Antikva romia arkitekturo adoptis la eksteran lingvon de klasika greka arkitekturo por la celoj de la antikvaj romianoj, sed deviis de grekaj konstruaĵoj, iĝante nova arkitektura stilo.
La du stiloj ofte estas konsideritaj unu korpo de klasika arkitekturo.
Romia arkitekturo prosperis en la Romia Respubliko kaj eĉ pli d tiel sub la Empiro, kiam la granda plimulto de pluvivaj konstruaĵoj estis konstruita.
Ĝi utiligis novajn materialojn, precipe konkretajn, kaj pli novajn teknologiojn kiel ekzemple la arko kaj la kupolo por fari konstruaĵojn kiuj estis tipe fortaj kaj bon-realigitaj.
Nombregoj restas en iu formo trans la imperio, foje kompleta kaj daŭre en uzo.
#000001
Romia Arkitekturo kovras la periodon de la establado de la Romia Respubliko en 509 a.K. koncerne la 4-a-jarcenta p.K., post kiu ĝi iĝas reklasifikita kiel Late Antique aŭ bizanca arkitekturo.
Preskaŭ neniuj grandaj ekzemploj pluvivas de antaŭe proksimume 100 a.K., kaj la plej multaj el la plej gravaj supervivoj estas de la pli posta imperio, post proksimume 100 p.K.
Romia arkitektura stilo daŭre influis konstrui en la antaŭa imperio dum multaj jarcentoj, kaj la stilo utiligita en Okcidenteŭropo komencanta proksimume 1000 estas nomita romaniko por reflekti tiun dependecon de bazaj romiaj formoj.
#000002
La romianoj nur komencis atingi signifan originalecon en arkitekturo ĉirkaŭ la komenco de la imperia periodo, post kiam ili kombinis aspektojn de sia origina etruska arkitekturo kun aliaj prenitaj de Grekio, inkluzive de la plej multaj elementoj de la stilo ni nun vokas klasikan arkitekturon.
Ili moviĝis de trabeateita konstruo plejparte bazite sur kolonoj kaj linteloj al unu bazita sur masivaj muroj, punktitaj per arkes, kaj pli postaj kupoloj, kiuj ambaŭ tre formiĝis sub la romianoj.
La kolonaj ordoj nun iĝis plejparte dekoraciaj prefere ol struktura, krom en arkadoj.
Stilaj evoluoj inkludis la toskanajn kaj Sintezajn ordojn;
la unua estaĵo mallongigita, simpligita variaĵo sur la dorika ordo kaj la Sinteza estaĵo alta ordo kun la flora ornamado de la korintano kaj la volvlibroj de la Ionic.
La periodo de ĉirkaŭ 40 a.K. ĝis proksimume 230 p.K. vidis la plej multajn el la plej grandaj atingoj, antaŭ la Crisis of the Third Century (Krizo de la Tria Jarcento) kaj pli postaj problemoj reduktis la riĉaĵon kaj organizantan potencon de la centra administracio.
#000003
La romianoj produktis masivajn publikajn konstruaĵojn kaj verkojn de konstruinĝenieriko, kaj kaŭzis signifajn evoluojn en loĝigo kaj publika higieno, ekzemple iliaj publikaj kaj privataj banoj kaj latrinoj, plankhejtado en la formo de la hipokaŭsto, glimo vitrigo (ekzemploj en Ostia), kaj pumpis varman kaj malvarman akvon (ekzemploj en Pompejo kaj Ostioj).
#000004
2 Influo pri pli posta arkitekturo
9 Signifaj konstruaĵoj kaj areoj 9.1
#000005
Malgraŭ la teknikaj evoluoj de la romianoj, kiuj prenis siajn konstruaĵojn malproksime de la baza greka koncepto kie kolonoj estis necesaj por apogi pezajn trabojn kaj tegmentojn, ili estis tre malvolontaj forlasi la kolonajn ordojn en formalaj publikaj konstruaĵoj, eĉ se tiuj fariĝis esence dekoraciaj.
Tamen, ili ne sentiĝis totale limigitaj de grekaj estetikaj konzernoj, kaj traktis la ordojn kun konsiderinda libereco.
#000006
Novigado komenciĝis en la tria aŭ dua jarcento a.K. per la evoluo de romia betono kiel facile havebla komplementa instruisto al, aŭ anstataŭaĵo por, ŝtono kaj briko.
Pli aŭdaci konstruaĵojn baldaŭ sekvis, kun grandaj kolonoj apogaj larĝaj arkes kaj kupoloj.
La libereco de konkreta ankaŭ inspiris la arkad ekranon, vicon de sole dekoraciaj kolonoj antaŭ portmuro.
En pli etskala arkitekturo, la forto de betono liberigis la etaĝomapon de rektangulaj ĉeloj ĝis pli liberflua medio.
#000007
Faktoroj kiel ekzemple riĉaĵo kaj altaj loĝdensoj en grandurboj devigis la antikvajn romianojn malkovri novajn arkitekturajn solvojn proprajn.
La uzo de trezorejoj kaj arkes, kune kun solida scio pri konstrumaterialoj, ebligis ilin atingi senprecedencajn sukcesojn en la konstruado de trudado de infrastrukturo por publika uzo.
Ekzemploj inkludas la akveduktojn de Romo, la Baths of Diocletian (Banoj de Diokleciano) kaj la Banejoj de Karakalo, la bazilikoj kaj Koloseo.
Tiuj estis reproduktitaj ĉe pli malgranda skalo en plej gravaj urboj kaj grandurboj en la Empiro.
Kelkaj pluvivaj strukturoj estas preskaŭ kompletaj, kiel ekzemple la urbomuroj de Lugo en Hispania Tarraconensis, nun norda Hispanio.
La administra strukturo kaj riĉeco de la imperio igis eblajn tre grandajn projektojn eĉ en lokoj malproksimaj de la ĉefcentroj, [1] kiel la uzo de sklava laboro, kaj sperta kaj nekvalifikita faris.
#000008
Precipe sub la imperio, arkitekturo ofte servis politikan funkcion, montrante la potencon de la romia ŝtato ĝenerale, kaj de specifaj individuoj respondecaj por konstruado.
Romia arkitekturo eble atingis sian pinton en la regado de Hadriano, kies multaj atingoj inkludas rekonstrui la Panteonon en ĝia nuna formo kaj heredigante lian markon sur la pejzaĝon de norda Britio kun Hadriana Muro.
#000009
Pruntante multon de la antaŭa etruska arkitekturo, kiel ekzemple la uzo de hidraŭliko kaj la konstruado de arkes, romia prestiĝarkitekturo restis firme sub la sorĉo de Malnovgreka arkitekturo kaj la kolonaj ordoj.
Tio venis komence de Magna Graecia, la grekaj kolonioj en suda Italio, kaj nerekte de greka influo sur la etruskoj, sed post la romia konkero de Grekio rekte de la plej bone klasikaj kaj helenismaj ekzemploj en la greka mondo.
La influo estas evidenta laŭ multaj manieroj;
ekzemple, en la enkonduko kaj uzo de la Triclinio en romiaj vilaoj kiel loko kaj maniero de manĝado.
Romiaj konstruantoj dungis grekojn en multaj kapacitoj, precipe en la granda ekprospero en konstruo en la frua Empiro.
#000010
Decida faktoro en tiu evoluo, kiu vidis tendencon direkte al monumenta arkitekturo, estis la invento de romia betono ( verkocaementicio), kiu kaŭzis la liberigon de formoj de la diktaĵoj el la tradiciaj materialoj de ŝtono kaj briko.
#000012
Tiuj ebligis la konstruaĵon de la multaj akveduktoj ĉie en la imperio, kiel ekzemple la Aqueduct of Segovia (Akvedukto de Segovio), la Pont du Gard, kaj la dek unu akveduktojn de Romo.
La samaj konceptoj produktis multajn pontojn, kelkaj el kiuj estas daŭre en ĉiutaga uzo, ekzemple la Puente Romano ĉe Mérida en Hispanio, kaj la Pont Julien kaj la ponto ĉe Vaison-la-Romaine, ambaŭ en Provenco, Francio.
#000013
La kupolo permesis konstruadon de volbitaj plafonoj sen linteloj kaj faris eblan grandan kovritan publikan spacon kiel ekzemple publikaj banejoj kaj bazilikoj, kiel ekzemple Panteono de Hadriano, la Baths of Diocletian (Banoj de Diokleciano) kaj la Banejoj de Karakalo, ĉio en Romo.
#000014
La romianoj unue adoptis la arkon de la etruskoj, kaj efektivigis ĝin en sia propra konstruaĵo.
La uzo de arkes kiuj originas rekte de la pintoj de kolonoj estis romia evoluo, vidita de la unua-jarcenta p.K., kiu estis tre vaste adoptita en mezepoka okcidenta, bizanca kaj islama arkitekturo.
#000015
La romianoj estis la unuaj konstruantoj en la historio de arkitekturo se temas pri realigi la potencialon de kupoloj por la kreado de grandaj kaj klare difinitaj internspacoj.
Kupoloj estis lanĉitaj en kelkaj romia konstruaĵospecoj kiel ekzemple temploj, thermae, palacoj, mausolea kaj poste ankaŭ preĝejoj.
Duon-kupoloj ankaŭ iĝis favorita arkitektura elemento kaj estis adoptitaj kiel absidoj en kristana sankta arkitekturo.
#000016
Monumentaj kupoloj komencis aperi en la unua jarcento a.K. en Romo kaj la provincoj ĉirkaŭ Mediteranea Maro.
Kune kun trezorejoj, ili iom post iom anstataŭigis la tradician poŝton kaj lintel konstruon kiu faras uzon de la kolono kaj arkitravo.
La konstruado de kupoloj estis tre faciligita per la invento de betono, procezo kiu estis nomita la Roman Arkitektura Revolucio.
Ilia grandega grandeco restis nesuperita ĝis la enkonduko de konstruŝtal kadroj en la malfrua 19-a jarcento (vidu Listo de la plej grandaj kupoloj de la monda).
#000017
Influo pri pli posta arkitekturo
#000018
Romia arkitekturo liveris la bazan vortprovizon de Antaŭ-romaniko kaj romaniko, kaj atingis trans kristana Eŭropo bone preter la malnovaj limoj de la imperio, Irlandon kaj Skandinavion ekzemple.
En la Oriento, bizanca arkitekturo evoluigis novajn stilojn de preĝejoj, sed la plej multaj aliaj konstruaĵoj restis tre proksimaj al Malfru romiaj formoj.
La sama povas esti dirita en victurno de islama arkitekturo, kie romiaj formoj sopiradas daŭris, precipe en privataj konstruaĵoj kiel ekzemple domoj kaj la turka bano, kaj konstruinĝenieriko kiel ekzemple fortikaĵoj kaj pontoj.
#000019
En Eŭropo la Itala Renesanco vidis konscian reanimadon de ĝustaj klasikaj stiloj, komence sole bazite sur romiaj ekzemploj.
Vitruvio estis respekteme reinterpretita per serio de arkitekturaj verkistoj, kaj la toskanaj kaj Sintezaj ordoj formaligis por la unua fojo, doni kvin prefere ol tri ordoj.
Post la ekstravaganco de Barokarkitekturo, la novklasika arkitekturo da la 18-a jarcento revivigis pli purajn versiojn de klasika stilo, kaj por la unua fojo aldonis rektan influon de la greka mondo.
#000020
Multaj lokaj klasikaj stiloj formiĝis, kiel ekzemple Paladia arkitekturo, kartvela arkitekturo kaj Vicregistararkitekturo en la anglalingva mondo, Federacia arkitekturo en Usono, kaj pli posta Stripped Classicism kaj PWA Moderne.
#000021
Romiaj influoj povas esti trovitaj ĉirkaŭ ni hodiaŭ, en bankoj, registarkonstruaĵoj, grandaj domoj, kaj eĉ dometoj, eble en la formo de verando kun dorikaj kolonoj kaj frontono aŭ en kameno aŭ mozaika duŝoplanko derivitaj de romia originalo, ofte de Pompejo aŭ Herkulano.
La potencaj kolonoj, kupoloj kaj arkes de Romo eĥas en la Nova Mondo ankaŭ, kie en Washington DC ni vidas ilin en la Kapitola Konstruaĵo, la Blanka Domo, la Monumento de Lincoln kaj aliaj registarkonstruaĵoj.
Ĉio trans Usono la sidlokoj de regiona registaro estis normale enkonstruitaj la grandiozajn tradiciojn de Romo, kun vastaj flugoj de ŝtona ŝtuparo balaantaj supren al altegaj kolonitaj enirhaloj, kun enormaj kupoloj orumite aŭ ornamite interne kun la sama aŭ similaj temoj kiuj estis popularaj en Romo.
#000022
En Britio, simila entuziasmo vidis la konstruadon de miloj da neoklasikaj konstruaĵoj dum la lastaj kvin jarcentoj, kaj civita kaj hejma, kaj multaj el la plej grandiozaj kamparaj domoj kaj domegoj estas sole Klasikaj en stilo, evidenta ekzemplo estanta Palaco Buckingham.
#000023
Marmoro ne estas trovita aparte proksime al Romo, kaj estis nur malofte uzita tie antaŭ Aŭgusto, kiu fame fanfaronis ke li trovis Romon faritan de briko kaj forlasitan ĝi farita el marmoro, kvankam tio estis plejparte kiel tegaĵo por briko aŭ betono.
La Temple of Hercules Victor (Templo de Hercules Victor) de la malfrua dua jarcento a.K. estas la plej frua pluviva escepto en Romo.
De la regado de Aŭgusto la ŝtonminejoj ĉe Kararo estis grandskale evoluigitaj por la ĉefurbo, kaj aliaj fontoj ĉirkaŭ la imperio ekspluatis, [13] aparte la prestiĝaj grekaj rulglobetoj kiel Parian.
kalkŝtono estis trovita multe pli proksime, ĉirkaŭ Tivoli, kaj estis uzita de la fino de la respubliko;
la Koloseo estas plejparte konstruita de tiu ŝtono, kiu havas bonan portantan kapaciton, kun brikkerno.
Aliaj tiamaniere lokaj ŝtonoj estis uzitaj ĉirkaŭ la imperio.
#000024
La romianoj ŝatis ekstreme lukson importitajn kolorajn rulglobetojn kun ŝika veining, kaj al la internoj de la plej gravaj konstruaĵoj tre ofte estis turnigitaj kun slaboj de tiuj, kiuj estis kutime nun forigitaj eĉ kie la konstruaĵo pluvivas.
Importado de Grekio por tiu celo komenciĝis en la dua jarcento a.K.
#000025
La romianoj perfektigis brik-fari dum la unua jarcento da sia imperio kaj uzis ĝin ĉiee, en publika kaj privata konstruo egale.
La romianoj prenis siajn brikfarajn kapablojn ĉie kiujn ili iris, enkondukante la metion en la lokaj loĝantaroj.
La legioj, kiuj funkciigis siajn proprajn fornojn, enkondukis brikojn en multaj partoj de la imperio;
brikoj ofte estas stampitaj kun la signo de la legio kiu kontrolis ilian produktadon.
La uzo de brikoj en suda kaj okcidenta Germanio, ekzemple, povas esti spurita reen al tradicioj jam priskribite fare de la romia arkitekto Vitruvio.
En la Britaj Insuloj, la enkonduko de romia briko de la antikvaj romianoj estis sekvita proksime de 600-700 jarinterspaco en grava brikproduktado.
#000027
Betono rapide anstataŭis brikon kiel la primara konstrumaterialo, [ citaĵo bezonis ] kaj pli aŭdaci konstruaĵojn baldaŭ sekvis, kun grandaj kolonoj apogaj larĝaj arkes kaj kupoloj prefere ol densaj vicoj de kolonoj suspendantaj platajn arkitravojn.
La libereco de konkreta ankaŭ inspiris la arkad ekranon, vicon de sole dekoraciaj kolonoj antaŭ portmuro.
En pli etskala arkitekturo, la forto de betono liberigis la etaĝomapon de rektangulaj ĉeloj ĝis pli liberflua medio.
[ citaĵo bezonis ] La plej multaj el tiuj evoluoj estas priskribitaj fare de Vitruvio, skribo en la unua-jarcenta p.K. en lia laboro De Architectura.
#000028
Kvankam betono estis uzita en minora gamo en Mezopotamio, romiaj arkitektoj perfektigis romian betonon kaj uzita ĝin en konstruaĵoj kie ĝi povis stari sur sia propra kaj apogi grandan interkonsenton da pezo.
La unua uzo de betono de la romianoj estis en la urbo Cosa iam post 273 a.K.
Antikva romia betono estis miksaĵo de kalkmortero, agregaĵo, Pucolano, akvo, kaj ŝtonoj, kaj estis pli forta ol antaŭe-uzita solidiĝas.
La maljunegaj konstruantoj lokis tiujn ingrediencojn en lignoframoj kie ili malmoliĝis kaj ligis al tegaĵo de ŝtonoj aŭ (pli ofte) brikoj.
La agregaĵoj uzitaj ofte estis multe pli grandaj ol en moderna betono, sumiĝante al rubo.
#000029
Kiam la kadro estis forigita, la nova muro estis fortega, kun malglata surfaco de brikoj aŭ ŝtonoj.
Tiu surfaco povus esti glatigita kaj konfrontita kun alloga stuko aŭ maldikaj paneloj el marmoro aŭ aliaj koloraj ŝtonoj nomitaj panelo.
Konkreta konstruo pruvis esti pli fleksebla kaj malpli multekosta ol konstruaj solidaj ŝtonkonstruaĵoj.
La materialojn malfacilis facile haveblaj kaj ne transporti.
La lignoframoj povus esti uzitaj pli ol foje, permesante al konstruantoj labori rapide kaj efike.
Betono estas verŝajne la romia kontribuo plej signifa al moderna arkitekturo.
#000030
La antikvaj romianoj utiligis regulajn ortogonalajn strukturojn sur kiuj ili muldis siajn koloniojn.
Ili verŝajne estis inspiritaj per grekaj kaj helenaj ekzemploj, same kiel de regule planis grandurbojn kiuj estis konstruitaj fare de la etruskoj en Italio.
#000031
Ĉiu insula estis 80 jardojn (73 m) kvadrata, kun la tero ene de ĝi disigita.
Ĉar la grandurbo formiĝis, ĉiu insula poste estus plenigita kun konstruaĵoj de diversaj formoj kaj grandecoj kaj zigzagis kun malantaŭaj vojoj kaj stratetoj.
Plej insulae ricevis al la unuaj setlantoj de romia grandurbo, sed ĉiu persono devis pagi por konstrui sian propran domon.
#000033
La grandurbo estis ĉirkaŭita de muro por protekti ĝin kontraŭ invadantoj kaj por marki la urbocentrolimojn.
Areoj ekster urbocentrolimoj estis maldekstraj malfermaj kiel kamparo.
Ĉe la fino de ĉiu ĉefŝoseo estis granda enirejo kun gardoturoj.
Herso kovris la malfermaĵon kiam la grandurbo estis sub sieĝo, kaj kromaj gardoturoj estis konstruitaj laŭ la urbomuroj.
Akvedukto estis konstruita ekster la urbomuroj.
#000034
La evoluo de greka kaj romia urbigo estas relative bonkonata, kiel ekzistas relative multaj skribaj fontoj, kaj ekzistas multe da atento al la subjekto, ekde la romianoj kaj grekoj estas ĝenerale rigarditaj kiel la ĉefprapatroj de moderna okcidenta kulturo.
Ĝi ne devus esti forgesita, tamen, ke la etruskoj havis multajn konsiderindajn urbojn kaj ekzistis ankaŭ aliaj kulturoj kun tiamaniere urbaj kompromisoj en Eŭropo, ĉefe de kelta origino.
#000035
La amfiteatro estis, kun la triumfa arko kaj baziliko, la nura grava nova speco de konstruaĵo evoluigita fare de la romianoj.
Kelkaj el la plej imponaj sekularaj konstruaĵoj estas la amfiteatroj, pli ol 200 estante konataj kaj multaj el kiuj estas bone konservitaj, kiel ekzemple tio en Arles, same kiel ĝia prapatro, la Koloseo en Romo.
Ili estis uzitaj por gladiatorecaj konkursoj, publikaj ekranoj, publikaj kunvenoj kaj taŭrobataloj, kies tradicio daŭre postvivas en Hispanio.
Ilia tipa formo, funkcioj kaj nomo distingas ilin de romiaj teatroj, kiuj estas tiamaniere duonrondaj laŭ formo;
de la cirkoj (simila al hipodromoj) kies multe pli longaj cirkvitoj estis dizajnitaj plejparte por ĉevalo aŭ armea ĉaro konkursoj;
kaj de la pli malgranda stadia, kiuj estis ĉefe dizajnitaj por atletiko kaj vetkuroj.
#000036
La plej fruaj romiaj amfiteatroj originas de la mezo de la unua jarcento a.K., sed la plej granda parto estis konstruita sub imperia regulo, de la Augustan periodo (27 BC-14 p.K.) pluen.
Imperiaj amfiteatroj estis konstruitaj ĉie en la romia imperio;
la plej granda povis gastigi 40,000-60,000 spektantojn, kaj la plej kompleksa havis multi-etaĝajn, arkadumitajn fasadojn kaj estis komplekse ornamitaj kun marmoro, stuko kaj statuaro.
Post la fino de gladiatorecaj ludoj en la 5-a jarcento kaj de bestaj mortigoj en la 6-a, la plej multaj amfiteatroj falis en kadukiĝon, kaj iliaj materialoj estis elminitaj aŭ reciklitaj.
Kelkaj estis eldetruitaj, kaj aliaj transformis en fortikaĵojn.
Kelkaj daŭris tiel oportunaj malfermaj rendevuejoj;
en kelkaj el tiuj, preĝejoj estis metitaj.
#000037
Arkitekture, ili estas tipe ekzemplo de la romia uzo de la kolonaj ordoj ornami grandajn betonmurojn trapikitajn je intervaloj, kie la kolonoj havas nenion apogi.
Estetike, aliflanke, la formulo estas sukcesa.
#000038
La romia baziliko estis granda publika konstruaĵo kie komerco aŭ laŭleĝaj aferoj povus esti faritaj.
Ili estis normale kie la magistratoj tenis tribunalon, kaj uzita por aliaj oficialaj ceremonioj, havante multajn el la funkcioj de la moderna urbodomo.
La unuaj bazilikoj havis neniun religian funkcion entute.
Jam la tempo de Aŭgusto, publika baziliko por farado de komerco estis parto de iu kompromiso kiu konsideris sin grandurbo, utiligita en laŭ la saman manieron kiel la malfruaj mezepokaj kovritaj merkatodomoj de norda Eŭropo, kie la kunvenejo, por manko de urba spaco, estis metita super la arkadoj, aliflanke.
Kvankam ilia formo estis varia, bazilikoj ofte enhavis internajn arkadojn kiuj disigis la spacon, donante navojn aŭ arkadumitajn spacojn sur unu aŭ ambaŭ flankojn, kun absido ĉe unu fino (aŭ malpli ofte ĉe ĉiu fino), kie la magistratoj ofte sidis, sur iomete ŝvelinta podio.
La centra navo tendencis esti larĝa kaj estis pli alta ol la laŭflankaj navoj, tiel ke lumo povis enpenetri tra la klerestorio fenestroj.
#000039
La plej malnova konata baziliko, la Baziliko Porcia, estis konstruita en Romo en 184 a.K. fare de Katono la pli maljuna dum la tempo kiam li estis Cenzuristo.
Aliaj fruaj ekzemploj inkludas la bazilikon en Pompejo (malfrua dua jarcento a.K.).
Post kiam kristanismo iĝis la oficiala religio, la bazilikformo estis trovita konvena por la unuaj grandaj publikaj eklezioj, kun la altiro de evitado de rememoradoj de la greko-romia temploformo.
#000040
La romia cirko estis granda subĉiela ejo uzita por publikaj okazaĵoj en la praa Romia Imperio.
La cirkoj estis similaj al la malnovgreka
hipodromoj, kvankam cirkoj helpis ŝanĝiĝantajn al kaj malsamis en dezajno kaj konstruo.
Kune kun teatroj kaj amfiteatroj, cirkoj estis la unu el ĉefdistro lokoj de la tempo.
Cirkoj estis ejoj por armeaĉaraj vetkuroj, ĉevalaj vetkuroj, kaj prezentoj kiuj festis gravajn okazaĵojn de la imperio estis prezentitaj tie.
Por la okazaĵoj kiuj implikis resurscenigojn de marbataloj, la cirko estis inundita kun akvo.
#000041
La prezento kiun spaco de la romia cirko estis normale, malgraŭ it nomo, longforma rektangulo de du liniaj sekcioj de aŭtodromo, apartigita per mezverdaĵo prizorganta laŭ la longo de proksimume du trionoj la trakon, interligis ĉe unu fino kun duonronda sekcio kaj ĉe la alia fino kun nedividita sekcio de trako fermita (en la plej multaj kazoj) per karakteriza ekpordo konata kiel la carceres, tiel kreante cirkviton por la vetkuroj.
#000042
Forumo estis centra publika libera areo en romia municipio, aŭ ajna civitas, ĉefe utiligita kiel foirejo, kune kun la konstruaĵoj uzitaj por butikoj kaj la stoaj uzitaj por malfermaj budoj.
Aliaj grandaj publikaj konstruaĵoj ofte estis metitaj ĉe la randoj aŭ proksime per.
Multaj forumoj estis konstruitaj ĉe malproksimaj lokoj laŭ vojo fare de la magistrato respondeca por la vojo, en kiu kazo la forumo estis la nura kompromiso en la loko kaj havis sian propran nomon, kiel ekzemple Forum Popili aŭ Forum Livi.
#000043
Dum la jaroj de la respubliko, Aŭgusto asertis ke li "trovis al la grandurbo en briko kaj postlasis ĝin en marmoro".
Dum ŝancoj estas altaj ke tio estis troigo, ekzistas io esti dirita por la enfluo de marmoruzo en Roma Forumo de 63 a.K. pluen.
Dum Aŭgusto-regado, la forumo estis priskribita por estinti "pli granda, pli libera spaco ol estis la forumo de imperiaj tempoj."
La forumo komencis akcepti eĉ pli da ŝanĝoj sur la alveno de Julius Casear kiu desegnis ampleksajn planojn por la merkatnabo.
Dum la morto de Casear venis trofrue, la ideoj mem, same kiel Aŭgusto havis en salutoj al la forumo pruvanta esti la plej influa dum jaroj por veni.
Laŭ The Roman Forum As Cicero Saw It de Walter Dennison, la verkinto skribas ke "la deturnado de publika komerco al la pli grandaj kaj grandiozaj imperiestraj forumoj starigitaj en la najbareco rezultis en forlasado de la ĝenerala dezajno de la Forumo Romanum".
#000044
Ĉiu grandurbo havis almenaŭ unu forumon de ŝanĝiĝanta grandeco.
Aldone al ĝia normfunkcio kiel foirejo, forumo estis renkontiĝloko de granda socia signifo, kaj ofte la sceno de diversspecaj agadoj, inkluzive de politikaj diskutoj kaj debatoj, rendevuo, renkontiĝoj, ktp.
Multe la plej konata ekzemplo estas la Roma Forumo, la plej frua el pluraj en Romo.
#000045
En novaj romiaj urboj la forumo estis kutime situanta ĉe, aŭ ĵus for, la intersekciĝo de la ĉefaj nord-sudaj kaj orientokcidentaj stratoj (la Cardo kaj decumanus).
Ĉiuj forumoj havus Templon de Jupitero ĉe la norda finaĵo, kaj ankaŭ enhavus aliajn templojn, same kiel la bazilikon;
publikaj pezoj kaj iniciatoj surtabligas, tiel ke klientoj ĉe la merkato povis certigi ke ili ne estis venditaj mallongaj iniciatoj;
kaj ofte havus la banojn proksima.
#000046
Horreum estis speco de publika stokejo uzita dum la antikva romia periodo.
Kvankam la latina periodo ofte estas uzita por rilati al grenejoj, romia horrea kutimis stoki multaijn aliajn specojn de konsumeblaj;
la giganto Horrea Galbae en Romo estis uzita ne nur por stoki grenon sed ankaŭ oliv-oleon, vinon, nutrovarojn, vestante kaj eĉ marmoron.
Antaŭ la fino de la imperia periodo, la grandurbo de Romo havis preskaŭ 300 horrean por liveri ĝiajn postulojn.
La plej grandaj estis grandegaj, eĉ de modernaj normoj;
la Horrea Galbae enhavis 140 ĉambrojn sur la teretaĝo sole, kovrante areon de proksimume 225,000 kvadratfutoj (21,000 m2).
#000047
La unua horrea estis konstruita en Romo direkte al la fino de la dua jarcento a.K., [38] kie la unua konata publika horreum estas konstruita fare de la fatala tribuno, Gaius Gracchus en 123 a.K.
La vorto estis aplikita al iu loko indikita por la konservado de varoj;
tiel ĝi ofte estis uzita rilatas al keloj ( horrea subterranea), sed ĝi povus ankaŭ esti aplikita al loko kie artoj estis stokitaj, [40] aŭ eĉ al biblioteko.
Iu publika horrea funkciis iom kiel bankoj, kie valuables povus esti stokitaj, sed la plej grava klaso de horrea estis tiuj kie nutrovaroj kiel ekzemple greno kaj oliv-oleo estis stokitaj kaj distribuitaj fare de la ŝtato.
#000048
La vorto mem supozeble havas lingvistradikojn ligitaj al la vorto hordeum kiu en la latina signifas "hordeo".
En University Press de la Hopkin de la Johano, The Classical Weekly deklaras ke "Plinio la Maljuna efektive faras distingon inter la du ŭords6. kiun Li priskribas al la horreum kiel strukturon faritan de briko, kies muroj ne estis malpli ol tri futojn dikaj;
ĝi havis neniujn fenestrojn aŭ malfermaĵojn por ventolado".
Krome, la magazenoj ankaŭ gastigus petrolon kaj vinon kaj ankaŭ utiligus grandajn vazojn kiuj povis funkcii kiel cake_ estas por grandaj kvantoj de produktoj.
Tiuj magazenoj ankaŭ kutimis enhavi konservas grandajn monsumojn kaj estis uzitaj multe like personaj stokadunuoj hodiaŭ estas.
Romianoj estis "Tiuj horrea estis disigitaj kaj subdividitaj, tiel ke oni povus dungi nur tiel multe da spaco kiam oni deziris, tuta ĉambro (cella), vestoŝrankon (armarium), aŭ nur keston aŭ fortan keston (arca, arcula, lokuso, loculus)."
#000049
Multi-etaĝaj loĝejo-blokoj vokis insulae servita vicon da loĝbezonoj.
La plej malmultekostaj ĉambroj estis ĉe la pinto pro la malkapablo eskapi en la okazaĵo de fajro kaj la manko de pumpita akvo.
Fenestroj estis plejparte malgrandaj, turniĝante al la strato, per feraj sekurecbrikoj.
Insulae estis ofte danĝeraj, nesanaj, kaj emaj al fajroj pro troloĝateco kaj hazardaj kuiradaranĝoj.
[ citaĵo bezonis ] ekzistas ekzemploj en la romia havenurbo da Ostioj, tio dato reen al la regado de Trajano, sed ili ŝajnas estinti trovitaj nur en Romo kaj kelkaj aliaj lokoj.
Aliloke verkistoj anoncas ilin kiel io rimarkinda, sed Livio kaj Vituvius rilatas al ili en Romo.
Eksteraj muroj estis en "Opus Reticulatum" kaj internoj en "Opus Incertum", kiu tiam estus gipsita kaj foje pentris.
#000050
Senpezigi supren laŭ la malgrandaj malhelaj ĉambroj, luantojn kapablajn havigi gradon da pentritaj buntaj murpentraĵoj sur la muroj.
Ekzemploj estis trovitaj de ĝangalscenoj kun sovaĝaj bestoj kaj ekzotikaj plantoj.
Imititaj fenestroj ( trompel'oeil) foje estis pentritaj por give la lokojn ŝajni malpli malvastaj.
#000051
Romio havis kompleksajn kaj luksajn domojn posedatajn fare de la elito.
La meza domo, aŭ en urbokernloĝejo, de malnobelo aŭ plebe ne enhavis multajn luksojn.
La domus, aŭ unu-familia loĝejo, estis nur por la bonhava en Romo, kie la plej granda parto havas enpaĝigon de la fermita unuo, konsistante el unu aŭ du ĉambroj.
#000052
Insulae estis la temo de granda debato por historiistoj da romia kulturo, difinante la diversajn signifojn de la vorto.
Insula vorto uzita por priskribi etaĝkonstruaĵojn, aŭ la loĝejojn mem, 48] kun la signifo loĝejo, aŭ loĝebla ĉambro, montrante ĵus kiom malgrandaj loĝejoj por plebe estis estis.
Urbaj sekcioj estis origine stratblokoj, kaj poste komencis dividi en pli malgrandajn sekciojn, la vorton insulan rilatantan al kaj blokoj kaj pli malgrandaj sekcioj.
La insula enhavita cenacula, tabernae, stokejoj sub la ŝtuparo, kaj pli malaltaj plankbutikoj.
Alia speco de loĝigsekcio por plebe estis cenaculum, loĝejo, dividita en tri individuajn ĉambrojn: cubiculum, exedra, kaj medianum.
Oftaj romiaj loĝejoj estis plejparte masoj de pli malgrandaj kaj pli grandaj strukturoj, multaj kun mallarĝaj altanoj kiuj nunaj misteroj kiel al ilia uzo, havantaj neniujn pordojn por aliri ilin, al kaj ili mankis la troa ornamado kaj montrado de riĉaĵo kiun la domoj de aristokratoj enhavis.
Lukso en domoj ne estis ofta, kiel la vivo de la averaĝa persono ne konsistis el estado en iliaj domoj, kiam ili anstataŭe irus al publikaj banejoj, kaj okupiĝus pri aliaj komunumaj agadoj.
#000053
Multaj lumturoj estis konstruitaj ĉirkaŭ Mediteranea Maro kaj la marbordoj da la imperio, inkluzive de la Turo de Heraklo en Korunjo en norda Hispanio, strukturo kiu pluvivas al tiu tago.
Pli malgranda lumturo en Dovero, Anglio ankaŭ ekzistas kiel ruino al proksimume duono de la alteco de la originalo.
La lumo estintus disponigita per fajro ĉe la pinto de la strukturo.
#000054
Ĉiuj romiaj grandurboj havis almenaŭ thermae, popularan instalaĵon por publika banado, trejnado kaj societumado.
Ekzerco eble inkludos luktadon kaj halterlevon, same kiel naĝadon.
Banado estis grava parto de la romia tago, kie kelkaj horoj eble estos pasigitaj, je tre malalta kosto subvenciitaj fare de la registaro.
Pli riĉaj romianoj ofte estis akompanitaj de unu aŭ pluraj sklavoj, kiuj plenumis iujn ajn postulatajn taskojn kiel ekzemple alportado de refreŝigaĵo, gardante valuables, disponigante mantukojn, kaj ĉe la fino de la sesio, aplikante oliv-oleon al la korpoj de siaj majstraj kiuj tiam estis skrapitaj for kun strigil, skrapilon produktitan el ligno aŭ osto.
Romianoj ne lavis kun sapo kaj akvo kiel jes nun.
#000055
Romiaj banejoj estis ankaŭ zorgis pri privataj vilaoj, stratdomoj kaj fortikaĵoj.
Ili estis normale liveritaj kun akvo de apuda rivero aŭ rivereto, aŭ per akvedukto.
La dezajno de thermae estas diskutita fare de Vitruvio en De Architectura.
#000056
Romiaj temploj estis inter la plej gravaj kaj plej riĉaj konstruaĵoj en romia kulturo, kvankam nur kelkaj pluvivas en iu speco de kompleta ŝtato.
Ilia konstruo kaj prizorgado estis grava parto de antikva romia religio, kaj ĉiuj urboj de iu graveco havis almenaŭ unu ĉefan templon, same kiel pli malgrandajn sanktejojn.
La ĉefĉambro (cella) enhavis la sekto bildon da la diaĵo al kiun la templo estis dediĉita, kaj ofte malgranda altaro por incenso aŭ verŝoferoj.
Malantaŭ la cella estis ĉambro aŭ ĉambroj uzis de templinspektistoj por stokado de ekipaĵo kaj proponoj.
#000057
Kelkaj restaĵoj de multaj romiaj temploj pluvivas, ĉefe en Romo mem, sed la relative malmultaj preskaŭ-kompletaj ekzemploj estis preskaŭ ĉio transformitaj al kristanaj preĝejoj (kaj foje poste al moskeoj), kutime konsiderinda tempo post la komenca triumfo de kristanismo sub Konstantino.
La malkresko de romia religio estis relative malrapida, kaj la temploj mem ne estis transprenitaj fare de la registaro ĝis dekreto de la imperiestro Honorius en 415.
Kelkaj el la plej malnovaj pluvivaj temploj inkluzivas la Temple of Hercules Victor (Templo de Hercules Victor) (mezan duan jarcenton a.K.) kaj Temple of Portunus (Templo de Portunus) (120-80 a.K.), ambaŭ starante ene de la Forumo Boarium.
#000058
La grekaj kolonaj ordoj en ĉiuj iliaj detaloj estis atente sekvitaj en la fasadoj de temploj, kiel en aliaj prestiĝaj konstruaĵoj.
Tamen la idealigitaj proporcioj inter la malsamaj elementoj metitaj fare de la nura signifa romia verkisto pri arkitekturo por postvivi, Vitruvio, kaj postajn Italian Renaissance verkistojn, ne reflektas faktan romian praktikon, kiu povis esti tre varia, kvankam ĉiam alstrebante ekvilibron kaj harmonion.
Sekvante helenisman tendencon, la korinta ordo kaj ĝia variaĵo kiun la Sinteza ordo estis plej oftaj en postvivadoj de romiaj temploj, krom por malgrandaj temploj de tiu speco ĉe Alcántara, simplanima toskana ordo povus esti uzita.
#000060
Ekzistis konsiderinda loka vario en stilo, kiam romiaj arkitektoj ofte testitaj por asimili elementojn la populacio atendis en ĝia sankta arkitekturo.
Tio estis aparte la kazo en Egiptujo kaj la Proksima Oriento, kie malsamaj tradicioj de grandaj ŝtontemploj jam estis Jarmilaĝaj.
La Roman-kelta templo estis simpla stilo por malgrandaj temploj trovitaj en la Okcidenta Imperio, kaj senkompare la plej ofta tipo en Britannia.
Al ĝi ofte mankis iujn ajn da la karakterizaj klasikaj ecoj, kaj eble havis konsiderindan kontinuecon kun antaŭromiaj temploj da la kelta religio.
#000061
Romiaj teatroj estis konstruitaj en ĉiuj lokoj de la imperio de Hispanio, al la Proksima Oriento.
Pro la kapablo de la romianoj influi lokan arkitekturon, ni vidas multajn teatrojn ĉirkaŭ la mondo kun unike romiaj atributoj.
#000062
Romia vilao estis kampara domo konstruita por la supera klaso, dum domus estis la domo de riĉa familio en urbo.
La Empiro enhavis multajn specojn de vilaoj, ne kiujn ĉio el ili malŝpareme nomumis kun mozaikplankoj kaj freskoj.
En la provincoj, ĉiu kampara domo kun kelkaj dekoraciaj ecoj en la romia stilo povas esti nomita "vilao" fare de modernaj akademiuloj.
Kelkaj estis plezurpalacoj kiel ekzemple tiuj - kiel Hadrian's Villa ĉe Tivoli - kiuj estis situantaj en la malvarmetaj montetoj ene de facila atingo de Romo aŭ - kiel la Villa of the Papyri (Vilao de la Papyri) en Herkulano - sur pitoreskaj ejoj preteratentantaj la Bay of Naples (Golfo de Napolo).
Kelkaj vilaoj estis pli kiel la kamparaj domoj de Anglio aŭ Pollando, la videbla sidloko de potenco de loka magnato, kiel ekzemple la fama palaco retrovita ĉe Fishbourne en Sussex.
#000064
Antaŭurbaj vilaoj sur la rando de grandurboj ankaŭ estis konataj, kiel ekzemple la Mezo kaj Late Republican-vilaoj kiuj trudiĝis al la Marsa Kampo, en tiu tempo sur la rando de Romo, kaj kiuj povas esti ankaŭ viditaj ekster la urbomuroj de Pompejo, inkluzive de la Villa of the Mysteries (Vilao de la Misteroj), fama pro siaj freskoj.
Tiuj fruaj antaŭurbaj vilaoj, kiel ekzemple tiu en la Auditorium-loko de Romo [54] aŭ ĉe Grottarossa en Romo, elmontras la antikvaĵon kaj heredaĵon de la vilaosuburbana en Centra Italio.
Estas eble ke tiuj frue, antaŭurbaj vilaoj ankaŭ estis fakte la sidlokoj de potenco (eble eĉ palacoj) de regionaj potenculoj aŭ estroj de gravaj familioj ( sinjoroj).
#000065
Tria speco de vilao disponigis la organizan centron de la grandaj farmaj biendomoj nomitaj latifundioj;
tiaj vilaoj eble estos mankantaj ion rilate al luksoj.
Ekde la 4-a jarcento, vilao povis simple signifi agrikulturan biendomon aŭ posedon:
Hieronimo tradukis la Evangelion laŭ Markon (xiv, 32) korionon, priskribante la olivarbareton de Getsemano, kun vilao, sen inferenco kiu ekzistis ĉiuj loĝejoj tie entute ( Catholic Encyclopedia "Getsemano").
#000066
Kun la kolosa Diocletian's Palace, konstruita en la kamparo sed poste turnita en fortikan grandurbon, formo de loĝkastelo aperas, tio anticipas la Mezepokon.
#000067
La komenca invento de la akvomuelejo ŝajnas esti okazinta en la helenigita orienta Mediterranean en la maldormo de la konkeroj da Aleksandro la Granda kaj la pliiĝo de helenisma scienco kaj teknologio.
En la posta romia epoko, la uzo de akvoenergio estis multfacetaj kaj malsamaj specoj de akvomuelejoj estis lanĉitaj.
Tiuj inkludas ĉiujn tri variaĵojn da la vertikala akvorado same kiel la horizontala akvorado.
Krom ĝia ĉefa uzo en muelado de faruno, akvoenergio ankaŭ estis aplikita al marteladado de greno, [60] [61] [62] disbatante ercon, [63] sopiradŝtonojn [64] kaj eventuale fuladon kaj blekegojn por ferfornegoj.
#000068
En arkitekturo, monolito estas strukturo kiu estis elfosita kiel unuo de ĉirkaŭa matrico aŭ nudrokklako el roko.
Monolitoj estas trovitaj en ĉiuj specoj de romiaj konstruaĵoj.
Ili estis ĉiu el ambaŭ: elrompita sen esti proponitaj;
aŭ elrompita, moviĝis kaj leviĝis klara de la grundo en ilian pozicion (ekz. arkitravoj);
aŭ elrompita, moviĝis kaj starigis en vertikala pozicio (ekz. kolonoj).
#000069
Transportado estis farita fare de tero aŭ akvo (aŭ kombinaĵo de ambaŭ), en la pli posta kazo ofte de special-finkonstruitaj ŝipoj kiel ekzemple obeliskaviad-kompanioj.
Por ĉesigado de operacioj, antikvaj gruoj estis utiligitaj ekde ĉ. 515 a.K., [68] kiel ekzemple enen la konstruado de Trajana Kolono.
#000070
Obelisko estas alta, kvarflanka, mallarĝa pintigante monumenton kiujn finojn en piramid-simila formo ĉe la pinto.
Tiuj estis origine nomitaj "tekhenu" fare de la konstruantoj, la antikvaj egiptoj.
La grekoj kiuj vidis ilin uzis la grekajn "obeliskojn" por priskribi ilin, kaj tiu vorto pasis en la latinan kaj tiam la anglan.
La romianoj komisiis obeliskojn en antikva egipta stilo.
#000071
Romiaj ĝardenoj estis influitaj per egiptaj, persaj, kaj grekaj ĝardenlaborteknikoj.
En Antikva Latium, ĝardeno estis parto de ĉiu bieno.
Laŭ Katono la pli maljuna, ĉiu ĝardeno devus esti proksima al la domo kaj devus havi florflorbedojn kaj ornamajn arbojn.
Horacio skribis ke dum liaj tempaj florĝardenoj iĝis nacia indulgo.
#000073
Ĝardenoj ne estis rezervitaj por la ekstreme riĉa.
Elfosadoj en Pompejo montras ke ĝardenoj alkroĉantaj al loĝejoj estis malgrandigitaj por renkonti la spaclimojn de la hejmo de la meza Roman.
Modifitaj versioj de romiaj ĝardendezajnoj estis adoptitaj en romiaj setlejoj en Afriko, Gaŭlio, kaj Britanio.
Ĉar stratdomoj estis anstataŭigitaj per altaj insula (etaĝkonstruaĵoj), tiuj urbĝardenoj estis anstataŭigitaj per ĉefenestraj florkestoj aŭ tegmentĝardenoj.
#000074
[ citaĵo bezonis ] triumfa arko
#000075
Triumfa arko estas monumenta strukturo en la formo da arĉpordego kun unu aŭ pluraj arkaĵaj trairejoj, ofte dizajnitaj al interspaco al vojo.
La originoj de la romia triumfa arko estas neklaraj.
Ekzistis antaŭuloj al la triumfa arko ene de la romia mondo;
en Italio, la etruskoj uzis komplekse pimpan ununuran golfon arkes kiel pordegoj aŭ portaloj al siaj grandurboj.
Pluvivaj ekzemploj de etrusko arkes daŭre povas esti viditaj ĉe Peruĝo kaj Volterra.
La du-esencaj elementoj de la triumfa arko - je-pintita arko kaj kvadrata entablemento - longe estis en uzo kiel apartaj arkitekturaj eroj en antikva Grekio.
#000076
La novigado da la romianoj devis uzi tiujn elementojn en ununura liberstaranta strukturo.
La kolonoj iĝis sole dekoraciaj elementoj sur la ekstera vizaĝo de arko, dum la entablemento, senigita de sia rolo kiel konstruaĵsubteno, iĝis la kadro por la civitaj kaj religiaj mesaĝoj ke la superkonstruantoj deziris peri.
Malmulto estas konata ĉirkaŭ kiel la romianoj rigardis triumfaj arkes.
Plinio la Maljuna, skribo en la unua-jarcenta p.K., estis la nura maljunega verkinto diskutanta ilin.
Li skribis ke ili estis intencitaj por "levi super la ordinara mondo" bildon da glora persono kutime prezentite en la formo de statuo kun Kvadrigo.
#000077
La unua registritaj romianoj triumfa arkes estis fiksitaj supren en la tempo de la Romia Respubliko.
Generaloj al kiuj estis konceditaj triumfo estis nomitaj triumfantoj kaj starigus fornice'ojn aŭ formalan parolmanieron arkes portantaj statuoj por festi siajn venkojn.
Romiaj triumfaj praktikoj ŝanĝiĝis signife ĉe la komenco de la imperia periodo kiam la unua Roman Emperor
Aŭgusto dekretis ke al nur imperiestroj estus konceditaj triumfoj.
La triumfa arko ŝanĝiĝis de esti persona monumento al esti esence propagandista unu, helpante sciigi kaj reklami la ĉeeston de la reganto kaj la leĝojn de la ŝtato.
Arkes estis ne nepre konstruitaj kiel enirejoj, sed - male al multaj modernaj triumfaj arkes - ili estis ofte starigitaj trans vojoj kaj estis intencitaj por esti pasitaj tra, ne rondaj.
#000078
Plej romiaj triumfa arkes estis konstruitaj dum la imperia periodo.
De la kvara-jarcenta p.K. ekzistis 36 tia arkes en Romo, de kiu tri postvivis - la Arch of Titus (AD 81), la Arch of Septimius Severus (Arko de Septimo Severo) (203-205) kaj la Arkon de Konstantino (312).
Multnombra arkes estis konstruitaj aliloke en la Romia Imperio.
La ununura arko estis la plej ofta, sed multaj triopoj arkes estis ankaŭ konstruitaj, da kiu la Triumphal Arch of Orange (Triumfa Arko de Orange) ( ĉirkaŭ AD 21) estas la plej frua pluviva ekzemplo.
De la du-jarcenta p.K., multaj ekzemploj de la arcuskvadrifron - kvadrata triumfa arko konstruita super vojkruciĝoj, kun arkaĵaj malfermaĵoj sur ĉiuj kvar flankoj - estis konstruitaj, precipe en Nordafriko.
Super-konstrui en Romo kaj Italio malpliiĝis post la tempo de Trajano (AD 98-117) sed restis ĝeneraligita en la provincoj dum la duaj kaj triaj jarcentoj p.K.;
ili ofte estis starigitaj por festi imperiajn vizitojn.
#000079
La ornamado da arko estis intencita por funkcii kiel konstanta vida memorigilo de la triumfo kaj triumfanto.
La fasado estis ornamita kun marmorkolonoj, kaj la pilastroj kaj subtegmentoj kun dekoraciaj kornicoj.
Skulptitaj paneloj prezentis venkojn kaj atingojn, la dokumentojn de la triumfanto, la kaptitajn armilojn de la malamiko aŭ la triumfa procesio mem.
La spandrels kutime prezentis flugajn Venkojn, dum la subtegmento ofte estis gravurita kun dediĉa surskribo nomanta kaj laŭdanta la triumfanton.
La pilastroj kaj internaj trairejoj ankaŭ estis ornamitaj kun krizhelpoj kaj liberstarantaj skulptaĵoj.
La trezorejo estis ornamita kun monrezervoj.
Kelkaj triumfantan arkes estis venkitaj per statuo aŭ Currus triumphalis, grupo de statuoj prezentantaj la imperiestron aŭ generalon en Kvadrigo.
#000080
Surskriboj pri Roman triumfaj arkes estis artaĵoj en ili mem, kun tre fajne tranĉo, foje gilded leteroj.
La formo de ĉiu letero kaj la interspacigo inter ili estis singarde dizajnita por maksimuma klareco kaj simpleco, sen iuj dekoraciaj movegoj, emfazanta la romian guston por modereco kaj ordo.
Tiu koncepto da kio poste iĝis la arto de tipografio restaĵoj de fundamenta graveco malsupren al la nuntempo.
#000081
Romiaj vojoj estis decidaj al la prizorgado kaj evoluo de la romia ŝtato, kaj estis konstruitaj de proksimume 500 a.K. tra la vastiĝo kaj firmiĝo de la Romia Respubliko kaj la Romia Imperio.
Ili disponigis efikajn rimedojn por la transtera movado de armeoj, oficialuloj kaj civiluloj, kaj la enlanda transporto de oficialaj komunikadoj kaj komerc varoj.
Ĉe la kulmino de la evoluo de Romo, neniuj pli malmultaj ol 29 grandaj armeaj aŭtovojoj radiis de la ĉefurbo, kaj la 113 provincoj de la Late Empire estis interligitaj per 372 grandaj vojligoj.
Romiaj vojkonstruantoj alstrebis reguliglarĝon (vidu Leĝoj kaj normojn supre), sed faktaj larĝoj estis mezuritaj ĉe inter 3.6 ft (1.1 m) kaj pli ol 23 ft (7.0 m).
Hodiaŭ, la betono uzis de la spacoj ĉirkaŭ la ŝtonoj, donante la impreson de tre malebena vojo, sed la origina praktiko devis produkti surfacon kiu estis sendube multe pli proksime al esti plata.
#000082
La romianoj konstruis multajn akveduktojn por alporti akvon de malproksimaj fontoj en siajn grandurbojn kaj urbojn, provizante publikajn banejojn, latrinojn, fontanojn kaj privatajn domanarojn.
Kloakaĵo estis forigita per kompleksaj kloakaĵosistemoj kaj liberigita en proksimajn korpojn de akvo, retenante la urbojn puraj kaj liberaj de elfluanta.
Akveduktoj ankaŭ disponigis akvon por minizado de operacioj, muelante, bienojn kaj ĝardenojn.
#000083
Akveduktoj movis akvon tra gravito sole, estante konstruitaj laŭ iometa falo ene de akvokonduktiloj de ŝtono, briko aŭ betono.
La plej granda parto estis entombigita sub la grundo, kaj sekvis siajn konturojn;
malhelpi pintojn aŭ, malpli ofte estis evitita, tunelis tra.
Kie valoj aŭ malaltebenaĵo intervenis, la akvokonduktilo estis portita sur pontlaboron, aŭ ĝia enhavo provizita en altpreman plumbon, ceramikajn aŭ ŝtonpipojn kaj drenis laŭlarĝe.
La plej multaj akveduktosistemoj inkludis sedimentadotankojn, kluzojn kaj distribuotankojn por reguligi la provizon ĉe bezono.
#000084
La unua akvedukto de Romo provizis akvo-fontanon metitan ĉe la brutplaco de la grandurbo.
De la tria-jarcenta p.K., la grandurbo havis dek unu akveduktojn, daŭrigante populacion de pli ol miliono en akvo-ekstravaganca ekonomio;
la plej granda parto de la akvo provizis la multajn publikajn banejojn de la grandurbo.
Grandurboj kaj municipoj ĉie en la Romia Imperio kopiis tiun modelon, kaj financis akveduktojn kiel objektoj de ĝenerala intereso kaj civita fiereco, "multekosta ankoraŭ necesa lukso al kiuj ĉio povis, kaj faris, strebi."
#000085
La plej multaj romiaj akveduktoj pruvis fidindaj, kaj daŭremaj;
kelkaj estis konservitaj en la fruan modernan epokon, kaj kelkaj daŭre estas duonflankaj en uzo.
Metodoj de akveduktogeodezio kaj konstruo notiĝas fare de Vitruvio en lia laboro De Architectura (unua jarcento a.K.).
La ĝenerala Frontinus donas pli da detalo en lia oficiala raporto en la problemoj, uzoj kaj fitraktadoj de la publika akvoprovizado de Imperial Rome.
Rimarkindaj ekzemploj de akveduktarkitekturo inkludas la apogajn pilastrojn de la Aqueduct of Segovia (Akvedukto de Segovio), kaj la akvedukt-manĝitajn cisternojn de Konstantinopolo.
#000086
Romiaj pontoj, konstruitaj fare de antikvaj romianoj, estis la unuaj grandaj kaj daŭrantaj pontoj konstruitaj.
Romiaj pontoj estis konstruitaj kun ŝtono kaj havis la arkon kiel la baza strukturo (vidu arkponton).
Plej utiligita betono ankaŭ, kiun la romianoj estis la unuaj se temas pri uzi por pontoj.
#000087
La romianoj ankaŭ enkondukis segmentajn arkpontojn en pontkonstruo.
La 330 m longa Limyra Bridge en sudokcidenta Turkio havas 26 segmenta arkes kun meza interspac-al-pliiĝa rilatumo de 5.3:1, [88] donante al la ponto nekutime platan profilon nesuperita por pli ol jarmilo.
La ponto de Trajano super la Danubo havis malferma-arkfakon segmenta arkes fariten da ligno (starante sur 40 m altaj konkretaj pilastroj).
Tio devis esti la plej longa arkponto dum mil jaroj kaj laŭ totala kaj individua interspaclongo, dum la plej longa pluekzistanta romia ponto estas la 790 m longa Puente Romano ĉe Mérida.
#000089
Romiaj kanaloj estis tipe universalaj strukturoj, destinitaj por irigacio, drenado, terakirado, inundokontrolo kaj navigacio kie realisme.
Kelkaj navigaciaj kanaloj estis registritaj fare de maljunegaj geografiistoj kaj daŭre estas spureblaj de moderna arkelogio.
Kanaloj kiuj servis la bezonojn de urba akvoprovizado estas kovritaj ĉe la Listo de akveduktoj en la Romia Imperio.
#000090
Dolĉakvorezervujoj estis ofte starigitaj ĉe la finstacioj de akveduktoj kaj siaj lokaj fervojaj, provizante urbajn domanarojn, agrikulturajn biendomojn, imperiestrajn kastelojn, thermae aŭ marameajn bazojn de la romia mararmeo.
#000091
Romia digokonstruo komenciĝis en serioza en la frua imperia periodo.
Plejparte, ĝi koncentriĝis laŭ la semi-arida periferio de la imperio, nome la provincoj de Nordafriko, la Proksima Oriento, kaj Hispania.
La relativa abundo de hispanaj digoj malsupre estas pagenda parte al pli intensa kampolaboro tie;
por Italio nur la Subiaco-Digoj, kreita fare de imperiestro Nerono (54-68 p.K.) por distraj celoj, estas atestita.
Tiuj digoj estas rimarkindaj, tamen, por sia speciala alteco, kiu restis nesuperita ie ajn en la mondo ĝis la Finmezepoko.
#000092
La plej oftaj digspecoj estis tero- aŭ rok-plenaj riverdigdigoj kaj masonaĵogravitodigoj.
Tiuj servis larĝan aron de celoj, kiel ekzemple irigacio, inundokontrolo, riverdistraĵon, grundo-retenon, aŭ kombinaĵon de tiuj funkcioj.
La impermeabileco de romiaj digoj estis pliigita per la enkonduko da akvorezista hidraŭlika mortero kaj aparte verkcaementicio en la Konkreta Revolucio.
Tiuj materialoj ankaŭ permesis ke pli grandaj strukturoj estus konstruitaj, [97] kiel la Lago Homs Digo, eventuale la plej grandan akvobarieron hodiaŭ, [98] kaj la fortika Harbaqa Dam, kiuj ambaŭ konsistas el konkreta kerno.
#000093
Romiaj konstruantoj estis la unuaj se temas pri realigi la stabiligan efikon de arkes kaj murapogiloj, kiujn ili integris en siajn digdezajnojn.
Antaŭe nekonataj digspecoj lanĉitaj fare de la romianoj inkludas super-gravitajn digojn, [93] [99]
murapogildigoj, [105] kaj plurĉefaj murapogildigoj.
#000094
La romianoj muritaj gravaj grandurboj kaj urboj en lokoj ili vidis kiel endanĝerigitaj, kaj partoj de multaj muroj restas integrigitaj en pli postaj defendoj, kiel en Córdoba (dua jarcento a.K.), Chester (tero kaj ligno en la 70'oj p.K., ŝtono de ĉ. 100), kaj Jorko (de 70'oj p.K.).
Strategiaj muroj trans sincera lando estis multe pli raraj, kaj Hadriana Muro (de 122) kaj la Antonine Wall (de 142, prirezignitaj nur 8 jarojn post kompletigo) estas la plej signifaj ekzemploj, ambaŭ sur la pikteca limo.
#000096
Sur lian revenon de kampanjoj en Grekio, la generalo Sulla alportis reen kio estas verŝajne la plej bonkonata elemento de la frua imperia periodo, la mozaiko, ornamado farita de buntaj fritoj de ŝtono enigis en cementon.
Tiu kaheliza metodo prenis la imperion de ŝtormo en la malfrua unua jarcento kaj la duan jarcenton kaj en la romia hejmo eniris la konatan murpentraĵon en ornamado de plankoj, muroj, kaj kavernoj kun geometriaj kaj bildaj dezajnoj.
#000097
Ekzistis du ĉefaj teknikoj en greko-romia mozaiko:
verkvermiculatum uzis malgrandegajn mozaikŝtonojn , tipe kubojn de 4 milimetroj aŭ malpli, kaj estis produktitaj en metiejoj en relative malgrandaj paneloj kiuj estis transportitaj al la ejo gluita al iu provizora subteno.
La malgrandegaj mozaikŝtonoj permesis tre fajne detalon, kaj aliron al la iluziismo de pentraĵo.
Ofte malgrandaj paneloj nomitaj emblemata estis enigitaj en murojn aŭ kiel la kulminaĵoj da pli grandaj planko-mozaikoj en pli kruda laboro.
La normala tekniko, aliflanke, estis verko tessellatum , uzante pli grandajn mozaikŝtonojn, kiuj estis metitaj sur ejo.
Ekzistis klara indiĝena itala stilo uzanta nigran sur blanka fono, kio estis sendube pli malmultekostan ol tute kolora laboro.
#000098
Specifa ĝenro de romia mozaiko akiris la nomon asaroton (greka "nebalaita planko").
Ĝi reprezentis optikan iluzion de la manĝorestaĵoj de festeno sur la planko de atingodomoj.
#000099
Hipokaŭsto estis antikva romia sistemo de subetaĝa hejtado, uzita por varmigi domojn kun varma aero.
La romia arkitekto Vitruvio, skribante koncerne la finon de la unua jarcento a.K., atribuas ilian inventon al Sergius Orata.
Multaj restaĵoj de romiaj hipokaŭstoj pluvivis ĉie en Eŭropo, okcidenta Azio, kaj norda Afriko.
La hipokaŭsto estis invento kiu plibonigis la higienon kaj vivkondiĉojn de civitanoj, kaj estis frontulo da moderna centra hejtado.
#000100
Hypocausts estis uzita por varmigado de varmaj banoj ( thermae), domoj kaj aliaj konstruaĵoj, ĉu publike aŭ private.
La planko estis levita super la grundo per kolonoj, nomitaj pilaestakoj, kun tavolo da kaheloj, tiam tavolo de betono, tiam alia de kaheloj sur pinto;
kaj spacoj estis maldekstraj ene de la muroj tiel ke varma aero kaj fumo de la fornego pasus tra tiuj enfermitaj areoj kaj el fumkanaloj en la tegmento, tiel hejtado sed ne poluantaj la internon de la ĉambro.
#000101
En Siciliaj herniobandaĝtegmentoj supozeble ekaperis jam 550 a.K.
Ilia potencialo estis plene realigita en la romia periodo, kiu vidis ĉirkaŭligitajn tegmentojn super 30 maltrafoj enhavante la rektangulajn spacojn da monumentaj publikaj konstruaĵoj kiel ekzemple temploj, bazilikoj, kaj pli postaj preĝejoj.
Tiaj interspacoj estis tri fojojn pli larĝe ol la plej vastaj apogil-kaj-lintelaj tegmentoj kaj nur superitaj per la plej grandaj romiaj kupoloj.
#000102
La plej granda herniobandaĝ tegmento antaŭ interspaco da antikva Romo kovris la Aulan Regian (tronsalono) konstruitan por imperiestro Domiciano (81-96 p.K.) sur la Palatina Monteto, Romo.
La ligno-herniobandaĝtegmento havis larĝon de 31.67 m, iomete superante la postulitan limon de 30 m por romiaj tegmentoj.
Ligtrabherniobandaĝoj enkalkulis multe pli grandajn interspacojn ol la pli malnova apogil-kaj-lintela sistemo kaj eĉ konkreta stangsaltado.
Naŭ el la dek plej grandaj rektangulaj spacetoj en romia arkitekturo estis transpontitaj tiun manieron, la nura escepto estanta la ingveno volbis Basilica of Maxentius (Baziliko de Maksencio).
#000103
La helikforma ŝtuparo estas speco de ŝtuparo kiu, pro sia kompleksa helikforma strukturo, estis enkondukita relative malfrue en arkitekturo.
Kvankam la plej maljunaj ekzemplodatoj reen al la 5-a jarcento a.K., [115] ĝi estis nur en la maldormo da la influa dezajno de Trajana Kolono kiu tiu spacŝpara nova tipo permanente kaptita tenas en romia arkitekturo.
#000104
Krom la triumfaj kolonoj en la imperiaj grandurboj de Romo kaj Konstantinopolo, aliaj specoj de konstruaĵoj kiel ekzemple temploj, thermae, bazilikoj kaj tomboj estis ankaŭ agordis kun helikformaj ŝtuparoj.
Ilia rimarkinda foresto en la turoj de la Aŭreliana Muro indikas ke kvankam uzitaj en mezepokaj kasteloj, ili ankoraŭ ne aperis elstare en romia armea inĝenieristiko.
Antaŭ malfrue antikvaĵo, apartaj ŝtuparturoj alvenis konstruitaj najbaraj al la ĉefkonstruaĵoj, kiel en la Basilica of San Vitale (Baziliko de San Vitale).
#000105
La konstruado de helikforma ŝtuparo pasis kaj al kristana kaj islama arkitekturo.
#000106
Baths of Trajan (Banoj de Trajano) - tiuj estis masivo thermae, banado kaj libertempokomplekso, konstruita en antikva Romo komencanta de 104 p.K. kaj dediĉis dum la Kalends de julio en 109.
Baths of Diocletian (Banoj de Diokleciano) - en antikva Romo, tiuj estis la plej grandiozaj el la publikaj banejoj (thermae), konstruitaj fare de sinsekvaj imperiestroj
Curia Hostilia (Senato), en Romo
#000107
Alyscamps - tombejo en Arles, Francio, unu el la plej famaj tombejoj de la praa mondo
#000108
Romia inĝenieristiko - romianoj estas famaj pro siaj progresintaj inĝenieristik plenumoj, kvankam kelkaj el siaj propraj inventoj estis plibonigoj en pli malnovaj ideoj, konceptoj kaj inventoj.
#000109
Traianus - Teknika enketo de romia publiko funkcias
Loĝigo kaj loĝejoj en Romo - rigardo ĉe diversaj aspektoj de loĝigo en antikva Romo, loĝejoj kaj vilaoj.
Rome Reborn − Video Tour tra Romio bazita sur cifereca modelo
#000113
Arkitekturaj notoj pri la greko-romia mondo
#000114