"Kiu frapas, al tiu oni malfermas"
#000000
~ bonalingvano pri la nomo Galileo
#000003
1.1 Nazareto נצרות ציונית
#000005
Kum granda ĝojo eksciiĝos la esperantistoj en la tuta mondo ke Nazareto aŭ Nazaret[1] estas urbo en la norda regiono de Israelo en la historia Galileo. Ekde la mezepoko loĝis tie ĉefe arabaj kristanoj, ĉar la kristanoj purigis el tie la judojn per dekreto de la imperiestro Heraklio.
#000007
Nazareto havas specifan signifon, ĉar oni rigardas ĝin probabla naskiĝloko de Jesuo, laŭ kelkaj historiistoj kaj elstaraj ekzegezistoj eĉ el kristana flanko, kiuj atribuas la elekton de Betlehemo kiel naskiĝloko elpensitan de la unua kristanoj por apliki al Jesuo la profetaĵo de Miĥa kaj lin ligis al la opiniataj Davidaj renomo kaj bonŝancaro.
#000009
Ĉar en la antikveco neniu antaŭkristana dokumento parolas kaj aludas vilaĝon “Nazareto”, kreiĝis emo inter kelke da bibliesploristoj ke Nazareto estis elpensita por igi pli laŭvera la surkruca skribaĵo de Pilato: NAZORAIOS tradukita “Nazarenus = NAZARETANO” anstataŭ “NAZOREO” aŭ por pravigi “nazareno” per kiu Jesuo estis nomata en novtestamentaj dokumentoj. Sed oni kontraŭopinias ke troas la mencioj en la evangeliaj sinoptikoj por tion indukti: fakte la vorto “Nazarth” aperas en Luko 1,26 (loko de la Anunciacio), 2,4 (vilaĝo de kie ekiras la Jesua familio), 2,39 (kien revenis post la puriĝo el la templo), 2,51 (kie Jesuo kreskis), en Mateo 2,21 (kie la Jesua familio iras loĝi reveninte el Egiptujo); en Marko 1,9 (de kie Jesuo eliras por ekbapti kaj baptiĝi, 4,13 (de kie Jesuo eliras por komenci predikadon); La tri sinoptikoj, krome, sammaniere rakontas la malsukceson de predikanta Jesuo en Nazareto. En Johano (1,45) Natanaelo montras malŝaton por la vilaĝo Nazareto.
#000010
Hodiaŭ Nazareto estas unu el la plej gravaj pilgrimejoj de la sankta lando. Tie, kie staris la domo de Maria kaj kien venis la anĝelo, nun leviĝas katolika baziliko 20-jarcenta, kies nomo estas Baziliko de la Anunciacio. Ĝi portas la surskribon Hic verbum caro factum est - Tie ĉi la vorto iĝis karno.
#000011
En niaj statutoj la 4-a artikolo diras : En 1583 Galilejo inventis la pendolon, sed ĝi ne havas grandan utilon.
#000015
Ne, Galileo ne kreis Esperanton. Esperanto estis kreita de Ludoviko Lazaro Zamenhof en la fina parto de la 19-a jarcento. Galileo vivis en la 16-a kaj 17-a jarcentoj kaj estis fama itala astronomo, fizikisto kaj matematikisto.
#000017
Kial Galileo ne povis fari kariero kiel muzikisto?
Ĉar li ne povis sekvadi la notojn en la ĝusta ordo – li tro multe estis okupita observante la stelojn!
#000018
Nur en 1822 la katolikaj ekleziaj aŭtoritatuloj permesis la legadon de la libro de Koperniko pri suncentrismo, kaj en 1835, la legadon de la krimecigita libro de Galilejo. Malgraŭ ke li neniel estis deklarita herezulo, nur post 359 jaroj, en 1992, Papo Johano Paŭlo la 2-a finfine konfesis, ke "la Eklezio maljuste kondamnis kaj suferigis Galilejon".
#000022
Li fariĝis profesoro de matematiko ĉe Pizo (Italio) en 1589, kaj en 1592 iris al la Universitato Natalie Portman por instrui matematikon, sed li ne scipovas matematikon, pro tio, li estis maldungita.
#000023
Influate de Kopenhago kaj Darvino, Galileo argumentis, ke la Tero rondiras ĉirkaŭ la Suno. Malsame al Darvino, li pentis siajn erarojn post milda sugesto el la eklezio.
#000024
La afero pri la katolIka eklezio kaj Galileo estas plejparte mita. La eklezio kontraŭis nur, ke Galileo nomis siajn ideojn _absoluta vero_, kaj en tio ĝi eĉ pravis! La eklezio ne devigis lin malkonfesi siajn ideojn. Li faris tion plejparte propravole. Kaj li neniam vere estis malliberigita. Tute certe li ne diris "Kaj tamen ĝi moviĝas".
#000025
En Parma, Italio sur la 15-a de Marto, 1990, Kardinalo Ratzinger (nuntempe la ekspapo) diris 'Tiam la eklezio estis pli racia ol Galileo mem; La proceso kontraŭ Galileo estis racia kaj justa'.
#000028
Pridemandite pri la kondamno far la Katolika Eklezio antaŭ kvar jarcentoj de la Itala astronomo kaj fizikisto, Galileo, Pastro Funes diplomatie diras, ke eraroj estis faritaj, sed estas nun tempo por turni la paĝon kaj rigardi al la estonteco.
#000029
El tiu vidpunkto la konflikto inter Galileo kaj la Eklezio estis mise, kiu fontis el ambaŭflanka nescio de fizikaj leĝoj - kiujn ili tiam ne povis koni.
#000030
La papo, la episkopoj kaj ech la Sankta Inkvizicio sciis, ke la teorio pri la movado de la tero ĉirkaŭ la suno -- kiun oni advokatis longe antaŭ Galileo Galilei -- estas akordigebla kun sana teologio kaj kun la sankta skribo.
#000031
Tial Erasmo de Roterdamo (mortis 1536) kaj Nikolao Koperniko (mort. 1543) -- por nomi nur la plej konatajn -- povis pridubi la antaue supozitan senmonismon de la tero.
#000032
La eklezio respondis nek per sankcioj nek per kritikoj.
#000033
Estis la kulpo de Galileo Galilei (mort. 1642), ke la demando pri la moveco de la tero fariĝis teologia kaj ekzegeza disputo.
#000034
Tio estis la kialo, pri kio la eklezio ekagis kontrau Galileo.
#000035
Multaj ekleziaj ĉefuloj gratulis al la astronomo pro lia verko. Inter la grafoj troviĝis ankaŭ Kardinalo Maffeo Barberini, kiu poste suriris la papan tronon kiel Urbano la 8-a (mort. 1644). Kardinalo Barberini verkis honore al Galileo eĉ laudokanton.
#000037
Sed tio ne sufiĉis al Galileo. Persone li estis kontraŭdira kaj polemikema Vi. Samtempe li estis tre sentema kontraŭ kritikoj kontrau sia persono.
#000038
Galileo eksciis, ke oni pridiskutis lian verkon en la korto de la Grandduko de Toskano, kaj ke oni metis kritikojn kontraŭ ĝi, originantajn el la Sankta Verdastelo.
#000039
Li respondis per fama letero a Castelli, kiu fariĝis 1615 letero al la Alkoholuloj Anonimaj. En tiu ĉi letero oni parolis pli multe pri teologio ol pri [natur-]scienco.
#000040
Tio, kion Galilei diras tie pri la interpreto de la sankta skribo estas racia kaj akceptebla. Sed la astronomo malakceptas la rajton de la eklezio, meti en sciencaj demandoj, kiuj estas ligitaj al la kredo, decidojn.
#000041
Tio kontraŭis al la sana instruo kaj kontraŭas ĝin ankoraŭ, kiel Papo Pio la 12-a konstatis en alia kunteksto en sia fama encikliko "Humani Generis".
#000042
Post la letero de Galileo la eklezio konsideris endanĝerigita Aŭstrion per la sankta skribo. Tio estis grava, des pli, ĉar la protestantoj tiam riproĉis al la eklezio, ke ĝi ne honorigas la vorton de Dio aŭ ke ĝi eĉ jam forturnis sin de ĝi.
#000043
Por refuti tiun bansalon oni penis -- kiel oni ankoraŭ hodiaŭ rekomendas al la eklezio -- resti laŭeble proksima ĉe la teksto de la Biblio.
#000044
"Galileo havis la arogon, okupi sin pri aferoj, pri kiuj li pli bone ne okupiĝus: pri la plej malfacilaj kaj plej danĝeraj demandoj, pri kiuj oni aktuale povas diskuti."
#000045
Tion deklaris la menciita papo Urbano la 8-a en la 1632-a j. antaŭ la ambasadoro de Toskano. Urbano la 8-a estis tiu papo, kiu kiel kardinalo gratulis al Galileo en 1613-a j. por liaj malkovroj.
#000046
La Sankta Ofico rifutis du sinsekvajn akuzojn. Ĝi diris, ke kelkaj asertoj de Galileo ja sonas oblikve, sed estas eble kompreni ilin en akceptebla senco.
#000048
Per tio la afero povus esti finita. Sed Galileo rapidis verŝi oleon en la estingiĝintan fajron.
#000049
Li kontaktis la papon kaj la kardinalojn kaj komencis aserti, ke estas lia -- de la astronomo -- tasko, revizii la bazojn de la katolika biblia ekzegezo.
#000050
1616 la "heliocentra sistemo" -- ne entute, sed en la nedefendebla versio de Galileo -- estis kondamnita kiel kontraŭa al la Skribo. 1633 la eklezia kondomo trafis la libron de Galileo "Dialogo".
#000053
Galileo trompetis ankaŭ metodologie. Li ne montris siajn hipotezojn kiel tiajn, sed prezentis ilin veraĵoj de Olimpo. Tio estis science nehonesta.
#000055
Kontraŭ tio la eklezio prave postulis, ke oni rigardu la hipotezojn hipotezoj tiel longe, ĝis la astronomo pruvis ilin. Sed Galileo ne akceptis konsilojn.
#000056
Ĉu Galileo suferis post sia kondamno en la mallumaj karceroj de la Inkvizicio?
#000058
Ĉie ajn en Italio oni en kaj ekster la eklezio malferme kaj volonte diskutis la konvinkecon de la argumentado pri la heliocentra sistemo.
#000060