Valoraĵo el Koreujo: la siĝo
#000005
Se azianoj scius, kiom malmulte oni instruas pri Azio, pri ĝiaj historio, geografio kaj literaturo, en okcidentaj lernejoj, ili rajtus plendi pri kultura diskriminacio. La amas-komunikiloj en okcidentaj landoj tre malmulte parolas pri aziaj problemoj, kiuj ne rilatas al la okcidentaj interesoj.
#000007
Ni pensu hodiaŭ pri Koreujo. Certe kun granda surprizo niaj okcidentaj legantoj ekscios, ke laŭ la legendo ĝi ekestis en la jaro 2333 antaŭ la komuna erao. Kompreneble tio estas legendo, sed ĝi okazis 1000 jarojn antaŭ la legenda milito de Trojo. La nomo Koryeo unue aperis en la 10-a jarcento k.e. (de la komuna erao) por la lando, kiun la koreoj mem nun nomas Chosen norde kaj Hanguk sude.
#000008
Sed mi ne volas paroli pri tio. Mi volas paroli pri io, pri kio vi certe ne scias, pri la siĝo. Multaj esperantistoj konas la japanan poemformon hajko kaj eĉ mem verkas hajkojn, sed ili apenaŭ konas la korean siĝon.
#000009
Siĝo [시조 en la korea] estas poemo kun tri versoj, kiuj meznombre havas po 14-16 silabojn, kaj do entute 42-46 silabojn. Se oni konsideras ke ofte unu silabo estas unu vorto en la korea, oni komprenas, ke oni povas diri tre multe per 42-46 silaboj. La unua verso prezentas temon, la dua evoluigas ĝin, kaj la tria finiĝas kutime en iom neatendita maniero.
#000010
Prelego en Esperanto pri la siĝo okazis dum la Universala Kongreso en Londono en 1971 fare de GIM Taekeng, kiu poste ankaŭ verkis libron Elektitaj siĝoj de Nosan aperintan en 1976. Ĝi ne plu estas aĉetebla, sed nun oni laboras por reeldoni ĝin.
#000011
Nosan estas konata korea poeto, kies vera nomo estas LI Unsang. Jen longeta poemo, nomata “moderna siĝo”, kiu rezultas el tri kunigitaj siĝoj, tradukita de GIM Taekeng.
#000012
La hejmloko maro suda; Min aperas mar' lazura.
Eĉ en sonĝ' ne malaperas mar' hejmloka la kvieta.
Nun marbirdoj flugus tie; Volu iri, volu iri!
#000013
La marbirdoj, bubaj knaboj ĉiuj restas en hejmloko.
Kial, kaj por kion fari de l' hejmloko for mi loĝas?
Forĵetante ĉion ĉe mi, mi revenu, mi revenu!
#000015
Kaj jen vere tradicia siĝo, kiun mi mem esperantigis helpe de angla traduko kaj kontrolo de koreaj esperantistoj:
#000016
Montoj estas tre malnovaj, akvo daŭre estas nova
tage-nokte akvo fluas – ĉu malnova povas esti?
Grandaj viroj samas akvon, ambaŭ iras sen reveno.
#000017
La verkistino de la originalo estis: 황진이 HŬANG Ĝini, kiu vivis dum la jaroj 1506-1567 (proksimume). Ŝi estis giseng, tio estis talenta virino, kiu kantis, dancis kaj ludis tradiciajn muzikilojn. HŬANG Ĝini havis talenton pri poezio, do ŝi verkis plurajn siĝojn.
#000018
En tiu siĝo la vortoj “grandaj viroj” havas kaŝitan signifon. La verkistino amis viron, kiu estis fama saĝulo, nome SO Gjongdok. Poste ŝi studis ĉe li. Post lia morto ŝi suferis, sciante ke li neniam revenos.
#000019
Namsuk LI estas korea esperantistino, kiu loĝas en Seulo, Koreujo. Partopreninte la 100-a Universalan Kongreson en la jaro 2015, kun grandaj miro kaj interesiĝo ŝi esperantistiĝis vole kaj gaje.
#000022
Piednoto: Korea familia nomo normale aperas antaŭ la persona nomo. Ni aperigis la familiajn nomojn per grandaj literoj.
#000023
bubo: knabo malbona kaj senrespekta.
diskriminacio: maljusta traktado de difinita homo aŭ homgrupo, tiel ke oni traktas ilin malpli bone ol aliajn homojn.
el-doni: produkti kaj publikigi verkon.
geografio: scienco pri nia Tero, pri ĝia aspekto kaj pri ĝiaj regionoj kaj landoj.
kvieta: tute trankvila, paca, ne montranta fortajn emociojn.
lazura: hel-blua koloro de la ĉielo aŭ maro.
#000024