Lia prezidenta periodo estis tumulta, sed li postvivis tiom da krizoj, ke foje Jovenel Moïse ŝajnis nevenkebla. Eble eĉ li mem ekkredis, ke li estas neelpostenigebla, malgraŭ la fakto, ke post 1986, en la erao post “Baby Doc” nur du haitiaj prezidantoj — René Préval inter la 7-a de februaro 1996 kaj la 7-a de februaro 2001 kaj Michel Martelly inter majo 2011 kaj februaro 2016 — povis komplete servi siajn oficperiodojn.
#000006
La eksa ĉefministro de Moïse, Claude Joseph, konfirmis, ke la prezidanto estis murdita.
#000009
Nuntempe tamen estas malklare kiu tenas la politikan povon en Haitio. Nur du tagojn antaŭ sia murdo, Moïse nomumis sian sepan ĉefministron, do civitanoj estas konfuzitaj, ĉu la novnomumita Ariel Henry aŭ la foririnta provizora plenumanto de la devoj Claude Joseph nuntempe anstataŭos Moïse kiel ŝtatestro:
#000010
Mi nomumis civitanon Ariel Henry al la ĉefministra posteno. Li formos malferman registaron, kiu inkluzivos vivofortojn de la nacio, solvos ekstremajn problemojn de malsekureco kaj subtenos la PEK [la Provizoran Elektan Konsilion] en aranĝado de la ĝeneralaj elektoj kaj la referendumo.
#000013
Tamen Joseph okupis centran scenejon, nominte la murdon “abomena, malhumana kaj barbara ago” kaj aldoninte, klopodante montri stabilecon al haitianoj kaj la mondo:
#000014
The country’s security situation is under the control of the National Police of Haiti and the Armed Forces of Haiti. Democracy and the republic will win.
#000015
Demokratio tamen ne aspektas venkanta dum sufiĉe longa tempo de la gvidado de Moïse. La 53-jara entreprenisto kiu iĝis politikisto estis ĉe la stirilo de Haitio ekde februaro 2017, post kiam lia antaŭulo Michel Martelly foriris, sekvante longan kaj kontestitan elektoprocezon.
#000017
Moïse tamen rifuzis foriri. Anstataŭe li establis komitaton por faciligi dialogon kiel vojon trakti la profundiĝantan socio-ekonomian krizon en la lando. Li ŝanĝis kelkajn ĉefministrojn klopodante stabiligi la nacion, sed liaj problemoj havis oble pli profundajn radikojn: enorma korupto kaj rezultinta el tio malstabileco, manko de publika fido al la Haitia Nacia Policio, kiu malsukcesis trakti la problemon de armitaj bandoj, kaj la heredaĵo de ĉeestado de pacsoldatoj de Unuiĝintaj Nacioj, fuŝita de seksperfortaj skandaloj kaj katastrofa eksplodo de ĥolero, kiu sekvis la detruegan tertremon en 2010.
#000020
En novembro 2019 inflacio altiĝis ĝis 20%, la lando estis ekde marto sen ratifita ĉefministro kaj perfortaj civitanaj manifestacioj blokis la landon por pli ol ok semajnoj, dum la alvokoj al la demisio de Moïse daŭris.
#000021
La haitia opozicio insistis, ke la oficperiodo de prezidento Moïse devus finiĝi la 7-an de februaro 2021, kvin jarojn post kiam Martelly eksiĝis, sed Moïse teniĝis — eĉ sur fono de raportoj pri malsukcesinta atencokomploto ĉi-jare — dirante ke li havis unu plian jaron, ĉar li ne povis enposteniĝi ĝis 2017. La politika sakstrato kaŭzis, ke Moïse estis jam pli ol du jarojn reganta surbaze de ordono, ĉar Haitio ankoraŭ ne okazigis parlamentajn balotojn.
#000022
La murdo okazis nur kvin monatojn post la parolado, en kiu prezidanto Moïse deklaris sian politikan nevundeblecon, markinte lin la unua prezidanto en moderna haitia historio, kiu estis murdita dum sia ofico, kvankam en la erao post Duvalier aliaj ŝtatestroj proksimis al tio.
#000024
Matene la 20-an de junio 1988 ekzemple Leslie Manigat, kiu estis ĵurigita de la haitiaj militistoj kvar monatojn pli frue, estis senceremonie forpelita de potenco en sia privata rezidejo fare de militista potenculo Henri Namphy, sed oni permesis al li iri al ekzilo. Poste samjare, la 17-an de septembro, ribelintaj armeaj oficiroj arestis prezidanton Prosper Avril dum ŝtatrenverso, kiu estis baldaŭ nuligita.
#000025
En februaro 2004 Aristide denove devis forlasi sian postenon post esti elektita por la dua oficperiodo en decembro 2000. Aristide foriris por pasigi sep jarojn en ekzilo en Sud-Afriko antaŭ reveni al Haitio en marto 2011.
#000027
Prezidanto Moïse surŝultrigis la tutan kulpon de sia registaro pri la malebleco trakti la daŭrajn problemojn kiel malsekureco, malriĉeco, perforto de bandoj kaj struktura malegaleco. Lia reĝimo estas akuzita pri disvastigo de banda perforto cele timigi siajn politikajn oponantojn kaj civilan socion de Haitio.
#000029
Nun lia morto povas montri, ĉu li estis nura pekokapro de ĉiuj problemoj de la lando. Ĉu historio pravigos lin montrante ke la realaj obstakloj survoje de ŝanĝoj kaj demokratio estas — kiel Moïse ŝatis ilin nomi — la “oligarĥoj” (la riĉa kaj ĉasema elito de la lando)? Nun la erao post-Moïse baziĝas sur malcerteco kaj duboj.
#000030
Defendo de la malgrandaj insulaj evoluantaj ŝtatoj ĉe COP26 fare de la ĉefministrino de Barbado Mia Mottley igas ŝin regiona rokstelulino
#000033
Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon.
#000041
Speciala danko al niaj multaj subtenantoj
#000042