Esperanto estis uzata en virtuala UN-kunsido
#000000
Pluraj gravuloj de Unuiĝintaj Nacioj partoprenis en reta kunveno pri multlingvismo, kiun iniciatis reprezentantoj de UEA. La kunsido estis interpretita ankaŭ al Esperanto, kaj kelkaj parolantoj mem uzis la lingvon. Tamen nenia ĝenerala subteno al la ideo aŭ uzo de Esperanto estis esprimita.
#000001
La iom pli ol trihora reta kunsido okazis la 12-an de junio. Krom samtempa interpretado inter la ses oficialaj lingvoj de UN, okazis interpretado al kaj el Esperanto, kiun organizis Universala Esperanto-Asocio. La anoncita temo de la kunsido estis ”konstrui reciprokan kompreniĝon pere de multlingvismo”.
#000003
Multlingvismo estas oficiale agnoskita kiel ”kerna valoro” de UN, kaj la ĝenerala sekretario de UN, António Guterres, menciis multlingvismon kiel unu el siaj prioritatoj. Tamen efektive ene de UN mem la koncepto grandparte ŝajnas temi pri la ses oficialaj lingvoj de la organizaĵo, kiel indikas UN sur sia retpaĝo pri multlingvismo.
#000004
Evidente, eĉ la ses oficialaj lingvoj tamen ne estas egalaj en UN, ĉar nur du el ili, la angla kaj la franca, estas uzataj kiel laborlingvoj.
#000005
Unu el la ĉefaj organizantoj de la kunveno estis la Komitato de Neregistaraj Organizaĵoj pri Lingvoj. Ĝi estas tema komitato fondita en majo 2022 de la konferenco de NRO-j en konsultaj rilatoj kun UN. Pli ol 20 NRO-j tiam aliĝis al la komitato, kiu celas doni pli grandan atenton al lingvaj aferoj ĉe UN, al lingva egaleco kaj forigo de lingva diskriminacio.
#000006
Kiel prezidanto kaj vicprezidanto de la komitato tiam estis elektitaj reprezentantoj de UEA, Francis Hult kaj Humphrey Tonkin. Ilia rolo estis aparte grava en la realigo kaj kunordigado de la kunveno. Inter la parolantoj estis pintaj gvidantoj de Unuiĝintaj Nacioj, plej notinde Csaba Kőrösi, la nuna prezidanto de la Ĝenerala Asembleo.
#000007
La kunvenon alparolis ankaŭ pluraj UN-ambasadoroj, stabanoj de la Skipo por Multlingva Agado ĉe la oficejo de Unuiĝintaj Nacioj en Ĝenevo kaj de la regiona oficejo de Unesko en Bangkoko. Krome partoprenis reprezentantoj de civitanaj organizaĵoj kaj sciencaj fakuloj.
#000008
Mark Fettes en sia elpaŝo parolis pri ”la esenca rolo de multlingvismo en tagordo 2030”. Li argumentis, ke ”lingva diverseco estas nedisigeble ligita kun la bonfarto de kaj la homoj, kaj la planedo”, kaj aparte parolis pri indiĝenaj kaj minacataj lingvoj. Esperanto aliflanke tute ne estis menciita en lia parolado.
#000010
– Diversaj aspektoj de tio estas traktitaj en la Nitobe-simpozioj, la novjorkaj simpozioj organizitaj de la Studgrupo pri Lingvo kaj UN, kaj en aliaj elpaŝoj en la rondoj de NRO-oj kaj la internaciaj konferencoj de UN. La ĵusa kunveno estas certe la plej prestiĝa kaj politike influa evento en tiu linio ĝis nun. Tio estas la rezulto de multjara pacienca laboro. Pri la evento mem la ĉefan meriton portas Francis Hult, sed Humphrey Tonkin estas la motoro de la strategio kiu kondukis tien.
#000012
La fundamenta ideo malantaŭ la strategio laŭ Fettes estas, ke oni serioze sintenos al Esperanto nur, se oni serioze aliras la faktojn kaj konsekvencojn de lingva diverseco.
#000013
– Estas unuopaj homoj en la UN-sistemo, kiuj havas tian konscion, sed la reganta UN-kulturo, kiam ĝi ne simple akceptas la regadon de la angla “pro praktikaj kialoj,” apenaŭ kapablas pensi preter la kutima hierarkio de ŝtataj lingvoj, En tiu senco, la radikala kontribuo de Esperanto restas ankoraŭ preter la mensa horizonto de la plej multaj UN-anoj.
#000014
Tamen pli kaj pli da homoj en la rondoj de UN laŭ li nun komprenas, ke la esperantistoj kaj UEA havas ion gravan por diri pri multlingveco.
#000015
– Kreskas ankaŭ la akcepto, ke Esperanto estas plene funkcianta lingvo, uzata de inteligentaj homoj por celoj parencaj al la celoj de UN. Tio do estas neta progreso.
#000016
Laŭ gazetara komuniko de UEA, la aliaj parolantoj ”traktis la demandon de fortigo de internacia kunlaboro pere de multlingvismo, faciligo de problemosolvado, kaj profundigo de interkompreniĝo trans diferencoj”. Laŭ la sama gazetara komuniko, temas pri brila sukceso:
#000017
La kunveno reprezentas la plej fortikan ĝisnunan utiligon de Esperanto en kunveno de gvidantoj kaj koncernatoj de Unuiĝintaj Nacioj. Tiurilate, temas pri sukcesa momento en la strategio de UEA por antaŭenigi la praktikon de multlingvismo en Unuiĝintaj Nacioj kaj malfermi pordon al utiligo de multaj lingvoj, inkluzive Esperanton, por engaĝi pli larĝan tutmondan perspektivon – kio konsistigis la ĉefan temon de la kunveno.
#000018
Eĉ se temas pri granda paŝo por UEA, en la novaĵa retejo de UN mankas ajnaj informoj pri la kunveno. La plej aktuala novaĵo pri la temo ”multlingvismo” aperis la 26-an de majo, kaj temas pri la graveco de sekuraj retaj spacoj por libera sinesprimado.
#000019
Alklaku por kunhavigi ĉe Facebook(Malfermiĝas en nova fenestro)Alklaku por kunhavigi per Telegramo(Malfermiĝas en nova fenestro)Click to share on Mastodon(Malfermiĝas en nova fenestro)
#000021
Aktivuloj klopodas savi la kursojn de Duolingo
#000022
UEA denove prokrastas la novan retejon
#000023
koran gratulon por la progreso ĉe UN.
#000024
Li certe pensas tion, Uloj en UEA ne havas realecan senton. Delonge jam ne plu.
#000026
Iam, antaŭ multaj jaroj, mi reprezentis UEA-n en konferenco de internacia organizaĵo pri lingva edukado. Mi ne bezonis diri, ke UEA volas disvastigi Esperanton, tio estis memevidenta. Sed oni aŭskultis, kion mi cetere havis por diri pri lingvopolitiko. Tio estas la unua paŝo — ke oni agnosku UEA-n kiel interesan kaj aferecan partneron. Por muitaj eksteruloj venas eĉ kiel agrabla surprizo, ke UEA havas ankaŭ ion alian por diri ol “uzu Esperanton”, kiel oni atendas.
#000028
>Tio estas la unua paŝo — ke oni agnosku UEA-n kiel interesan kaj aferecan partneron.
#000029
Certe, tamen ĉu tia atento al temoj “ekster-Esperantaj”, kiu observeblas nuntempe en UEA, TEJO k.a., ne estas simple agnosko, ke ili ne povas proponi ion ajn atentindan en sia ĉefa tereno? Ja krom ni ekzistas (feliĉe) nemalmulte da aliaj, kiuj okupiĝas pri temoj de multlingveco, defendo de rajtoj de minoritatoj k. t. p. Pri la internacia planlingvo, tamen, okupiĝas neniu krom ni. Ĉu do ne estus preferinde, ke oni donu pli da fortoj al tio, en kio neniu kapablas onin anstataŭi?
#000032
> Mark Fettes en sia elpaŝo parolis pri ”la esenca rolo de multlingvismo en tagordo 2030... Esperanto aliflanke tute ne estis menciita en lia parolado”.
Kial paroli pri Esperanto, se la kunveno estas destinita por renversi Espranton k meti ghin en gheneralajn vicojn de “egalaj lingvoj”. Tamen, inter chiuj egaluloj ekzistas la plej egala – la Angla.
La hipokriteco ne konas limojn. Chi tiu renkontigho povas esti konsiderata kiel kapitulaco al la Angla.
Tute ne hazarde H. Tonkin iam nomis “finan venkon” absurdajho k M. Fettes aldonis nun, ke “lingva diverseco estas nedisigebla ligita kun la bonfarto de la homoj, kaj la planedo”, tute forgesante pri rolo de E-o. Mi vidas absurdon ne en la “fina venko”, sed en chi tiu kunveno. Mi vidas la perfidulojn al la E-movado. E-o farighis nur “elemento de pli justa nacia k internacia lingvopolitiko”, elemento de ilia politiko, en kiu H. Tonkin vere estas “motoro de la strategio”.
#000034
“Chi tiu renkontigho povas esti konsiderata kiel kapitulaco al la Angla.”
#000035
“Perfidi” estas ege forta verbo, kiun ĉefe uzas certaj ekstremaj partioj kaj ideologioj. Kompreneble, se oni estas estrarano de organizaĵo, kiu laŭ sia statuto disvastigas Esperanton, oni devas agi laŭe. Sed se temas pri parolantoj de la lingvo – estas multaj parolantoj, kiuj eĉ ne sentas apartenon al ia “Esperanto-movado” (kiel socia movado), La lingvo apartenas ankaŭ al ili,
#000040
Mi konsentas, ke la funkciuloj kaj estraranoj de iu organizo havas la devon labori por la deklarita celo de la organizo. Sed vi certe ne celas, ke se mi ne emas aktive disvastigi Esperanton, mi devas eksiĝi el UEA, la landa asocio kaj la loka klubo, por ne “perfidi la lingvon”? Cetere, “lingvon” eĉ ne eblas perfidi.
#000042
Ne, mi ne parolis pri vi, sed ja pri la personoj, pri kiuj Aleksandr parolis.
Li nomis specife Tonkin kaj Fettes. Kaj mi mem volas aldoni la estraron kaj komitaton de la nun kaduka UEA. Kiel membro en organizo oni povas esti neaktiva, sed se estraro kaj komitato detruas dum multaj jardekoj funkciantan sistemon, specife la CO nepovante starigi decan anstataŭigon, aŭ se komitato restas tute pasiva kaj kontribuas malmulte dum ĝi havas gravan taskon, oni perfidas la organizon kaj la lingvon.
Kaj kvankam mi tute subskribas la Bulonjan Deklaracion, mi konsideras perfidon al la lingvo ankaŭ la organizon de UK en lando kie la registaro persekutas judojn kaj aŭ gejojn. Tio estas eĉ ne nur perfido de Esperanto, sed de la homaro kiu sopiras al harmonio kaj paco en la mondo.
#000043
Mi supozis, ke estas klare, ke temas pri la idearo, kiu, negrave ĉu oni subtenas ĝin, estas ligita al nia lingvo.
#000046
Ĝuste kiel lingvisto mi distingas inter lingvo kaj la idearo de ties parolantoj. Dum Sovet-Unio ekzistis, la rusa ne estis ”lingvo de komunismo”. La valora idearo ligita al Esperanto estas propre la idearo de la Esperanto-movado, sed mi konas parolantojn de Esperanto, kiuj ne sentas sin kiel movadanojn. Kaj ili ne bezonas.
#000047
La rusa ne naskiĝis pro aŭ kun komunisma idearo. Ĝin ne kreis unu homo kun tre specifa idearo. Tiel estas pli malpli se temas pri preskaŭ ĉiuj naciaj lingvoj.
Tamen Esperanto estas escepto. Esperanto ekestis kiel artefarita lingvo, sed ĝi neniel naskiĝis en vakuo. Mi ne bezonas rememorigi al vi, kial Zamenhof kreis nian karan lingvon.
Mi ne apartenas al la esperantistoj, kiuj opinias, ke esperantistoj nepre subtenu la internan ideon. Kontraŭe, mi subtenas la Bulonjan Deklaracion same kiel vi, sed tio ne povas tute forviŝi idearon ligitan al la lingvo.
Se oni konsideras, ke nun estas rusaj ”esperantistoj”, kiuj defendas la detruon de Ukrainujo, ke estas troveblaj eĉ idiotoj en eŭropaj kaj latinamerikaj landoj, kiuj defendas la fiagojn de la rusa ŝtato, mi ne povas rigardi tion alimaniere ol perfido de nia lingvo. Kaj mi rimarkis, ke ne nur mi, sed ankaŭ aliaj esperantistoj konsideras tion perfido, ne nur de la lingvo sed de la kerno de nia esperantisteco.
Bedaŭrinde pro grandaj ŝanĝiĝoj en la mondo dum la pasintaj 30-35 jaroj (interreto ktp...) parte tute alia kategorio da homoj eklernis Esperanton, sed ankaŭ multe kulpas la senpripensan, malplenan politikon de UEA. Do iel oni jam devas distingi inter la idearo kaj parolantaro, sed la fiasko de precipe UEA krei pli da kunsento kaj amikemo inter esperantistoj kaj pli specife la membraro estas korpremanta. Des pli, se oni vidas, ke la nuna stumblado de la organizo eĉ pli dividas.
#000048
“ne kreis unu homo kun tre specifa idearo. Tiel estas pli malpli se temas pri preskaŭ ĉiuj naciaj lingvoj.”
Interesa noto, en Twitter mi legis pepojn el multaj Ukranioj, kiuj diras, ke multaj de la denaskaj rusparolantoj en Ukrainio, nun ĉesis uzi la Ruslingvo kaj startiĝis paroli la ukrainan anstataŭe.
#000049
Nur ekstremaj politikaj movadoj serĉas “perfidulojn” en siaj vicoj! Bedaŭrinde vi miskomprenis min. Per “nemovadanoj” mi ne celis iun kategorion de “lingvistoj” serĉantaj nuran “profiton”, kaj eĉ malpli mi celis la estraranojn de UEA. Mi celis mian iaman universitatan kolegon, kiu lernis Esperanton por skribi sciencan artikolon pri la Esperanta traduko de sveda klasikaĵo. Mi celas mian edzinon, kiu flue parolas la lingvon de pli ol du jardekoj, sed rifuzas esti nomata “esperantisto” kaj ne interesiĝas pri la movado. Mi celas certan usonan kaj certan israelan kolegojn en mia propra fako slavistiko, kiuj ŝatis babili Esperante kun mi en internaciaj konferencoj sed estas nekonataj en Esperantujo. Mi celis la multajn denaskulojn, ankaŭ tri infanojn miajn, kiuj ne aktivas en la movado nek nomas sin “esperantistoj”, sed konsideras Esperanton sia amata familia heredaĵo. Neniu el ili “vole-nevole detruas k perfidas E-movadon”. Esperanto estas ankaŭ ilia lingvo.
#000051
Vi ankau ne sufiche komprenis min.
La Bulonja Deklaracio difinas esperantiston, kiel persono, kiu scias k uzas E-on. Tial mi ne komprenas kial viaj konatuloj ne volas nomi sin esperantistoj.
Membreco en E-socio estas nur rekomendita. Mi parolis pri estraranoj, kiuj ne nur apartenas al la E-socio, sed ankau aspiras gvidi chi tiun E-socion. Ili ne subtenas esperantismon, Iliaj agoj detruas E-movado.
Chiu sana societo strebas forigi tiajn “perfidulojn”. Se chi tiu deziro ne ekzistas, tiam la societo iom post iom pereos.
#000052
Multaj forlasas la vicojn de la E-asocioj, konsciante, ke ili estas “nesaveble putritaj”.
Malgrandaj opoziciaj grupetoj ne povas efike konraustari k disfalas. I. Lapenna provis organizi la novan asocion NIM, sed post lia morto ghi rapide disfalis, char ghi havis la saman bazon –“neutralismo”.
SAT estis bona ekzemplo de la sukcesa apartigho de UEA, ili proklamis “For la neutralismon!”. Komence SAT evoluis tre rapide k ech farighis “konkuranto” de UEA. Tamen la historio ripetighis poste, kiam la gvidadon “kaptis aliaj homoj” k komencighis sama stagnado, char deklari belajn principojn tute ne signifas observi ilin.
Mi pensas, ke la chefa kialo de ”fiasco” estas la nedemokratia sistemo ene de la asocioj. Se ekzistus vera demokratio en asocioj k travideblaj elektoj k referendumoj, tiam ni vidus alian situacion.
#000054
Prave. Mi pli frue jam faris saman analizon. Kiam la landaj organizoj de UEA ankoraŭ estis fortaj kaj la Komitato ankoraŭ funkciis, estis iuspeca malrekta demokratio, sed tiu tempo jam longe pasis kaj reformoj ne okazis.
Nun estraro agas kaj ruinigas tute laŭplaĉe sen devo respondeci pri siaj agoj. La Centra Oficejo de UEA baldaŭ jaro malplenos sen esti vendita. Tio kostas dekmiloj monate al la asocio sed tio havas neniajn konsekvencojn por la detruantoj kaj perfidantoj.
Rilate SAT, mi aliĝas al via opinio.
Esperanto urĝe bezonas renovigon, forlason de malnovaj strukturoj. Ĉu ni apude staru kaj simple observos la kompletan falon kaj malutiluĝon de Esperanto aŭ ĉu ni agu? Tiu demando estas nun ekstreme grava.
#000056
Inter alie, koncerne la temon de “ĉu ni agu” mi sendis al vi personmesaĝon en Mia Vivo.
#000057
Tute malplena la konstruaĵo eĉ nun ankoraŭ ne estas: du oficistoj (libroservisto kaj kontisto) plu deĵoras tie kaj ankaŭ volontuloj umas.
#000059
Jen la kostoj por la oficeja domo en 2021: 17766 € jare (1480 € monate). 17766 € jare estas certe atentinda sumo, sed klare mejlojn for de la supozataj dekmiloj monate. Aŭ eble la dekmiloj celas la nehavatan monon pro la nevendo, sed tiam same prave oni povus vekrii ekz. pri centmiloj.
#000062
Kompreneble tiuj precizigoj ne malvalidigas kritikojn kontraŭ la nunaj (kaj la pasintaj) gvidantoj pri la agmaniero, sed oni almenaŭ kritiku sur firma bazo.
#000063
S-ro Moleono, vi ne valoras mian tempon kaj mi ne speciale volus reagi al viaj ridindaj ekonomikaj amatoraĵoj, sed por ke aliaj komprenu:
#000064
Ĉu vi vere pensas ke “normaluloj” kiuj laboras ĉe la UN, ne nur adoptus esperanton, sed ankaŭ forĵetus la aliajn oficialajn lingvojn?
#000069
“Nun multaj ech ne audis pri E-o, sed propagando de la angla sonas “ che chiuj anguloj””
#000073
Hmmm, mi estas “tiu Tonjo” (aŭ Toño) 🙋, kaj mi ne memoras ke mi salutis min mem. Aŭ ĉu jes? Interreto estas tiom konfuza...
Ĉiukaze, jes, spirite mi troviĝas en ĉiuj esperantaj diskutoj, do saluton! 😊
#000076
PIV donas signifojn kun ekzemploj el Zamenhof: “iniciati iun interrompantan diron aŭ faron” kaj “publike iniciati aŭ deklari”. “Elpaŝi kun parolo” fakte estas formo de “publike deklari” kaj, laŭ mia sperto, tute kutima. Serĉo montras, ke ĝi aperas en periodaĵoj jam en la 1920-aj jaroj.
#000079
Dankon, Kirill, ankaŭ mi mem kompreneble serĉis la vorton en PIV, sed laŭ mia kompreno de la artikolo, temis nek pri publika deklaro nek pri iuspeca interrompo laŭ la signifo de PIV.
Laŭ mia kompreno simple temis pri “parolado” aŭ “alparolo”, kio ne tute egalas al “elpaŝo”.
Ekzemple, se en iu urbo okazas katastrofo, la urbestro povas “elpaŝi” kun/per publika deklaro.
Sed se tiu sama urbestro estas esperantisto kaj troviĝas en iu kunveno kie oni diskutas pri lingvoj kaj li kontribuas per sia vidpunkto, li ne faras “elpaŝon” sed faras “paroladon” aŭ alparolas la ĉeestantojn.
Ĉu vi vidas la diferencon?
#000080
Cetere, mi kredas, ke pli kutime oni parolas pri ekzemploj “de” personoj kaj uzas “el” kun objektoj.
#000081
mi supozas ke Zamenhof uzadis “elpaŝi” laŭante la signifaron de la rusa выступать, vidu specife la sencojn 4-5 #%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5Semantike, la frua Esperanto estis pli influata de la rusa ol ofte konsciate, kaj diversaj uzoj tiaj restas validaj.
#000082
Tia uzo ankaŭ nun estas pli ofta, kaj pli akceptata, ĉe ruslingvaj esperantistoj 🙂
#000083
Sed en la artikolo mi vidas nek iniciaton, nek deklaron de Fettes. Nur alparolon/paroladon.
“elpaŝi” laŭ mi ankaŭ iel elradias “aperi”, sed se oni troviĝas en (virtuala) rondo kaj oni rakontas ion aŭ interŝangas opiniojn aŭ diskutas, kiel/kial tio estas “elpaŝo”?
Ĉu vi povas ekspliki la vorton pli bone al mi, se mi eraras?
Eble ankaŭ kun samsignifaj vortoj en aliaj lingvoj (nederlanda, franca, angla, germana...) ?
#000087
Nek la difinoj nek la ekzemplofrazoj en PIV povas esti elcherpaj. Lau mia sento, chi-kaze ambau lauas la jam cititan rusan verbon, sed eble ne sukcesas difini (ne “trafas difini”, iuj dirus) plene same.
Aliaj uzas “interveni” en kelkaj similaj kuntekstoj. Vershajne sen Zamenhofa au frutempa antecedento, kaj ankau sen PIVa apogo.
Esperanto multloke suferas, au spertas, tiajn regionismojn kaj uzojn ne plene normighintajn. Ne chiam facilas decidi pri la tre relativa koncepto de “ghusteco”.
#000088
Ankaŭ mi jam pensis pri “interveno” sed samkiel vi, mi trovis, ke PIV ne apogas.
Do nun mi decidis starigi demandon al chat GPT kaj ĝi donas la vorton “prezentado”. Bona trovo, laŭ mi.
#000089
Antaŭ kelkaj tagoj ĉi tie en komento mi mem uzis la vorton “trovi” en la signifo de “opinii” (opinii ne bone sonis en la frazo). Kiam mi lernis Esperanton, tio estis pekego, sed ŝajne nun sankciita* de PIV (kaj ankaŭ jam uzata de Zamenhof).
Ĉar ne en ĉiuj lingvoj oni povas uzi “trovi” por opinii, pli bonas eviti tian uzon.
#000091
Kiel kurdlingvaj dividoj malhelpas aliron al informojRusiaj diplomatoj reagas al nova lingvoleĝo en Kirgizio, revenigante kolonian pasinteconTiuj fotoj montras la historion de la ‘rusaj dometoj’ en Havano, Kubo
#000097