Ĉu vi vidas ĉiujn lingvojn supre de la paĝo ? Ni tradukas rakontojn el Global Voices por ke civitanaj komunikiloj tra la mondo estu alireblaj por ĉiuj.
#000000
Arto kaj kulturoBona novaĵoCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFreŝa NovaĵoHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndiĝenojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj ĵurnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraĵoParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifuĝintojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuiĝitaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojaĝo
#000003
Ĉu latinidaj lingvoj iĝas pli genroneŭtralaj?
#000004
En la venontaj monatoj, Tutmondaj Voĉoj esploros neduumajn lingvajn iniciatojn, komence konatajn kiel “inkluziva lingvaĵo”. Tiu ĉi unua kolektiva artikolo ekpritemas esploradon de genro en latinidaj lingvoj.
#000006
La lingvoj povas esti vidataj kiel formo de magio kiu efikas sur la mondon. Tio, kion ni diras, kaj kiel ni uzas lingvon influas nian pensmanieron, imagpovon kaj realon.
#000007
En la plejparto de la latinidaj lingvoj, ekzistas inaj kaj viraj genraj markoj por pronomoj, substantivoj, adjektivoj, determinantoj kaj demonstrativoj. En situacioj en kiuj la genro de persono estas nekonata aŭ oni priparolas grupon genre miksan, la nunaj konvencioj de latinidaj lingvoj prioritatas la viran formon kiel komunan normon. Malkiel la rumana, kiu konservis la neŭtran genron de la latina, la lingvoj franca, hispana, portugala, itala kaj kataluna nur havas duumajn genrajn formojn, sekve, prezentas specialajn malfacilaĵojn por genra neŭtraleco.
#000008
Aktivismo por genra neŭtraleco en lingvo estas parto de pli larĝa movado por pridemandi, rezisti kaj malmunti seksismon peratan de lingvo. Aktivistoj asertas ke la superregado de la vira genro en lingvoj ne estas neŭtrala, kiel supozite, male ĝi estis altrudata historie per procezoj ideologiaj kaj politikaj.
#000009
Dum la lastaj jardekoj, movadoj premis por la pligrandiĝanta videbleco de virinoj kaj aliaj genroj en lingvo pere de antaŭenigado de la uzo de neŭtraj pronomoj kaj infleksioj kun diversaj kombinoj de simboloj aŭ vokaloj.
#000010
En la franca, malnovaj reguloj estas pridisputitaj
#000011
Infanoj kiuj studas la francan, rapide lernas la ofte ripetitan gramatikan regulon: “virgenro kovras ingenron”. Tio signifas ke ĉe pluralaj formoj kun malsamaj genroj, la virformo dominas. Ene de francparolantaj komunumoj, ortografio konata kiel inkluziva skribado estis akiranta elstarecon en la lastaj jaroj por kontraŭbatali tiun lingvistikan genran biason.
#000013
La unua maniero adopti inkluzivan skribadon estas uzi, kiom eble, ekzistantajn neŭtralajn formojn, ekzemple, “lectorat” (“legantaro”) anstataŭ “les lecteurs” (virgenro) aŭ “les lectrices” (ingenro). La dua tekniko eksplicite inkluzivas finaĵojn ambaŭ viran kaj inan. Ekzemple, la finaĵoj “e” kaj “ice”, ofte uzataj por inaj formoj, akompanus la virformon, tiukaze, “lecteur·ice·s” (“legantoj”).
#000014
Kvankam tiu ortografio estis adoptita de kelkaj amaskomunikiloj, universitatoj kaj kelkaj firmaoj, ĝi daŭre estas tre kontroversa, precipe en Francio, kie kritikistoj argumentas ke ĝi estas nenecesa.
#000015
La plej ordinara nova pronomo uzata por rilati al neduumaj homoj aŭ al genre miksita grupo estas “iel” – kuntiriĝo de “il” kaj “elle” (“li”/”ŝi”). Tamen, ankoraŭ ne ekzistas interkonsento pri tio, kiel marki neŭtralan genron en aliaj vortklasoj. Ekzemple, se “iel” estas uzata, parolantoj estos tamen daŭre devigataj elekti, poste, unu el la duumaj opcioj por finaĵoj de adjektivoj aŭ substantivoj. Ĝis nun, pronomoj kaj genroneŭtralaj alternativoj havas neniun institucian aprobsigelon kaj ne estas vaste uzataj ekster kviraj, GLATKI+ kaj feminismaj rondoj.
#000016
“Neniu infano naskiĝas maĉisma” ŝildo en marŝo por virinaj rajtoj en Santa Fe, Argentino, 2017. Foto de Wikipedia, sub CC BY-SA 4.0.
#000018
Movadoj en la hispanparolanta mondo faris multan premon por genra neŭtraleco. Lingva aktivismo estas aparte forta en Argentino, kie ĝi iĝis potenca retorika kaj politika ilo en publika diskurso: prezidento Alberto Fernández uzas kelkajn formojn de genroneŭtrala lingvaĵo en siaj diskursoj, pluraj universitatoj permesas ĝin en akademiaj publikaĵoj, kaj publikaj organismoj kiel la Centra Banko inkluzivigis ĝin en formalaj komunikadoj.
#000019
Kelkaj provoj por genra neŭtraleco estis efektivigitaj dum la lastaj jardekoj en la hispana; la plej fruaj inkluzivis la uzon de “x” kaj “@” por anstataŭigi la vokalon kiu markas la genron, kiel en “tod@s“(“ĉiuj”). Pli freŝdate, aktivistoj komencis uzi la “e” kiel ĝeneralan, neŭtralan alternativon, kaj la neŭtra pronomo “elle” aperis kiel alternativo por “él/ella” (“li/ŝi”).
#000020
Dum tiuj ĉi formoj estas ĉefe uzataj ene de GLATKI+ kaj feminismaj komunumoj, freŝdata raporto de la retejo Chequeado, specialiĝanta pri la kontrolo de novaĵoj, montras ke kelkaj genroneŭtralaj vortoj jam estas akceptataj (aŭ tolerataj) de argentinaj parolantoj. Ankaŭ, nova enketo de la hispana organizaĵo Fundéu emfazis la kreskantan uzon de “x”, “@” aŭ “e” fare de hispanparolantaj Tviter-uzantoj en ĉiu lando.
#000021
La portugala similas al la hispana rilate alternativojn por genra neŭtraleco. En 2015, Andrea Zanella, brazila psikologo, kreis manifeston por “radikale inkluziva komunikado” en la portugala en partnereco kun firmao nomata Diversity Box. Ekde tiam, Diversity Box kreas genroinkluzivajn gvidilojn por firmaoj.
#000022
Kiel en la hispana, la uzo de “x” aŭ “@” iĝis populara interrete, ĉefe en feminismaj grupoj, malgraŭ tio, ke ĝi ne estas parto de la gramatikaj reguloj de la portugala lingvo, kio postulas leĝajn ŝanĝojn en la Brazila Kongreso. Tiu ĉi afero ne estas nuntempe en la leĝdona agendo en Brazilo.
#000023
La italoj hezitas pri schwa
#000024
En Italio, kvankam debatoj pri genra neŭtraleco ne estas tiom disvatigataj kiel en hispanparolantaj komunumoj, ekzistas diskuto gvidata de la itala lingvisto Vera Gheno pri schwa aŭ scevà (ә), simbolo el la Internacia Fonetika Alfabeto (IFA).
#000025
Schwa devenas de dialektoj el centra kaj suda Italio kaj povas esti uzata rilate al pluraj homoj en genroneŭtrala maniero. Ĝi povus anstataŭigi * aŭ “@” je la fino de vortoj kun markata genro, kiuj tre oftas interrete sed ne estas prononceblaj en la parolata itala. En aŭgusto 2020, la itala blogisto Alice klarigis kiel prononci schwa.
#000026
Kvankam multaj institucioj – inkluzive de la loka registaro de Katalunio – rekomendis la uzon de neduuma lingvaĵo jam de jardekoj, gvidlinioj de la Aŭtonoma Universitato de Barcelono fokusiĝas pri strategioj kiel prefero de ekzistantaj neŭtralaj alternativoj kiel “el professorat” (profesoraro) aŭ duoblaj genraj formoj kiel “els professors i les professores” (“la profesoroj kaj la profesorinoj”), aŭ komunaj ingenraj formoj.
#000030
Defioj pri neduuma lingvaĵo en la rumana
#000031
Neduuma esprimado estas aparte defia en la rumana. Finaĵoj kiel “@” aŭ “e” ne funkcius por la rumana, ĉar “o” ne estas kutime virgenra finaĵo, kaj ingenraj substantivoj estas tradicie formataj aldonante sufikson al la virgenra formo (“activist”>”activistă”, “aktivulo”>”aktivulino”). Kelkfoje la alternativa finaĵo “X” estas uzata, ekzemple, “activistX” anstataŭ “activiști”/”activiste”, vira kaj ina genraj formoj por “aktivuloj”. Tamen, aktivuloj pri genro uzas la pronomojn “ei” aŭ “ele” (iela traduko de la angla “they”, esperantlingve “ili”) por eviti genrajn markilojn.
#000032
Malkiel la supre menciitaj lingvoj, la rumana konservis la neŭtran genron, ekzistantan en la latina, sed ĝi estas ĉefe genro de objektoj aŭ de kolektivaj estaĵoj. Ĉiuj neŭtraj substantivoj estas virgenraj en singularo kaj ingenraj en pluralo, tial gramatika neŭtro ne nepre signifas neŭtralecon, de neduuma lingva vidpunkto. Do, spite al ŝajna lingvistika avantaĝo, genra neŭtraleco en la rumana ne vere prosperas nuntempe.
#000033
Civitanaj komunikilojInterreta aktivismoLingvoVirinoj kaj socia sekso
#000034
Plej novaj artikoloj pri Civitanaj komunikiloj
#000035
Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn
#000038
Germinda Casupá, ĉikita indiĝeno fronte al fajro kaj masklismo
#000039
Ĉu eblas revivigi “tatarismon” malgraŭ la identeca politiko de Rusio?
#000041
Retpoŝto (ne estos publikigata) (deviga)
#000043
Aboni komentojn de ĉi tiu artikolo per retpoŝto
#000044
Ĉiuj komentoj estas kontrolitaj de administranto. Ne sendu vian komenton pli ol unufoje ĉar tiu povus esti markita kiel spamo.
Bonvolu konduti respekteme al aliaj. Komentoj kiuj enhavas malamajn esprimojn, obscenaĵojn kaj personajn atakojn ne estos aprobitaj.
#000045
Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon.
#000046
Speciala danko al niaj multaj subtenantoj
#000047
Bonvolu subteni nian gravan laboron
#000048