Proksimume ses jarcentojn post lia naskiĝo, kiu posedas Aliŝer Navoi, la “patron de la uzbeka literaturo”?
#000004
La metrostacio Aliŝer Navoi en Taŝkento, dekoraciita per artaĵoj, referencantaj al la kulturo de la poeto de la 15-a jarcento. Foto de Filip Noubel, uzita kun permeso.
#000005
La 9-an de februaro okazis la 580-a datreveno de la naskiĝo de Aliŝer Navoi, poeto de la 15-a jarcento, lingvisto kaj pensanto, kiu ludas centran rolon en la konstruado de la nacio en Uzbekio.
#000006
Aliŝer Navoi estis poeto kaj pensanto kiu estas hodiaŭ la plej memorata en Uzbekio pro aktiva uzado de la ĉagataja lingvo, kiu servis kiel fundamento de la nuntempa literatura kaj parola uzbeka lingvo.
#000012
Navoi estis tipa centraziano, vojaĝinta tra regionoj, kulturoj kaj lingvoj dum sia tuta vivo. Li naskiĝis en 1441 en Herato (nun en Afganio), studis en Maŝhado (urbo en Irano) kaj Samarkando (situanta en Uzbekio) kaj mortis en Herato, kie li estis entombigita. Li estis multfakulo, kiu faris konstruaĵojn, servis al lokaj politikaj potencoj kaj verkis en tri lingvoj (la ĉagataja, persa kaj araba), ĉefe poezion. Unu el liaj plej famaj verkoj estas Muhakamat al-Lughatajn (konata en la angla kiel “Juĝado inter du lingvoj”), traktato en kiu li komparas la meritojn de la persa kaj la ĉagataja kaj konkludas ke la tjurka lingvo estas supera.
#000013
Tia deklaro estis malkutima, se ne diri pli, por tiu periodo, konsiderante la prestiĝon atribuitan al la persa kaj la relativan mankon de tekstoj verkitaj en la ĉagataja. Pro tio Navoi estas celebrata en la tjurka mondo kaj speciale en Uzbekio kiel la patro de la uzbeka literaturo. Li prenis sian plumnomon de la vorto “navo”, kiu signifas “melodio”, poeta aspiro reflektita en liaj gazaloj, mallongaj poemoj grandparte inspiritaj de sufia imago en la islama mondo. Liaj plej famaj verkoj inkluzivas “Xamsa” (“Kvinopo”), kolekton de kvin poemoj kiu inkluzivas famegajn amhistoriojn kiel Farhad kaj Ŝirin aŭ Lejla kaj Maĝnun kaj la “Lison ut-Tair” (“Lingvo de la birdoj”). Li verkis ankaŭ traktatojn por helpi al aliaj poetoj verki en la ĉagataja lingvo kaj ensorbi la tjurkan heredaĵon.
#000014
Unu el la ŝlosilaj prioritatoj de uzbekaj aŭtoritatoj post la foriro de Islom Karimov, kiu regis la landon per fera mano ekde la fino de la sovetia periodo ĝis 2016, estis ŝanĝi la imagon de la lando, substrekante ĝian potencialon por turismo laŭ la Silka Vojo. Ŝavkat Mirzijojev, la nuna prezidanto, tre ŝatas apogi sin sur kulturajn simbolojn por prezenti sian landon kiel allogan por turismo kaj investado. Do la 580-a datreveno de la naskiĝo de Navoi ricevis specialan atenton per eventoj en kaj ekster la lando. La poeto estas jam bone prezentita per statuoj, stratoj, universitato, studoj, metrostacio kaj teatro nomita omaĝe al li en la ĉefurbo Taŝkento, sennombraj libroj kaj sia loko en la lerneja programo. Tiu ĉi filmeto, markita en la uzbeka per la populara kradvorto #navoiyiftixorim (kio signifas #NavoiMiaFiero), montras bildojn de ĉefaj lokoj kaj monumentoj asociitaj kun la poeto, akompane de legado de lia poezio:
#000017
Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracion
#000025