Margaret Zaleski-Zamenhof: Ich wurde 1958 in Warschau geboren. Mein Vater, der natürlich Esperanto sprach, verließ 1959 Polen, um in Frankreich zu arbeiten. Ich lebte also nicht bei ihm. Vor seinem Umzug hat meine Schwester Hanna, die fünf Jahre älter ist als ich, in Warschau an Esperanto-Kongressen teilgenommen. Es gibt sogar einen Film über ihre Teilnahme, der zeigt, wie sie das Gedicht „Ho mia kor‘“ rezitiert. Sie hat im Gegensatz zu mir als kleines Kind etwas von der Sprache gelernt. Ich nicht, weil ich nicht bei meinem Vater lebte, bis ich 1973 nach Frankreich kam. Und da musste ich erst einmal Französisch, Englisch und andere Dinge lernen.
#000004
Als ich ein kleines Mädchen in Warschau war, gab es eine Menge Rassismus gegen Menschen jüdischer Herkunft. Es war schrecklich. Da war es für mich eine Stütze, dass ich mit dem berühmten Urgroßvater angeben konnte, der eine solche große, wichtige Idee für eine internationale Sprache hatte. Ich konnte stolz auf meine Herkunft sein. Das half mir wirklich: Ja, ich bin jüdischer Herkunft, aber mein Urgroßvater hat so etwas Großes, Schönes für sich und die Menschheit gemacht. Zamenhof ist mein Urgroßvater und ich bin auch Zamenhof, also konnte ich darauf stolz sein.
#000005
Margaret Zaleski-Zamenhof: Seitdem ich von Esperanto weiß, von der Sprache selbst und vom Leben des Urgroßvaters, fühle ich mich ihm sehr nahe. Ich musste Medizin studieren, weil mein Vater immer wollte, dass ich Ärztin werde. Der Vater von Ludwig Zamenhof hat auch von ihm erwartet, dass er Medizin studiert und sich nicht stattdessen mit der Sprache vergnügt. Wie er, habe ich habe mich mehr für Sprachen als für Medizin interessiert (lacht), aber später sehr gern Medizin studiert, weil ich gewisse Vorstellungen hatte, so wie sie auch mein Urgroßvater hatte. Er wollte Menschen helfen, er wollte die Menschen etwas über das Leben lehren. Ich habe auch Gedichte geschrieben und mache das heute auch noch zeitweise. Dieses Hobby hatte auch der Urgroßvater. Ja, ich glaube, dass es schon gemeinsame Eigenschaften bei uns beiden gibt.
#000007
Jürgen Wulff: Als du angefangen hast, Esperanto zu lernen, war das so eine Art „heilige Pflicht“ wegen des Familiennamens oder war es so wichtig für dich, weil es aus deinem Herzen kam? Ich frage das, weil Kinder und Enkel ja ihr eigenes Leben leben wollen und dann häufig die Familiengeschichte Druck ausübt und sie eine Verpflichtung fühlen.
#000008
Margaret Zaleski-Zamenhof: Ich habe einen Druck gefühlt, Medizin zu studieren. (lacht) Das ist auch eine Familientradition. Alle waren Ärzte außer meinem Vater. (lacht und spricht lachend weiter) Er wollte der Tradition entkommen, aber er wollte nicht, dass ich ihr entkomme. Mit der Sprache war es anders, weil er sich selbst viel damit beschäftigt hat, besonders nachdem er emeritiert war. Er hat an Veranstaltungen teilgenommen, war ziemlich aktiv in der Esperanto-Bewegung, aber hat das nicht mit mir geteilt, bis ziemlich spät in seinem Leben.
#000009
Im Jahr 2015 bat mich mein Vater, der da schon 90 Jahre alt war, ihn nach Lille zu begleiten, weil er wollte, dass ich und meine Schwester von dem Zeitpunkt an die Familie vertreten. Ich war damit gar nicht einverstanden. Ludwig Zamenhof sagte, dass er die Sprache geschaffen und den Anstoß gegeben hat, die Sprache dann aber der Menschheit geschenkt hat.
#000010
Ich nehme gern an den Veranstaltungen teil und glaube, dass wenn einige Menschen mich mögen und wissen, dass ich die Urenkelin von Zamenhof bin, sie vielleicht gern Esperanto lernen. Vielleicht sind einige Menschen auch in ihrem Herzen berührt, dass eine Zamenhof an den Kongressen teilnimmt, unterrichtet und verschiedene Dinge macht. Aber es gibt auch die andere Seite. Manche sagen, „Wir brauchen Zamenhof nicht!“ Ich möchte die Sprache nach vorne bringen. Das ist mein derzeitiges Lebensprojekt. Aber es ist überhaupt keine Pflicht. Ich mache das, weil ich es aus ganzem Herzen will.
#000011
Für mich sind gerade die Veranstaltungen und Projekte wichtig, die nicht über Esperanto sind, sondern kulturelle, politische oder wissenschaftliche Themen zum Inhalt haben. Das ist für mich der schönste Erfolg der Sprache. Sie ist nur ein Hilfsmittel, und jeder kann sie benutzen. Man kann sie einigermaßen leicht lernen und anwenden. Es gibt keinen Druck. Wir sind alle gleichberechtigt durch die Sprache. So kann man beispielsweise seine Hobbys sehr leicht mit anderen Menschen teilen. Die Sprache ist Mittel und Weg.
#000012
Margaret Zaleski-Zamenhof: Du kannst Dinge in deinem Leben ändern, wenn du ein echtes Motiv hast. Wenn du weißt, dass du etwas sehr Wichtiges für dich gewinnst, wenn du diese Zukunft wirklich siehst, diesen Stern, dann kannst du den Weg gehen und es schaffen. Es ist wichtig Hilfe zu haben, also wähle Freunde, die dir helfen zu wachsen und dich nicht nach unten ziehen. Wenn du einen echten Beweggrund hast, kannst du alles erreichen. Mein Vater ist zweimal aus dem Getto entkommen. Er wollte wirklich leben!
#000014
Ich glaube, wenn wir etwas realisieren wollen, müssen wir uns wirklich darauf konzentrieren und Unterstützung finden. Vergiss niemals, dass das Leben ziemlich kurz ist. Man denkt immer, „Ja, morgen werde ich es machen, aber jetzt muss ich aufräumen und Abendessen kochen.“ Aber man kann auch Brot essen, wenn wir etwas Wichtiges machen müssen. Wir müssen unsere Energie für etwas Positives einsetzen!
#000015
Vi povas ŝanĝi aferojn en via vivo
#000018
Intervjuo kun d-ro Margaret Zaleski-Zamenhof, Ŝi estas ĝenerala kuracisto, tabakologo kaj specialisto de dependomalsanoj. Kaj ŝi estas la pranepino de la kreinto de Esperanto, nome Ludoviko Lazaro Zamenhof kaj filino de ties nepo Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof.
#000019
Jürgen Wulff: Kiel estis la vivo en la familio Zamenhof? Kiun rolon ludis la lingvo Esperanto en via vivo?
#000020
Margaret Zaleski-Zamenhof: Estas tute stranga afero. Mi naskiĝis 1958 en Varsovio kaj mia patro, kiu kompreneble parolis Esperanton, forlasis Pollandon por vivi en Francio. Do mi ne vivis kun mia patro. Antaŭ lia transloĝiĝo, mia fratino Hanna, kiu aĝas kvin jarojn pli ol mi, partoprenis en kongresoj en Varsovio. Do ŝi havis iomete da kontakto kun la lingvo. Eĉ ekzistas filmeto pri ŝia partopreno kiam ŝi deklamis la poemon „Ho mia kor‘“. Ŝi lernis iomete pri la lingvo kiam ŝi estis infaneto, sed mi ne, ĉar mi ne vivis kun mia patro ĝis kiam mi alvenis en Francio en 1973. Kaj kiam mi alvenis en Francio, mi nepre devis lerni la francan, la anglan ktp. Do mi ne vere lernis pri Esperanto kiam mi estis infano.
#000021
Estas alia anekdoto kiun mi povas rakonti. Kiam mi venis por ferii en Francio por lerni la francan, mi aĝis ĉirkaŭ dek aŭ dek-du jarojn, mi ne bone parolis la francan. Mi estis tie por lerni kaj iu knabino diris al mi, „Ah, vi devas respekti nin, ĉar ni estas en nia lando kaj vi estas nur polino. Do vi ne estas grava persono. Mi diris, „Jes, mi estas polino, sed ni poloj havas Chopin, havas Kopernik ktp.“ (ridas) Sed pri Zamenhof estis pli grave, ĉar li estis mia praavo. Mi estas Zamenhof, do mi povis pli fieri pri ĝi.
#000023
Jürgen Wulff: Vi jam parolis pri la ideo kaj ke vi fieras pri tiu kiun via praavo sukcesis fari. Ĉu vi havas specialan emocian rilaton al li?
#000024
Margaret Zaleski-Zamenhof: Estas amuze, ĉar mia patro, kiu bedaŭrinde forpasis en oktobro 2019, antaŭ la mondmilito nomiĝis Ludoviko Zamenhof. Li ŝanĝis lian nomon kiam li eskapis el la geto kaj li nomiĝis Krzysztof Zaleski. Post la milito li prenis la nomon Ludwik Krzysztof Zaleski-Zamenhof, sed antaŭ la milito li nomiĝis Ludoviko Zamenhof kiel lia avo. Do ĉi tiu nomo kompreneble estas emocie grava por mi, ĉar estas la nomo de mia patro. Aliflanke ekde mi eksciis pri Esperanto, pri la lingvo kaj pri la vivo de la praavo, mi sentas min sufiĉe proksima al li ĉar ni ambaŭ estas kuracistoj. Mi devis studi medicinon ĉar mia patro ĉiam volis ke mi fariĝu kuracistino. La patro de Ludoviko ankaŭ postulis ke li studu medicinon prefere al amuziĝi pri la lingvo. Ankaŭ mi pli interesiĝis pri lingvoj ol pri medicino, (ridas) sed poste volonte studis medicinon ĉar mi havis iluziojn pri tio, kiel mia praavo havis. Li volis helpi homojn, li volis instrui homojn pri la vivo, konsili homojn. Do ni ambaŭ estis elreviĝintaj pri la metio, mi pensas, eĉ se kompreneble estas tre bela kaj interesa fako.
#000025
Mi jam diris ke mi ĉiam interesiĝis pri lingvoj kiam mi estis juna. Nun mi ne plu bezonas ĉar mi parolas Esperanton, (ridas) sed antaŭe kiam mi vojaĝis mi estis ĉiam ekstreme frustrita kiam mi ne povis kompreni aŭ paroli la lingvon en la lando. Ekzemple mi subite lernis la germanan lingvon ĉar mi havis en mia vivo koramikon kiu estis el Munkeno. Do mi lernis la germanan ĉar kiam mi la unuan fojon venis al la flughaveno en Munkeno mi nenion komprenis. Ne estis eble por mi. Do mi ĉiam lernadis lingvojn.
#000026
Mi ankaŭ verkis kaj foje verkas poemojn. Tiun hobion ankaŭ la praavo havis. Jes mi pensas, ke eble estas similaj trajtoj ĉe ni ambaŭ.
#000027
Margaret Zaleski-Zamenhof: Nun mi provas verki en Esperanto. Kiam mi estis tre juna, estis en la pola, poste estis en la franca, kompreneble. Estas eĉ libreto kiu aperis antaŭ dudek jaroj.
#000029
Mi sentis premon por studi medicinon. (ridas) Estis ankaŭ familia tradicio. Ĉiuj estis kuracistoj krom mia patro. (ridas kaj ridante pluparolas) Li volis eskapi la tradicion sed li tute ne volis ke mi eskapu. Sed pri la lingvo ne, ĉar li mem okupiĝis multe aparte post kiam li emeritiĝis. Li multe partoprenis diversajn aranĝojn, estis sufiĉe aktiva en la movado, sed ne dividis tion kun mi ĝis sufiĉe malfrue en lia vivo. Kiam mi eklernis Esperanton mi komencis partopreni en la movado iomete.
#000031
Margaret Zaleski-Zamenhof: Ho, mi estis tre maljuna! Mi akompanis mian patron en Bjalistoko en la jaro 2009 kaj mi tre malmulte parolis Esperanton tiam. Poste mi ne vere interesiĝis pri tio, ne vere havis tempon ktp. En 2015 – tiam mi patro aĝis jam 90 jarojn – li petis ke mi akompanu lin en Lille ĉar li volis ke mi transprenu la torĉon. Li volis ke mi kaj mia fratino ekde tiam reprezentu la familion. Do mi pli serioze eklernis Esperanton en tiu tempo, sed tute ne bone parolis. Li petis ke mi venu. Li diris nur, „Vi devas reprezenti la familion.“ Li diris tion, sed mi tute ne konsentis. Mi tre volonte faras, sed Zamenhof diris ke li kreis, ke li inicis la lingvon kaj donacis ĝin al la homaro.
#000033
Esperantistoj ne bezonas nin. Mi volonte partoprenas la aferojn kaj pensas ke se kelkaj homoj ŝatas min kaj scias ke mi estas la pranepino de Zamenhof, eble ili volonte lernas Esperanton. Eble kelkaj homoj estas kortuŝitaj ke iu Zamenhofo partoprenas la kongresojn, instruas kaj provas fari diversajn aferojn. Sed estas ankaŭ iu kontraŭa parto en la movado. Kelkaj Esperantistoj diras, „Kial ni bezonas Zamenhof? Ni ne bezonas Zamenhof!“ Mi vere volas promocii la lingvon, mi vere volas partopreni kaj instrui kaj fari diversajn aferojn. Tio estas mia nuntempa vivoprojekto mi povas diri. Sed tute ne estas sankta devo! Mi faras tion ĉar mi deziras. Mi kore deziras fari tion.
#000034
Mi havis la bonŝancon renkonti Katalin [Kováts] en Lisbono kaj ŝi vere helpis min. Mia patro konis multajn homojn en la movado, sed mi ne. Kiam mi partoprenis la kongreson en Lisbono – Mark Fettes invitis min, ĉar mia patro ne plu povis iri – mi sentis min tute sola. Mi konis neniun. Mi ne sciis kion fari, mi ne sciis kia povas esti mia rolo en la afero. Sed mi renkontis Katalin. Mi pensas ke ŝi konsideris ke ŝia sankta devo estis instrui Esperanton al mi (ridas) kaj helpi min en la movado.
#000035
Jürgen Wulff: Sed tio por ŝi ne nur estas ‚projekto‘ en kiu ŝi puŝis vin, sed vi ankaŭ amikiĝis.
#000036
Margaret Zaleski-Zamenhof: Jes, ni ekstreme amikiĝis. Ŝi laborigis min vere multe, studis kun mi ĉiutage. Ŝi diris, „Jes, vi trapasos la C1 KER-ekzamenon.“ „Mi ne povas, mi ne kapablas!“ mi protestis, sed ŝi diris „Jes, vi kapablas!“ (ridas) Ŝi estas eksterordinara persono, ni tiom amikiĝis ke ni tre bone povas esti teamo.
#000037
Kiam ni havis la van-Gogh-kurson estis eksterordinara afero ĉar partoprenis homoj el multaj landoj kaj kontinentoj. Ni ĉiuj komunikis pri van Gogh en Esperanto. Do ni estas ĉiuj egalaj per la lingvo kaj povas dividi ion. La lingvo estas ilo, rimedo.
#000040
Kiam mi estis en Lahti mi renkontis Eva kaj Johannes. Ilia projekto [kernpunkto] ankaŭ estas tre interesa laŭ mi ĉar ili faras la podkaston pri diversaj temoj. En Lahti ni faris kurseton en Esperanto kiel ĉesi fumi. Neniu fumis, sed la homoj venis (ridas). Estas por mi belega projekto ke oni povas dividi siajn ŝatokupojn, siajn gravajn projektojn kun aliaj homoj tiom facile.
#000041
Jürgen Wulff: Io kion mi interesas, estas la afero pri via filo. Vi ankaŭ lin ne premas.
#000042
Margaret Zaleski-Zamenhof: Mi ne premas. Li ne nomiĝas Zamenhof, ĉar la patrino de lia patro ne konsentis ke li konservu ambaŭ nomojn. Tute stulta afero. Do li nomiĝas Lebard. Mi diris al li, eble vi povas aldoni Zamenhof al via nomo. Kiam li estis pli juna mi povis okupiĝi pri tio. Necesas multe da tempo por atingi tion. Intertempe li fariĝis plenkreskulo. Nun li mem devas okupiĝi pri tio sed li prokrastas. Sed aliflanke, li iomete interesiĝas pri Esperanto kaj ankaŭ li venis al Lille. Lastjare, denove kun Katalin, ni faris malgrandan kurson por mia filo kaj liaj geamikoj kiuj multe interesiĝis pri tio. Eĉ kelkaj daŭre lernas per aliaj iloj. Do mi pensas, ke paŝo post paŝo li venos. Sed nun li studas, li bezonas koncentriĝi. Ankaŭ li estas kuracisto.
#000043
Margaret Zaleski-Zamenhof: Mi diris jam ke mi ŝatas verki poemojn. Nun la projekto estas provi verki en Esperanto aŭ eĉ traduki. Antaŭ ne mallonge mi aŭskultis kun mia partnero la kanton ‚Paint in Black‘ de la Rolling Stones. Mi tuj pensis pri Katalin kaj van Gogh. Li pentris ion nigra. (ridas) Do mi diris, estas bona ekzerco por uzi tion gramatikaĵon. Do mi tradukis la tekston kvankam ne ja finis. Mi volas verki por dividi miajn sentojn sed ankaŭ por ke la poemoj fariĝu iloj por helpi lerni.
#000045
Jürgen Wulff: Kion vi rekomendas al homoj kiuj volas ion realigi?
#000046
Margaret Zaleski-Zamenhof: Estas la sama afero kiel pri la dependeco. Mi fake okupiĝas pri la dependecoj, vi scias. Vi povas ŝanĝi aferojn en via vivo, kiam vi vere havas motivon. Se vi scias ke vi gajnas ion tre gravan por vi, se vi vere vidas tiun estontecon, tiun stelon, vi povas iri, vi povas fari. Katalin fidis min, helpis min. Gravas havi helpon, do elektu viajn amikojn – homoj kiuj helpas vin kreski kaj ne suben tiras vin. Se vi vere havas motivon, vi povas atingi ĉion. Mia patro dufoje eskapis la geton. Do li vere deziris vivi, ĉu ne? Kiam ni volas fari ion, ni vere devas koncentriĝi pri tio kaj trovi bonan helpon laŭ mi. Ne forgesu, la vivo estas sufiĉe mallonga. Oni ĉiam pensas, ‚Jes mi faros morgaŭ, ĉar nun mi devas ordigi la domon kaj kuiri la vespermanĝon por la edzo.‘ Li povas manĝi panon, se estas io grava kion ni devas fari. Ni devas uzi nian energion por io pozitiva.
#000047
Ĉi-tiu intervjuo estis farita kadre de la germanlingva libro „Gesagt ist nicht getan“ de Jürgen Wulff.
#000049