi siyaasaan garagaggaltoota, murna qabsoon Oromoo walabummaa Oromiyaa dhugoomsa jedhu maman; murna walabummaa Oromiyaatti hin amanne, murna OPDO wajjiin halkanii-guyyaa shira xaxaniin gowwoomfaman. Murni kun, hooggana lamatu jira jedhe. Inniis, hooggansa qeerroo fi hooggansa Abiyyi Ahmad jedhanii sobaan gowwoomsan. Jechi kun, qeerroo gammachiise. Abiyyi Ahmad sodaa keessa seene; qeerroo diiguuf, hiree ta’eef. Qeerroota akka hoogganatti of ilaalan, mana hidhaatti guure. Gariif hojjii kennef.Gariif kondominiyeemii kenne. Kan damaqii qaban, qabsoo hidhannooti fuulleeffatani bosona seenan.
text: #000019
text: Garaagarummaa dhaloota qabsoo bara 1960 fi 1970 jalqabanii fi dhaloota qeerroo 2014-2019 keessa qabsaawaan hubatuuf, qabsaawoota bara 1960mootaa fi bara 2014-2019 maaltu qabsoof akka kakkaase hubatuun barbaachisaa ta’a. Dhalootni qabsoo bara 1960-1970 keessa jalqaban, hubannoo seenaa irraa ka’aniiti. Jechuun, hubannoo uumama Impaayera Itoophiyaa irraa jalqaban. Itoophiyaan impaayera, waraanaan ijaaramte; mana hidhaa sabootaa fi sab-lammootaa ta’uu irraa jalqaban. Oromiyaan dhuma jaarraa 19ffaa irraa eegalee kolonii qubattoota Abisiiniyaa ti. Dhumarratti, hunda caalaa, Itoophiyaan impaayera ta’u, ragaa jiranii fi heeraa isaatuu ifaa fi ifa godhee jira. Kana ilaachise, Heerri bara 1931, Heera Impaayera Itoophiyaa (Constitution of the Ethiopian Empire) jedha; kan bara 1955, Heera Mootummaa Impaayera Itiyoophiyaa Wayyaawe (Revised Constitution of the Empire of Ethiopia) jedha. Kanumaan walqabatee, Habashootni waayee Itoophiyaa yoo dhaadatan lafa abootiin keenna dhiiga isaanii jigsuunii fi lafee isaanii caccabuun koloneefatan jedhu (Abbaatoochaachiin daamachoon aafisoo, axintaachoon kaskisoo yaaqanuuti agaraachiin naati jedhu).” Kun, Itoophiyaan, Impaayera quphatootaa akka ta’e ifa godha. Lammaffan kanumaan walqabatee, lafti akkuma jiruti koloneefataan dhuufatamee ture. Asirratti gaafiin qabsaawootni bara 1960 fi 1970 kaasan gaafii lafaa ture. Lafti kan qonnaan bulaati (land to the tiller) jedhan. Kanumaan walqabatee, barumsi kan kennamu ijoollee koloneefftaaf ture. Kuniis, barumsi hundaafuu kan jedhu gaafii kaase. Akkasumas, koloneeffataan sabootaa fi sab-lamoota koloneefataman aadaa, aafaan, fi amantaa Ortodoksii akka fudhataniif dhiibaa irratti godhaa ture; maqaa namaa, maqaa karaa, maqaa mana barumsa fi maggaallan keessa qophatanii kkf jijjiirutti fuulleefatan. Kun hunduu, diddaa irratti uumame; Impaayera raase. Kanaaf, gaafii qabsoo bara 1960 fi 1970 keessa ka’e, mirga hiree ofii ofiin murteeffatuu sabootaa fi sab-lamootaa irratti xiyyeeffate.
text: #000021
text: Gaafiin bara 2014-2018 dhaloota qeerroo qabsoof kaasee gaafii baroota 1960 fi 1970 dhalootni bara sanii qabsoof kakaasaniin adda. Akkuma asii olitti jedhame, qabsoon 1960 fi 1970 eegalame gaafii kolonii irratti hundaawa. Oromiyaa biyya koloneeffatamte; Itoophiyaan, Impaayera qubatootaati kan jedhuun qabsoon eegalame. Oromiyaan walaboomuu qabdi kan jedhuun qabsoo bilisummaa jalqabame. Garuu, qabsoon bara 2014-2018 gaafii kolonii hin kaafne. Kan qeerroo kaase aarii, yakka Woyyaaneen (TPLF) Oromoo irratti raawwate dhaabuuf jalqabame. TPFLF sanyii duguuggaa Oromoorratti raawwate; imaammata sabni wayyabaa, saba bicuu godhuun hin danda’ama jedhee qopheefate hordofe (Hizibaawii Adara, Muddee, 1996). Bara bulchaa TPLF, manni hidhaa Afaan Oromoo dubbata bara jedhamu ture. Seenaa Impaayera Itoophiyaa kan Wayyaaneen dura keessatti, Oromoon akka bara bulchaa Wayyaanee haala suukanneessaa fi jibbisiisaan hidhamee, dararamee, fi guraaramee hin beeku. Saamichi lafaa fi qabeenna Oromoo bifa haarawaan itti duulame. Gocha Kanniintu, Qeerroo fi Qarree Oromoo kan diddaa keessa seensise; hammeenna Wayyaaneen Oromoo irratti raawwate malee, gaafii kolonii kaasaniitii miti. Kanaaf, gaafa TPLF aangoo gadlakkisee, kittillayyoo isaa, OPDOtti dabarse, Qeerroo fi Qarreen Oromoo manatti deebi’an; deeggarsa, OPDOf godhan. Odoo gaafii kolonii kaasanii jiraatanii, OPDO amananii duubatti hin deebi’an turan. OPDOn akkauma aangoo dhuunfateen qeerroo fi qarree diiguutti fuula deebifate; dhaaboota siyaasaa kan diyaaspooraa galanis laamshesiti fuulleeffate. Kanaan booda, hoogganootni OPDO fi deeggartootni isaa kan diyaaspooraa galan ifaa fi ifatti gad bahanii “Gaafa jirruus Ethiophiyaawaa, gaafa duunees Itoophiyaawaa (sinni noorim Itoophiyaawii nan, sinni mootiim Itoophiyaawii nan); Itoophiyaan araada (Itoophiyaan suus naati; fi an walabummatti hin amanu” jechoonni akkanaa labsame Oromoo keessatti. OPDOn fi gargaartootni isaa, jechoota akkanaatiin dargaggoota dogoggorsanii qoqqooduurratti bobba’anii jiru. Kana callaa miti, har’a Oromoon haala seenaa isaa keessatti argee fi dhagayee hin beekne keessa seenee jira. Inniis, OPDOn nuy mootummaa Oromooti ofiin jedhaa, gocha suukanneessaa, hamaa fi hammaataa kan bara Wayyaaneetuu caalu, Oromoo irratti raawwataa jiruu fi bara Menelikiif diina sanyii duguuggaa Oromoo irratti raawwateef Siidaa Yaadannoo ijaarame keessa jira sabni Oromoo.
text: #000022
text: Qabsoo Oromoo kana keessatti, wareegamni hiriyyaa hin qabne kaffalamaa ture. Ammallee kaffalamaa jira. Garuu, yoomiyyuu caalaa har’a duulli hamaa fi hammaataan, Oromoo fi Oromiyaa irratti aggaamatamee fi jabeeffammee adeemsifamaa jira. Haala kana injifannoon keessaa bahuuf, dargaggeessaa fi dargaggeettiin Oromoo, Mummeeyyii fi Hayyoonni Oromoo mala furmaataa fidu, gaafii ofiifiis, waloofiis dhiyeessu qabu. Dhugaan jiru, kana keessaa bahuuf, gaafiin belbelchiftuun har’a yeroon furamaata argamsiisuun barbaachisu, gaafii tokkummaati, dhaaba waloo, gaafii qabsoo hoogganna waloo fi kaayyoo fi galii ifaa waloo qabaatuuti. Gabaabamatti gaafiin qabsoo Oromoo, gaafii tokkummaan kaayyoo fi galii tokkoof dhaabatuu fi qabsaawuuti. Kunniin, qabsoo of dura furgaasuuf sadarkaa itti’aanu, sochii ummataa, qabsoo hidhannoo, gurmaawwinna iccitii, qabsoo jeequmsa malee, fi hojii gamtaa idil-addunyaa hawachuu nama dandeesisa. Kana guutuuf, duraan dursa akka Oromoo fi Oromiyaatti, Oromummaa jiddu galeessa godhachuun tokkummaan ijaaramuun murteessaa ta’a. Akkumma makmaaksi jedhu, yoo shaffisaan deemuu barbaadde kophaa deemi; yoo fagoo deemuu barbaadde tuutaan deemi kan jedhu qalbeeffachuu nama feesisa. Kophaa deemuu irra tuutan deemuun filatamaa dha. Kophaa gandaa fi naannoo ijaaramuu irra akka Oromootti jiaaramuun bakka aggaamatameen nama gaha. Kopha kophaa gandummaan, mandarummaan fi naannummaan fiiguun eessaanuu nama hin gahu. Xumurri isaas kufaatii ta’a. Kufaatii kopha kophaa fiiguu, bara 1999 irraa jalqabee haga har’atti itti fuufee jira, hin dhaabbanne. Kophaa naannummaan fiiguun kun, balaa achi Oromoof bu’aa buuse hin qabu. Filannoon amma jiru, akka Oromoo fi Oromiyaatti, Oromummaan ijaaramuun murteesaa ta’a; qabsoo tanaas, milkaawwinna gonfachiisa. Hireen Oromoon qabuus tanuma. Tokkummaan humna.
text: #000023
text: OSAn Jawaar ni afeerraa fii hin afeerruurratti garee lammatti cabe
text: #000024
text: OSAn dhaabbata akkaadamii Oromo kabajamaa dha. Sabboonummaa Oromoo as gahe kana qaruu keessatti qooda guddaa qaba. Dhaabbatni kabajamaan kun waltajjii akkaademii Oromootaa qofa osoo hin taane halagootas afeeree qorannoo isaanii keessumsiisuun beekama. Namoota gonkumaa kaayyoo qabsoo Oromoo dhagahuu hin feene kan akka Dr. Biraanuu Naggaa faayyuu yeroo carraan kennameefii irratti hirmaatan ni yaadanna. Har’a wanni dhagahaa jirru garuu gaarii miti.
text: #000025
text: Jawar Mohammed‘iif OSAn mana isaa ti. Bar tokko pirezdaantii waldaa kanaa tahee hojjechuunis tajaajilee jira. Jawar jaala isaa Obbo Baqqalaa Garbaa waliin eega hidhaarraa bahee ala kana dhufee booda yaadotni inni kaasu bakka isaaf malu OSA irratti dhihaatee hayyonni falammii akkaadaamawaa (academic debate) irratti geggeessu jedheen eegaa ture. Kun tahuu hafuu isaatti gaddeera.
text: #000026
text: Vidiyoo Jawar kaleessaa irraa akkuma hubatamu ”afeeramuu qabaa fi hin qabuu irratti Boordiin OSA walii galuu dadhabuu fi sababa kanaanis adda baqaquuf” waan jedhameef ‘lakkii sababa koon kun tahuu hin qabu’ jechuun irraa hafuu akka filate nutti hime. Ofii koo guyyaa lama dura Jawar gaafadhees kanuman irraa dhagahe.
text: #000027
text: Gama biraan ammoo dura taa’aan boordii OSA Dr. Geetaahun Bantii Keelloo Mediyaa irratti yoo dubbatan ”lakkii nuti Jawar akka dhihaatu hin dhorkine, panelist haa tahu jenne malee” jedhan. Gaaffii deebii daqiiqaa 5 kana keessatti odeessi ummanni OSA irraa qulqulleeffachuu barbaadu ifa hin godhamne. Fakkeenyaaf
text: #000028
text: 1. Jalqabuma maaliif keynote speaker jedhamee ka’ee booda gara panlelist jijjiiruu barbaachise kan jedhu gaaffii jabaa tokko tahuu danda’a ture. Garuu hin gaafatamne.
text: #000029
text: 2. Boordii OSA keessatti dhimma hirmaannaa Jawar irratti wal mormiin akka jiru eega dhagahamee bubbuleera. Wal mormiin kun hundeen isaa maal akka tahee gaafatamuutu irra ture hin gaafatamne.
text: #000030
text: 3. OSAn dhaabbata akkaadamii kan hayyota ilaalcha Oromoorraa ala tahe qaban hunda hirmaachisu Jawar hirmaachuu qabaa fi hin qabuurratti wal falmuu maaltu fide kan jedhu mataan isaa gaaffii guddaa taha ture. Hin gaafatamne.
text: #000031
text: OSAn kaleessa sabboonummaa Oromoof bu’ura kaa’e har’a ammoo wantoota laalcha naannummaa babal’isaniif sababa tahuun irraa hin eegamu. Rakkoon siyaasaa Oromoo goolaa jiru OSA keessatti obsaa fi beekkomsaan yoo falammiif hin dhihaanne eessatti fala akka argatu na yaaddessa. OSAn garaagarummaa yaadaa bifa Oromoo fi Oromiyaa fakkaatuun yoo keessumsiisuu hin dandeenye ”dhaabbata akkaademii Oromoo” jedhamuun maqaa durii qofa tahee hafa jedheen sodaadha. Ammas buleeyyiin miseensota waldaa kanaa taatan rakkoo kana furuuf tattaafadhaa jenna. OSAn kaleessa gaafa ABO keessatti rakkoon fakkaataan dhalatuyyuu waldaya cimaa Oromoo tokkummaan hammatee balaa sana cehee as gahe tahuu isaa yaadanna. Har’a wayta silaa daranuu baranoomuu fi Oromoo fakkaachuu qabutti tokko hammatee kaan dhiiba jedhamuuf of saaxiluun irraa hin eegamu.
text: #000032
text: Haasawa nama baratees hinfakkaatu. Maqa balleessi nama dhunfaa fakkaata. Waan qabsoo sabaaf dubbatamees natti fakkaachuu dide. Gara jibba dhunfaatti harkaa gadi bu’e fakkaata. Kunis taye sana yeroo yaadni akkasii ka’u namni harka namaa dhayu hindhabamu waan tayeef haasofni isaa namoota hagoo gammachiisun hinhafu. Bara kana osoo seyxaannis as bayee waa dubbate nama like fi share ...
text: #000033
text: Haasawa nama baratees hinfakkaatu. Maqa balleessi nama dhunfaa fakkaata. Waan qabsoo sabaaf dubbatamees natti fakkaachuu dide.
text: #000034
text: Gara jibba dhunfaatti harkaa gadi bu’e fakkaata. Kunis taye sana yeroo yaadni akkasii ka’u namni harka namaa dhayu hindhabamu waan tayeef haasofni isaa namoota hagoo gammachiisun hinhafu. Bara kana osoo seyxaannis as bayee waa dubbate nama like fi share godhu wan dhibu miti.
text: #000035
text: 2. Obbo Jawaari fi Dr. Abiy yeroo tokko wal arganii waliin haasawan jedhe.
text: #000038
text: 3. Johar erga kana godhe qabsoo Oromoo keessa jiraachuu hinqabu.
text: #000039
text: 1.Johar PLC 23 qabaachun osomaa qabaatellee itti xiqqaatan jedha. Nama qabeenna qabutu waan hundatti tola waan tayeef Oromoon biyya ufii keessatti qabeenna horachuun rakkoo wayiituu hinqabu. Asirratti fakkeenya tokko kaasuu barbaada. Bara 2018 qabsaayonni Oromoo hogganoota dhaaba shaniittu biyyatti gale. Hogganoonni qabsoo Oromoo kana keessa namni tokko bakka halkan tokko bulu hinqabu ture. OPDOn hogganoota kana hunda kaan Hotela Giyon, kaan hotela ililly fi kaanis hotela hiltanitti galchitee nutti kolfaa turte. Ani warrota san keessaa nam tokko ture. Yeroma kana hogganoonni qabsoo saba biraa hundi bakka qubatanii fi waan ittiin jiraatan waan qabaniif qaanyiin akka hogganoota keenya xiqqaa ha guddatti mudate isaan irra hin geenye. Fakkeenya warri Ginbot 7 hotelota Dr. Berhanu keessa taa’aa turan. Osoo qabsaayan Oromoo tokko qabeenyaa wayii qabaate qaanyin akkasii sun hoggansa Oromoo irra hingayu ture. Tuffiin warri biyya bulchu hoggansa Oromootis agarsiise achirraa eegala jechuun ni dandayama. Wanttonni biroo akkuma juranitti tayee. Kanaaf, dubbiin Dr. Ittanaan youtube irratti firfirse hinaaffaa isatti bulte calaqisuun ala mizaana takka hinkaaftu. Oromoon Johar PLC 23 qaba jedhee Joharin deegaruu dhiisu hin jiru.
text: #000040
text: 2. Johar fi Dr. Abiy wal dubbisuunis rakkoo takka hinqabu. Maal irratti akka wal dubbisan? Maal irratti akka walif galan? Maal irratti akka waliif galuu dadhaban? Atuu waan hinbeeynef nutti hinhimne. Wal dubbisuun qofti yakka jettee nutti himuu feeta. Kunis mizana killo tokko hinkaasu. Nama qabsoo karaa nagayaa geegesu dhiisi namni qawween wal dhahuuyyu wal dubbisa. Waliif galuu fi dhiisun ka warra wal dubbiseeti. Ati namni waa barate haga tana yaaduu dhabuun keetuu heddu nama gaddisiisa. Haga biyya sana keessa jiranitti Dr. Abiy yoo barbaade J. Dawud Ibsaa fi Dr. Maraaraa Gudinas dubbisuu dandaya. Wanti guddaan maal irratti dubbise? Maal ireatti waliif galan? Maal irratti wal galuu dhiisanidha? Kanaan alatti wal dubbisuun qoftu yakka ta’uu hindandayu. Hoggansi paartii siyaasaa kamuu karra cufatee lalkki ani eenynuu hindubbisu jedhee yoo taa’e hogganummaan isaa maali ree?
text: #000041
text: 3. Johar erga akkana taye qabsoo Oromoo keessaa maal godha ka jetteef eyyama saba ufiitii karaa itti amananiin qabsaayuu namni namaa kennu yokin dhoorgatu hinjiru. Yoo tayes ummata ati qabsooftuf qofa. Johar Muhammed ammoo nama deeggarsa ummata Oromoo sadarkkaa guddatti qabu waan tayeef namni eeyyama( lisence) qabsoo kennuuf yokin dhoorgatu hin jiru. Kunis mizaana wayiituu hinkaasu. Kanaaf, adeeroo obboleessa kee sakaaltee kuffisuuf hirriba hindhabinii akkuma Oromoon ” fardis kunoo laftis kunoo” jedhetti karaa itti amantuun saba keef qabsaayi. Hujiidhan beekkami. Atis yoo danddeette PLC 100 qabaadhu. Namni Oromoo ka siif gammadu malee ka sitti gaddu hinjiru.
text: #000042
text: Haalli dhiheenya kana Oromiyaa keessatti deemaa jiru onnee ummataa keessatti abdii bilisummaa tan Wayyaanee keessatti naasuu guddoo uumee jira. fincilli diddaa gabrummaa tiif kaabaa-kibbaan, bahaa-dhihaan diinarratti godhamaa jiru sossooha qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa keessatti argamee hin beeku. Wayyaanee bara diiydamii afuriiiif cabsitee baysitee irren biyya bulchaa jirtu bu’ura sossoosee jira. Wanni hafe dhiibanii kuffisuu ...
text: #000043
text: Haalli dhiheenya kana Oromiyaa keessatti deemaa jiru onnee ummataa keessatti abdii bilisummaa tan Wayyaanee keessatti naasuu guddoo uumee jira. fincilli diddaa gabrummaa tiif kaabaa-kibbaan, bahaa-dhihaan diinarratti godhamaa jiru sossooha qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa keessatti argamee hin beeku. Wayyaanee bara diiydamii afuriiiif cabsitee baysitee irren biyya bulchaa jirtu bu’ura sossoosee jira. Wanni hafe dhiibanii kuffisuu qofa. Kanaas, ka’imman Oromiyaa murannoo ajaa’ibaa tiin itti jiran.
text: #000044
text: Yaruma hundaa, warri ummata humnaan if jalatti bul’chuu barbaadan tolaan aangorraa bu’uun itti hin mul’atu. Wixxifata aangoorra turuuf godhaniin, gaaga’ama hammana hin ja’amne ummatarraan gayu. Lakkuma fincilli itti cimuun, akka Bashaar Haafiz al-Asad biyya Suuriyaatti, lammii malees biyya galaafatu. Garuu, maayyiirratti, akkuma warra isaan duraa hundatti, injifatamu.
text: #000045
text: Bilisummaan wareegama malee hin arkamtu. Wal’aansoo bilisummaaf godhaman keessatti, tan wareegama hundarra qaalii gaafatte, qabsoo ummanni Algeeriyaa gabrummaa Faransaayii jalaa bahuuf godhani. Haala ummanni biyya tanaa gabrummaa jalatti itti kufan, waaranii fii keessaa bahuuf wal’aansoo godhan beekuun ummata keenya ni gargaara je’een yaada. Kanaaf, bakka barbaachisutti, seenaa teenyaa waliin wal cinaa qabaa akka armaa gaditti axeerareen jira.
text: #000046
text: Akkuma qabeenyi Oromiyaa waraana Minilik itti afeeretti, qarqara bahara Meditereniyan tan tarsiimoof mijjooytuurra jiraachuu fii qabeenya beenzilaa tiin badhaadhuun, ummata Algeeriyaa gabrummaa Faransaayii tiif qaadhime. Kanaaf, Faransaayiin, akkuma Minilikitti sababa qopheeffateen, biyya weeraruuf, waggaa jahaatama lola Calanqoo dura, bara 1827 keeysa, loltoota 37,000 miya waraanaa kan gaafasiif ammayyaa hidhachiisee itti erge.
text: #000047
text: Ummanni Algeeriyaa gabrummaa Faransaayii jalatti kufuu diddaaf, akkuma kan Oromiyaatti, diina hamma funyaaniitti hidhate itti dhufe, waan qabaniin dura dhaabbatan. Garuu, akkuma Minilik Oromiyaa dhunfachuuf lubbuu nama miliyoona shanii galaafatetti, Faransaayii niis, ummata Algeeriyaa naasuu fii hila malee lafarraa duguugee, lola baroota sadihii booda, bara 1830-itti, bulchiinsa isaa jala naqe. Akka guutuu biyyaa dhunfateen, akkuma Minilikitti, waraana malees, lammii isaa toora miliyoona tokkoo, qawwee hidhachiisee, ummata biyyaa kan gaafas miliyoona sagal tahu keessa qubachiisee hidda sirna gabrummaa diriirfachutti seene. Heera qabeenya dachii kan ifii baafatee, akkuma Minilikitti, lafa gabbattuu fii masnoo lammii biyyaarraa fuudhee nafxanyoota isaa tiif kenne. Ummatarraa mirga abbaa biyyuumaa mulquu, akkuma Minilikitti, nafxanyoota isaa irratti muude. Yoom san qofa, akkuma Minilikitti, aadaa fii hooda isaanii tiin adda baasee, afaan isaanii (Afaan Arabaa) tiin barsiisuu fii barachuun kan heeraan isaan yakkisiisu godhe. Haalli kuni, akkuma Oromiyaatti, Algeeriyaattiis, tokko bulchaa – kaan bulfamaa, tokko sooreessa – kaan hiyyeessa, tokko hayyuu – kaan wallaalaa, tokko nama – kaan bineensa, jimlatti tokko bilisa – kaan gabra godhe.
text: #000048
text: Bulchiinsi Faransaayii ummata Algeriyaa irraatti humnaan dirqifamullee, lammiin biyyaa mootummaa Faransaayii tiif oggolanii buluu didan. Inni niis, wal’aansoo diddaa bulchiinsa isaa godhamtu kolaasuuf, akkuma Minilikitti, naannoo ummanni itti fincile, kanaa-sanii malee, hidhuu, cafaquu fii ajjeesuu, kaayoo irraa if duuba hin deebine godhate. Murtii hila-malee tarkaanfii fudhachuu tanaan, bara 1845 keeysa, naannoo Dahraa ja’amtutti, jiraattota ganda tokkoo guutuu, xiqqaa-guddaa, dhalaa fii dhiira isaan, nama dhibba torbaa ol, goda tokko keessatti ukkaamsee ajjeese. Duuba, gochi isaa kuni, ummata biyyaa daranuu itti kaasee, biyya mara keessaa qaanqee fincilaa itti qabsiise. Inni garuu, iyyensa ummataa gurratti qicachuu dide. Inumaa, bara 1943 keeysa, Algeeriyaa tan biyya isaarraa fagoo, tan daangaa walitti dhaabbatuun hidhatan hin qabne, kutaa biyya isaarraa takka kan godhu heera tumate.
text: #000049
text: Oduma diinni jimlatti isaan xixuu, gaafa kaan, sab-boononni magaalaa Setiif ja’amtu keessa jiraatan, dhuma lola adunyaa lammaffaa sababsachuun, hiriira nagayaa qopheessan. Hiriira Caamsaa 08, bara 1945 heeraan yaamamerraa qooda fudhachuuf, ummanni magaalaa, iddoo walgayii, fuullee masgiida walakkaa magaalaa jirutti, ganamaan walitti qabamuu jalqaban. Akka namuu dhufeen, nama kuma shanii oliin, alaabaa biyyaa tan heeraan dhoorkamtuu, dhaadannoolee jibbaa fii diddaa bulchiinsa gabrummaa Faransaayii mul’isan qabatanii, karaa seenan.
text: #000050
text: Guyyaan guyyaa magaalaa ti ture. Warri hiriiraa akka karaarratti bahaniin, ummanni gandootaa fii baadiyyoota keessaa bittaa fii gurguraaf magalaa dhufan, bitaa-mirgaan itti dabalamanii lakkooysaa fii dhawwaaqa dhaadannoo jibba gabroommaa guddisan. Dhadannooleen barreeffamanii fii lallabbiin ummataa, tan, “Faransaayiin biyya teenya keeysaa bahuu qaba! Algeeriyaan haa bilisoomtu!” jattu, xiqquma xiqqoon onnee loltoota Faransaayii danfiftee, warra hiriira bahaa jiranitti dhukaasa banan. Loltoonni, warra nagayaan hiriira bahaa jiranitti yaroo dhukaasan, galiin isaanii, jara kana adabuu fii tarkaanfii fudhataniin hawaasa naannoo biraa tiis ittiin doorsisiif ture. Gama biraa tiin, yaroo dhukkasa jalaqaban, warri hiriira bahaa jiran, kanneen ajjeefaman if duubatti dhiisanii, “yaa Rabbi na baasi!” jechaa, karaa arkan orihan ja’anii yaadan. Garuu, taraa tana, ummanni magaala Setiif, akka diinni yaade godhuu hanqatan. Akka ummanni Oromiyaa dhiheenya kana godhanitti, reeffa isaan dura jirurraan tarkaanfachaa, hiriira isaanii itti fufan. Loltoonni Faransaayii, warra magaalaa fii baadiyyaa jidduu lubbuu namoota baayyee galaafatan.
text: #000051
text: Borumtaa, ummanni baadiyaa Setiif, dhiiga namoota hiriirarratti duraa wareegamanii baafachuuf, nafxanoota isaan keeysa qubatanitti duulanii hamma arkan gatan. Kanneen isaan duraa lubbuu baafachuu dandayan qe’ee gugatan. Gocha kanarraa, nafxanyoonni baadiyyoota biyyaa keessa qubatan hundi baaragan. Warra badii tana hojjatanii fii sab-boonota hiriira qopheessan adamanii akka gataniif waraanatti iyyatan. Waraanni, iyyannoo jaraa malees, tarkaanfiin fudhatamte bu’ura bulchiinsa isaanii waan duraa sossoofteef, ummata Algeeriyaa adabuu murteeyfatan. Haala kanaaf, nafxanyoota biyyaa waliin tahuun, Caamsaa 13, 1945, hawaasa magaalaa Setiif fii baadiyyoota isii qubatan malees, jiraattoota magaalota Gu’elmaa fii Kherrataa ja’amanitti duulan.
text: #000052
text: Duulli waraana Faransaayii tii fii nafxanyoonni qooda irraa fudhatan kuni, odoo hin turin bifa duriin addaa qabate. Karaalee fii manneen reyfaan weeraraman. Galmee seenaa irraa akka hubatamutti, Legionnairoonni (Loltoonni Faransaayii) dubartoota garaa qaban, garaa dhoosanii ulfa keeysaa lafatti haran. Ummata tarree galchanii, gidaara qabachiisanii, rasaasa itti dhukaasan. Daa’imman miilaan ol fuudhanii, gadi rarraasanii, mataa dhagaan dhawanii babbashaysan. Warra mana keeysatti dhokotan, qaawa mana keessaa aara baasu keeysaan boombii itti gadi haran. Gandoota raaree keeysa jiranitti, madaafa gurguddaan ibidda roobasan. Gandoota gooroo gubbaa jiran xayyaaraan barbadeessan. Haala kanaan, reeffa xiqqaa fii guddaa, dhalaa fii dhiiraa lafa guutan. Ajjeechaa malees, akkuma Minilikitti, dubartoota irraa harma mummuran. Dhiira washalaa irraa qoocanii afaan kakkayan.
text: #000053
text: Gara-jabinni jaraa, kan guyyaa sanii, haala hedduun galmaawe. Iddoo takkatti, innaawaa baayyina ajjeechaa, Koloneelli boolla qotee warra gatame biyyee irratti daboolsisu, hujii saffisiisuu dhaba isaa tiif, Itti Gaafatamaa warra ummata ajjeesaa jiruu tiin qeeqame. Yaroo Itti Gaafatamaan ajjeechaa, telegraamaan, “maaf reeffa daftanii awwaaluu dhabdan” je’uun, Koloneeltichi, “isin tu hamma awwaaluu dandeenyu caalaa ajjeechaa saffisaa jira,” je’een, ja’an. Galmeen seenaa qabsoo bilisummaa Algeeriyaa, lammii gaafas waraanaa fii nafxanyoota Faransaayii tiin galaafataman 45,000-tti shalaga.
text: #000054
text: Duuba, waraanni isaa guyyaa tokkotti dila namaa kana fixullee, Faransaayiin, fidhii bilisummaa onnee ummata Algeeriyaa keessaa baasuu hin dandeenye. Inumaa tuu, haalli gaafasii, wal’aansoo ummata Algeeriyaa keessatti jijjiirama guddaa fide. Sab-boononni Algeeriyaa, gaafas irraa kaasanii, qabsoo karaa nagayaa tiin godhaa jiraniin bu’aa barbaadan akka hin arkamsiifne hubatan. Hubannoota kanarraa ka’uun, bilisummaa isaanii qawween falmachuuf fuula gama qabsoo hidhannootti deebsan. Sab-boononni qabsaawotatti jijjiiramanii naannoo maraa waraana Faransaayitti xiyyitii roobsuu jalqaban. Garuu, dhukaasni kara-karaan diinatti haran qindoomina dhabarraa, waraana Faransaayii injifatanii, qabsoo bilisummaa if dura oofuu dadhaban. Haalli kuni, Sadaasa 01, bara 1954 qabsaawota hamma tokko walitti fide. Qabsaawonni walitti dhufan kuni, qabsoo faffacaatuu murna-muranaan diinarratti xiyyeeffatte waalteessuuf walii-galtee godhaniin, dhaaba, جبهة التحرير الوطني, Jabhet Al-Taḥriir Al-Waṭan, afaan Faransayitti, Front de Libération Nationale (FLN) kan hiikkaan isaa “Adda Bilisummaa Lammii”‎ ja’amuun as bahan. Isumaa waliin, guyyuma kana, goblaa waraanaa kan جيش التحرير الوطني الجزائري, Jeesh Al-Taḥriir Al-Waṭan Al jezaair, Afaan Faransaatti, Armée de Libération Nationale (ALN), Qeeyroo Bilismmaa Lammii Algeeriyaa ja’amtu bu’ureessan.
text: #000055
text: Dhaabni armaa olitti gurmeeyfame, sirna gabrummaa Faransaayii hiddaan buqqisuuf, karaa maraan, waraanaa fii bulchiinsa diinaarratti xiyyeeffate. Ji’uma Sadaasaa tan itti abuurame keessa, waraana Faransaa kan Gaara Aurees, kan Baha Algeeriyaatti arkamu gubbaa qubatanitti tarkaanfii fudhateen, hamilee qabsaawotaa malees kan lammii biyyaa ol kaase. Haallan akkanaa tiin, dhaabni, yaroo gabaabdutti, magaalota fii baadiyyoota keessatti onnee ummataa dhunfatee, deeggarsaan badhaadhutti seene. Bara 1956-tti, humnoota xixiqqoo naannoo fii maqaa adda addaa tiin bulchiinsa diinaa dura dhaabbatan mara hawade. Haala kanaan, irree diddaa gabrummaa hunda agoobra tokko jalatti haqaaree, tooftaa riphee loltuu tiin, waraana diinaa bakka jiranitti itti bobbahee dhaabaa-dhaabbata waakkachutti seene.
text: #000056
text: Qabsoo bilisummaa ummata Algeeriyaa injifatee, harqoota gabrummaa isaa jalatti jiraachisuuf, Faransaayiin waan hin godhin hin qabu. Lakkuma lolli rephee loltuu fii fincilli ummataa itti cimaa dhufuun, akkuma Wayyaaneen godhaa jirtutti, loltoota ciccimoo qabu gama Algeriyaa duulchisutti seene. Biyya xiqqoo, baayyina ummataa hedduu hin qabne keessatti, loltoota miya waraana ammayyaa hidhatan 400,000-n gaye. Taankotaa fii markaboota lolaa malees, xayyaarota ittisaaf qabu keeysaa harka sadihirraa lama itti bobbaase.
text: #000057
text: Akkuma Wayyaaneen godhaa jirtutti, Faransaayii niis, aangorra jiraachuuf, ummata biyyaa keessaa garii ifitti maxxanse, gariis waraanaa fii qaruutee godhate. San malees, lammii haala adda-addaa tiin waliin dhawuuf ijibbaata guddaa godhe. Tooftaa faallaa riphee-loltummaa tiin qabsaawota bilisummaa dura dhaabbachuuf qormaata isii adeemsisuurratti horii guddaa dhangalaase. Timjii biyyaa tan gama baharaa markaboota lolaa tiin danqare. Tan gama Morokoo fii Tuunisiyaa korreentiin ajjeere. Qabsaawota bilisummaa deeggarsaa fii bu’ura hanqisuuf, gandoota baadiyaa kuma saddeetii ol dhabamsiise. Akkuma takka-shanii Wayyaaneetti, basaasummaa xaxama ajaa’ibaa tiin caasameen hawaasa keessa hulluuqe. Kana hunda godhee, fincila ummataa fii dhukaasa Qeeyroo Bilismmaa Lammii Algeeriyaa ifirraa qophuu dadhabe. Gama biraatiin, qabsaawonni gufuu biyya keessatti duratti tarrise hunda irra aananii, Algeeriyota haala adda-addaa tiin Faransaayitti godaanan gurmeeysutti tarkaanfatan. Maadheeleen biyya Faransaayii keeysatti dhooystti jaaraman, yaroo gabaabduu keessatti, Algeeriyota bira dabranii Faransaawota dabalachuu jalqaban. Ummanni Faransaayii, miidhaa mootummaan isaanii ummata Algeeriyaarratti hojjachaa jiru lakka hubachaa dhufaniin, qabsoo bilisummaa Algeeriyaa deeggaruu bira kutanii, tin’isa barbaadduun itti dirmachutti seenan.
text: #000058
text: Bara 1960-tti, qabsoon bilisummaa Algeeriyaa haalaan finiinte. Qeeyroon Algeeriyaa lammii mara fudhattee, iddoo hundatti, waraana Farasaayii qubsuma waakkachutti seente. Gama ummataa tii niis, hiriirri diddaa gabrummaa tiif godhamu magaalota biyyaa hunda wal’gayee, kan Faransaatti balaqe. Haala kanaan, lammiin Algeeriyaa kanneen magaalaa guddittii biyya Faransaa, Paaris, keeysa qubatan, sirna gabrummaa fii gadadoo Faransaayiin ummata isaanii irraan gayaa jirurratti mormii qaban agarsiisuuf, Onkololeessa 17, bara 1961, hiriira nagayaa qopheessan. Hiriirri kan yaamame, yaroo waraanni Faransaayii kan Algeeriyaa keeysa jiru, riphee loltu Qeeyroo Bilismmaa Lammii Algeeriyaa waliin, caasoo cimtuu du’aa-jiruu keeysa ture. Hiriirri kuni, akkuma kan gaafa Setiifitti, guyyaa raajii fii kan seenaa tahe. Gaafana, Nagaya Eeyduun Faransaayii, haala waraanni isaanii Algeeriyaa keessatti mudachaa jirurraa dallansuu qaban, warra hiriira nagaayaa bahanitti tiilleeysan. Akka Algeeriyaatti biyya oduu dhooysuu hin dandeenye keessatti, wanni warra hiriira bahan irratti hojjatan, adunyaa mara keessatti daawwatamee, isaan saaxileeyse.
text: #000059
text: Nagaya Eeyduun biyyaa, akkuma waaheloota Algeeriyaa keessatti sirna gabrummaa tiiysaa jiranitti, magaalaa Paariis keessattiis, ummata nagayaan dhadannoo bilisummaa Algeeriyaa barruu fii afaaniin dhadheessaa deemanitti dhukaasa bananiin, reeffa namaa karaa hiriirri itti bahamerra raphan. Ummata, miilaa fii harka huddu-duubatti hidhanii laga guddaa walakkaa magaalaa qaxxaamurutti haran. Reeyfi namaa akka baalaatti, bishaan gubbaa balali’e. Yaroo Nagaya Eeyduu haala armaa oliitti xiyyitii fii haadaan lubbuu nama galaafatan, foolisoonni biyyaa uleen cafaqaa, nama 7,500-ii ol mana hidhaatti takhasan. Guyyaan kuni, seenaa wal’aansoo bilisummaa ummata Algeeriyaa kan biyya Faransaayii keessatti, guyyaa “Bloody Repression”-tti moggaafame.
text: #000060
text: Gabaabinatti, Algeeriyaa gadhiisuu dhabaaf tarkaanfiin Faransaayiin fudhate, ummata 2,500,000 qe’eerraa buqqise. Nama 1,000,000-a ol baqachiise. Daa’ima 300,000-ii hiyyeesse. Gaaga’ama kana hunda godhee, Faransaayiin, fedhii fii murannoo ummanni bilisummaaf qaban, onnee keessaa baasee Algeeriyaa nagayaan bulchuu dadhabe. Firraa, waraana saa nagayaan achii baasuuf qabsaawotatti iyyate. Iyya saniin, Ebla bara 1962-a, Jabhet Al-Taḥriir Al-Waṭan waliin, wal-tahiinsa, “walii-galtee Evian” ja’amu mallatteesse. Akkasiin, ummanni Algeeriyaa, qabsoo hadhooytuu bara saddeetiif walitti dhaabbatte, tan lubbuu qabsaawota, sab-boonotaa fii lammii biyyaa keessaa 1,500,000 wareeydeen, bulchiinsa gabrummaa tan bara 1830 humnaan itti dhufte, waggaa 132 booda, akkuma itti dhuftetti, irreen buqqisanii, Adooleessa 05, bara 1962, bilisummaa isaanii labsatan.
text: #000061
text: Ummanni guutuu Oromiyaa sirna gabrummaa jalatti eega kufe, Lola Calanqoorraa hamma si’anaatti, bara 128-ti. Sirni gabrummaa kuni dhaloota lakkaawatullee, seenaa bulchiinsa gabrummaa keessatti, dheerinaan kan boqonnaa duraatti himamuu miti. Akka ummata Algeeriyaa tahuullee baatu, ummanni Oromiyaa tiis, gabrummaa jalaa bahuuf qabsaawuurraa takkaa hara hin fudhanne. Fincilli diddaa gabrummaa kan amma godhamaa jiruu, abdii bilisummaa yoomuu caalaa kaleessee jira. Galaafata angorra turuuf Wayyaaneen ummatarraan gayaa jirtuun baaraguu fii, sossobaa isii tiin gowwoomuun hafee, fincilli yo itti fufe, guyyaan bilisummaa ummata Oromiyaa fagoo miti.
text: #000062
text: Hub: Seenaan armaa olii, kitaaba kiyya, itti fufa RAAMMISOO, (ASOOSAMA SEENAA) kan dhiheenyatti maxxanfamee bahuuf jiraatu keessaa dubbuuyfamee, haala Oromiyaa kan ammaa tiif gulaalame.
text: #000063
text: Qabsoon ummanni keenya roorroo diina jalaa bilisa ta’ee ulfinnaafi kabajaan jiraatuufi geeggeffamaa ture milkiin isaa bakka gayuu dhabullee injiffannooleen goonffatame kan akka salphatti shalagamuu miti. Keessattu qoodnni ABOn, kan ummata oromootiin jaalatmu kan lubbuun ilmaan oromoo qaqqaalii itti kafalameefi kafalaa jiran seena qabsoo oromoo keessatti bakka oli’ana qaba. Waggaalee diigdamman dabran kana keessa garuu ifaajeefi ...
text: #000064
text: Qabsoon ummanni keenya roorroo diina jalaa bilisa ta’ee ulfinnaafi kabajaan jiraatuufi geeggeffamaa ture milkiin isaa bakka gayuu dhabullee injiffannooleen goonffatame kan akka salphatti shalagamuu miti. Keessattu qoodnni ABOn, kan ummata oromootiin jaalatmu kan lubbuun ilmaan oromoo qaqqaalii itti kafalameefi kafalaa jiran seena qabsoo oromoo keessatti bakka oli’ana qaba.
text: #000065
text: Qabsoo hanga ammaa mirga keenya deeffachuufi carraaqaa turre keessatti mooyachuu dadhabuu keenyarraa ufi keessa deebinee walkommachuufi walbaaleffachuun walqooduu fii walirraa baqachuu malee dhibeen guddoon qabsoo keenya qancarsse toofittaa wayyaaneen abbaa qabeenyaa ta’uudhaan mooraa dureeyyii adunyaa keessatti ufi galemeessudhaan biyya keenya gurgurittee ittin qabsoo qabsoo ummata oromoo mataafi miila nudhoorguufi nurratti hojjatte kanaa gadi fageenyaan hubachuu dhabuudhaan diina caalaa walirratti hoachaa dhufuun keenya diina keenyaafi carraa guddaa laachuu caalaa qabsoo keenya qancarsse.
text: #000068
text: Wayyaaneen tofitaa Isreal ittiin warra filisxeen dachii isaanii irraa bitachaa kan humnaan irraa dhiiba warra filsixeen biyya malee hanbifitetti dhimma bayuudhaan gama tokkoon ufi duroomisuudhaan bakka fedhanitti oromoo irraa dachii isaa irraa bitaa kan ammoo humnaan irraa buqqisaa gama kaaniin gama waraanaafi tikaatiin ufi utubaa humnna qabeenyaan guddate waraanaafi tikaan tikiffamu ufi godhuufi halkanii guyyaa ogeeyyota adunyaa irraa gorssa fudhataa nurratti hojjachaa oromoo biyya dhabeessa godhaa jira.
text: #000070
text: Kun bifa kanaan osoo jiruu xaxaa fii shira qabsoo oromoo marsee jiru kanatti nullee walqoqqooduufi walbalalffachuun tofittaa diina ittiin moonu osoo hintaane toofittaa itti walballeesinuufi walmoonu irratti hojjachaa wayyaaneefi yeroo laannee umrii gabrummaa ummata keenyarratti dheeressuu bira dabarree qooda seena qabsoo oromoo keessatti laannes gatii dhooggaa jirra.
text: #000071
text: Arra yomiyyu caalaa qabsoon keenya marffama dangaa hinqabnne keessa seenittee ufii waajijjiiruufi tattaffachuu caalaa jijjiirama olloonni keenya kan akka ogaden fii Amhara biyya sani keessatti godhuufi tattaaffatan teennee irraa haasayuu dalagaa godhanne. Arra hamileefi abdiin ummanni keenya qabsaawota oromoo irraa qabu baqaa dhufee sadarkaa dhaabota mormitoota oromoo biyya keessa heerumma dhiigaan cuuphame wayyaaneen ittiin ummata keenya dararaa jirttu san akka waa jijjiiruutti kan itti ija deebisa jiran agarra.
text: #000072
text: ABOn ummata oromoo biratti kan jaallatamuufi kan wareegaminni guddaan itti kafalameefi, ABOn kan ummata oromooti kan isa jechisiise murnaaan maqaa ABO moggaaffachuu,maqaa hayyu duree ufitti moggaasuu,miseensa gumii sabaa qabaachuu sagalee radioo fii website qabaachuu akka hinta’in ummanni keenya ragaa nutti bayee tumsa isaa nurraa qabatee jira. ABO kan ABO isa jechisiisu moora oromoon qe’ee hundaa keessaa burraaqan ta’uu isaa qofa akka ta’e hubataa hinjirru fakkaata.
text: #000073
text: Kanaafi carraan tokkochi qabnnu qabsaawota faffaca’anii maqaa dhaaba ABO moggaaffatanis ta’ee kan ABO irraa abdii murnnan fa’acanii jiraniifi maqaa birollee moggaafatani hunda moora tookkotti deebifiinnee ABO oromoonni dangaa oromiyaa hundarraa keessatti qabsaawan deebinne jabeessuun malaafi tofitaa diina kan kan midaalu qindeeffachuun qofa xaxaa dinni keenya tofitaa adunyaa qoratee itti dhimma bayuudhan qabsoo keenya mataa fii miila nudhooggee ummata keenya akka nativa warra USA fii Canada kanatti abbaa biyyaa kan mirga abbaa biyyummaa hinqabnne nugodhuufi carraaqan kana jalaa bayuun yoo waliifi araaraminnee tofittaa ittiin walmooyachuufi waggoota 15 dabran kana shaakalaa turre gama tofitaa diinaan itti mooyachuutti jijjiirachuu caalaa carraan tokkolle hinqabnnu.
text: #000074
text:  OMN:Oduu Adol.06,2015 Murtiin yakkamtummaa hidhamtoota Koree fala barbaadduu hawaasa Musliimaa 18 irratti , mana murtii ol’aanaa Federaalaa biyyatti, dhaddacha yakkaa arfaffaan, Adoolessa 6 bara 2015 kenname kun himannaa abbaa halangaa fi ragaalee ittiisaa dhihaatan erga dhaggeeffataa oolee booda jedhameera. Galmee himatamtoota Sheeh Abubakar Ahimad jalatti, himataman keessaa 1ffaa hanga 9ffaatti jiran irratti, manni murtii ...
text: #000075
text: OMN:Oduu Adol.06,2015 Murtiin yakkamtummaa hidhamtoota Koree fala barbaadduu hawaasa Musliimaa 18 irratti , mana murtii ol’aanaa Federaalaa biyyatti, dhaddacha yakkaa arfaffaan, Adoolessa 6 bara 2015 kenname kun himannaa abbaa halangaa fi ragaalee ittiisaa dhihaatan erga dhaggeeffataa oolee booda jedhameera.
  Galmee himatamtoota Sheeh Abubakar Ahimad jalatti, himataman keessaa 1ffaa hanga 9ffaatti jiran irratti, manni murtii erga ilaalaa tureen booda, akka seera farra shororkeessummaa, keeyyata afur jalatti ibsametti, namoonni kun, sochii geggeessuun, jeequmsaaf namoota kakaasuun yakkamtoota jedhee jira.
text: #000076
text: Dhimma kana ilaalchisuun, abukaattoo himatamtootaa obbo Tamaam Abba Bulguu dubbifnee,akka hubanneetti, hidhamtoota kanarratti ragaan abbaan halangaa dhiheesse quubsaa miti jedhan.
text: #000077
text: Koreen fala barbaadduu, gama isaaniitiin ragaa ittisaa dhaddacha mana murtiitti dhiheeffatanis, manni murtii fudhachuu diduun, yakka farra shororkeessummaatiin murtii dabarsuu isaa Obbo Tamaam Abbaa Bulguu OMN tti himaniiru.
text: #000078
text: Obbo Tamaam itti dabaluun, manni murtii, ragaa ittisaa himatamtoonni dhiheeffatan harkatti diduun, akka heera biyyattiitti fudhatama kan hin qabnedha jedhan.
text: #000079
text: Manni murtii kun, himatamtoota kanarratti, murtii adabbii itti murteessuuf, akka lakkofsa Itiyoophiyatti gaafa Adoolessa 27 bara 2007tti kan beellame ta’uunis bekkamee jira.
text: #000080
text: Hidhamtoota kana keessaa, hayyuu seenaa kan ta’an Ahimaddiin Jabal, guyyaa hardhaa mana murtitti kan isaan dubbatan, “shororkeessaan isin malee anaa miti, hardhas borus, yoon jiraadhe amantii koo barsiisuuf itti fufa.Waraqaan ati dubbiftu kun, ana biras gaheera.Yoo barbaadde siif dubbisa, kan ati dubbisaa jirtu, murtoo humnoota tikaati.’’
text: #000081
text: Manni murtii Federaalaa Itoophiyaa, koree fala barbaadduu hawaasa Musliimaarratti, yakkamtoota jechuun murtii dabarse mormuun, dhaabbanni Dimtsachiin Yisamma ibsa baasee jira..
  Ibsi Dimtsaachin Yissammaa, kan koree fala barbaadduu hawaasa Musliimaatiin dhaabbate akka jedhutti, gaaffilee mirgaa hawaasni musliima gaafataa tureen, mootummaan biyya bulchaa jiru, deebiin inni kenne, hidhaa, reebicha fi ajjeechaa yoo ta’u, qabsoo karaa nagaan jalaqabame wanti duubatti deebisu tokkollee hinjiru jedheera.
  Akka ibsa kanatti, humni kamuu, sochiilee hawaasa Musliimaa dura dhaabbachuu fi gaaffi mirgaa ka’aa turan dhoorguu akka hin dandeenne hubachiisuun, waggoota sadan darban keessa sochiileen gaggeffamaa turan ragaa guddaadha.
text: #000082
text: Koree fala barbaadduu hawaasa Musliimaa hidhuun, kanneen sochii keessatti hirmaatan ari’uun, hawaasa rakkoolee isaa karaa nagaan ibsatan rasaasan reebuun, ummata nagaarratti, reebicha hamaa geggeessuun, qabsoo jalqabame tasumaa dhaabuun kan hin danda’amne ta’uu ibsi baye kun ni mullisa.
text: #000083
text: Akka ibsa kanatti, amantii keenna hiddaa fi dhiiga keenna jaalannuun kan walmake waan ta’eef, seera mootummaa mirga amantii keenya sarbuu fi murtii abbaa irrummaa sodaannee qabsoo karaa nagaarraa duubatti hin deebinu jechuun akeekkachisaniiru.
  Ibsi Dimtsachin Yisammaa kun dabalee akka addeessetti, obboleeyyan isaanii hordoftoota amantii kirstaanaa fi kan biroo, hayyoota, Gaazexessitoota, qaamota siyaasaa fi hawaasa diasporaa hunda dabalatee, akkasumas, ummattoota biyya sanii maraaf, tumsa godhaniif galataa fi kabajaa qaban dabarsiniiru.
  Dhumarratti, aantummaan isin nu waliin qabdan, gara fuula duratti, wanti addaan nu baasu akka hin jirre, abdii guddaa qabna jechuun, ibsi Dimtsaachiin Yissammaa bahe ifa taasiseera.
  Hidhamtoonni Koree fala barbaadduu hawaasa Musliimaa kunneen, waggoota sadan darbaniif, humnoota tikaa mootummaatiin qabamanii, murtii tokko malee kan gidiraa argaa turan yoo ta’u, mana hidhaa keessatti dararaa irra gaheen haalan miidhamuun isaanii yeroo adda addaa gabaasuun keenya ni yaadatama.
text: #000084
text: Hoogganni olaanaa Adda Bilisummaa Oromoo eega jaarmiyaleen siyaasa Oromoo tokkummaa fi walitti baqiinsa injifannoon xumuratanii booda, teessuma idilee jalqabaa gaafa waxabajjii 20 fi 21 bara 2015 taasifatee jira. Teessuma kana irratti ajandaaleen gara garaa kan dhiyaatan yeroo ta’u, ajandaalee kana keessaa, haala tokkummaa mooraa qabsa’otaa jabeessuuf jecha keessa darbamee fi itti jiramu, sadarkaa qabsoon Oromoo ...
text: #000086
text: Guddinnii fi dammaqinsi siyaasa Oromoo amma irra jiru, yeroo kamuu caala jabaachaa fi shira diinaa irra aanaa dhufeera. Keessumaa diinni keenya kan nugarboomsaa jiru tokkummaa fi waliif tumsa dhabuu mooraa qabsoo Oromoo ta’uun isaa ifaa dha. Ummanni Oromoo yeroo hunda dhaabbilee siyaasaa irra deddeebi’ee kan gaafachaa jiru tokkummaa dha, qabsoon tukkummaa fi tumsa haqa qabu yeroo hunda injifataa dha. tokkummaan yoo hin jiraanne baayyinii fi qabeenya Oromoon qabu, diina tajaajiluun ala fayidaa hin qabu. kanaaf jecha tokkummaan mooraa qabsoo Oromoo keessatti akka gadi dhaabbatuu fi haarsaa tokkummaa qabsa’otaa fiduuf gaafatu hunda baasuuf hoogganni olaanaa ABO irra deebi’ee dhugoomsee jira.
text: #000088
text: Diina waloon qabnu waloodhaan falmuuf dhaabbileen Oromoo hundi yeroon itti wal tumsinuu fi diina keenya irratti xiyyeeffannu amma. Kanaaf jecha Addi Bilisummaa Oromoo nam-dhuunfaas tahee qaamni mirga Oromoof qabsaawa jedhu kamuu tokkummaa ilaalcha siyaasaa irratti tolfachuun ititaa fi jabina sabaa fi dhaabaa tahuu hubannee akka ofii fi walis jabeessinu irra deebi’ee muuxannoo amma argame kana babaldhisuu akka qabnu murteessee jira.
text: #000090
text: Sirnootiin Empayera Itiyoophiyaa bulchaa turan hundi isaanii maqaa gara garaa haa moggaafatan malee imaamatii fi sirni bulchiinsa isaanii Oromoof qaban tokkuma. Garaagarummaan isaanii irra bubbullee bituu qabna kan jedhu malee, jijjirama hundee fi olaantummaa ummata fiduuf hin turre. guchuus hin danda’an.
text: #000091
text: Sirna bittaa murna bicuu Wayyaanees sirnoota bittoota darbaniin waanti adda taasisu tasa hin jiru. Tarii haalaa fi sirna ittiin daran ilmaan oromiyaa garbummaa jalati bituu ittiin danda’an tolfatanii jiru.
text: #000092
text: Wayyaaneen ummata Oromoo yeroo kamuu caala ajeesaa, hidhaa fi qabeenya isaa saamaa aangoo irra of tursiisuuf tuffii ummata keenyaaf qabdu labsitee jirti. Maqaa filannoo jedhuun diraamaa waggaa shanshaniin taasifatu kan bara kanaas harka dhibbaan mo’achuu ishee labsitee jirti. Haalli ture garuu kan bara kamuu caala keessumaa dargaggoon Oromoo ijaaramanii filannoo dharaa Wayyaanee akka soba tahe ifatti dhugoomsanii jiru. karaa nagaan Wayyaaneen akka aangoo ummataaf hin dabarsine ilmaan oromiyaa yeroo kamuu caala dhugoomsanii jiru. kanaaf falli akka ilmaan oromiyaatti qabnu tokkummaan kaanee qabsoo roga hundaa gaggeessuu dha. humna taanu malee abbaa biyyummaa fi bilisummaa keenya goonfachuu tasa hin dandeenyu. Diinni qawween nubitaa jira. qawwee hidhannee falmannu malee karaa nagaan tasa akka mirga keenya goonfachuu hin dandeenye filannoon Wayyaanee bara kanaas dhugoomsee jira kanaaf jecha ilmaan oromiyaa keessumaa dhalooti qubee Adda Bilisummaa Oromoo cinaa hiriiruudhaan dirqama lammummaa akka bahan hoogganni Adda Bilisummaa Oromoo waamicha dabarsa.
text: #000093
text: Dhuma irratti miseensota Adda Bilisummaa Oromoo biyya keessaa fi biyya alaatti dirqama dhaabaa fudhattanii hojii gara garaa irratti bobbaatan, rakkoolee eddu keessa teessanii haarsaa lubbuu irraa kaasee waanta qabsoon miseensa isaa gaafatu alduree tokko malee kaffaluu keessaniif galati keessan bilisummaa haatahu. daandiin bilisummaa fi abbaa biyyummaa Oromoo ittiin dhugoomsuu dandeenyu, yoo humna taane duwwaa akka tahee fi humni kan dhufu ijaarsa ummataa keessaa tahuu hubachuun dirqama keessan dachaan akka baatan hoogganni olaanaa ABO isiniif dhaama.
text: #000094
text: Mooraa qabsa’otaa daran jabeessuuf addi Bilisummaa Oromoo akkuma aadaa ilaa fi ilaameedhaan mari’atee tokkummaa qabsa’otaa dhugoomse, ammas jaarmiyaaleen siyaasaa Oromoo dhugaatti Bilisummaa fi abbaa Biyyummaa Oromootti amantan akka mooraa tokkummaa qabsa’otaa jabeessinu maqaa qabsa’otaa fi ummata Oromoon waamicha irra deebinee goona.
text: #000095