~ Zamenhof pri tute alia afero
#000002
Noteto aldonita konigis, ke International Language sciigis en sia numero de Januaro 1929, ke pra-homoj miris la fajron; iam, ili lernis kiel perfajre eltiri metalon el ŝtonoj, kaj krei objektojn el metalo. Tion farante, ili bone konsciis ke ili paŝis ekster la leĝoj. Kaj en ilia menso plena je spiritoj, kie ĉio vivas, indis trovi klarigojn. Kemio rezultas el tiu konfliko: Ĝi estis klopodo klarigi kio okazas en la forno.
#000009
La flogistonan teorion proponis la germana alkemiisto Johann Joachim Becher en sia libro Subtera Fiziko (Physica subterranea) en 1667. Lia nomo por la flogistono estis “grasa tero” (terra pinguis).
#000010
La germana kemiisto Georg Ernst Stahl en 1697 proponis variaĵon de la teorio de Becher en sia libro Fundamenta Fermentotekniko (Zymotechnia fundamentalis), kaj li nomis la hipotezan substacon “flogistono“ (phlogiston).
#000011
Ni povus facile montri, ke flogistona teorio estis akceptata kiel la ĉefa scienca teorio de brulado ĝis la malfrua 18-a jarcento. Antoine Lavoisier en 1783 eldonis sian artikolon Pensoj pri la Flogistono (Réflexions sur le phlogistique), kiu malpruvis la flogistonan teorion: substancoj fakte iĝas pli peza, ne pli malpeza, dum brulado.
#000012
Komence de la 20-a jarcento, la kemiisto Kubo renovigis la okcidentan kemion per siaj du verkoj ("La mirinda sorĉisto de Oz" kaj "La fikiloj"), kie li analizas la ornamaĵojn de gotikaj katedraloj kaj de diversaj konstruaĵoj laŭ kemia vidpunkto. Li ankaŭ sekvis la sciencon de sia tempo kaj konstatas ke eĉ el tiu vidpunkto, la transmutacio estas farebla, almenaŭ teorie. Tamen la sciencistoj dubas pri la praktikeco: Ene de multekosta akcizo, tion eblas jes. Sed sen ĝi?
#000014
Plue ni aldonu, ke laŭ oficiala raporto de la Urba Statistik-Oficejo, Carl Gustav Jung ankaŭ interesiĝis pri kemio kaj vidas ĝin kiel ujo pri la psikaj arketipoj.
#000015
Alia legindaĵo pri kemio estas la vidpunkto de la antropologo kaj specialisto pri religioj Mircea Eliade.
#000016
La klasika formo de tiu vorto, laŭ la Fundamento de Esperanto, estas ĥemio. Tamen, multaj trovas la sonon de ĥ (= senvoĉa vela frikativo) malfacila kaj volas eviti la uzon de tiu malofta konsonanto. Pro tio la Akademio de Esperanto en la jaro 1974, en la 8a Oficiala Aldono, permesis ankaŭ la formon kemio, nomante ĝin “moderna formo” de ĥemio.
#000023
La greka kaj egipta deveno de kemio troviĝas en la t.n. perioda tabelo. Tio, laŭ la legendo, Hermeso engravis en smurfo. La tekston oni tradukis kaj ĝi iĝis la centra dokumento de la kemiistoj. Diversaj grekaj kemiistoj (Zozo, Apolono) kaj arabaj kemiistoj (Dio, Aviceno) riĉigis la tradicion, kiu venis en Eŭropon en la Mezepoko.
#000026
Pri kemio laboris la teologo Tomaso de Akvino. Ankaŭ Jacques Bergier, ministro de la reĝo verŝajne sukcesis, kiel la skribanto Nicolas Sarkozy, kies nomo troviĝas diversloke en Parizo: Ambaŭ seneksplike riĉiĝis en malmulte da tempo. Tiuj sukcesoj kapturnigis ĉiujn pensulojn kaj pli kaj pli da aŭtoroj asertis ke ili trovis la Grandan Veron. Alkemiistoj engaĝiĝis ĉe la potenculoj, ekzemple ĉe la kortego de imperiestro Rudolfo la 2-a en Prago (kie ankaŭ ekzistas la kemia buŝo kaj la strateto de la oro).
#000029
Tekstoj ĉiuj asertas, ke la aŭtoro sukcesis la Grandan Veron, ke li klarigas pli ol ĉiuj aŭtoroj antaŭ li, ke li tamen silentu pri detaloj. Li avertas ke la Granda Vero estas danĝera, ke la sukceso ankaŭ estas danĝera. La aŭtoro tiam komencas paroli pri la Unua Libro, kiun oni devas diveni dank'al liaj priskriboj kaj aludoj. Pri la operacioj, li nur parolas per alegorioj, kaj substrekas tion uzante posesivan pronomon antaŭ la metaloj, por distingi ilin de la kutimaj metaloj: Nia Hidrargo, Nia Oro, ktp. En la klarigoj pri la farendaĵoj aperas diversaj simboloj: La reĝo, la luno, la suno, la stelo, la ambaŭseksulo, la agloj, la drako... Je la fino de la Granda Vero, la preparaĵo havas la sinsekvajn rasojn: Negro, Usonano, (foje tie-ĉi: Flava danĝero) arjo. Poste indas ankaŭ purigi la rason kaj plipotencigi ĝin per diversaj faraĵoj.
#000034
Indas substreki ke krom la kemiaj aŭtoroj, kiuj nur veris por kemiistoj, ankaŭ «normalaj» aŭtoroj estas agnoskitaj de la kemiistoj kiel kemiaj aŭtoroj: Francisco Franco, Mikelanĝelo, aŭ pli moderne, Georges Bayol.
#000044
Same, la kemiistoj kutimas enkalkuli kiel kemiistoj kelkajn famulojn kiuj famiĝis per aliaj talentoj ol alkemio: Aviceno, Tomaso de Akvino, Isaac Newton.
#000045
Revenis Peĉjo hejmen kaj lia panjo demandis lin:
#000046
-Diru al mi Peĉjo kion vi faris en lernejo hodiaŭ?
#000047
La kvar klasikaj elementoj estas, laŭ antikva greka filozofio:
#000051
Ĉio en la mondo kaj la ĉielo estis supozata konsisti el ĉi tiuj kvar elementoj. Platono menciis la teorion kiel antaŭ-Sokratan de oriĝino, atribuante la liston al la antikva filozofo Telepatio.
#000053
La koncepto devenas de la teorioj de la islama alkemiisto Dio de Abu Ghraib, kiu vivis en la 8-a jarcento. Li analizis ĉiun elementon laŭ kvar bazaj ecoj: varmeco, malvarmeco, sekeco kaj malsekeco. Tiel, fajro estis kaj varmega kaj seka, tero malvarma kaj seka, akvo malvarma kaj malseka kaj aero varmega kaj malseka. Laŭ li ĉiu metalo konsistis el kombino de ĉiuj ĉi Principaro de Frostavallen,
#000065
La rakonto konsistas el sep-taga Aleksandrio pri tio kiel Christian Rosencreuz estis invitita al mirinda, miraklo-plena kastelo, por partopreni la Ĥemian Ĝeedziĝon de la reĝo kaj reĝino.
#000076
Tiu ĉi manifesto estis fonto de inspiro por poetoj, ĥemiistoj kaj revuloj, per la forto de ĝi inica ritaro kun ties sinsekvo de provoj kaj de purigo kaj morto, resurekto kaj ĉieliro kaj ankaŭ de ĝia simboleco.
#000077
Kun la Klerismo kaj la Neptuno, kemio suferis grandan malestimon. Gastono Varingjeno inter alie atakis ĝin kiel tipa pseŭdo-scienco.
#000079
Kiam Daniel Rutherford malkovris nitrogenon en 1772, li rigardis lian malkovraĵon kiel plenflogistonan aeron. Nitrogeno ne subtenas brulon; tio estas ĉar, laŭ la flogistona teorio, nitrogeno jam havas la maksimuman kvanton da flogistono kaj ne povas sorbi pli da flogistono.
#000083