Filozofio de scienco estas sub-kampo de filozofio koncernita kun la fondusoj, metodoj, kaj implicoj de scienco.
La centraj demandoj de tiu studo koncernas kio kvalifikiĝas kiel scienco, la fidindeco de sciencaj teorioj, kaj la finfina celo de scienco.
Tiu disciplino interkovras kun metafiziko, ontologio, kaj sciteorio, ekzemple, kiam ĝi esploras la rilaton inter scienco kaj vero.
#000001
Ekzistas neniu interkonsento inter filozofoj koncerne multaj el la centrajn problemojn koncernitajn kun la filozofio de scienco, inkluzive de ĉu scienco povas riveli la veron pri neobserveblaj aĵoj kaj ĉu scienca rezonado povas esti pravigita entute.
Aldone al tiuj ĝeneralaj demandoj pri scienco kiel tutaĵo, filozofoj de scienco pripensas problemojn kiuj validas por specialaj sciencoj (kiel ekzemple biologio aŭ fiziko).
Kelkaj filozofoj de scienco ankaŭ utiligas nuntempajn rezultojn en scienco por atingi konkludojn pri filozofio mem.
#000002
Dum filozofia penso apartenanta al sciencdatoj reen minimume al la tempo de Aristotelo, filozofio de scienco aperis kiel klara disciplino nur en la mezo de la 20-a jarcento en la maldormo de la logiko-pozitivismo movado, kiu planis formuli kriteriojn por certigado de ĉiu la senco de filozofiaj deklaroj kaj objektive taksanta ilin.
La orientilo de Thomas Kuhn 1962 libro The Structure of Scientific Revolutions anstataŭe argumentante ke ĉiu progreso estas relative al " paradigmo ", la aro de demandoj, konceptoj, kaj praktikojn kiuj difinas sciencan disciplinon en speciala historia periodo ankaŭ estis .
Karl Popper kaj Charles Sanders Peirce pluiris de pozitivismo por establi modernan aron de normoj por scienca metodaro.
#000003
Poste, la koherist aliro al scienco, en kiu teorio estas konfirmita ĉu ĝi sonas racie de observaĵoj kiel parto de kohera tutaĵo, iĝis elstaraj pro W. V. Quine kaj aliaj.
Kelkaj pensuloj kiel ekzemple Stephen Jay Gould serĉas al grundoscienco en aksiomaj supozoj, kiel ekzemple la homogeneco de naturo.
Voĉan malplimulton de filozofoj, kaj Paul Feyerabend (1924-1994) aparte, argumentas ke ekzistas ne tia aĵo kiel la " scienca metodo ", tiel ke ĉiuj aliroj al scienco devus esti permesitaj, inkluzive de eksplicite supernaturaj.
Alia aliro al pripensado sciencon implikas legi kiel scio estas kreita de sociologia perspektivo, aliro reprezentita fare de akademiuloj kiel David Bloor kaj Barry Barnes.
Finfine, tradicio en kontinenta filozofia alirscienco de la perspektivo de rigora analizo de homa sperto.
#000004
Filozofioj de la specialaj sciencoj intervalas de demandoj pri la naturo de tempo levita per la ĝenerala relativeco de Einstein, al la implicoj de ekonomiko por publika politiko.
Centra temo estas ĉu unu scienca disciplino povas esti reduktita al la kondiĉoj de alia.
Tio kemio estas, povas esti reduktita al fizikoj, aŭ ĉu sociologio povas esti reduktita al individua psikologio?
La ĝeneralaj demandoj de filozofio de scienco ankaŭ ekestas kun pli granda specifeco en kelkaj specialaj sciencoj.
Ekzemple, la demando de la valideco de scienca rezonado vidiĝas en malsama alivestiĝo en la fundamentoj de statistiko.
La demando de kiuj kalkuloj kiel scienco kaj kio devis esti ekskluditaj ekestas kiel viv-aŭ-morta afero en la filozofio de medicino.
Plie, la filozofioj de biologio, de psikologio, kaj de la sociosciencoj esploras ĉu la sciencaj studoj de homnaturo povas atingi objektivecon aŭ estas neeviteble formitaj per valoroj kaj de sociaj rilatoj.
#000005
5 Filozofio de specialaj sciencoj 5.1
#000006
Distingi inter scienco kaj ne-scienco estas referita kiel la limadproblemo.
Ekzemple, ĉu psikanalizo devis esti konsiderita naturscienca?
Kiel pri tielnomita kreadscienco, la inflacia Multunivers hipotezo, aŭ makroekonomio?
Karl Popper nomis tion la centra demando en la filozofio de scienco.
Tamen, neniu unuigita raporto pri la problemo gajnis akcepton inter filozofoj, kaj kelkaj rigardas la problemon kiel nesolveblan aŭ neinteresan.
Martin Gardner argumentis por la uzo de Potter Stewart-normo ("mi scias al ĝi kiam mi vidas ĝin") por rekonado de pseŭdoscienco.
#000007
Fruaj provoj de la logikaj pozitivistoj surgrundiĝis sciencon en observado dum ne-scienco estis ne-observa kaj tial sensenca.
Puŝbutono argumentis ke la centra posedaĵo de scienco estas falspruveblo.
Tio estas, ĉiu vere scienca aserto estas kapabla je esti pruvita falsa, minimume en principo.
#000008
Studfako aŭ konjekto kiu maskas kiel scienco en provo aserti legitimecon ke ĝi ne alie povus atingi estas referita kiel pseŭdoscienco, marĝena scienco, aŭ fatrasscienco.
Fizikisto Richard Feynman kreis la termino- " kargosektosciencon " por kazoj en kiuj esploristoj kredas ke ili faras sciencon ĉar iliaj agadoj havas la kontaktiĝeman aspekton de ĝi sed fakte malhavas la "specon de ekstrema honesteco" kiu permesas al iliaj rezultoj esti rigore analizitaj.
#000009
Proksime rilatita demando estas kiuj kalkuloj kiel bona scienca klarigo.
Aldone al disponigado de prognozoj pri ontokazoj, socio ofte prenas sciencajn teoriojn por disponigi klarigojn por la okazaĵoj kiuj okazas regule aŭ jam okazis.
Filozofoj esploris la kriteriojn de kiuj scienca teorio povas esti dirita esti sukcese klariginta fenomenon, same kiel kion ĝi intencas diri ke scienca teorio havas klarigan potencon.
#000010
Unu frua kaj influa teorio de scienca klarigo estas la dedukt-nomological modelo.
Ĝi diras ke sukcesa scienca klarigo devas dedukti la okazon de la fenomenoj koncernitaj de scienca leĝo.
Tiu vido estis submetita granda kritiko, rezultigante plurajn vaste agnoskitajn kontraŭekzemplojn al la teorio.
Estas aparte defii karakterizi kio estas signifita per klarigo ke kiam la aĵo por esti klarigita ne povas esti konkludita el iu leĝo ĉar ĝi estas demando pri ŝanco, aŭ alie ne povas esti perfekte antaŭdirita de kio estas konata.
Wesley Salmon evoluigis modelon en kiu bona scienca klarigo devas esti statistike signifa al la rezulto por esti klarigita.
Aliaj argumentis ke la ŝlosilo al bona klarigo unuigas malsimilajn fenomenojn aŭ disponigas kaŭzan mekanismon.
#000011
Kvankam ĝi ofte estas prenita por koncedite, estas ne entute klare kiel oni povas konkludi la validecon de ĝenerala deklaro el kelkaj specifaj kazoj aŭ konkludi la veron de teorio el serio de sukcesaj testoj.
Ekzemple, kokido observas ke ĉiu mateno la farmisto venas kaj donas al ĝi manĝaĵon, dum centoj da tagoj en vico.
La kokido povas tial utiligi induktan logikon por konkludi ke la farmisto alportos manĝaĵon ĉiun matenon.
Tamen, unu matenon, la farmisto venas kaj senvivigas la kokidon.
Kiel estas scienca rezonado pli fidinda ol la rezonado de la kokido?
#000012
Unu aliro estas agnoski ke indukto ne povas atingi certecon, sed observante ke pli da kazoj da ĝenerala deklaro minimume povas igi la ĝeneralan deklaron pli verŝajna.
Tiel la kokido estus ĝusta fini de ĉiu tiujn matenojn kiuj ĝi estas verŝajne la farmisto venos kun manĝaĵo denove la venontan matenon, eĉ se ĝi ne povas esti certa.
Tamen, tie restas malfacilaj demandoj pri kiu preciza verŝajneco ĉiu antaŭfiksita indico pravigas meti en la ĝeneralan deklaron.
Onehyfenleft-elirejo de tiuj specialaj malfacilaĵoj devas deklari ke ĉiuj kredoj pri sciencaj teorioj temu subjektivaj, aŭ personaj, kaj ĝusta rezonado temas simple pri kiel indico devus ŝanĝi onies subjektivajn kredojn dum tempo.
#000013
Dum farado de observaĵoj, sciencistoj trarigardas teleskopoj, studobildoj sur elektronikaj ekranoj, rekordmezurildatenoj,.
Ĝenerale, pri baza nivelo, ili povas konsenti pri kion ili vidas, ekz., la termometro montras al 37.9 gradoj C. But, se tiuj sciencistoj havas malsamajn ideojn pri la teorioj kiuj estis evoluigitaj por klarigi tiujn bazajn observaĵojn, ili povas disputi koncerne kion ili observas.
Ekzemple, antaŭ tiu de Albert Einstein
ĝenerala fizika relativeco, observantoj verŝajne interpretintuntaj la bildon ĉe maldekstro kiel kvin malsamaj objektoj en spaco.
En lumo de tiu teorio, aliflanke, astronomoj rakontos al vi ke ekzistas fakte nur du objektoj, unu en la centro kaj kvar malsamaj bildoj de sekundo obĵetas ĉirkaŭ la flankoj.
Alternative, se aliaj sciencistoj suspektas ke io estas malĝusta per la teleskopo kaj nur unu objekto fakte estas observita, ili funkciigas sub ankoraŭ alia teorio.
Observaĵoj kiuj ne povas esti apartigitaj de teoria interpreto laŭdire estas teori-ŝarĝitaj.
#000015
Ĉiu observado implikas kaj percepton kaj pensadon.
Tio estas, oni ne faras observadon pasive, sed prefere estas aktive okupiĝis pri distingado de la fenomeno estante observita de ĉirkaŭaj sensaj datenoj.
Tial, observaĵoj estas trafitaj per onies subesta kompreno de la maniero kiel en kiu la mondo funkcias, kaj tiu kompreno povas influi kio estas perceptita, rimarkis, aŭ opiniis inda je konsidero.
En tiu signifo, povas esti argumentite ke ĉio observado estas teori-ŝarĝitaj.
#000016
Ĉu scienco devis plani determini finfinan veron, aŭ estas tie demandoj kiujn scienco ne povas respondi?
Scienca realists aserto ke scienco alstrebas veron kaj ke unu devus rigardi sciencajn teoriojn kiel verajn, ĉirkaŭ vera, aŭ verŝajne vera.
Inverse, sciencaj kontraŭ-realistoj argumentas ke scienco ne celas (aŭ minimume ne sukcesas) ĉe vero, aparte vero pri unobservable'oj kiel elektronoj aŭ aliaj universoj.
Instrumentistoj argumentas ke sciencaj teorioj devus nur esti analizitaj sur ĉu ili estas utilaj.
Laŭ ilia opinio, ĉu teorioj estas veraj aŭ ne estas apud la punkto, ĉar la celo de scienco devas fari prognozojn kaj ebligi efikan teknologion.
#000017
Realistoj ofte montras al la sukceso de lastatempaj sciencaj teorioj kiel indicon por la vero (aŭ proksime de vero) de nunaj teorioj.
Kontraŭrealistoj montras al aŭ la multaj malveraj teorioj en la historio de scienco kaj teknologio, [20] [21] epistema moralo, [22] la sukceson de malverajn modeligante supozojn, [23] aŭ vaste nomita postmodernaj kritikoj de objektiveco kiel indico kontraŭ scienca realismo.
Kontraŭrealistoj provas klarigi la sukceson de sciencaj teorioj sen referenco al vero.
Kelkaj kontraŭrealistoj asertas ke sciencaj teorioj alstrebas esti precizaj nur koncerne observeblajn objektojn kaj argumentas ke ilia sukceso estas ĉefe taksita per tiu kriterio.
#000018
Valoroj intersekcas kun scienco laŭ malsamaj manieroj.
Ekzistas epistemaj valoroj kiuj plejparte gvidas la sciencan esploradon.
La scienca entrepreno estas enkonstruita al aparte kulturo kaj aprezas tra individuaj terapiistoj.
Valoroj eliras el scienco, kaj kiel produkto kaj prilaboras kaj povas esti distribuitaj inter pluraj kulturoj en la socio.
#000019
Se ĝi estas neklara kiuj kalkuloj kiel scienco, kiel la procezon de konfirmado de teorioverkoj, kaj kio la celo de scienco estas, ekzistas konsiderinda amplekso por valoroj kaj aliaj sociaj influoj por formi sciencon.
Efektive, valoroj povas ludi rolon intervalantan de determinado kiu esplorado estas financita al influado kiuj teorioj realigas sciencan interkonsenton.
Ekzemple, en la 19-a jarcento, kulturvaloroj tenitaj fare de sciencistoj koncerne vetkuron formis esploradon sur evolucio, kaj valoroj koncerne socian klason influis debatojn pri frenologio (konsideritaj scienca tiutempe).
Feminismaj filozofoj de scienco, sociologoj de scienco, kaj aliaj esploras kiom sociaj valoroj influas sciencon.
#000020
La originoj de filozofio de sciencospuro reen al Platono kaj Aristotelo [27] kiuj distingis la formojn de proksimuma kaj precizan argumentante, metita la trioblan skemon de abduktive, dedukta, kaj indukta inferenco, kaj ankaŭ analizis argumenti de analogeco.
La dekunua-jarcenta araba polihistoro Ibn al-Haytham (konata en la latina kiel Alhazen) faris lian esploradon en optiko per kontrolita eksperimenta testado kaj aplikata geometrio, precipe en liaj enketoj en la bildojn rezultiĝantaj el la reflektado kaj refrakto de lumo.
Roger Bacon (1214-1294), angla pensulo kaj eksperimentatoro peze influis de al-Haytham, estas rekonita per multaj por esti la patro de moderna scienca metodo.
Lia opinio ke matematiko estis esenca al ĝusta kompreno de fiziko estis konsiderita kiel 400 jaroj antaŭ sia tempo.
#000021
Instrumentalismo iĝis populara inter fizikistoj ĉirkaŭ la turno de la 20-a jarcento, post kiam kiu logiko-pozitivismo difinis la kampon dum pluraj jardekoj.
Logiko-pozitivismo akceptas nur testeblajn deklarojn kiel senchavajn, malaprobas metafizikajn interpretojn, kaj ampleksas konfirmismon (aro de ekkonteorioj kiu kombinas logikismon, empirion, kaj lingvistikon al grundfilozofio sur bazo kongrua kun ekzemploj de la empiriaj sciencoj).
Serĉi revizii ĉion el filozofio kaj transformi ĝin al nova scienca filozofio, [33] la Berlina Cirklo kaj la Viena Cirklo prezentis logiko-pozitivismon en la malfruaj 1920-aj jaroj.
#000023
Interpretante la fruan filozofio de lingvo de Ludwig Wittgenstein, logikaj pozitivistoj identigis verifiabilecprincipon aŭ kriterion de kogna senco.
De la logikismo de Bertrand Russell ili serĉis redukton de matematiko ĝis logiko.
Ili ankaŭ ĉirkaŭbrakis la logikan atomismon de Russell, tiu de Ernst Mach
fenomenismo - per kio la menso scias nur faktan aŭ eblan senssperton, kio estas la enhavo de ĉiuj sciencoj, ĉu fiziko aŭ psikologio - kaj tiu de Percy Bridgman
Tiel, nur la konfirmebla estis scienca kaj kogne senchava, dum la nekontrolebla estis nescienca, kogne sensencaj "pseŭdodeklaroj" - metafizika, emocia, aŭ tia - ne honorindulo de plia revizio de filozofoj, kiuj estis lastatempe ordonitaj por organizi scion prefere ol evoluigi novan scion.
#000024
Logiko-pozitivismo estas ofte portretita kiel prenante la ekstremon kiun scienca lingvo neniam devus plusendi al io ajn neobservebla - eĉ la ŝajne-kernonocioj de kaŭzeco, mekanismo, kaj principoj - sed tio estas troigo.
Babilado de tiaj unobservable'oj povus esti permesita tiel metafora - rektaj observaĵoj rigarditaj en la abstraktaĵo - aŭ ĉe plej malbone metafizika aŭ emocia.
Teoria laws estus reduktita al empiriaj leĝoj, dum teoriaj esprimoj rikoltus signifi de observaj esprimoj per korespondadreguloj.
Matematiko en fiziko reduktus al loĝistiko per logikismo, dum racia rekonstruo volus konverti ordinaran lingvon en normigitajn ekvivalentojn, ĉio interkonektita kaj unuigita per logika sintakso.
Scienca teorio estus deklarita kun sia metodo de konfirmo, per kio logika kalkulado aŭ empiria operacio povis konfirmi ĝian malveron aŭ veron.
#000025
En la malfruaj 1930-aj jaroj, logikaj pozitivistoj fuĝis de Germanio kaj de Aŭstrio al Britio kaj Ameriko.
Flank tiam, multaj anstataŭigis la fenomenismon de Maĥo kun tiu de Otto Neurath
fizikismo, kaj Rudolf Carnap serĉis anstataŭigi konfirmon kun simple konfirmo.
Kun la fino de 2-a Mondmilito en 1945, logiko-pozitivismo iĝis pli milda, logika empirio, gvidita plejparte de Carl Hempel, en Ameriko, kiu klarigis la kovran leĝmodelon de scienca klarigo kiel maniero identigi la logika formo de klarigoj sen iu referenco al la suspektatnocio de "kaŭzado".
La logika pozitivistmovado iĝis grava subkonstruaĵo de analiza filozofio, [34] kaj dominis Anglosphere filozofion, inkluzive de filozofio de scienco, influante sciencojn, en la 1960-aj jarojn.
Ankoraŭ la movado ne solvis it'ojn centrajn problemojn, [35] [36] [37] kaj ĝiaj doktrinoj estis ĉiam pli atakitaj.
Tamen, ĝi kaŭzis la establadon de filozofio de scienco kiel klara subdisciplino de filozofio, kie Carl Hempel ludas ŝlosilan rolon.
#000026
En la libro The Structure of Scientific Revolutions , (1962 ke la procezo de observado kaj taksado okazas ene de paradigmo, logike kohera "portreto" de la mondo kiu estas kongrua kun observaĵoj faris de it enkadrigo.
Paradigmo ankaŭ ampleksas la aron de demandoj kaj praktikoj kiuj difinas sciencan disciplinon.
Li karakterizis normalan sciencon kiel la procezo de observado kaj "puzlosolvado" kiu okazas ene de paradigmo, dum revolucia scienco okazas kiam unu paradigmo preterpasas alian en paradigmoŝanĝo.
#000027
Kuhn neis ke estas iam eble izoli la hipotezon estante testita de la influo de la teorio en kiu la observaĵoj estas teraj, kaj li argumentis ke estas ne eble analizi konkurantajn paradigmojn sendepende.
Pli ol unu logike kohera konstrukcio povas pentri uzeblan similecon de la mondo, sed ekzistas neniu komuna bazo de kiu al metas du kontraŭ unu la alian, teorio kontraŭ teorio.
Ĉiu paradigmo havas siajn proprajn apartajn demandojn, celojn, kaj interpretojn.
Nek disponigas normon de kiu la alia povas esti taksita, tiel ke ekzistas neniu klara maniero mezuri sciencan progreson trans paradigmoj.
#000028
Por Kuhn, la elekto de paradigmo estis daŭrigita per raciaj procezoj, sed ne finfine determinita per ili.
La elekto inter paradigmoj implikas meti du aŭ pli da "portretoj" kontraŭ la mondo kaj decidado kiu simileco plej promesas.
Por Kuhn, akcepto aŭ malakcepto de paradigmo estas socia procezo tiel multo kiel logika procezo.
La pozicio de Kuhn, aliflanke, estas ne unu el relativismo.
Laŭ Kuhn, paradigmoŝanĝo okazas kiam signifa nombro da observaj anomalioj ekestas en la malnova paradigmo kaj nova paradigmo sonas racie de ili.
Tio estas, la elekto de nova paradigmo estas bazita sur observaĵoj, eĉ se tiuj observaĵoj estas parolitaj kontraŭ la fono de la malnova paradigmo.
#000029
Kelkaj pensuloj serĉas prononci aksiomajn supozojn sur kiuj scienco povas esti bazita, formo de bazismo.
Tio estas tipe la implica filozofio de laborado de kun sciencistoj, ke la sekvaj bazaj supozoj kiuj estas necesaj por pravigi la sciencan metodon:
#000030
ke ekzistas objektiva realeco partumita fare de ĉiuj raciaj observantoj;
#000031
ke tiu objektiva realeco estas regita per naturleĝoj;
#000032
ke tiuj leĝoj povas esti malkovritaj per sistema observado kaj eksperimentado.
#000033
Propagandantoj argumentas ke tiuj supozoj estas akcepteblaj kaj necesaj por praktikado de scienco.
Ekzemple, Hugh Gauch argumentas ke scienco antaŭsupozas ke "la fizika mondo estas bonorda kaj komprenebla."
Same, biologo Stephen Jay Gould citas la konstantecon de la leĝoj de naturo kiel supozon kiun sciencisto devus supozi antaŭ daŭrigi farendaĵo geologion.
En tiu vido, la homogeneco de sciencaj leĝoj estas nepruvebla postulato kiu rajtigas sciencistojn eksterpoli en la neobserveblan pasintecon.
En aliaj vortoj, la konstanteco de naturleĝoj devas esti supozita por senchave studi la pasintecon.
#000034
Kontraste al la vido ke scienco ripozas en bazaj supozoj, koherismo asertas ke deklaroj estas pravigitaj estante parto de kohera sistemo.
Aŭ, prefere, individuaj deklaroj ne povas esti konfirmitaj sur sia propra: nur koheraj sistemoj povas esti pravigitaj.
Prognozo de transito de Venuso estas pravigita memstare estanta kohera kun pli larĝaj kredoj pri ĉiela mekaniko kaj pli fruaj observaĵoj.
Kiel klarigite supre, observado estas kogna ago.
Tio estas, ĝi dependas de antaŭekzista kompreno, sistema aro de kredoj.
Observado de transito de Venuso postulas enorman vicon da helpkredoj, kiel ekzemple tiuj kiuj priskribas la optikon de teleskopoj, la mekanikon de la teleskopmonto, kaj komprenon de ĉiela mekaniko.
Se la prognozo malsukcesas kaj transito ne estas observita, kiu rezultigas alĝustigon en la sistemo, ŝanĝo en iu helpsupozo, prefere ol malakcepto de la teoria sistemo supozeble.
#000035
Fakte, laŭ la Duhem-Quine tezo, post Pierre Duhem kaj W. V. Quine, estas maleble testi teorion en izoliteco.
Oni ĉiam devas aldoni helphipotezojn por fari testeblajn prognozojn.
Ekzemple, testi Newton's Law of Gravitation (La leĝo de gravitado de njutono) en la sunsistemo, oni bezonas informojn pri la masoj kaj poziciojn de la suno kaj ĉiuj planedoj.
Fame, la malsukceso antaŭdiri la orbito de Urano en la 19-a jarcento kondukis ne al la malakcepto de Juro de Neŭtono sed prefere al la malakcepto de la hipotezo ke la sunsistemo konsistas el nur sep planedoj.
La enketoj kiuj sekvis kaŭzis la eltrovon de oka planedo, Neptuno.
Se testo malsukcesas, io estas malĝusta.
Sed ekzistas problemo en supozi kio ke io estas: mankanta planedo, malbone kalibritan testekipaĵon, sensuspektitan kurbecon de spaco, aŭ iom alia.
#000036
Unu sekvo de la Duhem-Quine tezo estas tiu unu povas igi ajnan teorion kongrua kun iu empiria observado per la aldono de sufiĉa nombro da taŭgaj ad hoc hipotezoj.
Karl Popper akceptis tiun tezon, igante lin malaprobi naivan falsaĵon.
Anstataŭe, li preferis "leĝon de la ĝangalo" vido en kiu la plej malpruveblaj sciencaj teorioj estas preferotaj.
#000037
Paul Feyerabend (1924-1994) argumentis ke neniu priskribo de scienca metodo povis eventuale esti sufiĉe larĝa por inkludi ĉiujn alirojn kaj metodojn uzitajn fare de sciencistoj, kaj ke ekzistas neniuj utilaj kaj escept-liberaj metodikaj reguloj regantaj la progreson de scienco.
Li argumentis ke "la nura principo kiu ne malhelpas progreson estas:
#000038
Feyerabend diris ke scienco komenciĝis kiel liberiganta movado, sed ke dum tempo ĝi fariĝis ĉiam pli dogma kaj rigida kaj havis kelkajn subpremajn ecojn.
kaj tiel fariĝis ĉiam pli ideologio.
Pro tio, li diris ke estis maleble elpensi malambiguan manieron distingi sciencon de religio, magio, aŭ mitologio.
Li vidis la ekskluzivan dominecon de scienco kiel rimedo de direktado de socio kiel aŭtoritatema kaj ungroundis.
Promulgo de tiu epistemologia anarkiismo gajnis al Feyerabend la titolon de "la plej malbona malamiko de scienco" de liaj kritikantoj.
#000039
Laŭ Kuhn, scienco estas esence komunuma agado kiu povas nur esti farita kiel parto de komunumo.
Por li, la fundamenta diferenco inter scienco kaj aliaj disciplinoj estas la maniero kiel en kiu la komunumoj funkcias.
Aliaj, aparte Feyerabend kaj kelkaj postmodernistaj pensuloj, argumentis ke ekzistas nesufiĉa diferenco inter sociaj praktikoj en scienco kaj aliaj disciplinoj por konservi tiun distingon.
Por ili, sociaj faktoroj ludas gravan kaj rektan rolon en scienca metodo, sed ili ne helpas diferencigi sciencon de aliaj disciplinoj.
En tiu raporto, scienco estas socie konstruita, kvankam tio ne nepre implicas la pli radikalan nocion ke realeco mem estas socia konstrukcio.
#000040
Tamen, kelkaj (kiel ekzemple Quine) asertas ke scienca realeco estas socia konstrukcio:
#000041
Fizikaj objektoj estas koncipe importitaj en la situacion tiel oportunaj perantoj ne de difino laŭ sperto, sed simple kiam ireducible postulas komparebla, epistemologie, al la dioj de Homero ...
Por mia parto certe, kiel laika fizikisto, kredi je fizikaj objektoj kaj ne en la dioj de Homero;
kaj mi konsideras ĝin scienca eraro kredi alie.
Sed en punkto de epistemologia bazo, la fizikaj objektoj kaj la dioj malsamas nur en grado kaj ne en speco.
Ambaŭ specoj de unuoj enmetas niajn konceptojn nur kiam kultura postulas.
#000042
La publika kontraŭreago de sciencistoj kontraŭ tiaj vidoj, precipe en la 1990-aj jaroj, iĝis konata kiel la sciencmilitoj.
#000043
Grava evoluo en la lastaj jardekoj estis la studo de la formacio, strukturo, kaj evolucio de sciencaj komunumoj de sociologoj kaj antropologoj - inkluzive de David Bloor, Harry Collins, Bruno Latour, kaj Anselm Strauss.
Konceptoj kaj metodoj (kiel ekzemple racia elekto, socia elekto aŭ ludoteorio) de ekonomiko ankaŭ estis uzitaj [ fare de kiu?
por komprenado de la efikeco de sciencaj komunumoj en la produktado de scio.
Tiu interfaka kampo estis konata kiel natursciencaj kaj teknologiostudoj.
Ĉi tie la aliro al la filozofio de scienco devas legi kiom sciencaj komunumoj fakte funkciigas.
#000044
Filozofoj en la kontinenta filozofia tradicio ne estas tradicie klasifikitaj kiel filozofoj de scienco.
Tamen, ili havas multon diri koncerne sciencon, iom da kiu anticipis temojn en la analiza tradicio.
Ekzemple, Friedrich Wilhelm Nietzsche avancis la tezon en sia "The Genealogy of Morals (La Genealogio de Moralo)" ke la motivo por serĉo da vero en sciencoj estas speco de asketa idealo.
#000045
Ĝenerale, scienco en kontinenta filozofio estas rigardita de mondhistoria perspektivo.
Unu el la unuaj filozofoj kiuj apogis tiun vidon estis Hegelo.
Filozofoj kiel ekzemple Pierre Duhem kaj Gaston Bachelard ankaŭ skribis siajn verkojn kun tiu mondhistoria aliro al scienco, datante de antaŭ Kuhn per generacio aŭ pli.
Ĉiujn tiuj aliroj implikas historian kaj sociologian turnon al scienco, kun prioritato sur vivita sperto (speco de Huserliana "vivomondo"), prefere ol progres-bazita aŭ kontraŭ-historia aliro kiel farite enen la analiza tradicio.
Tiu emfazo povas esti spurita tra tiu de Edmund Husserl
fenomenologio, la malfruaj verkoj de Merleau-Ponty (
Naturo: Kursaj Notoj de la Kolegio de Francio, 1956-1960), kaj tiu de Martin Heidegger
#000046
La plej granda efiko al la kontinenta tradicio kun respekto al scienco estis la kritiko de Martin Heidegger de la teoria sinteno ĝenerale kiu kompreneble inkludas la sciencan sintenon.
Tial la kontinenta tradicio restis multe pli skeptika de la graveco de scienco en homa vivo kaj filozofia enketo.
Tamen, ekzistas kelkaj gravaj verkoj: aparte Kuhniana antaŭulo, Alexandre Koyré.
Alia grava evoluo estis tiu de la analizo de Michel Foucault de la historia kaj scienca penso en La Ordo de Aĵoj kaj lia studo de potenco kaj korupto ene de la "scienco" de frenezo.
Post-Heideggerian verkintoj kontribuantaj al la kontinenta filozofio de scienco en la dua duono de la 20-a jarcento inkludas Jürgen Habermas (ekz., "Vero kaj Pravigo", 1998), Carl Friedrich von Weizsäcker ("La Unueco de Naturo", 1980), kaj Wolfgang Stegmüller ("Probleme und Resultate der Wissenschafttheorie und Analytischen Philosophie", 1973-1986).
#000047
Analizo estas la agado de rompado de observado aŭ teorio malsupren en pli simplajn konceptojn por kompreni ĝin.
Reduktismo povas rilati al unu el pluraj filozofiaj pozicioj ligitaj al tiu aliro.
Unu speco de reduktismo estas la kredo ke ĉiuj kampoj de studo estas finfine alireblaj al scienca klarigo.
Eble historia okazaĵo eble estos klarigita en sociologiaj kaj psikologiaj esprimoj, kiuj en victurno eble estos priskribitaj laŭ homa fiziologio, kiu en victurno eble estos priskribita laŭ kemio kaj fiziko.
Daniel Dennett distingas legitiman reduktismon de kion li nomas avida reduktismo, kiu neas realajn kompleksecojn kaj saltas tro rapide al balaado de ĝeneraligoj.
#000048
Larĝa temo influanta la neŭtralecon de scienco koncernas la areojn kiujn scienco elektas esplori, t.e., kiun mondoparton la kaj homo estas studita per scienco.
Philip Kitcher en sia "Science, Truth, and Democracy (Scienco, Truth, kaj Democracy)" [59] kverelas ke sciencaj studoj kiuj provas montri unun segmenton de la populacio kiel esti malpli inteligentaj, sukcesaj aŭ emocie returnite komparita kun aliaj havas politikan religefikon kiu plue ekskludas tiajn grupojn de aliro ĝis scienco.
Tiel tiaj studoj subfosas la larĝan interkonsenton postulitan definitive scienco ekskludante certajn homojn, kaj tiel pruvantajn sin en la fino por esti nesciencaj.
#000049
There is no such thing as philosophy-free science;
ekzistas nur scienco kies filozofia bagaĝo estas prenita surŝipe sen eksamination. [60]
#000050
Aldone al traktado de la ĝeneralaj demandoj koncerne sciencon kaj indukton, multaj filozofoj de scienco estas laborigitaj esplorante bazajn problemojn aparte sciencoj.
Ili ankaŭ ekzamenas la implicojn de specialaj sciencoj por pli larĝaj filozofiaj demandoj.
La malfrua 20-a kaj frua 21-a jarcento vidis pliiĝon en la nombro da terapiistoj de filozofio de speciala scienco.
#000051
La problemo de indukto diskutita supre vidiĝas en alia formo en debatoj super la fundamentoj de statistiko.
Ĉirkaŭ la normaliro al statistika hipoteztestado evitas asertojn ĉu indico apogas hipotezon aŭ igas ĝin pli verŝajna.
Anstataŭe, la tipa testo donas p-valoro, kio estas la probableco de la indico estado kiel ekzemple ĝi estas, sub la kondiĉo ke la hipotezo estanta testita estas vera.
Se la p-valoro estas tro malalta, la hipotezo estas malaprobita, laŭ maniero analoga al falsaĵo.
En kontrasto, Bayesian-inferenco serĉas asigni verŝajnecojn al hipotezoj.
Rilataj temoj en filozofio de statistikoj inkludas verŝajnecinterpretojn, trogarnaĵon, kaj la diferencon inter korelacio kaj kaŭzado.
#000052
Filozofio de matematiko temas pri la filozofiaj fondusoj kaj implicoj de matematiko.
La centraj demandoj estas ĉu nombroj, trianguloj, kaj aliaj matematikaj unuoj ekzistas sendepende de la homanimo kaj kio estas la naturo de matematikaj proponoj.
Demandas ĉu "1+1 2" estas veraj ĝisfunde malsamaj de demandado ĉu pilko estas ruĝa?
Ĉu kalkulado estis inventis aŭ malkovris?
Rilata demando estas ĉu lerni ke matematiko postulas sperton aŭ racion sole.
Kion laŭ kion ĝi intencas por pruvi matematikteoremo kaj kiel laŭ kion oni scias ĉu matematika pruvo estas ĝusta?
Filozofoj de matematiko ankaŭ planas klarigi la rilatojn inter matematiko kaj logiko, homaj kapabloj kiel ekzemple intuicio, kaj la materiala universo.
#000053
(pli neklarigitaj problemoj en fiziko) filozofio de fiziko estas la studo de la fundamentaj, filozofiaj demandoj subestantaj modernan fizikon, la studon el materio kaj energio kaj kiel ili interrilatas.
La ĉefdemandoj koncernas la naturon de spaco kaj tempo, atomoj kaj atomismo.
Ankaŭ inkluditaj la prognozoj de kosmologio, la interpreto de kvantuma mekaniko, la fundamentoj de statistika mekaniko, kaŭzeco, determinismo, kaj la naturo de leĝoj estas.
Klasike, pluraj da tiuj demandoj estis studitaj kiel parto da metafiziko (ekzemple, tiuj ĉirkaŭ kaŭzeco, determinismo, kaj spaco kaj tempo).
#000054
Filozofio de biologiinterkonsentoj kun epistemologiaj, metafizikaj, kaj etikaj temoj en la biologiaj kaj biomedicinaj sciencoj.
Kvankam filozofoj de scienco kaj filozofoj ĝenerale longe estis interesitaj pri biologio (ekz., Aristotelo, Descartes, Leibniz kaj eĉ Kant), filozofio de biologio nur aperanta kiel sendependa kampo de filozofio en la 1960-aj jaroj kaj 1970-aj jaroj.
Filozofoj de scienco komencis atenti kreskantan al evoluoj en biologio, de la pliiĝo da la moderna sintezo je la 1930-aj jaroj kaj 1940-aj jaroj ĝis la eltrovo de la strukturo de desoksiribonuklea acido (DNA) en 1953 ĝis pli lastatempaj progresoj en gentekniko.
Aliaj esencaj ideoj kiel ekzemple la redukto de ĉiuj vivprocesoj al biokemiaj reagoj same kiel la enkadrigo de psikologio en pli larĝan neŭrosciencon ankaŭ estas traktitaj.
Esplorado en nuna filozofio de biologio inkludas enketon de la fundamentoj de evolua teorio, [67] kaj la rolon de virusoj kiel persistaj simbiontoj en mastro-genaroj.
Kiel sekvo la evoluo de genetika enhavordo estas vidita kiel la rezulto de kompetentaj genarredaktistoj kontraste al iamaj rakontoj en kiuj eraraj reproduktadokazaĵoj (mutacioj) dominis.
#000056
Preter medicina etiko kaj bioetiko, la filozofio de medicino estas branĉo de filozofio kiu inkludas la sciteorion kaj ontologion / metafizikon de medicino.
Ene de la sciteorio de medicino, la sciencbazita medicino (EBM) (aŭ sciencbazita praktiko (EBP) altiris atenton, plej precipe la rolojn de hazardigo, [69] [70] [71]
Ligite al tiuj areoj de enketo, ontologioj de specifa intereso al la filozofio de medicino inkludas kartezan dualismon, la monogenetikan koncepton de malsano [72] kaj la konceptigo de "placeboj" kaj "placebo-efektojn".
Ekzistas ankaŭ kreskanta intereso en la metafiziko de medicino, [77] precipe la ideo de kaŭzado.
Filozofoj de medicino eble ne nur estas interesitaj pri kiom kuracista scio estas generita, sed ankaŭ en la naturo de tiaj fenomenoj.
Kaŭzado estas de intereso ĉar la celo de multe da kuracista esplorado estas establi kaŭzajn rilatojn, ekz. kio kaŭzas malsanon, aŭ kiujn kialhomojn por pliboniĝi.
#000057
Filozofio de psikologio rilatas al temoj ĉe la teoriaj fundamentoj de moderna psikologio.
Kelkaj el tiuj temoj estas epistemologiaj zorgoj vedr. la metodaro de psikologia enketo.
Ekzemple, estas la plej bona metodo por studado de psikologio por temigi nur la respondon de konduto al eksteraj stimuloj aŭ ĉu psikologoj devis temigi mensan percepton kaj pensprocesojn?
Se ĉi-lasta, grava demando estas kiel la internaj travivaĵoj de aliaj povas esti mezuritaj.
Mem-raportoj de sentoj kaj kredoj eble ne estas fidindaj ĉar, eĉ en kazoj en kiu ekzistas neniu ŝajna instigo por subjektoj por intencite trompi en iliaj respondoj, memtrompo aŭ selektema memoro povas influi iliajn respondojn.
Tiam eĉ koncerne precizajn mem-raportojn, kiel povas respondoj esti komparitaj trans individuoj?
Eĉ se du individuoj reagas per la sama respondo sur Likert-skalo, ili povas esti travivantaj tre malsamajn aĵojn.
#000058
Aliaj temoj en filozofio de psikologio estas filozofiaj demandoj pri la naturo de menso, cerbo, kaj pensado, kaj eble estas pli ofte opiniitaj de kiel parto de rekonada scienco, aŭ filozofio de menso.
Ekzemple, ĉu homoj estas raciaj estaĵoj?
Ekzistas ĉiu senco en kiu ili havas liberan volon, kaj kiel laŭ kion tio rilatigas al la travivaĵo de farado de elektoj?
Filozofio de psikologio ankaŭ proksime monitoras nuntempan laboron faritan en kogna neŭroscienco, evolua psikologio, kaj artefarita inteligenteco, pridubante kion ili povas kaj ne povas klarigi en psikologio.
#000059
Filozofio da psikologio estas relative juna kampo, ĉar psikologio nur iĝis disciplino propra en la malfruaj 1800s.
Aparte, neŭrofilozofio ĵus fariĝis ĵus sia propra regiono kun la verkoj de Paul Churchland kaj Patricia Churchland.
Filozofio de menso, kompare, estis etablita disciplino ĉar antaŭ ol psikologio estis kampo de studo entute.
Ĝi temas pri demandoj pri la naturo mem de menso, la kvalitoj de sperto, kaj specialaj temoj kiel la debato inter dualismo kaj monismo.
Alia rilata kampo estas filozofio de lingvo.
#000060
Rimarkinda lastatempa evoluo en Filozofio de Psikologio estas Functional Contextualism aŭ Contextual Behavioural Science (CBS).
Funkcia Contextualism estas moderna filozofio de scienco fiksiĝinta en filozofia pragmatismo kaj kontekstismo.
Ĝi estas plej aktive evoluigita en kondutisma scienco ĝenerale, la kampo de kondutanalizo, kaj konteksta kondutisma scienco aparte (vidu la eniron por la Association for Contextual Behavioral Science (Unuiĝo por Contextual Behavioral Science).
Funkcia kontekstismo funkcias kiel la bazo de teorio de lingvo konata kiel interrilata framteorio [1] kaj it plej elstara aplikiĝo, akcepto kaj engaĝiĝterapio (ACT).
Ĝi estas etendaĵo kaj kontekstualista interpreto de tiu de Burrhus Frederic Skinner
radikala kondutismo unue konturita de Steven C. Hayes kiu emfazas la gravecon de antaŭdirado kaj influado de psikologiaj okazaĵoj (inkluzive de pensoj, sentoj, kaj kondutoj) kun precizeco, amplekso, kaj profundo, per temigado manipulablajn variablojn en ilia kunteksto.
#000061
Filozofio da psikiatrio esploras filozofiajn demandojn rilatigantajn al psikiatrio kaj mensmalsano.
La filozofo de scienco kaj medicino Dominic Murphy identigas tri areojn da esplorado en la filozofio de psikiatrio.
La unua koncernas la ekzamenon de psikiatrio kiel scienco, uzante la ilojn de la filozofio de scienco pli larĝe.
La dua kaŭzas la ekzamenon de la konceptoj utiligitaj en diskuto da mensmalsano, inkluzive de la travivaĵo de mensmalsano, kaj la normigaj demandoj ĝi levas.
La tria areo koncernas la ligilojn kaj malkontinuecojn inter la filozofio de menso kaj psikopatologio.
#000062
La filozofio de socioscienco estas la studo de la logiko kaj metodo de la sociosciencoj, kiel ekzemple sociologio, antropologio, kaj politika scienco.
Filozofoj de socioscienco temas pri la diferencoj kaj similecoj inter la sociaj kaj la natursciencoj, kaŭzaj rilatoj inter sociaj fenomenoj, la eblaj ekzisto de socialaj leĝoj, kaj la ontologia signifo de strukturo kaj agentejo.
#000064
La franca filozofo, Auguste Comte (1798-1857), establis la epistemologian perspektivon de pozitivismo en La Kurso en Pozitivisto-Filozofio, serion de tekstoj publikigitaj inter 1830 kaj 1842.
La unuaj tri volumoj de la Kurso komercis ĉefe kun la fizikaj sciencoj jam pri ekzisto ( matematiko, astronomio, fiziko, kemio, biologio), dum ĉi-lastaj du substrekis la neeviteblan alvenon de socioscienco:" sociologie ".
Por Comte, la fizikaj sciencoj havis nepre alveni unue, antaŭ ol la homaro povis adekvate enkanaligi it'ojn klopodojn en la plej malfacila kaj kompleksa "Reĝino-sciencon" de homa socio mem.
Comte ofertas evoluan sistemon proponante ke socio spertas tri fazojn en sia serĉado de la vero laŭ ĝenerala 'law de tri stadioj.
Tiuj estas (1) la teologiaj, (2) la metafizikaj, kaj (3) la pozitivo.
#000065
La pozitivismo de Comte establis la komencajn filozofiajn fundamentojn por formala sociologio kaj socian esploradon.
Durkheim, Marx, kaj Vebero estas pli tipe citita kiel la patroj de nuntempa socioscienco.
En psikologio, pozitivista aliro estis historie preferita en kondutpsikologio.
Pozitivismo ankaŭ estis apogita fare de 'teknokrat kiu kredas je la neeviteblo de socia progreso tra scienco kaj teknologio.
#000066
La pozitivistperspektivo estis asociita kun 'scientism;
la vido ke la metodoj de la natursciencoj povas esti aplikitaj al ĉiuj areoj de enketo, esti ĝi filozofia, socia scienca, aŭ alie.
Inter la plej multaj sociaj sciencistoj kaj historiistoj, ortodoksa pozitivismo antaŭ longe perdis popularan subtenon.
Hodiaŭ, terapiistoj de kaj sociaj kaj fizikaj sciencoj anstataŭe enkalkulas la distordan de observantbiaso kaj strukturaj limigoj.
Tiu skeptiko estis faciligita per ĝenerala malfortigo de deduktivistkontoj de scienco de filozofoj kiel ekzemple Thomas Kuhn, kaj novaj filozofiaj movadoj kiel ekzemple kritika realismo kaj neopragmatismo.
La filozofo-sociologo Jürgen Habermas ekzamenis puran instrumentan racion kiel signifado ke scienca-pensado iĝas io simila al ideologio mem.
#000067
Historio kaj filozofio de scienco
Listo de filozofoj de scienco
#000068
Ekzemple, Hewitt et al. Conceptual Physical Science Addison Wesley;
3 eldono (la 18-an de julio 2003) ISBN 0-321-05173-4, Bennett et al. La Kosma Perspektivo 3e Addison Wesley;
Vidu ankaŭ, ekz., Gauch HG Jr.
Scientific Method in Practice (2003).
National Science Foundation raporto pri Science (2006) kaj inĝenieristikindikiloj citis la difinon de Michael Shermer (1997) de pseŭdoscienco:' "asertoj prezentis tiel ke ili ŝajnas [esti] sciencaj eĉ se al ili mankas apoga indico kaj probablecon" (p. 33).
En kontrasto, scienco estas "aro de metodoj dizajnitaj por priskribi kaj interpreti observitajn kaj konkluditajn fenomenojn, pasintecon aŭ nunajn, kaj direktita kontraŭ konstruado de testebla korpo de scio malferma al malakcepto aŭ konfirmo" (p. 17)'.Shermer M. (1997). Why People Believe Weird Things: Pseudoscience, Superstition, and Other Confusions of Our Time. New York: W. H. Freeman and Company. ISBN 0-7167-3090-1.per kiel cititeNational Science Foundation; Division of Science Resources Statistics (2006). "Science and Technology: Public Attitudes and Understanding". Science and engineering indicators 2006.
kolekto de rilataj kredoj pri la mondo erare rigardita kiel estado bazita sur scienca metodo aŭ kiel havado de la statuso kiun sciencaj veroj nun havas", de la Oksforda Angla Vortaro , duan eldonon 1989.
#000070
Ricevita vido / Semantika vido de teorioj
#000075
Historio kaj filozofio de scienco
Historio de scienco kaj teknologio kaj teknologio
#000077
Sociologio de la historio de scienco kaj teknologio
#000078
Historio de scienco kaj teknologio
#000079
Filozofio de scienco Dedukt-nomological modelo
Rilato inter religio kaj scienco
#000081
La filozofio de scienco (aŭ scienca filozofio) estas fako de filozofio, kiu traktas la fundamentojn, supozojn kaj implicojn de scienco, inkluzive formalajn sciencojn kiel matematiko kaj statistiko; naturajn sciencojn kiel fiziko, kemio kaj biologio; kaj sociajn sciencojn kiel psikologio, sociologio, politika scienco kaj ekonomiko.
#000085
La filozofio de scienco parencas al al aliaj branĉoj de la filozofio kiel la sciteorio, la ontologio kaj la filozofio de lingvo. Ĝi penas klarigi: la naturon de sciencaj diraĵoj kaj konceptoj; la manieron, per kiu oni produktas ilin; kiel scienco klarigas, prognozas kaj, pere de teknologio, ekuzas la naturon; la manieron ekkoni pravecon de informoj; la formuladon kaj uzon de la scienca metodo; la tipojn de pensado, kiujn oni uzas por atingi konkludojn; kaj la implicojn de sciencaj metodoj kaj modeloj por socio ĝenerale kaj por la sciencoj mem.
#000086