Tritt dir selbst den Beweis an
#000000
Ich habe in der Nähe von Budapest gewohnt, in einem Dorf der slowakischen Minderheit. Schon dieser Punkt, als ungarische Minderheit in einem Ort von Minderheiten in Ungarn zu wohnen, gab meiner linguistischen Karriere einen interessanten Anfang. Später, als ich von Zamenhof erfuhr und den Ideen, dass es verschiedene Sprachen in Bialystok gab und Verständigung, war für mich gefühlsmäßig klar, bei Esperanto anzukommen.
#000005
Vor 20 Jahren habe ich Ungarn verlassen wegen eines Herzensprojektes. Das war mein Ehemann – das große Herzensprojekt! Ich verließ auch meine Familie, kam in die Niederlande, wo ich keine Arbeit mehr fand, weil ich überqualifiziert war: vier Diplome und Promotion. Darum habe ich für mich Arbeit durch Esperanto geschaffen.
#000007
Seit 20 Jahren bin ich nicht an einen Arbeitsort gebunden. Ich bin sozusagen professionelle Esperantistin, die seitdem ausschließlich dafür arbeitet und wenig verdient. Aber zum Glück entscheide ich selbst, was ich mache. Sein eigener Chef zu sein, ist das Schlimmste, weil ich ein schrecklicher Chef bin, der sich selbst ausbeutet.
#000008
Katalin Kováts: Es ist tatsächlich ein Herzensprojekt seit meinem 10. Lebensjahr. Damals habe ich das erste Mal davon gehört. So entstand eine Sehnsucht nach Treffen und Austausch, die immer mehr wurde. Dass ich in Esperanto studiert habe und ein Diplom erlangt habe, hatte keinen Bezug zur Karriere, sondern hat dem Hobby einen offiziellen Anstrich gegeben. Was ich für Esperanto getan habe und mache ist nicht für mich, sondern für dieses Ideal und dafür, dass es sich in der Welt verfestigt und offiziell anerkannt wird. Es ist so, als ob man eine sehr gute Idee verbreitet, damit andere davon profitieren.
#000010
Ich war gar nicht künstlerisch begabt
#000011
Katalin Kováts: Du musst wissen, dass ich überhaupt nicht künstlerisch begabt war. Als Schülerin musste ich mit meinem Pausenbrot einen Mitschüler bezahlen, der für mich im Unterricht alles gezeichnet hat, den Hammer, die Schachtel, den Würfel. Das war eine Aufgabe, zu der ich gar nicht fähig war. Vom Charakter her bin ich aber eine Person, die ihre Fehler nicht leicht akzeptiert. Ich will mich bezwingen und zeigen, dass ich es kann. Deswegen habe ich einmal einen Rock genäht und einen Pullover gestrickt. Das war nicht mein Fachgebiet, aber ich war erfolgreich. So versuche ich mich in verschiedenen Dingen auszuprobieren.
#000013
Ich würde gerne für 3 oder 4 Tage in jeden Beruf gehen, ihn ausprobieren und sehen, wie dieser Beruf ist, aber natürlich nicht, um ihn nachher auszuüben, sondern um zu verstehen. So ungefähr war es auch mit der Kunst und speziell mit Glas.
#000014
Mich hat das Glas als Material fasziniert, weil es sehr fest, sehr stabil und dennoch leicht zerbrechlich ist. Es ist also eine Art Widerspruch in sich selbst. Eine feste Sache, die du zerbrechen kannst, um daraus etwas schaffen.
#000016
Zuerst haben mich Mosaiken angezogen. Erst nach zehn Jahren habe ich verstanden, dass das mein Leben absolut widerspiegelt. Wenn ich etwas fertig aufgebaut hatte, habe ich es sofort verlassen und mir eine neue Herausforderung gesucht. Ich zerstöre tatsächlich das gut Funktionierende, verändere es, um wieder Ziele und Herausforderungen zu haben. Irgendwie ist das Mosaik so etwas und Patchwork, was ich auch gemacht habe, ebenso. Ein ganzes Stoffstück, ein ganzes Glas Stück, das ich zerbreche oder auseinanderschneide, um aus ihm etwas Neues zu erschaffen. Ich habe erst später bemerkt, dass mein ganzes Leben wie Patchwork oder ein Mosaik war. Eine gute, funktionierende Sache, die du zerbricht und neu schaffst. Das charakterisiert mich und mein Leben.
#000017
Glas hat mich angezogen, als ich ungefähr 30 Jahre alt war, aber Glaskunst zu praktizieren kostet enorm viel Geld. In Ungarn hatte ich es nicht. Ich hätte Platz gehabt in meiner damaligen Wohnung, aber nicht das Geld, um in Werkzeuge zu investieren und mich ganz da hinein zu begeben.
#000018
In einer persönlichen Krise habe ich begonnen
#000019
Als ich vor einigen Jahren eine Sinneskrise hatte, fragte mich mein Mann, ob es nicht etwas in meinem Leben gab, was ich bis dahin nicht realisieren konnte. Ich wollte immer mit Glas arbeiten und innerhalb von zwei Tagen hat er ein Atelier gesucht und einen zweitägigen Kurs gefunden, damit ich meine Niedergeschlagenheit vergesse und ich Glaskunstwerke machen konnte.
#000020
In dem Kurs habe ich ein 50×50 cm großes Glasstück erstellt. Von dem Augenblick an war ich fasziniert. Ich habe zunächst mit Tiffany-Technik gearbeitet. Danach habe ich gelernt, Glasfenster zu erstellen und dann das Glasschmelzen. Unsere sehr kleine Wohnung ist inzwischen zu 50 % von der Glaskunst besetzt. Kunstwerke, große Glasstücke, Tische, Materialien und Maschinen.
#000021
Ich habe mir Geld geliehen, damit ich jede Technik ausprobieren kann. Ich habe mit YouTube-Filmen gelernt – ganz schön gefährlich, weil man dort nicht alles erklärt, wie dass man etwas in den Ofen stellt, es dann aber mit Handschuhen herausnehmen soll. Trotzdem habe ich geschafft, auf dem Gebiet der Glaskunst ein ziemlich hohes Niveau für einen Autodidakten zu erreichen.
#000023
Später habe ich in einer Glasakademie ein Jahr studiert, weil sie einen großen Ofen hatten und ich dort die Sachen machen konnte, die ich zu Hause nicht realisieren konnte. Wie größenwahnsinnig bewegte ich mich zu den anspruchsvolleren Projekten. Inzwischen habe ich sogar den großen Ofen, der größer ist als eine Badewanne.
#000024
Finanziell ist das Ganze eine komplette Katastrophe, weil die Investitionen sehr viel größer sind als der materielle Profit. Aber psychisch ist es eine extrem gute Therapie: Ich, die ganz und gar nicht handwerklich talentiert war, kann Sachen herstellen, so dass ich jedes Mal mich selbst ansehe und mich wundere: „Habe ich das gemacht?!“
#000025
Ich habe 3.000 Glasprodukte geschaffen
#000027
Katalin Kováts: Ich sage dir, dieses Herzensprojekt hat mir enorm viel gegeben. Ich habe mindestens 3.000 Glasprodukte, einzelne Stücke von einem kleinen Schmuckstück bis zu einem großen Fenster. Aber ich kann sie nicht verkaufen, weil ich keine Zeit habe, das gut zu managen und auf Märkte zu gehen. Wenn ich Zeit habe, produziere ich lieber und wenn das nicht möglich ist, rede ich darüber.
#000029
Für mich war es wichtig, dass sich etwas gemacht habe, von dem niemand gedacht hätte, dass ich es machen könnte, auch ich selbst nicht. Das war für ein Beweis meiner Fähigkeiten.
#000030
Ich muss hinzufügen, dass es auch ein bitteres Ergebnis gibt, weil die Leute nicht kaufen. Wenn ich das sähe, würde ich verrückt danach sein und es haben wollen. Einige sind verrückt danach, einige kaufen, aber nicht so viel, wie es wert wäre, weil ich nicht bekannt bin, weil ich keine Marke habe – niemand sucht Juvelina-Glaskunst –, weil das eine geschlossene Welt ist. Du musst akzeptieren, dass du wunderschöne Dinge produzierst, aber wenn das gleiche Produkt von einer bekannten Marke wäre, würden die Menschen zehnmal so viel Geld geben und kaufen. Das ist eine schmerzhafte Sache, dass du etwas objektiv Schönes produzierst, aber die Welt ungerecht ist.
#000031
Katalin Kováts: Wenn ich als Lehrerin unterrichte, habe ich nicht sofort das Feedback. Ich sehe auch nicht die Ergebnisse, nur einige Lächeln. Aber, ob ich die Menschen wirklich effektiv unterrichte, ob es bleibt und sie einen Nutzen aus dem Unterricht ziehen, sehe ich selten, insbesondere nicht online. Aber wenn ich mit Glas arbeite, sehe ich das Ergebnis meiner Arbeit sofort oder nach einigen Stunden. Es zerbricht, wenn ich es nicht gleichmäßig gedreht habe. Dann kommen Risse und du kannst es wegwerfen. Das weiß ich aber erst nach 5 Stunden, wenn es aus dem Ofen kommt. Was ich gelernt habe, ist meine Fehler zu akzeptieren. Ich werde nicht hysterisch – ich stelle fest, betrachte und bedaure. Ich habe gelernt, Dinge wegzuwerfen, in viel Arbeit gesteckt habe.
#000034
Ich habe gelernt, sich mit offensichtlichen Fehlern auseinanderzusetzen. Wenn Glas zerbricht, kannst du nicht sagen „Pah, ich habe es trotzdem gut gemacht.“ Nein, du hast es schlecht gemacht. Ob die Ursache ein Luftzug war oder irgendetwas anderes, das ist völlig egal, weil es nicht erfolgreich war.
#000035
Während Arbeit mit der Flamme kann ich Dinge verändern und reparieren, aber wenn ich etwas in den Ofen stelle, kann ich es nicht mehr berühren. Es bleibt, wie es ist. Wenn es sich 1 mm bewegt, während du die Tür am Ofen schließt, kannst du schon nichts mehr machen. Für mich ist diese Kunst wie ein psychologisches Verfahren, das mich trainiert und geistig entwickelt.
#000036
Ich konnte einen Traum erfolgreich realisieren
#000037
Ich konnte einen Traum erfolgreich realisieren. Die Leute sind bereit Geld für das auszugeben, was sie sehen. Aber gleichzeitig muss ich mich mit den Misserfolgen auseinandersetzen. Das gibt einem eine viel gesündere Selbsteinschätzung als beispielsweise zu unterrichten und in einer Führungsrolle zu sein, bei der niemand das Recht hat, dich zu kritisieren oder sich nicht traut, dich zu kritisieren. Du kannst also denken, dass du perfekt bist. Jetzt habe ich einen wirklichen Spiegel im Leben, dass ein Fehler ein Fehler ist. Das ist etwas, dass du in einer anderen Position nicht siehst oder siehst und nicht akzeptierst. Daher fasziniert es mich, farbige Dinge aus Glas zu machen – in den Niederlanden sogar noch mehr als in Ungarn, weil hier alles grau ist.
#000038
Ich habe etwas über mich selbst gelernt und ich arbeite an mir. Wir haben diese Tiffany-Lampe an der Decke. Ich habe sie in fünf Tagen ununterbrochener Arbeit hergestellt, die letzten zwei Tage waren ohne Schlaf und an einem Ort. Mein Mann hat sie beim Transport fallenlassen und sie zerbrach. Es war ein Geschenk für ihn. Selbst damit musste ich zurechtkommen, dass eine fünftägige Arbeit in einer Sekunde zerbricht. Ich habe das in der Form akzeptiert, dass sich sie niemals repariert habe. Sie hängt dort oben.
#000039
Ich kann mich nicht vorstellen, es aufzugeben
#000040
Jürgen Wulff: Warum bist du beim Glas geblieben, wo du doch so viele andere Dinge wieder aufgegeben hast?
#000041
Katalin Kováts: Ich will Fortschritte machen, ich will den Spaß und ich kann mir nicht vorstellen, dass ich es jemals vollständig aufgeben würde. Ich würde extrem leiden, wenn man mir die Möglichkeit nähme, nicht mehr damit zu arbeiten.
#000042
Hier ein Beispiel. Du siehst hier eine Violine. Ich habe vier Violinen gekauft. Es war nicht einfach, nicht ganz fertige zu kaufen. Ich wollte fehlerhafte Exemplare. Die Meister in den Werkstätten sagten, dass sie keine fehlerhaften haben, also habe ich halbfertige gekauft, die nicht zu Ende bearbeitet sind. Diese Komposition ist eine Hommage an Vivaldis vier Jahreszeiten. Eine Jahreszeit, der Herbst, ist fertig und die folgende soll der Winter sein. Ich habe bisher nicht die richtigen Glasstücke für Winter gefunden, daher bin ich blockiert. Ich habe nicht mit Sommer weitergemacht, bin nicht zu den anderen Jahreszeiten übergegangen. Herbst ist fertig, aber ich muss alles vollenden, weil ich die vier Jahreszeiten will, die vier Violinen. Wenn ich das beendet habe, habe ich mehrere gute Ideen. Das sind meine Träume, die ich in Formen aus Glas ausdrücke.
#000043
Mein anderes Dauermotiv sind die Pfauen. Weil sie für mich wichtig sind, umgeben sie mich. Der Pfau, das schöne, das prächtige farbefrohe Tier, aber gleichzeitig ein sehr gefährliches und äußerst aggressives Tier. Sie faszinieren und in vielen meiner Objekte kommen die Pfauen vor.
#000044
Katalin Kováts: Oh ja. Jedes einzelne Stück. Etwas aus Glas zu machen ist eine Herausforderung und selbst die größten Künstler es sehr leicht verderben. Du kannst nie sicher sein, dass du Erfolg haben wirst. Das ist jedes Mal ein Sieg. Und das brauche ich, die Bestätigung und Bewertung, dass es akzeptabel ist, nein oder ja.
#000047
Katalin Kováts: Ich habe einen großen Behälter, in den ich das hineinwerfe, was ich nicht schön finde. Da gibt es sehr schöne Beispiele. Ich habe diese Stücke weggeworfen, weil sie nicht gelungen sind. Das war im Anfangsjahr. Weil ich verschiedene Glasarten gemischt habe, die falschen Techniken angewandt habe, sind alle diese Stücke nichts geworden. Ich habe sie in den Mülleimer geworfen. Ich habe ihn sogar selbst an die Straße getragen und mich davon befreit. in der Nacht konnte ich dann nicht schlafen. Ich spürte eine Unruhe. Ich verstand, dass ich das weggeworfen hatte, an dem ich gelernt hatte und nicht erfolgreich war. Ich ging also an die Straße, nahm alle Stücke zurück und war gleich glücklich. In der gleichen Nacht habe ich ein Spiegelrahmen genommen und darauf alle misslungenen Stücke geklebt. Dieser Spiegel ist tatsächlich eine Sammlung von Fehlschlägen. Ich bewahre ihn mit Stolz auf. Ich erinnere mich daran, dass ich weiß, warum jedes Stück misslungen ist. Ich habe so ein Kunstwerk aus Fehlschlägen geschaffen. Du musst verstehen, dass man sogar die Misserfolge aufbewahren und erinnern will. Ich bewahre sie in einem großen Topf auf und mache etwas aus ihnen.
#000049
Entscheidungen akzeptieren, die nicht wieder rückgängig gemacht werden könnnen
#000050
Die Glaskunst hat mich gelehrt, eine Entscheidung akzeptieren, die nicht wieder rückgängig gemacht werden kann. Ich brauche keinen Psychologen. Ich zahle für das Glas. (lacht) Ich kann die Abläufe in mir selbst beobachten, analysieren, sie verstehen und über Fehlschläge und Erfolge mit meinem Mann und meinen Freundinnen sprechen.
#000051
Jürgen Wulff: Ich habe Menschen kennengelernt, die das Gefühl haben, dass in ihnen auch ein Herzensprojekt schlummert, aber sie sind unsicher, was es ist, und deshalb unternehmen sie auch nichts. Was rätst du diesen Menschen?
#000052
Katalin Kováts: Ich rate jedem, dass wenn er bereits über etwas für ihn Interessantes nachdenkt, das gemacht oder ausprobiert werden will, den Gedanken eine Weile abzuwägen. Monate, Jahre, abhängig von dem Zeitraum, der zur Verfügung steht, aber schließlich einen Zeitpunkt festzulegen und innerhalb dieser Zeit etwas dafür zu tun, um für sich selbst den Beweis anzutreten und nicht irgendeine Fantasie ewig hin und her zu schaukeln, weil das keinen Sinn ergibt. Das ist dann eine Illusion. Ich mag die umsetzbaren Dinge.
#000053
Man muss nicht gleich ein Atelier einrichten. Nicht gleich in etwas investieren, lieber in einem Workshop in einem Atelier über ein bis zwei Tage ausprobieren. Die Leute sollten keine Bedenken haben, sich damit auseinanderzusetzen. Sie sollten keine Angst haben, den Traum zu verlieren. Weil die Menschen nicht probieren, verlieren sie den Traum. Wenn der Traum ist, etwas zu machen, muss man sich damit auseinandersetzen. Nicht sofort, man soll ruhig träumen. Nach einer Zeit des Träumens muss man sich sagen, „Und jetzt probiere ich es bis zum Ende des Monats aus!“.
#000054
Und dann werden sie feststellen, dass es schon gut funktioniert hat, aber nicht ganz. Sie müssen entscheiden, ob sie es fortsetzen wollen, um das Ziel zu erreichen, oder ob sie sich eine andere Sache suchen. Man muss den Mut haben, sich damit auseinanderzusetzen und danach zu entscheiden: Ja, ich träume weiter und mache etwas dafür! Oder: Nein, ich muss das aufgeben und andere Träume suchen.
#000055
Nur träumen hat keinen Wert
#000056
Dauernd nur von etwas zu träumen, hat für mich keinen Wert. Das ist eine Illusion. Das ist meiner Meinung nach Selbstbetrug. Der Selbstbetrug, einen Traum zu haben. Ich kann davon träumen in die Antarktis zu fahren, habe aber weder die körperlichen Voraussetzungen noch das Geld. Diese Träume sind keine Projekte, es sind Träume und sie bleiben ewig nur Träume. Diese Träume nähren die Menschen nicht, diese Träume betrügen sie. Sie haben nur den Sinn, dass man sich mit Dingen tröstet, die nicht real sind. Für mich ist ein Herzensprojekt nicht nur zu träumen, sondern auch etwas zu machen. Umsetzen, sonst ist es nur eine Fantasie.
#000057
Pruvu ĝin por vi mem
#000060
Jürgen Wulff: Bonvolu mallonge prezenti vin mem kaj vian profesian vojon.
#000062
Katalin Kováts: Mi estas Katalin Kováts, mi estas hungarino, naskiĝis en Hungario de hungaraj gepatroj. La patrino estis padagogo, sed en la familio de mia patro estis de kvin aŭ ses generacioj retro estis pedagogoj. Do estas nature, ke mi sekvis tiun vojon kaj ankaŭ mia fratino. Ni estas ĉiuj pedagogoj iel – profesie aŭ instinkte. Mi loĝis proksime al Budapeŝto en iu minoritata slovaka vilaĝo, sed ni estis hungaroj tie. La patrinon ne lernis la hungaran, estante instruisto en la vilaĝo la patro estis hungaro sed komprenis la slovakan. Tiu punkto jam, loĝi kiel hungaro-minoritato en minoritata vilaĝo en Hungario donis iun interesan komencon de mia lingvistika kariero. Imagu, en lernejo ĉiam estis slovaka leciono por la vilaĝanoj. Mi devis ĉeesti sed ne devis partopreni. Ĉeesti por ke mi ne perdiĝu en la koridoro. Mi estis tie sed la gepatroj bedaŭrinde ne devigis min studi la slovakan. Tamen, kio eniris eliris, do mi komprenis baze, sed mi bedaŭras ke mi ne studis ĝin vere.
#000063
Poste, kiam mi ekkonis pri Zamenhof kaj ideoj ke estas pluraj lingvoj en Bjalistoko kaj la kompreniĝo, iel devis esti nature alveni al Esperanto laŭ mi sento. Mi studis en pluraj mezlernejoj matematikon speciale, poste la anglan speciale altnivele, sed diplomiĝis unuarange kiel instruisto pri matematiko kaj rusa lingvo. Poste la rusa en 89 fariĝis tute malutila diplomo, do mi malkovris dume Esperanton kaj mi finis ankaŭ la studojn universitatajn pri Esperantologio. Tio estis mia tria diplomo.
#000064
Poste, Esperanto ne estis tiel facile instruebla, do mi ankoraŭ havis nur unu kruron, matematikon, kiu ne utilis por mi. Ĝi validis nur por elementaj lernejoj sed mi jam laboris kiel lektoreto de universitato, do mi fariĝis preskaŭ ne kvalifikita por mia posteno. Do mi studis, finstudis kaj akiris diplomon ankaŭ pri la itala lingvo. Mi havas kvar diplomojn, tri lingvojn – rusa, Esperanto kaj la itala – kaj aldone matematikon, kaj mi ankaŭ doktoriĝis pri la propedeŭtika valoro de Esperanto por hungaraj infanoj kiuj lernas la italan lingvon.
#000065
Mi laboris en elementa lernejo, iom ĉefe en pedagogia altlernejo, trejnante instruistojn pri la rusa lingvo kaj poste pri la itala lingvo. Antaŭ dudek jaroj mi forlasis la landon pro „korprojekto“, estis mia edzo – la granda korprojekto. Mi forlasis mian antaŭan familion, venis al Nederlando, kie mi ne plu trovis laboron ĉar mi estis tro kvalifikita: kvar diplomoj, doktoriĝo, ĉio sen vere bone koni la anglan kaj la nederlandan por labori. Fakte mi malfacile trovintus laboron kaj tiel mi kreis por mi laboron pere de Esperanto.
#000066
Laboron, ke mi povas labori, sed aliflanke iun mallaboron ĉar mi ne povas vere gajni monon. Do estas interesa situacio, sed mi plene plonĝis en tio kaj mi laboras kvinoble ol laborus kun diplomoj en iu entrepreno aŭ lernejo. Iel tiel estis la kariera vidpunkto. De dudek jaroj mi ne estas ligita al iu laborloko, sed mi estas, mi diru, profesia Esperantisto kiu dudek jarojn laboros nur por tio, iom gajnas, sed mi mem decidas kion mi faras, bonŝance. Esti propra ĉefo estas la plej terura afero, ĉar mi estas terura ĉefo kiu ekspluatas subulon.
#000067
Jürgen Wulff: Vi ekspluatas vin mem. Ĉu vi dirus ke Esperanto en la komenco jam estis korprojekto por vi aŭ ĉu ĝi pli kaj pli iĝis via korprojekto, ĉar estis ja neceso ke vi gajnu monon. Vi havis ja tiun diplomon pri Esperanto kaj interesiĝis vin la lingvo kaj la ideo, sed tio ne nepre signifas ke ĝi estas io kion vi vere el la fundo de via koro volas fari.
#000068
Katalin Kováts: Do fakte, absolute korprojekto ekde mia deka jaraĝo. Tiam mi la unuan fojon aŭdis pri ĝi – oni povas paroli kun aliaj homoj, tute ne estis laboro aŭ vojaĝo. Sopiro al renkontiĝoj kaj interŝanĝoj. Fariĝis pli kaj pli. En Hungario studi Esperanton kaj akiri diplomon ne rilatis al kariero sed oficialigis sian manion aŭ hobion estis eblo kaj mi faris tion sed tute ne pensante pri laboro kiel mongajna rimedo. Sed kial mi tamen kreis fakon en mia pedagogia altlernejo estis por stabiligi la situacion. Fakte, kion mi faris kaj faras por Esperanto ne estas io por fari por mi mem sed por fari por tiu idealo ke ĝi firmiĝu en la mondo. Mi volas servi kaj disvastigi ĝin por ke aliaj havu ĝin, rekonu ĝin, KER-ekzameno en Strasburgo, iel oficialigi. Ne estis por mi mem, sed estis por ĝi, estas kvazaŭ disvastigi iun tre bonan ideon por ke aliaj profitu el ĝi. Tial la tuta fluo estis inverse al normale. Ne individuaj celoj sed ĝuste por la projekto, por ĝia statuso kiu devus firmiĝi.
#000069
Jürgen Wulff: Vi havas kvar diplomojn. Tio sonas por kiel homo kiu havas multajn talentojn. Mi scias ke vi ankaŭ estas artistino. Ĉu tio ankaŭ estas korprojekto – eble eta, ne tiel granda ke vi volas servi por la mondo, por la paco, por la homoj, sed por vi mem, por ke vi havu ion kio esprimas vin mem, vian amon, vian animon.
#000070
Katalin Kováts: Por ke vi komprenu tion, estas necesa ke vi komprenu ke mi tute ne estis talenta en artoj. Kiam mi estis lernejano, mi devis pagi per mia intermanĝeto al amiko kiu desegnis en la leciono ĉiufoje la martelon, la skatolon, la kubon – tiu estis tasko kiun mi tute ne kapablis. Mi tamen estas karaktere persono kiu malfacile akceptas siajn mankojn. Mi volas venki min mem kaj pruvi ke mi kapablas. Tial mi kudris unusolan robon, mi trikis unusolan puloveron. Ne estis mia fako, sed mi sukcesis. Tiel mi provas provi min en multaj aferoj. Mi bakas panon por eĉ vidi tion. Mi emus iri por tri, kvar tagoj preskaŭ al ĉiu profesio. Fari ĝin, vidi kio ĝi estas, kompreneble ne por poste praktiki sed por kompreni. Tiel estis iel kun la arto kaj precipe per vitro. Mi fasciniĝis pri la materialo de vitro kiu estas tre firma, tre stabila, tamen rompiĝema. Do estas iu kontraŭdiro el tio. Tre firman aferon vi povas rompi kaj poste krei ion. Unue allogis min la mozaikoj. Nur post dek jaroj mi komprenis, ke tio absolute respegulis mian vivon. Kiam mi finkonstruis ion, mi havis bonan loĝejon aŭ laboron, mi tuj forlasis kaj serĉis alian por novaj defioj. Do fakte mi detruas la bone funkciantajn, ŝanĝas por denove havi celojn kaj defiojn. Iel la mozaiko estas tio kaj Patchwork same, kiun mi faris. Mi havas tutan tekstilpecon, tutan parton de vitro, kiun vi disrompas aŭ distondas por krei el ĝi novan. Kiel lasi bonan funkciantan familion kaj rekrei novan. Do mi nur poste rimarkis ke mia tuta vivo estas kiel Patchwork aŭ mozaiko. Bona, preta afero ekzistas kiun vi rompas kaj rekreas, kaj tio karakterizas min same.
#000071
La vitro allogis min kiam estis pli malpli dudek, tridek jara sed apliki vitroarton kostas enorme multe. En Hungario mi ne havis. Mi havintus spacon por ĝi en tiama loĝejo sed ne la monon investi por iloj kaj entute eniri.
#000072
Antaŭ ses, ok jaroj mi havis vere grandan krizon ĉi tie en Nederlando, ĉar oni volis forpreni de mi edukado.net, kiun mi kreis kaj la asocio ESF simple volis akapari kaj komplete regi kion mi kreis kaj mi regis ĝis tiam. En tiu psika krizo mia edzo diris, „Hej vekiĝu, ne sinku en tiu krizo. Ĉu vi havis ion en via vivo kion vi ne povis realigi? Do, ni rigardu.“ Mi diris, „Mi ĉiam volis labori pri vitro.“ Do ene de du tagoj li serĉis atelieron, dutagan kurson, ke mi forgesu mian grandan deprimiĝon kaj mi iru fari vitroartaĵon. Ne estis granda investo sed tamen io.
#000073
Oni akceptis min, iu majstro, kiu diris, ke por du tagoj mi povas fari pli malpli 30×30 cm grandan vitropecon. Mi diris tuj mi volas 50×50 cm. Li diris ne, mi diris ne, kaj fine mi venkis por fari mian projekton. Ekde tiu momento mi estis fascinita. Mi unue investis por Tiffany-tekniko, poste al vitraloj, poste al fandado de vitroj. Nia tre malgranda loĝejo plena je pli malpli du mil libroj kaj infano kaj ĉio, nun pli ol 50 procente estas okupata de vitroj. Pecoj grandaj, tabloj, materialoj, maŝinoj. Mi investis el ne-ekzistanta mono, ĉar mi pruntis, ricevis multon por ke mi povu plu kaj plu iri kaj provi ĉiun teknikon. Mi mem studis per YouTube-filmoj – sufiĉe danĝere ĉar oni ne klarigis ĉion, ke en la fornon oni metas ion sed oni elprenu per gantoj. Oni ne montris ĉiujn danĝerajn aferojn, sed mi sukcesis atingi en la vitrokampo nivelon sufiĉe altan por memlernanto. Poste mi studis en vitroakademio unu jaron, ĉar ili havis grandan fornon, kiun mi ne povis fari hejme. Iel magalomanie mi altiriĝis al grandaj projektoj. Sed nun mi havas eĉ la grandan fornon kiu estas pli granda ol bankuvo. Mi iris plu kaj la esenco estis ke mi jes ja realigis iun dudek-jaran revon – mia edzo kaj filo malpli sed tamen toleris kaj subtenis en tio. Finance estas kompleta katastrofo ĉar la investo estas multe pli granda ol la materia profito, sed psike ĝi estas ekstreme bona terapio, ĉar mi kiu tute ne estis mane talenta povas produkti aferojn, ke post ĉiu fojo mi mem rigardas kaj miras: „Ĉu mi faris tion?! Ĉu mi sukcesis?“ Kion la observantoj de miaj aĵoj, objektoj fakte diras ke la fantazio, la kolorriĉeco, la diverseco de broĉoj, ne nur de orelpendaĵoj, ne nur de teleroj, sed ĉio, tiu varia bunta serio fakte fascinas la homojn sed pleje min mem. Kion ĝi ankoraŭ donis, mi estas traktata ne-talenta kaj tamen faras ion per miaj manoj kiuj antaŭ dek-du jaroj estis paralizitaj. Mi havis virusan infekton, paraliziĝis komplete, mi devis relerni paroli, paŝi, movi min. En la tekniko de lamp work, de perlofarado per torĉo, vi devas turni aferojn, havas varmon kaj komence tute ne kapablis fari tion. Ankaŭ tion mi venkis ke per la torĉo kaj varmo mia mano denove funkcias. Do terapio fizika kontraŭ paraliziĝo.
#000074
Mi lernis akcepti, kion mi ne povis fari facile en mia faka laboro, la vera laboro. Akcepti konfrontiĝon kun evidenta eraro ĉar se frakasiĝas vi ne povas diri, „Pah, mi tamen bone faris.“ Ne, vi malbone faris. Ĉu estis vento, ĉu estis io alia, tute ne gravas kial, ĝi ne sukcesis. Por mi estas unu parto ke mi povis realigi revon kaj estas sukcesa laŭ la vido – mia edzo ĉiam admiras ĉiufoje ĉiujn aferojn – ke homoj pretas se ili vidas elspezi monon por tiuj aferoj. Sed samtempe mi mem devas konfrontiĝi kun la malsukcesoj. Donas multe pli sanan memtaksadon ol ekzemple instrui kaj esti en ĉefa rolo kiam neniu rajtas vin kritiki kaj ne kuraĝas vin kritiki. Do vi povas pensi vin perfekta. Nun mi havas iun veran spegulon en la vivo ke eraro estas eraro nigra-blanke kiun en aliaj pozicioj aŭ vi ne vidas aŭ vi vidas sed ne akceptas aŭ kiu ajn kombino povas esti. Kaj por tio tiu korprojekto fari vitrajn aferojn kolorajn tre fascinas min, en Nederlando eĉ pli ol en Hungario ĉar ĉi tie ĉio estas griza.
#000076
Mi lernis ion pri mi mem kaj trejniĝas. Vi povas ekzemple vidi ĉi tie iun lampon, estas iu Tiffany. Mi faris ĝin dum kvin tagoj senĉese, la lastaj du estis sendorme en unu loko, kaj mi edzo tuŝis ĝin, portis ĝin kaj faligis ĝin kaj rompis. Estis donaco por li. Eĉ tion mi devis trakti, ke iu kvintaga laboro en sekundo rompas. Mi akceptis ĝin tiel ke mi neniam riparis. Ĝi pendas tie.
#000077
Mi diras al vi, ke tiu korprojekto enorme multe donis al mi – mi havas almenaŭ tri mil pecojn da vitroproduktoj – de malgranda juvelo al granda fenestro. Tio estas unu flanko. Mi ne povas vendi ĉar mi ne havas tempon por iri al bazaroj. Mi ne havas tempon bone manaĝi tion. Eble iam kiam mi nenion havos mi pagos panon per tiuj aferoj. Ĉar se mi havas tempon mi preferas produkti aŭ se ne eblas, paroli pri ĝi.
#000078
Gravis ke mi faris ion pri kiu NENIU pensintus ke mi povas fari, eĉ mi mem ne. Estis pruvo por mi mem pri kapabloj, grandega fantazio. Kio estas interese kaj eble ne tute same en aliaj agadoj, ke ekzemple mi komencas en la fajro kaj mi volas fari iun perlon nigran-blankan aŭ tiel dekoritan kaj la fina rezulto estos ruĝa kaj flava kaj tute alia formo ktp., ke dum la agado se vi eraras vi povas ripari kaj fine vi alvenas al TUTE alia afero. Estas pli malpli ke iu verkisto komencas poemon kaj alvenas al dramo aŭ komencas dramon kaj alvenas al kanzono. Iel tiel mi povas ŝanĝi la tutan proceduron. Tio ekstreme plaĉas al mi. Ĝi instruis ankaŭ al mi esti multe pli fleksa. Dum la proceduro mi povas ŝanĝi aferojn, dum la torĉo-laboro, ne en la forno. Se mi metas ion en la fornon, mi ne plu povas tuŝi ĝin. Restas kiel estas. En la sama arto mi povas iri du aferojn. Iron kiun vi tute ne povas influi kaj tuŝi plu, kiu estas kiel vi decidis kaj se milimetron puŝiĝas dum vi fermas la pordon de la forno jam vi nenion povas fari. Kaj en la alia vi povas fari el globeto kubeton kaj kion ajn. Ankaŭ tio estas mirinda afero.
#000079
Jürgen Wulff: Tio ŝajne ankaŭ estas la kialo ke tamen fascinas vin post tiom longa tempo. Vi diris ke vi bakis panon por montri ke vi kapablas fari tion. Mi ofte ankaŭ faras aferojn, nur por pruvi ke mi kapablas fari tion, do ni similas iel. Sed la vitrolaboro restas ĉar estas tiu ambigueco de iu frakasebla tamen fleksebla materialo kaj la diversmaniera agado. El vitro oni povas fari diversajn aferojn – vi montris al mi Tiffany-lampon, juvelojn el vitro ktp. Do la fascino restas. Se oni havas korprojekton mi konas multajn homojn, kiuj komencas ion kaj post iom da tempo forlasas ĉar la motivigo ne estas la treno kiel vi diris – ili ne sentas tion. Kial vi restis ĉe la vitro kaj ne ĉe la aliaj aferoj.
#000081
Katalin Kováts: Mi ne povas nun vere analizi. Mi restis eble ĉar mi jam investis TIOM da mono ke mi havas tiom da bazan materialon. Ĉi tie staras, kuŝas grandaj plankoj de vitroj. Kion mi faru, mi devas prilabori ilin. Mi havas investitajn plurdekmil eŭrojn, la maŝinoj kaj aparatoj. Mi ne povas diri al mia edzo, „Ho, mi ne plu volas fari!“ Tio estus tre racia klarigo. Sed mia edzo estas tia ke li dirus, „Ni vendu, ni forĵetu, ni liberiĝu. Ni havus ĉambron por finfine sidi. Bonege, vi ĉesu!“ Do verŝajne tio ne estas la kialo. Mi volas progresi, mi volas la ĝuon kaj mi ne povas imagi ke mi komplete forlasas tion. Mi EKSTREME suferus se oni forprenus de mi la eblon ke mi ne vidu ilin, ke mi tuŝu. Jen ekzemplo. Vi vidas ĉi tie violonon. Mi aĉetis kvar violonojn. Ne estis facile aĉeti ne tute pretajn. Mi volis fuŝitajn. La veraj majstroj en la atelieroj diris ke ili ne havas fuŝitajn, do mi aĉetis duonpretajn kiuj ne havas la finon. Tiu komponaĵo estas omaĝo al Vivaldi „La kvar sezonoj“. Do unu sezono pretas kaj la sekva mi decidis estu vintro. Mi ne trovis la plej bonajn vitropecojn por vintro do mi blokiĝis. Mi ne iris al somero, kaj ne iris al la aliaj. Aŭtuno pretas, sed mi devas finfari tion, ĉar mi volas la kvar sezonojn, la kvar violonojn. Sed kien mi metos poste, mi ne scias. Do, la revoj restas. Kiam mi finos tion, mi havos plurajn bonajn ideojn. Miaj revoj iel montri min estas fakte en la formo de vitroj.
#000082
Jürgen Wulff: Kaj tio ankaŭ estas la motivigo. Kio motivigas vin malgraŭ ke vi ne tiom vendas, malgraŭ ke vi ne estas agnoskata kiel granda artistino. Oni bezonas grandan motivigon en si mem por daŭrigi la tuton. Vi trovas tion ĉiam en vi mem ĉar vi havas tiujn revojn kaj ideojn kiuj trenas vin.
#000083
Katalin Kováts: Jes, estas iu esprimformo. Eble pro la instrumentoj estas ke mi ŝatas muzikon sed mi absolute ne povas distingi aŭ bone memori. Do mi fasciniĝas por la muziko, mi ekstreme ŝatus kanti aŭ muziki. Mi ne kapablas. Malgraŭ sesjara pianludado mi opinias min nulo. Sed tamen unu el la revoj estas fari tiujn violonojn. La neatingeblajn en iu senco mi volas fakte venki per alia maniero. Miaj violonoj neniam donos muzikon kiel mi mem ne donas, sed estos belaj. Laŭ mi la plej granda instigo estas krei aŭ venki ion kion vi ne kapablas. Tion la aliaj pensas ke vi ne kapablas, vi mem pensas ke vi ne kapablas, sed vi strebas fari kaj alimaniere mi uzos la violonojn. Do mi faras ion pri violonoj. Tio estas eble memtrompo sed laŭ mi miaj violonoj estos absolute fascinaj eĉ por muzikisto kiu ludas violonon. Iel estas metamorfozo de tiuj aferoj. Tio tiras min.
#000084
Mia alia daŭra motivo estas la pavoj. Ĉar ili estas gravaj por mi, ili ĉirkaŭas min. Pavo, la bela, la pompa besto kun koloroj sed tamen tre danĝera kaj tre agresema besto. Ili estas ekstreme agresemaj. Do ili fascinas kaj en multaj miaj objektoj la pavo revenas. Estas kelkaj fiksaj motivoj kiuj en diversaj formoj revenas. Tiujn mi volas realigi sed mi ne volas pavojn fari en mil ekzempleroj en diversaj formoj.
#000085
Jürgen Wulff: Ĉu vi dirus ke estas ankaŭ venko kontraŭ vi mem?
#000086
Katalin Kováts: Ho jes. Ĉiu peco. Ĉiu, ĉar fari ion el vitro estas defio kaj eĉ la plej grandaj artistoj povas fuŝi. Tre facile. Vi neniam povas certi ke vi sukcesos. Neniu. Neniu kaj tio estas ĉiufoje venko. Kaj tion mi bezonas, konfirmon kaj akceptite ne – jes, sed mezuriĝi.
#000087
Jürgen Wulff: Vi tuj havas tiun Feedback kiel vi diris antaŭe, la rezulton kaj vidas kaj ne estas iu griza afero, estas nigra aŭ blanka, estas jes aŭ ne, estas sukceso aŭ malsukceso.
#000088
Katalin Kováts: Jes kaj mi havas grandan ujon kien mi forĵetas kiun mi ne opinias bela. Estas tre bonaj ekzemploj. Jen la fiaskoj. Mi forĵetis tiujn pecojn ĉar ili ne sukcesis. Estis en la komenca jaro. Pro miksado de diversaj vitroj, pro teknikoj ĉiuj pecoj estis fuŝaj. Mi forĵetis en la rubujon, mi eĉ portis sur la straton, do mi liberiĝis. Kaj nokte mi ne povis dormi. Mi ne sciis kial mi havis maltrankvilon. Mi komprenis ke mi forĵetis tiujn per kiuj mi lernis kaj ne sukcesis. Mi reiris al la strato, reprenis ĉiujn pecojn, jam estis feliĉa kaj en la sama nokto mi prenis tiun kadron de spegulo kaj gluis ĉiujn fuŝaĵojn. Tiu spegulo estas fakte kolekto de fuŝpecoj. Mi fiere konservas ĝin. Mi memoras ke mi scias kial mi fuŝis tion kaj tion. Do fakte mi faris artaĵon eĉ el la fuŝaĵoj. Multaj volas aĉeti ĉar mi prenas al bazaroj ke ili povu vidi sin mem en la juveloj. Kaj ili volas aĉeti, sed mi diras „Ne, estas ĉiu rompita.“ Ke vi komprenu ke eĉ la fuŝaĵojn oni volas gardi kaj memori. Mi gardas ilin en iu granda poto kaj faras ion el ĝi, sed kelkajn mi nur malfermas kaj forĵetas.
#000089
Do, oni povas liberiĝi kaj tion oni devas lerni. Imagu verki libron. Vi komprenas ke vi ne sukcesis. Ĉu vi vere povas forĵeti? Ne estas tiel ke vi gardas la diĝitan version, sed komplete forĵeti el nia vivo. Ĉu oni povas fari tion kun multaj aferoj? La vitroarto instruis al mi ankaŭ tion. Akcepti decidon nerefareblan ĉar la aŭto forprenas krom tiu kiam mi ankoraŭ volis havi memoraĵojn. La ŝanĝiĝo en la daŭraj proceduroj estas ekstreme grava kaj mi opinias ke de tiuj ses, sep jaroj ekde kiam mi okupiĝas pri tio, mi multe lernas pri mi mem. Mi ne bezonas psikologon. Mi pagas por la vitro. (ridas) Mi povas observi la procedurojn kiuj iras en mi mem kaj analizi kaj kompreni kaj paroli pri fiaskoj kun mia edzo kaj miaj amikinoj.
#000090
Vi demandis ĉu oni forlasas aferojn. Dume mi prenis aliajn branĉojn, ekzemple pentrado de silko. Estas sufiĉe nova unujara. Mi faras belegajn aferojn sed ne ŝanĝas. Mia edzo diras „Malpli danĝera ol la vitroj. Ĉu vi ne volas transiri. Ni pli facile kunportas al Universalaj Kongresoj silkoŝalojn ol vitron. Estas pezo kaj rompis.“ Mi diris „Ne, vitro restas, eble silko estas ekskurso.“ La vitro restas.
#000091
Jürgen Wulff: Mi konatiĝis kun homoj kiuj sentas ke dormetas en ili ankaŭ iu korprojekto sed ili ne certas kio estas kaj ili eĉ ne faras ion. Ili ne elprovas ion. Kion vi diras al tiuj homoj, kiuj sentas en si ke ili ne estas kompletaj, iel, mankas io sin esprimi. Do kion vi, kiu tiel multe provis, elprovis kaj pruvis ke vi kapablas, konsilas al tiuj homoj?
#000092
Katalin Kováts: Mi dirus eble, ĉe ili ankoraŭ ne estas korprojekto sed iu deziro, revo por realigi ion. Ĉar se estas jam korprojekto ili devas fari ion, do almenaŭ projekti. Mi prenu ekzemplon el mi propra vivo. Mi volis ekzemple per argilo fari potojn. Ĝi restas ankoraŭ ke IAM mi volas fari ion. Mi revas pri tio, sed nenion faris. Do kial? Ĉu mi timas realigi aŭ investi? Mi konsilus al ĉiu ke se ili jam pensas pri io farenda, provenda eble interesa por ili, ili povas luli la penson en iu periodo, monatojn, jarojn – dependas de la tempospaco de la homoj- sed fine difini iun daton ke ene de tiu tempo mi faros ion por tio por pruvi por mi mem por ne luli iun fantazion eterne, ĉar tio ne havas sencon. Tio estas iluzio. Mi ŝatas la realigeblajn aferojn.
#000093
Oni ne devas mem krei atelieron. Mi unue iris ĉe iu provi unu tagon ĉu mi kapablas turni. Estas stulte investi, sed iu unutaga, dutaga Workshop aŭ ateliero por provi. Ili ne timu konfrontiĝi, ili ne timu eventuale perdi la revon. Ĉar la homoj ne provas, ĉar tiam ili perdas la iluzion kaj la revon. Se la revo estas iam fari ion, oni konfrontiĝu kun tio. Ne tuj, oni devas revi. Post revperiodo oni diru, „Kaj nun ĝis fino de Junio mi provos.“ (batas sur la skribotablon) Kaj poste ili komprenu ke iris bone sed ne tute. Ili devas decidi ĉu daŭrigi por atingi la celon aŭ ĉu akcepti „Ha, eble mi serĉu alian aferon. Eble mi ĵetu min per paraŝuto de la ĉielo.“ Oni kuraĝu konfrontiĝi kaj poste decidi: Jes, mi plu revas kaj faras ion por tio aŭ ne, mi devas rezigni kaj serĉi aliajn revojn. Ĉar tiuj kiuj daŭre nur revas, por mi tio ne valoras. Tio estas iluzio. Tio estas memtrompo laŭ mi. Memtrompo havi revon. Mi povas revi iri al la Antarkto sed nek fizika, nek mono, nek ... Tiuj revoj ne estas projektoj, estas revoj, restos revoj por eterne. Tiuj ne nutras, tiuj trompas la homojn. Tiuj absolute nur en tiu helpas ke oni konsoliĝu pro aferoj kiuj ne estas reale. Por mi, korprojekto estas ne nur revi, sed ankaŭ fari ion. Realigi, alikaze estas nur fantazio.
#000094
D-ro Katalin Kováts estas lingvisto, matematikisto kaj vitroartistino Ŝi naskiĝis en Hungario sed nun vivas kaj laboras en Nederlando. Pro sia engaĝiĝo por Esperanto UEA en 2010 aljuĝis al ŝi la titolon „Esperantisto de la jaro“. Kiel artistino ŝi intertempe kreis pli ol 3000 vitroartaĵoj kiujn ŝi vendas pere de ŝia propra retapaĝaro JuveLIna.
#000095
Ĉi-tiu intervjuo estis farita kadre de la germanlingva libro „Gesagt ist nicht getan“ de Jürgen Wulff.
#000096