Ekrankopio de la muzikfilmeto “This is Not America” de Residente en Jutubo. [ndltr. “Residente” estas oficiala pseŭdonimo por la portorika [eo] kantverkisto René Pérez, sed, oni povas traduki ĝin kiel “Loĝanto” en Esperanto]
#000001
Dum la kanto, Residente elmontras familiaran indignon kiun multaj latinamerikanoj sentas kiam la vorto “Ameriko” estas uzata por difini Usonon kaj ne la kontinenton kiu etendiĝas de Argentino ĝis Kanado. En intervjuo kun la BBC, Residente diris: “El la usona vidpunkto, ĉio kio okazas en la videaĵo ne estas Ameriko”.
#000002
La elementoj de la titolo, la kantoteksto kaj la videaĵo estas rekta referenco al “This is America” de Childish Gambino, kiu vive denuncis rasismon kontraŭ nigruloj en Usono en 2018.
#000003
Akompanata de Ibeyi, muzika duopo, afro-franca kubano, Residente brutale denuncas liston de malbonoj kiuj vundas la kontinenton, kiel la koloniado kaj ekspluatado de naturaj rimedoj, polica perforto, la murdoj de ĵurnalistoj kaj devigita migrado.
#000004
Residente ankaŭ laŭdas la indiĝenajn kontribuojn, kiel la majaa kalendaro kaj Túpac Amaru, indiĝena gvidanto de Peruo kiu antaŭenigis la Grandan Ribelon kontraŭ la hispana krono en 1780. Residente metas paralelon inter la indiĝena gvidanto de la 18-a jarcento kaj la fama kalifornia repkantisto Tupac Shakur (2Pac).
#000005
La muzikfilmeto ankaŭ estas tre okulfrapa kaj rakontas la historion de Latinameriko per multaj kulturaj, socipolitikaj kaj historiaj referencoj.
#000008
Ĝi komenciĝas per sceno kiu portretas la historian figuron de Lolita Lebrón, estrino de la sendependeca movado de Porto-Riko, kiu atakis la Usonan Kapitolon en 1954 en provo doni plenan suverenecon al la insulo, sekvita de simbolaj bildoj de vigla kulturo kiu pluvivas meze de la socio, protestoj kaj ekstermo de la indiĝenaj popoloj. La bildo de la indiĝena viro kuntrenita de kvar policistoj rilatas al la provo de hispanaj koloniistoj diserigi Tupac Amaru per ĉevaloj en 1781. [ndltr. tranĉi korpon multfoje, es: descuartizar].
#000009
En la videaĵo ankaŭ estis implicite menciita la devigita migrado de familioj al Usono, kun patrino mamnutranta sian filon kiu estis apartigita de ŝi pro la usona enmigrada politiko. Centramerikanoj fuĝas de la perforto de bandoj, reprezentitaj per homoj kun tatuoj, oni vidas ankaŭ sur la meksika flanko de la usona limmuro en Tijuana. La nova vico estas ke bandanoj estas montritaj kiel viktimoj, rifuĝintoj kaj fervoraj katolikoj anstataŭ ilia reputacio de “bestoj“, malhumaniga termino.
#000010
Virinoj kun nigraj kapuĉoj sur la vizaĝo reprezentas la zapatistan indiĝenan politikan movadon en Meksiko. La Zapatista Armeo por Nacia Liberigo (es: EZLN) prenis kontrolon super suda Meksiko, en Ĉiapaso [eo], por instali liberecanan socialisman registaron gvidatan de indiĝenoj. Por multaj homoj, la zapatistoj fariĝis ekzemplo de la indiĝena kaj kamparana lukto por memdeterminado, ĉar ĉi tiuj grupoj estis historie la plej marĝenigitaj en la kontinento.
#000011
Granda segmento (de la videaĵo) estas dediĉita al la superpozicio de la brazila prezidento, Jair Bolsonaro, kiu manĝas bifstekon kaj purigas sian buŝon per la brazila flago dum indiĝena amazona infano rigardas lin. En Brazilo, la indiĝenaj popoloj denuncis Bolsonaro-n pro fari genocidon kontraŭ tiuj loĝantaroj por kuraĝigi akcelitan senarbarigon de la amazona arbaro por industriaj kultivaĵoj kaj paŝtejoj por multigi bovinojn cele al produktado de viando.
#000012
Ankaŭ ekzistas grava kritiko de usonaj kompanioj tra la videaĵo, precipe en referenco al korporaciegoj kiel Starbucks, Amazon kaj McDonald's. La indiĝenaj infanoj kun tradiciaj kostumoj interagas kun okcidentaj kompanioj, kiel la amazona infano kiu portas skatolojn pri tio kio ŝajnas esti Amazon, la kompanio de Jeff Bezos. Alia infano estis montrita, manĝante hamburgeron. Okcidentaj rapidmanĝejoj “pligrandiĝis agreseme” en Latinameriko, kaj “kontribuis al obezeco kaj sanproblemoj”, laŭ The New York Times.
#000013
La sceno en kiu la soldato pafas la muzikiston rilatas al la torturo kaj mortigo de ĉilia kantisto Víctor Jara [eo] en la nacia stadiono fare de la ŝtataj fortoj post la puĉo de 1973 subtenata de Usono kontraŭ Salvador Allende [eo] . Multaj bildoj montras la oftan subpremon de studentaj protestoj tra la regiono, kiel ekzemple la homforkapto [eo] kaj malapero de 43 studentoj en Ayotzinapa en 2014.
#000014
Unue, la kanto estas omaĝo al indiĝena, studenta, kampara kaj afrodevena rezisto kontraŭ ŝtata subpremo kaj ekspluatado de rimedoj. Ekzemple, Residente faras referencon al la ekonomia dependenco de Latinameriko pri sukerproduktado, kiu generas “morton, perdon de teroj, devigan migradon [eo], neadon de libera, anticipa kaj informita konsento”, laŭ denuncoj de homaj rajtoj, kiam li asertas ke kamparanaj laboristoj povas ribeli.
#000015
El machete no es solo pa’ cortar caña,
También es pa’ cortar cabeza’
#000016
En Tvitero, la reago al la kanto estis ege pozitiva, kaj la uzantoj rapide analizis pli da filmetaj referencoj en tviteraj fadenoj kiel ekzemple ĉi tiu:
#000018
Jen, la videblaj referencoj kiujn mi sukcesis identigi en la muzikfilmeto farita de Residente:
#000021
La esprimo K-Pop [eo] ne plu estas fremda en Peruo, malgraŭ tio, ke ĝi estas pli ol 16 mil km for de la lando kie ĉi tiu muzika ĝenro naskiĝis. Ne estas surprize ke la fankluboj aŭ fankulturoj estas pli kaj pli multnombraj kaj kun granda kunvokiga povo por manifestiĝi socie kaj politike.
#000026
Meze de la pasinta jaro, dum la protestoj de la movado Black Lives Matter [eo] post la morto de George Floyd en Usono [eo], amaskomunikiloj tra la mondo raportis la donacon de 1 miliono da dolaroj, faritan de la K-Pop-bando BTS [eo]. Nur 24 horoj estis necesaj por ke la armeanoj (adeptoj de la bando) kolektis alian milionon da dolaroj, kiujn ili donacis al la sama kaŭzo.
#000027
Aktivismo en K-Pop ankaŭ havis efikon en Latinameriko. En Peruo, la K-Pop-ŝatantoj ĉesigis provon misfamigi la marŝadojn kontraŭ la eksprezidento Manuel Merino dum la politika krizo en Peruo de 2020 ĉe Twitter per #TerrorismoNuncaMás. Ili organizis sin por spamadi la kradvorton kaj eviti la kalumniadon de la protestontoj.
#000028
Miguel Sánchez, ĵurnalisto kaj instruisto de la Katolika Universitato de Peruo, emfazas karakterizaĵojn de la reta aktivismo de adorantoj de K-Pop, kiel la organizado en fankulturoj, la komunaj celoj kaj la uzo de publika spaco.
#000029
Laŭ Rivas, K-Pop-kulturoj havas du gravajn karakterizaĵojn kiuj diferencigas ilin de aliaj fankluboj de okcidenta muziko: la konstruado de identeco kiel kolektivo kaj la merkato de la K-Pop-industrio. Rivas priskribas tiun kolektivon kiel hermetikan [eo] identecon kie ĉiu fankulturo havas nomon kaj koloron kiu distingas ĝin.
#000031
Saluton! Ni estas BTS Perú Sede Chiclayo, hodiaŭ ni metas niajn manojn sur niajn brustojn kaj kuniĝas en ĉi tiu nobla afero
#000032
“Kune ni kolektu S/800,000 por aĉeti la oksigenfabrikon por la popolo de Lambeyeca”
#000033
Kiel fanklubo ni esperas je via subteno kaj eĉ pli por festi la datrevenon de Jhope
#000036
“Korea Ondo” venas en Latinamerikon
#000037
Sendube, K-Pop kaj la korea kulturo pli kaj pli eminentiĝas ĉi-flanke de la mondo. Hallyu, aŭ “la korea ondo”, estas esprimo kiu rilatas al la ekspansio de la sudkorea kulturo al la resto de la mondo. Tiu disvastiĝo okazis en la 1990-aj jaroj, kiam aŭdvidaĵoj de Sud-Koreio [eo] komencis distribuiĝi eksterlande. Inter telenoveloj, varieteaj programoj, muziko kaj dancoj, koreaj aŭdvidaĵoj rapide populariĝis.
#000038
En Latinameriko, la kresko okazis laŭpaŝe. Iom post iom, la unuaj fankulturoj de K-Pop formiĝis, kvankam mankis videbleco al ili.
#000039
Tiel, en la socia flanko, el socia vidpunkto, la K-Pop-kulturoj organizas diversajn disvastigajn sociajn agojn por festi la datrevenojn de siaj idoloj aŭ de siaj plej ŝatataj grupoj.
#000041
Fabiana Tequenquea, ano de la kunlaborantaro de BTS Chiclayo, eniris la fankulturon en 2015. Fabiana memoras, ke nur en 2016, kun la alveno de novaj membroj al la fankulturo, ili povis efektivigi siajn unuajn sociajn laborojn. Tiuj agoj temis pri kristnaskaj ĉokoladoj. Ili disdonis ĉokoladon, panetonon [dolĉan panon, ndlr.] kaj ludilojn al homoj en la strato. Pro tio ke BTS iĝis pli konata en Chiclayo [eo], pli da membroj aliĝis al la fanklubo. Jen kiel socia laboro pliiĝis.
#000042
Sed sendube estis unu donaco, kiu superis ĉiujn aliajn. Ĝi estas konsiderata la plej granda donaco farita tutlande de la armeanoj. Oni kolektis 3 000 sunojn (perua monero) por la kreado de oksigenfabriko en Limo, por festi la datrevenon de J-Hope, ano de BTS. Kvankam ĉi tiu evento estis organizita de la grupo BTS Peru Projects, peruaj armeanoj de malsamaj lokoj kunlaboris kun la kolektivo. “Estis granda fiero ĉar K-Pop-fankluboj foje estas flankenpuŝitaj kaj insultitaj pro ĉi tiu ŝato. Kaj estis honoro, ke la penado estis agnoskita pozitive je nacia nivelo”, memoras Fabiana Tequenquea.
#000044
Por Fabiana Tequenquea, la mesaĝo, kiun la knaboj de BTS disvastigas en sia muziko, estas inspiro por plibonigi, subteni aliulojn kaj vivi en pli bona mondo. “Kiel ili mem diris: Ni ĉiuj estas egalaj, ni ĉiuj meritas subtenon kaj respekton”, ŝi diras.
#000045
Danke al la retoj kaj la internaciiĝo de K-Pop, pli kaj pli da peruaj fankulturoj formiĝas kaj organiziĝas longe antaŭ la debuto de la muzikgrupo. Ĉi tio permesas al ili frue komenci sociajn laborojn. Tio okazis al ENHYPEN, K-Pop-grupo kiu formiĝis el realkonkurso nomita I-LAND. Ili debutis en novembro 2020, kaj antaŭ tio, ili jam havis fankulturon en Peruo.
#000046
Por Keyla kaj Hienka, stabanoj de ENHYPEN PERÚ, ekde la komenco estis klare, ke ili volas fari socian laboron. “Ni havas membrojn, kiuj laboras en NRO-oj [eo], do ni ĉiam konsideris ĝin por la agadoj, kiujn ni volis fari dum la datrevenoj de la knaboj”, diras Keyla.
#000047
Unu el la agoj, kiujn ili plej memoras, estis la kristnaska ĉokoladumo, kiun ili faris kune kun la NRO “Cambiando Vidas Perú” pasintjare. “Ni petas donacojn, monon kaj manĝaĵojn. Kion ni faris estis aĉeti ludilojn por 100 infanoj kaj, pro tio ke ankaŭ estis manĝdonacoj, ni faris korbeton kaj oni loteriis ĝin inter tiuj, kiuj estis tie. Tio estis ege amuza”, Keyla memoras.
#000048
Notindas ke agado kaj socia laboro flanke de K-Pop-ŝatantoj ne estas io nova. Pli malnovaj fankulturoj jam faris malgrandajn agojn por helpi la komunumon. Fiorella Mucha, parto de la kunlaborantaro de SONES Peruo (fankulturo de la knabina grupo Girls Generation), diras, ke ekde 2011 ili realigas projektojn de socia helpo. Komence ili interesiĝis pri la besta afero kunlaborante kun azilejoj por hundoj, ĉar kiel Fiorella indikas, “SONE Peruo karakteriziĝas per la amo al bestoj”.
#000049
“Fankulturoj kiel K-Pop ne nur temas pri ĝi, sed ni ankaŭ povas subteni nian socion pro la fakto, ke ni havas ion komunan”, diras Hienka.
#000050
Muzika elekto de Val ĉe Spotify, kiu miksas kantojn de BTS kaj peruaj kumbjoj [eo]
#000051
Manifestacio Ni estas 2074 kaj multaj pli [hispane: Somos 2074 y muchas más] alvoke al justeco ĉe la kazo de devigaj steriligoj, la 17-an de septembro 2020 en Limo, Peruo. Foto de Rosa Villafuentes por DEMUS, uzata laŭ permeso.
#000053
La 17-an de septembro, la aktivistaj grupoj de viktimoj kolektiĝis kun la celo brodi siajn nomojn sur la peruan flagon. Poste, vestitaj en la koloroj ruĝa kaj blanka de la nacia flago, ili marŝis ĝis la marbordo por manifestacii sur la plaĝo – loko elektita por preventi la disvastiĝon de KOVIM-19 – kaj tiel daŭre denunci la manierojn laŭ kiuj la perua justico turnis sian dorson al ili. La andaj virinoj transmarŝis pli ol mil kilometrojn el la montoj por serĉi justecon en la ĉefurbo. Malgraŭ la frustriĝo, ili ne rezignas, sed daŭre batalas por atingi justecon por si mem kaj por la miloj da aliaj virinoj suferintaj tian perforton.
#000054
Kadre de la justica sistemo de Peruo, la kazo estis malfermita antaŭ 18 jaroj kaj restas sen kondamno. Fronte al ĉi tiu situacio, kvin el la viktimoj apelaciis al la internacia justico. Ilia plendo kontraŭ la perua ŝtato estis akceptita de Unuiĝintaj Nacioj en ties Komitato pri forigo de ĉiu formo de diskriminacio kontraŭ virinoj [angle: Committee on the Elimination of Discrimination Against Women, CEDAW] fine de septembro de 2020. Peruo estas nun procesata internacie pro ĉi tiuj praktikoj, kiuj malobservis la korpojn de indiĝenaj virinoj kadre de la efektivigo de publikaj politikoj sen respekto al homaj rajtoj.
#000055
Manifestacio Ni estas 2074 kaj multaj pli alvoke al justeco ĉe la kazo de devigaj steriligoj, la 17-an de septembro 2020 en Limo, Peruo. Foto de Rosa Villafuentes por DEMUS, uzata laŭ permeso.
#000056
Kiam virinoj malsukcesas atingi justecon en sia lando, tio denove viktimigas ilin kaj daŭrigas senpunecon rilate al malobservo de homaj rajtoj. Ĉi tiu kazo pri devigaj steriligoj estas klara ekzemplo kiu pridubas la progreson de demokratio kaj transira justico [angle: transitional justice]. Krome estas neakcepteble, ke sekvas tiujn sisteme perfortajn agojn justicaj procesoj malrespektaj al internaciaj interkonsentoj subskribitaj de Peruo. Tial en lando kiel Peruo, kie respekto al homaj rajtoj ne estas garantiita, kie torturo fare de la ŝtato kaj virinmurdo estas urĝaj problemoj, kaj kie civitana protesto estas krimigata, viktimoj trovas malmultajn manierojn postuli justecon en la nacia sistemo.
#000057
La serĉado por justeco implicas alfronti mankoplenan leĝan kaj juran sistemon kiu eksponas viktimojn al mistraktado kaj indiferenteco flanke de la aŭtoritatoj. Unuflanke, la kazo de devigitaj steriligoj estis prezentita al malsamaj landaj aŭtoritatoj kaj registrita plurfoje dum pli ol jardeko. La kazo malfermita ĉe nacia nivelo temas pri la denunco kiun akuzisto Luis Landa prezentis kontraŭ Fujimori kaj la eksaj sanministroj pri ilia respondeco en la efektivigo de ĉi tiuj politikoj, kaj kiu daŭre estas senklarige prokrastata. Aliflanke, la registaro forprenis financan subtenon al sia propra programo la Registro de Viktimoj de Devigaj Steriligoj [hispane: REVIESPO] post la ricevo de 6526 aliĝpetoj fare de viktimoj dum du jaroj.
#000058
Kiam la viktimoj rakontas siajn spertojn pri sufero, oni postulas de ili informojn al kiuj ili ne havis aliron, ekzemple kompletajn nomojn de la tiamaj sanitaraj aŭtoritatoj; kaj se ili rakontas pri sia timo post ricevo de minacoj, oni pridemandas ilin rilate al la uzado de fizika forto dum oni portis ilin al la sancentro. Tiel, post kiam ili spertis lezon de siaj korpoj kaj interrompon de siaj vivoj per neinversigeblaj kirurgiaj operacioj, la viktimoj alfrontas plian fojon malzorgon kaj marĝenigon. Sekve, necesas postuli juran proceson kiu respektas la rajtojn de la viktimoj, la efektivigon de protokoloj kun rimedoj konformaj kun genraj kaj interkulturaj aliroj, kaj la inkluzivigon de psikosocia aliro ĉe tiu ĉi speco de jura proceduro.
#000061
Kontraste, ekzistas aliaj eblaj vojoj, kiel ekzemple la aktiva partoprenado de viktimoj en formulado de proponoj por riparo kaj observado de internaciaj verdiktoj, kiel en la kazoj de Sepur Zarco en Gvatemalo kaj Rosendo Cantú kaj Fernández Ortega en Meksiko, kiuj kreas vojon en la agnosko de la aktiva rolo kaj la ekzercado de la kapabloj de la viktimoj mem, kio ebligas aligi la kolektivan identecon kaj malhelpas ke la batalo por justeco iĝu plia ero en la stigmatizo kaj la socia ekskludigo de la viktimoj.
#000063
La devigaj steriligoj de Peruo kaj la funkciigo de la justica procezo dum la lastaj du jardekoj montras ke la perua ŝtato estas duobla kulpulo pri la malobservo de homaj rajtoj: unuflanke pro la krimo al la korpo kaj al la vivo de la virinoj operaciitaj malvole, kaj aliflanke pro nealportado de justeco al la civitaninoj. Ĝiaj viktimoj, kolektive organizitaj malgraŭ la obstakloj, rezistas kaj postulas justecon, dum ili batalas por garantioj ke tiu ĉi maljustaĵo ne ripetiĝos.
#000065
Bildo farita de Rosa Villafuentes por Demus dum la kampanjo Ni estas 2074 kaj multaj pli pri manifestacio por atingi justecon pri la kazo de devigaj steriligoj, organizita la 17-an de septembro de 2020 en Limo, Peruo. Uzata laŭ permeso.
#000066
Sed nuntempe ĉirkaŭ 3000 lingvoj [es] troviĝas en danĝero de estingiĝo je internacia nivelo.
#000070
Ekzemplo estas la lingvo yagán [es], devenanta de nomada tribo el Patagonio, en la ekstrema sudo de Ĉilio kaj Argentino, kiu havas nur unu parolanton; aŭ la kazo de Meksiko kie pli ol sesdek lingvoj [es] malsamaj riskas formorton. Pli ol dudek eŭropaj lingvoj [es] povus malaperi.
#000071
La situacio minacas lingvojn de la tuta planedo, Eŭropo kaj Ameriko [fr] ne estas esceptoj.
#000072
La lingvoj mortas pro tio ke la kondiĉoj en kiuj vivas la komunumoj ne favoras kulturan bonstaton, laŭ lingvistoj kaj aktivuloj, kiel la meksikanino Yásnaya Elena Aguilar [es] aŭ la svedino Sofia Jannok [es]. Jannok, dum parolado en Tedx Talks [en], klarigas la konstantajn atakojn kontraŭ la komunumoj:
#000073
Así son las cosas para mi pueblo, y para todas las personas indígenas alrededor del mundo. Algunas compañías grandes dirigidas por personas cuyo objetivo es el dinero invaden nuestras casas, nos obligan a mudarnos o simplemente se deshacen de nosotros.
#000074
Tiel statas la aferoj por mia popolo kaj por ĉiuj homoj indiĝenaj tra la mondo. Kelkaj grandaj firmaoj, regataj de personoj kies celo estas mono, invadas niajn domojn, devigas nin foriri aŭ senceremonie forskuas nin.
#000075
Necesas substreki ke multaj indiĝenaj grupoj sur la planedo denuncas priŝtelon de siaj bienoj kaj perforton kontraŭ homaj rajtoj. En Meksiko la ekologiisto Rarámuri Julián Carrillo estis murdita [es] post defendadi arbarojn de la Sierra Madre de kontraŭleĝa dehakado kaj paroli kontraŭ minaj koncesioj aljuĝitaj de la meksika ŝtato. Kaj la kazo de la murdo de Berta Cáceres [es], lenca indiĝeno [eo] kiu oponis la konstruadon de hidroelektra stacio en Honduro [eo]
#000076
Yásnaya Aguilar, meksika lingvistino, plendis [es] antaŭ la Ĉambro de Deputitoj de sia lando en marto 2019:
#000078
Las lenguas indígenas no se mueren, las mata el Estado mexicano.
#000079
La indiĝenaj lingvoj ne mortas, mortigas ilin la meksika ŝtato.
#000080
En aprilo 2019 Yásnaya verkis sian paroladon por Global Voices [eo] kaj ĝi inkludas “meditojn pri la kaŭza rilato inter la perdo de teritorio kaj la malapero de indiĝenaj lingvoj“.
#000081
Sammaniere, la NRO Global Witness [en] kaj diversaj internaciaj aktivuloj kiel la samea [eo] indiĝeno Eva M. Fjellheim [es] signalas, ke la nutraĵaj kaj minaj industrioj estas la ĉefaj fontoj de agadoj ligitaj al murdoj de ekologiaj indiĝenaj gvidistoj tra la mondo. Latinameriko dominas en la listo de atakoj. Fjelheim deklaris al Pikara magazine [es]:
#000082
En los últimos diez o quince años la presión ha aumentado bastante en lo territorial y más aún el interés de explotar los recursos energéticos, nos hemos dado cuenta de que no tenemos ningún derecho real que nos proteja.
#000083
Krome, aliaj personoj asertas ke unu el la kialoj de la problemo estas la diskriminacio kiun alfrontas la indiĝenaj popoloj.
#000085
Las estructuras sociales determinan la condición de las lenguas originarias y ahí está todo lo relativo a la discriminación y la vergüenza, a la idea de asociarlas como vinculadas al pasado y al retraso.
#000087
Spite la fakton ke nordaj regionoj kiel Svedio, Norvegio aŭ Finnlando estas milojn da kilometroj for de landoj kiel Meksiko aŭ Peruo, ŝajnas ke unuigas ilin proksima ligo: kultura segregacio de iliaj indiĝenaj lingvoj kaj detruo de la identeco kaj historia memoro de iliaj originaj popoloj.
#000090
Samea indiĝeno, Finnlando. Foto: Flickr/Youngbrov
#000091
Je la fino de la Internacia Jaro de la Indiĝenaj Lingvoj [eo] en 2019, Unuiĝitaj Nacioj proklamis Internacian Jardekon de Indiĝenaj Lingvoj [es], kiu komenciĝos en 2022 kun la celo promocii kaj revigligi tiujn lingvojn.
#000092
#Today, following the conclusion of #IYIL2019, #UNGA adopted the resolution on the rights of #IndigenousPeoples ? which includes, inter alia, proclamation of 2022-2032 as International Decade of #IndigenousLanguages The work continues! #WeAreIndigenous /0sid5PAH3a
#000093
Hodiaŭ post la fino de #IYIL2019 [en], la Ĝenerala Asembleo (#UNGA) subskribis rezolucion pri la rajtoj de Indiĝenaj Popoloj (#IndigenousPeoples ? kiu inkludas interalie proklamadon de 2022-2032 kiel Internacia Jardeko de Indiĝenaj Lingvoj. Antaŭen! #Ni estas Indiĝenoj.(#WeAreIndigenous /0sid5PAH3a).
#000094
Dum la festivalo en Gvatemalurbo, ĉeestantoj skribis kaj interŝanĝis vortojn en siaj respektivaj denaskaj lingvoj. Foto: Benedikt Borchers
#000096
Ĉi tiu afiŝo estis eldonita origine en Plaza Pública kaj estas reeldonita ĉi tie kun permeso de la aŭtoro.
#000097
Kial ni devas defendi kaj savi indiĝenajn lingvojn de formorto? La kialoj sekvas ĉefe fonan temon. En konsumisma, elĉerpema kaj okcident-vivstila socio, oni instruas al ni ke lernado de dua lingvo necesas pro sociekonomia utilo aŭ markita statuso. Pro tio junuloj dediĉas jarojn al pena studado de la angla, franca, germana aŭ ĉina, dum aliaj estas devigataj bone lerni la hispanan por ne iĝi viktimoj de diskriminacio aŭ marĝenigado. Kial indus savi lingvon de grupo el nur 50 homoj, kiuj vivas plene malkonektitaj de la urbo? Tio estas la plej ofta demando kaŭzita de kolektiva blindeco.
#000100
Kvarcent dudek indiĝenaj lingvoj en la regiono
#000101
La respondo al ĉi tiuj demandoj kaj problemoj komenciĝas de la komuna bonaĵo de la homaro: la Tero, la sola planedo kiun ni havas. Kadre de altiĝantaj temperaturoj kun incendioj kiuj detruas arbarojn, landoj kiuj preskaŭ subakviĝas de la oceanoj, prezidento kiu intencas aĉeti Gronlandon, tero kun vastaj rezervoj da frosta akvo, necesas levi sian voĉon kaj diskonigi la mesaĝon ke indiĝenaj popoloj estas tiuj kiuj plej bone scias protekti la naturon kaj loĝi harmonie kun ĝi. Ĉi tio reprezentas alternativon de vivo kiun ni nur povas kompreni, transdoni kaj vivigi per indiĝenaj lingvoj.
#000102
Latinameriko, parto de la mondo kiu spertis tro sangan konflikton de civilizacioj antaŭ 500 jaroj, konservas unu el la plej grandaj diversecoj de lingvoj kaj kulturoj, kio riĉigas la kulturan bagaĝon de ĝiaj nunaj ŝtatoj kaj tiel kontribuas al ĝia aspiro al disvolviĝo. Laŭ la sociolingvistika atlaso de indiĝenaj popoloj en Latinameriko, dokumento farita de la Infan-Fonduso de Unuiĝintaj Nacioj (UNICEF), ekzistas 420 indiĝenaj lingvoj en la regiono. Tio montras ke multkulturismo postvivis ĉiujn aĉajn ĉapitrojn en historio, kvankam ekzistas landoj kiel Urugvajo aŭ Kubo, kiuj perdis siajn originajn lingvojn, kaj landoj kiuj proksimas al ilia kompleta perdo, kiel Salvadoro.
#000104
Ambaŭ eventoj estis organizitaj kadre de la Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj (2019). La unuan eventon partoprenis 55 interretaj aktivuloj de indiĝenaj lingvoj el 15 landoj de Latinameriko, kiuj kundividis spertojn kaj projektojn celantajn disvastigi, savi kaj revigligi la originajn lingvojn de la kontinento. Dume la duan eventon partoprenis 400 homoj, inkluzive de interretaj aktivuloj, lingvistoj, indiĝenaj komunikantoj, sociologoj, teknologoj kaj edukistoj, inter aliaj.
#000106
Utopia mondo de kunvivantaj lingvoj
#000107
La lingvoj kakĉikela, keĉua, mapuĉa, kekĉia, mammajaa, guaĥira,
nasaa, zapoteka, miŝa, miskita, naŭatla, ajmara, gvarania kaj boruka estas kelkaj el la 25 originaj lingvoj kiuj aŭdiĝis dum la ses tagoj de la du eventoj. Ĉiuj tiuj lingvoj havas malsamajn statusojn kaj historiojn en siaj originaj landoj, sed ili estas egalaj inter si pro la konservado de jarcentoj da scioj kiujn la homo ja ne povas doni al si la lukson perdi. La partoprenantoj kaj asistantoj de la festivalo profitis la spacojn de la Kultura Centro de Hispanio en la gvatemala ĉefurbo por verki esprimojn en siaj denaskaj lingvoj kaj interŝanĝi bazajn salutvortojn, per kio ili plifortigis la indiĝenan identecon kaj kreis foje utopian miniaturan mondon en kiu diversaj lingvoj kaj kulturoj kunvivas respekteme.
#000108
Por vidi tiun ĉi revon realigita gravas mencii la rolon de la indiĝena komunikado, vasta temo kiu meritas apartan alineon. Tiu ĉi komunikformo, kies ĉefa medio estas la komunumaj radiostacioj, luktis dum jaroj por videbligi indiĝenajn popolojn en latinamerikaj landoj kaj defendi la patrinan teron [“paĉamama“] kaj la teritorion, samkiel la rajtojn de ĝia popolo. Tamen, indiĝenaj lingvoj devas esti pli reliefigataj kiel grava punkto ene de la komunika atento.
#000109
La indiĝenaj kaj komunumaj amaskomunikiloj devas plifortigi la defendon de la originaj lingvoj de la popoloj kiujn ili reprezentas pere de produktado de enhavoj en tiuj ĉi lingvoj por konservi kaj plifortigi la kulturon kaj la identecon, por transdoni ilin al la novaj generacioj, por enpovigi ilin kaj igi ilin respektataj ene de la juraj kadroj en kiuj ili disvolviĝas, kaj por garantii la interkulturecon kaj la dialogon de reciproka respekto en niaj landoj, kio povas igi nin mildigi la klimatŝanĝon, savi la planedon kaj atingi bonan kunvivadon por ĉiuj.
#000111
Kaj ne nur tio. Esencas pli granda reta kunordigo inter la saĝeco de la gardistoj de la tradicia indiĝena komunikado kaj la junuloj kiuj pli facile uzas la novajn amaskomunikilojn kaj teknologion kun la celo kontribui al la indiĝena komunikado kaj antaŭenigi la originajn lingvojn. La renkontiĝo kaj festivalo okazintaj en Gvatemalo montris ke ekzistas nova generacio de junuloj kun novigaj mensoj kaj deziroj esti parto de pozitiva ŝanĝo en nia socio, utiligante sian kulturan identiĝon kaj sian familiarecon kun la mondo de Interreto.
#000112
Tiuj ĉi junuloj kiuj partoprenis en Gvatemalo montris altan gradon de engaĝiĝo, respondecon kaj socian konscion rilate al la uzado de ciferecaj platformoj por aktivismo. Kaj tio okazis en socia kunteksto en kiu granda parto de la junuloj uzas la teknologion ĉefe por amuziĝo kaj frivolaĵoj, en kiu la serioj de Netflix iĝas nepra temo de ĉiutagaj konversacioj, kvazaŭ tio estus la sola temo de la vivo. Krom la malfacileco difini la aktivismon kaj la diversajn perspektivojn de ĉiuj personoj kiuj pristudas la temon, ni reliefigas la komunan celon, kio estas lukti por justa afero kiu profitigos niajn landojn kaj la homaron ĝenerale.
#000113
Grupo nomata Red KANQ, de dek indiĝenaj komunikistoj el kvin landoj (Gvatemalo, Peruo, Ekvadoro, Kolombio kaj Bolivio) kunvokita de Deutsche Welle Akademie, partoprenis ambaŭ eventojn pri indiĝenaj lingvoj en Gvatemalo kun la celo produkti enhavojn por siaj amaskomunikiloj, pripensi formojn fari indiĝenan komunikadon, eksperimenti pri novaj formoj, kaj kunporti la akiritajn sciojn al siaj komunumoj. La skipo elektis kiel nomon la akronimon KANQ, kiu sugestas la temon de indiĝenaj lingvoj utiligante la unuajn literojn de la ses lingvoj reprezentataj en la kolektivo (K de la kaqchikel (eo: kakĉikela) kaj de la kichwa (eo: kiĉua), A de la aymara (eo: ajmara), N de la nasa yuwe (eo:nasaa) kaj Q de la quechua (eo: keĉua) kaj de la q’eqchi’ (eo:kekĉia).
#000114
La parado kiu progresigas kulturon pere de teknologio
#000115
Antaŭ la renkontiĝo en Gvatemalo, la grupo partoprenis la Festivalon Gabo en Medellín, Kolombio) kaj la Internacian Renkontiĝon de Indiĝena Komunikado en Kusko (Peruo). La unua evento estis ne-indiĝena kaj kunigis ĵurnalistojn de civitanaj amaskomunikiloj el la regiono, dum la dua evento renkontigis koncernatojn de tradicia indiĝena komunikado. Tamen, la tria parado en la teroj de la kecaloj [hispane: quetzales] estis la plej granda kolekto de malkovroj danke al la granda ĉeesto de novigo kaj de la cifereca temo, sen ignori ŝlosilajn temojn, ekz. la planado de daŭripovaj projektoj kaj teknologia suvereneco.
#000116
Post tiuj travivaĵoj, Red KANQ kompilis gravajn sciojn kaj entuziasmiĝis de la transformema spirito de ciferecaj aktivuloj kiuj venis al Gvatemalo, per kio ili kondukas mesaĝon de espero al diversaj regionoj de Latinameriko. Rimarkindas ke la grupo konsistas el komunikistoj kiuj tralaboras malsamajn komunikilojn kiel radio, fotografio, kroniko kaj video, sed elstaras la ĉeesto de cifereca aktivulo por indiĝenaj lingvoj: Uskam Camey, juna majaa kakĉikelao el la provinco Chimaltenango kiu laboras por projekto Vikipedio en sia origina lingvo. Li estas grava ponto inter la tradicia komunikado kiun liaj kunuloj reprezentas kaj la laboro farata de la aliaj aktivuloj, per kio plifortiĝas la evoluigo de la reto.
#000117
Inter la pluraj travivaĵoj kiujn la grupo de komunikistoj spertis en Gvatemalo, elstaras la projektoj de Alberto Cruz kaj Héctor Martínez, du junaj salvadoranoj kiuj, kvankam ne denaskaj parolantoj de náhuat o pipil, decidis lerni ĝin por savi la lastan indiĝenan lingvon ekzistantan en la Malgranda Fingreto de Ameriko (aludo al Salvadoro) kaj disvastigi ĝin per sociaj retoj. Same kiel Isela Xospa, meksika artistino kiu utiligas ilustradon kaj malgrandan kulturan industrion inkluzivantan ludilojn, vestaĵojn kaj glumarkojn por disvastigi la riĉecon de la naŭatla de Milpa Alta. Aŭ Verónica Aguilar, juna lingvistino el Veracruz kiu lernis miŝtekan lingvon de siaj geavoj kaj nun laboras en reta projekto kiu instruas kaj disvastigas unu inter la plej gravaj lingvoj de la asteka lando.
#000119
Klarigindas ke la aktivismo devas esti ne nur cifereca, precipe antaŭ la cifereca manko ekzistanta en niaj landoj. Ankaŭ la majstroj, esploristoj, eldonistoj kaj administrantoj de publikaj politikoj povas fariĝi aktivistoj de indiĝenaj lingvoj. Tiel, aktivismo devas moviĝi kaj kompletiĝi en ambaŭ kadroj kaj inspiri aliajn homojn kiuj malkovras la temon, kiel Belén Pérez, juna gvaraniino el Paragvajo kiu povis partopreni en la renkontiĝo danke al subvencio de 37 homoj donita de la kunordiga konsorcio. Kvankam ŝi ne havas konkretan projekton, danke al lernado ŝi nun pensas disvastigi la historion de la gvarania popolo per la eduka sistemo. En ŝia lando, malgraŭ ke la gvarania estas parolata de pli ol 80% de la loĝantaro, ĉi tiu lingvo ne havas la statuson kiun ĝi meritas.
#000121
La amaskomunikiloj kiel vojoj por savi lingvojn
#000122
La plimulto de la civitanaj amaskomunikiloj en Latinameriko tamen konservas malĝustan bildon de indiĝenaj popoloj, kiuj estas rigardataj kiel homoj for de civilizacio, kialoj de soci-mediaj konfliktoj, malamikoj de progreso aŭ viktimoj de tragedioj, nur pro malbona statistiko aŭ malestimaj rakontoj. La spegulo de amaskomunikiloj ne montras la subtenon de indiĝenaj popoloj al prizorgado de la naturmedio kaj al kultura riĉeco de niaj landoj, ne disvastigas la multon kion la originaj popoloj povas proponi al la mondo, ne instruas al homoj ke la indiĝenoj estas dignaj kaj meritas respekton por, almenaŭ, elimini strukturajn problemojn kiel rasismo kaj ekskludo, profundaj malbonaĵoj kiuj estas la veraj kialoj de nia subevoluado. Ankaŭ, indiĝenaj lingvoj ne ĉeestas en la plimulto de amaskomunikiloj. Atingi ekvilibran reprezentadon estus plua paŝo al enpovigo kaj respekto.
#000123
Pro ĉio tio, aktivismo necesas. Ni devas kunigi klopodojn por savi indiĝenajn lingvojn utiligante la eblojn de moderna mondo plena je teknologio, tutmondiĝo kaj junuloj kiuj celas fariĝi agentoj de reala ŝanĝo por la estonteco. Estas la homaro, ne la naturo, kiu nun havas en siaj manoj la grandan oportunon plilongigi la vivon de indiĝenaj lingvoj kaj multobligi ilian ĉeeston per la scioj kaj perceptoj pri la vivo kiuj enestas en ĉiu vorto, preĝo aŭ verso. Tiel, anekdotoj kiel tiu pri la papago de Humboldt neniam plu ripetiĝos en la sciencaj kaj historiaj libroj.
#000124
En 2019, ni invitis diversajn gastigantojn administri la tviterkonton @ActLenguas kaj kundividi siajn spertojn pri la revigligo kaj la antaŭenigo de sia denaska lingvo. En tiu ĉi afiŝo, eksciu pli pri Margot Camones Maguiña(@MargotCamones) kaj pri tio, kion ŝi intencas pridiskuti dum sia semajno kiam ŝi estos gastigantino de la tviterkonto.
#000129
Otra con palabras sueltas que también ayudan a la investigación de parte de los lectores, algunas veces videos, escribo también artículos y los publico por diferentes medios, tengo por ejemplo dos canales de YouTube (canal 1, canal 2), donde difundimos videos relacionadas al quechua como también a la actividades culturales, tengo un blog allí estoy compartiendo enlaces para mantener en vigencia digital el quechua, del mismo modo hago una serie de actividades sociales para seguir difundiendo la importancia del quechua en todo espacio público como un derecho de todos.
#000132
Mi estas Margot Camones Maguiña kaj devenas de la vilaĝeto Huacna, en la distrikto Merced, provinco Aija, regiono Ankaŝo, Peruo Mi aĝas 37 jarojn kaj estas instruisto. Nuntempe mi laboras en la Ministerio pri Edukado, kiel nacia specialisto pri dulingva interkultura edukado. Mi samtempe dediĉas etan parton de mia tempo al sociaj retoj kaj al ciferecaj amaskomunikiloj, por instigi la uzon de la keĉua en diversaj kampoj, kelkfoje kun amfrazoj, kiuj ekhavas impresan interagon ĉe la uzantoj de Fejsbuko kaj Tvitero.
#000133
Mi ankaŭ dediĉas tempon al simplaj vortoj kiuj ankaŭ helpas esploremajn legantojn kaj kelkfoje al videoj. Mi verkas artikolojn kaj publikigas ilin en diversaj amaskomunikiloj, mi havas ekzemple du kanalojn ĉe Jutubo (kanalo 1, kanalo 2), kie ni disvastigas videojn pri la keĉua kaj ankaŭ pri kulturaj aktivecoj. Mi havas blogon kie mi kundividas ligilojn por ke la keĉua restu vigla en ciferecaj amaskomunikiloj, kaj simile mi faras serion da sociaj aktivecoj por daŭre disvastigi la gravecon de la keĉua en ĉiu publika spaco, kiel ĉies rajto.
#000134
RV: Kia estas la nuna stato de via lingvo enrete kaj eksterrete?
#000135
Actualmente el quechua tiene una importante cantidad de hablantes según los censos del INEI, sin embargo hace mucha falta la conciencia de practicarlo en público, de hablar sin vergüenza, hay resistencia para salir de la casa y bailar en la calle al compás de su vestimenta (quiero decir que la lengua sigue siendo en muchos casos lengua de hogar, y se mantiene allí), por ello he encontrado como medio poderoso de volver a la gente a sus raíces atreves de los medios digitales disponibles.
#000136
Somos pocas personas las que asumimos esta tarea de difundir nuestra lengua por la internet, ya que ésta es un trabajo extra y voluntario, sin embargo nos hace falta conocer el manejo adecuado de los medios para empoderarnos y seguir introduciendo el uso en todos los medios posibles.
#000137
Hacen falta políticas lingüísticas claras de los gobiernos de turno, por ello queda la tarea pendiente de seguir concientizando, aunque de un tiempo a esta, se conformó el Organización Regional de Pueblos Quechuas de Ancash, que está logrando generar interesantes políticas en el gobierno regional y algunos gobiernos locales.
#000138
Ni, kiuj alprenas tiun taskon disvastigi la lingvon interrete, malmultas. Ĉar temas pri volontula laboro, certe mankas al ni kono pri la ĝusta uzado de la amaskomunikiloj por kapabligi nin enkonduki la uzadon en ĉiujn eblajn mediojn.
#000140
Mankas klaraj lingvaj politikoj de la nuna registaro. Pro tio daŭre restas la tasko konsciigi, kvankam post iom da tempo, formiĝis la regiona organizaĵo de la keĉuaj popoloj de Ankaŝ, kiu sukcesas krei interesajn politikojn en la regiona registaro kaj en kelkaj lokaj registaroj.
#000141
Los temas que abordaré son videos promocionales sobre el quechua a través del yuo tube donde recoja testimonios de personajes ilustres que hablen la lengua, para motivar a otros su uso, teniendo en cuenta los siguientes aspectos.
#000143
Textos reflexivos en video y pequeños testimonios sobre la importancia de difundir, hablar, preservar y fomentar el uso del quechua.
Fomento de políticas lingüísticas de parte de las autoridades (video)
Testimonio de personas hablantes nativos del quechua dando testimonio del porque les da vergüenza hablar el quechua.
Memes humorísticos difundiendo derechos lingüísticos.
Artículos sobre la importancia de fomentar activismo digital de mi lengua.
#000144
La temoj pri kiuj mi parolos estos promociaj videoj pri la keĉua en Jutubo, kie estas kolektitaj atestoj de famaj personoj kiuj parolas la lingvon, por stimuli aliajn uzi ĝin, konsiderante jenajn aspektojn:
#000145
RV: Kiuj estas la ĉefaj kialoj de via cifereca aktivismo por via lingvo? Kion vi revas por via lingvo?
#000147
Mi mayor motivación es el amor al quechua y todas las lenguas existentes porque considero que son ejercicio ciudadano, son patrimonio y sobre todo es una forma de vida que asumo como encargo social de mi gente, mi pueblo, mis padres y abuelos.
#000148
Sueño que mi lengua este empoderado en todo espacio, que los medios digitales sean nuestros aliados, que hayan muchísimas personas difundiendo su lengua por cualquier medio, que los problemas sociales que hoy nos aquejan sean abordados desde la perspectiva de la cultura y la lengua.
#000149
Sueño que en los colegios no haya justificaciones para enseñar el quechua, que las autoridades sean realmente quechuas y otorguen recursos para fomentar investigaciones en lenguas originarias y que haya algún presupuesto para que las instituciones públicas tengan información en páginas web u otros medios sobre la atención a la lengua.
#000150
Mi revas ke mia lingvo estu potenca en ĉiuj lokoj, ke la ciferecaj amaskomunikiloj estu niaj aliancanoj, ke estu multe da homoj kiuj disvastigos nian lingvon ĉiuforme, ke la sociaj problemoj kiuj hodiaŭ afliktas nin estu traktataj el perspektivo kultura kaj lingva.
#000152
[La ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en Esperanto [eo], krom [es] = en la hispana kaj [fr] franca]
#000156
En 2019, ni invitis diversajn gastigantojn administri la tviter-konton @ActLenguas [es] kaj kundividi siajn spertojn pri la lingva revigligo kaj la promocio de sia denaska lingvo. En tiu ĉi profilpaĝo, ekkonu Marisol Mena Antezana kaj siajn planojn dum la semajno en kiu ŝi administros @ActLenguas.
#000157
la docencia de educación intercultural bilingüe
comunicadora bilingüe quechua – español
activista del idioma quechua vía quechuamemes, sentimiento quechua y Marisol Mena Antezana.
#000160
mi labor intercultural es el fortalecimiento del quechua en distintas plataformas cogiendo la producción literaria tanto como humor, reflexión y poemarios en el idioma apoyado en el trabajo en medios de comunicación.
#000161
instruistino de dulingva interkultura edukado;
dulingva spertulino pri komunikado en la keĉua kaj la hispana;
aktivistino de la keĉua lingvo pere de keĉuaj memeoj, keĉua sentimento kaj Marisol Mena Antezana.
#000163
RV: Kiel fartas nuntempe via lingvo interrete kaj eksterrete?
#000165
Actualmente mi idioma a tomado mucho realce a nivel nacional e internacional frente al apoyo de medios para su impulso ya existe muchos activistas en distintos temas impulsando el idioma, pero fuera de linea aun hay mucho que trabajar en las generaciones nuevas de enseñarles este legado aun en la realidad esta débil se necesita formar una matriz de consistencia bien fija para garantizar la prevalencia en el tiempo del idioma.
#000166
Nuntempe mia lingvo plifortiĝis multe je nacia kaj internacia niveloj dank'al la subteno de amaskomunikloj kiuj promocias ĝin. Jam ekzistas multaj aktivistoj pri diversaj temoj kiuj stimulas la lingvon, sed eksterrete oni ankoraŭ multe devas labori kun la novaj generacioj por instrui al ili ĉi tiun heredaĵon. Fakte reale ĝi estas malforta, necesas krei solidan koheran bazon por garantii al la lingvo la supervivon en la tempo”.
#000167
RV: Kiujn temojn vi intencas enfokusigi en la semajno, dum kiu vi administros la konton de @ActLenguas?
#000168
familiarización del idioma a partir de vivencias reales de los hablantes.
#000169
compartir la experiencia que tiene uno como activista de vincular el activismo en el trabajo de medios como radio y tv.
reflexiones y testimonios de hablantes y como vincular ello para el trabajo de activismo.
el idioma en la actualidad.
#000170
RV: Kiuj estas la ĉefaj kialoj por via cifereca aktivismo por via lingvo? Kiuj estas viaj esperoj kaj revoj por via lingvo?
#000173
En 2019, ni invitas diversajn gastigantojn administri [es] la tviterkonton @ActLenguas [es] kaj kundividi siajn spertojn pri lingva revitaligo [eo] kaj la promocio de sia denaska lingvo. En tiu ĉi artikolo, vi ekscios pli pri Elias Ajata (@ELIASREYNALDO) kaj pri kio li planas diskuti dum sia semajno kiel gastiganto.
#000177
Soy Elias Ajata, aymara nacido en el altiplano de La Paz. Actualmente trabajo en el fortalecimiento del aymara, idioma que es mi primera lengua. Uno de mis objetivos es hacer que tenga presencia en internet con material abundante y diverso. Para lograr aquello, me introduje en diversos espacios en línea (redes sociales, blog, plataformas de audio, páginas de animación, etc.) y vengo diseñando memes, videos y audio que sirva para el aprendizaje de personas que no hablan por un lado y por otro, que personas que no escriben lo puedan hacer.
#000178
Mi estas Elias Ajata, ajmaro kiu devenas de la altebenaĵo de La Paz. Nuntempe mi laboras por la revigligo de la ajmara, kiu estas mia unua lingvo. Unu el miaj celoj estas ekzistigi ĝin interrete per materialoj diversaj kaj abundaj. Por tion sukcesigi, mi prezentiĝis en diversaj interretaj spacoj (sociaj retoj, blogoj, aŭdio-platformoj, paĝoj de desegnofilmoj [eo], ktp.) kie mi kreas memeojn [eo], videojn kaj sondosierojn kiuj servu por la lernado de personoj kiuj ne parolas la lingvon, por ke eĉ personoj kiuj ne scipovas skribi povu fari ĝin.
#000179
RV: Kiel statas via lingvo interrete kaj eksterrete?
#000180
Al aymara fuera de línea muestra un decrecimiento del número de hablantes, pero no es alarmante como sucede con otros idiomas. La percepción de los que no son aymaras ha cambiado si consideramos lo que pasaba hace unos cinco años. En aquel tiempo, predominaba el discurso discriminatorio, por ciertas circunstancias políticas y sociales ahora el discurso predominante es el uso del aymara en esferas políticas. Con la nuevas tecnologías la juventud ve como algo atractivo aprender aymara, entretanto los mayores siguen teniendo un concepto fatalista, o sea, piensa que el aymara tiende a desaparecer, lo cual no es real.
#000182
RV: Sur kiuj temoj vi planas meti la fokuson dum la semajno en kiu vi administras la tviter-konton de @ActLenguas?
#000185
Es necesario hablar de algunos hechos internos y externos que afectan nuestras lenguas (discursos, acciones, teorías y comportamientos). Por otro lado, hablaré también de qué es lo que se está haciendo para hacer del aymara un idioma de internet.
#000186
En 2019, (en) ni invitas plurajn gastigantojn administri la tviter-konton @ActLenguas (Lingva Aktivismo) kaj kundividi siajn spertojn rilate al la revivigo kaj promocio de siaj gepatraj lingvoj. Tiu ĉi profilpaĝo temas pri Irma Alvarez Ccoscco (@Sankaypillo) kaj pri tio, kion ŝi intencas diskuti dum sia semajno kiel gastigantino.
#000192
I am interested in promoting the language (L1) in teaching writing and teaching it to native speakers. Likewise, I use poems in public spaces to express the sonority of the language in its multiple uses.
#000194
Mi interesiĝas pri la antaŭenigo de la lingvo (L1) per la instruado de ĝia alfabeto kaj instruante ĝin al indiĝenaj parolantoj. Same, mi utiligas poemojn en publikaj lokoj por esprimi la sonkoloron de la lingvo helpe de la multoblaj manieroj en kiuj oni uzas ĝin.
#000195
IAC: There are individual and collective movements for strengthening the language, either from the academia, civic initiatives or the government; but they still need to be better articulated.
#000197
On the other hand, the internet is a limitless space where I think the language can be freely expressed, and thus there are more and more resources. There are many initiatives for teaching and learning in social media. There are different approaches for the Quechua variants. By providing readings by linguists and speakers, and by sharing support materials, the internet represents a medium for strengthening the language. But the internet is limited in terms of access and cost. The monopolization of data and the high cost make access a privilege for many.
#000198
IAC: Ekzistas movadoj individuaj kaj kolektivaj por fortigi la lingvon, egale ĉu ili venas de akademianoj, civitaj iniciatoj aŭ de la registaro, sed ankoraŭ necesas pli bone komuniki pri ili.
#000199
RV: Je kiuj temoj vi intencas fokusiĝi dum la semajno en kiu vi mastrumos la Tviter-konton de @ActLenguas?
#000201
IAC: I plan to focus on software projects involving Quechua: Quechua voices in the networks and poetry.
#000202
RV: Kiuj estas la ĉefaj instigoj por via cifereca aktivismo subtene al via lingvo?
#000204
IAC: I would like to have the freedom of expression in any domain, context, country, in my native language. To create a society with linguistic democracy.
#000205
RV: Kion vi esperas por via lingvo?
#000207
IAC: I hope to see the strengthening of programs, teaching and dissemination of native languages ​​already established as State policy.
#000208
En Peruo la alfabetoj de 24 indiĝenaj lingvoj estis oficialigitaj kiel rezulto de komunaj klopodoj de la edukministerio kaj multaj indiĝenaj komunumoj. La dokumentoj estis adoptitaj per konsento kaj estos uzataj por helpi konservi kaj plibonigi la uzadon de tiuj lingvoj, kaj en iliaj skribaj kaj en parolataj formoj.
#000212
De ese modo, los 24 alfabetos deberán ser usados por las entidades públicas cuando tengan que emitir información escrita dirigida a esos grupos étnicos, en concordancia con lo dispuesto también por la Ley 29735 que regula el uso, preservación, desarrollo, recuperación, fomento y difusión de las lenguas originarias del Perú.
De esa manera, se respeta el derecho de los niños y adolescentes a recibir educación en su lengua materna. Está comprobado que así aprenden mejor porque se sienten más motivados y porque se respeta su identidad cultural, fortaleciéndose su autoestima.
#000213
Tiel, ĉi tiuj 24 alfabetoj devus esti uzataj de publikaj entoj ĉiufoje kiam ili devas distribui skribajn informojn adresitajn al ĉi tiuj etnoj, kiel ĝi estas establita de la Leĝo 29735 , kiu reguligas la uzadon, konservadon, disvolviĝon, reakiron, kreskigadon kaj disvastigon de la indiĝenaj lingvoj de Peruo.
Tiamaniere oni respektas la rajton de infanoj kaj adoleskantoj por esti edukataj en sia propra gepatra lingvo. Estas pruvite, ke tiel ili povas lerni pli bone, ĉar ili sentas sin pli motivataj, ilia kultura identeco estas respektata kaj ilia memestimo plifortiĝas.
#000214
Kiel kutime, Twitter ripetis la novaĵon:
#000215
@HISDMultiPrgms Peru recognizes 24 native alphabets via @PeruthisWeek #multicultural #languages
#000219