Kien malaperis la Unua Libro?
#000000
Kion necesas fari por denove inspiri multajn homojn lerni Esperanton, demandas Jolanta van Holstein. En 1887 ne ekzistis interreto, tamen la ideo sukcese disvastiĝadis. Ĉu venis tempo reeldoni kaj traduki en ĉiujn naciajn lingvojn la Unuan Libron?
#000001
Antaŭ 131 jaroj, en 1887, kiam Ludoviko Zamenhof eldonis sian Unuan Libron kun la ideo pri Internacia Lingvo, ne ekzistis interreto, ne ekzistis apoj kiel Duolingo, programoj por lerni la lingvon ... nek io ajn komparebla kun la nuntempaj teknikaĵoj, kiu faciligus la disvastigon de la lingvoprojekto de Zamenhof.
#000002
Tamen la ideo disvastiĝadis tra la tuta mondo ... Zamenhof sendis per simpla, tradicia poŝto la libron al diversaj homoj por ke ili legu ĝin, pripensu la aferon kaj subtenu lin por realigi lian revon. La libro enhavis i. a. klarigojn de la aŭtoro pri lia ideo kaj pri la lingvo mem, la 16 regulojn de la lingvo, kelkajn tradukojn en tiu Lingvo Internacia, simple por montri ke ĝi funkcias, ke oni povas esprimi ĉion en ĝi kaj traduki al ĝi ĉiujn verkojn. Kaj la libro enhavis ankaŭ kuponojn, kiun li petis resendi al li kiel deklaron ke oni volas lerni la lingvon, kaj ke oni lernos ĝin, se 10 milionoj da homoj deklaros la samon. Kaj jen: la homoj legis la libron kaj reagis.
#000003
La unua kiu kontaktis L. Zamenhof estis Antoni Grabowski. Jam en la jaro 1887 Grabowski aĉetis kaj trastudis la freŝe aperintan libreton “Dr-o Esperanto. Internacia Lingvo. Antaŭparolo kaj plena lernolibro”, en kiu L. L. Zamenhof prezentis sian lingvoprojekton. Forte impresita de ties travidebla strukturo kaj surprize rapide akirebla esprimkapablo, Grabowski vojaĝis al Varsovio kaj vizitis Zamenhof; en tiu tago okazis inter ili la unua buŝa dialogo en Esperanto. Poste Grabowski per siaj tradukoj tre grave influis la evoluon de la Esperanta literatura lingvo. La elpoligo de la epopeo “Sinjoro Tadeo” de Adam Mickiewicz fare de Grabowski apartenas al la plej brilaj tradukoj al Esperanto, iam ajn aperintaj.
#000004
Nuntempe ekzistas multege da kursoj, lernolibroj, lerniloj kaj apoj por alproprigi Esperanton. Sed kie estas tiuj esperantistoj kiuj ellernas Esperanton bone? Kiuj faras tion je la nivelo de la unuaj esperantistoj? Kial oni forgesis la Unuan Libron? Mi volontege lanĉus la ideon eldoni la Unuan Libron en ĉiuj lingvoj, ĉar la Unua Libro, enhavanta la klarigojn de Zamenhof, liajn emocian peton kaj instigon atenti lian verkon, kaj ankaŭ la bazajn principojn, estas la plej bona lernolibro de Esperanto iam ajn eldonita.
#000005
En la Unua Libro mi trovis ne nur respondojn al la demando “kial lerni Esperanton”, sed mi trovas en ĝi ankaŭ inspiriĝon por mia Esperanto-agado. Zamenhof metis en la Unuan Libron ne nur raciajn klarigojn pri sia lingvo internacia, sed ankaŭ ĉiujn siajn emociojn, kiuj profunde tuŝas min ĉiufoje denove kiam mi relegas la libron. La Unua Libro enhavas ĉiujn argumentojn kaj pledojn por Esperanto. Mi opinias, ke oni ne bezonas elpensi kaj presi novajn varbilojn, sufiĉus traduki al naciaj lingvoj la Unuan Libron kaj disdoni ĝin. Ĝi estas la plej bona kaj la plej alparoliga varbilo por Esperanto kiun mi konas. Zamenhof montris per ĝi sian genion. En 1887 li aplikis merkatadon de sia verko sur la nivelo de la 21-a jarcento. Sur la unua paĝo de la libro videblas la frazo: “Por ke lingvo estu tutmonda, ne sufiĉas nomi ĝin tia.” Zamenhof humile kaj modeste petas atenton kaj aktivan helpon de la tuta homaro por sia verko, kiu kostis al li multe da tempo kaj sano. La celo estas do tutmondigi la lingvon. Tio estas la tasko de la Esperanto-movado kaj de ĉiu esperantisto.
#000006
Tamen indas konscii, kion Goethe en Faŭsto formulis tiel ĉi: Kiu alportas multon, tiu alportos ion por multaj. ("Wer vieles bringt, wird manchem etwas bringen.") La homoj estas malsamaj kaj se io plaĉas al oni mem, oni ne atendu, ke ĉiuj aliaj estos same entuziasmaj. Mi mem ĵus kun aliaj kreis informilon pri Esperanto, kiu aparte prezentas multajn informojn pri la hodiaŭa Esperanto-komunumo – faktojn, pri kiuj ekzistas multaj eraraj opinioj en la mondo kaj bedaŭrinde eĉ inter la lingvistoj. Ĝi ne diras ĝin, sed ĝi estas celita al lingvistoj, lingvo-studentoj kaj lingvemuloj. La teksto estas ĝuste tiel aranĝita, ke ĝi prezentas la Esperanto-realon pri multaj temoj, pri kiuj cirkulas eraraj onidiroj. En la germana ĉe kaj , por la angla, franca kaj itala metu en, fr aŭ it anstataŭ de. Komentoj bonvenas; supozeble okazos plua redaktado. (La adreso iam ŝanĝiĝos por la fina versio.)
#000010
Mia impreso estas, ke grava diferenco inter 1887 kaj hodiaŭ estas, ke tiam oni nenion sciis pri Esperanto, dum hodiaŭ multaj homoj havas eraran kredon pri ĝi. Ekzemple oni kredas, ke Esperanto estus jam mortinta, ke ne ekzistus kantoj aŭ libroj aŭ aŭtoroj, ne denaskuloj nek denaskularo nek la gepatraro kaj aliaj ĉiutagaj uzantoj de Esperanto. Iuj kredas, ke ne eblus vortludoj en Esperanto. Aliaj supozas, ke por ĉinoj Esperanto estus same malfacila kiel lerni la francan aŭ italan. En mia germanlingva studo pri multaj misaj asertoj, ĉefe de lingvistoj, mi iom prezentas la faktan situacion kaj la misan prezenton fare de iuj lingvistoj kaj aliaj sciencistoj. Legebla en la jarlibro de la germana societo pri interlingvistiko 2018, .
#000011
Mi cetere atentigas, ke la informilo vere estu inform-ilo. Mi per ĝi ne volas varbi homojn ellerni Esperanton. Mi kontraste volas informi ilin pri la nuna stato de Esperanto kaj Esperantujo – kaj mi instigas ilin fakte lerni Esperanton dum unu sola horo, por kompreni pri kio temas. Poste ili lasu, se ili volas – sed almenaŭ ili sciu pri Esperanto kaj se ili informos aliajn, ili informu laŭ la faktoj.
#000014
Elkoran dankon Lu pro via komento. Mi tute konsentas kun vi. Kompreneble ĉiuj havas proprajn gustojn kaj bezonojn, kaj ĉiuj rajtas elekti sian propran vojon. Mi kredas ankaŭ ke celo sanktigas la rimedojn, do ĉiu rimedo estas bona. Mia intenco estis substreki, ke estus bone reveni al la bazo. Duolingo estas bonega ilo por konigi Esperanton al granda kvanto da homoj, tamen mi havas la supozon, ke homoj kiuj lernas Esperanton per Duolingo ne vere havas ideon kial plu lerni Esperanton. Plej ofte finante la kurson, ili ne plu okupiĝas pri Esperanto, ĉar mankas la motivado kaj ankaŭ la baza scio pri la movado kaj kulturo. Kaj tio estas mortinda peko. Do, laŭ mi ankaŭ bonega kombino estus Duolingo unue, La Unua Libro due.
#000015
Bonege! Dankon, Przemysław, pro la ligilo.
#000019
Mi opinias la Unuan Libron precipe historia dokumento. Tre surprizis min ke iu opinias ĝin la plej bona lernolibro de Esperanto iam ajn eldonita. Kiujn lernolibrojn konas la aŭtoro? Surprizas ankaŭ la opinio ke nuntempaj lingvolernantoj atingus pli malaltan nivelon ol tiuj en la pionira epoko. Ĉu la aŭtoro ne partoprenas Esperanto-renkontiĝojn, ne legas modernan Esperanto-literaturon?
#000020
Nova eldono de la Unua Libro cetere nepre enhavu komentarion, kiu atentigu pri la diferencoj inter la tiama projekta Esperanto kaj la nuna fundamenta Esperanto.
#000021
Krizipo, la aŭtoro vidis jam probable ĉiujn lernolibrojn iam ajn eldonitajn kaj ne nur partoprenis, sed ankaŭ organizis sufiĉe multe da Esperanto-aranĝoj, komencante de la plej granda Esperanto-renkontiĝo, la 72-a UK-o en Varsovio. Aliĝu, mi petas, al la pozitiva kaj konstrua diskuto pri kiel entuziasmigi homojn al lernado kaj profunda studado de Esperanto, anstataŭ unue provi "fliki truon en mia tegmento". Proponu pli bonan ideon kaj mi volontege konsideros ĝin. Kaj jes, kompreneble la Unua Libro bezonas komentarion kaj nuntempan alpaŝon, sed mi opinias, ke la Unua Libro ne povas esti forgesita. Cetere... mi scivolas: en kiu lingvo vi legis la Unuan Libron?
#000022
Tamen, ĵus venis en mian kapon ideo, kiun mi ne mem povas efektivigi. Fine de la pasinta jarmilo Hungara Esperanto-Asocio eldonis du librojn, kiujn mi opinias tre utilaj por perfektigi esperantistojn: "Gvidlibro pro supera ekzameno" kaj "Baza literatura krestomatio". Tiajn gvidilojn al la Esperanto-kulturo ni bezonas ankaŭ nun. Eble ne kiel libroj, sed kiel libere atingebla retejo.
#000024
Neniu ideo estas malbona. Ĉiu ideo estas pli bona ol neniu ideo. Mi tamen probable ne bone komprenas vian ideon... ĉu vi parolas pri la reeldono de Baza literatura krestomatio? (ĝi estas ankoraŭ aĉetebla papere) Pri la libera atingebleco rete povas decidi nur la eldonisto mem, do Hungara Esperanto-Asocio aŭ Vilmos Benczik (mi ne scias kiu posedas la aŭtorrajtojn). Tamen la ideo estas bona. Kiamaniere aliaj homoj (ni ne-hungaraj esperantistoj) povus helpi ĉe proponita de vi projekto?
#000026
Carlo Minnaja, la problemo pri kiu mi komencis paroli estas manko de kono (aŭ intereso) pri Esperanto, ne pri Esperanto-eldonaĵoj. Tial mi pensas, ke ni devas fari grandan paŝon returne. Eble tio povas akceli la aferon de Esperanto. Se ne estos novaj adeptoj, ne estos ankaŭ legantoj de plej aplaŭdindaj eldonaĵoj.
#000028
Mi ne celas reeldonon de _tiuj_ libroj, sed publikigon de _tiaj_ gvidiloj. Ne havus sencon gvidi esperantistojn al la mondo de la 1970aj jaroj. Por "Gvidlibro por supera ekzameno" mankas nuntempe ankaŭ la superaj ekzamenoj. La plej altnivela ekzameno nuntempe estas C1 laŭ la Komuna Eŭropa Referenckadro, sed tiu ĉi ekzameno testas nur lingvajn kapablojn, ne kulturajn sciojn. Estu celo ke homoj, kiuj lernis Esperanton, fariĝu konsciaj subjektoj de nia kulturo, konu ĝiajn tradiciojn kaj kapablu mem pluevoluigi la Esperanto-kulturon.
#000030
Krizipo, mi pensas, ke unue necesas informi kaj entuziasmigi homojn por Esperanto kaj pligrandigi la rondon de esperantistoj. Ĉiuj aliaj paŝoj estas sinsekvaj. Sen legantoj ĉiuj (malnovaj) eldonaĵoj havos nur la valoron de (malnova) papero, bedaŭrinde.
#000031
Mi opinias ke ekzistas jam sufiĉe da esperantistoj. Nur necesas kulture aktivigi ilin.
#000032
Krizipo, mi nur pri unu afero konsentas kun vi: nepre necesas kultura aktivigo de esperantistoj. Sed miaopinie ni povos diri ke ekzistas sufiĉe da esperantistoj nur tiam, kiam ĉiu homo sur nia planedo ekscios ke Esperanto ekzistas. Ĉu ili volas lerni ĝin kaj ekuzi ĝiajn avantaĝojn, tio jam estas ilia propra konsidero. Krome mi ne intencas komenci disputon pri la difino de esperantisto. Mi pensas, ke la PIV-a difino estas tute klara: "Persono, kiu uzadas Esperanton". Malgraŭ, ke mia revo estas ke li aŭ ŝi uzadu Esperanton bone, ĝuste kaj korekte post unu jaro de la studado... mi tamen eĉ estus kontenta se tio okazus post kvin jaroj de la studado.
#000033
Manko de "kono" aus manko de "intereso" ? Konoj ne mankas. La termino "Esperanto" havas bonegan reputacion, kiel simbolo de "internacia" aŭ "tutmondeca"
Kompanioj elektas la nomon mem aŭ vortojn el la lingvo. La problemo estas la mankanta intereso pri Esperanto, pri kiu kulpas la Esperantistoj. Neniu alia.
De jardekoj estas kutimo kulpigi aliajn, ĵurnalistojn, sciencistojn, politikistojn ktp. Ĉiu kaze Esperantistoj nenion malĝustan faras: Ili eldonas malnovan literaturon, pri kiu neniu interesiĝas. Ili produktas dikajn librojn pri ĉi tiu malaktuala literatro.
En la kongresoj kaj kunvenoj ili traktas temojn, kiuj estas same malmodaj, kiel la vestaĵoj de la partoprenantoj. Aktualaj temoj trapenetras la barilon de Esperantujo kutime post 20 jaroj, kiam ili ne plu estas aktualaj.
La reeldono de historia libro bele kongruas kun la agmaniero de la aktuala Esperanto-Stagnado.
#000034
Eble vi ne ĉiuloke sekvas la evoluon de Esperantujo. Ekzemple en NR pasintjare okazis diskuto pri la movado AnkaŭMi (MeToo). Ĝeneraligoj ne helpas – en ĉiu kampo de socio estas homoj kiuj traktas malnovajn temojn kaj aliaj traktas novajn temojn.
#000035
Estas al mi egale, ĉu indas "kulpigi" ekzemple lingvistojn. Fakto tamen estas ke multaj lingvistoj estas erare informitaj pri Esperanto – ili kredas, ke Esperanto ne havus literaturon, ne vortludojn, ne kantojn k. s. Bedaŭrinde kelkaj el ili eĉ diskonigas siajn erarajn informojn, kiel mi detaligis en kontribuo por la nova jarlibro 2018 de la germana societo por interlingvistiko, pri kiu mi informis jam supre. Estas ĝuste tiuj lingvistoj, kiuj grandparte kaŭzis la eraran bildon, kiun la socio havas pri Esperanto – ekz. ke neniu (plu) parolus ĝin. Lingvistoj, same kiel aliaj sciencistoj, devus esti konsciaj, ke ili bone kontrolu, kiajn informojn ili disvastigas – kaj prefere dufoje kontroli ol neniel.
#000036
Roland Schnell, kiel multege vi pravas, sed ankaŭ iom malpravas. "Historia libro" estas la plej baza Esperanto-libro. Iamaniere mi havas supozon ke vi ne legis ĝin (se vi jam legis) en via gepatra lingvo, ĉar nur tiam en la gepatra lingvo oni vere bone povas kapti ĝian esencon. Relegu la Unuan Libron, mi petas, kaj tiam mi volontege revenos al la disputo...
#000037
Viaj konsiloj iomete memorigas min pri la konsiloj en la marksisma mondo, ke oni studu la une la verkojn de la majstroj (Marx, Engels, Lenin), kvankam aliaj, noma Rosa Luxemburg, pli bone klarigis la aferon. Jes, estas bele, havi la tri volumenojn de "La Kapitalo" en la libroŝranko. Sed por lerni, studi, ĝui, ili ne utilas.
Se vi ne ŝatas marksismon, vi povas preni iu alian filozofian aŭ religian movadon. Ĉie estas la "kulto" de la plaj frua literaturo, kiun oni devu prefe studi.
El hiodiaŭa vidpunkto la "Unua Libro" estas didaktike katastrofo kaj respegulas la nivelon fine de la 19a jarcento.
#000038
"La problemo estas la mankanta intereso pri Esperanto, pri kiu kulpas la Esperantistoj. Neniu alia."
#000040
Mi plene konsentas kun tio. Se ankoraŭ antaŭ kelkaj jardekoj, eĉ antaŭ unu jardeko (kvankam jam malfacile) ni povis "kulpigi aliajn, ĵurnalistojn, sciencistojn, politikistojn ktp.", do hodiaŭ nur ni mem havas respondecon pri la publika bildo de Esperanto. Eraraj opinioj de lingvistoj k.a. havus neniun signifon, se publiko perceptus Esperanton ne kiel ideon, sed kiel realecon. Kaj tio eblas nur se ĝi observos aplikadon de la lingvo, kiu laŭ siaj formoj kaj skalo konvenos la eblojn de la hodiaŭa mondo.
#000041
Se sufiĉus eldoni la unuan libron por disvastigi Esperanton, mi ne komprenas kial iu ne pensis pri tiu luma ideo! Pli serioze , nuntempe la junuloj ne legas librojn (plejparte). La uzado de smartfono malebligas tion. Plie ekzistas sufiĉe da iloj por lerni eĉ studi Esperanton! Vidu Duolingo, multaj komencas lerni, sed kiom da finas la lernadon? Nuntempe la junuloj preferas lerni la Anglan, sed kiam ili bone parolos la Anglan, tiam estos la Ĉina (aŭ alia) kiu regos la mondon! Ni devas akcepti la ideon ke Esperanto mortos! Kiel diris Krizipo faru....! Pardonu por tiuj negativaj frazoj! Malfacilas antaŭen!
#000042
Mi konsentas, kun Krizipo, ke la Unua Libro estas precipe historia dokumento. Dum pli ol 100 jaroj la kutimoj de homoj ŝanĝiĝis. Ni ne atendu savadon de Esperanto de eldono. Nun ni devas lukti por instruado de Esperanto en lernejoj por eliri el la stagnado. Do amikiĝu kun funkciuloj de ministerio de klerigado kaj konvinku ilin enkonduki Esperanton kiel plenrajtan frremdlingvon. Mi ne vidas alian vojon por iri antaŭen.
#000045
Se ni nun unu plian fojon proponas instruadon de Esperanto en lernejoj, estas tre verŝajne, ke ni unu plian fojon malsukcesos. Povas temi maksimume pri libervola instruado de Esperanto; pri tio ni scias, ke ĝi relative facile eblas en gimnazio, se estas unu engaĝita instruisto. Ofte mi aŭdis, ke ĉiujare denove oni trovas kvin ĝis dek Esperanto-lernantojn inter entute eble mil lernantoj de gimnazio; necesas nur ĉiujare denove iri al la unuaj klasoj de la lernejo kaj proponi la liberan laborgrupon. (Kian prelegon oni faru? Simplan, ekzemple mallongegan: "Esperanto estas internacia lingvo. Ĉu vi havas demandojn pri tio?")
#000046
Ivano, ĉu vi legis la Unuan Libron en via gepatra lingvo? Ĉar, mi pensas, ke nur tiam oni komprenas ĝian esencon, ja ĵus tiam, ĝi tuŝas niajn emociojn. Zamenhof uzis "storytelling", la plej fortan merkatuman ilon, kiun nun uzas la plej grandaj firmaoj, tial ja ankaŭ ili fariĝis la plej grandaj.
#000048
Kara Jolanta! Mi legis la antaŭparolon. Kaj tuj en komenco trovis senkulpigon: Vi povas pensi, ke proponata afero estas utopio. Finlegu la verkon...
Tio sonas kiel reklamo: Vi povas pensi komence, ke nia varo estas senutila. Finlegu nian reklamon kaj Vi komprenos, kiel bona estas nia varo.
Mia impreso ĝenerala : la teksto estas tro rektlinia.
Do la Unua Libro estas konvinka por ni, esperantistoj. Ĉu estas konvinka por simpla leganto, mi dubas. Antaŭ ĉio ĉar la temo tute ne interesas la plimulton. Mi pensas, ke bezonas ne konvinki, sed instrui. Kaj amasa instruado eblas nur en lernejoj.
#000049
Elkoran dankon pro via reago, Ivano. Mi ĝojas legi vian opinion, kiun mi certe enplektos en miajn konsiderojn. Mi tute ne nepre volas forpuŝi la ideon eldoni la Unuan Libron. Simple ĉi momente mi ne havas alian ideon por inspri homojn kaj por antŭenirigi Esperanton. Evidente devas okazi io, kion oni ankoraŭ ne faris ĝis nun, alie nenio ŝanĝiĝos. Mi deziras ŝanĝon por Esperanto (laŭ mi ĝi necesas). Persone mi opinias la unuan frazon emn la Unua Libro ĝuste tre bona komenco. Nu bone... mi jam estis fervora esperantisto kiam mi legis ĝin.. Ĉiuj homoj, kiuj ankoraŭ ne konas Esperanton prenos la libron en siajn manojn kun granda skeptikeco. Do la leganto tuj rekonos sin en la vortoj. Sed la leganto jam ekinteresiĝis, do restas nun regali lin per bona legaĵo. Se la Unua Libro ne estas bona legaĵo ( mi opinias, ke jes!, tamen mi tre serioze prenas aliajn opiniojn), tiam ni donu al ĝi alian modernan enhavon, kun vortoj de Zamenhof kiel la bazo kaj kompreneble kun la komento, ke la enhavo estas ŝanĝita. Ni faru pli bonan "reklamon" por Esperanto ol faris ĝin Zamenhof. Tra densa mallumo briletas la celo...
#000050
Kara Jolanta! Min impresas Via kompromisemo. Estas facila diskuti kun Vi. Vi pravas, ke bezonas fari ion, kion ni ankoraŭ ne faris. Mi mem faris reklaman libron por Esperanto en la rusa. Mi havas la belegan libron (PDF) de aŭstralia esperantistino Nicole Else "Foreign Languages. What they don't often tell you", kiu estas tre talenta kaj konvinka reklamo de Esperanto. Tamen mi komprenis, ke neesperantistoj tute ne interesiĝas pri problemrondo. Reklamo povas konvinki nur malmultajn. Tial mi konkludis, ke ni devas trovi alian vojon. Ĝis nun esperantistoj (inkluzive UEA kaj ILEI) tute ne luktis por enkonduko de Esperanto en lernejojn. Pli precize, penas enkonduki Esperanton en lernejojn, sed nur kiel propedeŭtika objekto, ekde jardekoj sensukcese. Mi proponas disvastigi tiun agadon en direkto: Esperanto kiel plenrajta fremdlingvo en lernejoj. Ekzistas pozitiva sperto en Hungario. Laŭ mi ĉiu nova, eĉ malgranda lando, kie ni sukcesus reprodukti la hungaran sukceson, estus grandega venko de esperantistoj.
#000051
Ivano, mi fariĝis ŝtupeton pli scia dank' al la rimarkoj de vi ĉiuj, kaj kompreneble mi konsideras ilin kaj ŝanĝas mian alpaŝon. Mi ankoraŭ ne tute cedis pri mia ideo pri la Unua Libro, sed mi daŭre estas malfermita al novaj ideoj. Sed la Unua Libro simple ne povas esti forgesita, pri tio mi ne kompromisas. Mi ekkonsciis, ke eble mi tute alie legus kaj komprenus la Unuan Libron, se mi legus ĝin antaŭ ol mi fariĝis esperantisto aŭ se mi entute nenion scius pri Zamenhof kaj lia ideo. Malfacilas por mi liberiĝi de tiu dorsosako plena de spertoj, scio kaj (antaŭ)juĝoj kaj pririgardi la aferon kiel iu kiu ne konas Esperanton kaj Esperanto-movadon. Mi tute konsentas kun vi, ke enkonduko de Esperanto en la (baz)lernejoj estas bonega ideo kaj necesa paŝo. Sed... unue informi, poste instrui. Se homoj (i. a. instruistoj) ne scias kio estas Esperanto kaj kiujn avantaĝojn ĝi ofertas, ili ne ekinteresiĝos pri la instruado de ĝi.
#000052
Zamenhof estis geniulo. Tial lia unua broŝuro pri Esperanto estas bonega informilo, sed malbona lernilo. Se li farus bonan lernilon, li malutilus al sia celo: iniciati ne lingvon, sed lingvokomunumon. La lingvo ne devis esti perfekta dekomence, tute male, li _konscie metis eraron en la Unuan Libron_: la vortoj iam, tiam, kiam ktp. havis la formojn ian, tian, kian ktp., nedistingeble de la akuzativaj formoj de ia, tia, kia ktp. Ĉiuj eldonoj post 1888 kompreneble korektas tiun eraron.
#000055
Kial mi kredas ke tio estis intenca de Zamenhof? Ĉar tiel li povis vidi kiuj el liaj kritikontoj estas seriozaj. Se ili rimarkos tiun eraron, ili atentigos pri ĝi; se ili ne rimarkos, ili ne estas seriozaj, sed nur kverelemaj. Jen genie simpla metodo distingi ilin.
#000056
Cetere la frazo "Por ke lingvo estu tutmonda, ne sufiĉas nomi ĝin tia" ankaŭ ne troviĝas en la eldonoj post 1887. Ĝi estis aludo al Volapuko, kiu krevis en 1889 post jaro da ĉiam pli evidenta malkonkordo. Zamenhof ne estis la tipo kiu mokus venkiton.
#000057
Ni Esperantistoj ankaŭ povas malkonkordi, sed ne plu pri la lingvo mem. Entute niaj defioj draste ŝanĝiĝis depost 1887. Broŝuro simila al la Unua Libro devas doni klaran respondon al la demando: Kiel ni povas diri ke la Angla ne estas la monda lingvo? Ĉu nescio de la Angla ne estas simple manko de eduko?
#000058
Zamenhof estis genio kaj li genie sciis kion li faris. Pri tio ni sendube samopinias. Pri la cetero ni povus disputi senĉese. Mian intencon – ĝis nun – komprenis neniu, ankaŭ vi ne "Jes jen Jens", bedaŭrinde.
La Unua Libro estas bona lernilo, mi aldonu – baza lernilo, tio ja estas pruvita. Multaj homoj lernis Esperanton uzante nur la Unuan Libron, ne nur Grabowski. Kompreneble por lerni iun ajn lingvon, do ankaŭ Esperanton, neniam sufiĉas unu libro, sendepende de tio kiel bona kaj brila ĝi estas. Homoj kiuj dissemadis kaj distrumpetadis, ke Esperanto estas facile lernebla lingvo kolektas nun amaran rikolton (povran rikolton!). Io devas ŝanĝi ankaŭ tiuflanke. Mi pensas, ke iu kiu legos la Unuan Libron lernos Esperanton aŭ bonege aŭ ne lernos entute. En la nederlanda lingvo ni havas belan esprimon pri tiu proceso "separi la lolon disde de la tritiko". Eble ĝuste tion Esperanto bezonas. Mi vere ne scias kio povus helpi al Esperanto, mi simple serĉas kaj konsideras eblojn... Eble vi pravas, ke ne La Unua Libro, sed moderna, nuntempa broŝuro simila al la Unua Libro estas eĉ pli bona ideo...
#000059
Mi konsentas kun Jolanta, ke la Unua libro vere estas tre grava dokumento, tamen miavide ĝia graveco estas en tio, ke ĝi montras vojon, laŭ kiu Esperanto povas atingi seriozan disvastiĝon (kaj kiun Zamenhof mem komence antaŭvidis por ĝi). Por mi estas vere mirige, ke neniu rimarkas ĉi tiujn indikojn, kvankam ili estas tute klaraj.
#000060
Zamenhof skribas, ke por disvastiĝo de internacia planlingvo — ne nur Esperanto, tamen ajna — oni solvu di esencajn problemojn (la tria, menciita de li, estas fakte nur akcesora). La unuan problemon — fari lingvon sufiĉe facila por ekposedo — li solvis tre bone. Tamen la duan — fari utilecon de ĉi tiu lingvo sendependa de la nombro da ĝiaj parolantoj — li ne povis solvi per la rimedoj, kiujn li posedis. Kaj ĉi tiu problemo estas, kiel mi jam diris, esenca por disvastiĝo de planlingvo, ĉar sen solvi ĝin oni trafas fermitan cirklon: amasa intereso al lingvo ne aperos ĝis kiam sufiĉe granda nombro da homoj parolos ĝin (ĉirkaŭ nivelo de dek milionoj, laŭ noto de Zamenhof), kaj ĉi tiuj parolantoj siavice ne povas aperi sen amasa intereso al la lingvo.
#000061
Mi tre ĝojas pro via mesaĝo kaj pro via kompreno, Kirill. Mi pensas, ke vi komprenis la aferon, ĉar vi legis la Unuan Libron en via gepatra lingvo, krome ankoraŭ en la gepatra lingvo de Zamenhof. Tio estas vere unu el la problemoj, ke multaj esperantistoj ne legis la Unan Libron, do fakte eble mi povas ankaŭ konkludi, ke ili ne bone komprenas la ideon de Esperanto kaj la intencon de Zamenhof. Despli mi do volas substreki: ek al la bazo!
#000063
Dankon pro la respondo. Miavide, problemo estas ne en "gepatra lingvo", tamen en tio, ke la Esperanto-komunumo sekvas ŝablonojn de sia agado, formiĝintajn antaŭ pli ol jarcento, sen analizi ilin serioze. Oni strebas "disvastigi la lingvon", komprenante ĉi tiun proceson kiel disvastiĝon de _scio_ de ĝi. Tamen tio fakte estas nur provizora metodo, kiu formiĝis en la frua epoko de Esperanto (kaj pludaŭras ekzisti ĝis nun), ĉar ne ekzistis rimedoj por disvastigi _uzadon_ de la lingvo. Ja Zamenhof komprenis disvastiĝon de Esperanto ĝuste tiel (almenaŭ, en la komenca etapo).
#000064
Kredu min, Kirill, temas pri gepatra lingvo, ĉar temas ĉefe pri emocioj, se oni devas preni decidon (ekinteresiĝi pri Esperanto) aŭ se oni devas fari elekton (lerni aŭ ne lerni Esperanton). Emocioj en gepatra lingvo havas la plej fortan efikon. Tio estas ankaŭ science pruvita. Pri la alio mi tute konsentas kun vi. Oni simple bezonas ŝanĝi la ŝablonojn, ĉar ni ja jam klare vidas ke ili nur ĝenas iun ajn disvastigon, ĉu de scio, ĉu de uzado.
#000065
Jes, Zamenhof en la Unua libro tre emocie parolas al la koro de la leganto. Kaj mi tre ŝatas la Unuan libron ĝuste pro tio.
#000067
Sed nura reeldono (cetere, ĝi ja estas libere alirebla en la reto) eble ne sufiĉus: La lingvo, en kiu Zamenhof parolas en ĝi, estas la lingvo de antaŭ 130 jaroj, kaj li parolas pri la mondo de antaŭ 130 jaroj. Kiam mi hodiaŭ legas ĝin, mi legas ĝin ankaŭ kiel historian dokumenton, kiel arĥivaĵon.
#000068
Oni devus do aktualigi ĝin por montri la eblan signifon de Esperanto en la nuna tempo en la okcidentaj socioj, en kiuj ja ekzistas jam multe pli da transnacia komunikado ol en 1887 kaj ankaŭ en tre ŝanĝita formo (Netflikso, Jutubo, Instagramo, Vacapo ktp.) kaj tre ŝanĝitaj cirkonstancoj (mondvasta turismado kaj vojaĝado ktp.). Sed mi ne imagas, kiel oni povus ŝanĝi la tiel kortuŝan tekston de Zamenhof. Oni devus, laŭ mia opinio, tute nove verki ĝin, sed ĝuste per tio ja perdus la esencon de la voĉo de Zamenhof, kiu tiel tuŝas.
#000069
Sebastiano, mi ĝojas kaj feliĉas legante ke ankaŭ vin tuŝis la Unua Libro. Mi jam sentis iom soleca kun mia emocioj! Eble la reeldono (kaj traduko al naciaj lingvoj! – ĉar tio ja estas la esenco de mia argumentado) de la tuta Unua Libro entute ne necesas, eble glate kaj gajvive skribita rakonto sufiĉas, sed nepre! nepre! antaŭigita aŭ kompletigita de la rakonto de Zamenhof mem. Mi supozas, ke nur iu, kiu ne legis la Unuan Libron en gepatra lingvo povus malkonsenti kun mi.
#000070
Mi elektis alian metodon por veki intereson pri la "Unua libro":
Mi verkis tekston en moderna lingvo, per kiu Zamenhof priskribas siajn celojn. Ecx okazis, ke iu Esperantisto kredis, ke temas pri "forgesita" teksto de Zamenhof. Tute male: Estas mia fikcio kaj mi celis iomete relativigi la geniulon.
La kulto pri la "genia" Zamenhof ne tauxgas por nia moderne tempo. Kial ne malkasxe paroli pri la eksteraj faktoroj, kiuj finfine ebligis al li realigi lian revon.
#000071
Wow! Roland, kia bonega ideo! Elkoran gratulon pro tiu teksto! Ĝuste tiajn tekstojn, en diversaj naciaj lingvoj, ni bezonas por interesigi homojn pri Esperanto, kaj se de tempo al tempo oni enplektos en la tekston vortojn de Zamenhof mem tio jam estas perfekta reklamo de lia heredaĵo. Kial vi mem ne propagis vian paĝon pli frue? ... mi ne konis ĝin, sed mi ja konas la germanan lingvon, kaj volontege legas en la germana.
#000072
Koran dankon por la laŭdaj vortoj. Kompreneble mi publikigis la tekston. Mi eĉ produktis broŝuron, kiun mi ofertis ĉie, kutime por la "Naskiĝtago de Esperanto" en somero.
Iam mi eĉ proprakoste produktis grandan stokon kaj sendis als Herzberg (teorie la Esperanto-urbo), sed sen rimarkebla reago.
Ĉu la Esperantistoj estas stultaj kaj tradiciemuloj? Ĉu ili preferas eterne utiligi la tedan biografion de Privat aŭ la dolĉajn studojn el pli nova tempo (ekz. Zamenhof-strato). Tio nur taŭgas por entuziasmuloj, ne por iu vasta publiko, kiun oni dezirus alparoli. Precipe junan.
Mia teksto estas por ĉiuj trovebla en la reto kaj mi regule (almenaŭ ĉiujare ) atentigas pri la ekzisto kaj la ebleco ricevi ĝin papere.
Bv. demandi al la germanaj Eperantistoj, kial ili preferas ne uzi la materialon. Eble vi komprenus, kial Esperanto stagnas.
#000073
Roland, bedaŭrinde mi jam komprenis, kial Esperanto stagnas. Unu el la problemoj estas, ke esperantistoj koncentriĝas pri si mem (kiel persono kaj kiel komunumo) kaj instruas Esperanton al esperantistoj. La selekta "toleremo" estas ankaŭ granda baro por la disvastigo de Esperanto. Oni toleras eternajn komencantojn kaj fervorajn vojaĝantojn kiuj ne parolas Esperanton, kaj akceptas kaj bonvenigas ilin ĉiu jare dum la UK-oj, sed oni ne toleras homojn, kiuj alvenas al Esperanto-aranĝoj ĉar ili volas iom pli ekscii pri Esperanto kaj eble lerni. "Ne, ne "krokodilojn" ni ne volas inter ni" (reala citaĵo el miaj vivspertoj!)! Esperanto-movado fariĝis rondo de reciproka adorado... Oni elektas esperantiston de la Jaro, oni eldonas librojn pri esperantistoj -eminentuloj... laŭdo al tiu esperantisto kiu iam rifuzos akcepti tiun "honoron", kaj laŭte diros, ke ne temas pri esperantistoj, sed pri Esperanto!
#000074
Via analizo estas trafa kaj kongruas kun mia percepto. Mi ŝatus diskuti la aferon kun vi. Sed la komento-funkcio ne estas la taŭga rimedo.
Eble ni povas uzi forumon (publikan) por interŝanĝi spertojn kaj ideojn.
Mia individua retpoŝta adreso estas roland.schnell[at]mail.de
Ests vere kurioze, ke aktuale UEA iniciatis "konkurson" por krei forumon, kiu havu la kapablojn, kiujn forumoj en la ekstera mondo havas de 20 jaroj. La softvaro estas preta. Oni nur devas aktivigi ĝin. Mi ĝis nun ne vidis institucion de Esperantistoj, kiu ofertis klasikan forumon por strukturigi diskutojn.
Eĉ SAT en la gazetara informo pri sia lastas kongreso konstatis la mankojn kaj instigis al solvo.
#000075
Roland, mi nomas tiun ĉi menciitan agadon koŝmara superkreskiĝo de burokratio en komunumo, kie oni ĵus finis likvidi analfabetismon... Sed bone... Zamenhof dirus "ŝajnon ne fidu, juĝi ne rapidu".
Poste mi volonte kontaktos vin por pridiskuti la aferon.
#000076
Ĉio el la jaroj 1887-ĉ. 1910 jam fariĝis historiaĵo. Tio estis la komenca fazo de Esperanto, nenio vere estis fiksita, kaj ne jam stabiliĝis sintaksaj kaj leksikaj formoj.
#000077
Eĉ la Fundamento enhavas strangaĵojn kaj misaĵojn. Ĝi ja gvidas kaj stabiligas la lingvon, sed mi neniel uzus ĝin por instrui la lingvon.
#000078
La Unua Libro havis efikon en sia epoko. Sed eĉ en ĝi estas strangaĵoj. Ekzemple la aserto ke oni povas lerni la tutan gramatikon de Esperanto “perfekte” ene de unu horo. Kaj la longa, pedanta enkonduko . . . ktp.
#000079
Mi konsilus al iu ajn kiu havas intereson legi la Unuan Libron, legi la Fundamenton, legi la Fundamentan Krestomation, kaj aliajn malnovajn verkojn. Sed ĉiu konsciu ke la lingvo en tiaj verkoj estas embria, kaj ne reprezentas Esperanton kiel ĝi ekzistas en la komunumo de parolantoj hodiaŭ. (Legu la Fundamentan Krestomation en la eldono de UEA, kun prikomentado de G. Waringhien, se vi dubas).
#000080
Estus multe pli utile krei modernan, novan prezenton de Esperanto, kiu rilatas al homoj en la jaro 2018 (baldaŭ 2019). Reeldono de la Unua Libro estus vana entrepreno.
#000081
ENS7759, je certe bonega ideo! Simplaj ideoj estas ofte la plej bonaj. Elkoran dankon pro la konigo de la ligilo. Mi devas honte konfesi, ke malgraŭ ke la ideo estas lanĉita en 2015 jaro, mi ne aŭdis pri ĝi pli frue... ĵus nun eksciis. Sed ĝi estas vere aplaŭdinda!
Iamaniere la "revoluciaj" ideoj kaj proponoj pri reformo de Esperanto, forĵeto de la akuzativo kaj ĉeso de la uzado de ĉapelitaj literoj estas pli videblaj ol simplaj ideoj... Tre bedaŭrinda afero.
#000083
fragmento el la unua libro estas vochregistrita en jaro 1907 en kembrigho.
#000084
la vocho de zamenhof sonas obtuze.
#000085
Dieter, antaŭ 111 jaroj la tekniko ne estis favora kaj subtena al Esperanto... Nuntempe la voĉo de Zamenhof sonus firme kaj klare.
#000086
Dieter, se plibonigo de la voĉo de Zamenhof vere estas ebla pere de la nuna tekniko tion oni nepre devas fari. Mi bedaŭrinde ne estas teknikisto, kaj mi ne konsciis, ke eblas plibonigo. Se tio okazus ni havus belegan materialon, kiun ni povus uzi kiel fragmenton en nuntempaj filmoj. Vere tio estus grandega paŝo kaj helpo.
#000088
Jubileoj kaj memordatoj en februaro 2023Anna Löwenstein: Niaj atingoj kaj malsukcesoj dum 2022UK-108: 772 aliĝintoj el 51 landoj
#000094