Wikipedia's Newspaper as translated by GramTrans
#000000
Gazeto estas fojfoja publikaĵo enhavanta skribajn informojn pri aktualaĵoj.
#000001
Gazetoj povas kovri vastan gamon de kampoj kiel ekzemple politiko, komercon, sporton kaj arto kaj ofte inkludi materialojn kiel ekzemple opiniokolonoj, veterprognozoj, recenzoj de lokaj servoj, nekrologoj, naskiĝinformoj, krucvortenigmoj, redakciaj bildstrioj, bildstrioj, kaj konsil kolonoj.
#000002
La plej multaj gazetoj estas entreprenoj, kaj ili pagas siajn elspezojn kun miksaĵo de abon enspezo, gazetbudovendoj, kaj anoncenspezo.
La ĵurnalismo organizoj kiuj publikigas ke gazetoj estas sin ofte metonimicaly vokis gazetojn.
#000003
Gazetoj estis tradicie publikigitaj en presaĵo (kutime en malmultekosta, malbonkvalita papero nomita gazeta papero).
Tamen, hodiaŭ la plej multaj gazetoj ankaŭ estas publikigitaj en retejoj kiel retgazettoj, kaj kelkaj eĉ prirezignis iliajn presaĵversiojn tute.
#000004
Gazetoj evoluigita en la 17-a jarcento, kiel informtukoj por komercistoj.
Ekde la frua 19-a jarcento, multaj grandurboj en Eŭropo, same kiel Norda kaj Sudameriko, publikigis gazetojn.
#000005
Kelkaj gazetoj kun alta redakcia sendependeco, alta ĵurnalismo-kvalito, kaj granda cirkulado estas rigardita kiel gazetoj de rekordo.
#000006
3 Listo de gazetoj ordigitaj laŭ landoj
4.1 Vidu ankaŭ por Esperanto-gazetoj
#000009
4.1 Vidu ankaŭ por Esperanto-gazetoj
#000010
Gazetoj estas tipe publikigitaj ĉiutage aŭ ĉiusemajne.
Novaĵmagazinoj ankaŭ estas semajnaj, sed ili havas revuo formaton.Ĝeneral-interesaj gazetoj tipe publikigas novaĵartikolojn kaj temartikolojn en nacia kaj internacia novaĵo same kiel lokaj novaĵoj.
La novaĵoj inkludas politikajn okazaĵojn kaj personecojn, komercon kaj financon, krimon, veteron, kaj naturkatastrofojn;
sano kaj medicino, scienco, kaj komputiloj kaj teknologio;
kaj distro, socio, manĝaĵo kaj kuirado, vestaĵo kaj hejme modo, kaj la artoj.
#000011
Kutime la papero estas dividita en sekciojn por ĉiu el tiuj gravaj grupiĝoj (etikeditaj A, B, C, kie paĝigprefiksoj donas paĝnumerojn A1-A20, B1-B20, C1-C20,).
La plej multaj tradiciaj artikoloj ankaŭ havas redakcian paĝon enhavantan ĉefartikolojn skribitajn fare de redaktisto (aŭ de la redakcia komisiono de la papero) kaj esprimantajn opinion en publika temo, opiniartikoloj nomis " opiniartikolojn " skribaj fare de gastverkistoj (kiuj estas tipe en la sama sekcio kiel la ĉefartikolo), kaj kolonojn kiuj esprimas la personajn opiniojn pri kolumnistoj, kutime ofertante analizon kaj sintezon ke provoj tradukiĝi la krudajn datenojn de la novaĵoj en informojn rakontantaj al la leganto "kion ĝi ĉio signifas" kaj persvadante ilin por konsenti.
Artikoloj ankaŭ inkludas artikolojn kiuj havas neniun nomlinion;
tiuj artikoloj estas skribitaj fare de dungitaj ĵurnalistoj.
#000012
La plej multaj gazetoj estas entreprenoj, kaj ili pagas siajn elspezojn kun miksaĵo de abon enspezo, gazetbudovendoj, kaj anoncenspezo (aliaj entreprenoj aŭ individuoj pagas por meti anoncojn en la paĝojn, inkluzive de ekrananoncoj, konfidencajn anoncojn, kaj siajn retajn ekvivalentojn).
Kelkaj gazetoj estas registar-kontrolitaj aŭ almenaŭ registar-financitaj;
ilia dependeco sur anoncenspezo kaj sur profiteco estas malpli kritika al ilia supervivo.
La redakcia sendependeco de gazeto estas tiel ĉiam kondiĉigita de la interesoj de iu, ĉu posedantoj, anoncantoj, aŭ registaro.
Kelkaj gazetoj kun alta redakcia sendependeco, alta ĵurnalismo-kvalito, kaj granda cirkulado estas rigardita kiel gazetoj de disko.
#000014
Multaj gazetoj, krom dungado de ĵurnalistoj en siaj propraj salajro-etatoj, ankaŭ abonas novaĵagentejoj (novaĵservoj) (kiel ekzemple la Rilata Gazetaro, Reuters, aŭ Agence France-Presse), kiuj laborigas ĵurnalistojn por trovi, kunveni, kaj raporti la novaĵojn, tiam vendi la kontentan al la diversaj gazetoj.
Tio estas maniero eviti duplikati la elspezon de raportado de ĉirkaŭ la mondo.
Ĉirkaŭ 2005, ekzistis ĉirkaŭ 6,580 ĉiutagaj gazettitoloj en la mondo vendante 395 milionojn presas ekzemplerojn tage (en Usono, 1,450 titoloj vendante 55 milionojn da kopioj).
La malfruaj 2000-aj jar-fruaj 2010-aj jaroj tutmonda recesio, kombinita kun la rapida kresko de liberaj ret-bazitaj alternativoj, helpis kaŭzi malkreskon en reklamado kaj cirkulado, ĉar multaj artikoloj devis detranĉi operaciojn por halti la perdojn.
Tutmonde ĉiujara enspezo aliris 100 miliardojn USD en 2005-7, tiam plonĝis dum la tutmonde financkrizo de 2008-9-a Enspezo en 2016 falis al nur USD da 53 miliardoj, vundi ĉiun gravan eldoniston kiel iliaj klopodoj gajni retan enspezon iĝis malproksima manke de la celo.
#000015
La malkresko en anoncenspezoj influis kaj la presaĵon kaj retan amaskomunikilaron same kiel ĉiujn aliajn bildaĵojn;
presaĵreklamado estis post kiam enspeziga sed multe malkreskis, kaj la prezoj de reta reklamado ofte estas sub la nivelo de tiuj de siaj presaĵantaŭuloj.
Krom restrukturado de reklamado, la interreto (aparte la reto) ankaŭ defiis la komercmodelojn de la presaĵ-restriktita epoko de krowdsourcing kaj eldonado ĝenerale (partumante informojn kun aliaj) kaj, pli specife, ĵurnalismon (la laboro de verdikto, kolekto, kaj raportante la novaĵojn).
Krome, la pliiĝo de novaĵagregator, kiu fasko interligis artikolojn de multaj retgazettoj kaj aliaj fontoj, influas la fluon de interrettrafiko.
Kreskanta salajroĉirkaŭmurado de retgazettoj povas esti kontraŭaganta tiujn efikojn.
La plej maljuna gazeto daŭre publikigita estas la Ordinari Poŝto Tijdender , kiu estis establita en Stokholmo en 1645.
#000016
Gazetoj tipe renkontas kvar kriteriojn: [4]
#000017
En frua moderna Eŭropo, la pliigita translima interagado kreis altiĝantan bezonon de informoj kiu estis renkontita per koncizaj manskribitaj novaĵo-tukoj.
En 1556, la registaro de Venecio unue publikigis la ĉiumonatan notizieskriton , kiu kostis unu gazeton, malgrandan moneron.
Tiuj avisi estis manskribitaj novaĵleteroj kaj kutimis peri politikan, armean, kaj ekonomian novaĵon rapide kaj efike al italaj grandurboj (1500-1700) - dividante kelkajn karakterizaĵojn de gazetoj kvankam kutime ne konsiderite veraj gazetoj.
Tamen, neniu el tiuj publikaĵoj plene renkontis la klasikajn kriteriojn por bonordaj gazetoj, kiam ili estis tipe ne destinitaj por la popolo kaj limigitaj al certa vico da temoj.
#000020
La apero de la nova amaskomunikilaro en la 17-a jarcento devas esti vidita en proksima ligo kun la disvastiĝo de la presilo de kiu la eldongazetaro derivas sian nomon.
La germana lingvo Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien , presita de 1605 pluen fare de Johann Carolus en Strasburgo, ofte estas rekonita kiel la unua gazeto.
Tiutempe, Strasburgo estis libera regna urbo en la Holy Roman Empire of the German Nation (Sankta Romia Imperio de la germana Nacio);
la unua gazeto de moderna Germanio estis la Avisa , publikigita en 1609 en Distrikto Wolfenbüttel.
#000021
Post- och Inrikes Tidningar (fondita kiel Ordinari Post Tijdender) unue estis publikigita en Svedio en 1645, kaj estas la plej maljuna gazeto daŭre en ekzisto, kvankam ĝi nun publikigas nur rete.
Opregte Haarlemsche Courant de Haarlemo, unue publikigita en 1656, estas la plej malnova papero daŭre presis.
Estis devigite kunfali kun la gazeto Haarlems Dagblad en 1942 kiam Germanio okupis Nederlandon.
Ekde tiam la Haarlems Dagblad prezentiĝis kun la subteksto Oprechte Haerlemse Courant 1656.
Merkuriusz Polski Ordynaryjny estis publikigita en Krakovo, Pollando en 1661.
La unua sukcesa angla gazeto, La Daily Courant , estis publikigita de 1702 ĝis 1735.
#000023
En Boston en 1690, Benjamin Harris publikigis Publick Occurrences Both Forreign and Domestick .
Tio estas konsiderita la unua gazeto en la amerikaj kolonioj eĉ se nur unu eldono estis publikigita antaŭ ol la papero estis subpremita fare de la registaro.
En 1704, la guberniestro permesis al La Boston novaĵo-letero esti publikigita kaj ĝi iĝis la unua ade publikigita gazeto en la kolonioj.
Baldaŭ post, semajnaj gazetoj komencis eldonadon en New York kaj Filadelfio.
Tiuj fruaj gazetoj sekvis la britan formaton kaj estis kutime kvar paĝoj sopiradas.
Ili plejparte portis novaĵon de Britio kaj enhavo dependis de la interesoj de la redaktisto.
En 1783, la Pensilvania Vesperpoŝto iĝis la unua amerika gazeto.
#000024
En 1821, post la fino da la malpermeso de privata gazetcirkulado, prezentiĝas la unua ne-imperia presita publikigo, Diário do Rio de Janeiro (Diário trompas Rio-de-Ĵanejron) , kvankam tie ekzistita jam la Correio Braziliense , publikigita fare de Hipólito José da Costa en la sama tempo kiel la Gazeta, sed de Londono kaj kun forte rekomendis politikajn kaj kritikajn ideojn, planante eksponi la difektojn de la administracio.
La unua gazeto en Peruo estis El Peruano, establita en oktobro 1825 kaj daŭre publikigita hodiaŭ, sed kun pluraj nomŝanĝoj.
#000026
Dum la Dinastio Tang en Ĉinio (618-906), la Kaiyuan Za Bao publikigis la registarajn novaĵojn;
ĝi estis blok-presita sur papero.
Ĝi foje estas konsiderita unu el la plej fruaj gazetoj estantaj publikigita.
La unua registris provon fondi gazeton de la moderna tipo en Sudazio estis de William Bolts, nederlandano en la dungo ĉe la brita Brita Orienthinda Kompanio en septembro 1768 en Calcutta.
Tamen, antaŭ ol li povis komenci sian gazeton, li estis deportita reen al Eŭropo.
Kelkajn jarojn poste, la unua gazeta papero de tiu regiono, Hicky's Bengal Gazette , estis publikigita fare de irlandano, James Augustus Hicky.
Li utiligis ĝin kiel rimedon por kritiki la britan regulon tra ĵurnalismo.
#000027
La historio de sudokcident-aziaj gazetoj iras reen al la 19-a jarcento.
Multaj redaktistoj estis ne nur ĵurnalistoj sed ankaŭ verkistoj, filozofoj kaj politikistoj.
Kun neoficialaj ĵurnaloj, tiuj intelektuloj apogis publikan diskurson pri politiko en la otomanaj kaj persaj imperioj.
Literaturaj verkoj de ĉiuj ĝenroj estis seriigitaj kaj publikigitaj en la gazetaro ankaŭ.
#000028
La unuaj gazetoj en la Otomana Regno estis posedataj fare de fremduloj vivantaj tie kiu volis fari propagandon pri la okcidenta mondo.
Plej frue estis presita en 1795 fare de la Palais de France en Pera.
Indiĝena sudokcident-azia ĵurnalismo komenciĝis en 1828, kiam Muhammad Ali, Ĥedivo de Egiptujo, ordigis la lokan establadon de la gazeto Vekayi-i Misriye ( Egyptian Affairs).
Ĝi estis unua papero skribita en Ottoman Turkish kaj araba kontraŭ paĝoj, kaj poste en araba nur, sub la titolo " al-Waqa'i'a al-Masriya ".
#000029
La unua ne-oficiala turka gazeto, Ceride-i Havadis (Registro de La okazaĵoj), estis publikigita fare de anglo, William Churchill, en 1840.
La unua privata gazeto estanta publikigita fare de turkaj ĵurnalistoj, Tercüman-ı Ahvâl (Interpretisto de La okazaĵoj), estis fondita fare de i̇brahim Şinasi kaj Agah Efendi kaj eldonis en 1860.
La unua gazeto en Irano, Kaghaz-e Akhbar (La gazeto), estis kreita por la registaro fare de Mirza Saleh Shirazi en 1837.
La unuaj ĵurnaloj en la Arabio aperis en Hijaz, post kiam ĝi fariĝis sendependa de otomana rego, direkte al la fino de World War I.One de la plej fruaj virinoj subskribantaj ke ŝiaj artikoloj en la araba gazetaro estis la ina kuracisto Galila Tamarhan, kiu kontribuis artikolojn al kuracista revuo nomita " Ya'asub al-Tib " (gvidanto en Medicino) en la 1860-aj jaroj.
#000030
Ekde la frua 19-a jarcento, multaj grandurboj en Eŭropo, same kiel Norda kaj Sudameriko, publikigis gazet-specajn publikaĵojn tamen ne ĉio el ili evoluigite en laŭ la saman manieron;
enhavo estis vaste formita per regionaj kaj kulturaj preferoj.
Progresoj en presanta teknologio ligita al la Industria revolucio ebligitaj gazetoj iĝi eĉ pli vaste cirkulita komunikilo, kiam novaj presantaj teknologioj faris presantaj malpli multekostaj kaj pli efikaj.
En 1814, The Times (Londono) akiris presilon kapablan je farado de 1,100 impresoj je horo.
Baldaŭ, tiu gazetaro estis adaptita por presi sur same flankoj de paĝo tuj.
Tiu novigado igis gazetojn pli malmultekostaj kaj tiel disponeblaj al pli granda parto de la populacio.
#000031
En 1830, la unua nekosta " penca gazetaro- " gazeto venis al la merkato: la Boston Transskribaĵo de Lynde M. Walter.
Pencaj gazetarartikoloj kostas koncerne unun sesonon la prezon de aliaj gazetoj kaj alparolis pli larĝa spektantaro, inkluzive de malpli kleraj kaj malsupra-enspezaj homoj.
En Francio, Émile de Girardin komencis " La Presse " en 1836, enkonduki malmultekostajn, reklamad-apogitajn gazetojn en Francio.
En 1848, August Zang, aŭstro por kiu konis Girardin en Parizo, resendita al Vieno en enkonduki la samajn metodojn kun " Die Presse " (kiu estis nomita kaj malkaŝe kopiis la publikigon de Girardin).
#000032
Dum la plej multaj gazetoj estas direktitaj kontraŭ larĝspektra de legantoj, kutime geografie difinite, kelkaj temigas grupojn de legantoj difinitaj pli per siaj interesoj ol sia loko: ekzemple, ekzistas gazeto kaj semajnaj komercgazetoj (ekz., The Wall Street Journal and India Today ) kaj sport'ogazetoj.
Pli da specialisto daŭre estas kelkaj semajnaj gazetoj, kutime liberaj kaj distribuita ene de limigitaj regionaj areoj;
tiuj povas servi komunumojn same specifaj kiel certaj enmigrintopopulacioj, la loka samseksema komunumo aŭ sendependrokaj entuziasmuloj ene de grandurbo aŭ regiono.
#000033
Ĉiutaga gazeto estas presita ĉiun tagon, foje kun la escepto de dimanĉoj kaj foje sabatojn, (kaj kelkaj gravaj ferioj) [32] kaj ofte de kelkaj naciaj tagoj.
Sabaton kaj, kie ili ekzistas, dimanĉa eldonoj de ĉiutagaj gazetoj tendencas esti pli grandaj, inkludi pli specialiĝintajn sekciojn (ekz., pri artoj, filmoj, distro) kaj reklamante enigaĵojn, kaj koston pli.
Tipe, la plimulto de la laborantaranoj de tiuj gazetoj laboras lundon al vendredo, tiel ke la dimanĉo- kaj lunda eldonoj plejparte dependas de enhavo farita anticipe aŭ enhavon kiu estas sindikatkontrolita.
Plej ĉiutage gazetoj estas venditaj en la mateno.
#000034
Posttagmezo- aŭ vesperaj ĵurnaloj, post kiam ofta sed nun malabunda, estas direktitaj pli kontraŭ navedantoj kaj oficistoj.
En praktiko (kvankam tio povas varii laŭ lando), matengazeto estas disponebla en fruaj eldonoj de antaŭe noktomezo sur la nokto antaŭ it kovrildato, pliaj eldonoj estantaj presita kaj distribuita dum la nokto.
La pli postaj eldonoj povas inkludi ĵusnovaĵon kiu unue estis rivelita ke tago, post kiam la mateneldono jam estis presitaj.
Antaŭprezentoj de morgaŭ gazetoj estas ofte trajto antaŭ nelonge noktaj novaĵprogramoj, kiel ekzemple Newsnight en Britio.
En 1650, la unua ĉiutaga gazeto ekaperis, Einkommende Zeitung, [33] publikigita fare de Timotheus Ritzsch en Leipzig, Germanio.
#000035
En Britio, male al la plej multaj aliaj landoj, "ĉiutagaj" gazetoj ne publikigas dimanĉoj.
En la pasinteco ekzistis sendependaj dimanĉa gazetoj;
nuntempe la sama eldonisto ofte produktas dimanĉa gazeton, klaran en multaj vojoj de la gazeto, kutime kun rilata nomo;
ekz., The Times kaj The Sunday Times estas apartaj gazetoj posedataj fare de la sama firmao, kaj artikolo publikigita en ĉi-lasta neniam estus kreditita al The Times.
#000036
En kelkaj kazoj dimanĉa eldono estas vastigita versio de gazeto de la sama eldonisto;
en aliaj kazoj, precipe en Britio, ĝi povas esti aparta entrepreno, ekz., La Observanto , ne aligita kun ĉiutaga gazeto de ĝia fondo en 1791 ĝis ĝi estis akirita fare de La Gardanto en 1993.
Kutime, ĝi estas aparte vastigita eldono, ofte plurajn fojojn la dikeco kaj pezo de la labortageldonoj kaj enhavas ĝenerale specialajn sekciojn ne trovitajn en la labortageldonoj, kiel ekzemple dimanĉa bildstrioj, dimanĉa revuoj (kiel ekzemple The New York Times Magazine kaj The Sunday Times Magazine ).
#000037
Ĉiutage gazetoj ne estas publikigitaj dum Kristnaskotago, sed semajnaj gazetoj ŝanĝiĝus sian tagon kiun ekz.-dimanĉa gazetoj estas publikigitaj sur sabata la 24-an de decembro, al kristnaska vespero kiam Kristnaskotago atakas dimanĉo.
#000038
Semajnaj gazetoj estas publikigitaj post kiam semajno, kaj tendencas esti pli malgranda ol ĵurnaloj.
Kelkaj gazetoj estas publikigitaj du aŭ tri-fojan semajne kaj estas konataj kiel bisemajnaj publikaĵoj.
Kelkaj publikaĵoj estas publikigitaj, ekzemple, duonmonate (aŭ dumonate en amerika idiomo).
Ili havas ŝanĝon de normala semajna semajnotago dum la Kristnaskoperiodo dependante la semajnotagon Kristnaskotagon atakas.
#000039
Loka gazeto servas regionon kiel ekzemple grandurbo, aŭ parto de granda grandurbo.
Preskaŭ ĉiu merkato havas unu aŭ du gazetojn kiuj dominas la areon.
Grandaj metropolitenaj gazetoj ofte havas grandajn distribuajn retojn, kaj povas esti trovitaj ekster sia normala areo, foje vaste, foje de pli malmultaj fontoj.
#000040
La plej multaj nacioj havas almenaŭ unu gazeton kiu cirkulas ĉie en la tuta lando: nacia gazeto.
Kelkaj naciaj gazetoj, kiel ekzemple la Financial Times kaj The Wall Street Journal , estas specialigitaj (en tiuj ekzemploj, en financaj aferoj).
Ekzistas multaj naciaj gazetoj en Britio, sed nur malmultaj en Usono kaj Kanado.
En Kanado, The Globe and Mail estas vendita ĉie en la lando.
En Usono, aldone al naciaj gazetoj kiel tia, The New York Times estas disponebla ĉie en la lando.
#000041
Ekzistas ankaŭ grupeto de gazetoj kiuj povas esti karakterizitaj kiel internaciaj gazetoj.
Kelkaj, kiel ekzemple The International Herald Tribune , ĉiam havis tiun fokuson, dum aliaj estas reformulitaj naciaj gazetoj aŭ "internaciaj eldonoj" de naciaj aŭ grandaj metropolitenaj gazetoj.
En kelkaj kazoj, artikoloj kiuj eble ne interesas la pli larĝan gamon da legantoj estas preterlasitaj de internaciaj eldonoj;
en aliaj, de intereso al elmigrantoj, signifa nacia novaĵo estas retenita.
Ĉar la angla iĝis la lingvo internacia de komerco kaj teknologio, multaj gazetoj antaŭe publikigis nur en ne-anglaj lingvoj ankaŭ evoluigis angla-lingvajn eldonojn.
En lokoj kiel multfacete kiel Jerusalemo kaj Mumbajo, gazetoj estas presitaj por loka kaj internacia anglalingva publiko, kaj por turistoj.
La apero de la Interreto ankaŭ permesis al ne-angla-lingvaj gazetoj meti skvama-falintan anglan version por doni al ilia gazeto tutmondan atingon.
#000042
Simile, en multaj landoj kun granda fremdlingv-parolanta populacio aŭ multaj turistoj, gazetoj en lingvoj krom la nacia lingvo ambaŭ estas publikigitaj loke kaj importis.
Ekzemple, gazetoj kaj revuoj de multaj landoj, kaj loke publikigitaj gazetoj en multaj lingvoj, estas volonte esti trovitaj sur gazetbudoj en centra Londono.
En Usono-ŝtato de Florido, do multaj turistoj de la franclingva kanada provinco de Kebekia vizito por longaj restadoj dum la vintro (" neĝbirdoj ") ke kelkaj gazetbudoj kaj butikoj vendas French-lingvajn gazetojn kiel ekzemple Le Droit .
#000043
Ĝeneralaj gazetoj kovras ĉiujn temojn, per malsama emfazo.
Dum minimume menciante ĉiujn temojn, iom da eble havos bona priraportado de internaciaj okazaĵoj de graveco;
aliaj eble koncentros pli pri nacia aŭ loka distro aŭ sportoj.
Specialigitaj gazetoj eble koncentriĝos pli specife pri, ekzemple, financaj aferoj.
Ekzistas publikaĵoj kovrantaj ekskluzive sportojn, aŭ certajn sportojn, ĉevalvetkuron, teatron, kvankam ili eble jam ne plu estas nomitaj gazetoj.
#000044
Dum jarcentoj gazetoj estis presitaj en papero kaj liveritaj fizike al legantoj aŭ per loka distribuo, aŭ en kelkaj kazoj de poŝto, ekzemple por britaj elmigrantoj vivantaj en Hindio aŭ Honkongo kiuj abonis britaj gazetoj.
Gazetoj povas esti liveritaj al abonanthejmoj kaj/aŭ entreprenoj fare de la propraj liveraĵpopoloj de artikolo, senditaj per la poŝto, vendita ĉe gazetbudoj, nutraĵvendejoj kaj facilbutikoj, kaj liveritaj al bibliotekoj kaj librovendejoj.
Gazetorganizoj bezonas grandan distribusistemon por liveri siajn artikolojn al tiuj malsamaj distribuistoj, kiu tipe implikas liverkamionojn kaj liveraĵhomojn.
En la lastaj jaroj, gazetoj kaj alia amaskomunikilaro adaptiĝis al la varia teknologiomedio per komencado oferti retajn eldonojn por servi la bezonojn de publiko.
En la estonteco, la tendenco direkte al pli elektronika livero de la novaĵoj daŭros kun pli da emfazo de la Interreto, socia amaskomunikilaro kaj aliaj elektronikaj liveraĵmetodoj.
Tamen, dum la metodo de liveraĵo ŝanĝiĝas, la gazeto kaj la industrio daŭre havas niĉon en la mondo.
#000045
Aktuale en 2007, praktike ĉiuj gravaj presitaj gazetoj havas retajn eldonojn distribuitaj super la Interreto kiu, depende de la lando povas esti reguligita fare de ĵurnalismorganizoj kiel ekzemple la Gazetaro-Plendoj-Komisiono en la UK.
Sed ĉar kelkaj eldonistoj trovas siajn presaĵ-bazitajn modelojn ĉiam pli nedaŭrigeblaj, [ citaĵo bezonis ] Ret-bazitaj "gazetoj" ankaŭ komencis ekaperi, kiel ekzemple la Southport Raportisto en la UK kaj la Seatla-Poŝto-Agento , kiu ĉesis publikigi en presaĵo post 149 jaroj en marto 2009 kaj iĝis reta nur artikolo.
#000046
Nova tendenco en gazeteldonado estas la enkonduko de personigo tra laŭpetaj presantaj teknologioj aŭ kun retaj novaĵagregatorretejoj kiel Google-novaĵo.
Adaptitaj gazetoj permesas al la leganto krei sian individuan gazeton per la selektado de individuaj paĝoj de multoblaj publikaĵoj.
Tiu "Furorkanta" aliro permesas revivigi la presaĵ-bazitan modelon kaj malfermas novan distribuadkanalon por pliigi priraportadon sub la kutimaj limoj de distribuo.
Adaptitaj gazetoj rete estis ofertitaj fare de MyYahoo, I-Google, Crayon, , , Twitter.times kaj multajn aliajn.
Kun tiuj retgazettoj, la leganto povas selekti kiom multe de ĉiu sekcio (politiko, sportoj, artoj, ktp.) ili deziras vidi en sia novaĵo.
#000047
La gazeto estis parto de nia ĉiutaga vivo dum pluraj jarcentoj.
Ili estis maniero por publiko por esti informitaj de gravaj okazaĵoj kiuj okazas ĉirkaŭ la mondo.
Gazetoj spertis dramecajn ŝanĝojn dum de historio.
Kelkaj el la plej fruaj gazetoj devenas de Romio kie gravaj proklamoj estis ĉizitaj en ŝtonplatoj kaj metitaj en tre loĝitajn lokojn kie civitanoj povus esti informitaj de la proklamoj.
#000048
En Usono, la totala manaĝero aŭ ĉef-oficulo de la gazeto estas la eldonisto.
En malgrandaj gazetoj, la posedanto de la publikigo (aŭ la plej granda akciulo en la entrepreno kiu posedas la publikigon) estas kutime la eldonisto.
Kvankam li aŭ ŝi malofte aŭ eble neniam skribas rakontojn, la eldonisto respondecas laŭleĝe pri la enhavo de la tuta gazeto kaj ankaŭ prizorgas la komercon, inkluzive de dungado de redaktistoj, raportistoj, kaj aliaj laborantaranoj.
Tiu titolo estas malpli ofta ekster Usono
La ekvivalenta pozicio en la filmindustrio kaj telenovaĵoj montras estas la administra produktanto.
[ citaĵo bezonis ] La plej multaj gazetoj havas kvar ĉefajn sekciojn dediĉitaj al publikigado de la gazeto mem - redakcia, produktado/printado, cirkuladon, kaj anoncado, kvankam ili estas ofte referitaj sub gamo da aliaj nomoj - same kiel la ne-gazet-specifaj sekcioj ankaŭ trovite en aliaj entreprenoj de komparebla grandeco, kiel ekzemple kontado, merkatigo, dungadosekcion, kaj IT.
#000049
Ĉie en la anglalingva mondo, la persono kiu selektas la enhavon por la gazeto estas kutime referita kiel la redaktisto.
Varioj en tiu titolo kiel ekzemple ĉefredaktisto, administra redaktisto, estas oftaj.
Por malgrandaj gazetoj, ununura redaktisto povas respondeci pri ĉiuj kontentaj areoj.
Ĉe grandaj gazetoj, la plej ĉefredaktisto estas en totala pagendaĵo de la publikigo, dum malpli ĉefredaktistoj povas ĉiu fokuso pri unu temaro, kiel ekzemple lokaj novaĵoj aŭ elmontras.
Tiuj sekcioj estas nomitaj novaĵagentejoj aŭ "skribotabloj", kaj ĉiu estas kontrolita fare de elektita redaktisto.
La plej multaj gazetredaktistoj kopias redaktu la rakontojn por sia parto de la gazeto, sed ili povas partumi sian laborkvanton kun korektistoj kaj faktodamludoj.
#000050
Raportistoj estas ĵurnalistoj kiuj ĉefe raportas faktojn ke ili kolektis kaj tiujn kiuj skribas pli longe, malpli novaĵ-orientitaj artikoloj povas esti vokitaj kronikistoj.
Fotistoj kaj grafikaj artistoj disponigas bildojn kaj ilustraĵojn por apogi artikolojn.
Ĵurnalistoj ofte specialiĝas pri temaro, nomita takto, kiel ekzemple sportoj, religio, aŭ scienco.
Kolumnistoj estas ĵurnalistoj kiuj skribas regulajn artikolojn rakontantajn siajn proprajn opiniojn kaj travivaĵojn.
Printiloj kaj gazetarfunkciigistoj fizike presas la gazeton.
Printado estas subkontraktita fare de multaj gazetoj, parte pro la kosto de ofseta rotacigazetaro (la plej ofta speco de gazetaro uzita presaĵogazetoj) kaj ankaŭ ĉar la presfojo de malgranda gazeto eble postulos malpli ol horon de operacio, signifante ke se la gazeto havis it propran gazetaron ĝi sidus neaktiva plej de la tempo.
Se la gazeto ofertas informojn rete, retmajstroj kaj interretodizajnistoj povas esti dungitaj por alŝuti rakontojn al la retejo de la gazeto.
#000051
La kunlaborantaro de la cirkuladsekcio partneriĝas kun podetalistoj kiuj vendas la gazeton;
kaj kontrolu distribuadon de la presitaj gazetoj tra la poŝto, de gazetaviad-kompanioj, ĉe podetalistoj, kaj tra vendiloj.
Liberaj gazetoj ne vendas abonojn, sed ili daŭre havas cirkuladsekcion respondecan por distribuado de la gazetoj.
Vendostabo en la reklamsekcio ne nur vendas anoncospacon al klientoj kiel ekzemple lokaj entreprenoj, sed ankaŭ helpa klientodezajno kaj plani siajn anoncajn kampanjojn.
Aliaj membroj de la reklamsekcio povas inkludi grafikistojn, kiuj dizajnas anoncojn laŭ la specifoj de la klientoj kaj la politikoj de la sekcio.
En reklamad-libera gazeto, ekzistas neniu reklamsekcio.
#000052
Vidu ankaŭ Los Angeles Times-antaŭurbajn sekciojn.
#000054
La plej multaj modernaj gazetoj [39] estas en unu el tri grandecoj:
#000055
Flugfolioj: 600 mm × 380 mm (231⁄2 × 15 coloj), ĝenerale asociitaj kun pli intelektaj gazetoj, kvankam tendenco direkte al "kompaktaj" gazetoj ŝanĝas tion.
Ekzemploj inkludas La Ĉiutagan Telegrafon en Britio.
Klaĉgazetoj: duono de la grandeco de flugfolioj ĉe 380 mm × 300 mm (15 × 113⁄4 coloj), kaj ofte perceptite kiel sensaciemulo kontraste al flugfolioj.
[ citaĵo bezonis ] Ekzemploj inkludas The Sun , La Nacian Esploranton , La Stelan Revuon , New York Post , la Chicago Sun-Times-, The Princely State , La globo . "Microdaily" kutimas malofte rilati al klaĉgazet-granda
senpaga gazeto kiu ofertas pli malaltajn anoncoftecojn ol siaj flugfolio konkurantoj.
La enhavo de mikrogazeto povas intervali de intensa lokanovaĵaj priraportado ĝis kombinaĵo de lokaj kaj naciaj rakontoj.
Berlinana aŭ Midi: 470 mm × 315 mm (181⁄2 × 121⁄4 coloj) uzitaj per eŭropaj artikoloj kiel ekzemple Le Monde en Francio, La Stampa en Italio, El Pais en Hispanio kaj, ekde 2005, La Gardanto en Britio.
#000056
"Microdaily" kutimas malofte rilati al klaĉgazet-granda
senpaga gazeto kiu ofertas pli malaltajn anoncoftecojn ol siaj flugfolio konkurantoj.
La enhavo de mikrogazeto povas intervali de intensa lokanovaĵaj priraportado ĝis kombinaĵo de lokaj kaj naciaj rakontoj.
#000057
La nombro da kopioj distribuis, aŭ en meza tago aŭ en specialaj tagoj (tipe dimanĉo), estas nomita la cirkulado de la gazeto kaj estas unu el la ĉeffaktoroj uzitaj al atribui reklamadotarifojn.
Cirkulado estas ne nepre la sama kiel kopioj venditaj, ĉar kelkaj kopioj aŭ gazetoj estas distribuitaj sen kosto.
Legantaro figuroj povas esti pli altaj ol cirkuladciferoj ĉar multaj kopioj estas legitaj fare de pli ol unu persono, kvankam tio estas ofseto de la nombro da kopioj distribuis sed ne legitaj (precipe por tiuj distribuis libera).
En Usono, la Alliance for Audited Media (Alianco por Audited Media) konservas historiajn kaj nunajn datenojn averaĝe cirkulado de ĉiutagaj kaj semajnaj gazetoj kaj aliaj periodaĵoj.
#000059
Laŭ la Guinness Book of Records (Guines Libro de Rekordoj) , la ĉiutaga cirkulado de la sovetia gazeto Trud superis 21,500,000 in 1990, dum la sovetia semajna Argumenty i Fakty fanfaronis pri cirkulado de 33,500,000 in 1991.
Laŭ UN-datenoj de 1995 Japanio havas tri ĵurnalojn - la Yomiuri Shimbun , Asahi Shimbun , kaj Mainichi Shimbun - kun cirkuladoj bone super 5.5 milionoj.
Bild de Germanio, kun cirkulado de 3.8 milionoj, estis la nura alia papero en tiu kategorio.
En Britio, The Sun estas la pintvendisto, kun proksimume 3.24 milionoj da kopioj distribuitaj ĉiutage.
En Usono, The Wall Street Journal havas ĉiutagan cirkuladon de ĉirkaŭ 2.02 milionoj, igante ĝin la plej vaste distribuita papero en la lando.
#000060
Dum pagita legantaro de presaĵgazetoj konstante malkreskis en la evoluintaj OECD nacioj, ĝi pliiĝis en la ĉefaj evoluigaj nacioj (Brazilo, Hindio, Indonezio, Ĉinio kaj Sudafriko), kies pagita ĉiutaga cirkulado superis tiujn de la evoluintaj nacioj por la unua fojo en 2008.
En Hindio, [42] The Times of India estas la plej legata angla gazeto, kun 3.14 milionoj da kopioj ĉiutage.
Laŭ la 2009-datita hinda Readership Survey, la Dainik Jagran estas la plej-erudicia, lok-lingva (la hinda) gazeto, kun 55.7 milionoj da legantoj.
Laŭ Tom Standage de The Economist , Hindio nuntempe havas ĉiutagan gazetcirkuladon de 110 milionoj da kopioj.
#000061
Gazeto tipe generas 70-80% de sia enspezo de reklamado, kaj la reston de vendo kaj abonoj.
La parto de la gazeto kiu ne anoncas estas nomita redakcia enhavo, redakcia materio, aŭ simple ĉefartikolo, kvankam la lasta oficperiodo ankaŭ estas uzita por rilati specife al tiuj artikoloj en kiuj la gazeto kaj ĝiaj gastverkistoj esprimas siajn opiniojn.
(Tiu distingo, aliflanke, formiĝis dum tempo - frue eldonistoj kiel Girardin (Francio) kaj Zang (Aŭstrio) ne ĉiam distingis pagitajn erojn de redakcia enhavo.
La komercmodelo de havado de reklamado subvencias la koston de printado kaj distribui gazetojn (kaj, ĝi ĉiam estas esperita, la kreado de profito) prefere ol havado de abonantoj kovras la plenan koston estis unue farita, ĝi ŝajnas, en 1833 de The Sun , ĵurnalo kiu estis publikigita en Novjorko.
Prefere ol ŝargado de 6 cendoj per kopio, la prezo de tipa New York ĉiutage tiutempe, ili ŝargis 1-cendaj, kaj dependis de reklamado por konsistigi la diferencon.
#000063
Gazetoj en landoj kun facila aliro al la reto estis vunditaj per la malkresko de multaj tradiciaj anoncantoj.
Sur grandmagazenoj kaj superbazaroj povis esti fiditaj en la pasinteco por aĉeti paĝojn de gazetanoncoj, sed pro industriofirmiĝo multe malpli faras tiel nun supozeble.
Plie, gazetoj vidas tradiciajn anoncantojn ŝanĝiĝi al nov-komunikilaj platformoj.
La klasigita kategorio ŝanĝiĝas al ejoj inkluzive de Craigslist, dungadretejoj, kaj aŭtejoj.
Naciaj anoncantoj ŝanĝiĝas al multaj specoj de cifereca enhavo inkluzive de retejoj, riĉaj novaĵoplatformoj, kaj movaj.
#000064
En la lastaj jaroj, la reklamartikolo aperis.
Advertorial estas plej ofte rekonitaj kiel kontraŭ-redakciaj kiuj triaj partioj pagas pagon por esti inkludinta en la papero.
Advertorials ofte reklamas novajn produktojn aŭ teknikojn, kiel ekzemple nova dezajno por golfekipaĵo, nova formo de laserkirurgio, aŭ malplipeziĝmedikamentoj.
La tono estas kutime pli proksime al tiu de gazetara komuniko ol de objektiva novaĵhistorio.
Tiaj artikoloj ofte estas klare distingitaj de redakcia enhavo tra aŭ la dezajno kaj enpaĝigo de la paĝo aŭ kun etikedo deklaranta la artikolon kiel anonco.
Tamen, tie kreskigis konzernon super la vualado de la linio inter redakcia kaj reklamartikolenhavo.
#000065
Ĉar gazetoj komencis kiel ĵurnalo (rekordo de aktualaĵoj), la profesio implikita en la kreado de gazetoj komenciĝis esti nomita ĵurnalismo.
En la sensaciĵurnalismo epoko de la 19-a jarcento, multaj gazetoj en Usono fidis je sensaciaj rakontoj prefere ol kiuj estis signifitaj por kolero aŭ ekscitas al publiko, por informi.
La modera stilo de raportado de tio dependas de faktokontrolado kaj precizeco reakiris popularecon ĉirkaŭ 2-a Mondmilito.
Kritiko de ĵurnalismo estas multfaceta kaj foje impeta.
Kredindeco estas pridubita pro anonimaj fontoj;
eraroj en faktoj, literumo, kaj gramatiko;
kaj skandaloj implikante plagiaton kaj elpensaĵon.
#000066
En la pasinteco, gazetoj ofte estis posedataj de tielnomitaj gazetarbaronoj, kaj estis uzitaj por akirado de politika voĉo.
Post 1920 la plej multaj gravaj gazetoj iĝis partoj de katenoj prizorgitaj fare de grandaj medjokorporacioj kiel ekzemple Gannett, The McClatchy Company, Hearst Corporation, Cox Enterprises, Landmark Media Enterprises LLC (Orientilo Media Enterprises LLC), Morris Communications, La Tribuna Firmao, Hollinger International, Novaĵagentejo, Swift Communications, ktp.
Gazetoj havas, en la moderna mondo, ludis gravan rolon en la praktikado de sinesprimlibereco.
Koruptecinformantoj, kaj tiuj kiuj "likas" rakontojn de korupto en politikaj cirkloj ofte elektas informi gazetojn antaŭ aliaj bildaĵoj de komunikado, fidante je la perceptita volemo de gazetredaktistoj por riveli la sekretojn kaj mensogojn de tiuj kiuj prefere kovrus ilin.
Tamen, ekzistas multaj cirkonstancoj de la politika aŭtonomio de gazetoj estantaj limigitaj.
Lastatempa esplorado ekzamenis la efikojn de la fermo de gazeto sur la reelekto de oficantoj, balotpartopreno, kaj kampanjoelspezojn.
#000067
Opinioj pri aliaj verkistoj kaj legantoj estas esprimitaj en la opiniopaĝa ("kontraŭ la redakcia paĝo") kaj leteroj al la redaktist sekcioj de la papero.
Kelkaj manieroj gazetoj provis plibonigi sian kredindecon estas: nomumante mediatorojn, evoluigante etikpolitikojn kaj trejnadon, utiligante pli rigorajn ĝustigpolitikojn, komunikante siajn procezojn kaj raciaĵon kun legantoj, kaj demandante fontojn al reviziartikoloj post publikigo.
#000068
De la malfruaj 1990-aj jaroj, la havebleco de novaĵo per 24-horaj televidstacioj kaj tiam la havebleco de reta ĵurnalismo prezentis daŭrantan defion al la komercmodelo de la plej multaj gazetoj en industrilandoj.
Pagita cirkulado malkreskis, dum anoncenspezo - kiu konsistigas la plejparton de la enspezo de la plej multaj gazetoj - ŝanĝiĝis de presaĵo ĝis la nova amaskomunikilaro ( sociaj novaĵ retejoj kaj retaj gazetoj), rezultigante ĝeneralan malkreskon en la enspezoj kaj profitoj de presaĵgazetoj.
Multaj gazetoj ĉirkaŭ la mondo lanĉis retajn eldonojn en la 2000-aj jaroj, en provo sekvi aŭ resti antaŭ sia spektantaro.
Unu el la grandaj defioj estas tiel kelkaj retaj retaj gazetoj, kiel ekzemple Google-novaĵo, estas liberaj aliri.
Kelkaj retaj novaĵejoj estas liberaj, kaj fidas je reta reklamado;
aliaj retaj novaĵejoj havas salajromuron kaj postulas pagitan abonon por aliro.
Tamen, en la ne-evoluintajn landojn, pli malmultekostan printadon kaj distribuon, pliigis legopovon, la kreskantan mezan klason kaj aliajn faktorojn havas pli ol kompensanta por la apero de elektronika amaskomunikilaro kaj gazetoj daŭre kreskas.
#000070
La 10an de aprilo 1995, La Amerika Raportisto iĝis la unua ĉiutaga Interret-bazita gazeto, kun siaj propraj pagitaj raportistoj ĉirkaŭ la mondo kaj tute-origina enhavo.
La ĉefredaktisto kaj fondinto estas Joe Shea.
La ejo estas posedata fare de 400 ĵurnalistoj.
La estonteco de gazetoj en landoj kun altaj niveloj de retaliro estis vaste diskutita kiam la industrio renkontis malsupren altegajn gazetajn paperprezojn, malŝvelante anoncvendojn, la perdo de multe da klasigita anonci al Craiglist, eBay kaj aliaj retejoj, kaj subitaj gutoj en cirkulado.
En la malfruaj 1990-aj jaroj la nombro da gazetoj planitaj por fino, bankroto aŭ severaj ŝparoj pliiĝis - precipe en Usono, kie la industrio deĵetis kvinonon de ĝiaj ĵurnalistoj ekde 2001.
Enspezo plonĝis dum konkurado de interretamaskomunikilaro premis pli maljunajn presaĵeldonistojn.
#000071
La debato fariĝis pli urĝa lastatempe, kiam la 2008-2009 recesio razis la profitojn de gazetoj, kaj kiam iam-eksplodema kresko en gazetaj interretenspezoj ebenigis for, malhelpado kio la industrio esperanta iĝus grava fonto de enspezo.
Diskutiĝas ĉu la gazetindustrio turniĝas al cikla trogo (aŭ trempsaŭco), aŭ ĉu nova teknologio igis presaĵgazetojn malnoviĝintaj, minimume en ilia tradicia paperformato.
Aktuale en 2017, kreskanta procento de Milenials (junaj plenkreskuloj) ricevas ilian novaĵon de sociaj novaĵ retejoj kiel ekzemple Facebook.
En la 2010-aj jaroj, multaj tradiciaj gazetoj komencis ofertajn "ciferecajn eldonojn", kiuj povas esti aliritaj per tablokomputilo, tekokomputiloj, kaj movajn aparatojn kiel ekzemple tablojdokomputiloj kaj dolortelefonoj.
Retgazettoj povas oferti novajn reklamadŝancojn al gazetfirmaoj, ĉar reta reklamado ebligas multe pli precizan celadon de anoncoj;
kun retgazetto, ekzemple, malsamaj legantoj, kiel ekzemple bebhaŭsuloj kaj Millennials povas esti senditaj malsamaj anoncoj.
#000072
En la sama tempo, tiam ĉar la presilo en la fizika teknologia signifo estis inventita, "la gazetaro" en la plilongigita signifo de la vorto ankaŭ eniris la historian stadion.
La fenomeno de eldonado nun estis naskita.
#000074
Gazeto estas perioda publikigaĵo de konstanta grandeco (formato) kaj prezo, prezentanta ĉiajn novaĵojn. Plej ofte gazeto enhavas ankaŭ reklamojn, ekz. konatiĝajn anoncojn, ofte literaturan tekston, eble krucvortenigmon aŭ ŝakproblemon. Sinonimo estas periodaĵo. Tradicie gazetoj preseblas sur papero, normale malmultekosta papero, sed lastatempe plej regulaj gazetoj eldoniĝas ankaŭ retem kio okazigas novajn situaciojn, pri tujeco de la informo, trovo de la tekstoj ktp.
#000078
Taggazeto : gazeto kiu aperas plurfoje semajne (plej ofte ĉiutage krom dimanĉe) kaj, laŭ la aperritmo:
Semajngazeto : gazeto kiu aperas unufoje semajne
Monatgazeto : gazeto kiu aperas unufoje monate
Revuo : ampleksa gazeto aperanta malpli ol ĉiutage, ofte dediĉita al limigita temaro kaj ofte bunte ilustrita
Retgazeto : gazeto aperanta en Interreto kaj tie rekte legebla aŭ de tie elŝutebla.
#000079
Kelkfoje oni uzas la vorton ĵurnalo por taggazeto aŭ por revuo, sed pro la nefiksiteco de la signifo de ĉi tiu vorto, ĝi estas evitinda (vidu ĉe Ĵurnalo).
#000080
Etimologie la vorto venas de nomo de monero (gazetta), kiu estis en Venecio la prezo de neregula publikigaĵo, la unua aperinta en Italio, en 1536 : Gazetta di Venezia.
#000081
En sia plej ĝenerala difino, gazeto estas presaĵo de modera paĝaro, kiu en mallongaj, kutime periodaj tempospacoj (ĝis kelkmonata), aperas publike, peras novaĵojn el la tuta mondo kaj pri diversaj temoj kaj aĉeteblas de ĉiu. Kvar kriterioj estu do plenumitaj por povi paroli pri gazeto: aktualeco (tempoproksima raportado), periodeco (regula aperado), publikeco (alirebla por legantoj) kaj universaleco (enhava diverseco).
#000082
Gazeto estas, malsame al revuo, presorgano devigata al aktualeco kaj estas plej ofte strukturita en pluraj enhavaj rubrikoj kiel politiko, lokaj aferoj, ekonomio, sporto, distro, socio, kulturo, felietono kaj nemoveblaĵoj, kiuj estas redaktataj de apartaj skipoj, kiuj respondecas por sia rubriko.
#000083
Ĝenerale la materialo montrata de gazeto povas dividiĝi en du grandaj fakoj, nome informo kaj opinio. Por la unua, ĉefa ekzemplo estas la novaĵo, kiu estas tipo de teksto kie hegemonias la informa celo ĉefe rilate al afero de tuja aktualeco kaj ĝenerala intereso: tio estas intereso por la leganto. Por la dua fako, ĉefa ekzemplo estas la ĉefartikolo, per kiu la redakta teamo kaj normale la ĉefredaktoro klarigas al la publiko la sintenon de la gazeto, plej ofte rilate al la ĉefaj politikaj (aŭ ne) eventoj okazantaj en la lando, urbo, internacie ktp. Krome estas aliaj opiniaj tekstoj, kiaj artikoloj verkitaj de verkistoj (ne nepre ĵurnalistoj, politikistoj, simplej legantoj (leteroj), humoro ktp. Tiu dua parto estas la intereso de la gazeta teamo, kiu plej ofte estas interesata en komunikado kaj disvastigado de preciza politika tendenco, kio ludas gravan rolon en la politika vivo de la landoj. Same reference al kulturaj tendencoj, religioj, ekonomia klinigo de la publiko ktp.
#000084
La redaktejo estas sekcio en gazet- aŭ revu-eldonejo, kiu faras la ĵurnalisman laboron. La redakta laboro estas bazita sur la fundamento de la gazetara libereco kaj de la gazetara etiko. En aŭ por redaktejo verkas redaktistoj, ĵurnalistoj, liberaj ĵurnalistoj kaj volontuloj, kelkfoje ankaŭ eksteraj fakuloj.
#000085
En Antikva Romo, aperis Acta Diurna, nome registaraj anoncaj gazetoj. Ili estis gravuritaj sur metalo aŭ ŝtono kaj montritaj en publikaj lokoj.
#000086
En Ĉinio, plej fruaj registarproduktitaj informaj folioj, nome tipao, cirkulis inter kortegaj funkciuloj dum la fino de la dinastio Han (2a kaj 3a jarcentoj). Inter 713 kaj 734, la Kaijuan Za Bao ("Bulteno de la Kortego") de la ĉina dinastio Tang publikigis registarajn novaĵojn; ĝi estis manskribita sursilke kaj legata de registaraj funkciuloj. En 1582, estis unua referenco al private publikigitaj novaĵfolioj en Pekino, dum la fino de la dinastio Ming.[1]
#000087
En la komenco de la moderna Eŭropo la pliiganta translima interagado kreis ankaŭ pliigantan neceson por informado kio estis plenumita de mallongaj manskribitaj novaĵfolioj ,nome avvisi. En 1556, la registaro de Venecio la unua publikigis la ĉiumonatajn Notizie scritte, kiuj kostis po unu gazeton, nome malgrandan moneron.[2] Tiuj avvisi estis manskribitaj novaĵleteroj kaj kutime sendis politikajn, militajn kaj ekonomiajn novaĵojn rapide kaj efike al italaj urboj (1500–1700) — kunhavante kelkajn karakterojn de aktuala gazetaro kvankam kutime nekonsiderataj ili mem vera gazetaro.[3]
#000088
Tamen, neniu el tiuj publikaĵoj komplete kongruis kun la klasikaj kriterioj por propra gazetaro, ĉar ili tipe ne celis la ĝeneralan publikon kaj estis limigitaj al ia gamo de temoj.
#000089
La apero de la rimedoj por novaĵoj en la 17a jarcento ege proksime rilatas al la konekto kun la apero kaj disvastigo de la presmaŝino iku estis inventita en 1442 de Johannes Gutenberg. Tiele en multaj lingvoj la vortoj por gazetaro aŭ novaĵinformaroj inkludas kelkajn vortojn devenaj el la radiko pres-.[4]
#000090
La german-lingva Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien, presita el 1605 antaŭen al 1609 de Johann Carolus en Strasburgo, estas ofte agnoskita kiel unua gazeto.[5][6] Tiam, Strasburgo estis libera regna urbo en la Imperio de la Germana Nacio; dum la unua gazeto de la moderna Germanio estis la Avisa, publikigitaj en 1609 en Wolfenbüttel.
#000091
En 1610 aperis la unua franclingva gazeto en Amsterdamo kaj la nederlandlingva Courante uyt Italien, Duytslandt, &c. ('Kuriero el Italio, Germanio ktp.') el 1618 estis la unua kiu aperis en grandaj folioj. Amsterdamo, tiam centro de la tutmonda komerco, rapide iĝis hejmo de gazetoj en multaj lingvoj, ofte antaŭ ol iil estis publikigitaj en siaj propraj landoj.[7] kaj en 1621 la unua anglalingva privata gazeto The Corante aperis en Londono. Poste en Francio en la jaro 1631 aperis la Gazette de France, fare de Theophraste Reneaudot.
#000093
Kaj fine sed ne fone: ekzistas ankaŭ gazetoj en Esperanto.
#000094
Listo de gazetoj ordigitaj laŭ landoj
#000095
Esperanto-gazeto estas periodaĵo (tradicie, sed malprecize nomita gazeto) aŭ en Esperanto aŭ en alia lingvo pri Esperanto. Kelkfoje oni inkluzivas ankaŭ alilingvajn periodaĵojn, kiuj dum certa tempo publikigis regulan rubrikon skribitan en Esperanto. Kontraŭ la bibliografia kutimo en bibliotekoj oni tradicie ne inkluzivas publikigaĵojn kun longa aper-ritmo kiel jarlibroj, kongreslibroj, regule aperantaj adreslibroj kaj similaj.
#000096
La terminoj por Esperanto-periodaĵoj forte varias, ekzemple letero, folioj, informilo, cirkulero, gazeto, revuo, ĵurnalo, magazino kaj aliaj. La uzo ofte estas malpreciza. Tiu ĉi artikolo pro tio ne distingas periodaĵojn laŭ tiuj kategorioj.
#000097
De la unua Esperanto-periodaĵo, La Esperantisto, aperis pli ol dek mil titoloj de tre malsama amplekso, enhavo, daŭro kaj kvalito (vidu la bazan literaturon malsupre). La plejmulto nur mallonge aperis, la averaĝa daŭro estas ĉirkaŭ 5 jaroj.
#000098
„ Lerneja sekreto ne iru al gazeto. ”
„ Mensogas kiel gazeto. ”
#000101
Kiosken: Listo de ligiloj al gazetoj el la tuta mondo.
Metro (internacia senpaga gazeto) , distribuata interalie en metrooj.
#000102