La Nobel-premio pri literaturo de 2021 iris al la tanzania verkisto Abdulrazak Gurnah [eo] — ŝajnas, ke afrika literaturo [eo] finfine ricevas la atenton, kiun ĝi meritas. Tamen, konga-aŭstria aŭtoro Fiston Mwanza Mujila asertas, ke videbleco de afrikaj aŭtoroj, precipe la franclingvaj, ankoraŭ restas defio kiu inspiras novan generacion esplori novajn lingvajn mediojn.
#000002
Ŝajnas, ke 2021 estas la jaro de afrika literaturo. Krom la Nobel-premio pri literaturo, aliaj prestiĝaj premioj estis aljuĝitaj al afrikaj kaj afrik-eŭropaj verkistoj. La Premio Neustadt de 2022, kiu estas anoncita dum la antaŭa jaro 2021, kaj en la pasinteco montris multajn estontajn Nobel-premiitojn [eo], iris al la senegala romanisto Boubacar Boris Diop. La premion Camões [eo] gajnis la mozambikanino Paulina Chiziane. La Premio Booker por Fikcio iris al la sudafrika Damon Galgut [eo], dum la Premion Internacia por Tradukita Fickio gajnis franco-senegala David Diop [eo]. La Prix Goncourt [eo], verŝajne la plej prestiĝa literatura premio de Francio, iris al al senegalano Mohamed Mbougar Sarr.
#000003
La lasta fojo kiam afrika aŭtoro, John Coetzee [eo], gajnis la Nobel-premion estis en 2003. La lasta fojo kiam nigra aŭ miksrasa verkisto ricevis la premion Goncourt estis Patrick Chamoiseau en 1992 kaj Marie NDiaye [eo] en 2009.
#000005
Por aŭdi, kion spertas franclingvaj afrikaj verkistoj, Global Voices parolis kun Fiston Mwanza Mujila, aŭtoro kiu kreskis en Lubumbashi en la sudo de la Demokratia Respubliko Kongo (ankaŭ nomata Kongo-Kinŝaso aŭ DRK). Mujila estis edukita en la franca, sia dua lingvo post la svahila, kaj nun loĝas en Graz, la dua plej granda urbo de Aŭstrio, kie li fondis la transnacian literaturan festivalon Weltwortreisende [Mondvortvojaĝantoj, ndlr.]. Li verkas teatraĵojn en la germana kaj liaj teatraĵoj, kiuj radikas en la tradicio de Peter Handke kaj Elfriede Jelinek, estis prezentitaj en Vieno kaj Berlino. Lia fikcio estas produktita en la franca: lia unua romano “Tram 83′′, publikigita en 2014, estis tradukita de la franca al pli ol dekduo da lingvoj kaj ricevis plurajn premiojn, inkluzive de la germana Internacia Literatura Premio [germane: Internationaler Literaturpreis – Haus der Kulturen der Welt, ndltr.]. Lia lasta romano “La Danse du Vilain” (La Danco de la Fiulo) estis publikigita en 2020. Li ankaŭ verkas poezion, kaj lia kolekto “Le Fleuve dans le Ventre” aperis en 2013 kaj estas tradukita en la anglan. Li priskribas sin ĉefe kiel poeton kiu hazarde verkas teatraĵojn kaj romanojn.
#000006
Laŭ Mujila, male al siaj anglalingvaj egaluloj, franclingvaj afrikaj verkistoj alfrontas kelkajn defiojn, la unua el kiuj estas la karaktero de la franca literatura scenejo:
#000007
La situacio estas malfacila ankaŭ en franclingva Afriko mem, laŭ Mujila :
#000010
Jen kiel Mujila priskribas sian propran demandadon kaj eblan novan direkton:
#000015
En Francio, mi estas difinita kiel aŭstria verkisto. En Vieno, mi estas identigita kiel verkisto el Graz, kaj en Germanio kiel aŭstria aŭtoro. En Kongo, kiel konga verkisto loĝanta en Aŭstrio. Mia identeco estas polifona kaj moviĝanta. Mudimbe [fr], konga filozofo, kutimis paroli pri afrika subjektiveco aŭ sperto. Mi aldonus al tio la aŭstrian subjektivecon: Graz kaj Lubumbashi estas miaj punktoj de ligiteco kaj observado, lokoj de kie mi konstruas mian diskurson.
#000025
Unu termino kiu aperis pli elstare en la pasintaj jaroj estas la koncepto de afroeŭropano, kuntiriĝo de afrika kaj eŭropano. Jen la opinio de Mujila pri ĉi tiu nocio:
#000026
En Aŭstrio, mi konsideras min kiel konganon, afrikanon aŭ kiel nigran aŭstrian verkiston, ĉar esti nigra en Aŭstrio ne estas la sama kompare al Francio aŭ Belgio. Mi respektas tiujn, kiuj uzas la terminon “afroeŭropano”, sed ĉiu povas difini sin laŭ sia deziro. Eŭropo estas granda, mi do preferas uzi la terminojn “afrofranca”, “afrobelga”, “afroaŭstria” por havigi pli da kunteksto.
#000028
Mi havas la impreson, ke oni multe postulas de la afrika literaturo, kiu cetere eĉ ne estas centjara. Eble ni devus lasi ĝin en paco kaj reveni post tri jarcentoj. Mi pensas, ke nia kompreno pri Afriko kaj afrika literaturo ŝanĝiĝos post kiam ni fokusos la literaturajn verkojn mem.
#000034
Januare, post polemikaj prezidentaj balotoj, la eksa uganda prezidento Yoweri Museveni estis reelektita, ricevinte sesan sinsekvan mandaton. Dum la periodo de voĉdonado, opoziciestroj estis celitaj, manifestaciantoj perforte dispelataj kaj ĵurnalistoj estis atakitaj.
#000039
Por ekscii pli: Ugando: senkurentiĝo de sociaj retejoj, perforta subpremo de la opozicio antaŭ la prezidentaj balotoj
#000040
En ĉi tiu kunteksto pri malobservado de homaj rajtoj, la stato de virinaj rajtoj kaj de la komunumo LGBTQI+ [foje GLAT [eo], estas kolektiva nomo akronima por genraj kaj seksaj minoritatoj kiuj postulas diversecon seksan kaj genran, mallonge DSG] restas necerta. Dum sia prezidenta kampanjo, Museveni faris homofobajn paroladojn, nomante la komunumon propeka kapro. Pasintjare, grupo de junuloj LGBTQI+ estis ĉirkaŭitaj, batitaj kaj arestitaj, supozeble por bremsi la disvastiĝon de KOVIM-19.
#000041
Pli ol duono de la ugandaj virinoj estas viktimoj de fizikaj agresoj, kaj unu el kvin spertas seksan perforton. Multaj el ili ankaŭ estas viktimoj de psikologiaj agresoj, de devigaj kaj fruaj geedziĝoj kaj virina genitala kripligo. En 2014, Ugando enkondukis kontraŭ-pornografian leĝon, uzatan por celi virinojn kaj kondamni ilin, precipe tiujn kies nudaj fotoj interrete estis kundividitaj sen ilia konsento.
#000042
Lindsey Kukunda estas feministo, aŭtorino kaj homrajta aktivulino. Ŝi ankaŭ estas la ĝenerala direktoro de Her Empire, feminisma asocio, kiu proponas du programojn: Not your Body [Ne via korpo], kiu celas defii la kontrolon de la socio super la virinaj korpoj kaj, per etendo, super iliaj vivoj, kaj The Mentor Network, kiu antaŭenigas ciferecan sekurecon kaj virinan legopovon.
#000043
Lindsey Kukunda rakontas sian historion.
#000044
Mi ploras kiam neniu rigardas
#000045
Mi asertas, ke mi batalas kontraŭ retan perforton kaj mi inspiras multajn. Ili diras al mi, ke mi donas al ili kuraĝon, fidon kaj ke mi kuraĝigas ilin kredi je si mem.
Sed mi ploras, kiam neniu rigardas.
#000046
Mi havis mian plej malbonan sperton pri reta perforto, kiam mi lanĉis socian kampanjon por denunci rasismajn instituciojn en Ugando [eo], instituciojn, kiuj odoraĉis je koloniismo, blanka privilegio kaj diskriminacio kontraŭ ugandanoj.
#000047
Mi neniam pardonos ĉi tiun virinon.
#000049
Mi faris multajn farendaĵojn por kontraŭbatali la perfortojn kontraŭ virinoj interrete, tro por listigi ĉiujn ĉi tie. Mi povas diri, ke per mia voĉo mi inspiras virinojn. Mia asocio nuntempe pretiĝas kunigi grupon de personoj kiuj kunpartigas la saman mensostaton, pri kiu, mi certas, ke ĝi subtenos feministojn, virojn kaj virinojn, ĉar pli malfacilas timigi grupon de individuoj ol unuopulon.
#000055
Hodiaŭ mi estas memcerta radikala aktivulo kaj bonvenigante kaj akceptante ĉi tiun ideon, mia mensa sano multe pliboniĝis. Mi ne plu sentas la bezonon pravigi aŭ defendi min. Mia nova slogano estas: “Se vi havas problemon kun miaj metodoj, tio estas via problemo. Ne impliku min en ĉi tion.”
#000056
Mi akuzas ugandajn amaskomunikilojn kuraĝigi perforton kontraŭ virinoj per la maniero kiel ili traktas siajn artikolojn kaj tra la rakontoj, kiujn ili misfamigas. La rakontoj pri “venĝa porno” ne estas verkitaj kun la celo subteni la viktimojn, sed pli ĝuste por kulpigi ilin kaj distri la publikon. Novaĵorganizaĵoj ne mencias virojn, kiuj misuzas virinojn, kaj ne kondamnas malkaŝe tian perforton.
#000057
La leĝo ne helpas. Ugando permesis ke la religio influu la politikon. Tio sufiĉas por klarigi la tutan laboron, kiun feministoj devas plenumi, ĉu ne? La kontraŭpornografia leĝo traktas virinojn kiel krimulojn pro ilia maniero sekse allogi virojn kaj dependas de la viroj decidi kiel ni “ĝenas” ilin per nia sekseco. Kiam viro malkaŝas bildojn de nudaj virinoj, estas la virino, kiu aperas ĉe la koro de ĉiuj konversacioj, dum la viro daŭre vivas sian vivon kun la kapo levita. Ni bezonas paroli al niaj subpremantoj per lingvo, kiun ili komprenas.
#000058
En afiŝo publikigita en la retejo Lubumbashi Infos titolita DRK: La milito de bildoj kaj la filmo “La homo, kiu riparas la virinojn”, Didier Mukaleng-Makal Kanteng, ĵurnalisto kaj blogisto el Lubumbashi en Demokratia Respubliko Kongo, oni prezentas sintezon kaj klarigas la kontestitan parton:
#000064
Dr Mukwege accueilli par des applaudissements, à son entrée dans une grande salle, passe à la tribune. « Témoin des atrocités commises contre les femmes et sur les femmes, depuis 15 ans », il prononce ces paroles :
#000065
D-ro Mukwege akceptita per aplaŭdoj, je lia eniro en grandan ĉambron, kondukanta lin al la forumo.
«Atestanto pri la teruraĵoj faritaj kontraŭ virinoj kaj sur virinoj, dum 15 jaroj» li eldiras jenajn vortojn :
#000070
De nombreuses personnes se mobilisent depuis quinze années, dénoncent, se mobilisent, hélas, pour bien peu de résultats. Est-ce une raison pour abandonner ? Certainement pas, bien au contraire. Nous gardons à l’esprit l’exemple d‘Aoua Keita initiatrice de la Journée Internationale de la Femme Africaine et fort de cette femme inspirante que nous nous disant que nous ne pouvons pas ne pas faire quelque chose, aussi infime que cela semble face au traitement inhumain que subissent les femmes dans les zones de combats en République démocratique du Congo.
#000081
Multnombraj personoj preparis grandan mobilizon depost 15 jaroj, denuncante, manifestaciante — ho ve! — sed malmultegaj rezultoj. Ĉu tio estas kialo por rezigni? Certe ne, tute male. Ni memoru la ekzemplon de Aoua Keita [fr], iniciatinto de la Internacia Tago de la Afrika Virino kiu estas inspiriga virino, fortiganta nin, kiam ŝi diris ke ni ne povas rezigni fari ion, kiom ajn malgranda tio eble aspektas en la lumo de la malhumana traktado de virinoj en la militaj zonoj de la Demokratia Respubliko Kongo.
#000083
L’UNICEF a ainsi rapporté avoir pris en charge 38 000 cas de violences faites aux femmes pour la seule année 2007. La FIDH (Fédération Internationale des ligues des Droits de l’Homme) parle de 3 300 cas en 2012 pour la seule province orientale, soit environ dix cas par jour. L’ONU, quant à elle, affirme qu’en moyenne 48 femmes sont ainsi violées toutes les heures en République Démocratique du Congo. Les constats sont là mais les solutions restent désastreuses : aucune de ces autorités n’a pris de mesures efficaces pour faire cesser ces crimes.
#000086
UNICEF raportis ke ĝi okupiĝis pri 38 000 kazoj de perfortoj faritaj kontraŭ virinoj nur en la jaro 2007. FIDH (Internacia Federacio de Ligoj por Homaj Rajtoj) parolas pri 3 300 kazoj en 2012 nur en la orienta provinco, alivorte temas pri dek kazoj ĉiutage. La Unuiĝintaj Nacioj, siaflanke, diras ke, ĉiuhore averaĝe 48 virinoj estas seksperfortitaj en Demokratia Respubliko de Kongo. La konstataĵoj estas tie, sed la solvoj restas teruraj: neniu el tiuj aŭtoritatoj iel efike agis por haltigi tiujn krimojn.
#000087
Tamen ĉi tiuj ciferoj pri la nombro de virinoj seksperfortitaj devas esti interpretitaj singarde, ĉar ili povus fakte esti multe pli altaj. La retejo citas studon [fr] publikigitan en la American Journal of Public Health (Usona Ĵurnalo pri Publika Sano) laŭ kiu pli ol 400 000 virinoj kaj junaj knabinoj inter 15 kaj 49 jaroj estis seksperfortitaj en unu jaro (inter 2006 kaj 2007). Tio estas 26-oble pli ol la ciferoj publikigitaj de Unuiĝintaj Nacioj pri la sama periodo.
#000088
[Necesas aldoni ke li ricevis en 2018 la Nobel-premion pri Paco, kio estis la unua internacia distingo por kongano].
#000090