En 2022 la Usona Monfarejo lanĉis ambician kvarjaran programon por honori per specialaj kvarondolaroj la artajn, edukajn kaj politikajn kontribuojn kaj atingojn de usonaj virinoj el diversaj geografiaj kaj etnaj fonoj. Malfermis la unuan jaron la afrik-usona poetino Maya Angelou (1928-2014). Sekvis Sally Ride (1951-2012), kiu en 1983 iĝi la unua usona virina kosmonaŭto ekster la atmosfero, Wilma Mankiller (1945-2010), kiu estis la una ĉefa ĉefino de la ĉerokea nacio, kaj Nina Otero-Warren, hispan-usona sufrageto. En oktobro 2022 aperis la atendata kvarondolaro de la ĉin-usona aktorino Anna May Wong (1905-1961), kiu tiel iĝis la unua azi-devena homo sur usona monero. En sia internacia kariero, kiu iris de Holivuda silenta filmo al televido, tra teatro kaj radio, ŝi luktis por malfermi plian reprezentadon kaj pli plurdimensiajn rolojn por azi-usonaj aktoroj, malgraŭ ne tiel facilaj komencaj kondiĉoj.
#000000
Anna May Wong estis la artnomo de Wong Liu Tsong (黄柳霜). Ŝi naskiĝis en Kalifornio, kien ŝia avo elmigris el la distrikto Taishan en provinco Guangdong je la mezo de la deknaŭa jarcento, por eskapi el la ekonomiaj konsekvencoj de la Tajpinga Ribelo. Ŝia patro naskiĝis en Usono, laboris en minejo en sia junaĝo, revenis al Ĉinio por edziĝi kaj naski filon, sed poste li lasis filon kaj edzinon tie por reveni sola al Usono. De 1882 ĝis 1943 estis fakte tre striktaj leĝoj, kiuj malpermesis enmigradon de Ĉinio al Usono, kreante multe da disigitaj familioj. Li poste prenis uson-naskitan ĉininon kiel sian duan edzinon. Ili malfermis lavbutikon en Los-Anĝeleso iom ekster la Ĉina Kvartalo. Anna May Wong estis la dua filino de tiu larĝa familio kaj ŝi laboris tie kun siaj gefratoj ekde infanaĝo, helpante porti malpurajn vestaĵojn. Lavbutikoj estis unu el la ĉefaj eblaj okupoj por ĉinoj, ĉar leĝoj malpremesis aliajn pli bone pagatajn laborojn, kiel ekzemple konstrui fervojojn. Certe tiu forta familia ligo kun tiu same forta labor-etiko multe helpis Anna May Wong en ŝia posta kariero.
#000001
Dum ŝia infanaĝo, Los-Anĝeleso ankaŭ vidis la komencon de la holivuda film-industrio, kiam produktistoj translokiĝis al Kalifornio pro ĝia ĉiama sunvetero kun diversaj pejzaĝoj. Liu Tsong ne nur spektis filmojn en kinejoj plenŝtopitaj je meksikaj enmigrintoj, sed ankaŭ admiris filmfaradon surstrate. Ŝia revo esti parto de tiu mondo realiĝis en 1919. Fakte, la filmo THE RED LANTERN (La ruĝa lanterno) kun stelulino Alla Nazimova bezonis 300 ĉinajn lantern-portantojn por epike reprezenti la Boksistan Ribelon en Ĉinio. Havis la taskon ilin trovi la pionira ĉin-usona aktoro James Wang, kiu hazarde estis amiko de la patro de Liu Tsong. Do, Anna May Wong komencis agi en Holivudo en fenestro malfermata de ekzotika modo, ĝuste kiam la usona filmindustrio iĝis la plej granda en la mondo.
#000003
Sekvis ŝia partopreno en versio de Madama Butterfly nomata THE TOLL OF THE SEA (La paspago de la maro, 1922). Ĝi estis la unua dukolora filmo realigita pere de la;procezo Technicolor numero du;, fotita per ruĝaj kaj verdaj filtriloj. La lud-kapablo de Wong altiris la atenton de Douglas Fairbanks, kiu volis ŝin por ludi mongolan spioninon en la ambicia fantasta filmo THE THIEF OF BAGDAD (La ŝtelisto el Bagdado, 1924). Tiu filmo igis ŝin mondfama, sed trovi daŭran laboron estis malfacile por ĉina aktorino. Por ludi aziajn rolojn oni ofte preferis eŭrop-devenajn aktorojn kun ;flavigita vizaĝo;. Krome, kiso kun eŭrop-devena aktoro estis neebla por ŝi en usona filmo kaj la restantaj roloj estis tre stereotipaj: submetiĝema Madama Butterfly aŭ kruele seksalloga Draka Virino. Anna May Wong ne malkuraĝiĝis. Ŝi komencis ludi kaj kanti en vodvilaj komedioj, turneante la Usonan Mid-Okcidenton kaj tiel akirante gravan sperton por la baldaŭa revolucio de sonfilmo en 1927. Ŝi poste aktivis en la franca kaj germana film-industrioj, kie la timo de interrasa amo estis malpli forta kaj ŝi povis ludi pli gravajn rolojn, lernante la lokajn lingvojn. Por aperi en britaj filmoj kaj teatroj, ŝi ankaŭ speciale lernis la britan akĉenton.
#000004
Dum sia restado en Ĉinio, ŝi klopodis lerni pli pri la ĉina normlingvo, ĉina arto, ĉinaj virinoj kaj daoismo. Ŝi konsideris tiun esploradon tre grava por sia propra identeco.
#000005
Post ŝia reveno al Usono, ŝi senpage ludis ĉinajn heroinojn kontraŭ la japana invado de Ĉinio, kiel en la filmo THE LADY OF CHUNGKING (La Sinjorino de Chungking, 1942). Ŝi ankaŭ partoprenis en monkolektaj turneoj kaj vendis siajn juvelojn kaj vestojn por kontribui al la Ĉina Milithelpa Fonduso. Post la Dua Mondmilito, ŝia serĉado por pli pozitivaj roloj pludaŭris. Wong iĝis la unua azi-usona ĉefrolulo en Usona televida serio, ludante ĉinan artkomercistinon, kiu estas saĝa amatora detektivo, en THE GALLERY OF MADAME LIU-TSONG (La Galerio de Sinjorino Liu-Tsong, 1951). Kaj ŝi estis jam subskribinta la kontrakton por ludi en la muzik-filmo FLOWER DRUM SONG (La flortambura kanto, 1961), la unua filmo pri moderna temo de enmigrado kun preskaŭ nur azi-usonaj aktoroj, kiam ŝi subite forpasis pro koratako. En ŝia historio ni certe vidas fortan karakteron kaj daŭran lukton por malfermi vojojn al estontaj generacioj de ĉinaj kaj aziaj geaktoroj por eliri el la stereotipa kaĝo kun novaj kaj pli realismaj prezentadoj, el kiuj povas profiti la komuna kresko de la tuta socio.
#000006