Tiun ĉi artikolon ebligas partnereco kun Transitions, organizo bazita en Prago [eo] kaj okupiĝanta pri eldonado kaj trejnado pri amaskomunikiloj.
#000006
PSRM kaj Dodon, la neformala ĉefo de la partio, apelaciis denove por revoki la leĝon, kiun la partio priskribas kiel “diskriminacian por moldavaj civitanoj” en sia listo de prioritatoj por 2020. Ilia opinio ne estas kundividita de la opozicio; PDM, kiun oni prognozis kundividi influon kun PSRM malgraŭ iliaj kontraŭaj geopolitikaj pozicioj, ankaŭ ne estas entuziasma pri la nuligo de la leĝo. Sed eĉ kun tiu renovigita influo, fakuloj opinias ke la socialistoj de Moldavio ne sukcesos nuligi la “kontraŭpropagandan leĝon”.
#000009
Gravas ke la leĝa teksto fakte tute ne mencias Rusion [eo]. Anstataŭ tio, ĝi diras ke por protekti la aŭdvidan sferon kaj garantii informo-sekurecon, la solaj televidaj programoj faktaj, analizaj, militaj aŭ politikaj kiuj povas esti elsendataj en Moldavio estas tiuj, kiuj estas produktitaj en la Eŭropa Unio, Kanado kaj Usono [ĉiuj eo], aŭ en aliaj ŝtatoj kiuj ratifis la Eŭropan Konvencion pri Translima Televido. Estas vaste konata ke Rusio ankoraŭ ne ratifis tiun konvencion.
#000010
La ĉefministro de Moldavio Ion Chicu, kiu estis elektita pasintnovembre de parlamentanoj de ambaŭ PSRM kaj DPM, esprimis similajn zorgojn. “Mi opinias ke la gazetaro devas esti libera kaj ke la konsumantoj devus havi aliron al ĉiuj informoj krom tiuj kiuj estas falsaj, disvastigas ekstremismon aŭ instigas al malamo. Ĉiu komunikilo kiu respektas la Etikan Kodon havas la rajton aliri la amaskomunikilan merkaton de Moldavio”, diris Chicu en gazetara konferenco la 9-an de decembro. Cetere, dum intervjuo farita la 27-an de novembro por NTV Moldavio, la prezidento de la parlamento kaj gvidanto de PSRM Zinaida Greceanîi diris ke la decido restarigi elsendajn rajtojn por rusiaj televidaj kanaloj devus esti aprobita de parlamenta plimulto. “Neniu devas dikti kiujn programojn la homoj spektu. Sed malfeliĉe, la antaŭa registaro tenis la teleregilon en sia mano”, rimarkigis Greceanîi.
#000013
Eksa deputito de PDM Corneliu Mihalache, kiu estas nun membro de la Ŝtata Elsenda Konsilio, ankaŭ rimarkigis dum diskuto ĉe PublikaTV ke la ŝancoj revoki la leĝon estas minimumaj, ĉar tio dependas ke la Demokrata Partio, kiu unue promulgis ĝin. Mihalache mem voĉdonis por la leĝo kaj pensas ke ĝi devas esti konservata, ĉar la rusia propagando estas “tro agresema” kaj eĉ se ĝi estas direktata al hejma spektantaro, “ĝi ankaŭ ekscitas nian socion”. Andrey Andrievsky, ĵurnalisto kaj ĉefredaktoro de Ava.md kiu loĝas en Chișinău, respondis ke PDM iĝis multe mapli travidebla en la lastaj monatoj, kio signifas ke estas malfacile antaŭdiri kiel ili povos aliri tiun ĉi aferon. Li kredas ke ekzistas 50/50 ŝanco revoki la leĝon, ĉar kelkaj deputitoj de PDM kaj sep kiuj rezprezentas la partion de Șor povus voĉdoni favore.
#000015
Observantoj ankaŭ priparolis vaste la supozeblan neefikecon de la leĝo. Macovei kredas ke la supozita fiasko de la leĝo okazis ne pro ĝia implica neefikeco, sed pro tio ke ĝi ne estis konsekvence aplikita tra la lando kaj pro tio ke porrusiaj televidaj kanaloj lernis kiel ĉirkaŭiri la limigojn. “Ili simple metas rusiajn propagandajn novaĵojn en siajn proprajn, moldavajn, gazetarajn komunikojn sub la titolo ‘eksterlandaj novaĵoj'”, klarigis Macovei. La direktoro de API ankaŭ substrekis, ke popularaj filmoj kaj amuzprogramoj ludas rolon en la disvastigo de la propagando. “En tiu ĉi kazo, la ŝtato ne iris ĝis la fino. La rusia propagando uzas amasegon da rimedoj por pligrandigi sian influon en nia lando. [La reta novaĵretejo kaj radiostacio] Sputnik Moldova estas bona ekzemplo tiurilate”, diris Macovei.
#000017
Dragoș Vicol, la prezidanto de la ŝtata televida kaj radia konsilio, diris al Global Voices ke la kontraŭpropaganda leĝo devas esti konservata. “Se la dispozicioj de la leĝo ŝanĝiĝos, kompreneble ni obeos ilin. Sed mia opinio estas ke, esence, la leĝo devas esti konservata, pro tio ke ni ne bonvenigas eksterlandan propagandon, ĉefe elsendojn militajn aŭ politikajn. Mi kredas ke la leĝo pruvis sian efikecon kaj ke ĝi devas esti konservata”, substrekis Vicol. Valery Demidetsky, reprezentanto de la rusia novaĵretejo TASS en Moldavio, subtenas la nuligon de la kontraŭpropaganda leĝo. En decembro, li diris al la moldava novaĵretejo eNews ke la leĝo estas komplete neefika, ĉar “en la epoko de la Interreto, aprobi tian leĝon senutilas”.
#000018
Laŭ opinisondado fare de TV MR MLD, la repezentanto de AGB Nielsen en Moldavio, la plej aprezita kanalo en la lando inter la 16-a de decembro kaj la 22-a de decembro estis RTR Moldavio [en], kiu transsendas enhavon de la rusia kanalo RTR. La publika televidkanalo Moldavio 1 estas en la dua pozicio, sekvata de PRIME TV, kanalo kiu estis ĝis antaŭnelonge posedata de la prezidanto de PDM kaj amaskomunikila magnato Vlad Plahotniuc, kiu antaŭe elsendis enhavon de la Unua Kanalo el Moskvo (post kiam PDM aprobis la kontraŭpropagandan leĝon, la Ŝtata Dumao de Rusio postulis ke la Unua Kanalo rompu la kontrakton kun PRIME). La kvaran pozicion okupas NTV Moldavio, kiu apartenas al la politikisto PSRM Corneliu Furculiță, kiu ankaŭ posedas la televidkanalon Exclusive TV kaj estas konata kiel proksimulo de la prezidento Dodon. NTV Moldova ankaŭ transsendas enhavon de la rusia kanalo samnoma (NTV). La kvina kanalo estas la ĵus fondita Primul în Moldova (Unua en Moldavio), kiu transsendas programojn de la Unua Kanalo el Rusio.
#000020
Ekzistas ankaŭ pruvoj de kreskanta influo de grandaj rusiaj gazetaraj grupoj en Moldavio. Kvankam la prezidanto Dodon ne posedas oficiale televidajn kanalojn, ekzistas signoj, ke la influo de PSRM en la gazetara pejzaĝo kreskas. En decembro, la registaro de Chicu nomumis Stanislav Vîjga, la direktoron de Accent TV, landa reprezentanto en la Elsenda Organizo Mir, retejo kiu funkcias en pluraj post-sovietaj ŝtatoj.
#000021
En la sama monato, la retejo openmedia.io publikigis artikolon montrantan ke Igor Chaika, la filo de la ĝenerala prokuroro de Rusio, antaŭnelonge akiris parton de 51% en la kompanio Media Invest Service. Tiu ĉi kompanio posedas Primul în Moldova kaj Accent TV; la lasta montras altan nivelon de antaŭ-voĉdona pritrakto favora al PSRM. La restanta parto de 49% apartenas al Vadim Ciubara, moldava negocisto kiu estis priskribita de la esplora retejo RISE Moldova kiel “ombra konsilanto” de prezidento Dodon.
#000022
Tiuj ĉi ŝanĝoj gravas. Laŭ la moldava Barometro de Publika Opinio en decembro 2019, 49.3% de la moldavoj mencias televidon kiel la plej gravan fonton de informoj, kaj 33.8% mencias la interreton.
#000023
Sed kio pli ekzakte allogas moldavajn spektantojn al rusiaj televidkanaloj?
#000024
Global Voices parolis kun pluraj loĝantoj de la ĉefurbo Kiŝinevo [Chișinău] por malkovri tion. La 73-jaraĝa verkisto Anatol Labunschi diras ke li spektas ruslingvajn kanalojn simple ĉar li parolas la lingvon. “La interreto havas tradukan funkcion, kiu permesas al mi kompreni artikolojn en fremdaj lingvoj. Sed mi ne povas fari tion kun la televido kaj kun la radio. Tamen, mi ne nur spektas ruslingvajn kanalojn de Moskvo; nuntempe Ukrainio ne vere favoras la Kremlon, sed ankoraŭ havas multajn ruslingvajn programojn... Mi povas kompari opiniojn kaj fari miajn proprajn konkludojn, ne simple kredi tiujn, kiuj estas donataj al mi de televidprezentisto”, klarigis Labunschi.
#000025
Ruslan, 44-jaraĝa specialisto pri religio kiu rifuzis diri sian familian nomon, diras ke li spektas rusiajn televidkanalojn ĉiutage. “Ili estas pli alireblaj. Ekzistas pli da televidkanaloj kiuj donas informojn realtempe. Mi spektas kanalojn kiuj estas disponeblaj por ni en Kiŝinevo, sed estas tre malfacile tie. Ili troviĝas sub premo”, li rimarkigis. Antonina, farmistino vizitanta la moldavan ĉefurbon, kredas ke la civitanoj devas havi aliron al informoj laŭeble plej liberan. “Homoj devas povi elekti memstare. Sed malfeliĉe niaj politikistoj pensas nur pri siaj propraj interesoj kaj ligas nin al ili. Tiuj ne estas politikistoj, ili estas diktatoroj. Ili ne ebligas al la socio disvolviĝi libere. Tial ili limigas aferojn. Sed la homoj ankoraŭ spektas [tiujn kanalojn]”, agnoskis Antonina.
#000026
Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracion
#000033