Julia Sigmond, rumania hungarino, pupteatristino, dum 60 jaroj korespondis kun dekoj
da esperantistoj. Akumuliĝis abundego da leteroj. Kaj ŝi decidis kolekti leterarojn
de kelkaj personoj, kiuj povas prezenti intereson ankaŭ al la vasta publiko. Do, ŝi
elektis kvin personojn – iuj el ili (Ada Fighiera Sikorska, Tibor Sekelj) estas internacie tre vaste konataj
kaj lasis grandan spuron en la historio de Esperanto, iuj estas pli konataj naciskale
(Johannes Palu, Nikolao Danovskij, Stanisław Janusiewicz), sed ankaŭ ilia rolo en
la evoluo de niaj lingvo kaj movado estas senkonteste signifa. Kaj simple kiel homoj
#000002
La kolektoj de la leteroj estas plenaj: ili inkludas la tutajn leterarojn, kiujn ricevis
de ili Julia Sigmond, ĉu tio estas grandaj aŭtobiografiaj skizoj, ĉu gratulkartoj.
Bedaŭrinde, sed neeviteble, la korespondadoj estas unuflankaj, kaj pri kelkaj aferoj,
je kiuj la homoj respondas, ni povas nur konjekti. Sed ja kompreneble estas, ke en
la epoko de manskribado de leteroj oni ne ofte kutimis lasi kopiojn de siaj propraj
#000003
Kion donas al ni la legado de malnovaj leteroj? Unue, ni ekscias ion pri la elstaraj
homoj – pri iliaj vivcirkonstancoj, detaloj de biografioj, pensmanieroj ... Eĉ tiam, kiam
la informoj ne estas tute novaj (ekzemple, Ada Sikorska lasis libron de rememoroj,
en kiuj ŝi rakontas multon el tio, kion ŝi rakontas al sia korespondamikino), ni vidas
novajn aspektojn de la faktoj, sentas aliajn, pli intimajn intonaciojn, kio donas
specialan guston al ilia percepto. Sed plejparte ĉio estas nova.
#000004
Due, ni travivas la vivepokojn, kiuj nun estas historiaj – kaj travivas ne per oficialaj raportoj en gazetaro, ne de la vidpunkto de ĵurnalistoj,
sed per vortoj de simplaj homoj – ja en privata korespondado eĉ famaj ĵurnalistoj kaj verkistoj kutimas esprimi sin
iom alimaniere ol en la tekstoj destinitaj por publikigo. Do principe temas pri tuŝado
de la viva historio – tia, kia ĝi perceptiĝis en ĉiu konkreta tempo. Antaŭ jardekoj homoj (ĉiu el ni!)
pensis iom alimaniere ol nuntempe, kaj la malnovaj leteroj permesas tion bonege eksenti.
#000005
Kaj nepre prenu la libron
Kvin geamikoj kaj legu ĝin – tio donos la realan eblon konatiĝi – vere, preskaŭ persone konatiĝi! – kun kelkaj elstaraj homoj, kaj senti, kial kaj kiel ili vivis kaj sukcesis tiom multe
fari por nia lingvo kaj komunumo.
#000007
Hungarino naskiĝinta en Rumanio, Júlia (Esperante: Julia) Sigmond lernis Esperanton en 1956, sed aŭdis pri ĝi de amiko de la familio je dudek jaroj pli frue. Al la lingvo ŝin logis ŝia ŝatokupo – korespondado. Ne estas surprizo, ke ankaŭ la aŭtorino de ĉi tiu recenzo-prezento havis la saman kaŭzon por veni al Esperanto-kurso student-aĝe.
#000009
Responde al la anonco Julia ricevis 76 leterojn el 25 landoj! Kun kelkaj el ili ŝi korespondis dum jardekoj. “Memore al ilia sincera amo kaj ververa amikeco” Julia Sigmond pretigis libron kun leteroj adresitaj al ŝi de ŝiaj “kvin treege bonaj korespondgeamikoj”.
#000012
La nuna epoko grave ŝanĝis la interkomunikadon, paperaj leteroj iĝas rara afero, eĉ festajn gratulkartojn oni sendas retpoŝte, en sociaj retoj aŭ per mesaĝiloj. Nun Julia Sigmond, konforme al la epoko, sendas al siaj geamikoj rete “monatajn” leterojn. Sed novaj kanaloj neniel ŝanĝas la sincerecon de ŝiaj mesaĝoj.
#000013
El la kvinopo, Ada Sikorska estis la unua kaj la plej longa korespondanto de Julia Sigmond, la unua publikigita enlibre letero estas de la 1a de novembro 1959 (Varsovio), la lasta de la 9a de decembro 1995 (Torino).
#000015
La estono Johannes Palu estis vaste konata en Sovetunio, ĉefe, kiel peranto de Esperanto-periodaĵoj el Okcidenta Eŭropo (Esperanto-gazetoj el la socialisma landaro ekde mia esperantistiĝo estis aboneblaj per Sojuzpeĉatj), ankaŭ mi ofte rilatis kun li por aranĝi abonojn al Heroldo; por aĉeti librojn por nia Kolektiva Esperanto-Biblioteko kaj por la Urala Libro-Servo, kiujn mi gvidis. Aŭtoro de lernolibroj por lernejanoj en la estona lingvo, li atingis, ke Esperanto estis instruata fakultative en Estoniaj lernejoj. Estis konate, ke li suferis pro la sovetia reĝimo kaj devis labori kiel simpla laboristo. Liaj leteroj al Julia montras lian inteligenton, komprenon pri la homa naturo, filozofian rilaton al la vivo.
#000016
Plu Ii diferencigas la abstraktan percepton de tempo dis de la praktika kaj substrekas, “Ada [Fighiera-Sikorska] pravas: por ŝi neniam sufiĉas la tempo. Kvankam la tempo ĉe ŝi, ĉe vi, ĉe mi havas la saman paŝon, ĝi praktike estas tute diferenca: dependas de tio, per kio ni plenigas praktike paŝojn de l’ Tempo...”
#000018
Efektive, en la leteroj de Ada Fighiera-Sikorska ni sentas, kiom streĉa estas ŝia vivritmo – vojaĝoj, kongresoj universalaj kaj naciaj, redaktado de Heroldo kaj abunda korespondado. Tamen ŝiaj leteroj al la amikino liveras faktojn kaj detalojn, kiuj mankas en ŝiaj ĝis nun konataj biografioj.
#000019
Kvankam mankas leteroj de Julia mem, sed tra korespondaĵoj direktitaj al ŝi, liveriĝas ŝia personeco. Tre ŝatata (foje mi supozas, ke eĉ amata) de siaj korespondantoj, kara al ili, kiuj ĉagreniĝas kiam longe ne venas ŝiaj leteroj. “Cetere, vi min jam tute forgesis... Estas tiel dolore perdi amikojn. Ili estas malmultaj kaj maloftaj...” – plendas Nikolaj Danovskij, moskva redaktoro, kies leteroj estas tre personaj kaj atestas tragedion de lia familia vivo.
#000020
Esperanto ĉeestas tre forte en la volumo, ja danke al ĝi ekestis korespondado de Julia, ĉeestas ankaŭ ŝia profesia laboro kiel pupaktorino tra diversaj informoj disŝutitaj jen kaj jen.
#000021
Mi dankas al Julia Sigmond, kiu donacis al ni libron de la ĝenro ege rara en Esperantujo, sed populara en la granda mondo, kolekton de leteroj. Leteroj de kvin esperantistoj, ĉiu kun interesa personeco kaj vivhistorio. Ĉu volumo kun leteroj de Julia mem sekvos? Mi volonte legus.
#000022