Kursivo Latino-Faliscan La latina Medieval Latin
#000001
Latino-Faliscan La latina Medieval Latin
#000002
Medieval Latin estis la formo de la latina utiligita en la Mezepoko, ĉefe: kiel komunikilo de scienca interŝanĝo;
kiel la liturgia lingvo de Chalcedonian Christianity kaj la Eklezio Romkatolika;
kaj kiel lingvo de scienco, literaturo, leĝo, kaj administracio.
Malgraŭ la klerikala origino de multaj el ĝiaj verkintoj, mezepoka la latina ne devus esti konfuzita kun Ecclesiastical Latin.
Ekzistas neniu reala interkonsento sur la preciza limo kie Late Latin finiĝas kaj mezepoka la latina komenciĝas.
Kelkaj sciencaj enketoj komenciĝas kun la pliiĝo de frua Ecclesiastical Latin je la mezo de la 4-a jarcento, aliaj proksimume 500, [1] kaj daŭre aliajn kun la anstataŭigo de skriba Late Latin de skribaj enamiĝlingvoj komencantaj ĉirkaŭ la jaro 900.
#000003
2 Ŝanĝoj en vortprovizo, sintakso, kaj gramatiko 2.1
5 Gravaj mezepokaj latinaj verkintoj 5.1 4-a-5-a jarcentoj
#000004
Medieval Latin havis pligrandigitan vortprovizon, kiu libere pruntis de aliaj fontoj.
Ĝi estis peze influita per la lingvo de la Vulgato, kiu enhavis multajn karakterizaĵojn fremda al Klasika latino kiu rezultiĝis el tiamaniere rekta traduko el la greka kaj la hebrea;
la karakterizaĵoj spegulis la originalon ne nur en ĝia vortprovizo sed ankaŭ en ĝia gramatiko kaj sintakso.
La greka disponigis multon da la teknika vortprovizo de kristanismo.
La diversaj ĝermanaj lingvoj parolitaj fare de la ĝermanaj triboj, kiuj invadis sudan Eŭropon, ankaŭ estis gravaj fontoj de novaj vortoj.
Ĝermanaj gvidantoj iĝis la regantoj de partoj de la Romia Imperio kiun ili konkeris, kaj vortoj de iliaj lingvoj estis libere importitaj en la vortprovizon de leĝo.
Aliaj pli ordinaraj vortoj estis anstataŭigitaj per produktadoj de vulgara latina aŭ ĝermana-fontoj ĉar la klasikaj vortoj maluziĝis.
#000005
La latina ankaŭ estis disvastigita al areoj kiel ekzemple Irlando kaj Germanio, kie enamiĝlingvoj ne estis parolitaj, kaj kiuj neniam konis romian regon.
Verkoj skribitaj en la teroj, kie la latina estis erudicia lingvo kun neniu rilato al la loka popollingvo, ankaŭ influis la vortprovizon kaj sintakson de mezepoka la latina.
#000006
Ekde subjektoj kiel scienco kaj filozofio, inkluzive de Argumentation-teorio kaj Etiko (antaŭ-jura), estis komunikitaj en la latina, la latina vortprovizo evoluigita por ili estas la fonto de granda multaj teknikaj vortoj en modernaj lingvoj.
Anglaj vortoj ŝatas abstrakta, temo, komunikas, materio, verŝajnaj kaj iliaj parencoj en aliaj eŭropaj lingvoj ĝenerale havas la signifojn donitajn al ili en mezepoka la latina.
#000007
La influo de vulgara latina ankaŭ estis ŝajna en la sintakso de kelkaj mezepoka latinaj verkistoj, kvankam Klasika latino daŭre estis tenita en altestimo kaj studita kiel modeloj por literaturaj kunmetaĵoj.
La alta punkto de la evoluo de mezepoka la latina kiel librolingvo venis kun la karolinga renesanco, renaskiĝo de lernado stimulita sub la patroneco de Karlo la Granda, reĝo de la Frank.
Alcuinus pravis la latina sekretario de Karlo la Granda kaj grava verkisto en sia propra;
lia influo kaŭzis renaskiĝon de latina literaturo kaj lernado post la deprimita periodo sekvante la finan disrompiĝon de la aŭtoritato de la Okcident-Romia Imperio.
#000008
En ĉiu aĝo de la malfrua 8-a jarcento pluen, tie estis lernitaj verkistoj (precipe ene de la eklezio) kiuj estis sufiĉe konata kun klasika sintakso por esti konsciaj ke tiuj formoj kaj uzokutimoj estis "malĝustaj" kaj rezistis sian uzon.
Tiel la la latina de teologo kiel Skt. Thomas Aquinas aŭ de erudicia klerikala historiisto kiel ekzemple Guillaume de Tiro tendencas eviti la plej multajn el la karakterizaĵoj priskribita supre, montrante sian periodon en vortprovizo kaj literumo sole;
la ecoj listigitaj estas multe pli elstaraj en la lingvo da advokatoj (ekz. la 11-a-jarcenta angla Domesday Book), kuracistoj, teknikaj verkistoj kaj laikaj kronikistoj.
Tamen la uzo de aerklapo en enkonduki subpropoziciojn estis aparte penetra kaj estas trovita sur ĉiuj niveloj.
#000010
Ŝanĝoj en vortprovizo, sintakso, kaj gramatiko
#000011
Medieval Latin ĉesis esti vivanta lingvo kaj estis anstataŭe scienca lingvo de la malplimulto de kleraj viroj en mezepoka Eŭropo uzita en oficialuldokumentoj pli ol por ĉiutaga komunikado.
Tio rezultigis du gravajn ecojn de Medieval Latin komparite kun Klasika latino.
Unue, multaj verkintoj provis "montregi" sian scion pri Klasika latino utiligante maloftajn aŭ arkaikajn konstruojn, foje anakronisme (hazarde miksante konstruojn de Respublikisto kaj Imperial Latin, kiuj en realeco ekzistis jarcentojn dise).
Due, multaj pli malgrandaj akademiuloj havis limigitan tenon de "bonorda" la latina aŭ estis ĉiam pli influitaj fare de vulgara latina, kiu mutaciis en la enamiĝlingvojn.
#000012
La anto-participo estis ofte uzita adverbe modloko da kvi aŭ ĉur paragrafoj, kiel ekzemple paragrafoj de tempo, kialo, koncesio, kaj celo.
Tio estis loze simila al la uzo de la anto-participo en ablativa absoluta frazo, sed la participo ne bezonis esti en la ablativo.
Habeo (mi havas [supre]) kaj "Debeo" (mi devas) estus uzita por esprimi devontigon pli ofte ol la gerundivo.Surbaze de tiu devontigo esence portas senton de estonteco ("Carthage nepraĵo esti elĉerpita" ĉe iu punkto en la estonteco), ĝi anticipas kiel la enamiĝlingvoj kiel ekzemple la franca utiligus "habeon" kiel la bazon por siaj estontaj tempoj (prirezignante la latinajn formojn de futuro).
Dum en latina "amare habeo" estas la nerekta diskurso- "I fraŭdo amo", en la franca ekvivalento, "aimerai" (habeo> aio> akeo, celanto akeo), ĝi fariĝis futuro, "I volo-amo", perdanta la sencon de devontigo.
En Medieval Latin, aliflanke, ĝi daŭre estis nerekta diskurso kaj ankoraŭ ne uzis kiel simple estontan tempon.
Anstataŭe de paragrafo lanĉita per ut aŭ ne, infinitivo ofte estis uzita kun verbo de saltetado, timado, promesado, ktp.
#000015
Surbaze de tiu devontigo esence portas senton de estonteco ("Carthage nepraĵo esti elĉerpita" ĉe iu punkto en la estonteco), ĝi anticipas kiel la enamiĝlingvoj kiel ekzemple la franca utiligus "habeon" kiel la bazon por siaj estontaj tempoj (prirezignante la latinajn formojn de futuro).
Dum en latina "amare habeo" estas la nerekta diskurso- "I fraŭdo amo", en la franca ekvivalento, "aimerai" (habeo> aio> akeo, celanto akeo), ĝi fariĝis futuro, "I volo-amo", perdanta la sencon de devontigo.
En Medieval Latin, aliflanke, ĝi daŭre estis nerekta diskurso kaj ankoraŭ ne uzis kiel simple estontan tempon.
#000016
Multaj frapaj diferencoj inter klasika kaj mezepoka la latina estas trovitaj en ortografio.
Eble la plej frapa diferenco estas ke mezepokaj manuskriptoj uzis larĝan gamon de mallongigoj per supermanuskriptoj, specialaj karakteroj ktp.: ekzemple la leteroj "n" kaj "s" estis ofte preterlasitaj kaj anstataŭigitaj per diakrita marko supre la antaŭirado- aŭ sekvantaro letero.
Krom tio, kelkaj el la plej ofte okazantaj diferencoj estas kiel sekvas.
Klare multaj el tiuj estintuntaj influitaj per la literumo, kaj efektive al elparolo, de la vulgara lingvo, kaj tiel variigitaj inter malsamaj eŭropaj landoj.
#000017
Tiuj ortografiaj diferencoj ofte estis pro ŝanĝoj en elparolo aŭ, kiel en la antaŭa ekzemplo, morfologio, kiuj verkintoj reflektis en sia skribo.
Ekde la 16-a jarcento, Erasmus plendis ke parolantoj de malsamaj landoj estis nekapablaj kompreni ĉiun alies formo de la latina.
#000019
La laŭpaŝaj ŝanĝoj en la latina ne evitis la avizon de samtempuloj.
Petrarko, skribo en la 14-a jarcento, plendis pri tiu lingva "malkresko", kiu helpis instigi lian ĝeneralan malkontenton kun sia propra epoko.
#000020
La korpuso de mezepoka latina literaturo ampleksas larĝan gamon de tekstoj, inkluzive de tiaj diversspecaj verkoj kiel predikoj, himnoj, hagiografiaj tekstoj, vojaĝadliteraturo, historioj, epopeoj, kaj liriko.
#000021
La unua duono de la 5-a jarcento vidis la verkadojn de la grandaj kristanaj verkintoj Hieronimo (ĉ. 347-420) kaj Aŭgusteno de Hipono (354-430), kies tekstoj havis grandegan influon sur teologia penso de la Mezepoko, kaj de la later disĉiplo Prosper of Aquitaine (Prosperu de Akvitanio) (ĉ. 390-455).
Da la pli posta 5-a jarcento kaj frua 6-a jarcento, Sidonius Apollinaris (ĉ. 430 - post 489) kaj Ennodius (474-521), ambaŭ de Gaŭlio, estas konataj por iliaj poemoj, kiel estas Venantius Fortunatus (ĉ. 530-600).
Tio ankaŭ estis periodo de dissendo: la romia patricia Boethius (ĉ. 480-524) tradukis parton de la logika korpuso de Aristotelo, tiel konservante ĝin por la Latin West, kaj skribis la influan literaturan kaj filozofian disertaĵon De consolatione Philosophiae ;
Kasiodoro (ĉ. 485-585) fondis gravan bibliotekon en la monaĥejo de Vivarium proksime de Squillace kie multaj tekstoj de Antiquity estis konservotaj.
Isidoro de Sevilo (ĉ. 560-636) kolektis ĉiun sciencan scion daŭre haveblan en sia tempo en kio eble estos nomita la unua enciklopedio, la Etymologiae .
#000022
Gregorio de Tours (ĉ. 538-594) skribis detaleman historion de la frankaj reĝoj.
Gregorio venis de Gaŭla-romia aristokrata familio, kaj lia la latina, kiu montras multajn aberaciojn de la klasikaj formoj, atestas la malkreskanta signifo de klasika eduko en gaŭlo.
En la sama tempo, bona scio pri la latina kaj eĉ de la greka estis konservita en monaĥa kulturo en Irlando kaj estis alportita al Anglio kaj la eŭropa kontinento fare de misiistoj en la kurso de la 6-a kaj 7-a jarcentoj, kiel ekzemple Columbanus (543-615), kiuj fondis la monaĥejon de Bobbio en Norda Italio.
Irlando ankaŭ estis la naskiĝloko de stranga poezia stilo konata kiel Hisperic Latin.
Aliaj gravaj Insulaj verkintoj inkludas la historiiston Gildas (ĉ. 500-570) kaj la poeton Aldhelm (ĉ. 640-709).
Benedikto Biscop (ĉ. 628-690) fondis la monaĥejon de Wearmouth-Jarrow kaj provizis ĝin kun libroj kiujn li prenis hejme de vojaĝo ĝis Romo kaj kiuj poste estis uzitaj fare de Bede (ĉ. 672-735) por verki lian Ecclesiastical History of the English People (Eklezia Historio de la angloj) .
#000023
William of Ockham (Vilhelmo de Ockham) (ĉ. 1288 - ĉ. 1347)
#000031
Mezepoka latino estis la formo de la latina uzita en la Mezepoko, ĉefe kiel komunikilo por scienca interŝanĝo kaj kiel la liturgia lingvo de la mezepoka Romkatolika Eklezio, sed ankaŭ kiel lingvo de scienco, literaturo, juro kaj administracio. Malgraŭ la klerika origino de multaj el ĝiaj verkintoj, la mezepoka latino ne devus esti konfuzita kun la eklezia latino. Ekzistas neniu reala interkonsento pri la preciza limo kie finiĝas la antikva latino kaj kie komenciĝas la mezepoka. Kelkaj sciencaj enketoj asertas ke ĝi komenciĝas ekde la frua eklezia latino en la mezo de la 4-a jarcento; aliaj ĉirkaŭ la jaro 500 p.K., kaj daŭre aliaj kun la anstataŭaĵo de skriba latino fare de la skribaj latinidaj lingvaroj komence de la jaro 900.
#000037
Universitatoj estis unu el plej famaj kernoj kie mezepoka latino prosperis krom la pli ekleziaj kulturaj centroj kiaj monaĥejoj.
#000038