La romano La nova vivo ricevis premion en 1927 okaze de la 13aj Internaciaj Floraj Ludoj. Ties manuskripto troviĝas en la Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno. Libro kun luma etoso, esploras la mistikan evoluon de la ĉefrolulo, impresas per meditema substanco, per la viveco de roluloj. Ipato, mezaĝa needziĝinta fervojisto renoncas iun tagon “fumaĵi la ĉielon” (sencele vivi). Li trovas en stacidomo korbon kun infaneto aristokrate vestita abandonita. Ipato ŝarĝas sin kreskigi la knabineton. De tiu momento li fariĝos pentofaranto por sia antaŭa malrespekto al Dio. Li manĝos sekalpanon kaj dormos sur la planko ĝis la maturiĝo de Anĝelina. Je destinita jaro la knabino retrovas siajn gepatrojn kaj forlasos sian zorganton. Por la homo Ipato la disiĝo estas suferiga, sed por la mistikulo Ipato ĝi estas pekliberigo. Pli alta ŝtupo al la ĉielregna vojo atendas lin. Malriĉa je ĉiu ajn havaĵo li ĝisvivos la maljunecon kiel pilgrimulo. Ĉar kiu havas Dion tiu estos konstanta feliĉulo.
#000003
La verkaro de Ivan Genadieviĉ Ŝirjaev (1877-1933) konservas la antikvan lingvaĵon de la frua Esperanto komunan ankaŭ al la frua zamenhofa stilo per la tre ofta uzo de certaj sufiksoj kiel -ec, -em, -et kaj -anta, la funkcio de unu kiel pronomo. Malglate legebla estas lia prozo por nuntempa leganto pro la abundo de kunmetitaj vortoj, sinsekvaj adverboj (“responde malaprobe-nee skuis la kapon”), de gerundioj, de nekutimaj formoj por moderna Esperanto kiel “zorgoatakite, senpostsigne, tetaniĝis”, tamen geniaj en kondiĉoj de la malriĉa vortprovizo de tiuepoka Esperanto. Belaspekte eldonitaj estas la du volumoj kun taŭga enkonduko biografia kaj kritika fare de Herbert Mayer.
#000004
La reviviĝo de Ivan Ŝirjaev
#000005
Ĉiuj eroj bildigas antaŭ ni tiun senfine vastan rusan
imperion, kie la naturo pompas kaj ankoraŭ plene regas kaj
destinas la agadon de la homoj. En la kortuŝa Tjuva Ŝirjaev
#000009
La malferma historio La dormanta grafino montras
bienon, kie vidiĝas kazo de enterigo de ŝajnmortinto. En Gru
gru ni legas pri la flegado kaj konduto de malsovaĝigita gruo.
La peko de Kain priskribas, plej forta flanko de Ŝirjaev,
nekutiman viron, metinta sur sin punon pro neevitebla krimo. Tiu
Kain alvenas en iu vilaĝo kaj la anoj amasiĝas por rigardi lin.
#000012
Verkisto revekita - kaj reviziita
#000019
La kolekto La dormanta grafino plaĉe kaj varie
prezentas la novelarton de Ŝirjaev. Oni tie trovas mallongajn
noveletojn humurajn aŭ kortuŝajn. Troviĝas noveloj de eksmoda
karaktero, imite aŭ inspire de pli fruaj verkistoj. Sed inter
tiuj troviĝas ankaŭ vere valoraj noveloj de plena originaleco,
kiuj bele montras la talenton de la aŭtoro.
#000022
Post sprita kaj relative originala leter-novelo Stranga
knabinaĉo sekvas alia tre bona verko premiita en la Floraj
Ludoj  Tjuva. Teme ĝi iel similas al La peko de
Kain, tamen ĝi estas verkita en tute alia stilo kaj humoro,
leĝera, kun grajno da humuro. En ĝi ĉefrolas ankaŭ la naturo
de Rusio kun rivero, arbaro, herbejoj, marĉoj.
#000025
La zorge ellaborita novelo Venĝo eniris la antologion 33
rakontoj el 1964 kaj same (kiel sola ero de Ŝirjaev) la
duvoluman Trezoro el 1989. Ĝi estas senkompata rakonto
pri la maliceco kaj egoismo de rusa episkopo kaj kelkaj monaĥoj,
lerte plektita ĉirkaŭ la vivosorto de kato. Tia kritiko al
ekleziulo eble estas iom neatendita temo ĉe verkanta pastro.
#000026
Sekvas leĝere ironia humuraĵo En la vagono, kaj fine
ankoraŭ humuraĵo, la ne tre originala sed bone plenumita
#000028
Foliumante unufoje antikvajn manuskriptojn en la arĥivo,
heredita de la avoj, mi okaze trovis interesajn detalojn de la
familivivo de tiu ĉi strangulo, neniam konanta dum la vivo
malĝojojn kaj mizeron kaj profunde-tragedie finanta siajn
tagojn. (Literatura Mondo 1926, p. 2)
#000031
Foliumante foje antikvajn manuskriptojn en la arĥivo,
heredita de la avoj mi okaze trovis interesajn detalojn de la
familia vivo de tiu ĉi strangulo, kiu neniam konis dum la vivo
malĝojojn kaj mizeron sed profunde-tragedie finis siajn tagojn.
#000032
Strange, malgraŭ la multaj ŝanĝetoj  tro multaj, laŭ
mi  oni konservis la evidentan komposteraron abonemo
#000033
Tra la loko ensorĉita legeblas eĉ en tri versioj. La unua estas tiu el 1913 faksimile represita de Sezonoj en 1992. La dua estas tiu de Teo Jung en la kolekto En la vagono kaj aliaj rakontoj el 1937. La tria estas tiu de Pro Esperanto el 1993. Kvankam la eldonoj el 1913 kaj 1992 ja troviĝas en IEM, tamen Mayer ne mencias ilin, sed indikas nur la eldonon de Jung el 1937 kiel fonton.
#000034
La tri kompareblaj versioj diferencas pri multaj detaloj. En tiu de IEM el 1993 oni aldonis kelkajn eventuale bezonatajn "la", ekzemple en la najbara vilaĝo estis la bieno de la severa grafo Zmiev. (p. 136). Oni aldonis ankaŭ helpan "nur" en ne nur unufoje (p. 131). Tiaj korektoj aŭ plibonigoj tamen estas raraj. La plej multaj ŝanĝoj estas faritaj jam en la eldono de Jung el 1937, kaj bedaŭrinde konservitaj de Mayer en 1993. Pliparto el ili tre malmulte aŭ tute ne plibonigas la lingvaĵon. Pluraj estas indiferentaj, aliaj iom ŝanĝas la stilon sed ne la sencon. Oni trovas eĉ fuŝan forigon de "la" en perdinte [la] vojon (p. 25 de 1937; p. 134 de 1993). Jen kaj jen Ŝirjaev lokis adjektivon post sia substantivo, dum Jung relokis ĝin antaŭen, kiel en ia animo malbona flugas supere (1913), kio iĝis ia malbona animo flugas supre (p. 25 de 1937; p. 134 de 1993). La ŝanĝetoj efektive estas nekalkuleblaj. Mi citos la komencajn tri frazojn. Unue en la versio el 1913:
#000035
Foje noktomeze mi ĵus finis la artikolon antaŭ longe promesitan al unu ĵurnalo, kies kunlaboranto mi estis. Rektiĝinte en la apogseĝo, mi, kun sento de kontentiĝo interna, ekfumis cigaredon kaj enpensiĝis. Ĉirkaŭe regis silento muta, nur ie sub la planko bruetis muso kaj pluvgutoj frapadis de tempo al tempo la feran tegmenton.
#000036
Foje noktmeze mi ĵus finis artikolon delonge promesitan al iu ĵurnalo, kies kunlaboranto mi estis. Rektiĝinte en la apogseĝo, mi, kun sento de interna kontentiĝo, ekfumis cigaredon kaj enpensiĝis. Ĉirkaŭe regis muta silento; nur ie sub la planko bruetis muso, kaj pluvgutoj frapadis de tempo al tempo sur la fera tegmento.
#000037
Temas pri ok ŝanĝoj de gramatiko, vorto aŭ vortordo, plus du de interpunkcio. En la tuta novelo estas centoj, kaj kiel videblas, tre malmultaj vere bezonataj.
#000038
La grava iniciato de Herbert Mayer redonis al ni gravulon de la Esperanta literaturo, aŭtoron, kiu estis bonega stilisto. Bedaŭrinde tiel jukis la manoj de eldonantoj iamaj kaj nunaj, ke ni hodiaŭ ne povas scii kun precizeco, kio efektive apartenas al lia stilo. Entute aperis ĉe Pro Esperanto en 1993 kaj 1995 tri volumoj. La promesita kvara volumo, supozeble kun pliaj noveloj, ĉar oni parolas pri pli ol tridek noveloj de Ŝirjaev, ial ne aperis. Ni tamen ne ploru pro neplenumitaj intencoj, sed ĝoju pro tio kio efektive realiĝis.
#000039
Majstra leciono veninta el la frosto
#000040
Originalaj rakontkolekto kaj romano, respektive. Pri la
aŭtoro, la ruso Ivan G. Ŝirjaev (1877-1933), scioj pokas. La
editoro, H. Mayer, preface faras biografiajn peniktirojn:
Ŝirjaev lernis Esperanton en 1895, instruistis, pastris ekde
1904, iniciatis la Enciklopedion kaj ellaboris gemojn –
dise-mise aperintajn – de nia novel-arto.
#000043
Mayer plendas kontraŭ la ĝenerala forgeso pri la rusa
E-pioniro. Prave. Projektas eldoni ties kompletan verkaron.
Aplaŭdinde. Kaj kolumbe elfervoras: "En niaj vicoj estis
Esperanta Dostojevskij. Sed ni ne sciis tion." Supertakse.
#000044
La ŝirjaevaj personoj en la novelaro havas ja korpon kaj
animon, konstituas psikologie interesajn tipojn, sed ne
universalvalorajn arketipojn. Por memrealiĝi kiel tiaj, mankas
al ili la spaco de romano kaj troas ĉirkaŭ ili sentimentalo.
Tamen, lokite sur romana dimensio, ili transiĝas al simplaj
marionetoj metitaj je la servo de intrigo pasintjarcenteska kaj
#000045
Pleja surprizo ĉe Ŝirjaev: lia stilo. Lia lingvaĵo lirla
kaj sentubera kaj natura – artisma –, diferenca disde
la koda skemeco ĉe liaj samtempuloj. Lia talento por beletri per
la magra vortprovizo de la fru-epoka Esperanto.
#000048