Moldavio [ citaĵo bezonita ]
#000003
Ukraina / j uː ˈ k r eɪ n I ə n / ( aŭskultu )( українська мова ukrajinśka mova ) East Slavic-lingvo estas.
Ĝi estas la oficiala ŝtatlingvo de Ukrainio kaj unue de du ĉeflingvoj de ukrainaj;
ĝi estas unu el la tri oficialaj lingvoj en la nerekonita stato de Ĉednestrio, la alia du estaĵo rumana kaj rusa.
Skriba ukraino uzas variaĵon de la Cirila manuskripto (vidu ukrainan alfabeton).
#000004
Historiaj lingvistoj spuras la originon de la ukraina lingvo al la Aĝa Orienta La Slava de la frua mezepoka stato de tiu de Kievan Rus.
Post la falo de la tiu de Kievan Rus same kiel la Regno de-Galegio-Volhynia, la lingvo evoluis en formon nomitan la rutena lingvo.
La Moderna ukraina lingvo estis en ofta uzo ekde la malfrua 17-a jarcento, asociita kun la establado de la Kozako Hetmanate.
De 1804 ĝis la Rusia revolucio de 1917, la ukraina lingvo estis malpermesita de lernejoj en la Rusa Imperio, de kiuj la plej granda parto de Ukrainio (Centra, orienta kaj Suda) estis parto tiutempe.
Ĝi ĉiam konservis sufiĉan bazon en Okcidenta-Ukrainio, kie la lingvo neniam estis malpermesita, [7] en it'oj folklorkantoj, migrantaj muzikistoj, kaj eminentaj verkintoj.
#000005
Ukraina lingvo estas reguligita fare de la National Academy of Sciences of Ukraine ( NANU), precipe de it Institute for the Ukrainian Language (Instituto por la ukraina lingvo), ukraina lingv-informa fondaĵo, kaj Potebnya Instituto de Lingvo-Studoj.
La ukraina lingvo retenas gradon da reciproka kompreneblo kun Belarusian kaj la rusa.
#000006
Teorioj koncerne la evoluon de la ukraina lingvo
Originoj kaj evoluoj dum mezepokaj tempoj
Evoluoj sub Pollando kaj Litovio
#000008
1 parolantoj en la rusa Empiro
#000010
Diferencoj inter ukrainaj kaj aliaj slavaj lingvoj
#000011
3.3 Komparo kun la rusa
#000013
Lingva evoluo de la ukraina lingvo
#000014
Teorioj koncerne la evoluon de la ukraina lingvo
#000015
La unua teorio de la origino de ukraina lingvo estis proponita en Imperialo-Rusio en la mezo de la 18-a jarcento fare de Miĥail Lomonosov.
Tiu teorio postulas la ekziston de komuna lingvo parolita fare de ĉiuj East Slavic-homoj en la tempo de la tiu de Rus.
Laŭ Lomonosov, la diferencoj kiuj poste evoluigita inter Great Russian kaj ukraina (kiuj li referita kiel Little Russian) povus esti klarigitaj per la influo de la polaj kaj slovakaj lingvoj sur ukraina kaj la influo de Uraliclingvoj sur la rusa de la 13-a ĝis la 17-a jarcentoj.
#000016
[ plena citaĵo bezonis ] Alia sinteno evoluigita dum la 19-a kaj 20-a jarcentoj fare de lingvistoj de Imperialo-Rusio kaj Sovet-Unio.
Kiel Lomonosov, ili supozis la ekziston de komuna lingvo parolita fare de Orienta Slavs en la pasinteco.
Sed male al la hipotezo de Lomonosov, tiu teorio ne rigardas " Polonization " aŭ ajnan alian eksteran influon kiel la ĉefan movan forton kiu kaŭzis la formadon de tri malsamaj lingvoj (la rusa, ukraina kaj Belarusian) de la ordinara aĝa East Slavic-lingvo.
Tiu ĝenerala sinteno estas la plej akceptita inter akademiuloj tutmonde, [10] precipe ekster Ukrainio.
La subtenantoj de tiu teorio malkonsentas, aliflanke, koncerne la tempon kiam la malsamaj lingvoj estis formitaj.
#000017
Sovetiaj akademiuloj metis la diverĝon inter ukraina kaj la rusa nur ĉe pli postaj periodoj (14-a tra 16-a jarcentoj).
Laŭ tiu vido, Aĝa Orienta La Slava diverĝis en Belarusian kaj ukrainan en la okcidento (kolektive, la rutena lingvo de la 15-a ĝis 18-a jarcentoj), kaj malnov-rusa en la nordoriento, post kiam la politikaj limoj de la tiu de Kievan Rus estis redrawn en la 14-a jarcento.
Dum la tempo de la enkadrigo de Ruthenia (Ukrainio kaj Belorusio) en la Respublikon de Ambaŭ Naciojn, ukraina kaj Belarusian diverĝis en identigeble apartajn lingvojn.
#000018
[ citaĵo bezonis ] Kelkaj akademiuloj [ kiu?
vidu diverĝon inter la lingvo de Galicia-Volhynia kaj la lingvo de Novgorod - Suzdal ekde la 12-a jarcento, supozante ke antaŭ la 12-a jarcento, la du lingvoj estis preskaŭ neapartigeblaj.
Tiu sinteno estas, aliflanke, ĉe varianco kun kelkaj historiaj datenoj.
Fakte, pluraj East Slavic-triboj, kiel ekzemple Polans, Drevlyans, Severians, Dulebes (kiuj poste verŝajne iĝis Volhynians kaj Buzhans), Blanka-Kroatoj, Tiverians kaj Ulichs vivis sur la teritorio de Ukrainio de hodiaŭ long antaŭ la 12-a jarcento.
Precipe, kelkaj ukrainaj ecoj [ kiu?
estis rekoneblaj en la sudaj dialektoj de Aĝa Orienta La Slava same malproksime reen kiel la lingvo povas esti dokumentita.
#000019
Kelkaj esploristoj, koncedante la diferencoj inter la dialektoj parolitaj fare de East Slavic-triboj en la 10-a kaj 11-a jarcentoj, daŭre konsideras ilin "regionajn manifestiĝojn de komuna lingvo" (vidi, ekzemple, la artikolon de Vasyl Nimchuk).
En kontrasto, Ahatanhel Krymsky kaj Alexei Shakhmatov supozis la ekziston de la komuna parola lingvo de orientaj slavoj nur en la pratempo.
Laŭ ilia sinteno, la diversigo de la Old East Slavic-lingvo okazis en la 8-a aŭ frua 9-a jarcento.
#000020
Ukraina lingvisto Stepan Smal-Stotsky iris eĉ plu, neante la ekziston de komuna Old East Slavic-lingvo en iu tempo en la pasinteco.
Similaj vidpunktoj estis partumitaj fare de Yevhen Tymchenko, Vsevolod Hantsov, Olena Kurylo, Ivan Ohienko kaj aliaj.
Laŭ tiu teorio, la dialektoj de East Slavic-triboj evoluis iom post iom el la komuna proto-loslava-lingvo sen iuj mezaj stadioj dum la 6-a tra 9-a jarcentoj.
La ukraina lingvo estis formita per konverĝo de tribaj dialektoj, plejparte pro intensa migrado de la populacio ene de la teritorio de Ukrainio de hodiaŭ en pli postaj historiaj periodoj.
Tiu sinteno ankaŭ estis apogita per la fonologiaj studoj de George Shevelov.
#000021
Originoj kaj evoluoj dum mezepokaj tempoj
#000022
Kiel rezulto de proksimaj slavaj kontaktoj kun la restoj de la skita kaj Sarmatiana populacio norde de Nigra Maro, daŭri en la fruan Mezepokon, la aspekto de esprimita frikativa γ (h) en moderna ukraino kiun kaj kelkaj sudaj rusaj dialektoj estas klarigita, tiel komence eliris en skitoj kaj la rilataj orientaj iranaj dialektoj el pli frue ofta proto-ind-eŭropa ÷ g kaj ÷ gh.
#000023
Dum la 13-a jarcento, kie germanaj setlantoj estis invititaj al Ukrainio fare de la princoj de Galicia-Vollhynia, germanaj vortoj komenciĝis aperi en la lingvo parolita en Ukrainio.
Ilia influo daŭrus sub Pollando ne nur tra germanaj kolonianoj sed ankaŭ tra la Jid-parolantaj judoj.
Ofte tiaj vortoj implikas komercon aŭ artmetiojn.
Ekzemploj de vortoj de germana aŭ jida-origino parolita en Ukrainio inkludas dakh (tegmento), ruran (pipo), rinok (merkato), kushnir (peltisto), kaj majster (majstro aŭ metiisto).
#000024
Evoluoj sub Pollando kaj Litovio
#000025
Signifa kontakto kun tataroj kaj turkoj rezultigis multajn turklingvajn vortojn, precipe tiuj implikantajn armeajn aferojn kaj stepindustrion, estante adoptita en la ukrainan lingvon.
Ekzemploj inkludas torban (saketo) kaj tiutiun (tabako).
#000027
Pro pezaj prunteprenoj de la pola, la germana, la ĉeĥa kaj la latina, frue moderna vulgara ukraino ( prosta mova, "simpla parolado") havis pli vortfaradan similecon kun okcidentslavaj lingvoj ol kun rusa aŭ La preĝejslavona.
Ekde la mid-17-a jarcento, la lingva diverĝo inter la ukrainaj kaj rusaj lingvoj estis tiel akuta ke ekzistis bezono de tradukistoj dum intertraktadoj por la Treaty of Pereyaslav (Traktato de Pereyaslav), inter Bohdan Khmelnytsky, kapo de la Zaporozhian Gastiganto, kaj la rusa ŝtato.
#000028
Historio de la uzokutimo de la ukraina parola lingvo
#000029
Tiu de Rus kaj Galicia-Volhynia
#000030
Dum la Khazar periodo, la teritorio de Ukrainio, ekloĝis en tiu tempo per iranano ( post-skita), la turka (post-huna, proto-bulgaro), kaj Uralic (proto-hungaro) triboj, estis laŭstadie Slavicized per pluraj ondoj de migrado de la slava nordo.
Finfine, la Estad reganto de Novgorod, nomita Oleg, kaptis Kievon (Kyiv) kaj establis la politikan unuon de tiu de Rus.
Kelkaj teoriuloj vidas fruan ukrainan stadion en lingvoevoluo ĉi tie;
aliaj nomas tiun epokon Aĝa Orienta La Slava aŭ Old Ruthenian/Rus'ian.
Rusaj teoriuloj emas amalgami Rus estas al la moderna nacio de Rusio, kaj voko tiu lingva epoko malnov-rusaj.
Kelkaj diras ke lingva unueco super tiu de Rus ne ĉeestis, sed triba diverseco en lingvo estis.
#000031
La epoko de tiu de Rus estas la temo de iu lingva konflikto, ĉar la lingvo de multo da la literaturo estis sole aŭ peze Old Slavonic.
En la sama tempo, la plej multaj juraj dokumentoj ĉie en tiu de Rus estis skribitaj en sole Old East Slavic lingvo (supozita esti bazitaj sur la Kieva dialekto de tiu epoko).
Sciencaj disputoj pri pli frua evoluo flankenmetite, literaturaj rekordoj de tiu de Rus atesti granda diverĝo inter la rusa kaj Ruthenian/Rusyn-formularoj de la ukraina lingvo jam la epoko de tiu de Rus.
Unu veturilo de tiu diverĝo (aŭ larĝiganta diverĝon) estis la grandskala transpreno de la Old Slavonic-lingvo en la nordaj atingoj de tiu de Rus kaj de la pola lingvo ĉe la teritorio de moderna Ukrainio.
Kiel konstatite per la nuntempaj kronikoj, la regantaj princoj de Galich (moderna Halych) kaj Kievo vokis sin "People of Rus" (kun la preciza Cirila literumo de la adjektivo de de la variado de Rus inter fontoj), kiu kontrastas akre al la manko de etna mem-nomo por la areo ĝis la mid-19-a jarcento.
#000032
La pola lingvo havis pezajn influojn sur ukraina (precipe en Okcidenta-Ukrainio).
La sudokcidentaj ukrainaj dialektoj estas transiraj al la pola.
Ĉar la ukraina lingvo formiĝis plu, kelkaj prunteprenoj de tataro kaj turko okazis.
Kulturo de Ukrainio kaj lingvo prosperis en la deksesa kaj unue la duonon de la 17-a jarcento, kiam Ukrainio estis parto de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj.
Inter multaj lernejoj establitaj en tiu tempo, la Kieva-Mogila Collegium (la antaŭulo de moderna Kyiv-Mohyla Academy), fondita per la ortodoksa metropolano Peter Mogila ( Petro Mohyla), estis la plej grava.
En tiu tempo lingvoj estis asociitaj pli kun religioj: katolikoj parolis la polan, kaj membroj de la ortodoksa eklezio parolis Rusyn.
#000035
Post la Treaty of Pereyaslav (Traktato de Pereyaslav), ukraina alta kulturo iris en longan periodon de stabila malkresko.
La sekvo, la Kyiv-Mohyla-Akademio estis alogita de la Rusa Imperio kaj fermiĝis malsupren poste en la 19-a jarcento.
La plej multaj el la ceteraj ukrainaj lernejoj ankaŭ ŝanĝis al la pola aŭ la rusa en la teritorioj kontrolitaj fare de tiuj respektivaj landoj, kiuj estis sekvitaj per nova ondo de Polonization kaj Rusigo de la denaska nobelaro.
Iom post iom la oficiala lingvo de ukrainaj provincoj sub Pollando estis ŝanĝita al la pola, dum la superaj klasoj en la rusa parto de Ukrainio uzis la rusan.
#000036
Dum la 19-a jarcento, reanimado de ukraina mem-identigo manifestita en la literaturaj klasoj de kaj Russian-imperia Dnieper Ukrainio kaj aŭstra Galegio.
La Brotherhood of Sts Cyril (Frateco de Sts Cyril) kaj Methodius en Kievo petis malnovan vorton por la kozakhejmlando, Ukrajina, kiel mem-nomo pri la nacio de ukrainaj, kaj Ukrajins'ka mova pri la lingvo.
Multaj verkistoj publikigis verkojn en la Romantika tradicio de Eŭropo montrante ke ukraina ne estis simple lingvo de la vilaĝo sed taŭga por literaturaj okupoj.
#000037
Dum multo da la 19-a jarcento la aŭstraj aŭtoritatoj montris iun preferon por pola kulturo, sed la ukrainoj estis relative liberaj partopreni siaj propraj kulturaj okupoj Halychyna kaj Bukovyna, kie ukraina estis vaste uzita en eduko kaj oficialuldokumentoj.
La subpremado de Rusio malfruigis la literaturan evoluon de la ukraina lingvo en Dnipro Ukrainio, sed ekzistis konstanta interŝanĝo kun Halychyna, kaj multaj verkoj estis publikigitaj sub Aŭstrio kaj kontrabanditaj en la oriento.
#000039
Antaŭ la tempo de la Rusia revolucio de 1917 de 1917 kaj la kolapso de Austro-Hungario en 1918, la antaŭa "Ruthenians" aŭ "Peceto-Rusoj" estis pretaj malkaŝe evoluigi korpon de nacia literaturo, starigi Ukrainian-lingvan edukan sistemon, kaj formi sendependan ŝtaton nomis Ukrainion (la Ukraina Popola Respubliko, baldaŭ enirita fare de la West Ukrainian People's Republic (Okcidente Ukraina Popola Respubliko).
Dum tiu mallonga sendependa ŝtatiĝo la staturo kaj uzo de ukraina tre pliboniĝis.
#000040
Parolantoj en la rusa Empiro
#000041
In the Russian Empire Census of 1897 the following picture emerged, with Ukrainian being the second most spoken language of the Russian Empire. According to the Imperial census's terminology, the Russian language (Русскій) was subdivided into Ukrainian (Малорусскій, 'Little Russian'), what we know as Russian today (Великорусскій, 'Great Russian'), and Belarusian (Бѣлорусскій, 'White Russian').
#000042
La sekva tablo montras la distribuadon de kompromiso de gepatra lingvo (" по родному языку ") en 1897 en ruso Imperio governoratoj ( guberniias ) kiuj havis pli ol 100,000 ukrainajn parolantojn.
#000043
Kvankam en la kamparaj regionoj de Ukrainio-provincoj, 80% de la loĝantoj diris ke ukraina estis ilia gepatra lingvo en la Censo da 1897 (por kiu la rezultoj ricevas supre), en la urbaj regionoj nur 32.5% de la populacio postulis ukrainan kiel sia gepatra lingvo.
Ekzemple, en Odeso (tiam parto de la rusa Empiro), tiutempe la plej granda grandurbo en la teritorio de nuna Ukrainio, nur 5.6% de la populacio diris ke ukraina estis ilia gepatra lingvo.
Ĝis la 1920-aj jaroj la urbanaro en Ukrainio kreskis pli rapide ol la nombro da ukrainaj parolantoj.
Tio implicas ke ekzistis (relativa) malkresko en la uzo de ukraina lingvo.
Ekzemple, en Kievo, la nombron da homoj deklarante ke ukraina estis ilia gepatra lingvo malkreskis de 30.3% en 1874 ĝis 16,6% en 1917.
#000044
Dum la sep-jardek-longa soveterao, la ukraina lingvo tenis la formalan pozicion de la ĉefa loka lingvo en la Ukraina SSR.
Tamen, praktiko ofte estis malsama rakonto: [31]
Ukraina ĉiam devis konkuri kun la rusa, kaj la sintenoj de la sovetia gvidado direkte al ukraina variis de instigo kaj toleremo al malinstigo.
#000045
Oficiale, ekzistis neniu ŝtatlingvo en Sovet-Unio ĝis la fino mem kiam estis proklamite en 1990 ke rusa lingvo estis la tute-komun-ŝtatlingvo kaj ke la konsistigaj respublikoj havis rajtojn deklari kromajn ŝtatlingvojn ene de siaj jurisdikcioj.
Daŭre ĝi estis implicite komprenita en la espero de minoritatnacioj ke ukraina estus uzita en la ukraina SSR, uzbeko estus uzita en la Uzbeka SSR,.
Tamen, la rusa estis uzita en ĉiuj partoj de Sovet-Unio kaj speciala esprimo, "lingvo de inter-etna komunikado", estis elpensita por indiki it statuson.
#000046
Sovetia lingvopolitiko en Ukrainio povas esti dividita en la sekvajn strategioperiodojn:
#000047
Sekvante la Rusian revolucion de 1917, la rusa Empiro estis detruita.
En malsamaj partoj de la antaŭa imperio, pluraj nacioj, inkluzive de ukrainaj, evoluigis renoviĝintan senton de nacia identeco.
En la kaosaj post-revoluciaj jaroj la ukraina lingvo akiris iun uzokutimon en registaraferoj.
Komence, tiu tendenco daŭris sub la bolŝevik registaro de Sovet-Unio, kiu en politika lukto reteni sian tenon super la teritorio devis instigi la naciajn movadojn de la antaŭa rusa Empiro.
Provante konstati kaj plifirmigi ĝian potencon, la bolŝevikregistaro estis longe pli maltrankvila ĉirkaŭ multaj politikaj opozicioj ligitaj al la antaŭ-revolucia ordo ol ĉirkaŭ la naciaj movadoj ene de la antaŭa imperio, kie ĝi ĉiam povis trovi aliancanojn.
#000049
La larĝiga uzo de ukraina plue evoluigita en la unuaj jaroj da bolŝeviko regas en politikon nomita korenizatsiya.
La registaro traktis politikon de Ukrainigo ĉesigante malpermeson de la ukraina lingvo.
Tio kondukis al la enkonduko de impona edukprogramo kiu permesis Ukrain-instruitajn klasojn kaj levis la legopovon de la Ukrainophone-populacio.
Tiu politiko estis kondukita fare de Education Commissar Mykola Skrypnyk kaj estis direktita por proksimigi la lingvon al la rusa.
Lastatempe generitaj akademiaj klopodoj de la periodo de sendependeco estis asimilitaj fare de la bolŝevikregistaro.
La partio kaj registara aparataro estis plejparte rus-parolantoj sed estis apogitaj por lerni la ukrainan lingvon.
Samtempe, la lastatempe kleraj etnaj ukrainoj migris al la grandurboj, kiuj iĝis rapide plejparte Ukrainianized - en kaj populacio kaj en eduko.
#000050
La politiko eĉ atingis tiujn regionojn de suda Russian SFSR kie la etna ukraina populacio estis signifa, precipe la areojn de la Don kaj aparte Kuban en la Norda Kaŭkazio.
Ukraina lingvo instruistoj, ĵus studentiĝis ĉe vastigitaj institucioj de alteduko en sovetia Ukrainio, estis ekspedita al tiuj regionoj por homekipi lastatempe malfermis ukrainajn lernejojn aŭ por instrui ukrainan kiel dua lingvo en la rusa lernejojn.
Ŝnuro de lokaj Ukrainian-lingvaj publikaĵoj estis komencita kaj sekcioj de ukrainaj studoj estis malfermitaj en altlernejoj.
Totalaj, tiuj politikoj estis efektivigitaj en tridek kvin Rajonoj (administraj distriktoj) en suda Rusio.
#000051
Sovetia politiko direkte al la ukraina lingvo ŝanĝis subite malfrue en 1932 kaj frue 1933, kun la fino de la politiko de Ukrainigo.
En decembro 1932, la regionaj partioĉeloj ricevis telegramon subskribitan fare de V.-Molotovo kaj Stalin kun ordo tuj inversigi la Ukrainigpolitikojn.
La telegramo kondamnis Ukrainigon tiel senkonsideran kaj damaĝan kaj postulis "tuj halti Ukrainigon en Rajonoj (distriktoj), interŝanĝi ĉiujn Ukrainianized-gazetojn, librojn kaj publikaĵojn en la rusan kaj prepari antaŭ aŭtuno de 1933 por la enrangigo de lernejoj kaj instrukcio en la rusan".
#000052
[ citaĵo bezonis ] La sekvaj jaroj estis karakterizitaj per masiva subpremo kaj diskriminacio por la Ukrainophones.
Okcidentaj kaj la plej multaj nuntempaj ukrainaj historiistoj emfazas ke la kultura subpremo pli frue kaj pli furioze estis uzita en Ukrainio ol en aliaj partoj de Sovet-Unio, kaj estis tial kontraŭ-ukrainaj;
aliaj asertas ke la celo de Stalin estis la senmarka dispremado de iu malkonsento, prefere ol celado de la ukrainoj aparte.
#000053
Stalinistpolitikoj ŝanĝiĝis por difini la rusan kiel la lingvon de (inter-etna) komunikado.
Kvankam ukraina daŭre estis uzita (en presaĵo, eduko, radio kaj pli postaj televidprogramoj), ĝi perdis it primaran lokon en progresinta lernado kaj respublik-kovrantan amaskomunikilaron.
Ukraina estis degradita al lingvo de sekundara graveco, ofte asociite kun la pliiĝo je ukraina memkonscio kaj naciismo kaj ofte markis "saĝe malĝusta".
La nova sovetia konstitucio enkondukita en 1936, aliflanke, kondiĉis ke instrui en lernejoj devus esti kondukita en gepatraj lingvoj.
#000054
[ citaĵo bezonis ] Tiu sekvenco de strategiŝanĝo estis ripetita en Okcidenta-Ukrainio kiam ĝi estis integrigita en soveto al Ukrainio.
En 1939, kaj denove en la malfruaj 1940-aj jaroj, politiko de Ukrainigo estis efektivigita.
De la fruaj 1950-aj jaroj, ukraina estis persekutita kaj kampanjo de Rusigo komenciĝis.
#000056
Post la morto de Stalin (1953), ĝenerala politiko de malstreĉado de la lingvopolitikoj de la pasinteco estis efektivigita (1958 ĝis 1963).
La Nikita Ĥruŝĉov epoko kiu sekvis vidis politikon de relative malseveraj koncedoj al evoluo de la lingvoj sur la lokulo kaj respubliknivelo, kvankam ĝiaj rezultoj en Ukrainio ne iris preskaŭ tiom kiom tiuj de la sovetia politiko de Ukrainigo en la 1920-aj jaroj.
Ĵurnaloj kaj enciklopediecaj publikaĵoj avancis en la ukraina lingvo dum la Ĥruŝtŝov-epoko, same kiel translokigo de Krimeo sub ukrainan SSR-jurisdikcion.
#000057
Ankoraŭ, la lernejreformo (1958) kiu permesis al gepatroj elekti la lingvon de primara instrukcio por iliaj infanoj, nepopularaj inter la cirkloj de la nacia intelektularo en partoj de Sovetunio, signifis ke ne-rusaj lingvoj malrapide kolapsus al la rusa en lumo de la premoj de supervivo kaj akcelo.
La gajnoj de la pasinteco, jam plejparte inversigita antaŭ la Stalin-epoko, estis ofseto de la liberala sinteno direkte al la postulo studi la lokajn lingvojn (la postulo studi la rusan restis).
Gepatroj estis kutime liberaj elekti la lingvon de studo de siaj infanoj (krom en malmultaj lokoj kie ekzamenante la ukrainan lernejon eble postulis longan gazeton navedas) kaj ili ofte elektis la rusan, kiu plifortikigis la rezultan Rusigon.
En tiu signifo, kelkaj analizistoj argumentas ke ĝi ne estis la "subpremo" aŭ "persekuto", sed prefere la manko de protekto kontraŭ la vastiĝo de rusa lingvo kiu kontribuis al la relativa malkresko de ukraina en la 1970-aj jaroj kaj 1980-aj jaroj.
Laŭ tiu vido, estis neeviteble ke sukcesaj karieroj postulis bonan ordonrajton pri la rusa, dum scio pri ukraina ne estis decida, dum estis ofte por ukrainaj gepatroj sendi iliajn infanojn al Russian-lingvaj lernejoj, eĉ se Ukrainian-lingvaj lernejoj estis kutime disponeblaj.
Dum en la Russian-lingvaj lernejoj ene de la respubliko, ukraina laŭsupoze estis lernita kiel dua lingvo sur komparebla nivelo, la instrukcio de aliaj subjektoj estis en la rusa kaj, kiel rezulto, studentoj havis pli grandan ordonrajton pri la rusa ol ukraina dum diplomiĝo.
Plie, en kelkaj lokoj de la respubliko, la sinteno direkte al instruado kaj lernado de ukraina en lernejoj estis malstreĉita kaj ĝi foje estis, konsiderita temo de sekundara graveco kaj eĉ rezignilo de legado ĝi foje estis donita sub diversa, iam disetendiĝante, cirkonstancoj.
#000058
La kompleta subpremado de ĉiuj esprimoj de separismo aŭ ukraina naciismo ankaŭ kontribuita al malpliigado de intereso en ukraina.
Kelkaj homoj direkte al de kiuj persiste uzis ukrainan sur ĉiutaga bazo ofte estis perceptitaj kiel kvankam ili esprimis simpation, aŭ eĉ estantan membroj, la politikaj opozicio.
Tio, kombinita kun avantaĝoj donitaj per rusa esprimkapablo kaj uzokutimo, faris rusan la primaran lingvon de elekto por multaj ukrainoj, dum ukraina estis pli de ŝatokupo.
En iu okazaĵo, la milda liberaligo en Ukrainio kaj aliloke estis subpremita per nova subpremado de liberecoj ĉe la fino de la Ĥruŝtŝov-epoko (1963) kiam politiko de iom post iom rampanta subpremado de ukraina estis re-starigit.
#000059
La venonta parto de la sovetia ukrainlingva politiko dividiĝas en du epokoj: unue, la Shelest-periodo (fruaj 1960-aj jaroj al fruaj 1970-aj jaroj), kiu estis relative liberala direkte al la evoluo de la ukraina lingvo.
La dua epoko, la politiko de Shcherbytsky (fruaj 1970-aj jaroj al fruaj 1990-aj jaroj), estis unu el laŭpaŝa subpremado de la ukraina lingvo.
#000060
La Komunistpartio de Alberto-gvidanto Petro Shelest traktis politikon de defendado de la interesoj de Ukrainio ene de Sovet-Unio.
Li fiere antaŭenigis la belecon de la ukraina lingvo kaj evoluintaj planoj vastigi la rolon de ukraina en alteduko.
Li estis forigita, aliflanke, post nur mallonga permanenta ofico, por esti tro malsevera sur ukraina naciismo.
#000061
La nova partiestro, Volodymyr Shcherbytsky, elpurigis la lokan partion, estis furioza en subpremado de malkonsento, kaj insistis ke la rusa estu parolita ĉe ĉiuj oficialaj funkcioj, eĉ sur lokaj niveloj.
Lia politiko de Rusigo estis malpliigita nur iomete post 1985.
#000062
La administrado de malkonsento de la loka Ukrainian Communist Party estis pli furioza kaj ĝisfunda ol en aliaj partoj de Sovet-Unio.
Kiel rezulto, ĉe la komenco de la Miĥail Gorbaĉov reformas perebudovan kaj hlasnisto (ukraina por perestrojko kaj glasnosto), Ukrainio sub Shcherbytsky estis pli malrapida liberaligi ol Rusio mem.
#000063
Kvankam ukraina daŭre restis la gepatra lingvo por la plimulto en la nacio sojle de ukraina sendependeco, signifa parto de etnaj ukrainoj estis rusifieita.
En Donecko ekzistis neniuj ukraina lingvaj lernejoj kaj en Kievo nur kvarono de infanoj iris al ukraina lingvaj lernejoj.
#000064
La rusa lingvo estis la domina veturilo, ne ĵus de registarfunkcio, sed de la amaskomunikilaro, komerco, kaj moderneco mem.
Tio estis sufiĉe malpli la kazo por okcidenta Ukrainio, kiu evitis la artefaritan malsatkatastrofon, Grandan Purigon, kaj la plej grandan parton de Stalinismo.
Kaj tiu regiono iĝis la centro de sportidioto, se nur parte, renesanco de la ukraina lingvo dum sendependeco.
#000065
Sendependeco en la moderna epoko
#000066
Ekde 1991, ukraina estis la oficiala ŝtatlingvo en Ukrainio, kaj la ŝtata administracio efektivigitajn registarpolitikojn plilarĝigi la uzon de ukraina.
La eduka sistemo en Ukrainio estis transformita dum la unua jardeko da sendependeco de sistemo kiu estas parte ukraina al tia kiu estas superforte tiel.
La registaro ankaŭ postulis laŭstadie pliigitan rolon por ukraina en la amaskomunikilaro kaj komerco.
En kelkaj kazoj la subita ŝanĝiĝado de la instruadlingvo en institucioj de sekundara kaj alteduko kaŭzis la pagendaĵojn de Ukrainigo, levita plejparte fare de la rus-parolantpopulacio.
Al Tiu transiro, aliflanke, mankis la plej multaj el la konfliktoj kiuj ekestis dum la de-russification de la aliaj iamaj Sovetaj respublikoj.
#000067
Kun tempo, la plej multaj loĝantoj, inkluzive de etnaj rusoj, homoj de miksita origino, kaj rus-parolantaj ukrainoj, komencis mem-identigi kiel ukrainaj ŝtatanoj, eĉ tiuj kiuj restis Russophone.
La rusa lingvo, aliflanke, daŭre dominas la presmediarojn en la plej granda parto de Ukrainio kaj privatan radion kaj televiddissendadon en la orientaj, sudaj, kaj, malplialtagrade, centraj regionoj.
La ŝtatkontrolita radielsenda amaskomunikilaro fariĝis ekskluzive ukraina.
Ekzistas malmultaj malhelpoj al la uzokutimo de la rusa en komerco kaj ĝi daŭre estas foje uzita en registaraferoj.
#000068
Malfrue 20-an jarcenton rusaj politikistoj ŝatas Alexander Lebed kaj Mikhail Yur'ev daŭre asertis ke ukraina estas rusa dialekto.
#000069
En la censo, (2001) 67.5% de la landpopulacio nomis ukrainan kiel sia gepatra lingvo (2.8% pliiĝo de 1989), dum 29.6% nomis la rusan (3.2% malkresko).
Devus notiĝi, tamen, ke por multaj ukrainoj (de diversa etna deveno), la esprimo gepatra lingvo eble ne nepre asocias kun la lingvo kiun ili uzas pli ofte.
La superforta plimulto de etnaj ukrainoj konsideras la ukrainan lingvon indiĝena, inkluzive de tiuj kiuj ofte parolas la rusan.
Laŭ la oficialaj 2001-datita censodatumoj [36] ĉirkaŭ 75% de la populacio de Kievo respondis "ukrainan" al la gepatra lingvo ( ridna mova) censdemando, kaj ĉirkaŭ 25% respondis "la rusan".
Aliflanke, kiam la demando- "Kia lingvo-do you uzo en ĉiutageco?"
estis demandita en la sociologia enketo, kiun la respondoj de la Kievans estis distribuitaj jene: [37]
"plejparte rusa": 52%, "kaj rusa kaj ukraina en egala iniciato": 32%, "plejparte ukraina": 14%, "ekskluzive ukraina": 4.3%.
#000070
Etnaj malplimultoj, kiel ekzemple rumanoj, tataroj kaj judoj kutime utiligas la rusan kiel sian lingua franca.
Sed ekzistas tendencoj ene de tiuj malplimultoj por uzi ukrainan.
La juda verkisto Olexander Beyderman de la plejparte rus-parolantgrandurbo de Odeso nun skribas la plej multajn el siaj dramoj en ukraina.
La emocia rilato koncerne ukrainan ŝanĝiĝas en sudaj kaj orientaj lokoj.
#000071
Opozicio al vastiĝo de Ukrainian-lingva instruado estas demando pri disputo en orientaj regionoj pli proksime al Rusio - en majo 2008, la Donecka urbodelegitaro malpermesis la kreadon de iuj novaj ukrainaj lernejoj en la grandurbo en kiu 80% de ili estas Russian-lingvaj lernejoj.
#000072
Literaturo kaj la ukraina librolingvo
#000073
La literatura ukraina lingvo, kiu estis antaŭita per Old East Slavic-literaturo, povas esti subdividita en tri stadiojn: aĝa ukraino (12-a ĝis 14-a jarcentoj), meza ukraino (14-a ĝis 18-a jarcentoj), kaj moderna ukraino (fino de la 18-a jarcento al la donaco).
Multe da literaturo estis skribita en la periodoj de la malnova kaj meza ukraina lingvo, inkluzive de laŭleĝaj agoj, polemikaj artikoloj, sciencdisertaĵoj kaj fikcio de ĉiuj specoj.
#000074
Influaj literaturaj figuroj en la evoluo de moderna ukraina literaturo inkludas la filozofon Hrihorij Skovoroda, Ivan Kotlarevskij, Mykola Kostomarov, Mykhailo Kotsiubynsky, Taras Ŝevĉenko'n, Ivan Franko'n, kaj Lesian Ukrainkan.
La plej frua literatura verko en la moderna ukraina lingvo estis registrita en 1798 kiam Ivan Kotlarevskij, dramisto de Poltavo en sudorienta Ukrainio, publikigita lia epopeo, Eneyida, burleskaĵo en ukraina, surbaze de la Eneido de Vergilio.
Lia libro estis publikigita en vulgara ukraino laŭ satira maniero eviti esti cenzurita, kaj estas la plej frue konata ukraina publikigita libro por pluvivi tra imperiaj kaj, poste, sovetiaj politikoj sur la ukraina lingvo.
#000075
La laboro de Kotlyarevsky kaj tio de alia frua verkisto uzanta la ukrainan vulgaran lingvon, Petro Artemovsky, uzis la sudorientan dialekton parolitan en la Poltavo, Ĥarkovo kaj sudaj Kieven-regionoj de la rusa Empiro.
Tiu dialekto funkcius kiel la bazo de la ukraina librolingvo kiam ĝi estus evoluigita fare de Taras Ŝevĉenko kaj Panteleimon Kulish en la meza 19-a jarcento.
Por levi ĝian statuson de tiu de dialekto ĝis tiu de lingvo, diversaj elementoj de folkloro kaj tradiciaj stiloj estis aldonitaj al ĝi.
#000076
La ukraina librolingvo formiĝis plu kiam la rusa ŝtato malpermesis la uzon de la ukraina lingvo, instigante multajn el siaj verkistoj por moviĝi al la okcidenta ukraina regiono de Galegio kiu estis sub pli liberala aŭstra rego;
post la 1860-aj jaroj la plimulto de ukrainaj literaturaj verkoj estis publikigita en aŭstra Galegio.
Dum tiu periodo galicaj influoj estis adoptitaj en la ukraina librolingvo, precipe kun respekto al vortprovizo implikanta leĝon, registaron, teknologion, sciencon, kaj administracion.
#000077
La uzo de la ukraina lingvo pliiĝas post longa malprospera periodo.
Kvankam ekzistas preskaŭ kvindek milionoj etnaj ukrainoj tutmonde, inkluzive de 37.5 milionoj en Ukrainio (77.8% de la totala populacio), la ukraina lingvo estas ĝenerala nur en okcidenta kaj centra Ukrainio.
En Kievo, kaj ukraina kaj la rusa estas parolitaj, fama ŝanĝo de la lastatempa pasinteco kiam la grandurbo estis ĉefe rus-parolanto.
La ŝanĝo verŝajne estas kaŭzita, plejparte, de enfluo de la kamparana loĝantaro kaj migrantoj de la okcidentaj regionoj de Ukrainio sed ankaŭ de iu tiu de Kievans fariĝi al uzo la lingvo ili parolas hejme pli vaste en ĉiutagaj aferoj.
Publikaj signoj kaj proklamoj en Kievo estas en ukraina.
En suda kaj orienta Ukrainio, la rusa estas la ĝenerala lingvo de la urbanaro.
Laŭ la ukraina Censo de 2001, 87.8% homoj vivantaj en Ukrainio komunikas en ukraina.
#000078
Uzo de la ukraina lingvo en Ukrainio povas esti atendita pliiĝi, ĉar la kamparana loĝantaro migras en la grandurbojn.
En orienta kaj suda Ukrainio, la kampara Ukrainophones daŭre preferas rusan.
Intereso en ukraina literaturo kreskas rapide, kompensante por la periodoj kiam ĝia evoluo estis malhelpita per aŭ politikoj de rekta subpremado aŭ manko de la ŝtata subteno.
#000079
Ukraina fariĝis populara en aliaj landoj tra filmoj kaj kantoj prezentitaj en la ukraina lingvo.
La plej popularaj ukrainaj rokmuzikaj grupoj, kiel ekzemple Okean Elzy, Vopli Vidopliassova, BoomBox, kaj aliaj rezultas regule en turneoj en tuta Eŭropo, Israelo, Nordameriko kaj aparte Rusio.
En landoj kun signifaj ukrainaj populacioj, grupoj kantantaj en la ukraina lingvo foje atingas suprajn lokojn en la furorlisto, kiel ekzemple Enej de Pollando.
Aliaj famaj Ukrainian-lingvaj grupoj estas La Ukrainoj de Britio, Klooch de Kanado, Ukrainian Village Band de Usono, kaj la Kuban Kozako-Koruso de la Kuban regiono en Rusio.
#000080
La 2010-aj jaroj vidis reanimadon de ukraina kinejo.
Pint ukrain-lingvaj filmoj per IMDb-rangigo: [42]
#000081
Pluraj modernaj dialektoj de ukraina ekzistas [43] [44]
#000082
Eastern Polissian estas parolita en Ĉernihivo (ekskludante la sudorientajn distriktojn), en la norda parto de Sumy, kaj en la sudorienta parto de la Kieva provinco same kiel en la apudaj lokoj de Rusio, kiuj inkludas la sudokcidentan parton de la Brjansk Oblasto (la areo ĉirkaŭ Starodub), same kiel en kelkaj lokoj en la Kursk, Voroneĵ kaj Belgorodo Oblastoj.
Neniu lingva limo povas esti difinita.
La vortprovizo aliras la rusan kiam la lingvo kontaktas la Rusan Federacion.
Kaj ukraina kaj rusa gramatiko metas povas esti aplikita al tiu dialekto.
Centra Polissian estas parolita en la nordokcidenta parto de la Kieva provinco, en la norda parto de Ĵitomir kaj la nordorienta parto de la Rivna provinco.
Okcidenta Polissian estas parolita en la norda parto de la Volina provinco, la nordokcidenta parto de la Rivna provinco, kaj en la apudaj distriktoj de la Brest Voblast en Belorusio.
La dialekto parolita en Belorusio uzas Belarusian gramatikon kaj tiel laŭ iuj estas dialekto de Belarusian.
#000084
Ĉiuj landoj najbara Ukrainio (krom Hungario) historie havas regionojn per konsiderinda ukraina populacio kaj tial ukrainalingvaj parolantoj.
Ukraina estas oficiala minoritata lingvo en kelkaj el ili.
#000088
Ukraina ankaŭ estas parolita fare de granda émigré populacio, precipe en Kanado (vidu Canadian Ukrainian ), Usono, kaj pluraj landoj de Sudameriko ŝatas Brazilon, Argentinon, kaj Paragvajon.
La fondintoj de tiu populacio ĉefe elmigris de Galegio, kiu kutimis esti parto de Austro-Hungario antaŭ 1-a Mondmilito, kaj apartenis al Pollando inter la Mondmilitoj.
La lingvo parolita per la plej granda parto de ili estas la galica dialekto de ukraina de la unua duono de la 20-a jarcento.
Kompare kun moderna ukraino, la vortprovizo de ukrainaj ekster Ukrainio reflektas malpli influon de la rusa, sed ofte enhavas multajn pruntvortojn de la loka lingvo.
#000089
La plej multaj el la landoj kie ĝi estas parolita estas eks-Sovetuniaj, kie multaj ukrainoj migris.
Kanado kaj Usono ankaŭ estas hejmo de granda ukraina populacio.
Rompita supren de lando (al la plej proksimaj mil): [58]
#000090
Ukraina estas unu el tri oficialaj lingvoj de la secesia moldova respubliko de Ĉednestrio.
#000091
Ukraina estas vaste parolita ene de la 400.000-forta (en 1994) ukraina komunumo en Brazilo.
#000092
Ukranian estas al fusional, nominativo-akuzativo, satelito enkadrigis lingvon.
Ĝi elmontras T-V distingon, kaj estas nul-submetata.
La kanonika vortordo de ukraina estas SVO.
Aliaj vortordoj estas kutimaj pro la libera vortordo kreita per la inflektional sistemo de Ukranian.
#000094
Substantivoj malkreskas por 7 kazoj:
nominativo, akuzativo, genitivo, dativo, instrumentalo, lokativo, vokativo;
3 seksoj: vira, virineca, neŭtra;
konsenti kun substantivoj en kazo, sekso, kaj nombro.
#000095
Verboj konjugas por 3 tempoj:
aktiva, mediopasive, 3 personoj: unue, sekundo, trie;
kaj 2 nombroj, singularo, kaj pluralo.
Ukranianaj verboj venas en aspektoparoj:
Paroj estas kutime formitaj per prepozicia prefikso kaj foje al radikŝanĝo.
La preterito konsentas kun sia subjekto en nombro kaj sekso, evoluis el la perfekta participo.
#000096
Ukrainaj kazfinoj estas iom diferencaj de Aĝa Orienta La Slava, kaj la vortprovizo inkludas grandan paŭsaĵon de pola terminologio.
Rusa Na pervometaže "sur la unua etaĝo" estas en la lokativo (prepozicia) kazo.
La ukraina ekvivalenta esprimo estas Na peršomu poversi (на першому поверсі).
- omu estas la normigita lokativo- (prepozicia) fino, sed variaĵoj en - im estas ofta en dialekto kaj poezio, kaj permesita fare de la normkorpoj.
La kh de ukraina poverkh (поверх) mutaciis en s sub la influo de la mallaŭta vokalo mi ( k estas simile ŝanĝebla en c en finaj pozicioj).
#000098
La ukraina lingvo havas ses vokalojn, /mi, u, ɪ, ɛ, ɔ, a/.
#000099
Male al la rusa kaj la plej multaj aliaj modernaj slavaj lingvoj, ukraina ne havas finan devoicing.
#000103
Ukraina estas skribita en versio de Cirila, konsistante el 33 leteroj, reprezentante 38 fonemojn;
Ukraina ortografio estas bazita sur la fonema principo, kun unu letero ĝenerale egalrilatas al unu fonemo, kvankam ekzistas kelkaj esceptoj.
La ortografio ankaŭ havas kazojn kie la semantikaj, historiaj, kaj morfologiaj principoj estas uzitaj.
#000104
La moderna ukraina alfabeto estas la sekvo de kelkaj proponitaj alfabetaj reformoj de la 19-a kaj fruaj 20-a jarcentoj, en Ukrainio sub la rusa Empiro, en aŭstra Galegio, kaj poste en sovetia Ukrainio.
Unuigita ukraina alfabeto (la Skrypnykivka , post Mykola Skrypnyk) estis oficiale establita ĉe 1927 internacia Orthographic Conference en Ĥarkovo, dum la periodo de Ukrainigo en sovetia Ukrainio.
Sed la politiko estis inversigita en la 1930-aj jaroj, kaj la sovetia ukraina ortografio deturniĝis de tio uzita per la diasporo.
La ukraina leterge ґ estis ekskludita en Sovet-Unio de 1933 ĝis la periodo de Glasnost en 1990.
#000105
La litero щ reprezentas du konsonantojn [ʃt͡ʃ].
La kombinaĵo de [j] kun kelkaj el la vokaloj estas ankaŭ reprezentita per ununura letero ( [ja] = я, [Je] = є, [jus] aŭ [jı̽] = ї, [ju] = ю), dum [jɔ] = йо kaj la rara regiona [jɨ] = йи estas skribitaj utiligante du leterojn.
Tiuj iotateitaj vokalleteroj kaj speciala mola signo ŝanĝas antaŭan konsonanton de malmola al mola.
Apostrofo kutimas indiki la malmolecon de la sono en la kazoj kiam normale la vokalo ŝanĝus la konsonanton al mola;
en aliaj vortoj, ĝi funkcias kiel la via en la rusa alfabeto.
#000106
The Dictionary of Ukrainian Language (La Vortaro de Ukraina Lingvo) en 11 volumoj enhavas 135,000 kontribuojn.
[ citaĵo bezonis ] Vortfarada kartkatalogo de la ukraina Instituto de Lingvo-Studoj havas 6 milionojn da kartoj.
La sama Institute publikigos la novan Dictionary of Ukrainian Language (Vortaro de ukraina lingvo) en 13 volumoj.
[ citaĵo bezonis ] Kiel menciite ĉe la pinto de la artikolo, ukraina estas plej proksime rilatita vortfarade al Belarusian, kaj estas ankaŭ pli proksime al la pola ol al la rusa (ekzemple, можливість, mozhlivisto ' , "ebleco", kaj pola możliŭość, sed rusa возможность, vozmozhnost ' ).
#000109
Klasifikado kaj rilato al aliaj lingvoj
#000110
Ukraina havas ŝanĝiĝantajn gradojn da reciproka kompreneblo kun aliaj slavaj lingvoj kaj estas konsiderita kiel plej proksime rilatita al Belarusian.
#000111
En la 19-a jarcento, la demando de ĉu ukraina, Belarusian kaj rusa lingvoj estas dialektoj de unulingva aŭ tri apartaj lingvoj estis aktive diskutitaj, kun la debato trafita per lingvaj kaj politikaj faktoroj.
La politika situacio ( Ukrainio kaj Belorusio estanta plejparte parto de la Rusa Imperio tiutempe) kaj la historia ekzisto de la mezepoka stato de tiu de Kievan Rus, kiu okupis grandajn partojn de tiujn tri naciojn, kaŭzis la kreadon de la komuna klasifiko konata poste kiel la East Slavic-lingvoj.
La subesta teorio de la grupiĝo estas ilia deveno de komuna prapatro.
En modernaj tempoj, ukraina, la rusa, kaj Belarusian estas kutime listigitaj fare de lingvistoj kiel apartaj lingvoj.
#000112
Ĝis la 17-a kaj 18-a jarcentoj (la tempo de ŝtatano kaj lingvoreanimado de Ukrainio) la ukrainoj estis ĉefe kamparanoj kaj petitsoburĝulo;
kiel rezulto, la ukraina lingvo estis plejparte vulgara kaj malmultaj pli fruaj literaturaj verkoj de la periodo povas esti trovitaj.
En la grandurboj, ukraina kunekzistis kun La preĝejslavona - librolingvo de religio kiu evoluis el la Aĝa La Slavona - kaj poste pola kaj la rusa, ambaŭ lingvoj kiuj pli ofte estis uzitaj en formala skribo kaj komunikado dum tiu tempo.
#000113
La ukraina lingvo havas la sekvajn similecojn kaj diferencojn kun aliaj slavaj lingvoj:
#000114
Male al ĉiuj aliaj slavaj lingvoj, ukraina havas sintezan estontan (ankaŭ nomis inflektional estontecon) tempon kiu formiĝis tra la erozio kaj cliticigo de la verbo "por havi" (aŭ eventuale "por preni"):
pysa-ty-mikrometro (infinitivo-estonteco-unua sg.) kiun mi skribos.
Kvankam la inflektional estonteco (bazita sur la verbo' por havi ')
karakterizaĵo de enamiĝlingvoj estas, ukraina lingvisto A. Danylenko argumentas ke ukraina devias de enamiĝo en la elekto de helpverbo, kiel kiu devus esti interpretita "por preni" kaj ne "por havi."
Li deklaras ke Late Common Slavic (LCS) havis tri verbojn kun la sama radiko÷ em-:
#000116
La tri verboj iĝis kunfanditaj en Orienta La Slava pro morfologia interkovro, aparte de iměti "por havi" kaj jati "preni" kiel ekzempligita en la Middle Ukrainian-Homonimicimut estas estas estas de kaj iměti (<÷ jĭměti) kaj jati (<÷ jęti).
Analoga gramatikigo de la tipo prenas (' por preni,'
> estonteco estas trovita en la ĉina kaj hungara.
#000118
Listo de ukrainaj vortoj de turklingva origino
#000119
Aneksado de Krimeo de Rusio
#000121
Sep Naturaj miroj de Ukrainio
#000123
Admin.-sekcioj Oblastoj regionoj proksime de areo
#000124
Oblastoj regionoj proksime de areo
#000125
Ukrainoj La popoloj de Rus
#000127
Ukraina lingvo estas orienta slava lingvo proksime parenca al la belorusa kaj la rusa, sed kun multaj rimarkindaj malsamoj kaj kun forta leksika influo de la pola.
#000132
Historie, la ukraina lingvo elvenas de la praslava lingvo parolata inter diversaj slavaj gentoj. Esploro pri la frua historio de la ukraina lingvo malfacilas pro la manko de ukraina sendependeco. Tial, la plejparto de frua scio pri la lingvo estis influegita de la vidpunktoj de iliaj fremdaj najbaroj. Plej rimarkinde, la rusaj carismaj historiaj skribaĵoj neis la ekziston de aparta ukraina lingvo. Sovetaj skribaĵoj montris ideologion de tri fratecaj orientaj slavaj nacioj. Modernaj entuziasmuloj pri la Rusa Imperio emas agnoski apartecon inter la ukraina kaj la rusa nur dum pli malfruaj periodoj (la 14-a ĝis la 16-a jarcento). Ekde 1100 ukrainaj historiistoj jam vidis apartiĝon inter la lingvo de Kievanoj kaj Rusjoj, ankaŭ nomata la haliĉ-volinia, kaj la lingvo de la miksita finn-ugra/slava nacio al la nordo (Rusio). Kelkaj eŭropaj kaj usonaj lingvistoj akordas. Dum la tempo de la fariĝo de Rutenio (Ukrainio kaj Belorusio) en la Polan komunumon, la ukraina (rusja) kaj la belorusa plene apartiĝis.
#000133
La pola lingvo iam forte influis la ukrainan (kaj ankaŭ la belorusan). Dum la plua evoluo de la ukraina, ĝi elprenis kelkajn vortojn el la tatara kaj el la turka. Ukraina kulturo kaj lingvo prosperis dum la 16-a jarcento kaj la unua duono de la 17-a, kiam Ukrainio estis parto de la Pola-Litova Unio. La ukraina estis ankaŭ la oficiala lingvo de ukrainaj provincoj en la Pola reĝlando. Inter multaj tiamaj lernejoj, la Kieva akademio estis la plej grava, sed la bazaĵo de la ukraina kulturo ne daŭris dum la anarĥio de la Ĥmelnickia ribelo kaj la sekvantaj militoj. La Kievan akademion fine regis Rusio kaj la plejparto de ukrainaj nobeluloj kaj lernejoj ŝanĝiĝis al pollingva uzado. Iom post iom la oficialaj lingvoj de la ukrainaj provincoj en Pollando ankaŭ ŝanĝiĝis al la pola, kaj la rusa parto de Ukraino ofte uzis la rusan.
#000134
Post la partigo de Pollando, Aleksandro la 2-a de Rusio malpermesis la ukrainan lingvon en la gazetaro, per la Dekreto de Emso, kiu malhelpis la evoluon de la ukraina lingvo. Dum la sama tempo, en Galicio la ukraina lingvo estis ofte uzata en lernejoj kaj en oficialaj dokumentoj.
#000135
Dum la soveta periodo, la ukraina lingvo havis vastan oficialan subtenon. Oni uzis ĝin en lernejoj, gazetoj, radio kaj televido en la Ukraina SSR. Tamen, la registaro konsideris la rusan lingvon kiel pli prestiĝan, tial la rusa iom post iom anstataŭis la ukrainan.
#000136
Ekde 1989, la nune sendependa Ukrainio elektis la ukrainan kiel la solan oficialan lingvon (malgraŭ la fakto, ke ĉirkaŭ duono de la loĝantaro parolas denaske la rusan).
#000137
La ukrainan literaturan oni povas dividi en du periodojn: la praukraina (la 14-a ĝis la 18-a jarcento) kaj la moderna ukraina (ekde la fino de la 18-a jarcento). Multaj ekzemploj de la praukraina ekzistas: leĝoj, polemikaj artikoloj, sciencaj traktaĵoj kaj multaj tipoj de fikcio.
#000138
La ukraina uzas la ĉi-postan variaĵon de la cirila alfabeto:
#000140
La ukraina lingvo havas ses vokalojn (a, e, ɪ, i, o, u; skribataj konforme per а, е, и, і, о, у) kaj unu duonvokalon (j, skribata per й). La kunmetaĵo de j antaŭ kelkaj el la vokaloj estas skribata per unu sola litero ("ja" = я, "je" = є, "ji" = ї, kaj "ju" = ю). Por skribi la aliajn kunmetaĵojn, oni devas uzi du literojn: йи kaj йо. Йи ekzistas nur en kelkaj dialektoj.
#000141
La ukraina alfabeto estas preskaŭ plene laŭfonema, sed ĝi havas tri sonojn, kiuj ne havas proprajn literojn kaj malsimplajn (sed lerneblajn) regulojn pri palataligo de konsonantoj laŭ sekvantaj vokaloj.
#000144
La ukraina lingvo havas tri genrojn por substantivoj: virgenro, ingenro kaj neŭtra genro. Ĉiu substantivo havas sian genron; ne ekzistas reguloj difinantaj la genron de substantivo per ĝia senco, se ĝi ne signifas vivulon de difinita sekso. Sed ofte genroj estas difinitaj per finaĵo de substantivo.
#000145
Substantivoj estas deklinacieblaj (7 kazoj) kaj povas esti uzataj en singularo kaj pluralo.
#000146
Adjektivoj en la ukraina akordigas kun substantivoj je genroj, kazoj kaj nombroj (singularo aŭ pluralo). En pluralo genroj malestas.
#000147
La ukraina lingvo havas multe de diversaj tipoj de adverboj. Konsiderinda parto de ukrainaj adverboj estas derivitaj de adjektivoj; tiaj adverboj diferenciĝas de konformaj adjektivoj per finaĵo.
#000148
La tipoj de pronomoj en la ukraina estas similaj al tiuj en esperanto.
#000149
La deklinacio de multaj pronomoj estas simila al tiu de substantivoj aŭ adjektivoj. Aparte personaj pronomoj estas deklinacieblaj laŭ kazoj. Ofte nominativo de persona pronomo tre diferenciĝas de la ceteraj kazoj. Ekzemple, "mi" estas tradukato "я" ("ja"), sed "min" - "мене" ("mene").
#000151
Kardinalaj numeraloj estas deklinacieblaj (6 kazoj). Iuj kardinalaj numeraloj aliformiĝas ankaŭ je genroj.
#000153
Ordnumeraloj gramatike similas adjektivojn. Plimulto de ordnumeraloj havas radikojn de respondaj kardinalaj numeraloj (en iuj kazoj kun iuj modifoj); ekzemple, "п'ять" ("kvin") - "п'ятий" ("kvina"), "сім" ("sep") - "сьомий" ("sepa"), "двадцять" ("dudek") - "двадцятий" ("dudeka"). Sed "один" ("unu") - "перший" ("unua"), "два" ("du") - "другий" ("dua"). Se kardinala numeralo konsistas el kelkaj vortoj, en la responda ordnumeralo nur la lasta vorto diferencas de la kardinala numeralo: "п'ятсот двадцять три" (523) - "п'ятсот двадцять третій".
#000154
La ukraina lingvo havas tri verbotempojn (tensojn): prezencon, preteriton kaj futuron.
#000155
Ĉiu verbo en la ukraina estas aŭ perfekta aŭ neperfekta. Por esprimi la ideon, ke farado estas finita, oni devas uzi perfektan verbon. Neperfekta kaj perfekta verboj estas ne formoj de unu vorto, sed diversaj vortoj. Krom tio, al unu neperfekta verbo povas respondi pluraj perfektaj verboj. Ekzemple, la verbo "писати" (skribi) estas neperfekta verbo. Por esprimi ĝian perfektan formon ekzistas multaj neparencaj verboj, ĉiuj esprimante malsametan aspekton de skribi : "написати", "записати", "переписати", "приписати", "дописати", "списати", ktp. Sed, parolante pli precize, nur la vorto "написати" estas preciza konvena al "писати". Aspektoj de aliaj de ĉi tiuj perfektaj verboj kapablas esti esprimitaj per pli specifaj neperfektaj verboj: "записувати", "переписувати", "приписувати", "дописувати", "списувати", ktp.
#000156
En la prezenca kaj futura verbotempoj, oni konjugacias verbojn laŭ persono kaj pluraleco. Aliflanke, la preterita (pasinta) verbotempo indikas genron anstataŭ personon, kiel ankaŭ en la rusa.
#000158
La ukraina havas participojn kaj verbajn adverbojn, sed malpli multe formojn ol la esperanto. Ekzemple, ili neniam estas de futuro (-ont-, -ot-); ne ekzistas formoj respondintaj al esperanta -inta; formoj responditaj al -anta estas uzataj malofte. Participoj estas gramatike similaj al adjektivoj.
#000159
Plimulto de literoj signifas samajn sonojn en la ukraina kaj la rusa. Literoj signifantaj malsamajn sonojn en ĉi tiuj lingvoj estas:
#000160
г ("h" en la ukraina, "g" en la rusa);
#000162
ґ ("g" en la ukraina, ne ekzistas en la rusa);
#000163
е ("e" en la ukraina, "je" en la rusa);
#000164
є ("je" en la ukraina, ne ekzistas en la rusa);
#000165
и ("malmola" "i" en la ukraina, ordinara "i" en la rusa);
#000166
ъ (ne ekzistas en la ukraina, en rusa ĝia rolo estas simila al rolo de apostrofo en la ukraina);
#000167
ы (ne ekzistas en la ukraina, "malmola" "i" en la rusa);
#000168
э (ne ekzistas en la ukraina, "e" en la rusa).
#000169
Vokaloj en la ukraina estas multe pli klaraj, ol en la rusa. Ekzemple, en la rusa "o" ofte sonas kiel "a", sed en la ukraina tia fenomeno ne ekzistas.
#000170
En la rusa "molaj" variantoj de sonoj e kaj i estas multe pli oftaj ol iliaj "malmolaj" variantoj, sed en la ukraina tia fenomeno ne ekzistas kaj eĉ "malmolaj" variantoj estas pli oftaj. Tial la literoj "е" kaj "и" estas tre oftaj en ambaŭ lingvoj, kvankam signifas en la rusa malsamaj sonoj ol la ukraina. En la rusa "е" estas pli ofta ol "э", kaj "и" estas pli ofta ol "ы"; en la ukraina "е" estas pli ofta ol "є", kaj "и" estas pli ofta ol "і".
#000171
La litero "о" en rusaj vortoj ofte estas kie "і" en ukrainaj vortoj, kiel en "под/під" (pod/pid) - 'sub'. Krome en tiaj ukrainaj vortoj la litero "о" povas alterni kun "і" en deklinacio, kiel "кіт" (kit) - 'kato', "кота" (kota) - 'katon'.
#000172
La litero "г" signifas malsamajn konsonantojn en la rusa kaj la ukraina. Ukraina "г" similas al la esperanta sono "h", sed la rusa "г" similas al "g". La sono elparolata tiel estas unu el la distingaj trajtoj de Ukrainoj, kiam ili parolas la rusan. Por sono simila al "g" en la ukraina oni uzas literon "ґ"; ĉi tiun literon havas malmulte de vortoj.
#000173
Oni povas diri, ke la ukraina estas ĉirkaŭ inter la rusa kaj la pola koncerne vortaro kaj gramatiko. La rusa "на первом этаже" (na pjervom etaĵe) 'en la unua etaĝo' estas deklinaciita prepoziciokaze. La sama esprimaĵo en la ukraina estus "на першому поверсі" (na perŝomu poversi). -Ому (-omu) estas la norma lokativa (= prepozicionkaza) sufikso, sed variaĵo -ім (-im) estas komuna en dialektoj kaj en poezio, kaj estas oficiale gramatika. La "х" (ĥ) en la vorto "поверх" (poverĥ) ŝanĝiĝis al "с" (s) pro la influo de la vokalo "і". La litero "к" estas simile ŝanĝiĝema silabfine.
#000174
La ukraina lingvo nun ekprosperas post longa periodo de premo kaj senprestiĝeco. Kvankam estas almenaŭ 50 milionoj da ukrainoj tra la mondo, inkluzive de ĉirkaŭ 38–39 milionoj en Ukrainio (tri kvaronoj de la tuta ukrainaro), nur en okcidenta Ukrainio oni komune uzas ĝin. En Kievo kaj centra Ukrainio la rusa estas la lingvo de preskaŭ ĉiu urbano, kvankam ja estas ekŝanĝo al la ukraina; en orienta Ukrainio, la rusa estas ankoraŭ la ĉefa lingvo kaj kelkaj personoj parolas rusigitan variaĵon de la ukraina (t. n. "surĵik"). En Krimeo la ukraina estas preskaŭ neniam uzata. Uzado de la ukraina lingvo en Ukrainio verŝajne plialtiĝos, ĉar la kampara loĝantaro (preskaŭ ĉiu kamparano ankoraŭ parolas la ukrainan) migras al la urboj, kaj la ukrainlingva uzado tial vastiĝos trans centran Ukrainion.
#000175
La ukrainan parolas ankaŭ granda elmigrintaro, speciale en Kanado kaj Brazilo (ĉirkaŭ 300.000). La unuaj anoj de tiu elmigrintaro ĉefe elvenis de Galicio — regiono, kiu estis parto de Aŭstrio-Hungario antaŭ la Unua mondmilito kaj inter la mondmilitoj apartenis al Pollando. Ilia vortaro montras iom malpli da rusa influo ol la moderna lingvo en sendependa Ukrainio — por la vorto "magazeno" ili eble preferus la formon "крамниця" (kramnicja) kaj ne "магазин" (mahazin) (de la rusa "магазин", origine el la franca, samkiel la Esperanta vorto). En Ukrainio, "магазин" estas multe pli komuna ol "крамниця", kiu arĥaismiĝas.
#000176
Monato, internacia magazino sendependa, numero 1996/09, paĝo 22: La ukraina verkita de Mikael Korotkov.
#000177