Kulturaj novaĵoj el diversaj retejoj de esperantujo
#000000
Saluton!Jen ni alvenas al la fino de unu plia jaro! 2019 ne estis facila tamen. Ĉi-jare, eble plimulte ol en antaŭaj, venis en la mondon malnovaj sentoj kaj tra la mondo sonis malamaj voĉoj. Al glavosangon soifantaj, nun de loko flugas ili al loko, per flugiloj de rapida Interreto. La Espero, malkaŝas la internan ideon de Esperanto: Rondo familia, homa harmonio kaj interkompreno.
#000002
Sed kiam la ĉiutaga realeco montras al ni la malon, tio igas nin pripensi: Ĉu en la nuna mondo la bela sonĝo de l’ homaro iam efektiviĝos? Tutmonde, la socia kaj ekonomia malegalecoj daŭre kreskas iom post iom korodante demokration, kiu ankoraŭ fragilas en multaj landoj. Ĉu eblas paco kaj homa interkompreniĝo en tia brutala sistemo, en kiu kelkaj ekz. monprofitas el militoj?
#000003
Se vi demandas kial mi skribas ĉi tion, se laĉefartikoloj de la nuna numero pritraktas la kosmon kaj universon, mi respondas ke kiam la realeco tro malfavoras kaj korpremas, ni instinkte turnas nin aliflanken. Tial ni rigardu la ĉielon, observu la astrojn kaj revu pri alia mondo, kie la idealoj de Esperanto jam efektiviĝis.
#000004
En tempoj, kiam “postveroj” kaj falsaj novaĵoj dubigas la popolon, parto permesas esti kaptitaj de frenezaj ideoj, vestitaj de skeptikismo, ekzemple, ke la Tero ne estas globa, sed plata. Tiucele, la artikolo de Frank Van Hertrooij helpas nin kompreni kiel la sciencistoj alvenis al konkludoj pri ĝiajmovo kaj rotacio ene de nia sunsistemo.
#000005
Surtere tamen ni ne nur simbole, sed praktike agu por la paco, por interkompreniĝo kaj kleriĝo. Ĉi-ekzemple menciindas la artikolo pri la ribeluloj de la movado Ribelo Internacia. La movado naskiĝis sur la pontoj de Londono en Oktobro 2018. La movado agas neperforte, celante la ŝanĝon de laregistaraj sintenoj rilate al ekologiaj demandoj. Mi persone ĝojus se la movado pledus ankaŭ por pli egaleca socio.
#000006
Antaŭ kelkaj monatoj mi ricevis retleteron de Bertilo Wennergren demandanta ĉu la tekstoj de Kontakto povus esti parto de la kolekto en Tekstaro, kiun mi ankoraŭ ne konis tiam. Nun mi ofte uzas ĝin, kaj tiuj, kiuj ofte verkas en Esperanto, sendube trovas tie grandan utilon. Disponiginte la kolekton de Kontakto, kompreneble mi tuj kaptis la okazon por inviti lin al nia intervjua rubriko. Ja li estas unu el la plej konataj esperantistoj, kiun mi unue admiris pro la muzika kontribuo, sed pli kaj pli pro la gramatika kontribuo de la Internacia Lingvo.
#000007
Agrablan legadonRogener PavinskiRedaktoro de Kontakto
#000010
Ni pasas trionon de nia tempo dormante ― aŭ almenaŭtion devus fari. Ja multaj homoj suferas pro maldormemo, sed ĉiu havas apartan rilaton kun la dormo. Iuj volas resti pliajn 5 minutojn en la lito ĉiumatene; aliaj ne kapablas dormi kiam ili ekkuŝas surlite; iuj ne havas ripozigan trankvilan dormon dumaliaj deziras dormi por ĉiame.
#000012
Mia juna amikino ĵuras ke ŝi sukcesas vekiĝi nur post la rigardado de la poŝtelefono. Ne hazarde mi legis ke esploristo komparis tiun aparaton kun cigaredoj ― ĉu ne fumantoj vekiĝas nur post la unua fumenspirado? Certe la kvalito de nia dormo estas tre grava por nia ĝenerala vivkvalito kaj sano. Ĉu metodoj povas helpi naturan proceson kiel la dormo? Certe jes!
#000013
Niaj modernaj kutimoj malhelpas nin taŭge dormikaj konsekvence havi pli sanan vivon. Do jen la kialoj por prezenti al vi ĉi-numere konsilojn por pli bona dormado.
#000014
En nia intervjua rubriko, Tali Wandel rakontas al Alessandra Madella pri Eŭritmio, ne tre konata movarto, kiu videbligas la paroladon kaj muzikon. Tali estas israela esperantistino kaj instruistino pri Eŭritmio en la Valdorfa lernejo, kie ĝi estas baza fako.Krome, ŝi agadas por disvastigi Eŭritmion en la Esperantan movadon.
#000015
La solvado de konfliktoj devus esti lerneja studobjekto ― tion proponas Franz-Joseph Geidel – ni konsentas. Ĉu la mondo plu militos se ni, kiam infanoj, lernus pri la solvado de konfliktoj? Nu, ĉiam estas tempo lerni pri tio. La temo pri ĉifromono revenas por prezenti novajn alternativojn, kiuj povas utili al (sed ne nur) afrikanoj. La problemo en Pakistano estas ne la mono mem, sed la rilato kun la labor-merkato. La Blaga Blogo, Tiel la Mondo kaj la Movada Rubriko pliriĉigas nian enhavon dum alia tre ŝatata rubriko KontaTEK revenas por prezenti interesajn teknologiajn novaĵojn.
#000016
Lingvoj ne mortas, oni mortigas ilin – Kontakto 2019:4 aperis!
#000018
La jaro 2019 estas deklarita internacia jaro de indiĝenaj lingvoj laŭ Unesko. La celo estas, per tio kontribui al la konscio pri la urĝa bezono zorgi, revigligi kaj antaŭenigi indiĝenajn lingvojn enla mondo. Ekzistas nuntempe de 6 ĝis 7 mil lingvoj en la mondo. Ĉirkaŭ 97% de la monda loĝantaro parolas nur 4% el ĉi tiuj lingvoj, kaj nur 3% de la popoloj parolas la ceterajn 96% el ĉiuj ekzistantaj lingvoj. La granda plimulto de ĉi tiuj lingvoj, parolataj ĉefe de indiĝenaj popoloj, senĉese malaperos.
#000019
Mi mem, verdire, ne multe scias pri la fenomeno, kaj eĉ dubas kiel eblus entute solvi ĝin. Estas eĉ malfacile mezuri la problemon kiam vi, ĉar naskiĝinta en socio kun jam difinita majoritata lingvo, neniam spertos la malaperigon de via propra denaska lingvo.Tamen ne koni la problemon ne signifas ke ĝi ne ekzistas. Danke al pli kleraj homoj ni povas informiĝi pli bone. La ĉefartikolo de nia nuna eldono, prezentita kaj tradukita de Manuela Burghelea kaj Daniel Sanchez, sciigas al ni pri la kaŭzoj de tiu malaperado. Tiuj kialoj estas komplikaj, ili entenas politikan regadon, diskriminacion kaj monon.
#000020
Similaj kialoj por alia ankaŭ grava problemo: La klimata ŝanĝiĝo.En la pasinta numero ni publikigis artikolon, kiu prezentis al niaj legantoj la svedanknabinon Greta Thunberg. Ŝiaj protestoj kontraŭ la apatio de la tutmondaj registarojvekis atenton de la amaskomunikiloj kaj inspiris multajn studentojn tra la mondo simileagi. Sed laŭ Stanislavo Belov, ĉio temas nur pri hipokritaj ludoj de la grandaj oligopoloj,kiuj regas la merkaton kaj la enegipolitikon en Eŭropo. En sia artikolo, li skribas: “Ni esturealismaj: necesas pliaj jardekoj kaj plurmiliardaj ŝtataj subvencioj por solvi la problemojnde la verda energio.”
#000021
Malgraŭ la debatoj pri la solvo de la problemo, la organizaĵo Global Footprint Network(Tutmonda Spura Reto), diskonigis la infomon ke la lastan 29-an de julio ni alvenis alĉi-jara tago de la Tera superŝarĝiĝo. Tio signifas ke dum malpli ol ok monatoj, ni jamuzis pli da naturrimedoj ol la planedo povas ― kun regenera marĝeno ― provizi dumla tuta jaro.
#000022
Por iom mildigi la enhavon ni prezentas al vi pli leĝeran eron. Nia intervjua gasto estaskonata esperantisto kaj movadano: Roman Dobrzyński, kiu antaŭ 50 jaroj estis mem laredaktoro de tiu ĉi revuo, kiun vi tenas mane. Roman ne perdis sian ĵurnalisman vervonkaj nature rakontas pri historioj, kiuj markis lian interesan vivon! Por mi estas grandaplezuro fari tiun vojaĝon al la pasinteco, kaj mi esperas ke ankaŭ vi ĝuos.
#000023
Jen via mondo, jen nia mondo, kun monta neĝo kaj mara ondo. De la tropikoj ĝis la polusoj, jen vasta mond’ por ĉiuj ni. Ĉi tiun Esperanto-version de This land is your land tradukitan de Wouter F. Pilger vi eble jam aŭdis, ĉu per la kasedo de Duo Espera aŭ ― plej problabe ― en koncertoj de “JoMo”.
#000026
Por tio pledas Greta Thunberg, sveda knabino, kiu fariĝis tre konata pro sia ― komence sola ― protesto antaŭ la nacia parlamento plede por la klimato. Ŝi estis invitita paroli pubike, kaj ŝia saĝeco kaj mesaĝo forte influis gestudentojn ĉirkaŭ la mondo simile iri sustraten protesti, samkiel ŝi trafe influis Pablo Conessa verki la artikolon. Sed la estonteco de la mondo bezonas ne nur proteston sed agadon. La artikolo de Ryan Callahan pritraktas ĝuste tion kaj proponas kvar sugestojn por pli ekologia vivstilo.
#000028
Ankaŭ ekologio ― la maro specife ― ĉefa elemento por la ekvilibro de nia mondo, estas reliefa temo en la muzika arto de Kjara, itala kantistino, kiu ĵus aperigis sian unuan albumon en Esperanto. Sperta kantistino kaj komponisto, per Blua Horizonto ŝi ekpaŝas sur internacian kampon kaj impresas pro la mondmuzika kvalito prezentata, en kiu sentoj kaj emocioj envolvas la aŭskultantojn. Kiel ĉiam, nia revuo ĝuas kontribuojn diversajn kaj riĉajn. Ĉi-eldone ne malsamas. Vi legos interasajn artikolojn kiel la historio de koncentrejoj dum la hispana diktaturo; pri la scienca metodo, kaj la rubrikojn: Videoludoj, Tiel la Mondo, Blaga Blogo kaj Movada Rubriko.
#000029
Ĵus svarmis tra la amaskomuniloj la unua foto iam ajn faritade Nigra Truo. La atingo estis vaste kaj fiere festata de la scienca komunumo. La bildo estis kunmetita per la kunlaboro de teleskopoj de pluraj lokoj en la mondo kaj pruvas la teorion de relativeco de Einstein. Tamen, kio plej ĝojigis min, estis la fakto, ke malantaŭ tiu ĉi historia atingo estas la 29-jara Katie Bouman, virino, kiu en MIT (Teknologia Instituto de Massachusetts) partoprenis la kreadon de la programo, kiu produktis la bildon.
#000032
Sendube ŝi fariĝos ekzemplo de kapableco, el kiu multaj knabinoj tra la mondo povas inspirigi sin. Sed samtempe, kiam nun ni festas la atingon de Katie, en Irano Nasrin Sotoudeh, virino, pro la paca defendo de la rajtoj de virinoj en tiu lando, estis kruele kondamnita ricevi 148 vipbatojn kaj resti preskaŭ 40 jarojn en malliberejo. Kiom malsamaj la situacioj por virinoj en la mondo!
#000033
Ankoraŭ ne estas klare por ĉiuj, ke ne ekzistas pravigo por iu ajn seksa/genra diskriminacio. Kaj batali por tio estas unu el la multaj gravaj taskoj de la feminismamovado. Dum virinoj en okcidentaj landoj pli kaj pli atingas prestiĝan socian pozicion, multloke en oriento la virinoj devas batali kontraŭ malkleraj tradicioj, kiuj ankoraŭ katenas ne nur la virinojn, sed la homan progreson ĝenerale.
#000034
En Barato al tiu progreso multe kontribuis la kreaĵo de A. Muruganantham, unu ella 100 plej influhavaj personoj de la mondo, laŭ la revuo TIME en la jaro 2014. Konatakiel Pad Men (Menstrutuka Viro), post multjara penado, li sukcese konstruis simplanmaŝinaron, per kiu eblas fabriki tre malmultkostajn menstruajn tukojn por la virinoj enla tieaj komunumoj. Laŭ li, “la plej forta kreaĵo de la naturo estas ne leono, nek elefanto,nek tigro. Estas la virino”.
#000035
“Kion ajn viroj faras, virinoj kapablas same, sangelfluigante”. Mi legis ĉi tiun frazon surt-ĉemizo ― ĝuste la temo de ĉefartikoloj en ĉi tiu numero. Kial menstruo ankoraŭ estastiom granda tabuo? Per du malsimilaj vivspertoj ni konatiĝos kun la zorgoj de virinoj enokcidento kaj oriento rilate al menstruo. Ankaŭ nia intervjua gasto estas ekzemplo de lavirina povo kaj talento. Natalia MacMahon, krom reĝisoro, estas aktorino kaj tradukisto. Ŝiantaŭ nelonge aperigis Malsano Nomata Amo, retserion kun 6 ĉapitroj en kiuj Esperantorolas kiel grava faktoro en la historio.
#000036
Ĉion ĉi pripensante, mi rezonis: La viroj rolis (almenaŭ li tiel sin prezentas) kielprotagonisto en la monda historio. Kaj surbaze de perforto kaj konkurado ― laŭ la viramodelo ― kulturoj formiĝis. Ĉu vi jam vin demandis, kia estus la mondo, se virinoj regusĝin? Mi ne dubas ke, por ke la estontaj generacioj pluvivu, necesas enkonduki la mondonsur pli bonan vojon. Ĉu la virinoj montros la vojon?
#000037
Ĉukpilko – La sporto de la paco
#000038
“Konsento konstruas, malpaco detruas(1)”. Kvankam ankoraŭ nun en multaj lokoj regas la terura etoso de malpaco ― vidu la situacion de Venezuelo, ekzemple ― mi kuraĝas diri ke nuntempe la homaro strebas eviti militon pli ol antaŭe. Ĉu tiu aserto pravas laŭ vi? Kaj plie, ĉu eble la sporto, en siaj diversaj manifestacioj, favoras al pli pacema mondo? Kvankam nemalofte, sporto estas puŝata de emocioj disputaj kaj batalemo propraj de militemo ― tre konata estas la agresemo en piedpilko ekzemple ― ili laŭ mi, iom post iom rafiniĝis en sporto. Eble tial taĉmentoj fariĝis teamoj. Sed ne ĉiuj sportoj estas similaj.
#000039
Simile al nia Lingvo Internacia, homo elpensis sporton, kiu siaflanke celas esti plezuriga, saniga kaj malperfortema. Ĝia nomo estas Ĉukpilko (Tchoukball) kaj ĝia kreinto estas la sviso Hermann Brandt. Ĉukpilkon, nun rekonatan kiel sporto de la paco, li kreis en 1970. Mi konis la sporton en la jaro 2002 okaze de la IJK en Brazilo, kiam la aŭtoro de la nuna ĉefartikolo, Julio Calegari, organizis tieajn surlokajn matĉojn kaj instruadon, en kiuj mi povis partopreni. Mi persone, kiu ne estas tre sportema, povas atesti: La ludo estas vere ĝuinda. La rememoro pri tiu okazaĵo igis min pensi la jenon: De kelkaj jaroj kadre la Universalaj Kongresoj okazas futbal-matĉo de la Esperanta Futbal-teamo. Kial de nun, kadre la IJK-oj oni ne ekorganizu ĉukpilkajn instruadojn cele al kreo de internacia Esperanta Ĉukpilka teamo, kiu ludu matĉojn dum la Internaciaj Junularaj Kongresoj? Jen ideo por la organizantoj de la ĉi-jara IJK.
#000040
Ĉar mi ĵus revenigis al miaj pensoj tiun jam foran, tamen neforgeseblan, sperton de la IJK en 2002, mi donu spacon al alia rememoro. Tie mi havis unuafoje la ŝancon trovi originalajn diskojn de Esperanto-muziko. Kiel granda entuziasmulo de muziko (tiam precipe de rokmuziko) mi tuj aĉetis tri KD-ojn, inter kiuj Ŝako, de la grupo La Porkoj. La unua disko de Alejandro Cossavella multe diferencas stile de lia plej lasta Tro, albumo lanĉita partnere kun la muzikgrupo Vojaĝo, tamen la esenco restas sama. En la intervjuo kun li vi povos koni iom pli pri la maniero, kiel li laboras kaj pri lia kariero.Kontakto estas kunlabora revuo. Via abono, samkiel kunlaboro en formo de artikoloj, estas tre bonvenaj kaj bezonataj. Helpu nin sendante proponojn pri temoj, kiujn vi ŝatus legi, sed ankaŭ diskonigu ĝin al viaj konatoj. Ni antaŭdankas. Ĝis la sekva numero!
#000041
Kial debato gravas por nia movado
#000042
Dum la pasinta semajno, mi ĉeestis JES en Ŝĉenino, Pollando, kaj unu diskuttemo estis IJK 2019, pli precize, en kiu lando ĝi okazu. La du kandidatoj estas Slovakio kaj Nederlando, kaj ambaŭ teamoj faris prezenton pri sia lando. Dum la renkontiĝo estis multe da diskuto kaj ŝercoj, ambaŭ landoj ŝerce ofertis subaĉeton per biero kaj ... Legi plu Kial debato gravas por nia movado →
#000043