En Mongolio, konscio pri poluado estu akcelata por malhelpi plian ekologian damaĝon
#000004
Kun areo de 1,5 milionoj da kvadrataj kilometroj, Mongolio [eo] estas inter la plej grandaj landoj en la mondo, okupante la 18-an lokon laŭ grandeco. Ĝia vasta tero ampleksas virgajn borealajn arbarojn [eo], montajn ekosistemojn, kaj plurajn specojn de prerioj [eo] konataj kiel stepo [eo]. Loĝata de 3.3 milionoj da homoj, Mongolio ankaŭ estas unu el la plej maldense loĝataj landoj en la mondo, kio faras ĝin bona elekto por konservado de la biologia diverseco [eo].
#000006
Tamen, dum la lastaj tri jardekoj, la naturmedio [eo] de Mongolio alfrontas multoblajn minacojn, inkluzive de minado kaj infrastruktura evoluigo, troa paŝtado, ekspluatado de fosiliaj brulaĵoj, dezertiĝo kaj klimata ŝanĝo [pdf en la angla] kiuj ĉiuj manifestiĝas kiel senprecedencaj pliiĝoj de la aeraj temperaturoj kaj en nenormala ripeta formo de precipitaĵo [eo].
#000007
Klimata ŝanĝo [eo] influas la furaĝorezervojn, la kunmetaĵon de plantoj kaj la diversecon de la paŝtejoj. Ĝi same kaŭzis konstantan pliiĝon de naturaj katastrofoj kiel sekeco kaj dzud, [tio estas] severa klimata situacio kiu kaŭzas amasan mortadon de la brutaro ĉu pro malsato ĉu pro ekstrema malvarmo.
#000008
Plia fonto de poluado estas la ĉiutagaj agadoj de homoj kaj ilia aliro al la vivmedio [eo].
#000009
Riverfluejo plenigita per plastaj kaj vitraj boteloj. Foto de Amedeo Bastiano uzata kun permeso.
#000010
Ekzemple en la riverfluejoj, kiuj sekiĝas somere, estas kutime trovi malplenan botelon da vodko. Sur la montetoj, estas altaroj de plastaj pakaĵoj kaj ladskatoloj starantaj apud la veraj altaroj starigitaj por preĝi al la ĉiela dio Tenger [tengrismo] kiu estas esenca figuro en mongolaj ŝamanismaj kredoj [en]. Ekster la vilaĝoj, meze de la stepo, troviĝas subĉielaj rubejoj. Nur kelkajn kilometrojn de siaj domoj, la loĝantoj de tiuj vilaĝoj amasigas la rubaĵojn, kiujn ili produktas dum la vintro, kaj bruligas ilin tie. En la ĉirkaŭaĵo, eblas vidi restaĵojn de misformita plasto dum multaj monatoj poste.
#000011
People in Mongolia don’t realize that their actions have consequences. If they leave a bottle in a meadow, this bottle may reach a river, or be eaten by a yak and cause its death. But people are not educated to think this way. They just say: “I want to have a beer,” or some vodka, or some water. And they drink, then leave the bottle in the grass.
#000013
Homoj en Mongolio ne rimarkas, ke iliaj agoj havas sekvojn. Se ili lasas botelon en herbejo, tiu botelo povas atingi riveron, aŭ esti manĝita de gjako [eo, gruntbovo] kaj kaŭzi ĝian morton. Sed homoj ne estas edukitaj pensi tiel. Ili nur diras: “Mi volas trinki” bieron aŭ iom da vodko aŭ iom da akvo. Ili trinkas, poste lasas la botelon en la herbo.
#000014
People here have been almost exclusively nomads until a few decades ago. They started gathering in cities only recently, and even nowadays, approximately half of the population lives in the traditional nomadic way. In the past, nomads’ trash could be abandoned in nature without worrying too much. It consisted of carcasses of animals, furs, wood, and natural fabric used for clothing. After a few weeks, the environmental agents would consume it and let it return to what it was before without any damage for the soil.
#000016
Homoj ĉi tie estis preskaŭ ekskluzive nomadoj ĝis antaŭ kelkaj jardekoj. Ili komencis kolektiĝi en urboj nur lastatempe, kaj eĉ nuntempe, proksimume duono de la loĝantaro vivas laŭ la tradicia nomada maniero. En la pasinteco, la rubaĵoj de nomadoj povis esti forĵetitaj en la naturo sen fari sin tro da zorgoj. Ĝi konsistis el kadavroj de bestoj, feloj, ligno kaj natura ŝtofo, uzitaj por vestaĵoj. Post kelkaj semajnoj, la naturmediaj kataliziloj konsumus ĉion kaj lasus ĉion reveni al tio kio ĝi estis antaŭe sen ajna damaĝo por la grundo.
#000017
Nuntempe, la rubaĵo ŝanĝiĝis kaj fariĝis vitro, plasto, metalo, benzino, kemiaĵoj. Sed por homoj, kiuj ne konas la tiurilatajn danĝerojn, kompreni la efikon de forĵetado de ĉi tiuj produktoj en la naturo ne estas tiel simpla.
#000018
A part of the new ruling class of Mongolia is extremely concerned about it. And the herder communities also understand that some change is happening. They observe nature every day, and see that it behaves differently from the past. A lot of information is circulating through the internet. However, the institutions aren’t reaching out to the public in systematic way. And while people do agree on the importance of protecting nature, they still have a limited understanding of the ways to do so.
#000020
Parto de la nova reganta klaso de Mongolio ege maltrankviliĝas pri ĝi. Kaj la paŝtistaj komunumoj ankaŭ komprenas, ke iu ŝanĝo okazantas. Ili observas la naturon ĉiutage, kaj vidas ke ĝi kondutas malsame ol en la pasinteco. Multaj informoj rete cirkulas. Tamen, la institucioj ne atingas la publikon en sistema maniero. Kaj kvankam homoj konsentas pri la graveco protekti la naturon, ili ankoraŭ havas limigitan komprenon pri la manieroj fari tion.
#000021
Kiel li klarigas, en 1998, la mongola registaro aprobis Publikan Ekologian Edukan Programon, efektivigonta inter 1998 kaj 2005. Sed neniu elpensis planon por traduki ĝin en konkretajn agojn por longdaŭraj rezultoj. Do, la pozitivaj sed malegalaj rezultoj kiuj estis akiritaj komence, estas nun forvelkantaj.
#000022
Between 2019 and 2020, the government designated 32 new protected areas, for a total of 4.9 million hectares. It also committed to put under national protection 30 percent of the country’s total land. They already achieved the result of protecting 21 percent of it, which equals to almost 33 million hectares. On top of this, 31 additional million hectares are now designated as locally protected areas. All this took a lot of effort, yet, because of the absence of an organic program to spread information, many people remain uneducated, even among the scientific community. The country suffers [from] the lack of a science-based nature conservation approach, and the public tends to oversimplify matters related to the environment.
#000023
Inter 2019 kaj 2020, la registaro nomumis 32 novajn protektitajn areojn, por entute 4,9 milionoj da hektaroj. Ĝi ankaŭ decidis meti sub nacian protekton 30 procentojn de la tuta lando. Ili jam atingis la rezulton protekti 21 procentojn de ĝi, kio egalas al preskaŭ 33 milionoj da hektaroj. Aldone al tio, 31 pliaj milionoj da hektaroj nun estas nomumitaj kiel loke protektitaj areoj. Ĉio ĉi postulis multe da peno, tamen, pro manko de programo por disvastigi informojn, multaj homoj restas neinformitaj, eĉ inter la scienca komunumo. La lando suferas [pro] la manko de scienco-bazita naturkonserva aliro, kaj la publiko emas tro simpligi aferojn ligitajn al la naturmedio.
#000024
Retpoŝto (ne estos publikigata) (deviga)
#000034