Retroiro de la okcitana: ĉu malsukceso de kulturaj iniciatoj aŭ fiasko de la ŝtato?
#000004
Ekrankapto de filmeto en YouTube klariganta la historion kaj la nunan ĉeeston de la okcitana lingvo.
#000005
Inter la ĉirkaŭ dudek tiel nomataj regionaj lingvoj parolataj en ĉeflanda Francio [eo], ses enkadriĝas sub la rubriko okcitana [eo] aŭ lingvo oc [fr. langue d'oc, elp. langedok]. Parolata de pli ol duonmiliono da homoj kaj nutrita de eduka, komunika, kaj kultura agadoj, la okcitana tamen ankoraŭ suferas malkreskon de nombro de siaj parolantoj. Kiu kulpas pri tio?
#000007
La okcitana (elparolata “ucita” okcitane) prenis sian nomon el dividaĵo de latinidaj lingvoj pri la prononco de la vorto “oui” [elp. ŭi; signifas jes, ndlr] laŭ ia linio kiu dividas Francion en du partojn. Norde la vorto oui prenas la formon “oïl”, dum en la sudo ĝi fariĝas “oc” [ok], kio poste liveris la terminojn langue d'oc kaj okcitana, ankaŭ uzatajn por priskribi la kulturan kaj geografian areon de Okcitanio, kiu reprezentas la plej grandan parton de la sudo de Francio.
#000008
La okcitana kiel skribita lingvo estas dokumentita ekde la 10-a jarcento, kaj funkciis kiel literatura, jura kaj buŝa lingvo ĝis la 18-a jarcento. Ekde la 19-a jarcento, ĝi fariĝis lingvo ĉefe parolata kiel reganta lingvo de enloĝantoj de Okcitanio, kie multaj ne scipovas la francan.
#000009
Kiu parolas la okcitanan hodiaŭ?
#000010
Hodiaŭ, taksoj varias: lingva enketo realigita en 2020 inter 8 000 homoj grandparte el Okcitanio fare de la Oficejo de la okcitana lingvo (Office de la langue occitane), publika institucio kreita en 2016 kiu kovras 22 departementojn, montras ke averaĝe 7% de la loĝantaro parolas la okcitanan. Tiu populacio reprezentas pli ol duonmilionon da parolantoj.
#000012
Nuntempe oni distingas ses variantojn de la okcitana laŭ regiono kie ili reprezentas la plej grandan nombron da parolantoj: la gaskona, la langvedoka [la lingvo oc, ndlt], la provenca, la aŭvernja, la limoĝia kaj la vivaro-alpa.
#000013
Ekster Francio, du aliaj landoj agnoskas la okcitanan kiel lingvon kun regiona statuso: Hispanio en la Arana Valo [eo] kaj Italio en la Okcitanaj Valoj de Piemonto kaj Ligurio. Monako kalkulas je 15% da okcitanparolantoj.
#000014
En Francio, ĝenerale okcitanparolantoj estas 66-jaraĝaj homoj loĝantaj en kamparo kaj ĉefe uzantaj la lingvon en sia familio kaj kun najbaroj. Pli da detaloj pri tiu enketo disponeblas en Youtube en ĉi tiu filmeto:
#000015
Rilate lernejan edukadon, Okcitanio kalkulas je multaj mergadaj lernejoj nomitaj Calandreta. La okcitana ankaŭ estas ofertata kiel elektebla studobjekto ĉe lernejoj kaj universitatoj kie eblas akiri superan diplomon pri la okcitanaj lingvo kaj kulturo.
#000017
Je la amaskomunikila nivelo, ekzistas unu televidkanalo en la okcitana lingvo, OcTele; multaj radiostacioj, ĝenerale dulingvaj france kaj okcitane, kaj serio da regionnivelaj informaj retpaĝoj en la okcitana. La rolo de amaskomunikiloj estas esenca ĉar ili valorigas lingvon kaj kontribuas al ĝia transigo al ontaj generacioj, tiel ankrante la lingvon en la moderneco kaj en la cifereca kulturo.
#000018
Kulturo estas ilo kiu permesas konservi la heredaĵon de la pasinteco dum ĝi evitas ĝian redukton al folkloro aŭ muzeologio. En tiu kampo, Okcitanio havas multajn kulturajn instituciojn kiuj kontribuas al la prestiĝo de la lingvo: literaturaj akademioj kiel tiu de Jeux Floraux kiu datiĝas de 1694, la fondaĵo Félibrige kiu datiĝas de 1854, la Konstanta Kongreso de la Okcitana Lingvo, la jam menciita Oficejo pri la okcitana lingvo, eldonejoj en la okcitana.
#000019
Ĉiuj iniciatoj priskribitaj supre estas pozitivaj kaj atestas pri certa renovigo, tamen unu fakto daŭre veras: la nombro de parolantoj ne ĉesas malkreski. La manko de kulturaj iniciatoj ne ŝajnas esti la kialo.
#000021
Efektive ankaŭ estas politikaj faktoroj same esencaj. Unu el la ĉefaj kialoj estas la altrudo de la franca, kiu de tri jarcentoj akumulas jurajn argumentojn por bari pli vastan uzon de la okcitana. Tiel, ekde 1802, estas malpermesite paroli alian lingvon ol la franca en ŝtataj lernejoj. Tiu malpermeso estis poste refortigita pere de punoj kaj daŭris ĝis la 1950-aj jaroj, periodo kiam oni ekinstruis certajn regionajn lingvojn.
#000023
La komunumoj de regionaj lingvoj kaj iliaj reprezentantoj – aktivuloj, politikaj kaj kulturaj gravuloj – vane apelacias al la Eŭropa Ĉarto pri Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj, ĉar Parizo rifuzas ratifi la ĉarton nun, kvankam ĝi subskribis ĝin. Tiu rea malfido rilate al minoritataj lingvoj klarigas la malfacilecon valorigi la okcitanan sine de la pli junaj generacioj kaj ĉefe je pli vasta skalo.
#000025
Do, la situacio povas disvolviĝi en direkto de aktiva revalorigo nur kaze de unusenca politika subteno kiu ne konsideru regionajn lingvojn kiel minacon. Tiuteme, la Eŭropa Ĉarto pri Minoritataj Lingvoj estas klara je la difino de siaj celoj:
#000029
La Charte se fonde sur une approche qui respecte pleinement les principes de souveraineté nationale et d’intégrité territoriale. Elle ne conçoit donc pas les relations entre les langues officielles et les langues régionales ou minoritaires en termes de concurrence ou d’antagonisme ; le développement de ces dernières ne doit pas, en effet, entraver la connaissance et la promotion des premières. Selon la Charte, chaque langue a sa place légitime.
#000030
James Costa, brita esploristo kiu laboras interalie pri la skota kaj la okcitana lingvoj, bone resumis la situacion memorigante ke la postulo pri pliaj rajtoj por la okcitana lokiĝas ene de ampleksa vizio turniĝanta al la estontenco:
#000032
Arto kaj kulturoCivitanaj komunikilojEtno kaj rasoIndiĝenojLingvoLiteraturoProtestoRegado
#000035
Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon.
#000046