Nun mi vere devas esti pasie kontraŭ ĉi tiu latina reviviĝo, tamen modesta. La latina lingvo ne nur estis regulaj infanaj batoj, sed en plenaĝa vivo ĝi fariĝis por mi ia stenografio por la krucumo de Jesuo. Kristanismo komencis la vivon kiel malgranda branĉo de judismo, persekutita de roma imperiismo. En la unua-jarcenta Palestino, la latina estis la lingvo de la subpremanto. Kaj estis la Romanoj, kiuj krucumis Lin. La tuta logiko de la roma mondordo estis detrui ĉiujn kaj ĉion, kio minacis ĝian totaligan regadon. “Redonu al Cezaro la aferojn de Cezaro, kaj al Dio la aferojn de Dio” ne estas ia lerta kompromisa divido de ĉio, kio estas en la surtera kaj la ĉiela.
#000004
Ĉiuj aferoj apartenas al Dio, sen resto. Kaj krucumo estis la subskriba puno de la Romano, desegnita por teruradi tiujn, kiuj spitis sian hegemonion. Kun krucumo, “la simbolo, kiu parolis pri la nuda de Cezaro, povus nun paroli pri la nuda amo de Dio”, kiel memorinde diris NT Wright. Amo, Amas, Amat signifis ion tre malsaman nun.
#000005
Kompreneble ĉio ĉi malheliĝis kiam la latina mondo kaperis lian religion, farante Romon mem la ĉefurbo de okcidenta kristanismo. Hieronimo tradukis la Biblion al la latina kaj do la lingvo, kiu eble estis uzita de romaj soldatoj dum ili pikis lin per siaj lancoj kaj mokis Lin per insultoj – aŭ, almenaŭ, la lingvo, kiun ili ordonis – fariĝis la oficiala lingvo de la fido mem. La katolika eklezio, alie konata kiel latina eklezio, entombigis ĉion ĉi. Origine, almenaŭ, la latina estis la lingvo de la malamiko.
#000006
Mi scias, ke ekzistas iuj, kiuj insistas, ke la latina estas finfine terure utila – estante la radiko de tiom multaj aliaj lingvoj, utila por kuracistoj ktp. Sed tio mankas al la afero. Kiel la Episkopo de Worcester lastatempe rimarkigis, edukado similas amikecon, ion valoran per si mem, kaj ne por kio alia ĝi povas esti gajnita. Eduko celita por plenumi iun specifan ekonomian finon ne estas edukado sed trejnado, la instrumentado de io, kiun oni devas ami pro si mem. La latina perfekte taŭgas por ĉi tiu celo.
#000008
Eĉ pli surprize, mi ankaŭ iomete simpatias kun tiuj romkatolikoj, al kiuj oni lastatempe diris, ke la uzo de la latina meso estas limigota, kun la nuna papo celanta alporti tion, kion li bezonas por esti disidentaj parokanaroj, pli proksime al la kontrolo de liaj episkopoj. Ŝajnas, ke latina kultado fariĝis reduto por ĉiuj, kiuj kontraŭstarus la progresan teologion de la Dua Vatikana Koncilio. Kaj kvankam mi ne samopinias – kaj ĝi ne vere estas mia batalo – la eklezio devas esti sufiĉe larĝa tendo por gastigi tiujn, kiuj volas adori en la tradicia lingvo de la latina eklezio. La latina donas ian dignon al adoro, ke tio forte kontrastas al la tuta direkto de moderna liturgio, kiu tro ofte nur volas ĉagreni la dion, parolante al Dio same, kiel oni povus paroli kun via kunulo. La latina distancigas Dion, kio ne malbonas en epoko, kiu konstante aprezis imanencon super transcendeco.
#000009
Jes, kompreneble, bonaj kaj kuraĝaj viroj mortis por doni al ni religion en la popola lingvo. William Tyndale estis forbruligita pro kuraĝo traduki la Biblion en la anglan. Mi ĝojas, ke post kelkaj jaroj de lia martireco la angla Biblio estis oficiale sankciita de eklezio kaj ŝtato. Sed la kultura milito de la Reformacio finiĝis. Neniu plu devigas nin adori latine. Tiu batalo estis bone gajnita.
#000010