Ni aparte memoras la familianojn de Ludoviko Lazaro Zamenhof, la kreinto de Esperanto, kaj la multajn aliajn persekutitajn esperantistojn, kiuj perdis siajn vivojn. Preskaŭ ĉiuj rektaj familianoj de Zamenhof pereis: nur unu lia nepo transvivis tiujn terurajn jarojn. La Nazia Germanio kontraŭstaris Esperanton ĉar ĝia kreinto estis judo kaj pro la tutmondistaj kaj homrajtaj idealoj de la Esperanto-movado.
#000000
Universala Esperanto-Asocio funebras tiujn kredantojn pri internaciismo kaj internacia kompreniĝo kiuj, ĉu pro sia raso aŭ fizika stato, ĉu pro siaj politikaj aŭ sociaj konvinkoj, pereis je la manoj de la Nazioj. Ni honoras la memoron de la multaj esperantistoj kiuj tiel pereis kaj ni rekonas la sindonon kaj kuraĝon de tiuj kiuj defiis la fortojn de teroro por savi tiujn malmultajn kiuj, minacatajn de murdo, transvivis.
#000001
Nia asocio prenas homajn rajtojn, tiel kiel ili estas difinitaj en la Universala Deklaracio de la Homaj Rajtoj, kiel ĝeneralajn principojn kaj esencajn kondiĉojn de nia agado. Kiel movado kiu strebas al interhomaj kompreniĝo kaj kunlaboro, ni solene promesas, fronte al la ekzemplo de la Holokaŭsto, fari nian eblon rezisti maljustecon kie ajn kaj kiam ajn ĝi okazas.
#000002
Fronte al tutmonda ekonomia krizo, pligrandigo de malegalecoj kaj klimataj ŝanĝoj, edukado estas akcelilo por progreso kaj problemosolvado. “Por investi en homoj, antaŭenigu edukadon” – jen la temo de la ĉi-jara Tago.
#000003
Pasintjare, en 2022, dum la Pintkunveno por Transformi Edukadon, membroŝtatoj de UN decidis investi pli forte kaj efike por antaŭenigi edukadon. Nuntempe, bedaŭrinde, pli ol duono de la infanoj de la mondo ne kapablas bone legi nek kompreni simplan rakonton, kaj pli ol 240 milionoj da infanoj kaj junuloj ne ĉeestas klasojn.
#000004
Inter la baroj por plena edukado por ĉiuj estas lingvaj problemoj. Lingva diskriminacio malebligas al multaj homoj ricevi edukadon en siaj denaskaj lingvoj aŭ eĉ en lingvoj kiujn ili komprenas. Ĝi ankaŭ malhelpas diskonigon de scioj akumulitaj de indiĝenaj popoloj kaj tradiciaj komunumoj. Egaleco en edukado devas rekoni ĉiujn formojn de scioj kaj ĉiujn lingvojn.
#000005
La plej bonaj edukaj medioj proponas vastan ekzercadon en la lingvo aŭ lingvoj de lernantoj. Krome, interkompreniĝo kaj interkonatiĝo estas bazo por konstrui pacon kaj evoluigon por ĉiuj. Lingva diverseco estas fundamenta por interŝanĝi sciojn kaj vivmanierojn.
#000006
Lingvoj ebligas eduki homojn kaj diskonigi sciojn. Ni bezonas ĉiujn lingvojn, de ĉiuj popoloj kaj komunumoj, por efike atingi tiujn celojn. Ankaŭ la internacia lingvo Esperanto proponas vojon por antaŭenigi interkompreniĝon, kunlige kun aliaj lingvoj – kion jam montris la movado por Esperanto kaj la uzo de tiu lingvo por lernejaj interŝanĝoj. Per Esperanto, ni antaŭenigas edukadon por ĉiuj kaj instigas plenan respekton al ĉiuj lingvoj.
#000007
Novaj militoj, pligrandigo de malriĉeco kaj klimataj ŝanĝoj estas inter nuntempaj defioj, kiuj minacas la tutan Teron kaj ties enloĝantojn. Krome, ni perdas la kuradon por atingi la Celojn por Daŭripova Evoluigo. Por respondi al tiuj defioj, la solaj vojoj estas interparolo, intertraktado kaj unuiĝo.
#000008
Necesas novaj klopodoj por vera kunlaboro. Nacioj kaj homoj devas decidi labori por solvi la komunajn defiojn, kaj trovi novajn vojojn por konfido kaj solidareco. Per sincera dialogo, oni povas reaserti komunajn valorojn, kiuj estas egalrajtaj posedaĵoj de ĉiuj.
#000009
Lingvo estas la peranto de ĉio kion ni faras, de ĉiu progreso celante plenan observon de homaj rajtoj, plenan pacon kaj evoluigon por ĉiuj. La mondo bezonas unuecon ĉirkaŭ tiuj fundamentaj ideoj, kaj tiu unueco eblas nur, se ni estas kapablaj respekti diferencojn kaj samtempe esti reciproke aŭskultataj.
#000010
Lingvoj prezentas la diversecon de kulturoj, valoroj kaj vivmanieroj. Estas per lingvoj, ke ni povas agnoski la homecon unu de la alian, konstrui solidarecon kaj kreskigi estimon inter malsamaj homoj. Ni invitas ĉiujn, esperantistojn aŭ ne, stariĝi kaj vivi sub la spirito de interkompreniĝo, espero kaj komuna bono.
#000011
Sed jam en la jaro 2022 la Esperanto-movado festas propran 75-jaran homrajtan jubileon: nia organizo, la Universala Esperanto-Asocio, kunveninta, unuafoje post la fino de la Dua Mondmilito, en Berno, Svislando, en 1947, deklaris, ke “la respekto de la homrajtoj estas por ĝia laboro esenca kondiĉo.” Tiel ĝi anticipis la ekvalidiĝon de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj en 1948 per pli ol unu jaro; kaj tiel, de tiam ĝis hodiaŭ, ĝi subtenas la agadon de Unuiĝintaj Nacioj kaj Unesko por homaj rajtoj ĝenerale kaj lingvaj rajtoj tute aparte.
#000013
La sinteno de UEA koncerne homajn rajtojn, laŭ la rezolucio de 1947, “estas diktata de la ideaj celoj de la Esperanto-movado.” La movado por Esperanto ja rilatas al disvastigo de facile akirebla internacia lingvo por ĉies uzo, sed la idealo malantaŭ tiu movado estas eĉ pli vasta: pacigo kaj kunlaborigo de la homoj je tutmonda skalo.
#000014
En la rezolucio de 1947, Universala Esperanto-Asocio deklaris, ke ĝi “rilatas simpatie al ĉiuj movadoj, kiuj sur nepolitika bazo klopodas efektivigi ideojn identajn tute aŭ parte kun la celoj de la Asocio.” Mallonge dirite: UEA laboras kun ĉiuj organizoj kiuj celas antaŭenigi la supremenciitajn “dignon, liberecon kaj justecon por ĉiuj.” Ni invitas ĉiujn tiajn organizojn al kunlaboro por la komuna bono.
#000015
Festante la 75-an jubileon de sia formala rekono de la homaj rajtoj, la Asocio alvokas al ĉiuj homoj kaj organizoj de bona volo, ke ili kunlaboru por la realigo de la bazaj homaj rajtoj kaj por ilia plilarĝigo por la prospero kaj daŭripovo de nia planedo.
#000016
Infanoj suferas pli multe ol aliaj homoj pro malriĉeco, konfliktoj kaj militoj, dislokigo, perforto kaj diskriminacio, kaj klimatŝanĝiĝo.
#000017
Infanaj rajtoj transpasas naciajn limojn. Tiel, por garantii la rajtojn de infanoj, oni bezonas tutmondan kunlaboron. Ni alvokas la registarojn de la mondo plenumi la Deklaracion pri Infanaj Rajtoj, la Konvencion pri Infanaj Rajtoj, kaj aliajn interkonsentojn kaj gvidliniojn de la Infana Fonduso de UN (Unicef) kaj de Unesko.
#000018
Infanoj havas lingvajn rajtojn. Ili ne suferu diskriminacion pro sia lingvo: ili rajtas uzi kaj antaŭenigi sian denaskan lingvon. Ili rajtas ricevi edukadon en tiu lingvo kaj en aliaj aldonaj lingvoj por sia sana disvolviĝo. Ili rajtas al helpo de tradukistoj kaj interpretistoj en publikaj servoj.
#000019
Edukado per denaskaj lingvoj gravas por inkluzivo kaj kvalito de lernado. Se infanoj eklernas per alia lingvo, tio malfaciligas ilian kapablon efike lerni. Laŭ lastatempa raporto de Unesko, kvankam ekzistas novaj klopodoj en pluraj landoj por antaŭenigi kulturan kaj lingvan diversecon, ĉirkaŭ 40% de la monda loĝantaro aliras edukadon per lingvoj kiujn ili ne parolas aŭ komprenas.
#000020
La nuna Internacia Jardeko de Indiĝenaj Lingvoj (2022-2032) memorigas nin, ke inkluzivo de indiĝenaj lingvoj en edukaj sistemoj estas esenca por plifortigi indiĝenajn lingvojn kaj kulturojn. Lastatempa esploro de la Konstanta Forumo pri Indiĝenaj Demandoj montras, ke, kvankam indiĝenaj lingvoj estas leĝe protektataj en pluraj landoj, la nunaj kondiĉoj de publikaj politikoj malhelpas uzon de indiĝenaj lingvoj kaj favoras unulingvismon en nacia lingvo eĉ en landoj kun grandaj lingvaj minoritatoj.
#000021
Per la internacia lingvo Esperanto, ni diskonigas kaj antaŭenigas la principojn kaj celojn de egaleco kaj inkluziveco por ĉiuj infanoj. Ni ankaŭ aparte atentigas pri la ebleco utiligi Esperanton kiel akcelilon por lingva lernado kaj kiel rimedon por debatado kaj agado pri la rajtoj kaj bonfarto de infanoj ĉie en la mondo.
#000022
Universala Esperanto-Asocio firme favoras la rajtojn de infanoj ĉie!
#000023
Toleremo estas grava principo en plurecaj socioj. La respekto kaj estimo por aliaj manieroj esti homoj kaj aliaj formoj de esprimo, estas bazo por la transvivo de niaj socioj. Toleremo estas agnosko de la homaj rajtoj kaj liberecoj de ĉiuj.
#000024
Toleremo ligiĝas kun aliaj demokratiaj valoroj por la serĉado de feliĉo por ĉiuj. Tiuj valoroj, kiel ekzemple libereco, justeco kaj egaleco, dependas unu de la aliaj. Toleremo fortigas la kulturon de paco, neperforto, civitaneco, inkluziveco, nediskriminacio kaj esprimlibereco.
#000025
Kiel diris la Ĝenerala Direktoro de Unesko Audrey Azoulay, oni devas protekti kaj antaŭenigi diversecon de kulturoj, lingvoj kaj scioj, precipe indiĝenaj, tiel ke ĉiuj mondrigardoj riĉigu la homaron per dialogo kaj interŝanĝo. Tro multe da utila scio estas forŝlosita malantaŭ bariloj de lingvo kaj kulturo.
#000026
Gravas, ke ni plifortigu ekzistantajn vojojn, kaj kreu novajn kanalojn, por konatiĝo surbaze de konfido. Ĉiuj aŭskultu kaj estu aŭskultataj. En ĉiu kulturo oni trovas ideojn pri toleremo: tiujn ni disvastigu por konstrui socian unuiĝon kaj harmonion. Sed por tion fari, necesas efikaj kaj egalecaj lingvaj kanaloj inter la popoloj, tiel ke ĉiuj homoj povu sin esprimi kaj esti aŭskultataj.
#000027
Kiam Zamenhof donacis la internacian lingvon Esperanto al la homaro, li, tion farante, proponis vojon por antaŭenigi toleremon. La ideo estas simpla tamen potenca: se oni pli bone interkompreniĝos, oni agnoskos la homecon de ĉiuj homoj en ĉiu ties diverseco. Tiu celo aŭ volo atingi pacon kaj kunlaboron per kompreno kaj alproksimiĝo konsistigas la esencon de la spirito de la Internacia Lingvo Esperanto.
#000028
En ĉi tiu tago ni invitas ĉiujn fariĝi konstruantoj de toleremo. Lingvoj kaj vortoj estas pli potencaj ol ni kutime agnoskas. Ni celu lingvan egalecon, tiel ke ĉiuj homoj povu aliĝi al la dialogo de ideoj kaj de kunlaboro kiu necesas en tiuj ĉi tempoj kiam la tuta estonteco de la planedo estas minacata. Toleremo estas pli ol dezirinda: ĝi estas necesa por ke ĉiuj povu vivi en paco kaj en paco solvi la problemojn de la planedo.
#000029
En lastaj jaroj, ni travivis multobliĝantajn tutmondajn krizojn, kies efikoj refortigas unu la alian.
#000031
Ni renkontis la prototipon de eblaj krizoj de la antropocena erao – kio liveris seriozajn lecionojn kaj minacojn.
#000032
Pli kaj pli seriozaj naturaj katastrofoj ankaŭ montris, ke ni ne rajtas perdi tempon: ni devas laŭiri vojon de daŭripova evoluigo.
#000033
Sekve, Unuiĝintaj Nacioj havas du urĝajn, paralelajn taskojn: mastrumon de krizoj kaj instigadon al transformiĝo.
#000034
UN povas tion fari ĉe si, sed pleje gravas tio kion la Membraj Ŝtatoj mem faras hejme surbaze de komunaj scioj.
#000035
La Organizo laboras pri praktikaj solvoj surbaze de sciencaj rezultoj kaj la principo de solidareco.
#000036
Tamen, por atingi trarompon, necesas restarigi reciprokan konfidon inter la Membraj Ŝtatoj.
#000037
Ni vivas en epoko de milito, kiam, bedaŭrinde, oni pridemandas bazajn valorojn en la ĉiutaga vivo kaj dum armitaj konfliktoj. Ni ne forgesu la vortojn de Dag Hammarskjöld, iama ĝenerala sekretario de la Organizo: “Oni ne kreis UN por porti la homaron al la Ĉielo, sed por savi la homojn el la Infero.”
#000038
Mi estas konvinkita, ke UN, kiu atingas 77 jarojn ĉi-jare, multon faris, multon faras, kaj multon povos fari en estonteco, por la paco kaj kunlaboro.
#000039
Kaj, plej grave: ĝi povas helpi la ok miliardojn da civitanoj de la mondo, ke ili ĝuu siajn homajn rajtojn libere kaj vivu en pli bonaj kondiĉoj.
#000040
Unuiĝintaj Nacioj estas la produkto de espero.
#000042
La espero — kaj firma decido — post la Dua Mondmilito, transiri el tutmonda konflikto al tutmonda kunlaboro.
#000043
Nuntempe, nia organizo estas elprovata kiel neniam antaŭe.
#000044
Nun, pli ol iam ajn, ni devas vivigi la valorojn kaj principojn de la Ĉarto de UN en ĉiu angulo de la mondo.
#000046
Donante ŝancon al paco kaj ĉesigante konfliktojn kiuj endanĝerigas vivojn, estontecojn kaj tutmondan progreson.
#000047
Laborante por ĉesigi ekstreman malriĉecon, redukti malegalecojn, kaj savi la Celojn por Daŭripova Evoluigo.
#000048
Protektante nian planedon, inkluzive per rompo de nia adikto al fosiliaj brulaĵoj kaj per tuja startigo de la revolucio de renovigebla energio.
#000049
Kaj, finfine, ekvilibrante la pesilon de oportunaĵoj kaj liberecoj por virinoj kaj knabinoj, kaj garantiante homajn rajtojn por ĉiuj.
#000050
Dum ni festas la Tagon de UN, ni renovigu nian esperon kaj nian konvinkon pri tio kion la homaro povas atingi, kiam ni laboras kune, en tuttera solidareco.
#000051
UN ne regas, sed kunvenigas: ĝi estas la ununura loko kie la nacioj de la mondo povas kunveni kiel tuto, diskuti komunajn problemojn kaj trovi komunajn solvojn. Kompreneble, ĉio dependas de la nacioj mem, de la volo krei mondon kiu funkcias laŭ la valoroj de la Ĉarto de UN: paco, justeco kaj socia progreso.
#000053
La mondo (tio estas ni ĉiuj kaj la naturo kie ni vivas) bezonas renovigitan decidon de la registaroj realigi tiujn celojn. Ni devas firme kaj konstante aŭdigi nian deziron vivi en tiu mondo kie ĉiuj estas liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj, kaj ĉiuj povas kunvivi en harmonio kun la natura medio.
#000054
Kiel diris la Prezidanto de la 77-a Ĝenerala Asembleo de UN Csaba Kőrösi, oni bezonas solvojn pere de solidareco, daŭripoveco kaj scienco. Ni bezonas konstrui surbaze de tio kio unuigas nin, kaj konstrui konfidon.
#000055
Universala Esperanto-Asocio, ekde sia fondiĝo en 1908, laboras por montri la gravecon de la lingva flanko en la klopodoj por internacia kompreniĝo. Pro tio, nia organizo havas konsultan statuson kun Unuiĝintaj Nacioj kaj kun UNESKO, nuntempe aktivas en la estraro de la Konferenco de Neregistaraj Organizoj (CoNGO) kaj ties Komitato pri Lingvoj, kaj subtenas la laboron de la studgrupo pri lingvoj kaj UN.
#000056
Inter la celoj de nia organizo, estas agado por superi la lingvan problemon en internaciaj rilatoj kaj faciligi la internacian komunikadon. Ni subtenas lingvan justecon, por ke ĉiuj estu aŭskultataj en decidoj por la estonteco de la homaro.
#000057
Okaze de la Tago de Unuiĝintaj Nacioj, ni salutas tiun organizon tiel esencan por la estonteco de nia planedo, promesas nian daŭran kunlaboron, kaj apelacias al la membraj ŝtatoj de UN flankenmeti siajn diferencojn kaj labori ne por siaj propraj interesoj sed por la interesoj de ni ĉiuj.
#000058