La 23-an de majo vespere, Mark Ramotar, kiu gvidas la Buroon pri Korporacia Komunikado de la Gujana [eo] Polico, anoncis, ke la polico petos juran konsilon de la direktoro pri publikaj procesoj (angle Director of Public Prosecutions, DPP) rilate la incendion en la dormejo de mezlernejo Mahdia, kiu kaŭzis la morton de 19 adoleskantoj. La dosiero pri la enketo, kiu supozigas, ke lernantino ekigis la incendion por protesti post kiam ŝia poŝtelefono estis forprenita, sendiĝos al DPP la 24-an de majo. Krom tio, ankaŭ ekzistis supozoj fare de konsilanto pri nacia sekureco, Gerald Gouveia, ke pli aĝa viro, kiu mesaĝis al la telefono, povas esti akuzata pri seksumado kun la neplenaĝulino.
#000001
Dum kelkaj raportas, ke la knabino en la aĝo de 14-15 jaroj konfirmis la kriman bruligon, aliaj insistas, ke ŝi ne konfesis. Laŭ fonto de Agence France-Press (AFP), „oni forprenis la telefonon de la knabino, kaj ŝi minacis, ke ŝi bruligos la konstruaĵon, kaj ĉiuj aŭdis tion”. La fajro komenciĝis en la banĉambroj, kie la adoleskanto supozeble ŝprucigis insekticidon sur kurtenon, post kio ŝi ekbruligis alumeton. La fajro rapide disvastiĝis tra la ligna plafono de la konstruaĵo, baldaŭ la tuta loko ekflamis.
#000002
Laŭ la oficiala polica raporto, estis 57 lernantoj en la dormejo en tiu nokto. Dek kvar infanoj mortis surloke pro enspiro de fumo kaj brulaĵoj, pliaj kvin forpasis pro siaj vundoj en malsanulejo, multaj aliaj estis grave vunditaj. El la vunditoj sep restas en malsanulejo, du en danĝera stato. Sekve de la okazaĵo, Gujano ricevis medicinan kaj krimologian subtenon de kaj la kariba kaj la internacia komunumo.
#000004
Dum la fajrobrigadestro asertas, ke la brigado venis nur kvar minutojn post la alarmo, aliaj raportoj insistas, ke ĝi bezonis 25 minutojn por alveni. La ministro pri edukado Priya Manickchand diris, ke la ministerio esploras akuzojn pri tio, ke la dormejo ne havis taŭgajn fajroalarmajn sistemojn [eo]: „La rezulto estu plibonigo tra la tuta sistemo”. La tragedio sekvigis revizion de similaj institucioj en la tuta lando, kun alvokoj por granda reformo kaj esplorkomisiono.
#000005
Ĝis nun komentoj pri la kazo ĉefe koncentriĝis sur la politikaj kaj organizaj mankoj, kiuj malsukcesis protekti la lernejanojn, kaj ne sur la kulpo de la lernanto, kiu supozeble ekigis la fajron. Letero al la redaktoro de Stabroek News proponas, ke la lando komence enterigu la mortintojn kun respekto, kaj la resto sekvos en sia tempo.
#000006
La regione populara instagramulo Know Your Caribbean afiŝis, „Ne eblas tute ĉirkaŭpreni la amplekson de la tragedio, kiu okazis en la lernejo en Gujano”, kaj alvokis sian komunumon helpi en konkreta maniero: „[M]ultaj konigoj en sociaj retoj venas kun parolado pri “niaj pensoj kaj preĝoj”, kondolencoj al la familioj. Ĉi tiuj aferoj estas bonvenaj, sed ne sufiĉas. Bonvolu atenti por vidi kiel ni povas kune subteni ĉi tiujn familiojn”. Kelkaj uzantoj de sociaj retoj tamen daŭre serĉis kulpulojn sur diversaj flankoj.
#000007
Dum la lando ankoraŭ penas kompreni la tragedion, ceremonioj por la viktimoj jam okazas, kaj kelkaj el la mortintoj jam estas enterigitaj.
#000008
Younguang Mro: “Lia apero estas kiel radio de lumo sur la foraj mallumaj montetoj de Ĉitagongo“. Arto kaj testo de Tufan Chakma. Uzata laŭ permeso de la aŭtoro.
#000010
Ĉiujare Internacia Tago de la Gepatra Lingvo estas festata por levi konscion pri lingva kaj kultura diverseco kaj por subteni ĉiujn gepatrajn lingvojn de la mondo. Ĉi-jare la ĉefa evento de tiu tago en Bangladeŝo [eo] estis apero de la unua gramatika libro, verkita en la mrua lingvo [eo], endanĝerigata indiĝena lingvo.
#000011
La mrua (aŭ mroa) popolo [eo] vivas en la distrikto Bandarban de la Ĉitagonga Monteta Areo (ĈMA) en Bangladeŝo. Laŭ la censo de la jaro 1991, la kvanto de mruoj estis 22 178. Ilia lingvo apartenas al la ĉinotibeta lingvaro [eo].
#000012
En 1982, 17-jaraĝa adoleskanto nomita Kramadi Menle evoluigis la mruan alfabeton. Ĝi estas simpla de maldekstra al dekstra alfabeto sen kombinaj signoj [eo]. Sed plua evoluo de la lingvo estis malrapida. Ekzistas Unikoda bloko por la mrua lingvo, sed ne ankoraŭ eblis skribi ĝin rete.
#000013
Legu pli (angle): Pro la amo de lingvoj: La unua libro de rakontoj presita en la mrua lingvo
#000014
La nomo de la unua gramatiko en la mrua lingvo estas “Totong“, verkita de Younguang Mro, verkisto kaj esploristo de la mrua komunumo en la Ĉitagongaj Montetareoj [eo]. Li kreis kaj verkis la gramatikon sekvante la stilon de la bengala kaj angla gramatikoj. Kvankam estis kelkaj libroj publikigitaj en la mrua lingvo antaŭe, la lingvo neniam havis notitajn fiksajn gramatikajn strukturojn.
#000016
La libro estis lanĉita en neformala medio la 17-an de februaro 2022, ĉe la hejmo de la verkinto ĉe Ujani Para en la urbo Bandarban. Younguang Mro diris dum la ceremonio:
#000017
Per ĉi tiu libro homoj de la mrua komunumo povos ĝuste legi kaj skribi en sia lingvo. Ĉi tio estos speciale helpema por mru-studentoj ankaŭ por kompreni bengalan kaj anglan gramatikojn ĉar ili havas similajn strukturojn.
#000018
Post diplomiĝo ĉe la fako de orientaj lingvoj ĉe la Universitato de Chittagong, Younguang Mro laboras por la socikultura evoluo de la mrua komunumo. Kiel verkisto, Younguang ĝis nun publikigis entute 28 librojn pri la mrua kulturo kaj fabeloj; el tiuj, 18 estas en la mrua lingvo kaj 10 estas en la bengala lingvo.
#000019
Mru-instruisto Ngansing Mro ĉeestis la librolanĉon. Li partoprenis en la diskuto kaj diris :
#000020
Post la kreado de la mrua alfabeto, ĝi estis instruita al studentoj per manskribitaj manuskriptoj. Nun la alfabetoj kaj la gramatiko estas presitaj libroforme. Do la studentoj povos pli ekzakte legi kaj skribi la mruan lingvon.
#000021
Ekushe Book Fair, la plej granda librofoiro en Bangladeŝo okazas nun, kaj novaj libroj estas publikigataj ĉiutage. En Fejsbuko, juna aŭtoro Suhan Rizwan verkas danke al la publikigo de la unua gramatiko en la mrua lingvo:
#000022
Tiu libro estas valorega inter ĉiuj libroj de la librofoiro.
#000023
Juna artisto Tufan Chakma elstarigas diversajn temojn de la indiĝenaj komunumoj en Bangladeŝo tra la vidaj artoj [eo]. En Fejsbuko , li rimarkis, ke la aspekto de Younguang estas “kiel lumradio en la malproksimaj malhelaj Ĉitagongaj Montetareoj [eo]”.
#000024
La lingva spektro en Bangladeŝo
#000025
Bangladeŝo estas lando de banglaj (bengalaj) parolantoj, kie 98 procentoj de la homoj parolas la lingvon. Laŭ la datumoj donitaj de la antropologoj kaj tribaj gvidantoj de Bangladeŝo, estas ĉirkaŭ 5 milionoj da homoj el 47 indiĝenaj komunumoj. El tiuj, ĉirkaŭ 30 lingvoj de 4 lingvaj grupoj estas vaste parolataj kaj 12–16 lingvoj estas endanĝerigataj je malsamaj niveloj. Indiĝena esploristo Salek Khokon menciis en ĉefartikolo aperinta en la reta novaĵportalo , ke la lingvoj kurukh kaj nagari preskaŭ formortis. La mrua lingvo, dume, troviĝas en la listo de Unesko de nepre endanĝerigataj lingvoj en Bangladeŝo.
#000026
Por protekti endanĝerigatajn lingvojn, la nacia eduka politiko de 2010 agnoskas la rajton de indiĝenaj infanoj en elementaj lernejoj lerni en siaj denaskaj lingvoj. La politiko preskribas ke “indiĝenaj infanoj ricevu indiĝenaj instruistoj kaj lernolibroj en lokaj lingvoj por ke ili povu lerni en sia denaska lingvo.” Artikolo 20 deklaras, “elementaj lernejoj estos starigataj en malproksimaj lokoj loĝataj de triboj (montetoj aŭ ebenaĵoj).” Laŭ la politiko, la registaro unue enkondukis bazlernejajn librojn en kelkaj indiĝenaj lingvoj en 2017. Tamen, post kvin jaroj, la iniciato estas en krizo pro la manko de trejnitaj indiĝenaj instruistoj.
#000028
La progreso de homoj dependas de la akiro de scioj pere de lingvoj. Por supervivi alte gravas la lingvo, precipe la denaska lingvo. Kaj por lerni kaj praktiki lingvon ĝuste necesas strukturita gramatiko. En tiu kunteksto, “Totong” de Younguang Mro enkondukos novan historion de lingva evoluigo por la mrua popolo.
#000029
En la jaroj, kiuj sekvis gravan civilan kaj politikan proteston, Ukrainio modeste progresis pri la batalo kontraŭ korupteco kaj la ciferecigo de registaraj servoj por la publiko, kvankam ne sen kelkaj faletoj laŭ la vojo. Malgraŭ tiuj ĉi sukcesoj, la statuso de la civilaj liberecoj kaj homaj rajtoj en la lando restas dubinda.
#000032
La raporto, preparita kunlabore kun la nederlanda Helsinki Committee kaj pagita de la Eŭropa Unio, konstatas la totalon de 30 okazoj de persekutoj pro civila aktiveco, kiuj okazis en la unua kvaronjaro, kompare al 26 en la sama periodo de la antaŭa jaro.
#000034
Fizikaj atakoj, damaĝo al havaĵo kaj timigo estas inter la ĉefaj minacoj por aktivuloj en Ukrainio. Informgrafikaĵo de ZMINA, ekranfoto de la paĝaro zmina.ua.
#000037
Kiu agado estas la plej riska? Informgrafikaĵo de ZMINA, ekranfoto de la raporto ĉe zmina.ua.
#000039
La raporto notas kelkajn el la pli riskaj aktivecoj, pri kiuj la homrajtaj defendantoj estas persekutataj — estas kontraŭkorupta agado, GLATKI-plusaj rajtoj kaj virinaj rajtoj. ZMINA registris tri kazojn de turmentado en ĉiu kategorio, la aŭtoroj agnoskas, ke “malfacilas identigi unu aktivecon de aktivuloj kiel la plej riskan”, ĉar ofte la sama aktivulo okupiĝas pri kelkaj segmentoj. Po unu okazaĵo de persekutoj kontraŭ aktivuloj estis registritaj pro oponado de kontraŭleĝa konstruado, pro mediprotektado, pro subtenado de la rajtoj de pacientoj kaj pro la protektado de la rajtoj de ĵurnalistoj.
#000040
La raporto de ZMINA skizas la kernajn tipojn de agantoj, kiuj malhelpas la laboron de civilaj aktivuloj kaj defendantoj de homaj rajtoj. Inter ili estas leĝfaristoj, kiuj porparolas leĝaron diskriminacian, ekzemple debatante aŭ pasante leĝon kiu estas diskriminacia kontraŭ civila socio, ekz., leĝopropono por egaligi advokatan laboron al lobiado, leĝopropono por enkonduki statuson de „eksterlanda agento” en la maniero kiel Rusio faris, aŭ leĝopropono kiu limigus la rajton je pacaj kunvenoj kaj la liberon de asocioj. Parto de kazoj en la raporto koncernas leĝan observigon kaj, speciale, la misproporcian reagon de polico al pacaj protestaj kunvenoj.
#000043
Unu el la aŭtoroj de la raporto de ZMINA, Anastasia Moskviĉova, diris ĉe publika radio Hromadske Radio, ke senpuneco restas la ĉefa obstaklo en laboro de defendantoj de homaj rajtoj en Ukrainio.
#000045
Moskviĉova kredas, ke altigi la konscion pri la minacoj kaj malhelpado estas des pli grava afero, ĉar „la celo de persekutoj estas silentigi la aktivulojn kaj igi ilin forlasi la aktivadon”.
#000048
Legu la plej freŝan raporton de ZMINA plene ĉi tie.
#000049
Tiu ĉi spektolisto venas de Cinemata [en], platformo pri sociaj kaj naturprotektaj filmoj pri Azio-Pacifiko. Ĝi estas projekto de EngageMedia [en], neprofitcela organizaĵo pri amaskomunikado, teknologio kaj kulturo. Redaktita kaj republikigita laŭ interkonsento pri enhav-kunhavigo kun Global Voices.
#000052
Celebrante la Mondan tagon de medio la 5-an de junio EngageMedia kunordigis spektoliston de dokumentfilmoj kaj filmetoj pri kiel komunumoj tra la Pacifik-Azia regiono klopodas konservi kaj defendi siajn lokojn kontraŭ media degradado, industriigo kaj klimatŝanĝo. Tiuj filmetoj ĉe Cinemata, miksaĵo de novaj eldonoj kaj verkoj el la arkivoj, gvidos nin de [provinco] Nova Biskajo (filmo „Dagami Daytoy“) en Filipinoj kaj provinco Nam Định [provinco en la Delto de la Ruĝa Rivero] en Vjetnamio (filmo „Another Exodus“), al Saravako en Malajzio (filmo „Melikin“) kaj Taunĝi en Mjanmao (filmo „Plastic Outlive Us“).
#000053
En „Jen nia lando“ filipina filmoproduktisto Noni Abao rakontas, kiel lokaj indiĝenoj de Nova Biskajo (Nueva Vizcaya), en nordo de Filipinoj, kontraŭstaras jarojn da degradado de la vivmedio alvokante fermon [en] de OceanaGold, kiu estas unu el la plej grandaj produktantoj de kupro kaj oro en la mondo. Tiu ĉi dokumenta filmo gajnis la ĉefan premion de Gawad Cultural Center of the Philippines Para sa Alternatibong Pelikula at Video en 2020 kaj ricevis la duan lokon en la konkurso Yale Environment 360 Video Contest (2020). Ekde kiam Abao finis filmadon, dekoj da aktivuloj, kiuj partoprenis blokadon de la vojoj, estis arestitaj post konfliktoj kun polico kaj reprezentantoj de la minista kompanio.
#000056
Zakaria Ismail kredas, ke lia dia alvoko estas defendi la ĉebordajn fiŝkaptistojn de ter-akira projekto en suda Penang. La projekto kovros iliajn nunajn fiŝkaptejojn per 18 kvadrataj kilometroj de nov-akirita tero. Li kaj la aliaj vilaĝanoj estas parto de tiel nomata B40, la 40% de la plej malriĉaj malajziaj familioj kun ĉiumonata enspezo de RM 3900 (949 usonaj dolaroj/794 euro) aŭ sube. En la historio pri klasbatalo, pri konflikto inter novaj kaj tradiciaj valoroj, pri la Makiavelecaj intervenoj de politikistoj, Zakaria alparolas sian Dion por ricevi saĝon kaj kuraĝon, kiujn li bezonas por kontraŭstari la ambiciajn projektojn en Nova Malajzio.
#000058
Bagus, 20-jaraĝa kamparano, kiu loĝas en fekunda areo de la Kendeng-montaro en centra parto de Javo, maltrankviliĝas pro la damaĝo, kiun ricevas la vivmedio de lia regiono. Kun sia punka bando „Kendeng Squad“ Bagus voĉigas tiun maltrankvilecon. Li filmis muzikan filmeton „Berani Bertani“ por registri la sonojn de detruado, kiu okazas en la naturo. Bagus esperas, ke la muziko inspiros la junularon al naturprotektado.
#000060
Fiŝkaptista vilaĝo en Vjetnamio vekiĝas ĉe murmurado de preĝoj dum mara alfluo batas la ondorompilon. Fiŝkaptistoj de la antaŭa generacio trankvile rememoras la bonajn malnovajn tagojn kaj senpacience atendas, kio sekvos. Ili scias pri la regula eliro enlanden, kiu okazas ĉiujn 50-60 jarojn pro la altiĝado de la marnivelo. Iam floranta komunumo iĝis malriĉa fiŝkaptista vilaĝo, dum fekundaj kampoj kaj fruktodonaj ĝardenoj neniiĝis pro batoj de maraj ondoj. „Alia Eliro“ estas mallonga dokumentfilmo de vjetnama filmoproduktisto Le Nguyen.
#000062
Tiu ĉi alvoka filmeto estis uzita por altiri atenton de la centra registaro de Mjanmao [Birmo, ndlr] al la problemo de sekiĝantaj regionoj de la lando, kiuj suferas sen akvo. La filmo estis produktita en 2016 fare de partoprenantoj de la seminario Picture People, kiu okazis en Jangono, la ĉefurbo de Mjanmao.
#000063
Indonezio: Dayak Facing the Giants
#000064
Daŭra industriiĝo de Indonezio endanĝerigas la indiĝenojn kaj kaŭzas amasan detruadon de la vivmedio fone de sociaj konfliktoj. Tiu ĉi dokumenta filmo montras la Dajakojn en ilia respondado al tiuj minacoj, speciale la arbaraj incendioj kaj la toksa malpurigo de la regiono.
#000065
Tio ĉi estas historio de Melikin. La historio de multaj indiĝenaj popoloj de Saravako, kiuj perdis [en] sian denaskan landon al la kompanioj produktantaj palmoleon. Kun la helpo de koruptitaj politikistoj, preskaŭ 10 mil hektaroj da arbaro kaj kampoj estis platigitaj kaj ĉirkaŭitaj de bariloj sen permesi al la lokanoj eniri la terenojn hereditajn de la prapatroj.
#000066
Kamboĝo: Konservado de arbaro: mesaĝo de indiĝenaj virinoj
#000067
„Klimatŝanĝo estas reala. Por malpliigi ĝian efikon ni certe devas konservi niajn arbarojn. En tiu ĉi filmeto vi konatiĝos kun virinoj kaj viroj de indiĝena [malplimulta] popolo Kuj en Kamboĝo, ekscios pli multe pri la signifo de arbaroj por ilia vivo kaj ankaŭ pri tio, kiel virinoj ekhavis gvidan pozicion en la defendado de la arbaro“.
#000068
La celo de tiu ĉi anonco pri publika servo estas influi la loĝantojn de Taunĝi en Mjanmao tiel ke ili ŝanĝu sian sintenon rilate al reuzo de plasto. La anonco estis produktita de la partoprenantoj al la seminario de Picture People por sociaj ŝanĝoj en Taunĝi (Mjanmao) en oktobro de la jaro 2019. Taunĝi estas la ĉefurbo kaj la plej granda urbo en la montara subŝtato Ŝanio.
#000070