Lingva ribelo: aktivisto pepas kontraŭ malapero de indiĝenaj lingvoj en Sud-Afriko
#000005
La lingvoj nama [eo] kaj nlua vidis pli da sunleviĝoj kaj sunsubiroj, ol plej multaj el aliaj lingvoj de Sud-Afriko.
#000008
La nama lingvo povas esti aŭdata tra Sud-Afriko dank’ al tri vortoj el ĉiutaga uzo: dagga (kanabo), nai (pajnofluto) kaj kak (slango por “fekaĵo” aŭ “rubaĵo”). Ankaŭ loknomoj portas namajn influojn, ekzemple la vorto karoo (“seka loko”), kiu memorigas la lingvan historion de la lando.
#000009
Iam parolata de pluraj kojaj [eo] grupoj dum miloj da jaroj, la nama lingvo estas nuntempe uzata nur de kelkaj homoj en la regiono Norda Kablando. La lastaj parolantoj de la nlua estas maljunaj, kaj tiu ĉi lingvo estas formortanta.
#000010
Sud-Afriko havas dek unu oficialajn lingvojn: naŭ el ili estas bantuaj kaj du – la afrikansa [eo] kaj la angla – estas importitaj. La bantuaj lingvoj [eo] estas subgrupo de la granda niĝerkonga lingvaro [eo], dum la nama lingvo, ne bantua, estas parolata preskaŭ nur en Namibio.
#000011
La nama lingvo ne estas oficiale agnoskata en Sud-Afriko, nek kiel indiĝena, nek kiel denaska lingvo. Ĝi ne estas instruata en sudafrikaj lernejoj, tial eĉ pli malfacilas inversigi la tendencon al formorto.
#000012
Forgeso de indiĝenaj lingvoj en Sud-Afriko
#000014
Kakapusa (“forviŝo”, “amnezio” aŭ “forgeso”) estas unu el miaj plej uzataj vortoj, kiu resumas la kuru-n (laboron), kiun mi faras kiel aktivisto por oficiala agnosko de la nama kaj la nlua, du el la indiĝenaj lingvoj de Sud-Afriko.
#000015
Mi ne estas hoaragase (kompleta), dum mi ne povas alproprigi al mi mian tutan heredaĵon. Bedaŭrinde, kvankam mi apartenas al la koja nacio, mi estas devigita pensi kaj paroli la lingvon de mia tsu-khoen (subpremanto), kiu malhomigas mian popolon.
#000016
Mi estas hejme en Afriko, tamen mi ne povas komuniki kun miaj prauloj. Kiel mi povas trovi vkhîb-on (pacon) se fremdaj vortoj resonas en mia animo? La vuru (cikatrigo) komenciĝos nur kun la kawakawas (restarigo) de mia nam (denaska lingvo).
#000017
Kakapusa difinas la post-apartisman [eo] epokon de Sud-Afriko. Ĝi estas postkolonia prezentado, kiu apogas sin sur intenca, normaligita kaj instituciigita forviŝo de la indiĝenaj nacioj de ĉi tiu lando.
#000018
La maljusto de la heredaĵo de kolonia domino kaj apartismo por sudafrikanoj estas neelteneble terura. Tamen la influo al indiĝenaj popoloj estas eĉ pli brutala, ĉar ĝi kondukas al sistema perdo de indiĝenaj lingvoj.
#000019
Bedaŭrinde tiu maljusto ankoraŭ senteblas hodiaŭ, en la post-apartisma Sud-Afriko, kie gravaj influantoj – registaraj kaj neregistaraj – pli parolas ol agas, kiam temas pri restarigo kaj protektado de indiĝenaj lingvoj kiel la nama kaj nlua.
#000020
Pasintjare, Cyril Ramaphosa, prezidento de la Sud-Afrika Respubliko, faris kaise-isan (belajn promesojn) al Auma Katriena Esau, unu el la lastaj parolantoj de la nlua, certigante al ŝi, ke li faros ĉion kion li povas por malebligi malaperon de ajna lingvo. Malmulto ŝanĝiĝis post tiu deklaro. Plu daŭras la malkongruo inter intenco kaj agado pri lingvoj fare de ŝtataj agantoj, laŭ la lingvisto Anne-Marie Beukes.
#000021
Kaj tamen ni, posedantoj de certe unu el la plej grandaj lingvaj trezoroj de Afriko, estis submetitaj al lingva imperiismo [eo], al ostracismo [eo] kaj malhomigo de nia denaska lingvo. Ni estis etigitaj, malkonektitaj de la Sud-Afrika Respubliko kaj de la afrika kontinento.
#000022
Individuals and communities have the right to use their own language or any language of their choice to create, share and disseminate information and knowledge through the Internet. Linguistic and cultural diversity enriches the development of society. Africa’s linguistic and cultural diversity, including the presence of all African and minority languages, should be protected, respected and promoted on the Internet.
#000033
Individuoj kaj komunumoj havas la rajton uzi sian propran lingvon, aŭ ajnan lingvon laŭvole, por krei, kunpartigi kaj disvastigi informojn kaj konojn tra Interreto. Lingva kaj kultura diversecoj [eo] riĉigas socian disvolviĝon. La lingva kaj kultura diverseco de Afriko, inkluzive de la ĉeesto de ĉiuj afrikaj kaj minoritataj lingvoj, estu protektataj, respektataj kaj disvolvataj en Interreto.
#000034
— NationalBookWeek (@NBW_SA), la 23-an de aprilo 2020
#000044
Mi memoras ke mi parolis pri miaj pepoj en mia komunumo, kaj kelkaj homoj tre aprezis, ke nia voĉo atingas internaciecon. Post 366 jaroj de intelekta, kultura kaj lingva koloniigo, estas vera defio por indiĝena nacio kiel la koja popolo, agnoski ke la gnora (liberigo) de niaj lingvoj estas laŭleĝa laboro.
#000050
Ĉi tiu lingvo donis al la mondo la vorton mama (ma signifas “doni” en la nama) kaj la vorton haka (speco de danco). Tial la udawa (re-alproprigo) de la nama lingvo estas same grava por nia tuta kontinento: ĝi estas lingvo riĉa je tiom da historiaj originoj kaj rakontoj de Afriko, ke oni devus bari ĝian malaperon.
#000052
Afriko faros voaga (leviĝon) kiam ĝiaj lingvoj leviĝos, kaj eĉ pli kiam ĝiaj Xgusi gobab (denaskaj lingvoj) voag-os.
#000053
Arto kaj kulturoCivitanaj komunikilojEtno kaj rasoHistorioHomaj rajtojIdeojIndiĝenojInterreta aktivismoJunulojLingvoPolitikoProtestoRising Voices
#000055
Plej novaj artikoloj pri Subsahara Afriko
#000056
Togolanda muzika scenejo ĉirkaŭbrakas tutmondiĝon sen forlasi siajn radikojn
#000059