En lingvistiko, genro estas specifa formo de substantiv-unuaklasa sistemo en kiu la dividado de substantivklasoj havas korespondadon kun natura sekso.
Tiu sistemo estas uzita en ĉirkaŭ unu kvarono de la lingvoj de la mondo.
En tiuj lingvoj, ĉiu substantivo esence portas unu valoron de la gramatika kategorio nomita sekso;
la ĉeestantaj valoroj en antaŭfiksita lingvo (de kiuj ekzistas kutime du aŭ tri) estas nomitaj la seksoj de tiu lingvo.
Laŭ unu difino: "Seksoj estas klasoj de substantivoj reflektitaj en la konduto de rilataj vortoj."
#000001
Komungemrp-sekcioj inkludas viraj kaj virinecaj;
En kelkaj lingvoj, la seksoorendevuo de substantivoj estas nur kialigita de ilia signifo aŭ atribuas, kiel biologia sekso, homeco, animacy.
Tamen, en la plej multaj lingvoj, tiu semantika dividado estas nur parte valida, kaj multaj substantivoj povas aparteni al seksookategorio kiu kontrastas al ilia signifo (ekz. la vorto "vireco" povis esti de ina sekso).
En tiu kazo, la sekso rendevuo ankaŭ povas esti influita per la morfologio aŭ fonologio de la substantivo, aŭ en kelkaj kazoj povas esti ŝajne arbitra.
#000002
Genro manifestas sin al kiam vortoj rilatigis al substantivo kiel determinantoj, pronomojn aŭ adjektivoj ŝanĝas sian formon ( klinado ) laŭ la sekso de substantivo ili rilatas ( interkonsento ).
La vortklasoj trafita per seksointerkonsento, la cirkonstancoj en kiuj ĝi okazas, kaj la maniervortoj estas markitaj por sekso varias kruc-linguistical.
Seksoofleksio povas interagi kun aliaj gramatikaj kategorioj kiel nombro aŭ kazo.
En kelkaj lingvoj la deklinacio strukturizas sekvite per la substantivo mem povas esti dependa de sia sekso.
#000003
Genro estas trovita en multaj hindoeŭropaj lingvoj (inkluzive de la hispana, la germana, la hinda kaj la rusa, sed ne persa, ekzemple), Semidolingvoj ( araba, la Amhara, la hebrea, ktp.), kaj en aliaj lingvaj familioj kiel ekzemple afro-aziano, Dravidian kaj Northeast Caucasian, same kiel pluraj aŭstraliaj indiĝenaj lingvoj kiel Diirbal, kaj Kalaw Lagaw Ya.
Ankaŭ, la plej multaj niĝerkonga lingvaro havas ampleksajn sistemojn de substantivklasoj, kiuj povas esti grupigitaj en plurajn genrojn.
Aliflanke, genro estas kutime forestanta de la Altaa, Austronesian, ĉin-tibetano, Uralic kaj la plej multaj indianaj lingvaj familioj.
La Moderna angla ne estas konsiderita havi genron, kvankam la oldangla havis ĝin, kaj kelkaj restoj de seksoosistemo ekzistas, kiel ekzemple la apartaj personaj pronomoj li, ŝi, kaj ĝi.
#000004
Korelacio inter sekso kaj la formo de substantivo
#000006
Sekso en vortoj pruntis de unu lingvo de alia
#000007
1 La genroj en diversaj lingvoj
2 Kategorioj kutime ne nomataj genroj
#000008
En lingvoj kun genro, ĉiu substantivo estas asignita al unu el la klasoj nomitaj seksoj, kiuj formas fermitan aron.
Plej tiaj lingvoj kutime havas de du ĝis kvar malsamajn seksojn, sed kelkaj estas atestitaj kun ĝis 20.
#000009
La dividado en seksojn kutime korelacias certagrade, minimume por certa aro de substantivoj (kiel ekzemple tiuj indikantaj homojn), kun iu posedaĵo aŭ trajtoj de la aĵoj kiujn specialaj substantivoj indikas.
Tiaj trajtoj inkludas animacy aŭ inanimacy, " homecon " aŭ ne-humanness, kaj biologian sekson.
#000010
Malmultaj aŭ neniuj substantivoj povas okazi enen pli ol unu klaso.
Depende de la lingvo kaj la vorto, tiu rendevuo eble portos iun rilaton kun la signifo de la substantivo (ekz. "virino" estas kutime virineca), aŭ povas esti arbitra.
#000011
Sekso estas konsiderita eneca kvalito de substantivoj, kaj ĝi influas la formojn de aliaj rilataj vortoj, procezon nomitan interkonsento.
Substantivoj povas esti konsideritaj la "ellasiloj" de la procezo, dum aliaj vortoj estos la "celo" de tiuj ŝanĝoj.
#000012
Tiuj rilataj vortoj povas esti, depende de la lingvo:
determinantoj, pronomoj, numeraloj, kvantoroj, posesivoj, adjektivoj, pasintaj kaj pasivaj participoj, verboj, adverboj, komplementizer, kaj prepozicioj.
Seksooklaso povas esti markita sur la substantivo mem, sed ankaŭ ĉiam estos markita sur aliaj eroj en substantivsintagmo aŭ frazo.
Se la substantivo estas eksplicite markita, ambaŭ ellasilo kaj celo povas havi similajn alternojn.
#000013
Oftaj sistemoj de seksoodividaĵo inkludas:
#000014
Aliaj specoj de dividaĵo aŭ subsekcio povas esti trovitaj en specialaj lingvoj.
Tiuj foje povas esti referitaj kiel klasoj prefere ol seksoj;
por kelkaj ekzemploj, vidu Substantivklason.
En kelkaj el la slavaj lingvoj, ekzemple, ene de la virsekso kaj foje virinecaj kaj neŭtraj seksoj, ekzistas plia disiĝo inter vivantaj kaj senvivaj substantivoj - kaj en la pola, ankaŭ foje inter substantivoj indikantaj homojn kaj ne-homojn.
Hom-non-homa (aŭ "raci-non-racia") distingo estas ankaŭ trovita en Dravidianaj lingvoj.
#000016
La genro da substantivo manifestas sin laŭ du ĉefmanieroj: en la modifoj kiujn la substantivo mem spertas, kaj en modifoj de aliaj rilataj vortoj ( interkonsento).
Tiuj estas priskribitaj en la sekvaj sekcioj.
#000017
La sekso de substantivo povas influi la modifojn kiujn la substantivo mem spertas, precipe la manieron kiel en kiu la substantivo klinas por nombro kaj kazo.
Ekzemple, lingvo kiel la latina, la germana kiun aŭ la rusa havas al kelkaj malsamaj deklinaciopadronoj, kaj kiuj strukturizas specialan substantivon sekvas povas dependi (inter aliaj aĵoj) de ĝia sekso.
Por kelkaj kazoj de tio, vidu latinan deklinacion.
Konkreta ekzemplo estas disponigita per la germana vorto See, kiu havas du eblajn seksojn: kiam ĝi estas vira (kun la signifo "lago") ĝia genitivo kiujn eksterordinara formo estas Sees, sed kiam ĝi estas virineca (kun la signifo "maro"), genitivo estas See, ĉar ingenraj substantivoj ne prenas genitivon - s.
#000018
Foje, sekso estas reflektita laŭ pli subtilaj manieroj.
En kimra lingvo, seksoomarkado estas plejparte perdita;
tamen, kimra lingvo havas la strangan kvaliton de komenca mutacio, kie la unua konsonanto de vorto ŝanĝiĝas al alia en certaj kondiĉoj.
Sekso estas unu el la faktoroj kiuj povas kaŭzi mutacion (mola mutacio).
Ekzemple, la vorto merk "knabino" ŝanĝiĝas al ferk post la difinita artikolo.
Tio nur okazas kun feminaj singularaj substantivoj:
Adjektivoj estas trafitaj per sekso laŭ simila maniero.
#000019
Plie, en multaj lingvoj, sekso ofte estas proksime korelaciita kun la baza nemodifita formo ( lemo) de la substantivo, kaj foje substantivo povas esti modifita por produkti (ekzemple) virajn kaj feminajn vortojn de simila signifo.
Vidu Korelacio inter sekso kaj la formo de substantivo, malsupre.
#000020
Interkonsento, aŭ harmonio, estas gramatika procezo en kiu certaj vortoj ŝanĝas sian formon tiel ke valoroj de certaj gramatikaj kategorioj egalas tiujn de rilataj vortoj.
Sekso estas unu el la kategorioj kiuj ofte postulas interkonsenton.
En tiu kazo, substantivoj povas esti konsideritaj la "ellasiloj" de la procezo, ĉar ili havas enecan sekson, dum rilataj vortoj tiu ŝanĝo ilia formo por egali la sekson de la substantivo povas esti konsiderita la "celo" de tiuj ŝanĝoj.
#000021
Ekzemple, ni pripensas hispanan, lingvon kun du substantivseksoj: vira kaj virineca.
Inter aliaj vortfaradaj eroj, la difinita artikolo ŝanĝas sian formon laŭ la sekso de la substantivo.
En la singularo, la artikolo estas:
Tiel, substantivoj rilatantaj al masklaj estaĵoj kunportas la viran artikolon, kaj inajn estaĵojn la virineca artikolo (interkonsento).
#000022
Tamen, ĉiu substantivo devas aparteni al unu el la du kategorioj: substantivoj rilatantaj al senseksaj unuoj ankaŭ devas esti aŭ viraj aŭ feminaj, eĉ se tiu tasko povas prezentiĝi arbitra.
#000023
In the Spanish sentences Él es un buen actor "He is a good actor" and Ella es una buena actriz "She is a good actress", almost every word undergoes gender-related changes. The noun actor changes by replacing the masculine suffix -or with the feminine suffix -riz, the personal pronoun él "he" changes to ella "she", and the feminine suffix -a is added to the article (un → una) and to the adjective (buen → buena). Only the verb remains unchanged in this case.
#000024
La sekva (altagrade kreis) oldangla frazo disponigas similajn ekzemplojn de seksointerkonsento.
#000025
La vorto salajro "ŝin" plusendas al Lind "ŝildo".
Ĉar tiu substantivo estis gramatike femina, la adjektivbrade "larĝa" kaj tilu "bona", same kiel la pronomseo "la/ke" kaj salajro "ŝin", kiu plusendis al Lind, devas ankaŭ prezentiĝi en iliaj virinecaj formoj.
La oldangla havis tri seksojn, virajn, virinecajn kaj neŭtrajn, sed seksoofleksioj (kiel multaj aliaj specoj de klinado en la angla) poste estis tre simpligitaj per solidaj ŝanĝoj, kaj tiam tute perdanta.
#000026
En moderna la angla, kompare, la substantivŝildo prenas la neŭtran pronomon ĝi, ĉar ĝi nomumas senseksan objekton.
En signifo, la neŭtra sekso kreskis por ampleksi la plej multajn substantivojn, inkluzive de multaj kiuj estis viraj aŭ virinecaj en la oldangla.
Se oni devus anstataŭigi la frazon "larĝa ŝildo" supra kun kuraĝa viro aŭ kuraĝa virino, la nura ŝanĝo al la resto de la frazo estus en la pronomo ĉe la fino, kiu konvenus al li aŭ al ŝi respektive.
#000027
Ekzistas tri ĉefaj manieroj de kiuj naturaj lingvoj klasifikas substantivojn en seksojn: laŭ logikaj aŭ simbolaj similecoj en sia signifo ( semantika), de grupigado de ili kun aliaj substantivoj kiuj havas similan formon ( morfologian), kaj tra ŝajne arbitra kongreso (vortfarada, eventuale fiksiĝinta en la historio de la lingvo).
En la plej multaj lingvoj kiuj havas genron, kombinaĵon de tiujn tri specojn de kriterioj estas trovitaj, kvankam unu tipo povas esti pli ĝenerala.
#000028
En kelkaj lingvoj, la sekso de substantivo estas rekte determinita per ĝiaj fizikaj atributoj (sekso, animacy, ktp.), kaj ekzistas malmultaj aŭ neniuj esceptoj al tiu regulo.
Ekzistas relative malmultaj tiaj lingvoj;
tamen, ili inkludas la Dravidianajn lingvojn kiel priskribite malsupre.
#000029
Alia ekzemplo estas la Dizi-lingvo, kiu havas du nesimetriajn seksojn.
La virineca inkludas ĉiujn vivantajn estaĵojn de ina sekso (ekz. virino, knabino, bovino ...
la virsekso ampleksas ĉiujn aliajn substantivojn (ekz. viron, knabon, poton, balailon ...
En tiu lingvo, ingenraj substantivoj ĉiam estas markitaj kun - e aŭ - en.
#000030
Alia afrika lingvo, Defaka, havas tri seksojn: unu por ĉiuj viraj homoj, unu por ĉiuj inaj homoj, kaj triono por ĉiuj ceteraj substantivoj.
Sekso estas nur markita en personaj pronomoj.
Normaj anglaj pronomoj (vidu malsupre) estas tre similaj en tiu rilato, kvankam la anglaj genderitaj pronomoj ( li, ŝi) estas uzitaj por bredbestoj se la sekso de la besto estas konata, kaj foje por certaj objektoj kiel ekzemple ŝipoj, [18] ekz. "Kio okazis al la Titanic?
#000031
En iuj aliaj lingvoj, la sekso de substantivoj denove povas plejparte esti determinita per fizikaj (semantikaj) atributoj, kvankam tie restu kelkaj substantivoj kies sekso ne estas asignita laŭ tiu maniero (Corbett vokas tiun "semantikan restaĵon").
La mondkoncepto (ekz. mitologio) de la parolantoj povas influi la dividadon de kategorioj.
#000032
Ekzemplo estas la Zande-lingvo, kiu havas kvar seksojn: vira homa, ina homo, besto, kaj senviva.
Tamen, ekzistas proksimume 80 substantivoj reprezentante senvivajn unuojn kiuj estas tamen vivantaj en sekso: ĉielaj objektoj (luno, ĉielarko), metalobjektoj (martelo, ringo), manĝeblaj plantoj (batato, pizo), kaj ne-metalaj objektoj (fajfilo, pilko).
Multaj havas rondformon aŭ povas esti klarigitaj per la rolo ke ili ludas en mitologio.
#000033
La keta lingvo havas tri seksojn (virsekso, virinecajn, kaj neŭtra), kaj plej multe de la seksootasko estas bazita sur semantiko, sed ekzistas multaj senvivaj substantivoj ekster la neŭtra klaso.
Virgenraj substantivoj inkludas masklon vigligas, la plej multajn fiŝojn, arbojn, la lunon, grandajn lignajn objektojn, la plej multajn vivantajn estaĵojn kaj kelkajn religiajn erojn.
Ingenraj substantivoj inkludas inon vigligas, tri specojn de fiŝoj, kelkaj plantoj, la suno kaj aliaj ĉielaj objektoj, kelkaj korpopartoj kaj dermatozoj, la animon, kaj kelkajn religiajn erojn.
Vortoj por parto da tutaĵo, same kiel la plej multaj aliaj substantivoj kiuj ne falas en iuj da la diritajn klasojn, estas neŭtraj.
La seksootasko de ne-seks-diferencieblaj aĵoj estas kompleksa.
Ĝenerale, tiuj de neniu graveco al la Kets estas virinecaj, dum objektoj de graveco (ekz. fiŝoj, ligno) estas viraj.
Mitologio denove estas signifa faktoro.
#000034
La Alamblak-lingvo havas du seksojn, virajn kaj virinecajn.
Tamen, la virsekso ankaŭ inkludas aĵojn kiuj estas altaj aŭ longaj kaj maldikaj, aŭ mallarĝigas (ekz. fiŝoj, serpentoj, sagoj kaj gracilaj arboj), dum la ina genro havas aĵojn kiuj estas mallongaj, dikbazaj aŭ maltrafoj (ekz. testudoj, domoj, ŝildoj kaj okupas arbojn).
#000035
La distingon inter la sekso de substantivo kaj la sekso de la objekto al ĝi plusendas estas klara kiam substantivoj de malsama sekso povas esti uzitaj por la sama objekto, ekz. franca vélo (m.) = biciclete (f.).
#000036
En multaj aliaj lingvoj, substantivoj estas asignitaj al sekso plejparte sen iu semantika bazo - t.e., ne bazitaj sur iu trajto (kiel ekzemple animacy aŭ sekso) de la persono aŭ aĵo kiun substantivo reprezentas.
Tamen en multaj lingvoj povas ekzisti korelacio, al pli alta aŭ pli malgranda grado, inter sekso kaj la formo de substantivo (kiel ekzemple la letero aŭ silabo kun kiu ĝi finiĝas).
#000037
Sufiksoj ofte portas specifan sekson.
Ekzemple, en la germana, diminutivoj kun la sufiksoj - ken kaj - ristorno (kognates de la angla - familio kaj - akvokaŝtano, signifado "malgrandaj, junaj") estas ĉiam neŭtraj, eĉ se ili nomas homojn, kun Mädchen ("knabino") kaj Fraŭlino ("juna virino") (vidu malsupre).
Simile, la sufikso - akvokaŝtano, kiu faras nombreblajn substantivojn de nenombreblaj substantivoj ( Teig "pasto-" → Teigling "peco el pasto"), aŭ personajn substantivojn de abstraktaj substantivoj ( Lehre "instruado", Strafe "puno-" → Lehrling "metilernanto", Sträfling "kondamnito") aŭ adjektivojn ( feige "malkuraĝa" → Feigling "malkuraĝulo"), ĉiam produktas virgenrajn substantivojn.
#000039
En irlandano, substantivoj finiĝantaj en - óir /eoir kaj - ín estas ĉiam viraj, dum tiuj finiĝantaj - óg /eog aŭ - lan ĉiam estas virinecaj.
#000040
En la araba, substantivoj kies eksterordinara formo finiĝas en tāʾ marbūṭa (tradicie [ t], iĝado [ h] en pausa) estas de ina sekso, la nuraj signifaj esceptoj estantaj la vorto ليفة khalīfah (" kalifo ") kaj certaj viraj personaj nomoj (ekz. أسامة
Tamen, multaj virgenraj substantivoj prenas tāʾ marbūṭan en sia pluralo;
ekzemple أستاذ ustādh ("vira profesoro") havas la pluralan أساتذة asātidhan , kiu eble estos konfuzita por femina singulara substantivo.
Sekso ankaŭ povas esti antaŭvidebla de la speco de derivaĵo: ekzemple, la verbalsubstantivoj de Stem II (ekz. التفعيل al-tafʿīl , de فعّل، يفعّل faʿʿala, iufaʿʿil ) ĉiam estas viraj.
#000041
En la franca, substantivoj finiĝantaj en - e tendencas esti feminaj, dum aliaj tendencas esti viraj, sed ekzistas multaj esceptoj al tio.
Certaj sufiksoj estas tre fidindaj indikiloj, kiel ekzemple - aĝo, kiu kiam aldonite al verbo (ekz. garer "por parkumi" > garaĝon;
netoier "purigi" > netoiage "purigadon") indikas virgenran substantivon;
tamen, kiam - aĝo estas parto de la radiko de la vorto, ĝi povas esti virineca, kiel en plaĝo ("strando") aŭ bildo.
Aliflanke, substantivoj finiĝantaj en - tion, - Sion kaj - akefilo estas tute feminaj.
#000042
Substantivoj foje povas variigi sian formon por ebligi la derivaĵon de alimaniere genderitaj parencaj substantivoj;
ekzemple, produkti substantivojn kun simila signifo sed rilatanta al iu de malsama sekso.
Tiel, en la hispana, niño signifas "knabo", kaj niña signifas "knabino".
Tiu paradigmo povas esti ekspluatita por farado de novaj vortoj: de la virgenrsubstantivaj advokato- "advokato", diputado- "membro de parlamento" kaj kuracisto "kuracisto", estis rekte antaŭen fari al la virinecaj ekvivalentoj abogadan, diputadan, kaj doctoran.
#000043
En laŭ la saman manieron, personaj nomoj estas ofte konstruitaj kun afiksoj kiuj identigas la sekson de la portanto.
Oftaj virinecaj sufiksoj uzitaj en anglaj nomoj estas -, de la latina aŭ romanc origino (kp. Roberto kaj Roberta);
kaj - e, de franca origino (kp. Justino kaj Justine).
#000044
Kvankam seksoofleksio povas esti uzita por konstrui substantivojn kaj nomojn por homoj de kontraŭaj seksoj en lingvoj kiuj havas genron, tion sole ne konsistigas genron.
Apartaj vortoj kaj nomoj por viroj kaj virinoj ankaŭ estas oftaj en lingvoj kiuj ne havas genrosistemon por substantivoj ĝenerale.
La angla, ekzemple, havas virinecajn sufiksojn kiel ekzemple - es'oj (kiel en aktorino, poetino, ktp.), kaj ankaŭ distingas masklajn kaj inajn personajn nomojn, kiel en ĉi-supraj ekzemploj.
#000045
En kelkaj lingvoj, ĉiuj seksoosignoj estis tiel eroziitaj dum tempo (eventuale tra deklinado) kiu ili jam ne estas rekoneblaj.
Multaj germanaj substantivoj, ekzemple, ankaŭ ne indikas sian sekson tra signifo aŭ formiĝas.
En tiaj kazoj la sekso de substantivo devas simple esti parkerigita, kaj sekso povas esti rigardita kiel integrita parto de ĉiu substantivo kiam konsiderite eniron en la leksikono de la parolanto.
(Tio estas reflektita en vortaroj, kiuj tipe indikas la sekson de substantivkapvortoj kie uzeble.
#000046
Dualingvaj lernantoj ofte estas instigitaj por parkerigi modifier, kutime difinitan artikolon, lige kun ĉiu substantivo - ekzemple, lernanto de la franca povas lerni la vorton por "seĝo" kiel La kaleŝo (kun la signifo "la seĝo");
tio portas la informojn kiu la substantivo estas kaleŝo, kaj ke ĝi estas virineca (ĉar La estas la virineca eksterordinara formo de la difinita artikolo).
#000047
Substantivoj kun pli ol unu sekso
#000048
Estas relative nekutime ke substantivo por havus pli ol unu ebla sekso.
Kiam tio okazas, ĝi povas esti rilata al diferenco en la sekso de la referencito (kiel kun substantivoj kiel ekzemple comunista en la hispana, kiu povas esti aŭ vira aŭ virineca, depende de ĉu ĝi rilatas al masklo aŭ ino), aŭ kun iu alia diferenco en la signifo de la vorto.
Ekzemple, la germana vorto Vidu ke elvokiva "lago" estas vira, dum la identa vorto signifanta "maro" estas feminaj.
#000049
Foje la sekso de substantivo povas ŝanĝiĝi inter pluralo kaj singularo, ĉar kun la francaj vortoj amrilato ("amo"), délice ("ĝojo") kaj orgue ("organo" kiel muzika instrumento), ĉiuj el kiuj estas viraj en la singularo sed virinecaj en multnombro.
Tiuj anomalioj povas havi historian klarigon ( amrilato uzita por esti virinecaj en la singularo ankaŭ) aŭ rezultiĝi el iomete malsamaj nocioj ( orgue en la singularo estas kutime gurdo, dum la pluralaj orgue'oj kutime rilatas al la kolekto de kolonoj en preĝejorgano) [ pridisputataj - ĵetdiskoj ].
#000050
Pliaj ekzemploj estas la italaj vortoj uovo ("ovo") kaj bracio ("brako").
Tiuj estas viraj en la singularo, sed formas la neregulan pluraluovan kaj braccian, kiuj havas la finojn de la virineca singularo, sed havas virinecan pluralinterkonsenton.
(Tio estas rilatita al la formoj de la dua deklinacio latinaj neŭtraj substantivoj de kiuj ili venas:
ovo kaj bracchio, kun nominativpluralovoj kaj bracchia.
#000051
Substantivo povas aparteni al antaŭfiksita klaso pro karakterizaj ecoj de ĝia referencito, kiel ekzemple sekso, animacy, formo, kvankam en kelkajn kazojn substantivo povas esti metita en akuratan klason bazitan sole sur ĝia gramatika konduto.
Kelkaj verkintoj uzas la esprimon "genro" kiel sinonimo de "substantivklaso", sed aliaj utiligas malsamajn difinojn por ĉiu.
#000052
Multaj verkintoj preferas "substantivklasojn" kiam neniu el la klinadoj en lingvo rilatigas al sekso, kiel ekzemple kiam vivant-senviva distingo estas farita.
Notu tamen ke la vorto "sekso" venas de latina genro (ankaŭ la radiko de ĝenro) kiu origine signifis "speco", tiel ke ĝi ne nepre havas seksan signifon.
#000053
Klasigilo, aŭ numeralo, estas vorto aŭ morfemo uzita en kelkaj lingvoj kune kun substantivo, ĉefe por ebligi nombrojn kaj certaj aliaj determinantoj esti aplikitaj al la substantivo.
Ili ne estas regule uzitaj en angla aŭ aliaj eŭropaj lingvoj, kvankam ili egalas la uzon de vortoj kiel ekzemple peco (j) kaj kapo en frazoj kiel "tri pecoj el papero" aŭ "tridek bruto".
Ili estas elstara kvalito de orientaziaj lingvoj, kie estas ofte por ĉiuj substantivoj postuli klasigilon dum estado kvantigitaj - ekzemple, la ekvivalento de "tri homoj" ofte estas "tri klasigil homoj".
Pli ĝenerala speco de klasigilo ( klasigilomanformoj) povas esti trovita en signolingvoj.
#000054
Klasigiloj povas esti konsideritaj similaj al seksoj aŭ substantivklasoj, en tio lingvo kiu uzas klasigilojn normale havas kelkajn malsamajn, uzitajn kun malsamaj aroj de substantivoj.
Tiuj aroj dependas plejparte de trajtoj de la aĵoj kiujn la substantivoj indikas (ekzemple, akurata klasigilo povas esti uzita por longaj maldikaj objektoj, alia por plataj objektoj, alia por homoj, alia por abstraktaĵoj, ktp.), kvankam foje substantivo estas rilata al akurata klasigilo pli de kongreso ol pro iu evidenta kialo.
Tamen estas ankaŭ eble ke antaŭfiksita substantivo estus uzebla kun pluraj klasigiloj;
ekzemple, la mandarena ĉina klasigilo 个 gè estas ofte utiligita kiel alternativo al diversaj pli specifaj klasigiloj.
#000055
Kiel notite supre, pronomoj povas konsenti en sekso kun la substantivo aŭ substantivsintagmo al kiuj ili rilatas (ilia precedenco).
Foje, aliflanke, ekzistas neniu precedenco - la referencito de la pronomo estas konkludita nerekte el la kunteksto.
En tiaj kazoj, la pronomo konsentas supozeble kun la natura sekso de la referencito.
Ekzemploj de tio povas esti en la plej multaj eŭropaj lingvoj, inkluzive de la angla (la personaj pronomoj li, ŝi kaj ĝi estas uzitaj dependi de ĉu la referencito estas maskla, ina, aŭ senviva aŭ ne-homa;
tio estas malgraŭ la fakto ke la angla ne ĝenerale havas genron).
Paralela ekzemplo estas disponigita per la objektosufiksoj de verboj en la araba, kiuj egalrilatas al objektopronomoj, kaj kiuj ankaŭ klinas por sekso en la dua persono (kvankam ne en la unua):
#000056
"mi amas vin", diris al masklo:
"mi amas vin", diris al ino:
#000057
Ne ĉiuj lingvoj genderis pronomojn.
En lingvoj kiuj neniam havis genron, ekzistas normale nur unu vorto por "li" kaj "ŝi", kiel dia en indonezia, ő en hungara kaj o en turka.
Tiuj lingvoj eble nur havos malsamajn pronomojn kaj klinadojn en la tria persono por diferencigi inter homoj kaj senvivaj objektoj, sed eĉ tiu distingo ofte estas forestantaj.
(En skriba finno, ekzemple, hän estas uzita por "li" kaj "ŝi" kaj se por "ĝi", sed en la ĉiutaglingva se estas kutime uzitaj por "li" kaj "ŝi" ankaŭ.
#000058
Por pli sur tiuj malsamaj specoj de pronomo, vidas Seksspecifan pronomon kaj seksneŭtralan homan triapersonan pronomon.
Temoj povas ekesti en lingvoj kun seksspecifaj pronomoj en kazoj kiam la sekso de la referencito estas nekonata aŭ ne precizigita;
tio estas diskutita sub Seksneŭtrala lingvo, kaj rilate al la angla ĉe Singular ili .
#000059
En kelkaj kazoj la sekso de pronomo ne estas markita en la formo de la pronomo mem, sed estas markita sur aliaj vortoj per interkonsento.
Tiel la franca vorto por "I" estas Je, nekonsiderante kiu parolas;
sed tiu vorto iĝas femina aŭ vira depende de la sekso de la parolanto, kiel povas esti reflektita tra adjektivinterkonsento:
Jesuis forto ("mi estas forta", parolita fare de ino);
Jesuis fortikaĵo (la sama parolite fare de masklo).
#000060
En nul-submetataj lingvoj (kaj en kelkaj elipsaj esprimoj en aliaj lingvoj), tia interkonsento povas okazi eĉ se la pronomo ne fakte ekaperas.
#000061
"[mi estas] tre dankema", dirite fare de masklo:
la sama, dirita fare de ino:
#000062
La du frazoj super signifas laŭlitere "multe devigis";
la adjektivo konsentas kun la natura sekso de la parolanto, t.e., kun la sekso de la unua personpronomo kiu ne ekaperas eksplicite ĉi tie.
#000063
Imitaĵopronomo estas speco de pronomo uzita kiam speciala verbargumento (kiel ekzemple la subjekto) estas neekzistant, sed kiam referenco al la argumento estas tamen sintakse postulata.
Ili okazas plejparte en ne-por-falaj lingvoj, kiel ekzemple la angla (ĉar en por-falaj lingvoj la pozicio de la argumento povas esti lasita malplena).
Ekzemploj en la angla estas la uzoj de ĝi en "It's raining" kaj "estas bele senstreĉiĝi."
#000064
Kun kiam lingvo genderis pronomojn, la uzon de speciala vorto kiam imitaĵopronomo povas impliki la selektadon de speciala sekso, eĉ se ekzistas neniu substantivo por konsenti.
En lingvoj kun neŭtra sekso, neŭtra pronomo estas kutime uzita, kiel en germana esregnet ("pluvas, pluvas"), kie es estas la neŭtra tria persono singulara pronomo.
(la angla kondutas simile, ĉar la vorto ĝi venas de la oldangla neŭtra sekso.
En lingvoj kun nur viraj kaj inaj seksoj, la imitaĵopronomo povas esti la vira triapersona singularo, kiel en la francoj ĉar "pluvas":
ilpleut (kie il signifas "li", aŭ "ĝi" kie rilatadoj al virgenraj substantivoj);
kvankam kelkaj lingvoj uzas la virinecan, kiel en la ekvivalenta kimra frazo:
maehi'n bwrw-glaw (kie la imitaĵopronomo estas hej, kio signifas "ŝi", aŭ "ĝi" dum rilatadoj al ingenraj substantivoj).
#000065
Simila, ŝajne arbitra seksootasko povas devi esti farita koncerne senfinajn pronomojn, kie la referencito estas ĝenerale nekonata.
En tiu kazo la demando estas kutime ne kiu pronomo por uzi, sed kiun sekson por asigni antaŭfiksitan pronomon al (por tiaj celoj kiel adjektivinterkonsento).
Ekzemple, la francaj pronomoj kvelkv'un ("iu"), persono ("neniu") kaj kvelkve elektis ("io") estas ĉiu traktis kiel virsekson - tio estas malgraŭ la fakto ke la lastaj du egalrilatas al ingenraj substantivoj ( persono kun la signifo "persono", kaj elektis kun la signifo "aĵo").
#000066
Por aliaj situacioj en kiuj tia "defaŭlto-" seksootasko povas esti necesa, vidi Miksitan kaj nedeterminitan sekson malsupre.
#000067
La natura sekso da substantivo, pronomo- aŭ substantivsintagmo estas sekso al kiu estus atendite aparteni surbaze de signifaj atributoj de sia referencito.
Tio kutime signifas vira aŭ virineca, depende de la sekso (aŭ sekso de la referencito en la sociologia signifo).
#000068
La genro de substantivo ne ĉiam koincidas kun sia natura sekso.
Ekzemplo de tio estas la germana vorto Mädchen ("knabino");
tio estas derivita de Magd "domhelpisto" kaj la diminutivo - ken, kaj tiu sufikso ĉiam igas la substantivon gramatike neŭtra.
Tial la genro de Mädchen estas neŭtra, kvankam ĝia natura sekso estas virineca (ĉar ĝi rilatas al ina persono).
#000069
Oldangla wīf (neŭtra) kaj wīfmann (vira), kun la signifo "virino"
Germana Weib (neŭtra), kun la signifo "virino" (la vorto kaj ĝenerale anstataŭigita kun " ĵetkubo Frau , originale " sinjorino " , fem. nun estas
de malnoviĝinta " der Malantauen " , kun la signifo' sinjoro ')
Irlanda cailín (vira) kun la signifo "knabino", kaj stail (virineca) kun la signifo "virĉevalo"
Skotgaela boireanak (vira), kun la signifo "virino"
Slovena dekle (neŭtra), kun la signifo "knabino"
Hispana gente (virineca), kun la signifo "homoj", eĉ se rilatante al grupo de viroj
#000070
Normale, tiaj esceptoj estas malgranda malplimulto.
Tamen, en kelkaj lokaj dialektoj de la germana, substantivoj kaj propraj nomoj por inaj personoj ŝanĝiĝis al la neŭtra sekso (supozeble plue influite per la norma vorto Weib [ citaĵo bezonis ]), sed la ina genro restas por vortoj indikadobjektoj.
#000071
Kiam substantivo kun konfliktanta natura kaj genro estas la precedenco de pronomo, eble ne estas klara kiu sekso de pronomo por elekti.
Ekzistas certa emo konservi la genron kiam proksima malantaŭa referenco estas farita, sed ŝanĝi al natura sekso kiam la referenco estas pli malproksima fore.
Ekzemple en la germanan, la frazo- "La knabino has veni hejmo de lernejo.
=She is now doing her-hejmtasko" povas esti tradukita laŭ du manieroj:
#000072
Kvankam la dua frazo povas prezentiĝi gramatike malĝusta, ĝi estas ofta, kaj eĉ superrega en parolado.
Kun unu aŭ pluraj mezaj frazoj, la dua formo iĝas eĉ pli verŝajna.
Tamen, ŝanĝo al la natura sekso neniam estas ebla kun varoj kaj atribuaj pronomoj aŭ adjektivoj.
Tiel neniam povas esti ĝuste diri ÷ eine Mädchen ("knabino" - kun ina senfina varo) aŭ ÷ dieseokleinon Mädchen ("tiun knabineto" - kun ina demonstrativo kaj adjektivo).
#000074
Koncerne lingvojn kiuj havas virajn kaj inajn seksojn, la rilato inter biologia sekso kaj genro tendencas esti malpli preciza koncerne bestojn ol koncerne homojn.
En la hispana, ekzemple, gepardo ĉiam estas un guepardo (vira) kaj zebro ĉiam estas una cebra (virineca), nekonsiderante ilia biologia sekso.
Por precizigi la sekson da besto, adjektivo povas esti aldonita, kiel en un guepardorlomamzono ("ina gepardo"), aŭ una cebra virŝovinisto ("maskla zebro").
Malsamaj nomoj por la masklo kaj la femalo de specio estas pli oftaj por ordinaraj dorlotbestoj aŭ farmbestoj, ekz. angla bovino kaj virbovo, hispana vaca "bovino" kaj toro- "virbovo".
#000075
Kiel konsideroj la pronomoj uzitaj por rilati al bestoj, tiuj ĝenerale konsentas en sekso kie la substantivoj indikas tiujn bestojn, prefere ol la sekso de la bestoj (natura sekso).
En lingvo kiel la angla, kiu ne asignas genron al substantivoj, la pronomon uzitan por rilatado al objektoj ( ĝi) estas normale uzita por bestoj ankaŭ.
Tamen, se la sekso de la besto estas konataj, kaj precipe koncerne dorlotbestojn, la genderitaj pronomoj ( li kaj ŝi) povas esti utiligitaj kiel ili estus por persono.
#000076
En la pola, kelkaj ĝeneralaj vortoj kiel ekzemple zŭierzę ("besto") aŭ bidlę ("besto, unu bruto") estas neŭtraj, sed la plej multaj specionomoj estas viraj aŭ virinecaj.
Kiam la sekso de besto estas konata, ĝi normale estas rilatis al uzado de genderitaj pronomoj kongrua kun sia sekso;
alie la pronomoj egalrilatos al la sekso da la substantivo indikante ĝiajn speciojn.
Se la specionomo estas neŭtra, la sekso de pli senmarka vorto eble estos anstataŭigita;
ekzemple kivio (" kivio " ;
neŭtra) eble estos rilatis al uzado de virgenraj pronomoj, estante konsiderita ptak (" birdo " ;
#000077
[ citaĵo bezonis ] Miksita kaj nedeterminita sekso
#000078
Ekzistas certaj situacioj kie la tasko da sekso al substantivo, pronomo- aŭ substantivsintagmo eble ne estas simpla.
#000079
referencoj al homoj aŭ aĵoj de nekonataĵo aŭ nespecifita sekso.
#000080
En lingvoj kun vira kaj ina sekso, la virsekso estas kutime utiligita defaŭlte por rilati al personoj de nekonata sekso, kaj al grupoj de homoj de miksita sekso.
Tiel, en la franca la virinecaj pluralpronomaj ulnoj ĉiam indikas tute-inan grupon de homoj (aŭ signifas grupon de substantivoj ĉio el ina sekso), sed la viraj ekvivalentil'oj povas rilati al grupo de maskloj aŭ virgenraj substantivoj, al miksita grupo, aŭ al grupo de homoj de nekonataj seksoj.
En tiaj kazoj, oni diras ke la ina genro estas semantike markita, dum la vira sekso estas nemarkita.
#000081
En la angla, la problemo de seksoopersistemo ne ekestas en multnombro, ĉar sekso en tiu lingvo estas reflektita nur en pronomoj, kaj multnombropronomo ili ne genderis formojn.
En la singularo, aliflanke, la temo ofte ekestas kiam persono de nespecifita aŭ nekonata sekso estas referita.
En tiu kazo estis tradicie uzi la virsekson ( li), sed aliaj solvoj nun estas ofte preferitaj - vidu Seksneŭtralan lingvon kaj Singularon ili .
#000082
En lingvoj kun neŭtra sekso, kiel ekzemple slavaj kaj ĝermanaj lingvoj, la neŭtra ofte estas uzita por nedeterminita seksooreferenco, precipe kiam al la aĵoj rilatis estas ne homoj.
En kelkaj kazoj tio eĉ povas uzi dum rilatado al homoj, precipe infanoj.
Ekzemple, en la angla, oni povas uzi ĝin por rilati al infano, precipe prefere ol dum parolado senmarke pri akurata infano de konata sekso.
#000083
En islande (kiu konservas vir-virinec-neŭtran distingon en kaj eksterordinara kaj pluralo), la neŭtra estas uzita por nedeterminita aŭ miksita seksooreferenco eĉ dum parolado pri homoj.
Ekzemple, la saluta velkomin ("bonvenon") estas ŝanĝita depende de al kiu estas parolita:
#000084
velkomin (vira singularo) - al unu vira persono
velkomin (virineca singularo) - al unu ina persono
velkomið (neŭtra singularo) - al iu kies sekso estas nekonata
velkomnir (vira pluralo) - al grupo de maskloj
velkomnar (virineca pluralo) - al grupo de inoj
velkomin (neŭtra pluralo) - al miksita aŭ nedeterminita grupo
#000085
Tamen, eĉ en islande, la virineca estas pripensita iom pli markis ol la virsekso.
#000086
En la pola, kie seks-simila distingo estas farita en multnombro inter "virsekso persona" kaj ĉiuj aliaj kazoj (vidi malsupre), grupo estas traktita kiel virsekso persona se ĝi enhavas almenaŭ unu viran personon - aŭ pli precize, se ĝi enhavas almenaŭ unu personon, kaj io indikis de virgenra substantivo (tiel kobieta I remanto, "la virino kaj la biciklo", estus vira persona, ĉar remanto estas vira kaj kobieta estas persona).
#000088
En lingvoj kiuj konservas tridirektan seksoodividadon en multnombro, la regulojn por determinado de la sekso (kaj foje nombro) de kunordigita substantivsintagmo (« ...
La ĉeĥa estas ekzemplo de tia lingvo, kun dividado (en multnombro) inter virseksoj vigligas, viraj senviva/virineca, kaj neŭtra.
La reguloj [24] por sekso kaj nombro da kunordigitaj frazoj en tiu lingvo estas resumitaj ĉe
Ĉeĥa deklinacio: Sekso kaj nombro da kunmetaĵofrazoj.
#000089
Substantivoj kiuj havas la samajn signifojn en malsamaj lingvoj ne devas havi la saman sekson.
Tio estas precipe koncerne aĵojn kun neniu natura sekso, kiel ekzemple senseksaj objektoj.
Ekzistas nenio objektiva ĉirkaŭ tablo, ekzemple, kiu igus ĝin esti asociita kun iu speciala sekso, kaj la vortoj de malsamaj lingvoj por "tablo" estas trovitaj havi diversajn seksojn: virineca, kiel kun la franca tablo;
vira, kiel kun germana Tisch;
aŭ neŭtra, kiel kun norvega bord.
(Eĉ ene de antaŭfiksita lingvo, substantivoj kiuj indikas la saman koncepton povas malsami en sekso - ekzemple, de du germanaj vortoj por "aŭto", Wagen estas vira dum Auto estas neŭtra.
#000090
Parencaj substantivoj en proksime rilatitaj lingvoj havas supozeble la saman sekson, ĉar ili tendencas heredi la sekson de la origina vorto en la gepatra lingvo.
Ekzemple, en la enamiĝlingvoj, la vortoj por "suno" estas viraj, estante venitaj de la latina virgenrsubstantiva suno, dum la vortoj por "luno" estas feminaj, estante venitaj de la latina virineca Luna.
(Tio kontrastas al la seksoj trovitaj en la germana, kie Sonne "suno" estas virineca, kaj Mond "luno" estas vira.
Tamen, ekzistas esceptoj al tiu principo.
Ekzemple, ARTE ("arto") estas virineca en la itala, kiel la latinaĵo aroj de kiu ĝi devenas, sed en la franca, la ekvivalenta vortarto estas vira.
#000091
Kelkaj pli da ekzemploj de ĉi-supraj fenomenoj ricevas malsupre.
(Tiuj venas plejparte de la slavaj lingvoj, kie sekso plejparte korelacias kun la substantivo finiĝanta.
#000092
Ibrahim identigas plurajn procezojn de kiuj lingvo asignas sekson al lastatempe pruntita vorto;
tiuj procezoj sekvas padronojn de kiuj eĉ infanoj, tra sia subkonscia rekono de padronoj, ofte povas ĝuste antaŭdiri la sekson de substantivo.
#000094
Se la substantivo estas vivanta, natura sekso tendencas dikti genron.
La pruntita vorto tendencas preni la sekson de la indiĝena vorto kiun ĝi anstataŭigas.
Se la pruntita vorto okazas por havi sufikson kiun la prunta lingvo utiligas kiel seksoosignon, la sufikso tendencas dikti sekson.
Se la pruntita vorto rimiĝas kun unu aŭ pluraj indiĝenaj vortoj, la lasta emas dikti sekson.
La defaŭlta tasko estas la nemarkita sekso de la prunta lingvo.
Malofte, la vorto retenas la sekson kiun ĝi havis en la helpdona lingvo.
Tio tendencas okazi pli ofte en pli formala lingvo kiel ekzemple sciencaj esprimoj, kie iu scio pri la helpdona lingvo povas esti atendita.
#000095
Foje la sekso de vorto ŝanĝas kun tempo.
Ekzemple la rusa moderna pruntvortвиски ( viski) "viskio" estis originale virinecaj, [26] tiam virseksoj, [27] kaj hodiaŭ ĝi fariĝis neŭtra.
#000096
Ibrahim identigis tri eblajn utilajn rolojn de genro: [28]
#000097
En lingvo kun eksplicitaj klinadoj por sekso, estas facile esprimi la naturan sekson de vivantaj estaĵoj.
Genro "povas esti valora ilo de malambiguigo", igante klarecon koncerne precedencojn.
En literaturo, sekso povas esti uzita por "vigligi kaj personigi senvivajn substantivojn".
#000098
Inter tiuj, rolo 2 estas verŝajne la plej grava en ĉiutaga uzokutimo.
[ citaĵo bezonis ] lingvoj kun seksoodistingo ĝenerale havas pli malmultajn kazojn de ambigueco koncerne ekzemple pronoman referencon.
En la angla frazo " florbedo en la ĝardeno kiu mi konservas " nur kuntekston rakontas al ni ĉu la relativa propozicio ( kiun mi konservas) rilatas al la tuta ĝardeno aŭ ĵus la florbedo.
En la germana, seksoodistingo malhelpas tian ambiguecon.
La vorto por" (floro) bedo" ( Beto) estas neŭtra, dum tio por "ĝardeno" ( Garten) estas vira.
Tial, se neŭtra relativa pronomo estas uzita, la relativa propozicio rilatas al "lito", kaj se virgenra pronomo estas uzita, la relativa propozicio rilatas al "ĝardeno".
Pro tio, lingvoj kun seksoodistingo ofte povas uzi pronomojn kie en la angla substantivo havus ripetota por eviti konfuzon.
#000099
Krome, genro povas helpi distingi homonimojn.
Ĝi estas tre ofta fenomeno en lingvoevoluo por du fonemoj kunfali, tiel igante etimologie apartajn vortojn solidaj egale.
En lingvoj kun seksoodistingo, aliflanke, tiuj vortparoj daŭre povas esti distingeblaj de sia sekso.
Ekzemple, franca poto ("poto") kaj peaux ("haŭto") estas homonimoj /po/, sed disputas en sekso:
le poto vs. La peaux.
#000100
Laŭ esplorado de Lera Boroditsky, genroj estas inter la aspektoj de lingvoj kiuj formas kiel homoj pensas (hipotezon nomitan " hipotezo de Sapir-Whorf ").
En unu studo de Boroditsky, en kiuj indiĝenaj parolantoj de la germana kaj la hispana estis petitaj priskribi ĉiutagajn objektojn en la angla, ŝi trovis ke ili pli uzis supozeble atributojn konvencie asociitajn kun la seksoj de la objektoj en siaj gepatraj lingvoj.
#000101
Ekzemple, germana-parolantoj pli ofte priskribis germanan:
Brücke , (f.) "ponto" kun vortoj kiel "bela", "eleganta", "delikata", "paca", "bela", kaj "maldika", dum Spanish-speakers, kiuj uzas puente (m.) uzis esprimojn kiel "granda", "danĝera", "longa", "forta", "fortika", kaj "altega".
#000102
Ankaŭ laŭ Boroditsky, la sekso en kiu konceptoj estas antropomorfigitaj en arto estas dependa, en 85% de ĉiuj kazoj, sur la genro de la koncepto en la lingvo de la artisto.
Tial, en germana arto Tod (m.)
" morto " estas ĝenerale portretita kiel masklo, sed en rusa смерть (f.) "morto" estas ĝenerale portretita kiel ino.
#000103
Problemo kun tiaj argumentoj estas ke, kiel argumentite fare de Adèle Mercier, en la franca kaj multaj aliaj lingvoj la sama klaso de objektoj povas esti referita per vortoj de malsama genro.
#000104
Genro estas tre ofta fenomeno en la lingvoj de la mondo.
Tipologia enketo de 174 lingvoj rivelis ke super unu kvarono de ili havis genron.
Seksoosistemoj malofte interkovras kun nombraj klasigil sistemoj.
Sekso- kaj substantivklassistemoj estas kutime trovitaj en fusional aŭ aglutinante lingvojn, dum klasigiloj estas pli karakterizaj por lingvaj tipologio#Analizaj lingvoj.
Tiel, la ĉefkarakterizaĵoj de genderitaj lingvoj estas: [33]
#000105
lokon en areo kun lingvoj havantaj substantivklasojn;
modera ĝis alta morfologia komplekseco;
#000106
Multaj hindeŭropa lingvaro, kvankam ne angle, disponigas arketipajn ekzemplojn de genro.
#000107
Esplorado indikas ke la plej fruaj stadioj de proto-indo-eŭropano havis du seksojn (vivantajn kaj senvivajn), kiel hitito faris, la plej fruan atestitan hindoeŭropan lingvon.
Laŭ tiu teorio, la vivanta sekso, kiu (male al la senviva) havis sendependan akuzativoformularon, poste disigon en virsekson kaj virineca, tiel estigante la tridirektan klasifikon en virsekson, virineca, kaj neŭtra.
#000108
Multaj hindeŭropa lingvaro retenis tiujn tri seksojn, inkluzive de la plej multaj slavaj lingvoj, la latina, sanskrito, Antikvan kaj la novgrekan, kaj germanan.
En tiuj lingvoj, ekzistas alte sed ne absoluta korelacio inter genro kaj declensional klaso.
Multaj lingvistoj kredas tion por esti veraj de la mezaj kaj malfruaj stadioj de proto-indo-eŭropano.
#000109
Aliflanke, kelkaj slavaj lingvoj povas esti argumentitaj esti aldoninta novajn seksojn al la klasikaj tri (vidi malsupre).
#000111
Kvankam genro estis tute produktiva inflektional kategorio en la oldangla, la Moderna angla havas multe malpli penetran seksoosistemon, ĉefe surbaze de natura sekso, kaj reflektita esence en pronomoj nur.
#000112
Ekzistas kelkaj spuroj de seksoomarkado en la Moderna angla:
#000113
Tamen, tiuj estas relative sensignifaj ecoj komparite kun tipa lingvo kun plena genro.
Anglaj substantivoj ne estas ĝenerale konsideritaj aparteni al seksooklasoj laŭ la maniero kiuj francaj, germanaj aŭ rusaj substantivoj estas.
Ekzistas neniu seksointerkonsento en la angla inter substantivoj kaj iliaj modifier'oj ( artikoloj, aliaj determinantoj, aŭ adjektivoj - kun la foja escepto kiel ekzemple blonda /blonda, literumo kongreso pruntita de la franca).
Seksointerkonsento validas en efiko nur por pronomoj, kaj ĉi tie la elekto da pronomo estas determinita surbaze de semantiko (perceptitaj kvalitoj de la aĵo estantaj referita) prefere ol en iu konvencia tasko de specialaj substantivoj al specialaj seksoj.
#000115
Devus ankaŭ notiĝi ke nur relative malmulto de anglaj substantivoj havas apartajn masklajn kaj inajn formojn;
multaj el ili estas pruntvortoj de ne-ĝermanaj lingvoj (la sufiksoj - RES kaj - riks en vortoj kiel ekzemple aktorino kaj aviadilistino, ekzemple, venas de la latina - riks, en la unua kazo per la franca - rizo).
La angla havas neniujn vive produktivajn seksoosignojn.
Ekzemplo de tia signo eble estos la sufikso - ete (de franca deveno), sed tio malofte estas uzita hodiaŭ, pluvivante plejparte en aŭ historiaj kuntekstoj aŭ kun malestima aŭ humura intenco.
#000116
La sekso de angla pronomo, tiam, tipe koincidas kun la sekso (natura sekso) de ĝia referencito, prefere ol kun la genro de ĝia precedenco.
La elekto inter ŝi, li kaj ĝi venas malsupren al ĉu la pronomo estas celita indiki inon, masklon, aŭ iom alian.
#000117
Kun bestoj, ĝi estas kutime uzita, kvankam kiam la sekso de la besto estas konata, ĝi povas esti referita kiel li aŭ ŝi (precipe dum esprimado de emocia ligo kun la besto, kiel kun dorlotbesto).
Certaj ne-homaj aĵoj estas referitaj kun la pronomo ŝi ( sia, ŝia), precipe landoj kaj ŝipoj, kaj foje aliaj veturiloj aŭ maŝinoj.
Sekso en la angla: Ŝipoj kaj landoj.
Tiu uzokutimo estas konsiderita laŭvola vortfiguroj;
ĝi estas ankaŭ en malkresko, kaj konsilita kontraŭe de la plej multaj ĵurnalismaj stilgvidistoj.
#000118
Problemoj ekestas dum selektado de persona pronomo rilati al iu de nespecifita aŭ nekonata sekso (vidu ankaŭ Mixed kaj nedeterminitan sekson supre).
Tradicie la virsekso estis utiligita kiel la "defaŭlta" sekso en la angla.
La uzo de multnombropronomo ili kun eksterordinara referenco estas oftaj en praktiko.
La neŭtra ĝi povas esti uzita pri infano, sed ne normale pri plenkreskulo.
(Aliaj senseksaj pronomoj ekzistas, kiel ekzemple la nepersona pronomo oni, sed tiuj ne estas ĝenerale substitueblaj por persona pronomo.
Por multe da informoj vidu Seksneŭtralan lingvon kaj Singularon ili .
#000119
La slava lingvaro plejparte daŭrigas la proto-ind-eŭropan sistemon de tri seksoj, viraj, virineca kaj neŭtra.
(Sekso korelacias plejparte kun substantivofinoj - virgenraj substantivoj tipe finiĝas en konsonanto, femininoj en - kaj neŭtraligas en - o - kvankam ekzistas multaj esceptoj al tio, precipe koncerne substantivojn kies tigoj finiĝas en mola konsonanto.
Tamen kelkaj el la lingvoj, inkluzive de la rusa, la ĉeĥa, la slovaka kaj la pola ankaŭ faras certajn kromajn gramatikajn distingojn inter vivantaj kaj senvivaj substantivoj - kaj koncerne la rusan, en multnombro, inter homaj kaj ne-homaj substantivoj.
#000120
En la rusa la malsama traktado de vivaĵo substantivoj implikas ilian akuzativon (kaj tiun de adjektivoj kvalifikantaj ilin) estante formita idente al genitivo, prefere ol al nominativo.
En la singularo tio validas por virgenraj substantivoj nur, sed en multnombro ĝi uzas en ĉiuj seksoj.
#000121
Simila sistemo uzas en la ĉeĥa, kvankam la situacio estas iom malsama en multnombro (nur virgenraj substantivoj estas trafitaj, kaj la karakterizaĵo estas klara inflektive finiĝanta por vira vivaĵon substantivojn en la nominativpluralo, kaj por adjektivoj kaj verboj konsentantaj kun tiuj substantivoj).
#000122
La pola eble estos dirita distingi kvin seksojn: persona vira (rilati al viraj homoj), vigligas ne-personaj vira, senviva vira, virineca, kaj neŭtra.
La vivant-senviva opozicio por la vira sekso uzas en la singularo, dum la person-nepersona opozicio - kiu klasifikas bestojn kune kun senvivaj objektoj - uzas en multnombro.
(Kelkaj substantivoj indikantaj senvivajn aĵojn estas traktitaj gramatike kiel vivantaj, kaj inverse.
La manifestiĝoj de tiuj diferencoj estas kiel sekvas:
#000123
En la singularo, virsekso vigligas (en la norma deklinacio) havas akuzativoformularon identaj al genitivo, dum viraj inanimatoj havas akuzativon identan al nominativo.
La sama validas por adjektivoj klasifikantaj tiujn substantivojn - tio estas egale kiel en la rusa kaj la ĉeĥa.
(Ankaŭ, pola virsekso vigligas ĉiam formu ilian genitivon en -, dum kaze de inanimatoj iu uzo - kaj kelkaj - u.
#000124
En multnombro, viraj personaj substantivoj (sed ne aliaj vivaĵo substantivoj) prenas akuzativojn kiuj estas identaj al genitivoj;
ili ankaŭ tipe prenas malsamajn finojn (ekz. - mi prefere ol - y) en nominativo - tiaj finoj ankaŭ aperas sur adjektivoj kaj pasintecverboj.
Tiuj du ecoj estas analogaj al ecoj de la rusa kaj la ĉeĥa respektive, krom ke tiuj lingvoj faras vivantan /senvivan (ne personan/ nepersonan) distingon.
Ekzemploj de la pola sistemo:
#000125
Kelkaj substantivoj havas kaj personajn kaj nepersonajn formojn, depende de elvokiva (ekzemple, klient povas konduti kiel nepersona substantivo kiam ĝi rilatas al kliento en la komputiksignifo).
Por pli da informoj pri ĉi-supraj klinadpadronoj, vidu polan morfologion.
Por certaj reguloj koncerne la traktadon de miksit-seksaj grupoj, vidas Miksitan kaj nedeterminitan sekson supre.
#000126
En la Dravidianaj lingvoj substantivoj estas klasifikitaj ĉefe surbaze de siaj semantikaj trajtoj.
La plej alt-nivela klasifiko de substantivoj ofte estas priskribita kiel estante inter "raciaj" kaj "ne-racia".
Ĉi tie substantivoj reprezentantaj homojn kaj diaĵojn estas konsideritaj raciaj, dum aliaj substantivoj (tiuj reprezentantaj bestojn kaj objektojn) estas traktitaj kiel ne-raciaj.
Ene de la racia klaso ekzistas pliaj subsekcioj inter viraj, feminaj kaj kolektivaj substantivoj.
Por pliaj informoj, vidu tamilan gramatikon.
#000127
Multaj artaj lingvoj havas naturajn seksoosistemojn similajn al tiu de la angla.
Vivaĵo substantivoj povas havi apartajn formojn reflektantajn naturan sekson, kaj personaj pronomoj estas selektitaj laŭ natura sekso.
Ekzistas neniu seksointerkonsento sur modifier'oj.
#000128
Vidu ankaŭ Sekso-neŭtraleco en lingvoj kun genro: internaciaj planlingvoj, kaj Seksspecifa pronomo: artaj lingvoj.
#000130
Seksooneŭtraleco en lingvoj kun genro
Seksneŭtrala lingvo en la angla
#000131
Ne konfuzu ĝin kun generi, verka ĝenro aŭ sekso
Vidu ankaŭ Socia genro kaj Genro (biologio)
#000136
Genro aŭ gramatika sekso estas kategorio precipe de substantivoj. Ĝi estas divido de substantivoj en klasoj, parte sed ne tute laŭ semantikaj kriterioj (sekso kaj viveco en la hindeŭropaj lingvoj). La adjektivoj, artikoloj, pronomoj, okaze eĉ verboj ktp. akordas kun la genro de la modifita substantivo, t.e. ili havas malsaman formon laŭ la genro.
#000137
En la prahindeŭropa lingvo, estis gramatikaj genroj ina, malina, kaj neŭtra. En la plimulto el modernaj lingvoj hindeŭropaj, la genroj aŭ kunfandiĝis al du iaj (ina kaj malina en la franca, hispana ktp; utra kaj neŭtra en la dana kaj sveda) aŭ tute malaperis (en la persa kaj angla). Sed kelkaj aliaj lingvoj konservas tri genrojn.
#000138
En multaj ne-eŭropaj lingvoj, ekzistas aliaj sistemoj de genro, pli ĝenerale nomata substantiva klaso viva/neviva.
#000139
La genroj en diversaj lingvoj
#000140
La latina konservis la tri hindeŭropajn genrojn. En la hodiaŭaj latinidaj lingvoj la neŭtro kaj la maskulino ĝenerale kunfandiĝis. Restoj de la neŭtro ekzistas en kelkaj lingvoj:
#000141
Neŭtraj pronomoj kaj adjektivoj uziĝas, kiam ne estas rilato al substantivo, ekz-e en la hispana: lo bueno "la bona, la boneco" kontraŭe al el bueno "la bona, la (vir)bonulo, la bonaĵo" rilate al iu maskulino aŭ li-seksa persono, la buena "la bona, la bonulino, la bonaĵo" rilate al iu feminino aŭ ŝi-seksa persono. En la romanĉa sursilvana: igl ei bien "ĝi estas bona" senrilate, sed el ei buns "li estas bona", ella ei buna "ŝi estas bona".
#000142
En la rumana (ne en la arumana) la latinaj neŭtroj ĝenerale estiĝis ambaŭgenraj. Tio signifas, ke en la singularo ili kunfandiĝis kun la maskulinoj, sed en la pluralo kun la femininoj. En la itala ankaŭ ekzistas tiaj vortoj, sed malpli, do oni kutimas rigardi ilin esceptojn, ekz-e il ginocchio (m) "la genuo", plurale le ginocchia (f) "la genuoj".
#000143
En la romanĉa multaj estintaj neŭtroj formas la pluralon laŭregule per la sufikso -s, sed krome havas specialan kolektivan formon, kiu devenis de la pluralo kaj uziĝas kiel singularo: il meil "la pomo", pluralo ils meils "la pomoj", kolektiva formo la meila "la pomaro, la pomoj"; il fegl "la folio", ils fegls "la folioj", la feglia "la foliaro" (ekzemploj el la sursilvana dialekto). Malmultaj kazoj de tio troviĝas ankaŭ en aliaj romanaj lingvoj, ekz-e itale: il legno "la lignero", i legni "la ligneroj", la legna "la ligno". (El nuntempa rigardo tio ne havas ian interrilaton kun genroj, sed laŭdevene ĝi estas resto de la latina neŭtro.)
#000144
En kelkaj asturiaj dialektoj de la hispana ekzistas speciala neŭtro nomata neutro de materia (t. e. - memkompreneble - "neŭtro de materio"): pilu signifas "haro", kaj la neŭtra formo pelu signifas "hararo", ĉe la adjektivo: cebolla blanca "blanka cepo", sed cebolla blancu "blanka ceparo". La origino de tiu fenomeno estas neklara.
#000145
Inter la romanaj lingvoj ofte la genroj malsamas. Tiukaze oni kelkfoje parolas pri "falsaj amikoj". Ekz-e "la nazo" estas hispane la nariz (feminino), sed portugale kaj galege o nariz (maskulino), "la valo" estas hispane el valle (m), itale la valle (f).
#000146
En kelkaj ĝermanaj lingvoj estas la tendenco kunfandi maskulinon kaj femininon al genro nomita utro, kiu do opoziciiĝas nur al la neŭtro. Tute kunfandiĝis ili en la sveda (ne la gotlanda dialekto) kaj la dana (ne la bornholma dialekto). Do la substantivoj havas du genrojn. Tamen, la personaj pronomoj diferenciĝas laŭ sia natura sekso. En la dana ĉiu neŭtro anstataŭiĝas per la pronomo det, dum utra substantivo anstataŭiĝas per hun por ŝi-seksa persono, han por li-seksa persono kaj den por ne-persono.
#000147
En la norvega (nur bokmål) tendenco estas fari la saman kiel en la sveda kaj dana, kvankam ankoraŭ ekzistas vortoj, kiuj estas difinite maskulinaj aŭ difinite femininaj. En la nederlanda (ne la flama) kaj la platdiĉa la diferencigo inter feminino kaj maskulino ankaŭ preskaŭ foriĝis.
#000148
La angla kaj la afrikansa nur diferencigas laŭ la natura sekso, eĉ tio ne ĉe la substantivoj kaj iliaj konkordoj, nur ĉe la pronomoj, t. e., la situacio estas la sama kiel en Esperanto. Do la afrikansa sy samas al "ŝi", hy al "li" kaj dit al "ĝi".
#000149
En la frisa la situacio estas iom konfuza. En amringa kaj foeringa la feminino kaj la neŭtro vaste kunfandiĝis, dum en la okcidenta frisa (ne en la dialekto de Terschelling) kunfandiĝis la feminino kaj la maskulino.
#000150
La islanda, feroa, norvega (nynorsk), gotlanda, bornholma kaj altgermana lingvoj konservis la tri hindeŭropajn genrojn.
#000151
En la slavaj lingvoj konserviĝis la tri genroj. La ununura escepto estas la moliseslava (kelkfoje rigardata kiel kroata dialekto) en la Moliseo en Italio, el kiu pro itala influo la neŭtro foriĝis.
#000152
La sanskrita konservis la tri hindeŭropajn genrojn, kiujn nur malmultaj modernaj hind-ariaj lingvoj havas, ekz-e la marato kaj la guĝarato.
#000153
Multaj hind-ariaj lingvoj kiel la hindia, la urdua kaj la romaa, same la nuristanaj lingvoj kaj la iranaj lingvoj perdis la neŭtron.
#000154
Dum multaj iranaj lingvoj kiel la kurda kaj la paŝtua havas du genrojn, aliaj kiel la persa, la daria kaj la taĝika ne plu havas iajn genrajn distingojn.
#000155
Kelkaj hindariaj lingvoj anstataŭis la laŭtradiciajn genrojn per naturaj genroj. Tio validas por la bengala, la nepala kaj la sinhala. Do tie, ĉiu ŝi-persona substantivo estas feminino, ĉiu li-persona substantivo maskulino, kaj ĉiu ne-persona substantivo neŭtro.
#000156
En la keltaj kaj baltaj lingvoj la neŭtro malaperis. Ankaŭ en la albana la neŭtro nekutimiĝis. La armena ne konservis iajn ajn genrojn. La greka konservis ĉiujn tri genrojn ĝis la nuntempo.
#000157
Multe da Esperantaj vortoj havas sekse neŭtrajn radikojn, tiel oni ne bezonas postglui -IN-sufikson por inaj "gasto", "studento", "prezidanto", "esperantisto", "soldato", "arabo", "pastro", "anĝelo", "kato" ktp. Jen estas kelkaj ekzemploj de vortoj kun viraj kaj inaj radikoj, kie oni devas uzi -IN-formon por montri inan kontraŭparton (ekz. frato - fratino):
#000159
Ĉiuj lingvoj, kiujn oni nomas afrikaziaj aŭ "hamido-semidaj" (do enhavante la semidajn lingvojn kiel la hebrea kaj la araba), konas distingon inter feminino kaj maskulino. Tio validas ankaŭ por la tiel nomataj "ĉado-hamitaj lingvoj" kiel la haŭsaa.
#000160
Krome la genroj ekzistas sporade, ekz-e inter la dravidaj lingvoj.
#000161
Kategorioj kutime ne nomataj genroj
#000162
Inter la ne-hindeŭropaj lingvoj pli oftaj ol genroj estas aliaj substantivaj klasoj. Ekz-e en la bantuaj lingvoj ĉiu substantivo apartenas al iu el pluraj klasoj, nur parte rilate al sia signifo.
#000163
En pluraj lingvoj oni diferencigas inter animaj kaj neanimaj substantivoj. En la rusa ekz-e ĉe la maskulinoj kaj en la pluralo de ĉiuj tri genroj estas distingo inter "animaj" kaj "neanimaj" substantivoj.
#000164
En la monia papua lingvo ekzistas tri klasoj: la malina-neŭtra, la ina klaso kaj la klaso de parencesprimoj.
#000165