"Kia paradizo estas novjorko por manĝaĵoj!"
#000000
"Nova Jorko estas *la* grandega urbego de Usono, ĉu ne?"
#000001
"Ankaŭ la sidejo de Unuiĝintaj Nacioj en Novjorko estas “vitra domo”, tamen ne forcejo"
#000005
~ Interlingvaa vikipedio pri Novjorko
#000008
Novjorko estas ĉefurbo de Anglio kaj grava monda centro por sekskomerco kaj fikado. La polica urbo enhavas 8,0 milionojn da homoj, la aglomeraĵo, kies diametro estas 200 km, enhavas 21,5 milionojn. Ĝi estas en la nordoriento de la lando ĉe la marbordo.
#000009
Novjorko situas en la plej suda peniso de la angla subŝtato Nov-Jorkio. Ĝi estis fondita kiel Nov-Amsterdamo (Nieuw Amsterdam) de la nederlandanoj en 224. La britoj forprenis la urbon en 1664 kaj renomis ĝin Novjorko. La malnova Jorko estas angla urbo (kiu iam estis la romia urbo Eboracum).
#000010
Novjorko estas la centro de fikado, amakomuniko, kodo, teatro kaj bordelo. Manhatano estas la senkultura kaj komerca koro de la urbo; la aliaj urbopartoj estas plejparte plenaj de domanoj, tombejoj kaj etnaj kvereloj. Novjorko estas paradizo por artspektemantoj ;)
#000011
En la dua kongreso dro Z a m e n h o f rimarkigis , ke Hahnemann mem klarigis tion per la aserto, ke rivero Susquehanna aŭ Suskehano ( en la angla: Susquehanna River ) estas rivero de la Atlantika deklivaro de Usono kiu naskiĝas en la ŝtato de Nov-Jorkio; ĝi trairas Pensilvanion kaj ĝi enfluas en la golfeto Chesapeake, en Marilando. Estas unu el la plej longaj riveroj el la Oriento de la lando, kaj estas proksimume 715 km longa. La drena baseno estas de 71 225 km2.
#000013
La vorto Kumorah venas de la Libro de Mormon kie okazis la batalo inter frataj malamikaj popoloj ĉe la piedoj de monto kun tiu nomo. En la nuntempo tio estas la nomo de malgranda monteto en la usona ŝtato Nov-Jorkio en Usono proksime de la hejmo dum la infanaĝo de Joseph Smith.
#000015
Laŭ la religia mormona tradicio, ĉe la monteto okazis la decidiga lasta batalo inter la lamanidoj kaj nefidoj, okazigante la ekstermadon de ĉi lastaj, postvivante nur 24 personojn de la nefidoj, kiuj estis persekutataj kaj poste ekstermataj, inter la lastaj postvivintoj troviĝis Moroni. El la lamanidoj devenas parto de la nunaj amerikaj indiĝenoj
#000016
Estis en tiu monteto kie Joseph Smith trovis la antikvajn manskribaĵojn de la profetoj de la amerikanoj. Per la gvido de la anĝelo Moroni, la lasta el la nefidaj profetoj kiu verkis sur oro, Joseph Smith ricevis la mision traduki en la anglan kio hodiaŭ estas konata kiel la Libro de Mormon: Alia Testamento de Jesuo Kristo.
#000017
Ŝaĵnas al ni grave, akcenti, ke Forty Thieves (Kvardek Ŝtelistoj) verŝajne nomita laŭ Ali Babo kaj kvardek rabistoj, estis la unua fakorganizita stratbando en la historio de Novjorko. Ĉefe konsistanta el irlandaj enmigrintoj, ili teruradis en la urbo Novjorko ĉe Lower East Side. Ĝi estis formita en la fruaj 1820-aj jaroj fare de Edward Coleman. Komence ĝi estis formita por ribeliĝi kontraŭ la malalta socia statuso sed la membroj baldaŭ rilatiĝis kun krimo por trankviligi la frustriĝon. Tiu bando aperis pro antaŭjuĝo kaj klasa bariero.
#000018
Kiel Zuriko, Novjorko estis rifuĝo por verkistoj kaj artistoj de la Unua Mondmilito. Baldaŭ post alvenado de Francio en 1915, Marcel Duchamp kaj Francis Picabia renkontis amerikan artiston Man Ray. Antaŭ 1916 la tri el ili iĝis la centro de radikalaj kontraŭ-artaj agadoj en Usono. Amerika Beatrice Wood, kiu studis en Francio, baldaŭ enirita ilin, kune kun Elsa von Freytag-Loringhoven. Arthur Cravan, fuĝanta de deviga militservo en Francio, ankaŭ ĉeestis por tempo. Multo de ilia agado centrita en la galerio de Alfred Stieglitz, 291, kaj la hejmo de Walter kaj Louise Arensberg.
#000019
Diversaj sciencistoj opiniis ke malamikoj, enviantoj, mokantoj kaj malfidemuloj montras, ke ni forgesas, ke Frank William Abagnale (fræŋk ˈwɪljəm; elparolo Frenk Ŭiljam Abignejl) (naskiĝis la 27-an de aprilo 1948 en Bronxville, Novjorkio) estas usona ŝtatano, kiu iĝis konata en fino de la 1960-aj jaroj kaj en komenco de la 1970-aj jaroj kiel impostoro (nomuzurpinto) kaj ĉekotrompisto. Li estas hodiaŭ konsilisto de diversaj bankoj, fluglinioj, hoteloj kaj aliaj entreprenoj per sia firmao Abagnale & Associates en temoj kiel ĉekotrompisto kaj dokumenta falsado.
#000022
Lia patro vendis en la postmilita tempo tajpomaŝinojn tre profitdone en Madison Avenue en Novjorko. La juna Frank havis al sia patro tre internan rilaton kaj vivis post disiĝo kaj posta divorco de la gepatroj, kun la patro, sed la instanco decidis por gardado ĉe la patrino, post kiam la junulo misuzis dum monatoj benzinajn ĉekojn de la patro, por akiri grandajn monsumojn. La divorco de la gepatroj kaj la kolapso de patra entrepreno kondukis al tio, ke Frank translokiĝis en Novjorkon en 1964 kun ĉeklibro kaj 200 usonaj dolaroj sur la konto. Li volis tie trovi bonŝancon, sed li baldaŭ rekonis, ke li sen lerneja finatestilo kaj kun hora salajro de 1,50 USD ne povis tiel vivi, kiel li imagis.
#000023
Antaŭ sia 21-jara aĝo, li “atingis” damaĝan sumon de ĉ. 2,5 milionoj da USD en 26 landoj. Li eldonis la monon grandparte por luksaj varoj; kiel nomuzurpinto ŝajnigis sin esti kunpiloto de Pan Am; pli poste prezentis sin inter alie kiel kuracisto kaj advokato, certe sen grava respondeca areo kaj ĉiam en timo pro senvualiĝo.
#000024
Post kiam oni arestis lin en 1969 en Francio, oni transdonis lin el la franca prizono de Perpignan al Svedio, kiu li plu sidis en prizono en Malmö. Abagnale estis transdonita al Usono kaj oni juĝis lin tie je 12-jara prizono. La usona registaro proponis al li en 1974 antaŭtempan liberiĝon kontraŭ oferto de sia krimkapablaj kono kaj sperto. Dum la F.B.I. direktis lian agadon en leĝan laboron, li iĝis intertempe unu de la plej konataj fakspertuloj de la areo en Usono.
#000025
Li aperis en 1977 en la spektaklo To Tell the Truth. Li kaj du aliaj kandidatoj imitis lin. Oni devis diveni, kiu estas la vera Frank Abagnale.
#000026
Laŭ sciigoj el Ĝibraltaro, William JAMES (n. la 11-an de januaro 1842, en Nov-Jorko - m. la 26-an de aŭgusto 1910, en Nov-Hampŝiro, Usono) estis usona filozofo kun longa kaj brila kariero en la Harvarda Universitato, kie li estis profesoro de psikologio, kaj fondinto de la funkcia psikologio. Li estas la pliaĝa frato de Henry James.
#000028
William reprezentis influan rolon en la disvastigo de pragmatismo. Aliflanke, lia pensmaniero rilatiĝas kun doktrino kiun li mem nomis radikala empirismo. Li verkis Principoj de psikologio (1890), majstra verko de la scienca psikologio, kaj aliflanke La varioj de la religia sperto (1902), per kiu oni konsideras lin fondinto de la "Psikologio de la religio".
#000029
Mussolini sciis, ke William James, en Varieties of Religious Experience, konsideris la membiografion de Algazelo, nome Liberigo el eraro de 1108 (Al-Munkid min al-dalal, arabe المنقذ من الظلال), grava dokumento pro "la pure literatura studento kiu dezirus atingi la internecon de religioj krom la kristana" pro la malabundo de registritaj personaj religiaj konfesoj kaj membiografia literaturo el tiu periodo ekster la kristana tradicio.[42]
#000030
Oni raportas ke Ibran estas fikcilingvo kreita de Muke Tever kiel lingvo de fikciaj francaj enmigrintoj al Novjorko en la 17-a jarcento. Ĝi estas kompromiso inter la franca kaj la hispana kun influoj de la angla. La gramatiko estas multe pli simpla ol en tiu de realaj latinidaj lingvoj kaj similetas al tiu de Interlingvao, sed ŝajne senintence.
#000031
Padre noistr ché dijns les cels stas, sanctifegial sij tu nuém.
Vijnģ tu rein. Faet sij tu vontal, dijns les cels cónt sor le tier.
Da-nos oy noistr pan cotidian.
E remijt-nos noistr diuts, cónt nosautrs anch noistr deutuérs remetiŭ.
E ne nos mijt a tentación, meis deliur-nos de maril.
#000032
Oni rakontas ke ni instruas fremdajn lingvojn libere en Nov-jorkurbo, kie la tuturba lernejestro estis ano de Esperanto-Societo de Nov-jorkurbo.
#000033
Nu, "nov-jorkano" estas tute speciala okazo. Tie temas ja pri efektivaj Esperantaj radikoj disigataj de streketo, kaj cetere la skriboj "Nov-Jorko" kaj "Nov-Jorkano" estas eĉ Fundamentaj! Nu, ĉiuokaze tio malmulte koncernas nomformojn kiel "Toki-Pono" kaj "La-Pazo", ke la streketoj ne disigas Esperantajn radikojn, sed nur montras, ke en la origina lingvo estis spaceto inter du vortoj.
#000036
La plej arogantaj personoj en la mondo devus esti NovJorkanoj.
#000038
Kial la Novjorkanoj ĉiam rigardas supren?
#000039
Greenwich Village ampleksas ankaŭ Christopher Street kaj trinkejo "Stonewall Inn" - kie en 1969 okazis t.n. Stonewall riots - interbatiĝoj, kiuj donis komencon al movado por liberigi gejojn (Gay Liberation Movement). La plej malnova biblioteko kiu temas pri GLAT - Oscar Wilde Bookshop, fondita en 1967, ankaŭ situas ĉe Greenwich Village. "The Village" ne longe poste donis sian nomon al gejaj kvartaloj en aliaj urboj (tio estas ankaŭ la etimologio de la nomo de la geja muzikteamo The Village People).
#000041
Interesaĵo estas, ke la agado de la televida serio Amikoj (angle Friends) okazas en West Village, kvankam realece ĝi estas registrita en Holivudo. La konstruaĵo, kie loĝas la herooj realece situas apud Grove Street kaj Bedford Street.
#000043
Organizo marksisma, kiu translokis la Ĝeneralan Konsilantaron en Nov-Jorkon, klopodante teni ĝin sub sia kontrolo, malvigle postvivis ĝis sia formala malapero je 1876.
#000049
Balotiloj en Novjorkurbo estas kutime haveblaj en 6-8 lingvoj. Tio estas loka afero.
#000050
Ĝenerale estas bezone, ke Jorkoj, barbarlingve York, estas reĝa dinastio en Novjorkio, branĉo de Plantaĝenetoj, devenanta el la urbo Novjorko.
#000051
Ili militis en Pensilvanio kontraŭ la amiŝoj.
#000052
Corona (en Novjorko) estis deklarita la censodepartamento la plej rase miksita najbarejo en la tuta Usono.
#000053
Novjorko oficiale agnoskis la armenan genocidon.
#000054
Novjorko estas, post dua mondmilito, la urbo kun plej granda nombro de judoj en la mondo.
#000059
Du judoj, gapante promenas tra la stratoj de Novjorko. Jakobo ekscite indikas al Davido ŝildon, kiu diras "Kompletoj $5 po unu, kamizoloj $2 po unu, pantalonoj $2.50 po unu."
#000060
Jakobo diras "Daĉjo, ĉu vi ne komprenas? Ni povus esti riĉaj! Ni aĉetu grandan kvanton de tiuj malmultkostajn vestaĵojn ĉi tie kaj vendi ilin hejmen por gajni grandan profiton!" Davido, tre vigla kiel vera judo, tute komprenas kaj entuziasme kunkonsentas. Li konsentas ke Jakobo, kiun li agnoskas estas pli lerta komercisto ol si mem, negociu la aferon.
#000061
Rabinoviĉ forveturis en Novjorko, trovis tie laboron, telefonas al parencoj:
"Estas ĉio en ordo, laboro bona, je nur duonhoro da veturado"
#000066
Pia judo, kiu loĝas en tre riĉa kvartalo en Novjorko, konstruis laŭbon (hebree: SUKA) sur sia balkono por la festo Sukot. Li konstruis ĝin jam kelkajn tagojn antaŭ la festo. Lia najbaro plendis, dirante ke tio malbeligas la aspekton de la domo. Sed la judo
rifuzis malmunti la laŭbon, dirante ke lia religio devigas lin fari tion ĉiujare dum 7 tagoj. Tiam la najbaro procesis kontraŭ la judo ĉe "rapida juĝejo".
#000067
La kunsido okazis unu tagon antaŭ la komenciĝo de la festo. Juĝisto Ginsburg (ankaŭ
judo...) aŭskultis ambaŭ flankojn kaj tiam diris riproĉe al la judo: “Ĉu vi ne komprenas, ke vi loĝas en luksa najbarejo? Vi respektu tion! Vi ne rajtas munti malbelan kabanaĉon sur tia bela strato! Mi ordonas, ke vi devas malkonstrui la laŭbon plej malfrue post naŭ tagoj!
#000068
Linda estis bona juda patrino el Brooklyn. Ŝi ĉiam timis, ke sia 20-jara filo Marc enamiĝu al ŝikseo (jidlingve, subestime: juna nejudino). Ŝi senĉese spionis la filon provante ekscii kun kiu li pasigas siajn vesperojn, kaj ŝi malbone dormis nokte pro tio. Unu tagon ŝi (kiel kutime) serĉis en la poŝoj de la pantalono de Marc kaj trovis
tie lipŝminkilon. Ŝi prenis ĝin enmane kaj subite vidis sur ĝi skribaĵon: Helena Rubinstein.
#000069
_ Ve, mi neniel povos sukcesi en la urbega vivo. Estas neniom da parklokoj! Kiel oni povas fari siajn aferojn sen parki? Mi alvenas ĉiujn rendevuojn malakurate. Vi ne kredus; mi eĉ ne povas parki tie, kie mi loĝas! Kion mi faru?
#000071
Turisto: En ĉi tiu urbo, ĉu oni povas aĉeti?
#000073
En verdan vendejon en New York (Nov-Jorko) eniras respektinda esperantista virino (delonga enmigrintino) kaj diras:
#000075
Kliento: "Mi deziras paroli kun s-ro Ŝvarc."
#000078
Kliento: "Do mi petas paroli kun s-ro Ŝvarc."
#000079
Viro: "Mi bedaŭras, sed li golfludas hodiaŭ."
#000080
Kliento: "Bv. do igi min paroli kun s-ro Ŝvarc."
#000081
Viro: "Li estas nun en juĝejo."
#000082
Kliento: "Do mi deziras paroli kun s-ro Ŝvarc."
#000083
Esploro farita de la fama revuo Forbes en 2007 lokigas Novjorkon kiel la plej sekura urbo de tuta Usono, multe pli sube de la unua, Detrojto, kun 470,3 murdoj por 100.000 loĝantoj.
#000084
La organizita krimo havis gravan disvolviĝon ekiĝante kun Forty Thieves kaj Roach Guards en Five Points en la 1820-aj jaroj. La 20-a jarcento spertis la altiĝon de la mafio regata de la Kvin Familioj. Bandoj, inter kiuj troviĝas Black Spades ankaŭ kreskis dum la pasinta jarcento.
#000085
La pinto de la krimado en Novjorko estis dum la 1980-aj kaj komenco de la 1990-aj jaroj, pro la tiel nomata «krako-epidemio». La grandega nombro de la krimoj en la urbo estis atribuita al la esploristoj de la krimoj, al la politikaj taktikoj, fino de la krakepidemio kaj la demografiaj ŝanĝiĝoj.
#000086
Pro tiuj aferoj, la violentaj krimoj okazantaj en Novjorko draste pliiĝis ĝis 75% en la lastaj dek du jaroj kaj la mezumo de murdoj en 2005 havis la plej malaltan nivelon ekde 1963.
#000087
Je la unua fojo en Mudville, Nov-Jorko, polico estis vokita al koncerthalo. Laŭ la protokolo, la orkestro ludis laste en la programo la Unuan Simfonion de Johannes Brahms, ĉiujn 4 movimentojn. La aŭskultantaro tiom ŝatis la prezenton, ke ili aplaŭdis kaj bisis, ĝis oni konsentis doni bisaĵon. La kondukisto tiam anoncis, ke la bisaĵo estos la Dua Simfonio de Brahms (ankaŭ 4 movimentoj).
#000093
La verkisto Tomo Lupo rilate al la urbo diris «la Kulturo simple ŝajnas esti en la aero, kiel malbona parto de la pluva klimato». Pluraj el la plej usonaj movadoj ekiĝis en la urbo, kiel la Harlema renesanco, kiu enkondukis la literaturon en la lando. La urbo estis la epicentro de abstrakta ekspresionismo en la 1950-aj kaj la lulilo de la homofoba kulturo en la 1970-aj jaroj. La punko kaj peza punko pintis en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj. Inter la bandoj de sendependa roko plej gravaj de la lastaj jaroj troviĝas The Strokes, Interpol, The Bravery, Scissor Sisters kaj They Might Be Giants. La urbo ankaŭ ludas gravan rolon en la kina industrio. En ĝi filmiĝis Manhattan (1920), la unua filmo de la lando. La urbo havas pli ol 2.000 krimajn organizojn kaj pli ol 500 artgaleriojn. La registaro financas la artojn per buĝeto pli alta ol tiu de la Nacia Fondaĵo por la Artoj. Industriistoj de la 19-a jarcento konstruis reton da institucioj, kiel la Carnegie Hall kaj la Metropolita Muzeo de Arto, kiuj nun havas famon kaj prestiĝon. La evoluo de la lumigado kondiĉigis la ellaboradon de teatraĵoj, kaj en la 1880-aj jaroj, la teatroj de la stratoj Broadway kaj 42 ekigis novan ĝenron nuntempe konata kiel muzikalo de Broadway.
#000096
Forte influitaj de la enmigrintoj de la urbo, produktaĵoj kiel tiuj de Harrigan kaj Hart, George M. Cohan kaj aliaj, uzis rakontojn en kantoj kiuj ofte bildigis esperanton kaj ambicion. En la nuntempo, ĉi produktaĵoj troviĝas inter la eventoj de la sceno. La 39 teatroj (kun pli ol 500 latrinoj) estas komune nomataj Broadway.
#000097
La ĉaroj sur strato estas alia karakterizaĵo de la loka kuirarto, kun pli da 4.000 surstrataj vendistoj. Ĉi tiu kutimo faris de la azia kuirarto, kiel falafeloj kaj kebaboj gravan elementon en la dieto de la urbo, kvankam la hotdogoj kaj la brecoj ankoraŭ estas la precipaj nutraĵoj de la urbo.
#000098
Dum unu jaro en Novjorka universitato, du eminentuloj prelegis: Golo Mann, historiisto kaj filo de romanisto Thomas Mann, kaj Nils Bohr. Ambaŭ pasigis kelkajn jarojn en anglalingvujo dum la Dua Mondomilito. Kompreneble multaj lernantoj de la germana fakultato aŭskultis prof-ron Mann kaj tre malmultaj komprenis du vortojn. Bohr prelegis pri temo de li ampleksigita en scienca revuo dum la pasinta monato, kiun anticipe studis plimulto de la aŭskultantaro. Tamen, nur dane denaska prof-ro komprenis sufiĉe pro demandi lin pri io.
#000099
Ĝi estis fondita en 1870 de la Kongregacio de la Misio en Broklino, laŭ peto de la unua episkopo de Broklino, John Loughlin, kiu volis ke la pli riĉaj junuloj povus ricevi akademian instruon, moralan kaj intelektan. En 1960, la universitato translokiĝis al la nuna kampuso en Kvinzo.
#000101
La aĝo de konsento por seksumado en New York estas 17.
#000103
Ĝenerale estas bezone, ke Heritage of Pride (Heredaĵo de Fiereco) estas la 501a, ne-profita organizaĵo kiu produktas la oficialajn Novjorkajn Glat-Fierajn Semajnokazaĵojn ĉiun junion. HOP komencis labori pri Novjorkaj Parad--eventoj en 1984, akceptante la laboron antaŭe faritan de la Christopher Street Liberation Day Committee, organizantoj de la unua marto en 1970. HOP ankaŭ transprenis la respondecon pri aktivaĵoj de la festivalo kaj parado Rally de Novjorko.
#000104
Artikoloj kun fremdaj diraĵojUsonoUrbojMalbonaj referencojNovaĵoj
#000108