Iom pri “La Ondo de Esperanto”
#000000
La suba teksto, kies bazo estas la artikolo de Halina Gorecka en la artikolaro Dek gazetoj, estis legita la 6an de junio 2011 en la Moskva jura universitato Justo kadre de la festkunveno okaze de la duobla jubileo de La Ondo de Esperanto: la 20-jara datreveno de la relanĉo de La Ondo kaj apero de ĝia 200a numero. La teksto estis aktualigita en 2019 sojle de la apero de la tricenta numero de La Ondo (oktobro 2019) kaj kompletigita (la lasta frazo) la 23an de majo 2021 je la 30-jariĝo de nia unua Ondo.
#000001
Aleksandr Saĥarov en Rememoroj de centprocenta esperantisto jene priskribis la cirkonstancojn de la naskiĝo de La Ondo de Esperanto:
#000002
Saĥarov pravis. Kvankam Esperanto aperis en Ruslanda Imperio, kie loĝis plejmulto da pioniraj esperantistoj, nur 17 jarojn post la naskiĝo de la lingvo en Ruslando estis ricevita permeso eldoni esperantistan gazeton. La gazeton Esperanto en 1904 fondis en Peterburgo Ilja Davidoviĉ Ostrovskij, loĝinta en Jalta (Krimeo), kiu redaktis ĝin kun la asisto de la prezidanto de la Peterburga societo Espero Aleksandr Isaakoviĉ Asnes.
#000004
Post tri kajeroj la gazeto Esperanto ĉesis, ĉar Asnes akceptis la redaktorecon en Ruslanda Esperantisto, la organo de Espero, kiu eldonis ĝin dum tri jaroj kun esperantistaj informoj, beletraĵoj, kaj artikoloj pri aktualaj sociaj problemoj. Ĝuste en Ruslanda Esperantisto Zamenhof publikigis sian studon Dogmoj de Hilelismo.
#000005
En 1908 post apero de la unua numero, Ruslanda Esperantisto ekpaŭzis, ĉar Asnes konvinkis la eldonanton de la populara revuo Vestnik Znanija (Heroldo de Scio) Vilhelm Vilhelmoviĉ Bitner aperigi suplemente al ĝi ĉiumonatan revuon Espero kun paralelaj tekstoj en la rusa kaj en Esperanto. Bitner post unujara eldonado rezignis, ĉar esperantistoj apenaŭ helpis la revuon.
#000006
Tamen granda estis la propaganda efiko de Espero, kiun dum tuta jaro ricevadis (sen investo de esperantista kapitalo) preskaŭ cent mil abonantoj de Vestnik Znanija. Inter la dekmiloj da legantoj estis centoj da interesiĝantoj pri Esperanto, kaj ili bezonis legi plu en la eklernita lingvo, sed Ruslanda Esperantisto ankoraŭ ne reaperis por disponigi al ili tian legaĵon.
#000007
Ĉi tiun favoran konjunkturon komence de 1909 lerte uzis Aleksandr Andrejeviĉ Saĥarov, kiu post sia 15-jara laboro kiel financa oficisto en Ardatov (Simbirska gubernio), forlasis la bone pagatan ŝtatan servon kaj plentempe dediĉis sin al Esperanto.
#000009
Jam komence de sia vivo esperantista Saĥarov decidis ekokupiĝi pri eldonado. Saĥarov utiligis sian partoprenon en la 2a kaj 3a Universalaj Kongresoj (1906, 1907) kaj postkongresajn restadojn en Parizo kaj Berlino por spertiĝi pri Esperanto-eldonado, kaj en 1907 li fondis en Moskvo la librejon (vendejon kaj eldonejon) Esperanto, ĉe kiu aperis trideko da libroj. Fine de 1908 li ricevis la permeson eldoni la monatan gazeton La Ondo de Esperanto.
#000010
La unua numero de La Ondo de Esperanto aperis en februaro 1909 en la granda formato de tagĵurnalo, en la eldonkvanto 10 mil ekzempleroj. Saĥarov anoncis pri La Ondo en Ruslanda gazetaro, sendis ĝin al miloj da konataj adresoj kaj disdonis ĝin al moskvaj gazetvendistoj (nur 20 ekzempleroj estis venditaj).
#000011
Zamenhof salutis la novan gazeton:
#000012
Kun granda plezuro mi ricevis la unuan numeron de Via gazeto “La Ondo de Esperanto”. Dum eĉ plej malgrandaj nacioj havas sian Esperantan organon, la granda ruse-parolanta nacio restis en la lasta tempo tute sen organo; tial la apero de via gazeto, kiu metas finon al tiu stranga kaj bedaŭrinda situacio, sendube estos ĝoje salutita de ĉiuj niaj amikoj. Mi deziras al via gazeto la plej bonan prosperadon; mi esperas, ke via energio kaj persisteco baldaŭ akiros por via gazeto konfidon kaj estimon de la tuta esperantistaro kaj antaŭ ĉio kunlaboradon kaj subtenadon de ĉiuj esperantistoj rusaj.
#000013
Ne nur la bonega analizo de la konjunkturo sukcesigis la gazeton. Ĉar ĝi estis lia privata establo, li – malkiel movada instanco – toleris la malprofiton de la gazeto, kiun kovris la profito de la librejo.
#000014
Krome, La Ondo aperis akurate, ĝi ne incitis legantojn per neologismoj kaj miskompostaĵoj, nek tuŝis temojn religiajn aŭ politikajn.
#000016
La rubrikaro de La Ondo estis tradicia: “Esperanto en Ruslando”, “Esperanto eksterlande” (en la rusa lingvo), “Bibliografio”, “Diversaĵoj”, “Amuza fako”. Aperis beletraĵoj, felietonoj, artikoloj pri temoj sociaj kaj kulturaj, jaraj revuoj de la Esperanto-movado. La abonantoj jarfine ricevis senpage libron (Princo Serebrjanij de Aleksej K. Tolstoj, Orienta Almanako, 3a volumo de la plena verkaro de Devjatnin k. a.). En La Ondo aperis serio de portretoj de pli ol cent famaj esperantistoj, ruslingvaj ĉefartikoloj.
#000018
Tamen en la gazeto sentiĝis opoziciemo al la Peterburgaj gvidantoj de Ruslanda Esperantista Ligo; kvankam Saĥarov ne estis denaska moskvano, li ja loĝis en Moskvo, ĝuis kunlaboron de Moskvaj esperantistoj kaj ne povis leviĝi super la tradicie malvarmaj rilatoj inter la du Ruslandaj ĉefurboj.
#000019
Dum la Unua Mondmilito ĝi estis unu el nemultaj internaciaj ligiloj inter la esperantistoj. La ŝovinisma haladzo nur en la unuaj militaj monatoj iomete sentiĝis en La Ondo, kaj poste pri la milito memorigis ĉefe mortanoncoj pri pereintaj esperantistoj.
#000022
En la plej lasta Ondo (No100-101, aprilo-majo 1917) Kotzin profetis:
#000023
La ĵus okazinta revolucio garantios al Esperanto liberan propagandon... La devizo “Proletoj de ĉiuj landoj unuiĝu” necesigas alprenon de lingvo internacia, studebla de ĉiu laboristo.
#000024
Sed post la bolŝevista revolucio la privataj sendependaj gazetoj ne povis ekzisti en la kondiĉoj de la “proleta diktaturo”. Ĉesis ankaŭ la “etburĝa” Ondo.
#000025
Poste adeptoj de la Zamenhofa lingvo en Ruslando kaj Sovetunio multfoje provis lanĉi revuon, kiu ŝtopus la breĉon aperintan pro la ĉeso de La Ondo. Tamen nek la organoj de SEU kaj ASE, nek la samizdataj Amikeco, Literatura skatolo kaj Sezonoj, nek la multaj primovadaj informil(et)oj sukcesis kompensi la mankon de La Ondo, kiu ne nur listis Esperanto-eventojn, sed ankaŭ kontribuis al la internacia Esperanta kulturo.
#000026
Komence de la 1980aj jaroj en Uralo kaj Siberio aperis grupo da (plejparte) junaj kulturemuloj, kiuj ekde 1984 eldonis la trimonatan samizdatan almanakon Sezonoj, kunlaboris en ĝi kaj en Hungara Vivo kaj Literatura Foiro, eldonis samizdatajn libr(et)ojn, okazigis plurajn kulturtemajn semajnfinojn kaj semajnojn, starigis kaj nutris la Kolektivan Esperantan Bibliotekon kaj la literaturan konkurson Liro. Kompreneble, ĉio ĉi okazis neoficiale kaj ekster tiamaj leĝoj, kiuj reguligis la socian aktivadon en Sovetunio.
#000028
Ĉiuj 26 kajeroj de la almanako Sezonoj estis presitaj en Litovio, kie la aŭtoritatoj malpli suspekteme ol en Ruslando rilatis al eksterleĝa eldonado, se ne temis pri politiko.
#000029
La prezidanto de UES, Sverdlovska ĵurnalisto, redaktoro kaj eldonisto Viktor Kloĉkov tiutempe forlasis la gvidadon de la plej granda ŝtata eldonejo en Uralo kaj fondis la sendependan eldonejon Ural-Sovety. Li volonte aliĝis al la projekto, precipe al ties libroeldona direkto, kaj meze de la 1990a jaro la tajpaĵo de la unua numero de la nova revuo, pretigita de ĝia redaktoro A. Korĵenkov, estis donita al tradici-teĥnika presejo por kompostado. Kelkajn monatojn daŭris la kompostado kaj korektado, kaj fine la ideo estis ŝanĝita: la Sverdlovska komputisto kaj esperantisto Viktor Kulakov kreis en la fino de 1990 la Esperantajn tiparojn per kiuj estis kompostita la novelaro Sveda alumeto de Ĉeĥov kaj la jam parte malaktualiĝinta unua numero de la revuo.
#000032
Meze de majo 1991 per la kopiilo de la Sverdlovska eldonejo Ural-Sovety estis presitaj kaj mane vinktitaj la unuaj ekzempleroj de No1 de La Ondo de Esperanto. La 23an de majo Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov kaj Viktor Kloĉkov venis aviadile al Nederlando kaj disdonis la freŝbakitan Ondon al oficistoj de la Centra Oficejo en Roterdamo... Ekde tiam la 23an de majo ni festas ne nur la naskiĝdatrevenon de Aleksander, la senŝanĝa redaktoro de La Ondo, sed ankaŭ de la revuo mem.
#000033
Nefacila estis nia situacio. Ja estis facile eldoni la samtempe refonditan Ruslandan Esperantiston, kun informoj pri la ĉefaj eventoj en Esperantujo, kaj centoj da ruslandanoj kaj dekoj da alilandanoj abonis ĝin. Ĝi estis presata sur kvar (poste sur ok) paĝoj kaj malmultekoste dissendata en ordinaraj leterkovertoj. Sed komence de la 1990aj jaroj la averaĝa Ruslanda esperantisto apenaŭ povis pagi pli ol kvarpaĝan informilon. La pli ampleksa kaj varia Ondo havis en 1991-97 nur malmultajn abonantojn en Ruslando, sed konservi tiujn legantojn kaj aŭtorojn ni opiniis tasko, praviganta la malprofitan eldonadon de la dumonata Ondo.
#000034
Unue, ni klopodis rakonti al la internacia legantaro pri la situacio en Ruslando, Sovetunio kaj Orienta Eŭropo.
Due, la revuo analizis kulturajn, sociajn kaj lingvajn aspektojn de Esperanto.
Trie, La Ondo daŭrigis la literaturan tradicion de la almanako Sezonoj, ankaŭ per represado de pluraj gravaj tekstoj, aperintaj pli frue en ĉi tiu almanako kaj nekonataj internacie (nur kelkaj eksterlandanoj ricevadis ĝin).
#000036
Movadaj novaĵoj estis ekster la ĉefa atento de La Ondo.
#000037
Malgraŭ la sociaj kataklismoj, prezosaltado, inflacio, praktika malebligo de civilizita entreprenado, transpagaj problemoj, misfunkcianta poŝto kaj dudeko da aliaj Ruslandaj Esperantaj periodaĵoj La Ondo ne mortis. Post kelkaj jaroj klariĝis, ke danke al pliboniĝo de la ekonomio (la averaĝa salajro kreskis de ĉ. 30$ al ĉ. 150$ monate), ankaŭ en Ruslando oni povas ekeldoni dignan ĉiumonatan revuon kaj per tio kontribui al la riĉigo de la internacia esperantista vivo. Do, meze de la jaro 1997 La Ondo ensorbis ĉiujn rubrikojn de Ruslanda Esperantisto kaj transformiĝis al ĉiumonata revuo, oficiale registrita. La samizdata periodo finiĝis.
#000038
Post ĉi tiu transformiĝo La Ondo de Esperanto ĉiumonate aperis kiel presita magazino dum preskaŭ du jardekoj, ekde julio 1997 ĝis decembro 2016, kaj ĝi estis sendata al pli ol 500 adresoj en kvindeko da landoj.
#000040
La ŝanĝo sentiĝis tre baldaŭ en la abonstatistiko: en 1998 pli ol duono de la abonantoj loĝis en Ruslando, sed en la lasta papera jaro 2016, nur 13% da abonantoj de La Ondo estis ruslandanoj, kaj en la unua senpapera jaro en Ruslando estis nur 9% da abonantoj.
#000042
Ne plu okazis drastaj ŝanĝoj, sed jen kelkaj menciindaĵoj pri la evoluo de La Ondo de Esperanto:
#000043
Ni hipokritus, se ni dirus ke antaŭ 30 jaroj ni ne revis pri tio, ke ni forlasos niajn sekurajn ŝtatajn oficojn kaj vivtenos nin per eldonado de Esperantaj libroj kaj de la vera Esperanto-magazino. Ni ja revis, sed revante ni komprenis ke temas pri io ege malfacile atingebla, kiel flugo al Marso aŭ la Fina Venko. Sed ni ja transiris Rubikonon, maldungiĝis kaj, simile al Aleksandr Saĥarov, ni dediĉis nin al nia iama hobio, kaj dum pli ol kvarona jarcento vivas danke al nia Esperanto-eldonado.
#000045
La revo realiĝis! En la reta voĉdonado pri la plej abonindaj internaciaj Esperanto-gazetoj, okazinta en junio 2015, evidentiĝis, ke La Ondo de Esperanto ricevis plej multajn voĉojn, sekvata de Beletra Almanako, Monato, Kontakto kaj Esperanto.
#000046
Tio okazis nur et-parte pro ni mem. Fari ion seriozan dum longa tempo oni ne povas sen subteno. Feliĉe ni trovis vastan subtenon.
#000047
Ni dankas niajn elstarajn aŭtorojn kaj la ordinarajn esperantistojn, kiuj dediĉas parton de sia tempo al verkado de artikoloj, beletraĵoj kaj recenzoj por La Ondo.
Ni dankas niajn legantojn, kiuj vivtenas la revuon per abonoj kaj donacoj.
Ni dankas niajn kritikantojn, sen kiuj nia vivo estus malpli interesa.
#000048
Estas iom malgaje, sed nenio daŭras eterne, kaj nia longa laborado neeviteble komencis proksimiĝi al la fino. La 300a numero de La Ondo aperis en oktobro 2019. Kaj en januaro 2020 la ĉiumonata Ondo transformiĝis al duflanka projekto: ĉiusezona 120-paĝa almanako kaj al la samtitola novaĵretejo ĉiutage kompletigata.
#000049
Sincerajn gratulojn al la revuo kaj la redaktoro!
Mi sxatas legi la rakanto ke aperis en La Ondo de Eseranto No. 11.
Kiel mi povas fari tio? W. Schultz
After his six months in Irkutsk he was stationed in Krasnoyarsk for 6 months. There he gave a lecture about Esperanto, gave courses and published articles in the newspaper Krasnoyarksiy Vestnik to popularize Esperanto. He tried to establish the 27th member city in the Russian Esperanto League and to obtain support from the Yenisei Province. Did this ever happen?
In 1909, Boris Perott wrote articles in Vostochnaya Zarya about Esperanto. He was living in Irkutsk till September 1, then moved back to Saint Petersburg. Did he ever publish in Ruslanda E?
He left Russia in 1920.
Please answer in English or Russian
#000053
Demonstraj versioj de “La Ondo”
Musklaku la kovrilon por legi pliajn informojn.
#000059
Demonstraj versioj de “La Ondo”
#000060