Baza legolisto aktualigita proze kaj poezie
#000000
Antaŭ kvarona jarcento William Auld laste ĝisdatigis sian liston de la gravaj beletraĵoj originale verkitaj en Esperanto. Nun ĝi estis kompletigita de Sten Johansson, kiu elektis pliajn prozajn verkojn, kaj de Nicola Ruggiero kaj Suso Moinhos, kiuj aldonis titolojn al la poezia parto. Sed pluraj gravaj verkoj en la listo ne plu facile haveblas.
#000001
Kelkaj libroj el la nova kaj malnova listoj.
#000002
Tie Auld argumentas kontraŭ asertoj pri la neekzisto aŭ senvaloreco de la Esperanta literaturo, kaj skribas:
#000004
Tiu supraĵa skizo apenaŭ donas impreson pri la realaj atingoj kaj abunda amplekso de la originala literaturo de Esperanto. Iu ajn, kiu volas eĉ aludi al ĝi devas esti leginta almenaŭ kelkajn elstarajn verkojn antaŭ ol esprimi opinion.
#000005
Poste sekvas listo de 23 poeziaj kaj 29 prozaj verkoj. En 1997 li iom kompletigis ĝin. Lia lasta versio de la listo enhavis 27 poeziajn kaj 32 prozajn verkojn.
#000006
– La eventuala utilo ja dependas de ĉies opinio, sed laŭ mi ĝi povas helpi al legantoj elekti iom valorajn verkojn kaj eble eviti la plej aĉajn. Mi persone opinias ke Auld plejparte elektis tre trafe kaj bone, diras Sten Johansson.
#000008
Li de multaj jaroj prizorgas la valoran retejon OLE, pri originala literaturo Esperanta.
#000009
William Auld forpasis en 2006, kaj poste neniu kompletigis lian liston. Laŭ Sten Johansson ne vere eblas ŝanĝi la liston post la morto de Auld.
#000010
– Kiel dirite, Auld unufoje ĝisdatigis ĝin en 1997. Post lia morto evidente ne eblas ŝanĝi lian liston. Sed en la lastaj du jaroj kelkaj homoj instigis min krei propran aldonan liston. Mi sufiĉe hezitis ĉu tio indas, sed nun mi decidis tamen fari tion pri prozo kaj peti helpon de Suso Moinhos kaj Nicola Ruggiero pri poezio.
#000011
– Mia propra principo estis proponi verkojn, kiuj plaĉis al mi, el tiuj kiujn mi legis. Plejparte mi enlistigis verkojn pli novajn ol la listo de Auld, sed ankaŭ tri pli malnovajn. Evidente temas nur pri niaj personaj proponoj, surbaze de niaj spertoj kaj niaj gustoj. Ĉiu ajn homo povas fari sian propran liston, elektante el tio, kion oni legis.
#000013
Kiom el la verkoj vi mem legis? Kiujn vi plej ŝatis kaj kial?
#000014
– El mia propra aldonpropono mi legis ĉiujn 14, ne surprize. El ili mi plej ŝatis ”Mi stelojn jungis al revado” de Mikaelo Bronŝtejn. El la proza listo de Auld mi legis 29 el 32. El tiuj mi plej ŝatis ”Lappar, la antikristo” de Endre Tóth. El la poeziaj listoj mi legis unu verkon komplete, sed krome eble pecetojn de 2 aŭ 3 el 41. Mi ja legis du-tri aliajn poemarojn, kiuj ial ne trafis en la listojn, diras Sten Johansson.
#000015
En la listo estas ankaŭ unu via propra verko. Ĉu ankaŭ ĝin vi mem elektis?
#000016
Temas pri la romano ”Sesdek ok”, kiu ricevis la duan Laŭron de la Akademio en 2022. En la nova listo same troviĝas ”Mi stelojn jungis al revado” de Mikaelo Bronŝtejn, kiu ricevis la unuan Laŭron en 2021.
#000018
Suso Moinhos, kiu kunlaboris pri la poezia parto, atentigas ke ajna tiaspeca listo evidente estas subjektiva, pridiskutebla afero.
#000019
– Do ne ekzistas unu sola listo ebla. Oni komprenu ankaŭ, ke temas pri listo de libroj. Tio signifas, ke bedaŭrinde ni ne povis konsideri aŭtorojn, kiuj ankoraŭ ne aperigis poemaron. Temas pri verkistoj, kies produktado estas ĝis nun malgranda, aŭ kies versaĵoj sidas nur dise tra periodaĵoj.
#000020
– Nia ĉefa kriterio ĉe la elekto estis la literatura kvalito. Cetere, ni decidis, iom sur la spuroj de Auld, enlistiginta ”Esperantan Antologion”, ke en nia kontribuo ne povis manki la verkaroj de Auld mem, de Boulton, de Edwin de Kock kaj de Ragnarsson.
#000021
Por legi librojn, ne sufiĉas havi liston, necesas la libroj mem. Tamen pluraj el la libroj ne estas plu aĉeteblaj.
#000022
– Ne el nia listo, sed el tiu de Auld, de longe mankas en libroservoj la ”Poemoj de Armand Su” kaj, en la sfero proza, ”La litomiŝla tombejo de Piĉ” kaj ”Lappar, la antikristo, de Tóth”. Krome, de longe ni atendas paperan reeldonon de ”La granda kaldrono” de Francis, kiu intertempe, bonŝance, aperis bite. Tiuj tri prozaj verkoj estas esencaj en la historio de la Esperanto-literaturo.
#000023
Nicola Ruggiero, la alia kontribuinto al la poezia parto de la listo, listigas plurajn poeziajn verkojn en la listo, kiuj ne plu haveblas almenaŭ laŭ la katalogo de UEA:
#000025
– Temas pri verkoj tre apartaj unu de la alia. Ĉiu el ili meritus reeldonon en presa formo kaj samtempe en bita formo. Tamen, ĝis nun, nur FEL eldonas ankaŭ en bita formo, sed nur tion pri kio ĝi rajtas, memkompreneble. Tiuj du verkoj de Schwartz haveblas kiel sonlibroj en KD. Kredeble, la aliaj verkoj iel haveblas en interreto, diras Nicola Ruggiero.
#000027
Pri Kalocsay li atentigas, ke aliaj liaj verkoj ja ankoraŭ haveblas, kaj troveblas ankaŭ en interreto.
#000028
– Iam indos kunigi ĉiujn liajn poeziajn kaj literaturkritikajn eseojn en plenverkaron, kiel jam okazis por aliaj granduloj de nia literaturo.
#000029
Multaj esperantistoj ne tre bone konas la originalan literaturon. Eĉ tiuj, kiuj ja legas prozon, ofte apenaŭ ion scias pri la originala poezio. Kio do estas speciala pri la Esperanta poezio, kio igas ĝin aparte leginda? Nicola Ruggiero klopodas klarigi:
#000030
– Ne estas facile respondi sen iĝi false retorika. Mi legas poezion ĉar per ĝi mi atingas alian signifo-nivelon en memesplorado. Certe ankaŭ la prozo povas utili al tio, sed la poezio uzas similajn rimedojn alimaniere. Mi pensas ĉefe pri la uzo de imaĝoj – pervortaj prezentoj de sensa impreso, ne nepre vida; ili povas esti rektaj aŭ figuraj. La imaĝo implicas rekreon de la realo surbaze de elementoj bazitaj sur intuo aŭ vizio de la verkisto, kiun oni devas malĉifri. Ĝuste en tiu malĉifrado troviĝas riĉiĝo kaj konstanta rekreo kaj vidpunkto pri la realo de nia mondo kaj de nia konscio.
#000031
Jen la aldonoj al la legolisto, elektitaj de Sten Johansson (prozo) kaj de Suso Moinhos kaj Nicola Ruggiero (poezio). La ligiloj gvidas al informoj pri la koncerna verko en la retejo OLE. Tie troveblas ankaŭ la listo de William Auld, inkluzive liajn kompletigojn de 1997.
#000033
Malklaras la sorto de la libroservo de UEA
#000037
Gratulon al la triopo pro tiu ĝisdatigo! Tamen, mi sentas iom nekomforte, ke baza legolisto enhavas ankaŭ plenajn poemarojn anstataŭ konsisti nur el specimenaj unuopaj libroj de legindaj aŭtoroj. Ne ĉio en plena verkaro estas valora. Milpaĝa libro ankaŭ facile fortimigas male al centpaĝa, precipe malpli spertan legemulon. Fakte, Auld povintus aldoni En barko senpilota al sia listo, ĉar kiam ĝi aperis, La fenomeno Esperanto ankoraŭ ne iris al presejo. Eble ne nur pro manko de parademo li ne faris tion.
#000038
Estas pravo en viaj vortoj. Por tamen pravigi ankaŭ niajn elektojn, mi diros, ke jam en la Auld-a listo aperas unuopaj libroj de tiuj aŭtoroj kies plenverkarojn ni listigis. Se eniri en detalojn, mi mem opinias, ke aliaj unuopaj poemaroj de tiuj aŭtoroj estas, laŭ mi, pli bonaj ol la menciitaj en la Auld-a listo, nome:
– ‘Unufingraj melodioj’ (sed ne la fina teatraĵo) kaj ‘Humoroj’, de William Auld
– ‘Nuntempa eposo’ kaj ‘La sekreta psiko’, de Marjorie Boulton (sed ili aperas en la plenverkaro ‘Unu animo homa’)
– ‘Ombroj de la kvara dimensio’ de Edwin De Kock
#000039
Fine, indas plu diri, ke bonan bildon pri multegaj aŭtoroj ja donas Esperanta Antologio, ankoraŭ havebla ĉe la Katalogo de UEA je bona prezo. Homoj, ekhavu ĝin!
#000040
La ideo enmeti plenajn verkarojn ne estas bona. Tio aspektus same, kiel “Plena verkaro” de Tolstoj (90 volumoj) en iu “Baza legolisto de la rusa literaturo” anstataŭ konkretaj romanoj.
#000041
Oni povus ankaŭ argumenti, ke enmeti ĉian libron de poemoj en tian liston estas malbona ideo: oni enmetu la unuopajn verkojn, do la poemojn.
#000042
Nu, kelkaj libroj de poemoj havas ian unuecon, sed multaj prezentas ĉiujn sufiĉe bonajn poemojn produktitajn dum certa periodo de la aŭtoro. Tri el la poemolibroj de Boulton ŝajnas aparteni pli-malpli al ĉi tiu kategorio.
#000043
Simile oni povus argumenti kontraŭ enlistigo de novelaroj, kiuj ne havas fortan unuecon, sed nur prezentas kolekton da prozaĵoj produktitaj dum certa periodo.
#000044
Reeldoni verkojn de Kalocsay estas bela idea, sed bedaŭrinde la kopirajtoj «perdiĝis», do eble necesos atendi ĝis 2047.
#000045
Mi nuntempe ne rekomendas librojn, sen aldono de informo pri a) kie oni povas trovi ilin, b) kiel oni povas mendi aŭ akiri ilin, kaj c) kiom estos la kosto.
#000048
Se juna progresanto en Ĉilio, Tanzanio, Usono, aŭ Vjetnamujo ekhavus intereson pri iuj el tiuj ĉi verkoj, kion ri faru?
#000049
“Maja Pluvo” ĉe UEA kostas €10,50 por 96-paĝa libro. Minimuma sendokosto estas €6,00. Kaj aldoniĝas la pandemia krompago de minimume €4,00.
#000051
Kiu atendas, ke iu provus aĉeti tian mallongan libreton kontraŭ tia pago?
#000052
(Mi iom miras, ke “Testamente” de Edwin de Kock, eldonita de Mondial, ne plu estas aĉetebla ĉe Amazon en Usono.)
#000054
Mi ne scias kion Liĉjo celis pri pagmaniero simple, ĉar uzante telefonon por navigi la retejon mi ne facile sukcesis iri eĉ tiel longe en la procedo.
#000056
Iun fojon, antaŭ ne tre longe, mi celis mendi libron de FEL, kaj intencis enketi pri la sendokosto, sed eĉ kiel spertulo pri la retejo mi akcidente tuj sendis la mendon. Kaj ne estas klara maniero nuligi mendon. Ktp. Modernaj homoj ne volas alfronti tiajn komplikaĵojn. Mi ne volas ilin alfronti.
#000059
Se mi “plendas”, mia plendo ne rilatas nur al la pagsistemoj. Relegu mian komenton: la retejoj estas antikvaj, kaj funkcias tiel.
#000061
Se oni volas konsili al homoj “kion legi”, oni ankaŭ konsilu al ili “kiel trovi.”
#000062
Mi ja flankeniĝas de la demando de Lee, sed ĝi igis min vei, ke pro manko de presita katalogo — la lasta de UEA aperis en 2001 — plejparto de libroj malaperis en netroveblo. En la reto eblas facile trovi verkojn laŭ aŭtoroj kaj titoloj, sed foliumante presitan katalogon oni trafis verkojn, pri kies ekzisto oni ne sciis. Multaj el la libroj, kiujn mi siatempe mendis ĉe UEA, estis tiel trovitaj. Bedaŭrinde pro kostoj eldonado de plena katalogo iĝis ne ebla, des pli ĉar tro malkreskis la merkato. Siavice manko de presita katalogo influas al plua malkresko de la merkato. Diabla cirklo do. Pri novaj libroj oni ekscias, ĉar ili estas reklamataj kaj aperas recenzoj, sed baldaŭ ili ne plu estas novaj kaj riskas forgesiĝi.
#000063
En sia propra testamento, Edwin de Kock diris, ke li volas libere disponigi siajn verkojn. Mi ne scias, kiel tio funkcias rilate al libro kiel “Testamente”, kies kopirajton supozeble posedas Mondial. Ĉu la volo de la verkisto superas tiun de la eldonejo?
#000067
Ĉu vi povas citi precizajn vortojn de Edwin de Kock kaj diri la fonton?
#000068
Tion diris al mi la plej aĝa filo de Edwin de Kock, en telefon-konversacio, dum ni provis aranĝi la sorton de la Esperanto-libroj.
#000070
Mi ne havas la dokumenton, sed mi ne havas kialon dubi, ke la filo diris al mi la veron.
#000071
Koncerne problemon de tio, kiel fari malnovajn eldonojn akireblaj por legantoj, mi vidas eblan solvon en koncepto de kontrolata cifereca luado (Controlled digital lending): bibliotekoj cifirecigas librojn, kiujn ili havas, kaj disponigas al uzantoj retaliron al ili, tiel ke en ĉiu momento nur unu homo povas legi certan libron. Laŭ ideo de ĝiaj aŭtoroj, la kopirajto tiumaniere ne estas rompata — papera versio estas nur anstataŭigita per la elektronika. En la praktiko, tamen, oni kontestas tion, sed mi opinias, ke ne estas seriozaj obstakloj por apliki ĉi tiun metodon en Esperanta medio. Ĝi donus aliron al malnovaj kaj ne reeldonataj libroj kaj samtempe konservus stimulon aĉeti novajn.
#000074
Kiel kurdlingvaj dividoj malhelpas aliron al informojRusiaj diplomatoj reagas al nova lingvoleĝo en Kirgizio, revenigante kolonian pasinteconTiuj fotoj montras la historion de la ‘rusaj dometoj’ en Havano, Kubo
#000078