Wikipedia's Federalism as translated by GramTrans
#000000
Federaciismo estas la miksita aŭ kunmetita reĝimo de registaro, kombinante ĝeneralan registaron (la centran aŭ "federacian" registaro) kun regionaj registaroj (provincaj, ŝtato, kantonaj, teritoriaj aŭ aliaj sub-unuaj registaroj) en ununura politika sistemo.
Ĝia karakterizaĵo, ekzempligita en la fondekzemplo de moderna federaciismo de la Usono de Ameriko sub la Konstitucio de 1787, estas rilato de komuna aŭtoritato inter la du niveloj de registaro establita.
Ĝi povas tiel esti difinita kiel ŝtatformo en kiu ekzistas dividado de potencoj inter du niveloj de registaro de egala statuso.
#000001
Federaciismo devias de konfederaciismo, en kiu la ĝenerala nivelo de registaro estas malĉefa al la regiona nivelo, kaj de transdono ene de unitaria ŝtato, en kiu la regiona nivelo de registaro estas malĉefa al la ĝenerala nivelo.
Ĝi reprezentas la centran formon en la pado de regiona integriĝo aŭ apartigo, [4] saltita sur la malpli integra flanko per konfederaciismo kaj sur la pli integra flanko per transdono ene de unitaria ŝtato.
#000002
Gvidi ekzemplojn de la federacio aŭ federacia ŝtato inkludas la Rusan Federacion, Usonon, Sovetunion, Kanadon, Meksikon, Brazilon, Germanion, Svislandon, Aŭstralion kaj Hindion.
Kelkaj ankaŭ hodiaŭ karakterizas la Eŭropan Union kiel la pionira ekzemplo de federaciismo en multi-ŝtata konteksto, en koncepto nomis la federacian union de ŝtatoj.
#000003
Klarigoj por adopto de federalistsistemoj
#000005
Federaciismo kun du komponentoj 3.13.
#000006
2 Funkcioj de la federismo
3 Listo de federisme organizitaj ŝtatoj
4 Ne plu ekzistantaj federaciaj ŝtatoj
5 Ne plu ekzistintaj konfederaciaj ŝtatoj, realunioj kaj aliaj superŝtataj unuiĝoj
#000007
La esprimoj "federaciismo" kaj "konfederaciismo" ambaŭ havas radikon en la latinaĵo foedus, kun la signifo "traktato, pakto aŭ pakto."
Ilia komuna signifo ĝis la malfrua dekoka jarcento estis simplanima ligo aŭ interregistara rilato inter suverenaj ŝtatoj bazitaj sur traktato.
Ili estis tial komence sinonimoj.
Estis en tiu signifo ke James Madison en Federalisto 39 nomis la novan Usonon "nek ŝtatano nek federacia konstitucio, sed kunmetaĵo de ambaŭ" (t.e. nek ununura granda unitaria ŝtato nek ligo/konfederacio inter pluraj malgrandaj ŝtatoj, sed hibrido de la du).
En la kurso de la deknaŭa jarcento la signifo de federaciismo venus por ŝanĝi, fortigante por plusendi unike al la romankunmetaĵo-politika formularo, dum la signifo de konfederaciismo restus je ligo de ŝtatoj.
Tiel, tiu artikolo rilatigas al la moderna uzokutimo de la vorto "federaciismo".
#000008
Moderna federaciismo estas sistemo bazita sur demokrataj reguloj kaj institucioj en kiuj la potenco regi estas dividita inter ŝtatanoj kaj provinca/subŝtataj registaroj.
La esprimo federalisto priskribas plurajn politikajn kredojn ĉirkaŭ la mondo depende de kunteksto.
#000009
Federaciismo foje estas rigardita kiel en la kunteksto de internacia intertraktado kiel "la plej bona sistemo por integrado de diversspecaj nacioj, etnoj, aŭ batalistpartioj, kiuj ĉiuj povas havi kialon por timi kontrolon de tro potenca centro."
Tamen, en kelkaj landoj, tiuj skeptikaj de federaciaj receptoj kredas ke pliigita regiona aŭtonomio kaŭzas supozeble secesion aŭ dissolvo de la nacio.
En Sirio, federaciigproponoj malsukcesis delvis ĉar "sirianoj timas ke tiuj limoj povis montriĝi por la sama kiel tiuj ke la bataladpartioj nuntempe ĉizis."
#000010
Federacioj kiel ekzemple Jugoslavio aŭ Ĉeĥoslovakio kolapsis tuj kiam estis eble meti la modelon al la testo.
#000011
Ideational teorioj, kiuj diras ke pli alta grado da ideologia engaĝiĝo al malcentralizistideoj en socio igas federaciismon pli supozeble adoptita.
Kultur-historiaj teorioj, kiuj diras ke federaciaj institucioj estas pli supozeble adoptitaj en socioj kun kulture aŭ etne fragmentaj populacioj.
"Socialkontrakto-" teorioj, kiuj diras ke federaciismo aperas kiel rabataĉeto inter centro kaj periferio kie la centro ne estas sufiĉe potenca por domini la periferion kaj la periferion estas ne sufiĉe potenca por secesii de la centro.
"Infrastruktura potenco" teorioj, kiuj diras ke federaciismo aperas supozeble kiam la subunuoj de ebla federacio jam havas altagrade evoluintajn infrastrukturojn (ekz. ili jam estas konstituciaj, parlamentaj, kaj administre modernigitaj ŝtatoj).
#000013
En Eŭropo, "federalisto" foje kutimas priskribi tiujn kiuj favoras oftan federacian registaron, kun distribuita potenco sur regionaj, naciaj kaj supernaciaj niveloj.
La plej multaj eŭropaj federalistoj deziras ke tiu evoluo daŭru ene de la Eŭropa Unio.
[ citaĵo bezonis ] eŭropa federaciismo originis de postmilita Eŭropo;
unu el la pli gravaj iniciatoj estis la parolado de Winston Churchill en Zuriko en 1946.
#000014
En Usono, federaciismo origine rilatis al kredo je pli forta centra administracio.
Kiam la usona konstitucio estis redaktita, la Federalisto-Partio apogis pli fortan centran administracion, dum " kontraŭ-federalistoj " volis havi pli malfortan centran administracion.
Tio estas tre malsama de la moderna uzokutimo de "federaciismo" en Eŭropo kaj Usono.
La distingo devenas de la fakto ke "federaciismo" estas situanta en la mezo de la politika spektro inter konfederacio kaj unitaria ŝtato.
La usona konstitucio estis skribita kiel reago al la Artikoloj de Konfederacio, sub kiu Usono estis loza konfederacio kun malforta centra administracio.
#000015
En kontrasto, Eŭropo havas pli bonegan historion de unitariaj ŝtatoj ol Nordameriko, tiel eŭropa "federaciismo" argumentas por pli malforta centra administracio, relative al unitaria ŝtato.
La moderna amerika uzokutimo de la vorto estas multe pli proksime al la eŭropa senco.
Ĉar la potenco de la Federacia registaro pliiĝis, kelkaj homoj perceptis multe pli unitarian ŝtaton ol ili kredas ke la fondo-patroj celis.
La plej multaj homoj saĝe rekomendantaj "federaciismon" en Usono kverelas en favoro de limigado de la potencoj de la federacia registaro, aparte la juĝistaro (vidu Federalist Society, New Federalism).
#000016
En Kanado, federaciismo tipe implicas opozicion al sovereigntist movadoj (plej ofte Kebekia separismo).
#000017
Federaciismo povas ampleksi kiel malabunda kiel du aŭ tri internaj sekcioj, kiel estas la kazo en Belgio aŭ Bosnio kaj Hercegovino.
Ĝenerale, du ekstremaĵoj de federaciismo povas esti distingitaj: ĉe unu ekstremaĵo, la forta federacia ŝtato preskaŭ estas tute unitaria, kun malmultaj potencoj rezervitaj por lokaj administracioj;
dum ĉe la alia ekstremaĵo, la nacia registaro povas esti federacia ŝtato en nomo nur, estante konfederacio en aktualeco.
#000019
Sur la unua el januaro 1901 la naciŝtato de Aŭstralio oficiale venis en ekziston kiel federacio.
La aŭstralia kontinento estis koloniigita fare de Britio en 1788, kiu poste establis ses, poste aŭtonomiajn, koloniojn tie.
En la 1890-aj jaroj la registaroj de tiuj kolonioj ĉiuj okazigis referendumojn sur iĝi unuigita, aŭtonomia "ŝtatkomunumo" ene de la Brita Imperio.
Kiam ĉiuj kolonioj voĉdonis en favoro de federacio, la Federation of Australia (Federacio de Aŭstralio) komenciĝis, rezultigante la establado de la Ŝtatkomunumo de Aŭstralio 1901.
La modelo de aŭstralia federaciismo estas proksime apoganto de la origina modelo de la Usono de Ameriko, kvankam jes tion tra parlamenta Westminster-sistemo prefere ol prezidenta sistemo.
#000021
En Brazilo, la falo de la monarkio en 1889 de militistapuĉa d'état kaŭzis la pliiĝon de la prezidenta sistemo, gvidita fare de Deodoro da Fonseca.
Helpite fare de bonkonata juristo Ruy Barbosa, Fonseca establis federaciismon en Brazilo per dekreto, sed tiu regadosistemo estus konfirmita fare de ĉiu brazila konstitucio ekde 1891, kvankam kelkaj el ili distordus kelkajn el la federalistoprincipoj.
La federacia registaro (1937) havis la aŭtoritaton nomumi State Governors (nomitajn interventor'oj) ĉe volo, tiel alcentrigante potencon en la manoj de prezidanto Getúlio Vargas.
Brazilo ankaŭ uzas la Fonseca sistemon por reguligi interŝtatan komercon.
Brazilo estas unu el la plej grandaj federaciaj registaroj.
#000022
La brazila konstitucio de 1988 enkondukis novan komponenton en la ideoj de federaciismo, inkluzive de municipoj kiel federaciaj unuoj.
Brazilaj municipoj nun estas provizitaj per kelkaj el la tradiciaj potencoj kutime koncedite al ŝtatoj en federaciismo, kaj kvankam ili ne estas permesitaj havi konstitucion, ili estas strukturitaj per organika leĝo.
#000023
En Kanado la sistemo de federaciismo estas priskribita fare de la dividado de potencoj inter la federacia parlamento kaj la provincaj registaroj de la lando.
Sub la Konstitucia leĝo (antaŭe konata kiel la British North America Act (Brita Norda Amerika Leĝo) de 1867, specifaj potencoj de leĝaro estas asignitaj.
Sekcio 91 el la konstitucio kaŭzas federacian aŭtoritaton por leĝaro, dum parto 92 kaŭzas provincajn potencojn.
#000024
Por aferoj ne rekte traktitaj en la konstitucio, la federacia registaro retenas restajn potencojn;
tamen, konflikto inter la du niveloj de registaro, rilatigi al kiu nivelo havas leĝdonan jurisdikcion super diversaj aferoj, estis delonga kaj evoluanta temo.
Areoj de konkurso inkludas leĝaron kun respekto al reguligo de la ekonomio, impostado, kaj naturresursoj.
#000025
La Government of India (Registaro de Hindio) (referita ĉar la Unia Registaro) estis establitaj fare de la Constitution of India (Konstitucio de Hindio), kaj estas la reganta aŭtoritato de federacia unio de 29 ŝtatoj kaj 7 unioteritorioj.
#000026
La registaro de Hindio estas bazita sur 3 tierita sistemo, en kiu la Constitution of India (Konstitucio de Hindio) konturas la subjektojn sur kiuj ĉiu parto de registaro havas plenumajn potencojn.
La konstitucio origine zorgis pri dunivela sistemo de registaro, la Union Government (ankaŭ konata kiel la Centra administracio), reprezentante la Union de Hindio, kaj la subŝtataj registaroj.
Poste, tria parto estis aldonita en la formo de pankaiat kaj municipoj.
En la aktuala aranĝo, La Sepa- Horaro de la hinda Konstitucio markas la temojn de ĉiu nivelo de registara jurisdikcio, dividante ilin en tri listojn:
#000027
Union List inkludas temojn de nacia graveco kiel ekzemple defendo de la lando, eksterŝtataĵoj, bankado, komunikadoj kaj valuto.
La Unia Registaro sole povas igi leĝojn rilatigi al la subjektoj menciitaj en la Unia Listo.
State List enhavas temojn de Ŝtato kaj lokan gravecon kiel ekzemple polico, komerco, komerco, agrikulturo kaj irigacio.
La subŝtataj registaroj sole povas igi leĝojn rilatigi al la subjektoj menciitaj en la Ŝtata Listo.
Concurrent List inkludas temojn de komuna intereso al kaj la Unia Registaro same kiel la Subŝtataj registaroj, kiel ekzemple eduko, arbaro, sindikatoj, geedziĝo, adopto kaj sinsekvo.
Ambaŭ la Unio same kiel la Subŝtataj registaroj povas fari leĝojn pri la subjektoj menciitaj en tiu listo.
Se iliaj leĝoj konfliktas kun unu la alian, la leĝo farita fare de la Unia Registaro regos.
#000028
Karakteriza aspekto de hinda federaciismo estas ke male al multaj aliaj formoj de federaciismo, ĝi estas malsimetria.
Artikolo 370 faras specialaĵoprovizaĵojn por la stato de Ĝamuo kaj Kaŝmiro kiel per ĝia Instrument of Accession (Instrumento de Accession).
Artikolo 371 faras specialaĵoprovizaĵojn por la statoj de Andra-Pradeŝo, Arunaĉal-Pradeŝo, Asamon, Goaon, Mizoram, Manipuron, Nagalandon kaj Sikimon kiel per ilia surtroniĝo aŭ ŝtat-ecaj negocoj.
Ankaŭ oni pli da aspekto de hinda federaciismo estas sistemo de President's Rule en kiu la centra administracio (tra ĝia elelektita guberniestro) prenas kontrolon de ŝtatadministracio dum certaj monatoj kiam neniu partio povas formi registaron en la ŝtato aŭ ekzistas perforta tumulto en la ŝtato.
#000029
Kvankam la konstitucio ne diras tion, Hindio nun estas plurlingva federacio.
Hindio havas plurpartian sistemon, kun politikaj fidelecoj ofte bazite sur lingvaj, regionaj kaj kastidentecoj, [14] necesigante koaliciopolitikon, precipe sur la sindikat nivelo.
#000030
Malajzio estas federacia konstitucia monarkio.
#000031
Kvankam Sudafriko portas kelkajn elementojn de federacia sistemo, kiel ekzemple la asigno de certaj potencoj al provincoj, ĝi estas tamen konstitucie kaj funkcie unitaria ŝtato.
#000032
Dum la Franca Revolucio, precipe en 1793, "federaciismo" havis totale malsaman signifon.
Estis politika movado malfortigi la centran administracion en Parizo transdonante potencon al la provincoj.
#000035
post la fino da 2-a Mondmilito, pluraj movadoj komenciĝis rekomendi eŭropan federacion, kiel ekzemple la Union of European Federalists (Unio de eŭropaj federalistoj) kaj la Eŭropa Movado, fondita en 1948.
Tiuj organizoj ekzercis influon en la eŭropa unuigprocezo, sed neniam laŭ decida maniero.
#000036
[ citaĵo bezonis ] Kvankam la skizoj de kaj la Maastricht-traktato kaj la Traktato establanta konstitucion por Eŭropo menciis federaciismon, la referenco neniam faris ĝin al la teksto de la traktatoj enkondukitaj per interkonsento.
La plej forte rekomendantoj de eŭropa federaciismo estis Germanio, Italio, Belgio kaj Luksemburgio dum tiuj historie plej forte kontraŭstaris estis Britio, Danio kaj Francio (kun konservativaj regnestroj kaj registaroj).
[ citaĵo bezonis ] Ekde la prezidanteco de François Mitterrand (1981-1995), la francaj aŭtoritatoj adoptis multe pli da por-eŭropanan Unification-pozicion, ĉar ili pripensas ke forta EU prezentas la plej bonan "asekuron" kontraŭ unuigita Germanio kiu eble iĝos tro forta kaj tiel minaco por it'oj najbaroj.
#000037
Tiuj malkomfortan uzante la "F" vorton en la EU-kunteksto devus sentiĝi liberaj prisigni ĝi kiel kvazaŭ-federacia aŭ federacia-simila sistemo.
Tamen, por la celoj de la analizo ĉi tie, la EU havas la necesajn atributojn de federacia sistemo.
Estas frape ke dum multaj akademiuloj de la EU daŭre rezistas analizi ĝin kiel federacio, la plej multaj nuntempaj studentoj de federaciismovido la EU kiel federacia sistemo (Vidu ekzemple, Bednar, Filippov et al., McKay, Kelemen, Defigueidon kaj Weingast).
#000038
Germanio kaj la ĉeestantaj EU la nuraj ekzemploj de federaciismo en la mondo kie membroj de la federaciaj "superaj ĉambroj" (la germanaj Bundesrat (Federacia Konsilio) kaj la Eŭropa Konsilio ) estas nek elektitaj nek nomumita sed konsistas el membroj aŭ delegitoj de la registaroj de siaj eroj.
Usono havis similan sistemon ĝis 1913, kie antaŭ la 17-a Konstitucia amendo, senatanoj estis delegitoj de la ŝtato elektita fare de la ŝatleĝdonadoj prefere ol la civitanoj.
#000039
Jam la Sankta Romia Imperio, la Rejna Federacio, la Germana Federacio, la Nordgermana Federacio, la Germana Imperiestra Regno kaj la Vajmara Respubliko estis federaciaj kompleksoj de teritorioj de malsamaj politikaj strukturoj.
Moderna Germanio prirezignis federaciismon nur dum Naziismo (1933-1945) kaj en la GDR ( German Democratic Republic a.k.
Germana Demokratia Respubliko) de 1952 ĝis 1990.
Adolf Hitler rigardis federaciismon kiel malhelpon al siaj celoj.
Ĉar li skribis en Mein Kampf , " Nacisocialismo devas postuli la rajton trudi ĝiajn principojn al la tuta germana nacio, sen konsidero al kio estis ĝis nun la limigoj de federaciaj ŝtatoj."
#000040
[ paĝo bezonis ] Sekve, la ideo de forta, alcentrigita registaro havas tre negativajn konotaciojn en germana politiko, kvankam la Progresemaj politikaj movadoj en Germanio (liberaluloj, Socialdemokratoj) rekomendis dum la Sekundo Germana Imperiestra Regno (1871-1918) abolicii (aŭ transformi) la plimulton de germanaj subŝtatoj de tiu epoko, kvankam ili estis konsideritaj kiel plejparte monarĥistaj rimeningejoj de la feŭdaj strukturoj de la Mezepoko.
#000041
La post-imperia naturo de rusa subsekcio de registaro ŝanĝiĝis direkte al ĝenerale sendependa modelo kiu komencis kun la establado de Sovetunio (de kiu Rusio estis regita kiel parto).
Ĝi estis liberaligita en la sekvo de Sovet-Unio, kun la reformoj sub Boris Yeltsin konservanta grandan parton da la sovetia strukturo aplikante ĉiam pli liberalajn reformojn al la administrado de la konsistigaj respublikoj kaj subjektoj (dum ankaŭ venante en konflikton kun ĉeĉena secesiisto ribelas dum la Ĉeĉena Milito).
Kelkaj el la reformoj sub Jeltsino estis skalitaj reen fare de Vladimir Putin.
#000042
Ĉiuj la subsekciaj unuoj de Rusio estas konata kiel subjektoj, kun kelkaj pli malgrandaj unuoj, kiel ekzemple la respublikoj ĝuantaj pli da aŭtonomio ol aliaj subjektoj pro havado de recenta ĉeesto de kulture ne-rusa etna malplimulto aŭ, en kelkaj kazoj, plimulto.
#000043
Nuntempe, ekzistas 85 federaciaj temoj de Rusio.
#000044
La UAE estas federacia absoluta monarkio de la ses regantaj familioj de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kun Emiro de ĉiu emirlando estanta aŭtokrato kaj la Emiro de Abu Dhabi estanta ankaŭ la President of the UAE (Prezidanto de la UAE).
#000045
Federaciismo en Usono estas la evoluanta rilato inter subŝtataj registaroj kaj la federacia registaro de Usono.
Amerika registaro evoluis de sistemo de duobla federaciismo ĝis unu el asocieca federaciismo.
En "Federalist No. 46", James Madison asertis ke la ŝtatoj kaj nacia registaro "estas fakte sed malsamajn agentojn kaj kuratorojn de la homoj, konstituitaj kun malsamaj potencoj."
Alexander Hamilton, skribo en "Federalist No. 28", sugestis ke ambaŭ niveloj de registaro ekzercus aŭtoritaton al la utilo de la civitanoj: "Se iliaj [xxx] rajtoj estas invaditaj per ĉiu el ambaŭ, ili povas fari uzon de la aliaj kiel la instrumento de anstataŭaĵo."
#000046
Ĉar la ŝtatoj estis preekzistantaj politikaj unuoj, la usona konstitucio ne bezonis difini aŭ klarigi federaciismon en ĉiu sekcio sed ĝi ofte mencias la rajtojn kaj respondecajn kampojn de subŝtataj registaroj kaj ŝtatoficistoj rilate al la federacia registaro.
La federacia registaro havas certajn eksplicitajn potencojn (ankaŭ nomitajn listigitaj potencoj ) kiuj estas potencoj detale priskribitaj en la konstitucio, inkluzive de la rajto pagigi impostojn, milito deklaras, kaj reguligi federacian vojon kaj fremdan komercon.
Krome, la Necesaĵo and Proper Clause donas al la federacia registaro la implican potencon pasigi ajnan leĝon "necesa kaj bonorda" por la ekzekuto de ĝiaj eksplicitaj potencoj.
Aliaj potencoj - la hezitemaj potencoj - estas rezervitaj al la homoj aŭ la ŝtatoj.
La potenco delegita al la federacia registaro estis signife vastigita per la kasaci-kortuma verdikto en McCulloch-v. Marilando (1819), amendoj al la konstitucio post la Civita milito, kaj per kelkaj pli postaj amendoj - same kiel la totala aserto de la Civita milito, kiu la ŝtatoj estis laŭleĝe submetitaj al la finaj diktaĵoj de la federacia registaro.
#000047
La Federalisto-Partio de Usono estis kontraŭbatalita fare de la demokrata-respublikanoj, inkluzive de potencaj figuroj kiel ekzemple Thomas Jefferson.
La demokrata-respublikanoj plejparte kredis ke: la parlamento havis tro multe da potenco (plejparte pro la Necesaĵo kaj Proper Clause) kaj ke ili estis senbridaj;
la oficulo havis tro multe da potenco, kaj ke ekzistis neniu vizitas la oficulon;
kaj ke fakturo de rajtoj devus esti kunligita kun la konstitucio por malhelpi diktatoron (tiam kredis poste esti la prezidanto) de ekspluati aŭ tiranado de civitanoj.
La federalistoj, aliflanke, argumentis ke estis maleble listigi ĉiujn rajtojn, kaj tiuj kiuj ne estis listigitaj povus esti facile preteratentitaj ĉar ili ne estis en la oficiala fakturo de rajtoj.
Prefere, rajtoj en specifaj kazoj estis decidotaj per la justico de tribunaloj.
#000048
Post la Usona Enlanda Milito, la federacia registaro pliiĝis multe en influo sur ĉiutageco kaj en grandeco relative al la subŝtataj registaroj.
Kialoj inkludis la bezonon reguligi entreprenojn kaj industriojn tiujn interspacajn ŝtatlimojn, provojn certigi civitanrajtojn, kaj la zorgaĵon de sociservoj.
La federacia registaro akiris neniujn grandajn novajn potencojn ĝis la akcepto de la kasacia kortumo de la Sherman Anti-Trust Act.
#000049
De 1938 ĝis 1995, la Usona Supera Tribunalo ne nuligis ajnan federacian statuton kiel transgresado de la rajtigo de kongreso sub la Komerckondiĉo.
La plej multaj agoj de la federacia registaro povas trovi iun laŭleĝan subtenon inter la eksplicitaj potencoj, kiel ekzemple la Komerckondiĉo, kies aplikebleco estis malvastigita fare de la kasacia kortumo en la lastaj jaroj.
En 1995 la kasacia kortumo malaprobis la Gun-Free School Zones Act (Pafil-libera Lernejo-Zonoj-Leĝo) en la Lopez-decido, kaj ankaŭ malaprobis la burĝan kuracilparton de la Violence Against Women Act (Perforto Kontraŭ Virinoj-Leĝo) de 1994 en Usono v. Morrison decido.
Lastatempe, la Komerckondiĉo estis interpretita por inkludi mariĥuanleĝojn en la Gonzales v. Raich decido.
#000050
Duobla federaciismo diras ke la federacia registaro kaj la subŝtataj registaroj estas egaluloj, ĉiu suverenaj.
#000051
Tamen, ekde la Civita Milito-Epoko, la naciaj tribunaloj ofte interpretas la federacian registaron kiel la fina juĝisto de siaj propraj potencoj sub duobla federaciismo.
La establado de indianaj registaroj (kiuj estas apartaj kaj apartaj de ŝtato kaj federacia registaro) trejnado limigis potencojn de suvereneco, kaŭzis la koncepton de "bi-federaciismo."
#000052
La Federacia Milito finiĝis en 1863 kun la subskribo de la Traktato de Coche per kaj la centralistregistaro de la tempo kaj la Federacia Trupoj.
La United States of Venezuela (Unuiĝintaj Ŝtatoj de Venezuelo) poste estis asimilita sub "Federacio de Suverenaj Ŝtatoj" sur principoj pruntitaj de la Artikoloj de Konfederacio de la Usono de Ameriko.
En tiu federacio, ĉiu Ŝtato havis "prezidanton" de sia propra tio kontrolis preskaŭ ĉiun temon, eĉ la kreadon de "Ŝtatarmeoj", dum la Federacia Armeo estis postulata por akiri prezidentan permeson envojaĝi ajnan antaŭfiksitan ŝtaton.
#000053
Tamen, pli ol 140 jarojn poste, la origina sistemo iom post iom evoluis en kvazaŭ-centralistan ŝtatformo.
Dum la konstitucio (1999) daŭre difinas Venezuelon kiel Federacian respublikon, ĝi aboliciis la Senaton, transigitajn kompetentecojn de la ŝtatoj al la Federacia registaro kaj donis la Prezidento de lrespubliko-vastaj potencoj interveni en la ŝtatoj kaj municipoj.
#000054
Belga federaciismo estas ĝemelsistemo kiu reflektas ambaŭ la
#000056
Sur unu mano, tio signifas ke la belga politika pejzaĝo, ĝenerale parolanta, konsistas el nur du komponentoj: la nederland-parolanta populacio reprezentita fare de nederlanda lingvo partioj, kaj la majoritatoj de Valonio kaj Bruselo, reprezentita fare de iliaj franclingvaj partioj.
La Brusela regiono aperas kiel tria komponento.
Tiu specifa duobla formo de federaciismo, kun la speciala pozicio de Bruselo, sekve havas kelkajn politikajn temojn - eĉ negravaj - kiuj estas kontraŭbatalitaj eksteren super la nederlandanoj/franclingvaj politika dividado.
Kun tiaj temoj, fina decido estas ebla nur en la formo de kompromiso.
Tiu tendenco donas tiun duoblan federaciismon modeligas kelkajn trajtojn kiuj ĝenerale estas atributitaj al konfederaciismo, kaj faras la estontecon de belga federaciismo disputiga.
#000058
Aliflanke, belga federaciismo estas asociita kun tri komponentoj.
Jesa rezolucio koncerne la lokon de Bruselo en la federacia sistemo pasita en la parlamentoj de Valonio kaj Bruselo.
Tiuj rezolucioj pasis kontraŭ la deziroj de nederland-parolantaj partioj, kiuj estas ĝenerale en favoro de federacia sistemo kun du komponentoj (t.e. la nederlandanoj kaj French Communities de Belgio).
Tamen, la flandraj reprezentantoj en la Parlamento de la-Brusela kapitalo-regiono voĉdonis en favoro de la Brusela rezolucio, kun la escepto de unu partio.
La prezidanto de la Valona Parlamento deklarita la 17-an de julio 2008 tio, " Bruselo prenus sintenon ".
La parlamento de Bruselo pasigis la rezolucion la 18-an de julio 2008:
#000059
The Parliament of the Brussels-Capital Region approves with great majority a resolution claiming the presence of Bruselo itself at the negotiations of the reformation of the Belgian Ŝtato.
#000060
Tiu aspekto de belga federaciismo helpas klarigi la malfacilaĵojn de sekcio;
Bruselo, kun sia graveco, estas ligita al kaj Valonio kaj Flandrio kaj inverse.
Tiu situacio, aliflanke, ne forigas la trajtojn de konfederacio en la belga sistemo.
#000061
Nunaj ekzemploj de duflanka federaciismo:
#000062
Historiaj ekzemploj de duflanka federaciismo inkludas:
#000064
Estis svatite en pluraj unitariaj ŝtatoj establi federacian sistemon, pro diversaj kialoj.
#000066
Ĉinio estas la plej granda unitaria ŝtato en la mondo de kaj populacio kaj kampara regiono.
Kvankam Ĉinio havis longajn periodojn de centra regulo dum jarcentoj, estas ofte argumentite ke la unitaria strukturo de la ĉina registaro estas longe tro maloportuna al efike kaj justeme administras la aferojn de la lando.
Aliflanke, ĉinaj naciistoj estas suspektemaj pri malcentralizado kiel formo de secesiismo kaj malantaŭa pordo por nacia disopinieco;
daŭre aliaj argumentas ke la grado da aŭtonomio donita al provinc-nivelaj oficialuloj en la Ĉina Popola Respubliko sumiĝas al fakta federaciismo.
#000067
Baldaŭ post la civita milito en 2011, kelkaj homoj en Cyrenaica (en la orienta regiono de la lando) komencis proponi ke la nova registaro devu federacia, kun la tradiciaj tri regionoj de Libio (Cyrenaica, Tripolitania, kaj Fezzan) estanta la erunuoj.
Grupo nomanta sin la "Cyrenaican Transitional Council" emisiis deklaracion de aŭtonomio la 6an de marto 2012;
tiu movo estis malaprobita fare de la Nacia Transira Konsilio en Tripolo.
#000068
Filipinio estas unitaria ŝtato kun kelkaj potencoj transdonitaj al Local Government Units (LGUoj) sub la kondiĉoj de la Loka Administracio-Kodo.
Ekzistas ankaŭ unu aŭtonomia regiono, la Autonomous Region in Muslim Mindanao (Aŭtonomia Regiono en islama Mindanao).
Tra la jaroj diversaj modifoj estis proponis al la Constitution of the Philippines (Konstitucio de Filipinio), inkluzive de ebla transiro al federacia sistemo kiel parton de ŝanĝo al parlamenta sistemo.
Gloria Macapagal Arroyo establis la Konsultiĝan Komisionon kiu indikis tia Ĉarto-ŝanĝo sed neniu ago estis prenitaj fare de la Filipina Kongreso por ŝanĝi la 1987-datita konstitucion.
#000069
Hispanio estas unitaria ŝtato kun altnivela de malcentralizo, ofte rigardita kiel federacia sistemo en ĉiuj krom nomo aŭ "federacio sen federaciismo".
La lando estis citita kiel estante "eksterordinare malcentra lando", kie la centra administracio respondecas pri nur 18% de publikaj elspezoj, [36] 38% pri la regionaj registaroj, 13% pri la lokaj konsilioj, kaj la ceteraj 31% pri la socialsekuriga sistemo.
La nuna hispana konstitucio estis efektivigita laŭ tia maniero ke, en multaj rilatoj, Hispanio povas esti komparita kun landoj kiuj estas nedisputeble federaciaj.
#000070
Tamen, por administri la streĉitecdonacon en la hispana transiro al demokratio, la skizintoj de la nuna hispana konstitucio evitis donantajn etikedojn kiel ekzemple "federacia" ĝis la teritoriaj aranĝoj.
Cetere, male al en la federacia sistemo, la ĉefimpostoj estas prenitaj centre de Madrido (krom Eŭskio kaj Navaro, kiuj estis rekonitaj en la hispana demokrata konstitucio kiel ĉart teritorioj tirantaj de historiaj kialoj) kaj tiam distribuitaj al la Sendependa Communities.
#000071
Eksplicita kaj laŭleĝa rekono de federaciismo kiel tia estas antaŭenigita fare de partioj kiel ekzemple Podemos, Unuiĝinta Maldekstro kaj, pli ĵuse, la Hispana Laborista Socialista Partio.
La hispana socialistpartio ĵus pripensis la ideon de sanktigado de federacia Hispanio, delvis, pro la pliiĝo de la hispanaj periferiaj naciismoj kaj la katalana propono de mem-determinadreferenda por kreado de katalana Ŝtato en Katalunio, aŭ sendependa aŭ ene de Hispanio.
#000072
Britio estis tradicie regita kiel unitaria ŝtato fare de la Westminster Parlamento en Londono.
Anstataŭe de adoptado de federacia modelo, la UK fidis je laŭpaŝa transdono por malcentralizi politikan rajtigojn.
Transdono en la UK komenciĝis kun la Government of Ireland Act (Registaro de Irlanda Leĝo) 1914 kiu donis aŭtonomion al Irlando kiel konsistiga lando de la antaŭa Unuiĝinta Reĝlando de Britio kaj Irlando.
Sekvante la sekcion de Irlando en 1921 kiu vidis la kreadon de la reganto Irish Free State (kiu poste evoluigis en la modernan tagon Irlandon), Nord-Irlando retenis it transdonitan registaron tra la Parliament of Northern Ireland (Parlamento de Nord-Irlando), la nura parto de la UK por havi tian korpon ĉe tiu tempo.
Tiu korpo estis suspendita en 1972 kaj Nord-Irlando estis regita per rekta regulo dum la periodo de konflikto konata kiel La Problemoj.
#000073
En modernaj tempoj, procezo de transdono en Britio malcentralizis potencon denove.
Ekde la referendumoj en Skotlando kaj Kimrio kaj la Bona Vendredo-Interkonsento (1997) en Nord-Irlando, tri el la kvar konsistigaj landoj de la UK nun havas iun nivelon de aŭtonomio.
Registaro estis transdonita al la Skota Parlamento, la Nacia Asembleo por Kimrio kaj la Nord-Irlando-Asembleo.
Anglio ne havas sian propran parlamenton kaj anglaj aferoj daŭre estas deciditaj fare de la Westminster Parlamento.
En 1998 aro de ok neelektitaj Regionaj kunigoj, aŭ kameroj, estis kreita por apogi la English Regional Development Agencies (Angla Regional Development Agencies), sed tiuj estis aboliciitaj inter 2008 kaj 2010.
La Regions of England (Regionoj de Anglio) daŭre estas uzita en certaj registaraj administraj funkcioj.
#000074
Kritikistoj de transdono ofte citas la West Lothian-demandon, kiu rilatas al la voĉdonadpotenco de ne-anglaj parlamentanoj en aferoj influantaj nur Anglion en la UK Parlamento.
Skota kaj kimra naciismo pliigis en populareco, kaj ekde la skota sendependeco-referendumo, 2014 ekzistas pli larĝa debato ĉirkaŭ la UK adoptanta federacian sistemon kun ĉiu el la kvar hejmaj nacioj havante siajn proprajn, egalajn transdonitajn parlamentojn kaj leĝdonajn potencojn.
#000075
UK-federacia registaro estis proponita jam 1912 fare de la Member of Parliament for Dundee (Membro de parlamento por Dundee), Winston Churchill, en la kunteksto de la leĝaro por irlanda Aŭtonomio.
En parolado en Dundee la 12an de septembro, li proponis ke Anglio ankaŭ devus esti regita fare de regionaj parlamentoj, kun potenco transdonite al areoj kiel ekzemple Lancashire, Yorkshire, la Midland kaj Londono kiel parto de federacia regadosistemo.
#000076
Federaciismo kiel la anarkiisma kaj libervolisma socialisma reĝimo de politika organizo
#000077
Anarkiistoj estas kontraŭ la Ŝtato sed ne estas kontraŭ politika organizo aŭ "administrado" - tiel longaj kiam ĝi estas mem-administrado utiliganta rektan demokration.
La reĝimo de politika organizo preferita fare de anarkiistoj, ĝenerale, estas federaciismo aŭ konfederaciismo.
Tamen, la anarkiisma difino de federaciismo tendencas devii de la difino de federaciismo supozita fare de kuŝantaj politikaj sciencistoj.
La sekvanta estas mallonga priskribo de federaciismo de parto I.
#000078
"La socia kaj politika strukturo de anarkio estas simila al tiu de la ekonomia strukturo, t.e., ĝi estas bazita sur libervola federacio de malcentraj, rekte demokrataj strategiogrupoj.
Tiuj estas la najbareco kaj komunumasembleoj kaj iliaj konfederacioj.
En tiuj herboradikoj-politikaj unuoj, la koncepto de "mem-administrado" iĝas tiu de "aŭtonomio", formo de municipa organizo en kiu homoj prenas reen kontrolon de siaj loĝlokoj de la burokratia ŝtato kaj la kapitalistklaso kies interesojn ĝi servas.
#000080
Ĉar ne ĉiuj temoj estas lokaj, la najbareco kaj komunumasembleoj ankaŭ elektos postulitajn kaj re-vokeblajn delegitojn la larger-skalaj unuoj de aŭtonomio por trakti temojn influantajn pli grandajn areojn, kiel ekzemple urbaj distriktoj, la grandurbo aŭ urbo kiel tutaĵo, la distrikto, la bio-regiono, kaj finfine la tutan planedon.
Tiel la asembleoj asocios sur pluraj niveloj por formiĝi kaj kunordigi oftajn politikojn trakti oftajn problemojn.
#000082
Federaciismo ankaŭ trovas esprimon en eclesiologio (la doktrino de la eklezio).
Ekzemple, presbiterkristana preĝejadministrado similas parlamentan respublikanismon (formo de politika federaciismo) grandparte.
En presbiterkristanaj konfesioj, la loka eklezio estas regita fare de elektitaj aĝestroj, kelkaj el kiuj estas ministeriaj.
Ĉiu preĝejo tiam sendas reprezentantojn aŭ komisarojn al pastrejoj kaj plu al plenkunsido.
Ĉiu pli granda nivelo da kunigo havas regantan aŭtoritaton super ĝiaj ermembroj.
En tiu registara strukturo, ĉiu komponento havas iun nivelon de suvereneco super si mem.
Kiel en politika federaciismo, en presbiterkristana eclesiologio tie estas dividita suvereneco.
#000084
Aliaj eclesiologioj ankaŭ havas signifajn reprezentajn kaj federaciismajn komponentojn, inkluzive de la pli anarkia kongregacia eclesiologio, kaj eĉ en pli hierarkia episkopa eclesiologio.
#000085
Kelkaj kristanoj kverelas ke la plej frua fonto de politika federaciismo (aŭ federaciismo en homaj institucioj;
kontraste al teologian federaciismon) la eklezia federaciismo trovita en la Biblio estas.
Ili montras al la strukturo de la frua Christian Church kiel priskribite (kaj deviga, kiel kredite per multaj) en la Nova Testamento.
En iliaj argumentoj, tio estas precipe montrita en la Apostola koncilio, priskribis en Akts ĉapitro 15, kie la apostoloj kaj aĝestroj kolektis kune regi la eklezion;
la apostoloj estante reprezentantoj de la universala eklezio, kaj aĝestroj estantaj tia por la loka eklezio.
Al tiu tago, elementoj de federaciismo povas esti trovitaj en preskaŭ ĉiu kristana konfesio, kelkaj pli ol aliaj.
#000086
En federacio, la potencodivido inter federaciaj kaj regionaj registaroj estas kutime skizita en la konstitucio.
Preskaŭ ĉiu lando permesas iom da grado da regiona aŭtonomio, en federacioj kiujn la rajto al aŭtonomio de la komponentoŝtatoj estas konstitucie fortikigita.
Komponentoŝtatoj ofte ankaŭ posedas siajn proprajn konstituciojn kiujn ili povas ŝanĝi kiel ili vidas konvulsion, kvankam en la okazaĵo de konflikto la federacia konstitucio kutime prenas prioritaton.
#000087
Kie ĉiu komponentostato da federacio posedas la samajn potencojn, ni laŭdire trovas "simetrian federaciismon".
Malsimetria federaciismo ekzistas kie ŝtatoj estas konceditaj malsamaj potencoj, aŭ kelkaj posedas pli grandan aŭtonomion ol aliaj faras.
Tio ofte estas farita enen rekonon de la ekzisto de klara kulturo en speciala regiono aŭ regionoj.
En Hispanio, la la vaskaj kaj katalunoj, same kiel la galegoj, gvidis historian movadon havi ilian nacian specifecon rekonita, kristaligante en la "historiaj komunumoj" kiel ekzemple Navaro, Galegio, Katalunio, kaj la Eŭskio.
Ili havas pli da potencoj ol la pli posta vastigita aranĝo por aliaj hispanaj regionoj, aŭ la Hispanion de la aŭtonomaj komunumoj (nomitaj ankaŭ la "kafo por ĉiu" aranĝo), parte por trakti sian apartan identecon kaj por trankviligi periferiajn naciismajn tendencojn, parte pro respekto al specifaj rajtoj kiujn ili tenis pli frue en historio.
Tamen, strikte paroli Hispanion ne estas federaciismo, sed malcentra administra organizo de la ŝtato.
#000089
Estas ofte ke dum la historia evoluo de federacio ekzistas laŭpaŝa movado de potenco de la komponentoŝtatoj ĝis la centro, ĉar la federacia registaro akiras kromajn potencojn, foje trakti neantaŭviditajn cirkonstancojn.
La akiro de novaj potencoj de federacia registaro povas okazi tra formala amendo aŭ simple tra plilarĝigado de la interpreto de la ekzistantaj konstituciaj potencoj de registara donita fare de la tribunaloj.
#000090
Kutime, federacio estas formita sur du niveloj: la centra administracio kaj la regionoj (ŝtatoj, provincoj, teritorioj), kaj malmulto al nenio estas diritaj proksimume duaj aŭ triaj nivelaj administraj politikaj unuoj.
Brazilo estas escepto, ĉar la konstitucio (1988) inkludis la municipojn kiel sendependaj politikaj unuoj igantaj la federacion triparta, ampleksante la Union, la ŝtatojn, kaj la municipojn.
Ĉiu ŝtato estas dividita en municipojn ( municípios) kun sia propra leĝdona konsilio ( câmara de vereadore'oj) kaj urbestro ( prefeito), kiuj estas parte aŭtonomiaj de kaj Federacia kaj subŝtata registaro.
Ĉiu municipo havas "malmulte da konstitucio", nomita "organika juro" ( florgirlando-orgânica).
Meksiko estas meza kazo, en tio ke municipoj estas koncedita plen-aŭtonomio per la federacia konstitucio kaj sia ekzisto kiam sendependaj unuoj ( municipiolibre, "libera municipo") estas establitaj fare de la federacia registaro kaj ne povas esti revokitaj fare de la ŝtatkonstitucioj.
Krome, la federacia konstitucio determinas kiuj potencoj kaj kompetentecoj apartenas ekskluzive al la municipoj kaj ne al la erŝtatoj.
Tamen, municipoj ne havas elektitan leĝdonan kunigon.
#000091
Federacioj ofte utiligas la paradokson de esti unio de ŝtatoj, dum daŭre estante ŝtatoj (aŭ havante aspektojn de ŝtatiĝo) en ili mem.
Ekzemple, James Madison (verkinto de la Usona Konstitucio) skribis en Federalist Paper No. 39 ke Usono-konstitucio "estas en severeco nek ŝtatano nek federacia konstitucio;
En ĝia fundamento, ĝi estas federacia, ne nacia;
en la fontoj de kiuj la ordinaraj potencoj de la Registaro estas tiritaj, ĝi estas parte federacia, kaj parte nacia ...
"Tio devenas de la fakto ke ŝtatoj en Usono asertas ĉiun suverenecon ke ili ne donas al la federacio per sia propra konsento.
Tio estis reasertita fare de la Tenth Amendment to the United States Constitution (Deka Konstitucia amendo al la Usona Konstitucio), kiu rezervas ĉiujn potencojn kaj rajtojn kiuj ne estas delegitaj al la Federacia registaro tiel maldekstro al la ŝtatoj kaj al la homoj.
#000092
La strukturoj de la plej multaj federaciaj registaroj asimilas mekanismojn protekti la rajtojn de komponentoŝtatoj.
Unu metodo, konata kiel 'intrastate federaciismo, devas rekte reprezenti la registarojn de komponentoŝtatoj en federaciaj politikaj institucioj.
Kie federacio havas dukameran parlamenton la supera ĉambro ofte kutimas reprezenti la komponentoŝtatojn dum la malsupra ĉambro reprezentas homojn de la nacio kiel tutaĵo.
Federacia supera ĉambro povas esti bazita sur specialaĵoskemo de porciigo, kiel estas la kazo en la senatoj de Usono kaj Aŭstralio, kie ĉiu ŝtato estas reprezentita per egala nombro da senatanoj sendependa de la grandeco de sia populacio.
#000093
Alternative, aŭ aldone al tiu praktiko, la membroj de supera ĉambro povas esti nerekte elektitaj fare de la registaro aŭ parlamento de la komponentoŝtatoj, kiel kiel okazite en Usono antaŭ 1913, aŭ esti faktaj membroj aŭ delegitoj de la subŝtataj registaroj, ekzemple, estas la kazo en la Germana Bundesrat kaj en la Konsilio de la Eŭropa Unio.
La malsupra ĉambro de federacia parlamento estas kutime rekte elektita, kun porciigo en proporcio al populacio, kvankam ŝtatoj foje povas daŭre esti garantiitaj certa mimimumnombro de sidlokoj.
#000094
En Kanado, la provincaj registaroj reprezentas regionajn interesojn kaj negocas rekte kun la centra administracio.
Unua ministrokonferenco da la ĉefministro kaj la provincaj ĉefministroj estas la reale plej alta politika forumo en la tero, kvankam ĝi ne estas meciita en la konstitucio.
#000095
Federacioj ofte havas specialajn procedurojn por amendo de la federacia konstitucio.
Same kiel reflektante la federacian strukturon de la ŝtato kiun tio povas garantii ke la aŭtonomia statuso de la komponentoŝtatoj ne povas esti aboliciita sen ilia konsento.
Amendo al la konstitucio de Usono devas esti ratifita per tri kvaronoj de aŭ la ŝatleĝdonadoj, aŭ de konstituciaj konvencioj speciale elektitaj en ĉiu el la ŝtatoj, antaŭ ol ĝi povas veni en efikon.
En referendumoj por ŝanĝi la konstituciojn de Aŭstralio kaj Svislando ĝi estas postulata ke propono estu aprobita ne ĵus fare de totala plimulto de la balotantaro en la nacio kiel tutaĵo, sed ankaŭ de apartaj plimultoj en ĉiu el plimulto de la ŝtatoj aŭ kantonoj.
En Aŭstralio, tiu lasta postulo estas konata kiel duobla plimulto.
#000096
Kelkaj federaciaj konstitucioj ankaŭ provizas ke certaj amendoj ne povas okazi sen la unuanima konsento de ĉiuj statoj aŭ de akurata ŝtato.
Usono kiun konstitucio disponigas al tiel neniu ŝtato povas esti senigita je egala reprezentantaro en la senato sen ĝia konsento.
En Aŭstralio, se proponita amendo specife trafos unu aŭ pluraj ŝtatojn, tiam ĝi devas esti apogita en la referendumo tenis en ĉiu el tiuj ŝtatoj.
Ĉiu amendo al la kanada konstitucio kiu modifus la rolon de la monarkio postulus unuaniman konsenton de la provincoj.
La Germana Baza Juro disponigas tiel neniun amendon estas alleblas entute tio abolicius la federacian sistemon.
#000097
Imposta federaciismo - la relativaj financaj pozicioj kaj la financaj rilatoj inter la niveloj de registaro en federacia sistemo.
Formala federaciismo (aŭ 'konstitutional la la limado de federaciismo) - de potencoj estas precizigita en skriba konstitucio, kiu povas aŭ eble ne egalrilatas al la fakta operacio de la sistemo en praktiko.
Administra federaciismo rilatas en la anglalingva tradicio al la interregistaraj rilatoj inter la ekzekutivoj de la niveloj da registaro en federacia sistemo kaj en la kontinenta eŭropa tradicio al la manierero trupoj "ekzekutas" aŭ administras leĝojn faris centre.
#000098
La signifo de federaciismo, kiel politika movado, kaj de kio konstituas "federaliston", varias laŭ lando kaj historia kunteksto.
[ citaĵo bezonis ] movadoj asociitaj kun la establado aŭ evoluo de federacioj povas ekspozicii aŭ centraligaj aŭ malcentralizantaj tendencojn.
[ citaĵo bezonis ] Ekzemple, tiutempe tiuj nacioj estis establitaj, frakcioj konataj kiel "federalistoj" en Usono kaj Aŭstralio rekomendis la formadon de forta centra administracio.
Simile, en Eŭropa Unia politiko, federalistoj plejparte serĉas pli grandan EU-integriĝon.
En kontrasto, en Hispanio kaj en postmilita Germanio, federaciaj movadoj serĉis malcentralizon: la translokigo de potenco de centraj aŭtoritatoj ĝis lokaj unuoj.
En Kanado, kie Kebekia separismo estis politika forto dum pluraj jardekoj, la "federalisto-" impulso planas konservi Kebekion ene de Kanado.
#000099
Federaciismon kiel konflikto reduktanta aparaton
#000100
Federaciismo, kaj aliaj formoj de teritoria aŭtonomio, estas ĝenerale viditaj kiel utila vojo al strukturopolitikaj sistemoj por malhelpi perforton inter malsamaj grupoj ene de landoj ĉar ĝi permesas al certaj grupoj leĝdoni sur la subnacia nivelo.
Kelkaj akademiuloj sugestis, aliflanke, ke federaciismo povas disigi landojn kaj rezultigi ŝtatkolapson ĉar ĝi kreas proto-ŝtatojn.
Daŭre aliaj montris ke federaciismo estas nur malharmoniiga kiam al ĝi mankas mekanismoj kiuj instigas partiojn por konkuri trans regionaj limoj.
#000101
Federismo (de la latina vorto foedus, genitive foedera „ligo“, „kontrakto“) baze estas organiza principo, laŭ kiu la unuopaj membroj havas relativan suverenecon, sed tamen estas kunigitaj al komuna tuto. Aparte temas pri la strukturo de ŝtatoj kaj subŝtatoj. Ofte la termino nediferencite uziĝas kaj rilate al federacioj kaj al konfederacioj.
#000104
Ofte, sed ne ĉiam, la membroj de federisma strukturo havas rajton je malmembriĝo, kaj eĉ se ekzistas konstitucie garantiita rajto pri eksiĝo el la strukturo, en praktiko povas pli malfacili realigi tian malmembriĝon kaj kompletan suvereniĝon.
#000105
"Politika federismo" estas ŝtata organiza principo, laŭ kiu unuopaj subŝtatoj konsistigas federacion aŭ (signife malpli strikte ligite) konfederacion. La subŝtatoj en federacio rezignas pri sia ŝtata suvereneco, sed tenas memadministradon kaj memdecidadon en certaj temoj. La tegmenta ŝtato, decidas pri ĉiuj demandoj de la tuto kaj sia konsisto, dum la subŝtatoj memdecidas pri la temo de ilia kompetenco antaŭe interkonsentitaj kun la tegmenta ŝtato. La relativa aŭtonomio de la subŝtatoj estas esenca trajto de la federisma strukturo, plej ofte konstitucie fiksita, kaj ne simple rajtas esti forigita.
#000106
Krome, "institucia federismo" estas aparte federisma strukturo de iuj neregistaraj organizaĵoj, kiel politikaj partioj, sportaj aŭ kulturaj asocioj, kiuj baze organiziĝas laŭ la limoj de la subŝtatoj, kaj transdonas iujn taskojn kaj kompetetencojn de la organizaĵo al nacia tegmenta organizaĵo, kiu en partoj de la aktivado povas memstare agi, en aliaj partoj tamen dependas de la membraj, subŝtate formitaj, organizaĵoj.
#000107
Federisma strukturo de ŝtato povas ekesti laŭ kvar manieroj:
#000108
kunligo de ĝis tiam sendependaj ŝtatoj al pli granda ŝtata organizoformo (ekzemplo estas la ŝtato Svislando),
malplistriktigo kaj disdivido de ĝis tiamaj centraj ŝtatoj (ekzemple Hispanio aŭ Belgio),
daŭrigo de la tradicio de certagrada regiona suvereneco ene de monarkio kaj transigo de tiu koncepto al respublika ŝtatoformo (ekzemplo Aŭstrio), aŭ
ekesto de federisma strukturo de ekstere pro kialoj de internacia politiko (ekzemple Bosnio kaj Hercegovino).
#000109
Federisma strukturo aparte havas la taskojn:
#000110
ebligi la ekeston de politika aktivado kaj meminiciato je pluraj tavoloj,
pli bone eduki junajn politikistojn unue je regiona nivelo kaj entute faciligi politikan partoprenon de pli multaj civitanoj,
fortigi la ekonomian konkurencon per bona kono de la lokaj cirkonstancoj,
fortigi la kulturan (eventuale ankaŭ lingvan aŭ dialektan) aŭtonomecon de la regionoj,
kaj malebligi la amasigon de politika potenco ĉe malmultaj personoj.
#000111
Listo de federisme organizitaj ŝtatoj
#000112
Ne plu ekzistantaj federaciaj ŝtatoj
#000113
Ne plu ekzistintaj konfederaciaj ŝtatoj, realunioj kaj aliaj superŝtataj unuiĝoj
#000115