1.1. Klasifiko de diversaj formoj de esperanto-rilata instruado en superaj lernejoj
#000008
Plej ofte lingvokursoj kaj interlingvistikaj kursoj daŭras 1-2 semestrojn (kun po 30 lecionoj). Menciendas la somera-universitataj kursoj en Usono, NASK (Nord-Amerika Somera Kursaro de Esperanto: kiu dum intensa semajno (iam 3 semajnoj) prezentas esperanton en diversaj niveloj kaj ĝian kulturon.
#000011
En universitatoj okazas lingvoinstruado, aldone al diversaj ĉefaj fakoj de la gestudentoj, en tiu kadro povas esti ofertata esperanto-kurso. Sed esperanto povas servi ankaŭ kiel lingvistika modelo dum lingvistikaj kursoj: perhelpe de esperanto eblas montri sistemigon de lingvaj kategorioj, ekz. de participoj.
#000013
Efika interkultura komunikado necesigas: a) konscion pri la valideco de la propra kulturo kaj pri la kulturaj diferencoj; b) malfermitecon, sentemon, empation por la kulturo de la alia partnero kaj c) kunlaborajn komunikadajn sintenon kaj strategion. Kutime naciaj kulturoj difinas sin per tio kio ilin distingas de aliaj. La esperanta kulturo estas inkluda kiel Auld tion konstatis, ĝi entenas prefere tion, kio estas komuna en diversaj kulturoj, ja esperanto ĉeestas en 120 landoj en diversaj kontinentoj kun multaj diversaj kulturoj, kiuj siavice riĉigas ĝin. La komunikado per esperanto ebligas al la partneroj esprimi sian kulturon pli facile kaj kutime okazas egala proksimiĝo, adaptiĝo kaze de la uzo de neŭtrala komuna lingvo pro la malfermiteco al aliaj kulturoj. Al la kulturpera rolo kontribuas la fleksebleco de la lingvo, kapablo esprimi la samon diversmaniere. Tion helpas la fakto, ke esperanto estas malpli kompleksa, sed pli regula en struktura nivelo kaj pli travidebla en semantika nivelo ol etnaj lingvoj (detalan kompara analizon mi aperigis angle en 2015 kaj esperante en 2018).
#000015
Instruado de esperanto okazadis sporade en universitatoj jam en la 30aj jaroj (ekz. Prof. W.E. Collinson en Liverpool), sed eblas paroli pri memstara esperanto-fako/programo nur ekde 1966, kiam la Esperanto-fako de ELTE (Eötvös Loránd Universitato) en Budapeŝto (Hungario) ekfunkciis. István Szerdahelyi (1924-1987) pionira interlingvisto, novema esperantologo, elstara pedagogo, leksikografo, fondis kaj gvidis ĝin ĝis sia morto en 1987. Post lia morto, du liaj eksstudentinoj – dr Zsuzsa Varga-Haszonits kaj dr Ilona Koutny – kontinuis lian laboron. Li speciale petis min transpreni la fakon. La Esperanto-fako post unujara lingva enkonduko dum la sekvaj 3 jaroj enhavis kursojn pri esperantaj gramatiko kaj literaturo, interlingvistiko, esperanto-movado kaj en la lasta jaro metodikon kun instruista staĝo en elementa lernejo. Tiel la instituciigita instruado de esperanto estis certigita en Hungario ankaŭ en elementaj kaj mezaj lernejoj dank‘al profesiaj instruistoj. Szerdahelyi formis kelkajn elstarajn esperantistojn-fakulojn, kiuj daŭrigis lian laboron en- kaj eksterlande.
#000018
En la tria jaro okazas specialiĝoj: lingvopedagogio, internacia kaj interkultura komunikado, interlingvistiko, e-lingvistiko, e-literaturo, tradukado laŭ la aktualaj ebloj kaj elektoj en la donita grupo. La lingvopedagogia specialiĝo havas prioritatan rolon – pro la formado de instruistoj, ĝi okazas en ĉiu ciklo.
#000023
Surlokaj sesioj okazis ĝis nun dufoje jare (po unu intensa semajno en septembro kaj februaro), kun po kvar 30-horaj kursoj en semestro, do jare po 240 horoj kies unu triono surloke en AMU. Nun, pro la teknikaj eblecoj kiuj disvastiĝis pro la pandemio, okazos pli da sesioj (semajnfinaj sesietoj fine de oktobro kaj komence de decembro) en interreta formo. Intertempe necesas hejma laboro por la skribaj taskoj, retaj ekzercoj kaj pretiĝo por la ekzamenoj. La studoj rekomenciĝas kutime ĉiun trian jaron, la sekva komenco estos en septembro 2021 (informoj en kaj La studoj estas pagendaj – kiel aldonaj formadoj. Esperantic Studies Foundation disponigas kelkajn stipendiojn al la gestudentoj ekde 2002. Edukado.net helpas en la varbado kaj prizorgo de gestudentoj, krome en la retaj servoj (testokontrolo, librotenado de rezultoj).
#000025
Fine de la tria jaro la gestudentoj defendas sian diplomlaboraĵon kadre de fina ekzameno kaj ricevas universi­tatan atestilon pri la plenumo de postdiplomaj interlingvistikaj studoj kun la elektita specialiĝo.
#000026
La gestudentoj el diversaj landoj certigas multflankan kaj komparan traktadon de la lingvaj kaj kulturaj demandoj, krome internacian etoson. Partoprenas la studadon studentaĝaj kaj pli aĝaj personoj, do juna entuziasmo kaj matura sperto, en bona harmonio.
#000028
Jen sube la konsisto de gestudentoj komence de ĉiuj 7 ĝisnunaj grupoj, el kiu vidiĝas, ke unuevice eŭropanoj partoprenas, sed ekde 2008 la partopreno de brazilanoj estas signifa (en 2014 startis 6 (!). En 2017 aperis ankaŭ aziaj partoprenantoj.
#000029
Entute 142 homoj komencis siajn studoj, kaj iom pli ol la triono finis ilin pretigante finlaboraĵon. Do preskaŭ 50 diplomlaboraĵoj naskiĝis dum la vivo de la Studoj kiuj grandparte troveblas en Edukado.net, parto rezultis en artikolojn en revuoj.
#000030
La universitata formado de esperanto-instruistoj estas grava, ĉar tiel ekestas kvalifikitaj kaj profesiaj instruistoj, kiuj povas kaj rajtas instrui en diversaj lernejotipoj. Bedaurinde, tre malmultaj esperanto-intruistoj disponas pri ĉi-rilata diplomo.
#000032
La studoj okazos en esperanto kaj la angla, finiĝos per diplomlaboraĵo kaj fina ekzameno. Ili validos sume 120 ECTS (poentojn) kaj donos magistran (master) diplomon. Bazon por tio donas la kunlaborkontrakto inter la ĉina Zaozhuang-a Universitato (ZU) kaj UAM subskribita en julio 2019.
#000035
ZU lanĉis 4-jarajn bakalaŭrajn Esperanto-studojn en la studjaro 2018/9 kaj planas sendi poste studentojn por magistriĝi al AMU. Tiuj bakalaŭraj studoj pri Esperanto estas nun unikaj kiujn bone kompletigos la magistraj studoj en UAM. En Ĉinio okazas instruado de esperanto en kelkaj universitatoj, ili vidas la neŭtralan kaj pli malferman rolon de esperanto en la pli facila kultura kaj ekonomia komunikado, helpon diskonigi la landon kio siavice kongruas kun la celoj de direkto Zono kaj Vojo.
#000036
La universitata studprogramo instigas la gestudentojn esplori (ekz. lingvistikajn problemojn, literaturajn verkojn, e-movadon) kaj tiel riĉigi la sciencan literaturon. La elstaraj semestraj aŭ finlaboraĵoj povis aperi koncize en revuoj (kiel Grkg Humankybernetik, JKI, Beletra Almanako). Eblas ankaŭ doktoriĝi sub mia gvido: en 2016 Ida Stria doktoriĝis pri la lingva bildo en planlingvoj (la disertaĵon AMU aperigis en formo de elektronika libro: en 2018 Michal Kozicki kun temo pri lingvoplanado (komparo de planado de planlingvoj kaj de la amhara lingvo).
#000037
Same la Studoj instigas la kursgvidantojn publikigi sian materialon libroforme (vd Humphrey Tonkin 2006: Lingvo kaj popolo) aŭ elprovi materialon (Aleksander Korĵenkov 2005: Historio de Esperanto). La eldonado de universitataj lernolibroj komenciĝis per Interlingvistiko. Enkonduko en la sciencon pri planlingvoj de Vera Barandovska-Frank en 2020. Ĝin sekvos pluraŭtora lernolibro pri komunikado kaj kulturo.
#000038
Eblas kunlabori kun kolegoj el aliaj universitatoj, ekz. pri interkultura komunikado. Erasmus-kontaktoj eluzeblas por la celoj de la studoj (la Interlingvistikaj Studoj havis interŝanĝojn kun la universitatoj en Bruselo, Lepsiko, la Balearaj Insuloj) kaj partoprenon en internaciaj projektoj (kiel Lingvo.info, 2012-14, TestU 2021-23).
#000039
La universitata lingvistika revuo Lingvo. Komunikado. Informado (JKI: kies kunredaktoro mi estis 2011-19, regule aperigis artikolojn pri esperantologio kaj interlingvistiko. Ĉiu artikolo havis ankaŭ esperantan resumon. JKI 10 en 2015 estis speciala numero pri esperantologio kaj interlingvistiko. Dum 10 jaroj en 10 numeroj aperis ĉ. 840 paĝoj pri tiuj temoj aŭ verkitaj en esperanto. Tiun taskon transprenas ekde 2021 la universitata revuo Investigationes Linguisticae (
#000040
La daŭran sciencan agadon kompletigas la Interlingvistikaj Simpozioj kiuj okazas ĉiun trian jaron, kiam la aktuala grupo finas siajn studojn kaj la nova grupo komencas siajn. Ili estas malfermitaj por fakuloj pri lingvopolitiko kaj lingvoplanado, interkultura komunikado krom esperantologoj kaj interlingvistoj. Oficialaj lingvoj estas esperanto, angla kaj pola. La simpozio en 2017 donis eblecon festi la 20-jariĝon de la interlingvistika programo kaj la 100-jarojn de la morto de Zamenhof (kiun ankaŭ Unesco metis al sia omaĝa listo).
#000041
La antaŭ 55 jaroj komenciĝinta historio de universitata Esperanto-fako (en Hungario) daŭras, la tradicion daŭrigas la Interlingvistikaj Studoj en Pollando, sed ne disvolviĝas grandskale. La studoj komenciĝontaj en septembro povas esti la lastaj... Eble Ĉinio transprenos la stafeton (esperanto-fako en Zaozhuang-a Universitato). Nur tio certigas la futuron de esperantologiaj studoj, se ili ekzistas en pluraj landoj kaj plivastiĝas la internacia kunlaboro pere de esperanto en kulturo, ekonomio, turismo.
#000045
Estas grave, ke laboro komencita per profesoro Szerdanelly en Budapeŝto havas daŭrigon en AMU en Poznano.
#000047