Arto kaj kulturoBona novaĵoCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFreŝa NovaĵoHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndiĝenojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj ĵurnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraĵoParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifuĝintojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuiĝitaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojaĝo
#000003
Konciza historio de la sedekoj, indiĝena popolo en Tajvano
#000004
Homa historio estas plena de ekzemploj de luktoj inter indiĝenaj popoloj kaj koloniaj potencoj. La sedeka tribo [eo], unu el la indiĝenaj triboj en Tajvano, havas similan historion de batalado por siaj rajtoj kontraŭ la japana kolonia potenco, kiu okupis la insulon de 1895 ĝis 1945 [en].
#000006
La termino “sedeko” rilatas kaj al la indiĝenoj kaj al ilia lingvo. La sedeka lingvo [eo] estas parto de la aŭstronezia lingvofamilio [eo] kaj konsistas el tri ĉefaj dialektoj: “truku”, “toda” kaj “tgdaja”. La dialekto trukua ankaŭ estas komuna lingvo de la taroka aŭ trukua triboj [en].
#000008
Betcha didn't know Taiwan has many indigenous tribes. Here is one, the Seediq 賽德克族AboriginalTribeTaiwan.jpg /t1quoChoO5
#000009
Betcha ne sciis, ke Tajvano havas multajn indiĝenajn tribojn. Jen unu, la sedekoj 賽德克 族 Indiĝena tajvana tribo.jpg
#000011
Antaŭ la japana invado de Tajvano en 1895 [en], la sedekoj loĝis en la montaro de Muŝa (en: Musha, zh:霧社事件), kie ili vivis en sendependeco kaj izoliteco de la ekstera mondo. La sedekoj estis konataj pro siaj unikaj ecoj kaj tatuoj sur la vizaĝo [en].
#000013
La triboj havis aŭtonoman kaj memregan vivon sen enmiksiĝo de eksteruloj. Tamen okazis interrompo kiam la japanoj invadis Tajvanon [en]. La rilato inter la japanaj koloniistoj kaj la indiĝenaj popoloj de Tajvano estis plena je konfliktoj, ĉar multaj tribaj komunumoj rezistis la okupadon de la insulo [en]. Unu el la pli signifaj konfrontiĝoj estas konata kiel la Wushe-incidento (aŭ Incidento en Muŝa).
#000015
En 1930, la sedekoj, gvidataj de Mona Rudao [en], decidis ataki la japanojn [en] dum sporta evento kiun japanoj organizis en la vilaĝo Muŝa (en: Musha, zh: 霧 社 事件). En tiu tago, la ribeluloj perforte eniris sengarditan armilan stokejon kaj mortigis 134 homojn, inkluzive virinojn kaj infanojn. La respondo de la japanaj trupoj estis furioza kiam ili sendis soldatojn por ĉesigi la tumulton. La sedekoj batalis, kaj finfine malgajnis la batalon kontraŭ la japanoj en decembro 1930; tamen la rezisto fariĝis simbolo de la lukto por la rajtoj de la indiĝenoj.
#000016
La Wushe-incidento [ankaŭ konata interalie sub la nomo Muŝa incidento [en] kaj kelkaj aliaj nomoj] ankaŭ estis eternigita en filmo. La filmo “Warriors of the Rainbow: Seediq-Bale” [Batalantoj de la ĉielarko: Seediq Bale; Seediq Bale signifas “vera sedeko aŭ vera homo”) reĝisorita de Wei Te-sheng [en], estas bazita sur la incidento en Muŝa (en: Musha, zh:霧社事件). Tio kio faras ĉi tiun filmon precipe unika, estas ke la aktoroj parolas la sedekan lingvon. La filmo akiris popularecon en la sedeka komunumo kaj estis poste proponita por Ora Leono [eo] ĉe la Venecia filmfestivalo en 2012.
#000018
En la lastaj sep jardekoj, depost kiam la Kuomintango [la ĉina nacia partio] [eo] alvenis al Tajvano fine de la 1940-aj jaroj, la sedekaj popoloj estis klasifikitaj malĝuste kiel subgrupo de la atajala popolo [eo] por pli facile administri ilin. En aprilo 2008, la sedeka tribo finfine ricevis oficialan agnoskon [en] kiel la 14-a indiĝena grupo de Tajvano.
#000020
En la lastaj jaroj, la sedeka popolo reaperis, ĉar membroj de la komunumo klopodis revigligi praulajn morojn [en] kaj konatigi sedekan arton al la pli larĝa publiko.
#000022
Tamen, la sedekoj kaj ilia lingvo ankoraŭ alfrontas defiojn, ĉar multaj tajvanaj indiĝenoj estas devigataj lerni la ĉinan (mandarenan) kaj la anglan [en] por ekhavi pli bonajn sociekonomiajn kaj edukajn ŝancojn.
#000023
Arto kaj kulturoCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoFotografioHistorioHomaj rajtojIndiĝenojLingvoVojaĝoRising Voices
#000026
Plej novaj artikoloj pri Orienta Azio
#000027
La batalo pri ĉifromonaj revoj en Mjanmao
#000030
Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracion
#000031
Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn
#000033