Dum du jardekoj svisa civitano Martin Dregger estis altranga, altestimata funkciulo de la Internacia Ruĝa Kruco, respondeca pri la savado de dekmiloj da homoj en Afriko kaj Suda Azio. Antaŭ 24 jaroj la juna germana leŭtenanto Martin Dregger ordonis ekzekuton de kamparana familio en Italio pro ŝirmado de partizano. Nun, en 1968, ĵurnalisto hazarde eltrovis, ke la du Martin Dregger estas unusama persono. Aŭ ... ĉu efektive la du samas? Dregger mem ne scias. Do li "fuĝas" -- el lando kie li nur perdos postenon al lando kie li devos fronti prizonon -- al la itala vilaĝeto Lavello por pruvi aŭ malpruvi al si la identecon inter la bonkora sed malfortika junulo, kiu "nur obeis ordonojn", kaj la 48-jara bonfaranto.
#000002
Mankas spaco en la romano por plena disvolvo de la rolantoj. Mi trovis la vilaĝanojn kartonaj figuroj. Stefan, la filo de Dregger, estas tipe idealisma studento, kiu tamen en la fino montras neatendeblan komprenon pri la problemoj, kiuj frontas oficiron dum milita situacio. Eĉ Dregger-1968 kaj liaj motivoj restas por mi ne tute klaraj.
#000004
Surprize, Dregger-1944 estas eble plej simpatie traktita. Li estas juna eksstudento, kiu volas ĉiam fari nur bonon -- ne nur por siaj soldatoj, sed ankaŭ por la italaj vilaĝanoj. En unu sceno, rekonante ke pro sia potenco en la vilaĝo li povas trudi sin al tre dezirinda vilaĝa junulino, li tamen rezignas pri tio. Sed en decida momento li sukcesas pravigi al si faron de grava malbono.
#000005
Se ĝi ne estas Nobel-premia verko, Sur kampo granita estas almenaŭ facila legaĵo por longa vespero. Cetere, ĝi estas pensinstiga, kaj tio estas maloftaĵo ĉe nuntempaj romanoj. Mi rekomendas ĝin.
#000011
Kiel kutime ĉe Nemere la priskriboj de homoj kaj medioj estas
neampleksaj. Tamen ili sufiĉas por krei ian angoran etoson. La
plektiĝo de la du-tri planoj funkcias bone, eble dank' al tio,
ke ĉiam la ĉefa rolanto samas. La stilo estas simpla kaj trafa.
#000016
La enhavo de la romano Sur kampo granita konsistas el rememoroj de la ĉefa protagonisto Martin Dregger, elvokitaj de grava evento el lia vivo: oni anoncis lin militkrimulo.
#000018
Infanaĝe Dregger estis ordinara mezkapabla knabo kun vigla imagpovo, sentimentala kaj indiferenta al aliaj homoj. Kiam la milito komenciĝis, li devas militi kiel ĉiuj, laŭ ordono. Li ĝojas, ke eblas fari militan karieron kaj ŝatas marŝi dum la paradoj. Dum tiuj marŝoj li sentas, ke estas nenio pli forta ol la Armeo, nur tie oni atingas kunordigon de volo kaj forto. Dekomence la milita servo estis relative trankvila ĉar Martin ĉefis 16 homojn, kiuj estis radiistoj. Gravaj bataloj, murdoj kaj kadavroj preterpasis lian taĉmenton, ja la fronto estis malproksima de Lavello. La posedo de la itala lingvo permesas al Martin trovi kontakton kun la kamparanoj. Okazas tiel, ke la taĉmenton atakis partizanoj  li pafekzekutas partizanon kaj lian familion. Se tio ne okazus, li neniam enpensiĝus pri sia dummilita konduto. Li agis laŭ ordono, bone ĉefis la taĉmenton da radiistoj, kiuj bone plenumadis la militan taskon, kaj neniam opiniis sin murdisto. Tamen li kontaktiĝis kun la kamparanoj kaj ne konsideras ilin malamikoj. Tial komenciĝas turmentoj k konsciencriproĉoj de Dregger.
#000019
Tiuj turmentoj nestas en li dum la tuta vivo. Li pensis pri la dangera, riska laboro en la Ruĝa Kruco, pri miloj da homoj, al kiuj li helpis, pri sia karaktero, kiu ŝanĝiĝis dum la honesta vivo, pri sia filo, kiun li bone edukis  ĉiuj absolvoj estis vanaj. Lia propra konscienco restas senindulge. Tiam li decidas reveni al Lavello, esperante, ke tie li trovos se ne amnestion de la kamparanoj, do almenaŭ ilian kompaton.
#000020
Laŭ siaj agoj Dregger estas unuflanke forta kuraĝa persono plenumanta siajn oficialajn homajn taskojn; duaflanke  senpova kaj indiferenta tipo. Li havis korinklinon nek al iu loko nek al iu homo. Tamen tio ne estas lia kulpo, sed rezulto de la ŝtata politiko, rezulto de socia edukado. Ja Dregger estis edukita laŭ la rutinaj tradicioj de la germana burĝa spirito. Al mi ŝajnas, ke liaj pozitivaj naturaj trajtoj senkonscie kontraŭas la realecon. Pro tio li ne povis trovi firman fundamenton por kresko kaj prosperi. Kiel kreskaĵo plantita sur kampo granita. Ĉiu bona aŭ malbona vento povus forporti ĝin en bonan aŭ malbonan direkton.
#000021
La aŭtoro de la romano metas sian protagoniston en cirkonstancaron, kiu ne permesas lin propravole agi; li ne povas helpi al infanoj kaj virinoj dum la incidento sur Filipinoj, ĉar li devas savi sin. Li ne volas, sed li devas pafmortigi amikemajn homojn.
#000022