Lingva recepto (aŭ preskriptivismo) estas la praktiko de antaŭenigado de unu speco de lingvaĵo super alia.
Ĝi povas implici ke kelkaj uzokutimoj estas malĝustaj, nedecaj, nelogikaj, manko parolema efiko, aŭ estas de malalta estetika valoro.
Foje informita per lingva purismo, [2] tiuj normigaj praktikoj povas trakti tiajn lingvajn aspektojn kiel literumon, gramatikon, semantikon, elparolon, kaj sintakson.
Tiu aliro ofte estas neformale nomita preskriptiva gramatiko, malgraŭ sia larĝo.
Ili ankaŭ povas inkludi juĝojn sur socie bonorda kaj saĝe korekti lingvaĵon.
#000001
La ĉefcelo de lingva recepto povas devi precizigi normlingvoformularojn (aŭ ĝenerale, kiel en la normangla, aŭ en stilo kaj registro) en maniero kiel kiu estas facile instruita kaj lernita.
Recepto povas apliki al la plej multaj aspektoj de lingvo, inkluzive de literumo, gramatiko, semantikon, elparolon, sintakson, kaj registri.
#000005
George Orwell kritikis la uzon de eŭfemismoj kaj interplektitan vortumon kiel rimedo de kaŝado de malsincereco en Politics and the English Language (1946).
Lia fikcia " Novlingvo " (en 1984, skribita ĉirkaŭ la jaro 1949) estas parodio de ideologie motivigita lingva preskriptivismo.
#000008
Recepto antaŭsupozas aŭtoritatojn kies juĝo povas esti sekvita fare de aliaj parolantoj kaj verkistoj.
Aŭtoritato povas esti eminenta verkisto aŭ edukisto kiel ekzemple H. W. Fowler, kies Modern English Usage difinis la normon por brita anglo dum multo da la 20-a jarcento, [6] aŭ Strunk kaj White en ilia Elements of Style (Elementoj de Style) por usona angla.
La Duden gramatiko (unua eldono 1880) havas similan statuson por la germana.
#000009
Ekzemploj de naciaj preskribaj korpoj kaj iniciatoj estas:
#000012
Kiam kulturo evoluigas skrib sistemon, ortografiaj reguloj por la kohera transskribo de kulture gravaj verkoj (leĝoj, skribaĵoj, kontraktoj, poezio, ktp.) permesas al granda nombro da parolantoj kompreni skribajn komunikadojn facile, kaj trans multoblaj generacioj.
Dum lingvistoj plejparte ne rekte utiligas indiĝenajn skribsistemojn, ili tamen dependas de iu komuna ortografia reprezentantaro por konservi semantikajn identecojn kun datumserioj, kaj por komuniki koncerne lingvon kun unu la alian, anstataŭigante la konvenciajn simbolojn de la lingvo kiun ili esploras kun transskribaĵoj.
Tio estas plej ofte atingita disponigante (en unu sinsekvo aŭ alia) la originan la manuskripton, de gepatra lingvo foje proksimuman transskribon en skribsistemon la celita spektantaro estas verŝajna komprenas, la indiĝenan elparolon transskribitan en la Internacia Fonetika Alfabeto (IPA), kaj brilon (difino).
Ekzemple, lingvisto skribanta koncerne la rusan por angla-lingva spektantaro eble donos:" кула́к, Kulako, [kʊˈlak], "pugno" aŭ per etendaĵo' ŝparema ' ".
#000020
Angla recepto foje estas opiniita [ fare de kiu?
estinti bazita sur la normoj de latina gramatiko.
Robert Lowth estas ofte citita kiel faris tion [ klarigon bezonis ], sed li specife protestis kontraŭ "devigado de la angloj sub la reguloj de fremdlingvo".
Estas vere ke analogecoj kun la latina foje estis utiligitaj por stegi argumentojn, sed nur en defendado de akceptita prestiĝformularo de la angla.
#000027
[ citaĵo bezonis ] Kritikoj
#000028
Dua grava temo kun recepto estas ke preskribaj reguloj rapide iĝas fortikigitaj kaj estas malfacile ŝanĝi ilin kiam la lingvo ŝanĝiĝas.
Tiel, ekzistas tendenco por recepto por postresti malantaŭ la ĉiutaga lingvo.
En 1834, anonima verkisto konsilis kontraŭ la separinfinitivo, konkludante ke la konstruo ne estis ofta kvalito de la angla kiel li sciis ĝin.
Hodiaŭ la konstruo estas en ĉiutaga uzo, ankoraŭ la malnova malpermeso daŭre povas esti aŭdita.
#000031
Plia problemo estas la malfacileco de precizigado de legitimaj kriterioj.
Kvankam preskribante ke aŭtoritatoj preskaŭ kutime havas klarajn ideojn pri kial ili faras specialan elekton, kaj la elektoj estas tial malofte totale arbitraj, ili ofte prezentiĝas arbitraj al aliaj kiuj ne komprenas aŭ ne estas komprenemaj al la celoj de la aŭtoritatoj.
Juĝoj kiuj serĉas solvi ambiguecon aŭ pliigi la kapablon de la lingvo por fari subtilajn distingojn pli facile defendeblas.
Juĝoj bazitaj sur la subjektivaj unuiĝoj de vorto estas pli problemaj.
#000032
Por tiuj kialoj, kelkaj verkistoj argumentas ke lingva recepto estas malsaĝa aŭ vana.
Samuel Johnson komentis la tendencon de iu recepto por rezisti lingvoŝanĝiĝon:
#000034
Kiam ni vidas virojn iĝi maljunaj kaj morti en certa tempo unu post alia, de jarcento ĝis jarcento, ni ridas pri la eliksiro kiu promesoj plilongigi vivon al mil jaroj;
kaj kun egala justeco la leksikografo povas esti mokita, kiu povi produkti neniun ekzemplon de nacio kiu konservis iliajn vortojn kaj frazojn de ŝanĝebleco, devas imagi ke lia vortaro povas enbalzamigi lian lingvon, kaj certigi ĝin de korupto kaj kadukiĝo, ke ĝi estas en lia povo ŝanĝi teran naturon, kaj klaran la mondon tuj de malsaĝeco, vanteco, kaj afekto.
#000035
Antaŭhistorio de lingva recepto en la angla
Politiko kaj la angla lingvo
#000038