Ekde aprilo 2021 per Duolingo eblas lerni ankaŭ la jidan lingvon. Samkiel inter esperantistoj, ankaŭ en la jidlingva komunumo la apero de la amata lingvo en la reta platformo vekis kontraŭdirajn reagojn. Ni petis Sebastian Schulman rakonti pri similaĵoj kaj diferencoj inter la du tutmondaj lingvokomunumoj kaj ilia sinteno al Duolingo.
#000001
– Esperanton mi ekkonis pere de mia intereso pri la jida kaj pri la historio de juda lingva politiko en orienta Eŭropo en la 19-a jarcento, en kiu Zamenhof mem aktive partoprenis. Mi komencis lerni Esperanton rete kaj pliprofundiĝis en la lingvo kaj kulturo ĉe NASK. Verdire ekde mia translokiĝo al Montrealo antaŭ tri jaroj, maloftas nun por mi partopreni aktive en Esperantujo, sed mi tamen legas kaj tradukas Esperantan literaturon (mia angligo de Kroata milita noktolibro de Spomenka Štimec aperis en 2017) kaj lastatempe mi estraraniĝis ĉe Esperantic Studies Foundation.
#000006
Kiajn similecojn kaj diferencojn vi vidas inter la du lingvokomunumoj?
#000007
La jida kurso en Duolingo.
#000008
– Male al pluraj naciaj lingvoj, en la jida kaj la Esperanta komunumoj, oni havas la senton ke la studantoj, eĉ komencantaj, povas plene partopreni en kaj kontribui al la kulturo. Pli profunde, oni povas paroli pri la judeco kaj jideco de la Zamenhofa projekto mem. La influo de la jida sur Esperanton, kaj lingvistike kaj koncepte, evidentas, kiam oni situigas Zamenhofon en lia politika kaj socia kunteksto historie. Esther Schor plue, pli detale, kaj belege skribas pri la juda aspekto de Esperanto en ŝia lastatempa libro Bridge of Words.
#000010
– Alifanke tamen, la du lingvokomunumoj ege diferencas. La jida lingvo estas heredaĵa lingvo kun centmiloj da denaskaj parolantoj, ĉefe en la religia komunumo de ĥasidoj. Kaj la jida havas ankaŭ sian propran historion, kiu ampleksas pli ol mil jarojn, rekte ligitan kun la historio de juda migrado de la Mezoriento ĝis Eŭropo kaj tra la mondo. Multegaj nejudoj parolas kaj uzas la jidan, kaj ili ludas gravan, integrigan rolon en la hodiaŭa jida kulturo, sed la lingvo estas intime ligita kun la pasinteco, estanteco kaj estonteco de la Aŝkenazo-juda popolo.
#000011
– La jida kurso en Duolingo aperis proksimume antaŭ unu monato, kaj per ĝi lernas jam (laŭ la Duolinga retejo) 222 miloj da homoj. Oni devas gratuli la tri kurskonstruantojn pro ilia grandega laboro. Ili estas ĉiuj denaskaj parolantoj – du ĥasiddevenaj kaj unu el “jidista” familio (nepino de fama jida lingvisto) – kiuj volis, almenaŭ laŭ mia kompreno, simple pli disvastigi la lingvon kaj plifaciligi ĝian lernadon.
#000013
– Estas malfacile diri ion ĝeneralan pri la du centmiloj da studantoj de tiu kurso! Tamen ŝajnas al mi el la publikaj diskutoj je Facebook kaj Twitter, ke multaj el ili interesiĝas pri la kurso ĉar la jida lingvo estas parto de ilia persona aŭ familia heredaĵo kaj ĝi ebligis ilin preskaŭ senzorge iomete esploreti parton de sia identeco. Ŝajne multaj studantoj aparentas ankaŭ al tiu grupo de lingvaj scivolemuloj, kiuj amas lerni iun ajn lingvon ĉe Duolingo.
#000014
En la jida komunumo aperis kritikoj pri la kurso. Pri kio temas, laŭ vi?
#000015
– Estas proverbo en la jida, ke inter du judoj ekzistas tri opinioj. Do, mi ne tiel surpriziĝis, kiam ekis la debatoj kaj disputoj pri la kurso. La plej laŭtaj kritikoj temas pri la dialekto de la kurso. Post enketo kaj publikaj diskutoj je sociaj retoj la kurskonstruantoj decidis kombini la prononcon de la ĥasida dialekto (la plej parolata dialekto nuntempe kun centmiloj da denaskaj parolantoj) kun la skribo de la “normigita lingvo”.
#000016
– Duolingo estas bona ilo por lingva lernado, sed laŭ mi ĝia ludeco kaŝas la fakton ke vere lerni lingvon finfine ne eblas sen la socia kunteksto de tiu lingvo mem, kaj ke vere lerni lingvon ĝis supera nivelo estas ofte grandega, malfacila laboro. Mi esperas ke Duolingo en la jida altiros novulojn al nia komunumo kiuj ekvolas fari tiun laboron.
#000020
– Sed, kiel oni jam vidis en Esperantujo, mi kredas ke la amasoj da lernantoj ne eniros la lingvokomunumon kaj la dialektaj miksaĵoj aŭ aliaj “Duolingaĵoj” sekve apenaŭ povus ŝanĝi aŭ “dilui” nian komunumon. Sed kio okazos se mi ne pravas? Mi pensas, ke tio estas nenio timinda. La jida kulturkomunumo estas granda, diversa, kaj malfermita, kaj, kiel montras nia diaspora historio, tute adaptiĝema. Al tiuj novuloj mi dirus: zayt hartsik bagrist, bonkoran bonvenon.
#000021
Alklaku por kunhavigi ĉe Facebook(Malfermiĝas en nova fenestro)Alklaku por kunhavigi per Telegramo(Malfermiĝas en nova fenestro)Click to share on Mastodon(Malfermiĝas en nova fenestro)
#000023
La nova stelulino en E-ujo, Chelsie Moses , ankau lernas la jidan per duolingo
#000028
De du semajnoj mi relernas la jidan pere de la kurso de Duolingvo. Lerninte la jidan unue en Germanio (cxe la Universitato de Trier, en la vintro de 1980/1981), mi tuj rimarkis ke oni elparolas la vortojn (precipe la vokalojn) cxe la kurso de Duolingo alie ol mia unua profesorino, sed mi komprenas ke la jida havas diversajn dialektojn kaj mi supozis ke la konstruantoj de la kurso elektis tiun, kiun ili plej bone konas. Des pli bone ke gxi estas la dialekto uzata de la plimulto de denaskaj parolantoj!
#000029
Miaopinie, alia grava malsamo inter esperantismo kaj jidismo estas, ke jidismo koncentriĝas sur la ideo, ke la aŝkenaza kulturo, kiel ĉiu kulturo, estas konservinda. Kaj ke ĝi donas perspektivon al la mondo, kiu estus perdita kun troa univeraligo. La fama jida (kaj ankaŭ hebrelingva) verkisto J.L. Perec kredis, ke ĉiu popolo de la mondo estas speco de elektita popolo, grava pro siaj apartaj kvalitoj. En jidismo estas ia malakcepto de la ideo, ke estas pli bone forigi tiujn aferojn, kiuj apartigas homojn. Tamen ĝi ankaŭ tre engaĝiĝas, pozitive, kun moderneco kaj socia justeco, kaj oni ĝenerale konsideras jidismon mem kiel ia maldekstra ideologio. Evidente, parolantoj de la lingvo havas ĉiujn ideologiojn, samkiel esperantistoj.
#000030
Jidismo kaj esperantismo, miaopinie, ne kontraŭas unu la alian. Sennaciismo sendube kontraŭas jidismon, sed la Zamenhofa homaranismo estas tute akordigebla kun jidismo.
#000031
Mi parolas pri tiuj aferoj ne por fanfaroni, sed vi mem implicis ke mi nenion faras, do mi parolas kontraŭe.
#000044