En kiun pordon vi ŝatus eniri?
#000000
La mortintoj vivas, la momentoj vivas; ĉiuj sentoj, ideoj, ekscito estas en la spaco, en alia klimato kaj obskureco, kie tro malproksime por ke la menso iri, vivas en formo de kristalo kaj akraj rokoj kiuj turniĝis de fumo al glacio, ĉio vivas...”
#000005
Joe estas juna amerika soldato. Li havas amatinon, revon kaj celon plantitajn al li per propagando: Batali por demokratio, batali por “fino de la milito”. Malgraŭ lia amatino petegas, Joe partoprenas la Unuan Mondmiliton kaj grave vundita per bombo en kavo, kaj li perdas ĉiujn siajn membrojn kiuj permesas al li komuniki kun la mondo: Brakoj, gamboj, vizaĝo, okuloj, nazo, oreloj, lango... Li perdis ĉiujn siajn kapablojn krom pensado kaj sentado. Li ne povas vidi, li ne povas aŭdi, li ne povas paroli. Lia korpo fariĝis malhela malliberejo, kie lia animo estas enŝlosita. Joe restas ĉi tie sola kun siaj propraj pensoj.
#000006
AVERTO: La artikolo enhavas spoilers pri kaj la libro kaj la filmo.
#000007
“La Unua Mondmilito komenciĝis kiel somera festivalo – ĉiuj ondantaj jupoj kaj oraj epoletoj,” skribas verkinto Dalton Trumbo en la antaŭparolo de la libro. “Milionoj kaj milionoj ĝojkriis de la trotuaroj dum plumitaj imperiaj hignecoj, serenaĵoj, feldmarŝaloj kaj aliaj tiaj malsaĝuloj paradis tra la ĉefurboj de Eŭropo ĉe la kapo de siaj brilaj legioj. Estis sezono de malavareco; tempo por fanfaronoj, bandoj, poemoj, kantoj, senkulpaj preĝoj.”
#000008
La mallumo de la libro/filmo estas reago al tiu ĉi bunta etoso kreita por milito, en kiu la sango de milionoj da homoj estos verŝita. Fakte, kvankam la sonĝo kaj memorsekvencoj estas kolorigitaj en la filmo, la nuna tempo estas nigra kaj blanka. Kaj la nomo de la libro venas de la slogano “Johnny, get your gun!” (Joĉjo, prenu vian pafilon!) kiu estis uzita en la Unua Mondmilito por instigi junulojn partopreni la militon.
#000009
Tiuj ĉi frazoj estas el la antaŭparolo: “Naŭ milionoj da kadavroj poste, kiam la bandoj ĉesis kaj la serenaĵoj ekkuris, neniam plu sonus tute same la plorado de sakŝalmoj. Ĝi estis la lasta el la romantikaj militoj.”
#000010
La kolonelo, kiu entreprenas la traktadon de Joe, opinias ke li estas senkonscia kaj decidas reteni lin vivanta tiel ke li povas lerni kion farendaĵo en similaj medicinaj situacioj. Donas prizorgajn instrukciojn al flegistinoj: Ili estos mildaj, sed ili ne havos emociajn ligojn. Ĉar la cerbo de la anonima soldato estas difektita kaj senkonscia, li ne havos sentojn kaj pensojn ĝis la tago de la morto.
#000011
Sed la vero estas tute malo. Joe estas konscia kaj li opinias ke li havas koŝmaron komence, sed en tempo, li komprenas la veron. Li ekkomprenas ke liaj brakoj kaj gamboj estis amputitaj kaj lia vizaĝo ne plu estas en sia loko. Li sentas la sunon, la varmon kaj la malvarmeton, la flegistinojn enirantajn kaj elirante el la ĉambro. Jen kiel lia rilato inter li kaj la vivo nun. Milito prenis ĉion de li, lasante lin senhelpa ie inter vivo kaj morto.
#000012
“Estis kvazaŭ plenkreska viro subite reŝtopita en la korpon de sia patrino. Li kuŝis en kvieto. Li estis tute senhelpa. Ie algluiĝanta en lia stomako estis tubo, tra kiu ili nutris lin. Tio estis ekzakte kiel la utero krom bebo en la korpo de sia patrino povis antaŭĝoji la tempon kiam ĝi vivos.
#000013
Li estus en ĉi tiu utero por ĉiam kaj eterne. Li devas memori tion. Li neniam devas atendi aŭ esperi ion alian. Ĉi tio estis lia vivo de nun ĉiutage kaj ĉiu horo kaj ĉiu minuto de ĝi. Li neniam plu povus diri saluton kiel vi fartas, mi amas vin. Li neniam plu povus aŭdi muzikon aŭ la flustron de la vento tra arboj aŭ la ridon de fluanta akvo. Li neniam plu spirus la odoron de bifsteko fritiĝanta en la kuirejo de sia patrino aŭ la malsekecon de printempo en la aero aŭ la mirindan odoron de artemizio portata de la vento tra larĝe malfermita ebenaĵo. Li neniam plu povus vidi la vizaĝojn de homoj, kiuj ĝojigis vin nur rigardi ilin de homoj kiel Kareen. Li neniam plu povus vidi sunlumon aŭ la stelojn aŭ la herbetojn, kiuj kreskas sur Kolorada montoflanko.
#000014
Li neniam marŝus kun la kruroj sur la tero. Li neniam kurus aŭ saltus aŭ etendiĝus kiam li estis laca. Li neniam estus laca.”
#000015
Male al aliaj kontraŭmilitaj produktadoj, tiu libro/filmo ne inkludas sangajn militscenojn. Trumbo ne adoptas diaktivan stilon, sed anstataŭe evoluigas la rakonton tra la ĉeffiguro Joe kaj simpatias kun la spektanto/leganto. Dum la filmo, ni aŭskultas la frazojn kiuj trairas la menson de Joe, kiuj, laŭ liaj propraj vortoj, “kiel peco da viando”, kaj ni atestas liajn sentojn kaj memorojn. Kelkfoje ni metas nin en liajn ŝuojn kaj profunde ekkaptas la sensignifecon de milito, kial? Ĉu ĝi valoras? Trumbo sukcese peras la kritikon de familio, ŝtato, misuzo de religiaj sentoj kaj la fenomeno de milito super la ĉeffiguro.
#000016
La libro/filmo argumentas ke vivo estas la plej senchava aĵo kaj malakceptas la “noblan, honorindan morton” literaturon uzitan por movi junulojn al la fronto. Laŭ la aŭtoro, en la momento de la morto, la soldato ne pensos pri demokratio, libereco, sendependeco, honoro, sekureco de la tero, pro kio ili mortis; male, la mortanta soldato sopiros, ke konata voĉo kun profundaj ĝemoj vivu en sia lasta spiro.
#000017
Ili diras, ke viro devos morti por protekti sian vivon. Se vi konsentas batali, vi konsentas morti. Nun se vi mortas por protekti vian vivon, vi tamen ne vivas, do kiel estas ia senco en tia afero? Viro ne diras, ke mi mortos de malsato por ne malsatiĝi. Li ne diras, ke mi elspezos mian tutan monon por ŝpari mian monon. Li ne diras, ke mi forbruligos mian domon por ke ĝi ne brulu. Kial do li pretu morti pro la privilegio vivi? Devus ekzisti almenaŭ tiom da komuna prudento pri vivado kaj morto kiom pri irado al la nutraĵvendejo kaj aĉetado de pano.
#000018
Unu el la plej kultaj sekcioj de la filmo estas kiam la malgranda Joe parolas kun sia patro pri kio estas demokratio.
#000019
La juna soldato provas komuniki kun la ekstera mondo pensante pri la homoj kaj memoroj kiujn li postlasas. Iun tagon li sukcesas paroli kun nova flegistino kiu simpatiis lin per -kaj metafore kaj laŭvorte- “uzante sian kapon”, per batado de la kapo al la kuseno en morsa kodo. La flegistino respondas tuŝante sian korpon. Kiam la soldatoj finfine alvenas, Joe petas al ili fari du aĵojn: elirita aŭ esti mortigita.
#000020
Sed la sola afero, kiu renkontas lin, estas la sama kiel la komenco de la libro/filmo: mallumo. Soldatoj ne aŭskultas lin. Kaj ili ne lasos la flegistinon mortigi lin. Liaj deziroj, konscio, sentoj ne gravas. Same kiel la fenomeno de milito ne zorgas pri la homo. La milito ne prenis la homaron ien kaj ne volas, ĝi metos ĝin en fakcian rondon kaj limigos ĝin al la sama kruda mallumo. Tiel finiĝas la kulta produktado.
#000021
Metallica skribis sian kanton “One” bazitan sur ĉi tiu libro. La klipo de la kanto enhavas bildojn de la filmo.
#000022
Konservu miajn nomon, retpoŝtadreson kaj retejon en tiu ĉi retumilo por uzi kiam mi denove komentos.
#000024
Pri ĉi tiu retejo Mi konstruis malgrandan domon en la interreto, kun nokta vido, ornamita per sciencfikciaj padronoj. Mi enmetas kusenojn en la ĝardenon por ke tiuj, kiuj falas ĉi tie, komforte kaj spiru la malvarmecon de la nokto.
#000027
Mi konstruis malgrandan domon en la interreto, kun nokta vido, ornamita per sciencfikciaj padronoj. Mi enmetas kusenojn en la ĝardenon por ke tiuj, kiuj falas ĉi tie, komforte kaj spiru la malvarmecon de la nokto.
#000028