ヘボン式ローマ字, translit. Hebon-shiki Rōmaji, lit. ' Hepburn-speca antikvo-skribo ') [1]
sistemo por la romanigo de la japana, kiu uzas la romian alfabeton por skribi la japanan lingvon estas.
Ĝi estas uzita de la plej multaj fremduloj lernantaj literumi la japanan en la romia alfabeto [2] kaj de la japanoj por romianigado de personaj nomoj, geografiaj lokoj, kaj aliaj informoj kiel ekzemple trajnotabloj, trafiksignoj, kaj oficialaj komunikadoj kun eksterlandoj.
Plejparte surbaze de anglaj skribkonvencioj, konsonantoj proksime egalrilatas al la angla elparolo kaj vokaloj aproksimas la italan elparolon.
#000002
Kvankam Kunrei-romanigo estas oficiale preferita fare de la japana registaro hodiaŭ, transskribado Hepburn daŭre estas en uzo kaj restas la tutmonda normo.
La Hepburn-stilo estas rigardita kiel la plej bona maniero igi japanan elparolon por okcidentanoj.
Ĉar ĝi estas bazita sur anglaj kaj italaj elparoloj, homoj kiuj parolas la anglan aŭ enamiĝlingvojn (ekz., la itala, la franca, la portugala kaj la hispana) ĝenerale estas pli precizaj en prononcado de nekonataj japanaj vortoj romianigitaj en la Hepburn-stilo komparite kun Nihon-shiki-romanigo kaj kunrei-sistemo.
#000004
Hepburn estas bazita sur angla fonologio kaj konkuris kun la alternativa Nihon-shiki-romanigo, kiu estis evoluigita en Japanio kiel anstataŭigo de la japana manuskripto.
En 1930, Special Romanization Study Commission estis nomumita kun kompari la du.
La Komisiono poste decidis en favoro de iomete-modifita versio de Nihon-shiki, kiu estis proklamita por esti la oficiala romanigo de Japanio por ĉiuj celoj antaŭ la 21-an de septembro 1937 kabinet preskribo;
ĝi nun estas konata kiel la kunrei-sistemo.
La preskribo provizore estis renversita fare de la Supreme Commander for the Allied Powers (SCAP) dum la Occupation of Japan (Okupo de Japanio), sed ĝi estis reeldonita, kun burĝonantaj revizioj, en 1954.
#000007
Multaj studentoj de la japana kiel fremdlingvo lernas Hepburn.
#000012
En Japanio mem, ekzistas kelkaj variaĵoj oficiale postulitaj por diversaj uzoj:
#000015
La ĉeftrajto de Hepburn estas ke ĝia ortografio estas bazita sur angla fonologio.
Pli teknike, kie silaboj kiuj estas konstruitaj sisteme, laŭ la japana Silabaroj, enhavas la "malstabilan" konsonanton por la moderna parola lingvo, la ortografio estas ŝanĝita al io kiun angla-parolanto prononcus ke ĝi pli bone egalas la realan sonon:
し estas skribita al shi ne Si.
#000023
邪悪(じゃあく): ji + ya + a + ku = jaaku - evil
#000028
数学(すうがく): su + u + ga + ku = sūgaku - mathematics
注意(ちゅうい): chu + u + i = chūi - attention
gu + u + Ta + ra = gūtara - nenionfaraulo
憂鬱(ゆううつ): yu + u + u + tsu = yūutsu - depression
#000035
氷(こおり): ko + o + ri = kōri - ice
遠回り(とおまわり): to + o + ma + wa + ri = tōmawari - roundabout route
大阪(おおさか): o + o + sa + ka = Ōsaka - Osaka
#000042
学校(がっこう): ga + (sokuon) + ko + u = gakkō - school
東京(とうきょう): to + u + kyo + u = Tōkyō - Tokyo
勉強(べんきょう): be + n + kyo + u = benkyō - study
電報(でんぽう): de + n + po + u = dempō[18] or denpō[19] - telegraphy
金曜日(きんようび): ki + n + yo + u + bi = kinyōbi[18] or kin'yōbi[19] - Friday
格子(こうし): ko + u + shi = kōshi - lattice
#000044
Ĉiuj aliaj kombinaĵoj de du malsamaj vokaloj estas skribitaj aparte:
#000047
There are many variations on the Hepburn system for indicating the long vowels. For example, 東京(とうきょう) can be written as:
#000051
Longformaj (aŭ " geminato ") konsonantsonoj estas markitaj duobligante la konsonanton sekvante sokuon, っ ;
por konsonantoj kiuj digrafoj estas en Hepburn ( sh, k, t), nur la unua konsonanto de la aro estas duobligita, krom k, kiu estas anstataŭigita per ĉ .
#000060
Ĉiu eniro enhavas Rondajn kanaojn, Strekajn kanaojn, kaj transskribado Hepburn, en tiu sinsekvo.
† - La karakteroj en ruĝa estas raraj historiaj karakteroj kaj estas malnoviĝintaj en moderna japano.
En moderna transskribado Hepburn, ili ofte estas nedifinitaj.
‡ - La karakteroj en blua malofte estas utiligitaj ekstere de sia statuso kiel partiklo en moderna japano, [20] kaj romanigo sekvas la regulojn supre.
#000062
Digrafoj kun oranĝaj fonoj estas la ĝeneralaj uzitaj por pruntvortoj aŭ fremdaj lokoj aŭ nomoj, kaj tiuj kun bluaj fonoj estas uzitaj por pli precizaj transliterumoj de fremdaj sonoj, ambaŭ proponite fare de la Cabinet of Japan (Kabineto de Japanio)
Edukministerio, Culture, Sportoj, Scienco kaj Teknologio.
Strekaj kanaoj-kombinaĵoj kun flavgrizaj fonoj estas proponitaj fare de la American National Standards Institute [31] kaj la Brita Normoj-Institucio kiel eblaj uzoj.
Ili kun purpuraj fonoj aperas sur la 1974-datita versio de la Hyōjun-shiki-formatado.
#000064
÷ - La uzo de ウゥ por reprezenti Wun estas malofta en moderna japano krom Interreta slango kaj transskribo de la latina digrafo VV en Strekajn kanaojn.
ヴ havas malofte-uzitan Rondakanaanj formularon en ゔ kiu ankaŭ estas vu en transskribado Hepburn-sistemoj.
⁂ - La karakteroj en verda estas malnoviĝintaj en moderna japano kaj tre malofte uzita.
#000065
La sistemo Hepburn (ヘボン式, Hebon-shiki) nuntempe estas la plej uzata sistemo por la latinigo de la japana, pli precize por la transskribo de la japanaj skribsistemoj Hiragana kaj Katakana al la latina alfabeto.
#000070
En 1954 aperis la 3-a eldono de la "Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary" uzanta novan version de la Hepburn-sistemo, en kiu la silabfina ん n estas ĉiam skribita kiel n, neniam kiel m (ekz. kanpai). Tiu nova sistemo nomiĝas 修正ヘボン式ローマ字 Shūsei Hebon-shiki Rōmaji [ŝūsei hebon-ŝiki rōmaĵi] "Reviziita Hepburn-sistemo", kaj estas nun la plej uzata sistemo en modernaj vortaroj.
#000074
Malgraŭ la intenco de la japana registaro, kiu preferas la japanan Kunrei-sistemon, post 1960 la uzo de la angla-orientiĝa Hepburn-sistemo disvastiĝis en Japanio; ankaŭ eksterlande la uzo de la portugala, nederlanda, germana, kaj franca transskribsistemoj anstataŭiĝis per la "angleca" Hepburn-sistemo, kiu mondvaste estas nun la plej uzata sistemo por la transskribado de la japana.
#000075
Hepburn baziĝas sur la angla fonologio, ne la japana, kaj longe alfrontis kontraŭon en Japanio. Interalie, la 21-an de septembro 1937, la 3-a kabineta ordono deklaris anstataŭan sistemon nune ĝenerale konatan kiel Kunrei - la japana oficiala latiniga sistemo. Tamen tio estis renversita de la Plejsupra komandanto de aliancaj potencoj dum Okupado de Japanio. La 1-a kabineta anonco redeklaris sistemon Kunrei en 1954 kun rimarkigoj.
#000076
Malgraŭ ke Hepburn estas ne registara normo, iuj registaraj organizoj provizas normojn. Ekzemple, la Ministrejo de eksterlandaj aferoj postulas la uzon de Hepburn por pasportoj, kaj la Ministrejo de lando, substrukturo kaj transporto postulas la uzon de Hepburn por transportaj indikoj, inklude vojosignojn kaj signojn de fervojaj stacioj.
#000078
Multaj studentoj lernantaj la japanan kiel fremdan lingvon uzas la Hepburn-sistemon.
#000080
En Japanio, tri normoj efikas.
#000085
La regulo pri Fervojaj Indikiloj (鉄道掲示規定, la anonco 398 de Ministrejo pri Transporto je 26-a de julio 1947 [2]) postulis modifitan Hepburn por fervojaj indikiloj en sia 11-a artikolo. Ĝi uzas makronon por longaj vokaloj kaj skribas silabfinan n kiel m antaŭ b, m kaj p. Ĝi uzas strekon kiel dividilon inter m, n kaj sekvantaj vokaloj a, e, i, o, u, y. Ĝi skribas duobla-konsonantan cch kiel tch. La regulo nuliĝis je 30-a de septembro 1950. Ĉiuj JR-fervojoj kaj ĉefaj privataj fervojoj uzas tiun ĉi normon por nomoj de stacioj. Tamen, multaj privataj fervojoj uzas proprajn normojn.
La validigaj reguloj de la juro pri pasporto (旅券法施行規則 la 11-a ordono de la Ministrejo pri eksterlandaj aferoj je la 8-a de decembro 1989 [3]) en sia la 5-a Artikolo 2 reguligas uzon de Hepburn por skribi en pasportoj [4]). Ĝi skribas silabfinan n kiel m antaŭ b, m kaj p. Ĝi skribas longan o kiel oh sed ne markas aliajn longajn vokalojn. Ĝi skribas duoblan konsonanton de cha, chi, cho, chu kiel tcha, tchi, tcho, tchu.
La Ministrejo pri lando, substrukturo kaj transporto kodigis la gvidlinion pri kompletigo por glatigi movon sur vojoj (2002) [5], kie en ĉapitro 7-3-4-3 reguligas la uzon de la Hepburn-sistemo por la latina skribo sur vojoindikiloj laŭ la Normo pri instaligo de vojoindikoj kaj ĝia klarigo (道路標識設置基準・同解説) de Japana asocio pri vojo [6]. (La klarigo pri ĝi estas sur retejo de KICTEC:[7]). Ĝi skribas silabfinan n kiel n. Ĝi ne markas longajn vokalojn.
#000086
La ĉefa trajto de Hepburn estas tio ke ĝia literumo baziĝas sur angla fonologio. Pli teknike, kiam japana silabaro enhavas "malstabilan" konsonanton por la moderna parolata lingvo, la ortografio ŝanĝiĝas je io, kio laŭ la angla prononcmaniero pli ĝuste trafas la veran japanan sonon: ekzemple し estas skribata kiel shi sed ne *si.
#000087
La longaj vokaloj o kaj u estas montrataj per makrono ekz. longa o estas skribata kiel ō.
En vortoj de la Japana aŭ la Ĉina origino, la longa vokalo e estas skribata kiel ei.
En vortoj de la Japana aŭ la Ĉina origino, la longa vokalo i estas skribata kiel ii.
En vortoj de fremda origino, ĉiuj longaj vokaloj e estas skribataj per makronoj.
#000091
Duoblaj konsonantoj estas markataj per duobligo de la konsonanto malantaŭ la sokuon っ, escepte por sh→ssh, ch→tch, ts→tts.
#000097
Tōkyō: skribata per makronoj. Tiu ĉi estas laŭ la reguloj de la Tradicia kaj Reviziita Hepburn-sistemoj, kaj estas konsiderata norma.
Tokyo: tute ne indikata. Tiu ĉi estas komuna por japanlingvaj vortoj kiuj estas adoptitaj en la angla. Tiu ĉi estas ankaŭ la konvencia uzo en la de facto-a Hepburn uzata en indikiloj kaj aliaj anglalingvaj informiloj pri Japanio, menciitaj en la paragrafo pri leĝa statuso.
Tôkyô: indikata per cirkumfleksoj. Uzo de cirkumfleksoj por indiki longon estas uzata en alternativa Nihon-shiki kaj Kunrei-shiki-sistemoj. Cirkumfleksoj estas ofte uzataj en dokumentoredaktilo kiu ne kapablas makronojn. Dank'al disvastiĝo de Unikodo, tio ĉi iĝas malofta.
Tohkyoh: indikata per "h". Tiu ĉi estas foje konata kiel "pasporta Hepburn", ĉar la Japana Ministrejo pri eksterlandaj aferoj regulas (tamen ne devige) tiun ĉi uzon por pasportoj.[8]
Toukyou: skribata uzante kanaon, literumo ō kiel ou aŭ oo kaj ū kiel uu. Tiu ĉi estas foje nomata wāpuro-stilo, ĉar oni tiel enigas tekston en dokumentoredaktilon (wādo purosessā el la angla word processor) per tajpilo en latina alfabeto. Tiu ĉi metodo plej ĝuste esprimas la manieron kiel vokaloj estas skribataj en kanao, diferencante inter おう (kiel en とうきょう [東京], skribata Toukyou en tiu ĉi sistemo) kaj おお (kiel en とおい [遠い], skribata tooi en tiu ĉi sistemo).
Tookyoo: skribata per duobligo de la longaj vokaloj. Tiu ĉi estas laŭ la reguloj de la Modifita Hepburn-sistemo, tamen estas antaŭ komuna kiam oni skribas vortojn de fremd-originalo sen referenci iujn sistemojn, ekz. paatii por パーティー ("festeto") anstataŭ pātī. Tiu ĉi estas uzata en la transskriba sistemo JSL.
#000099
Ruĝaj literoj estas arkaiĝintaj en moderna Japana lingvo.
#000100
Transskribo de la japana lingvo en Esperanton
#000102