Monumento pri la rusia-ukrainia amikeco en Kijivo. La skulptaĵo estis forigita post la komenco de la milito en 2022.
#000002
Mi ricevis inviton de Pascal Dubourg Glatigny por enkonduki kaj gvidi debaton dum la septembra Arkones en Poznano. Ni deziras starigi la demandon ”kion ni faros post la milito?”. La celo ne estu pridiskuti la veron kaj malveron de nunaj okazaĵoj, sed imagi kiel ni rekonstruos la dialogon inter Rusianoj kaj Ukrainianoj, ĉu ni esperantistoj havas ion specifan por transdoni, kiel ni rekreos esperon?
#000003
Matene de la 24-a de februaro 2022 mi kuŝis en hospitalo. Mi trapasis kor­intervenon, ĝi nomiĝas kardiovertado, kiu restarigas la normalan korritmon. Mi estis vekita el anestezo, kiam la rusoj eniris Ukrainion. Eble es­tus pli bone ne vekiĝi... Seniluziiĝo, malespero kaj honto moviĝis en mia koro. Mi diplomiĝis en Moskvo en 1982 kaj havas multajn ligojn kun la rusa kulturo – mi ne povus konduti malamike kontraŭ la rusa popolo.
#000010
”La memoro en kaj ekster Eŭropo pri du teruraj mondmilitoj kun milionoj da mortintoj bilde kaj vorte transdoniĝis kaj gravuriĝis en la konscio de ĉiuj nunaj ge­neracioj” (citaĵo el gazetara komuniko de UEA n-ro 1023).
#000011
Ĉi tiu milito estas tragedio por Ukrainio kaj katastrofo por Rusio. Mi solidare agas kun la popolo de Ukrainio kaj kondamnas la agreson de Rusio. Mi simpatias kun la gepatroj kaj parencoj de la rusaj soldatoj senditaj en sensencan morton.
#000016
Antaŭ dek jaroj mi vizitis la ĉarman urbeton Samobor, sudokcidente de Zagrebo. Sur la ĉefplaco troviĝas milita monumento, sur unu el la marmoraj blokoj estas gravurita hungarsona nomo: 18-jara juna soldato falis la lastan tagon de la milito.
#000017
La jugoslava ekzemplo estas trafa en multaj rilatoj. Tamen tiuj, kiuj rekomendis re­paciĝon en la posteulaj ŝtatoj de Jugoslavio, estis ofte konsiderataj perfiduloj al sia lando, kaj la stigmon de tio ili verŝajne portas ĝis hodiaŭ.
#000019
Dudek sep jaroj pasis post la fino de la Jugoslavia milito, kiu ankoraŭ faras siajn damaĝojn. Subgrundaj minoj aŭ neeksplodinta municio kripligas infanojn. La samo okazos en Donbaso kaj ĉie. Estas pli facile kompreni falon en batalo ol timadi en paco, zorgante ĉu io simila okazos al nia infano aŭ nepo.
#000021
Mi rekomendas al la partoprenantoj legi la lastan ĉapitron de Kroata Milita Noktlibro de Spo­menka Štimec, aperinta en 1992: ”La enterigo”.
#000025
Dum la bombado de Zagrebo fare de serboj, Spomenka Štimec havis la forton kaj kuraĝon proklami interpaciĝon, enterigi militon kaj malamon.
#000026
Mi opinias kaj avertas, ke ni ne povas koni la staton de la movado en Rusio. Ni havas kialon timi pri niaj samideanoj. Ni eliru el ĉi tio!
#000029
”Pasintsemajne la mondo en ŝoko atestis la ekeston de milito pro invado en Ukrainion iniciatita de la registaro de Rusio. En malmulte da tagoj la homaro suferis jam mult­ajn mortojn de senkulpaj homoj ‒ interalie infanoj kaj virinoj – kaj pli ol miliono estis forpelitaj el siaj loĝlokoj...” (citaĵo el gazetara komuniko de UEA n-ro 1026).
#000037
Mi povas memorigi pri la "Mesaĝo al UN pri la Rusa-Ukraina Disputo" (milito, laŭ UN-terminoj), farita de la Estraro de UEA pere de sia reprezentanto ĉe UN.
#000038
”Kun konsterno Universala Esperanto-Asocio, notante la eksplodon de milito inter Ru­sio unuflanke kaj Ukrainio aliflanke, sin demandas, kial la monda ordo starigita de la Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj en 1945 kaj la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj en 1948 por interalie la paca solvado de interŝtataj disputoj ne sufiĉis en tiu ĉi okazo...”
#000039
Ni estas post la sesa monato de la milito, kaj Esperantistoj, ilia universala organizo, sukcesis konservi la ĉefajn valorojn de sia movado. Ili estis inter la unuaj, se temas pri preno de klara pozicio kontraŭ la milito. Kiam ili devis, ili riskis perdi sian rusan membroorganizon por fari deklarojn, eĉ en la okazo de la ĉefdelegito, ili ankaŭ riskis la unuecon de la movado, sed savis ĝin rapida agado per la rezolucio.
#000040
La principo de neŭtraleco povas esti diskutata plu. Surbaze de la ĝisnunaj diskutoj kaj anticipante tiujn en Poznano aperas la demando: ĉu ni en Poznano eksaltos kaj kondamnos la konfliktojn okazantajn en cent aliaj landoj?
#000046
Ŝajnas al mi, ke indas konsideri rilate la invadon de Rusio en Ukrainion, la militon kaj rilate la sintenon kaj agadon de la Esperanto-parolantoj (mi ne formulas "Esperantistoj") aldone almenaŭ du aferojn:
#000049
1) Rusio ŝajnas esti sekretserva diktaturo.
2) La internacilingva situacio en la mondo evoluis dum la pasintaj jardekoj direkte al monopoleco de la angla – sekve malavantaĝe por scio de interalie la rusa.
#000050
Pri 1) Mi ne scias, ĉu ekzistas alia lando en la mondo, kie la regado de la sekreta servo estas tiel forta kiel en Rusio. Eble temas pri nova fenomeno; pri militistaj diktaturoj ni scias, pri sekretservaj ne vere. Laŭ tio, kion mi legis, la regado de la diktaturo estas tre kompleta. Pri pli-malpli ĉiu mez- aŭ altnivela oficisto, politikisto kaj entreprenisto ŝajne ekzistas t.n. "Kompromat", iu kompromitiga afero, per kies iama apliko la ŝtato povas rapidege eloficigi kaj ofte enkarcerigi la koncernan homon (vd. ekz. informojn de Catherine Belton). Aldone la ŝtato evidente ne havas skrupulojn enkarcerigi aŭ mortigi homojn, kiuj ĝenas. Nur tre malmultaj homoj en tiaj cirkonstancoj libere parolas kaj agas. La sekvo estas interalie, ke la komunikoj, kiu atingas la homojn, tre grandparte estas tiel konstruitaj, ke la homoj sekve pensas, kion la ŝtato volas. Ŝajne tio validas ankaŭ por almenaŭ kelkaj Esperanto-parolantoj; ni ja konsciu, ke la informoj el la Esperanto-komunumo, inkluzive de nia ideologio kontraŭmilita (ĉu ankaŭ kontraŭ-specialoperacia?), estas nur parto, eble nur malgranda parto de la tuta informaro. Konsciante pri la amaso da mensogoj kaj misinformoj, pri kiuj mi aŭdis en mia vivo, mi sekve estas ŝajne pli milda pri la sinteno de rusaj Esperanto-parolantoj ol multaj aliaj. (Misinformoj skize: Amas-mortigaj armiloj de Irako; tabakfumado ne estas malsana; ne ekzistas sufiĉaj pruvoj pri danĝero por la klimato pro bruligo de karbo, nafto kaj tergaso; Esperanto ne havas denaskulojn kaj ne literaturon, do ne estas lingvo. Ktp.)
#000051
La argentina selektitaro estas ĉampiono de la mondpokalo de KataroIrano: unua ekzekuto ligita al la tumultojDu misiloj trafis PollandonUN: amasa plimulto por kondamni la rusiajn aneksadojn en UkrainioParlamentaj balotoj en Latvio: tutnova vizaĝo por la deputitaro
#000060