Novelo povas speguli grandan arton, sed se ĝi degeneras en
ekstreman kurtismon - kiel okazis en Inico ĉivolume - ĝi
kompareblas al trofrua ejakulo. Spite al lingve supera ĵonglado,
ĉe Gonçalo Neves mankas kontinuo kaj kulmino. Tro ofte la
leganto perdiĝas en inĝeniaj kalemburoj. Aliflanke, ĉu ne
ĝuste obstakloj pli stimulas ol bremsas same amoron kiel
#000002
En verketo nur 56-paĝa la aŭtoro trovis necese sur 16 paĝoj
larĝe komenti ĉiun unuopan el la 9 noveloj, ties knedon, vojojn
kaj misvojojn tra la mondo en ĉiuj eblaj konkursoj kaj belartaj
#000003
Ĝis nun Gonçalo Neves sin distingis pro lavango de poemoj,
kadre de pli malpli prave nomita Iberia Skolo. Vidite el
flegma posteno en Nordio lia poezio ĝisplue konsiderinde
#000004
Sed ĉu ne tia perleto de kurtisma prozo povus pli bone trovi
formon en poemo? Nun ĝi, senteble sensala, pastiĉas samtitolan
poemon de Auld cetere honeste represitan por komparo.
#000006
Simile funkcias Inter gonoraloj, klara imito de Kvara
ĉapitro de La infana raso, en si mem sprita
piroteknikaĵo, kiu kun Gorilaĵoj vipe karikaturas la
Koweitalan (jes, tiel!) militon inter Georgo (Buĉ) kaj Sodomo
(Saddam). Subtila parodio vortigita kiel "internacia"
#000007
Ne hazarde prefacas Karolo Piĉ, ŝildisto de la parenca Praga
Skolo, kiu simile kiel la Iberia elvaporumadas novismojn. Cetere
la enigma titolo Kompreni ŝuldiĝas al simpla miskompreno
de Piĉ! Konsolo al ĉiuj nekomprenantoj de Neves.
#000008
Vero estas, ke kontraŭregule Zamenhof en Hamleto uzis
la apokopan Salut' al vi. Tial turmentas al Neves la
fakto, ke necesas nur unu silabo por adiaŭi sed tri por saluti.
Tial sal', aŭ 'luton inter hejmanoj.
#000010
Mire, admire la okuloj ekkonas geili, diskune, maltondra
silento, osa loĝanto, la karno tias, ĝi mias. - Onobislo
kompreneble (?) estas Lisbono, kaj komputileroro estos
frandaĵo kompromisa por ankoraŭ unu generacio en la-la
#000011
Tiel la recenzanto ŝteliris kiel snajpisto* tra la nobla
kampo kritika en la dumviva skermo inter naturismo/skemismo. Tiel
ĉarme eblas mortpeki kontraŭ la 16 reguloj. Nu, sole pri unu
tia ekzistas verko 336-paĝa (de Daniel Moirand) kun ĉirkaŭ 100
#000012
Malgraŭ lingvo pene alirebla kaj iaspeca bagatelemo, Gonçalo
Neves meritas atentan atenton, ĝis lia prozo atingos la nivelon
#000013
Inter gonoraloj tolereble respektindaj estas menciita
la portugala oficiro Saldanha Carreira, samlandano de la aŭtoro.
Li estis pli esperantisto ol militisto, kaj laŭ Enciklopedio
de Esperanto en la jaro 1917 postenis en Francio.
#000014
Pro evidentaj kaŭzoj la nomita avenuo ne troveblas en la
impona kajero de Hugo Rollinger: Esperanto- kaj Zamenhof
objektoj en la kvin kontinentoj, Bad Kissingen, 1990.
#000016
Jen la unua publika elpaŝo de Gonçalo Neves sur la proza
areno de nia beletro. Li ĝis nun publikigis (kune kun la tri
hispanoj Liven Dek, Miguel Fernández kaj Georgo Kamaĉo) la
poemaron Ibere libere (1993), kontribuis en pluraj esperantaj
gazetoj kaj gvidis almenaŭ du lingvajn rubrikojn en la portugala
#000017
- Ĉu ne nutras vin laŭdeve ĉiapudaj viroj lokaj?" (p.
35-36) Same aperas poeziecaj konstruoj, kia "Ili frazis
nialingve, da respondo donis iom" (p. 35). Ĉu por sugesti
pri aliaj verkoj nialiteraturaj? Povus esti. Tamen, ni revenu a1
#000023
"La kurtismon mi ne fondis sed ekprovis en la komenco de
mia poeta kariero. Poemoj tipe kurtismaj aŭ kun kurtismaj spuroj
troveblas en la kvaropa poemaro Ibere libere (...). La
ĉefaj trajtoj de tiu tendenco difineblas jene, se citi la
hispanan poeton Miguel Fernández: 'Versoj kurtaj sed
koncepte densaj, senaj je sarkindaĵo - eĉ je verboj! - sed
#000024
Nu, en la proza tereno la kerno ĉi-stila senteblas same.
Forestas balastoj, eĉ kunligaj vortoj kaj ripetaj gramatikiloj.
La frazoj ĝenerale fluas haste kaj stakate. Subordigitaj
propozicioj ne abundas. Sugestiemo ĉiam superoftas
#000025
- Sandube! Ne forgasu la polemokon pri tiuj rakotoj. Ostis tre
malfaĉile konfinki la popajlon kaj la porlamenton ke la rakotoj
fikte neĉesas por defando de nia taŭritorio."
#000029
Mi tamen dubas, ĉu ĉiuj legantoj komprenos ĉiujn aludojn...
#000030
En ĉi verko kuniĝas ekspermientemo, lingvo-ludado,
karikaturoj, pastiĉoj, varieco kaj bona humoro. Jen sinsekvo de
trafaj rakontoj, kies enhavo fakte ne tiom gravas, kiom la
maniero priskribi kaj sugesti, la zorgo, la eleganto, la metio
do. La verko de Neves legiĝas unuside, ĉar la aŭtoro kapablis
kunmeti plurspican kaj tamen unuecan delicon por frando de la
leganto, kiu simple ĝuas legi bonaĵon - kaj scias tion.
#000032
La novelaro Kompreni de la portugalo Gonçalo Neves,
pli konata kiel poeto, enhavas naŭ mallongajn novelojn iom
malsamajn laŭ stilo, temo kaj verka tekniko, tamen ĉiuj en
pli-malpli densa, ellaborita lingvaĵo, kiu ofte postulas
atentan, zorgan legadon kaj relegadon. Ke la noveloj estas
verkitaj frue en la jaroj 1990-aj oni sentas interalie per tio,
ke la unua Usona "Golf-milito" kontraŭ Irako rolas en
#000033
Sekvas noveletoj pli bagatelaj. Gorilaĵoj estas
satiraĵo pri la jam menciita Bush'a milito, Fakistoj
prisatiras sciencan preciozon kaj sufiĉe naive lanĉas
Esperanton kiel mondosavan aferon. Ekskurso estas
scienc-fikciaĵo pri ruinigita mondo - la nia - kie rolas mesaĝo
en same ruinigita lingvaĵo, ia hiper-Piĉisma vorto-stako (al
kiu la aŭtoro bonvole liveras Esperantan tradukon en postkomenta
#000035
Plue sekvas du eroj, kie rolas la "Golf-milito". Moderna
fablo estas ĝuste tio, kion anoncas la titolo: modernigo de
la antikva fablo pri korvo kaj vulpo, ne tre sprita, bedaŭrinde.
Inter gonoraloj estas verketo, kie la temo kaj lingvo
kunfandiĝis: en kripligita lingvaĵo Neves satiras pri la
#000036
Fine Inico prezentas ĝuste enkondukon en la seksan
vivon, en lingvaĵo preskaŭ same densa kiel en la antaŭa ero: "Jam
trois la butonoj, fermaj valojn kaj pinaklojn." (p. 37)
#000038
Post 34 paĝoj da noveloj, sekvas 15 paĝoj da aŭtora
postkomento. Iom malekvilibre, oni povus pensi. Tamen la klariga Aldone
estas interesa, ĉar ĝi donas al ni bildon pri la aŭtoro, pri
liaj intencoj kaj ideoj, pli klaran ol tiu, kiun eblas ricevi
rekte el la noveloj. Tie ni ekscias krome, ke malgraŭ la
certagrade eksperimenta stilo de la noveloj, ili gajnis aron da
premioj en diversaj literaturaj konkursoj.
#000039
Aldoniĝas aŭtoraj komentoj ne nur pri la rakontoj, sed
ankaŭ pri la malsama akcepto kiun la manuskripto renkontis ĉe
#000042
Ĉi tiun libreton aĉetu ĉefe se vi havas PIV kaj se vi regas
la akuzativon! Alie, ĝuu la rakontojn  eble post iom da
deĉifrado. Kaj legu ilin por vivigi PIV-vortojn, por decidi ĉu
kaj kiam vi mem uzos tiujn. Kaj kiom vi uzos  por
eviti la sorton de la lingvo en Ekskurso.
#000044