Ĉu vi vidas ĉiujn lingvojn supre de la paĝo ? Ni tradukas rakontojn el Global Voices por ke civitanaj komunikiloj tra la mondo estu alireblaj por ĉiuj.
#000000
Arto kaj kulturoBona novaĵoCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFreŝa NovaĵoHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndiĝenojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj ĵurnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraĵoParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifuĝintojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuiĝitaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojaĝo
#000003
Lingva aktivismo por la estonteco de la homaro
#000004
Dum la festivalo en Gvatemalurbo, ĉeestantoj skribis kaj interŝanĝis vortojn en siaj respektivaj denaskaj lingvoj. Foto: Benedikt Borchers
#000005
La angla sciencisto dediĉis la lastajn paĝojn de sia libro al komentado pri la formorto de iuj homaj kulturoj aŭ indiĝenaj popoloj – fenomeno kiu 200 jarojn poste ankoraŭ daŭras, kiam centoj da lingvoj tra la mondo malaperas.
#000008
Kial ni devas defendi kaj savi indiĝenajn lingvojn de formorto? La kialoj sekvas ĉefe fonan temon. En konsumisma, elĉerpema kaj okcident-vivstila socio, oni instruas al ni ke lernado de dua lingvo necesas pro sociekonomia utilo aŭ markita statuso. Pro tio junuloj dediĉas jarojn al pena studado de la angla, franca, germana aŭ ĉina, dum aliaj estas devigataj bone lerni la hispanan por ne iĝi viktimoj de diskriminacio aŭ marĝenigado. Kial indus savi lingvon de grupo el nur 50 homoj, kiuj vivas plene malkonektitaj de la urbo? Tio estas la plej ofta demando kaŭzita de kolektiva blindeco.
#000009
Kvarcent dudek indiĝenaj lingvoj en la regiono
#000010
Latinameriko, parto de la mondo kiu spertis tro sangan konflikton de civilizacioj antaŭ 500 jaroj, konservas unu el la plej grandaj diversecoj de lingvoj kaj kulturoj, kio riĉigas la kulturan bagaĝon de ĝiaj nunaj ŝtatoj kaj tiel kontribuas al ĝia aspiro al disvolviĝo. Laŭ la sociolingvistika atlaso de indiĝenaj popoloj en Latinameriko, dokumento farita de la Infan-Fonduso de Unuiĝintaj Nacioj (UNICEF), ekzistas 420 indiĝenaj lingvoj en la regiono. Tio montras ke multkulturismo postvivis ĉiujn aĉajn ĉapitrojn en historio, kvankam ekzistas landoj kiel Urugvajo aŭ Kubo, kiuj perdis siajn originajn lingvojn, kaj landoj kiuj proksimas al ilia kompleta perdo, kiel Salvadoro.
#000013
Ambaŭ eventoj estis organizitaj kadre de la Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj (2019). La unuan eventon partoprenis 55 interretaj aktivuloj de indiĝenaj lingvoj el 15 landoj de Latinameriko, kiuj kundividis spertojn kaj projektojn celantajn disvastigi, savi kaj revigligi la originajn lingvojn de la kontinento. Dume la duan eventon partoprenis 400 homoj, inkluzive de interretaj aktivuloj, lingvistoj, indiĝenaj komunikantoj, sociologoj, teknologoj kaj edukistoj, inter aliaj.
#000015
Utopia mondo de kunvivantaj lingvoj
#000016
Por vidi tiun ĉi revon realigita gravas mencii la rolon de la indiĝena komunikado, vasta temo kiu meritas apartan alineon. Tiu ĉi komunikformo, kies ĉefa medio estas la komunumaj radiostacioj, luktis dum jaroj por videbligi indiĝenajn popolojn en latinamerikaj landoj kaj defendi la patrinan teron [“paĉamama“] kaj la teritorion, samkiel la rajtojn de ĝia popolo. Tamen, indiĝenaj lingvoj devas esti pli reliefigataj kiel grava punkto ene de la komunika atento.
#000018
La indiĝenaj kaj komunumaj amaskomunikiloj devas plifortigi la defendon de la originaj lingvoj de la popoloj kiujn ili reprezentas pere de produktado de enhavoj en tiuj ĉi lingvoj por konservi kaj plifortigi la kulturon kaj la identecon, por transdoni ilin al la novaj generacioj, por enpovigi ilin kaj igi ilin respektataj ene de la juraj kadroj en kiuj ili disvolviĝas, kaj por garantii la interkulturecon kaj la dialogon de reciproka respekto en niaj landoj, kio povas igi nin mildigi la klimatŝanĝon, savi la planedon kaj atingi bonan kunvivadon por ĉiuj.
#000020
Kaj ne nur tio. Esencas pli granda reta kunordigo inter la saĝeco de la gardistoj de la tradicia indiĝena komunikado kaj la junuloj kiuj pli facile uzas la novajn amaskomunikilojn kaj teknologion kun la celo kontribui al la indiĝena komunikado kaj antaŭenigi la originajn lingvojn. La renkontiĝo kaj festivalo okazintaj en Gvatemalo montris ke ekzistas nova generacio de junuloj kun novigaj mensoj kaj deziroj esti parto de pozitiva ŝanĝo en nia socio, utiligante sian kulturan identiĝon kaj sian familiarecon kun la mondo de Interreto.
#000021
Tiuj ĉi junuloj kiuj partoprenis en Gvatemalo montris altan gradon de engaĝiĝo, respondecon kaj socian konscion rilate al la uzado de ciferecaj platformoj por aktivismo. Kaj tio okazis en socia kunteksto en kiu granda parto de la junuloj uzas la teknologion ĉefe por amuziĝo kaj frivolaĵoj, en kiu la serioj de Netflix iĝas nepra temo de ĉiutagaj konversacioj, kvazaŭ tio estus la sola temo de la vivo. Krom la malfacileco difini la aktivismon kaj la diversajn perspektivojn de ĉiuj personoj kiuj pristudas la temon, ni reliefigas la komunan celon, kio estas lukti por justa afero kiu profitigos niajn landojn kaj la homaron ĝenerale.
#000022
Grupo nomata Red KANQ, de dek indiĝenaj komunikistoj el kvin landoj (Gvatemalo, Peruo, Ekvadoro, Kolombio kaj Bolivio) kunvokita de Deutsche Welle Akademie, partoprenis ambaŭ eventojn pri indiĝenaj lingvoj en Gvatemalo kun la celo produkti enhavojn por siaj amaskomunikiloj, pripensi formojn fari indiĝenan komunikadon, eksperimenti pri novaj formoj, kaj kunporti la akiritajn sciojn al siaj komunumoj. La skipo elektis kiel nomon la akronimon KANQ, kiu sugestas la temon de indiĝenaj lingvoj utiligante la unuajn literojn de la ses lingvoj reprezentataj en la kolektivo (K de la kaqchikel (eo: kakĉikela) kaj de la kichwa (eo: kiĉua), A de la aymara (eo: ajmara), N de la nasa yuwe (eo:nasaa) kaj Q de la quechua (eo: keĉua) kaj de la q’eqchi’ (eo:kekĉia).
#000023
La parado kiu progresigas kulturon pere de teknologio
#000024
Antaŭ la renkontiĝo en Gvatemalo, la grupo partoprenis la Festivalon Gabo en Medellín, Kolombio) kaj la Internacian Renkontiĝon de Indiĝena Komunikado en Kusko (Peruo). La unua evento estis ne-indiĝena kaj kunigis ĵurnalistojn de civitanaj amaskomunikiloj el la regiono, dum la dua evento renkontigis koncernatojn de tradicia indiĝena komunikado. Tamen, la tria parado en la teroj de la kecaloj [hispane: quetzales] estis la plej granda kolekto de malkovroj danke al la granda ĉeesto de novigo kaj de la cifereca temo, sen ignori ŝlosilajn temojn, ekz. la planado de daŭripovaj projektoj kaj teknologia suvereneco.
#000025
Post tiuj travivaĵoj, Red KANQ kompilis gravajn sciojn kaj entuziasmiĝis de la transformema spirito de ciferecaj aktivuloj kiuj venis al Gvatemalo, per kio ili kondukas mesaĝon de espero al diversaj regionoj de Latinameriko. Rimarkindas ke la grupo konsistas el komunikistoj kiuj tralaboras malsamajn komunikilojn kiel radio, fotografio, kroniko kaj video, sed elstaras la ĉeesto de cifereca aktivulo por indiĝenaj lingvoj: Uskam Camey, juna majaa kakĉikelao el la provinco Chimaltenango kiu laboras por projekto Vikipedio en sia origina lingvo. Li estas grava ponto inter la tradicia komunikado kiun liaj kunuloj reprezentas kaj la laboro farata de la aliaj aktivuloj, per kio plifortiĝas la evoluigo de la reto.
#000026
Homaj fontoj de cifereca inspiro en indiĝenaj lingvoj
#000027
Inter la pluraj travivaĵoj kiujn la grupo de komunikistoj spertis en Gvatemalo, elstaras la projektoj de Alberto Cruz kaj Héctor Martínez, du junaj salvadoranoj kiuj, kvankam ne denaskaj parolantoj de náhuat o pipil, decidis lerni ĝin por savi la lastan indiĝenan lingvon ekzistantan en la Malgranda Fingreto de Ameriko (aludo al Salvadoro) kaj disvastigi ĝin per sociaj retoj. Same kiel Isela Xospa, meksika artistino kiu utiligas ilustradon kaj malgrandan kulturan industrion inkluzivantan ludilojn, vestaĵojn kaj glumarkojn por disvastigi la riĉecon de la naŭatla de Milpa Alta. Aŭ Verónica Aguilar, juna lingvistino el Veracruz kiu lernis miŝtekan lingvon de siaj geavoj kaj nun laboras en reta projekto kiu instruas kaj disvastigas unu inter la plej gravaj lingvoj de la asteka lando.
#000028
Klarigindas ke la aktivismo devas esti ne nur cifereca, precipe antaŭ la cifereca manko ekzistanta en niaj landoj. Ankaŭ la majstroj, esploristoj, eldonistoj kaj administrantoj de publikaj politikoj povas fariĝi aktivistoj de indiĝenaj lingvoj. Tiel, aktivismo devas moviĝi kaj kompletiĝi en ambaŭ kadroj kaj inspiri aliajn homojn kiuj malkovras la temon, kiel Belén Pérez, juna gvaraniino el Paragvajo kiu povis partopreni en la renkontiĝo danke al subvencio de 37 homoj donita de la kunordiga konsorcio. Kvankam ŝi ne havas konkretan projekton, danke al lernado ŝi nun pensas disvastigi la historion de la gvarania popolo per la eduka sistemo. En ŝia lando, malgraŭ ke la gvarania estas parolata de pli ol 80% de la loĝantaro, ĉi tiu lingvo ne havas la statuson kiun ĝi meritas.
#000030
La plimulto de la civitanaj amaskomunikiloj en Latinameriko tamen konservas malĝustan bildon de indiĝenaj popoloj, kiuj estas rigardataj kiel homoj for de civilizacio, kialoj de soci-mediaj konfliktoj, malamikoj de progreso aŭ viktimoj de tragedioj, nur pro malbona statistiko aŭ malestimaj rakontoj. La spegulo de amaskomunikiloj ne montras la subtenon de indiĝenaj popoloj al prizorgado de la naturmedio kaj al kultura riĉeco de niaj landoj, ne disvastigas la multon kion la originaj popoloj povas proponi al la mondo, ne instruas al homoj ke la indiĝenoj estas dignaj kaj meritas respekton por, almenaŭ, elimini strukturajn problemojn kiel rasismo kaj ekskludo, profundaj malbonaĵoj kiuj estas la veraj kialoj de nia subevoluado. Ankaŭ, indiĝenaj lingvoj ne ĉeestas en la plimulto de amaskomunikiloj. Atingi ekvilibran reprezentadon estus plua paŝo al enpovigo kaj respekto.
#000032
Pro ĉio tio, aktivismo necesas. Ni devas kunigi klopodojn por savi indiĝenajn lingvojn utiligante la eblojn de moderna mondo plena je teknologio, tutmondiĝo kaj junuloj kiuj celas fariĝi agentoj de reala ŝanĝo por la estonteco. Estas la homaro, ne la naturo, kiu nun havas en siaj manoj la grandan oportunon plilongigi la vivon de indiĝenaj lingvoj kaj multobligi ilian ĉeeston per la scioj kaj perceptoj pri la vivo kiuj enestas en ĉiu vorto, preĝo aŭ verso. Tiel, anekdotoj kiel tiu pri la papago de Humboldt neniam plu ripetiĝos en la sciencaj kaj historiaj libroj.
#000033
Red KANQ, Gvatemalurbo, novembro 2019.
#000034
Plej novaj artikoloj pri Bolivio
#000036
Germinda Casupá, ĉikita indiĝeno fronte al fajro kaj masklismo
#000037
Bolivio: la lukto de feminista ĉolino estas nun ĉe Interreto
#000039
Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracion
#000040
Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn
#000042
Aboni komentojn de ĉi tiu artikolo per retpoŝto
#000044
Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon.
#000046
Speciala danko al niaj multaj subtenantoj
#000047
Bonvolu subteni nian gravan laboron
#000048