La novelaro La naŭa kanalo estas la unua Esperanta
verko de István Nemere. Legante ĝin post du jardekoj,
dum kiuj liaj pluaj verkoj aperadis en densa fluo, oni povas
certagrade konstati la evoluon de lia verkado. La volumo enhavas
31 novelojn, el kiuj la plej multaj estas mallongegaj, eĉ
unupaĝaj, dum la plej longa ampleksas dudek tri paĝojn.
#000002
Ĉi-verke Nemere prezentas al ni aron da diversaj
specoj de noveloj. La tipan Nemere-novelon, konatan el postaj
verkoj, oni apenaŭ trovas ĉi tie. Nek lia propra tono aŭ
tembro, iom melankolie rezignacia, nek liaj specifaj temaroj,
kiel la kontrastoj inter urbo kaj kamparo aŭ inter moderno kaj
tradicio, aperas tre klare en ĉi verko, krom eble - kiom
koncernas la temon - en unu noveleto, Urbo.
#000003
Oni priridis lin malantaŭ lia dorso, kaj poste
telefonis. Jam tiutage oni transportis lin por observado
al cerbmalsanulejo. La masko ne estis konfiskita, ja K.Z.
kondutis tute normale. Post du semajnoj oni liberigis
lin. K.Z. hejmeniris kun masko survizaĝe. Denove oni
molestis lin ĉie, denuncis lin ĉe la polico,
priridaĉis lin surstrate. Nur la infanoj amis lin. (p.
#000006
Cetere, la lingvaĵo sufiĉe similas tiun de postaj Nemere-libroj,
eble kun iomete pli da malglataĵoj. Oni trovas iom senmotivajn "riporti"
(p. 82) en la ĝenerala senco flustri. En dialogoj ofte
aperas iom stumpa frazo: "- Mi ĝojas, ke vi alvenis -
diris." (p. 61) Kaj kompreneble Nemere feliĉigas
nin per la klasika hungarismo: "La knabino obeeme haltas,
en manoj kun pleto." (p. 68)
#000011
Konforme al vortoj de la aŭtoro nem, li "speciale, vole intermiksis la diversĝenrajn novelojn, akcentante, ke niaj ĉi-tieaj teraj aferoj estas samtempe ankaŭ kosmaj, ĉar ĉio, kio okazas al homoj, okazas samtempe en la Kosmo". Tamen traleginte la novelaron, mi ne sentis tiun komunecon de la tera k la kosma. Anstataŭe mi havigis al mi egan kuvon da senordaj foletaj pensoj, kiuj puŝis k siblis unu la alian, sen koncentri la ĉefaĵon de la tralegito.
#000013
Literatura flanko. Kiel mi jam skribis, la libro ne sugestis al mi koherecon de la noveloj, do mi recenzu ilin unuope, sed ne ĉiujn k ne detale  pro limita spaco.
#000019
Ni komencu de La naŭa kanalo mem, ja ĝi liveris la titolon al la kolekto. La temo de la novelo koncize jenas: sur nian Teron el paralela mondo (en kiu regas komunismo) venas agitistoj-ŝtelistoj-pacifistoj. Ili ŝtelas niajn "malfeliĉajn" homojn, prefere sciencistojn, k loĝigas ilin en sia "bona" mondo. Paralele ili klopodas gardi pacon en nia mondo, observas ke la sciencaj inventoj ne sinturnu kontraŭ la homoj. Unuvorte, ĉielaj vartistoj, kiuj viŝas nazmukojn al siaj paralelmondaj beboj. Ŝajne, mi eldiris, kion celis.
#000020
La noveloj montras, kvankam ne ĉiam trafe, profundan filozofiemon de l' aŭtoro, ties mondpercepton k, ĉefe, ili lasas firman spuron en la historio de la esperanta literaturo.
#000022