Mistera lumo. Julian Modest. Budapest:
#000004
Golden verkas senerare, eĉ foje elegante. Sed lia maniero
kunmeti historiojn malofte evitas kliŝajn sinsekvojn de
priskriboj kaj dialogoj. Li do pli bone sukcesas en rigida
rakonta formo kiel fabelo: "La nekonstruebla turo",
ekzemple, bone amuzas, ankaŭ ĉar ĝi disvolviĝas en...
#000007
La rakonto "Mistera lumo", kiu donas la titolon al
la 19-era kolekto de Julian Modest, sukcese elvokas la momenton
hazardan kaj sekretan, kiam decidiĝas gravaj ŝanĝoj en la vivo
de homo. Temas pri sperto netransdonebla eĉ al amiko, pri evento
aŭ ekkompreno, kies okazado senrevene modifas ekziston: en la
metaforo de Modest, "blindiga, blua lumo".
#000009
Pol prenas sian pluvmantelon kaj foriras
#000011
Grandaj verkistoj ne havas emon skribi en Esperanto. Kial? Kial elspezi
siajn forton, menson, sentojn por ke eble kvincent homoj poste tralegu
la produktaĵon de ilia furioza laboro? Do, dum grandaj verkistoj kreas
en la naciaj lingvoj, la esperantan merkaton inundis senvizaĝa literaturo,
mezkvalita kaj griza, kiun esperantistoj legas nur pro tio, ke ĝi estas
verkita en nia kara lingvo.
#000012
La noveloj tre amike kunvivas en la libro, ĉar ilin bone kunfandigas
la unueca stilo de l'aŭtoro. Uzado de abundaj simboloj, inklino al edifeco
kaj arda deziro ĝisfunde klarigi al la legantoj pensojn de l'aŭtoro estas
la ĉefaj trajtoj de la Modest'a verkmaniero.
#000014
Jen la novelo Mistera lumo. Arkeologo Dobrin subite en unu groto
ekvidis blindigan bluan lumon, post kio li tuj ĉesigis sian karieron kaj
lasis la Akademion. Lia amiko Stan ne vidis tiun lumon kaj, ne kompreninte
do la vantecon de l'burokrata vivo, plu membras en la Akademio. Sed por
pli komprenigi tiun ĝisoste banalan simbolon, la aŭtoro fine de l'rakonto
ne forgesas meti Stanon en obskuron sur ŝtuparo pro subita elektroĉeso.
#000015
En La benko J.Modest per ĉiuj fortoj de sia animo penas sugesti
al la legantoj, ke aktoroj ne devas esti ordinaraj homoj por ne kripligi
la arton. Sed, forviŝinte la ŝviton de sur sia frunto, la aŭtoro tamen
en la fino speciale substrekas, verŝajne, por la plej stultaj: “Mi ŝatus
diri al mia kunveturanto, ke la aktoroj ne devas esti ordinaraj homoj”.
#000016
Ankoraŭ unu specifaĵo estas la fetiĉa ŝato de l'verkisto al la interrilatoj
de la homoj kaj objektoj. Tralegu la titolojn: La rozoj, La kaŝtankolora
pordo, La benko, La vitrino, Infana pilko, La
argila kamelo, La forno. La objektoj en tiuj rakontoj ofte grave
influas sur homojn, ludas iun magian rolon. Tiel manifestiĝas la inklino
de J.Modest al primitiva simbolismo, aŭ li volas tiamaniere kompensi la
nekapablon plenvalore bildigi homajn karakterojn.
#000017
Normale la homoj ne ŝatas edifajn parolojn. Certe, al kiu plaĉas,
kiam oni edukas iun? Sed J.Modest timas nenion, kaj moralaĵoj abundas
en la volumeto. En La bonmora edzo ĉiuj laŭdas la modelan edzon Pascal,
sed la aŭtoro montras al ni, ke masko de modela persono ofte povas kovri
de malhonestulo: jes, la bonmora edzo kaŝe flirtas kun knabinoj,
aĉulo. Kaj, certe, fine de la rakonto la novelisto ne forgesas noti, ke
apud la restoracia tablo, super la oĉjo Pascal pendas du majestaj cervaj
#000018
La temo de Aŭtuna rendevuo tre popularas inter la esperantaj
verkistoj, kiuj evidente opinias malŝaton al la tro facile akirebla virina
amo unu el la plej gravaj virtoj de la viroj. Ankaŭ ĉi tie la protagonisto
eltenas am-atakon de virino, kiu arde senvestiĝas antaŭ li... sed Pol
prenas sian pluvmantelon kaj foriras. Hura! Venkis la moralo, venkis la
#000019
Do, kondutu bone, kamaradoj, trovu vian vojon, ne adultu kaj ne ŝanĝu
viajn idealojn kontraŭ la kariero, aŭto, ĝardeno kaj loĝejo.
#000020
En novelaro originale verkita en esperanto: Mistera lumo, de
Julian Modest, la legantoj povas resperti parton de bunta aro da
facetoj el la homara vivado kaj parton de la spertoj de individua
homo. Per sia kapablo plurakonti li igas nin sciaj kion li iel
travivis, travivas dum sia ekzisto kaj kiel tio efikas al lia
interna vivo, en artisma prilaboro.
#000022
Liaj dek ok aliaj noveloj prezentas ĉiu sian etoson, kies
valoron vi mem propraokule ĝuu!
#000025
La stilo de Julian Modest spegulas lian emon iom eksperimenti
surbaze de bona regado lingva. Cetere li montras sin esti (bilde
dirite) floro kun siaj propraj valoro kaj elradiado. En li loĝas
ĝojo pro lia irado sur nia tero, sed kelkaj liaj travivaĵoj
ekscitis lin, igis lin senti koleron pro strangaj, ofte kapricaj
kaj ĉagrenaj spertoj. Observu al kio mi aludas.
#000026
Lia teksto fluas trafe kun nuancoj de sentemo kaj komprenemo,
foje tre koncize: Pro frosto ŝiaj molaj vangoj rozas.
Monotonas la pejzaĝoj. Neniu scias kiu, kiam skulptis lin. ...ne
ĉiuj povas kreski korbopilkistoj. Li sonĝis grandan blankan
ŝipon. ...prefere babili en iu drinkejo ol reveni hejmen. Ĉiuj
#000027
Koboldumas relative malmultaj preseraroj kaj lingvaj
malglataĵoj, jen kelkaj: stele estu ŝtele; kie
malaperis ŝia longa hararo verŝajne estu: kien; ŝtuparoj
estu nur: ŝtupoj; Neniam plu neniu malfermos supozeble:
iu. Laŭdo pro nemultaj participoj!
#000029
Imagu nur: en la novelo Aŭtuna rendevuo aperas raraĵo
#000030
La libro aspektas alloge. Belaĵo de pentristino Rita Lovag
kovras la enhavoriĉan novelaron. Legu ĝin kaj iĝu kulture pli
#000031
Ĉe noveletoj tre gravas la fino. Ju pli mallongas la novelo,
des pli ĝi dependas de bone trovita fino, nek troa, nek maltroa.
Eĉ se ĝi havas netradician finon ne eksplicitan, tre gravas ke
#000032
Se mia kritiko pri Mistera lumo iel donus la impreson,
ke ĝi malfacile legiĝas, tio estus misa interpreto. Male, oni
tre facile legas kaj digestas ĝin. Eble tamen ĝi ne lasos tre
longdaŭran spuron en la memoro.
#000037
Tiuj rakontoj estas esence faritaj el memoroj, jam la agordo
estas donita de tio. Tintas la eta mistera penetranta muziko, kiu
parolas pri la tristoj de la mondo kaj pri fuŝitaj vivoj, kiu
diras kiel oni preterpasas valorojn, kiel koroj sangas sensange,
kiu rakontas kiel homoj malkovras kiom modesta estas la prezo de
la homa vivo, eĉ kiam rasismo ne senvalorigas ĝin.
#000039
En Julian Modest estas atento al la homoj kaj iliaj konfuzaj,
de ili nekonataj, sentoj, al tiaj ŝanceliĝaj est-eroj, al tiuj
rev-eroj kiaj estas la homaj individuoj. Atento al la homoj, sed
ankaŭ al la aĵoj, ĉar ĉe li la aĵoj estas kiel pecoj de
karno mem, plenaj je sango; ili foje parolas anstataŭ la
neesprimitaj sentoj, ĉar tiuj ĉi tro profundas por ke la
#000040
Kelkaj detaloj, agrablaj, sentigas nin, ke oni estas en
orienta Eŭropo: Bulgarujo (la aŭtoro estas bulgaro), aŭ
Hungarujo (la noveloj estis verkitaj en Hungarujo).
#000042
Por ne fini per kritikaj vortoj mi citos du geniajn frazojn el
#000044
Tiu ĉi modesta libro entenas sorĉopovon. Legu ĝin kaj
poste, ĝin ferminte, homoj, aĵoj, momentoj, frazoj de la libro
ne lasos vin, nek vian subkonscion.
#000047