Bertilo ne intencas iĝi verda papo
#000000
Apenaŭ ekzistas hodiaŭ esperantisto kun pli da potenco super la evoluo de la lingvo ol havas Bertilo Wennergren – la aŭtoro de PMEG, la nova redaktoro de PIV kaj influa ano de la Akademio de Esperanto. Ni demandis al li, kion li intencas fari per sia potenco.
#000001
Bertilo Wennergren ĵus ricevis la ĉi-jaran premion de Fondaĵo Antoni Grabowski pro siaj elstaraj kontribuoj al esperantologio. Krom la vaste konata PMEG (Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko), en la motivigo inter liaj atingoj estis menciita ankaŭ Tekstaro de Esperanto, reta servo kiu ebligas traserĉadon de ampleksa korpuso de bonkvalitaj tekstoj. Tiu projekto estas financata de Esperantic Studies Foundation.
#000002
Kiel redaktoro de la du plej gravaj konsultlibroj de Esperantujo Bertilo Wennergren havos tre multe da influo pri la evoluo de lingvaj normoj. Ni demandis al li, kion li faros per sia potenco.
#000004
Libera Folio: Ĉu viaj personaj preferoj iĝos normo? Ĉu vi ne timas ribelon kontraŭ la verda papo?
#000005
Bone, sed ĉu vi jam ricevis kritikojn pri via troa potenco, aŭ pri la enhavo de PMEG?
#000010
La nova presita versio de PMEG jam estas mendebla.
#000012
Efektive, en 2006, post la apero de la unua presita eldono de PMEG, La Ondo de Esperanto publikigis tre negativan recenzon sub la titolo Amaraj provoj. La aŭtoro de la recenzo, Alen Kris, trovis nenion aprobeblan en la verko.
#000013
Certe li ne estas la sola kritikanto de PMEG kaj de ĝia maniero priskribi la normalan lingvouzon en Esperanto. La kritiko venas el du direktoj – iuj opinias la verkon ne sufiĉe radikala, ĉar ĝi ne pledas por la enkonduko de iliaj amataj lingvaj ĉevaletoj, dum aliaj male opinias ĝin ne sufiĉe konservativa, ĉar ĝi ne komplete kondamnas novajn lingvajn evoluojn.
#000014
Mem Bertilo Wennergren en la enkonduko de PMEG skribas, ke ĝi estas esence “konservema verko, kiu multloke defendas la Fundamentan kaj Zamenhofan lingvaĵon kontraŭ diversaj reformemaj ideoj kaj uzoj, sed ĝi ankaŭ prezentas modernajn uzojn kaj evoluojn, eĉ tiajn, kiujn iuj eble opinias tro drastaj”.
#000015
La plej multaj esperantistoj ŝajnas trovi tian mezan vojon aprobinda. La unua presita eldono de PMEG estis tre rapide elĉerpita, kaj kvankam la epoko de presitaj konsultlibroj ŝajnas jam proksimiĝi al sia fino, ankoraŭ ĉi-jare aperos dua, reviziita kaj kompletigita eldono. La nova libro, PMEG 2020, cetere jam estas antaŭmendebla.
#000016
En sia blogo Bertilo rakontas, ke li ekokupiĝis pri PMEG jam en 1991, do li laboras pri ĝi jam preskaŭ tridek jarojn.
#000017
Libera Folio: Kiom da tempo vi dediĉas al PMEG, kaj kial vi trovas tion inda uzo de via tempo?
#000018
– Nu, mi de ĉiam havas ian obsedon pri klarigado de malfacilaj aferoj en komprenebla maniero. Estas pasio. Mi neniam vere notas, kiom da tempo mi uzas, sed mi kaptas ĉiujn eblajn okazojn, inter la multaj familiaj kaj hejmaj devoj, por labori pri PMEG, pri la Tekstaro aŭ pri Vortaro.net.
#000019
Estimata Bertilo, vi estas admirinde persista kaj diligenta homo. Dankon, elkore! Kaj la tekstaro kaj PMEG tre multe helpas min jam de jaroj (certe ankaŭ “Lingva Kritiko”)!
#000027
Mi ankaŭ ne havas veran laboron...
#000030
»Verda papo« eble ne estas nuntempe tre alstrebinda, sed eble »verda guruo«.
#000031
PIV 2020 (papera kaj reta) rekomendas la vorton “komputilo”, sed mencias ankaŭ la varianton “komputoro”, kiun iuj antaŭe preferis (kaj ankoraŭ eble kelketaj uzas), sed kun resendo al la preferinda vorto “komputilo”.
#000034
Jes, mi vidis, sed mi ne komprenas, kial mia PIV de 1987 mencias ‘komput*e*ro’ kaj kial/kiel nun PIV 2020 subite mencias komput*o*ro.
Se oni mencias ‘komputoron’, oni ankaŭ menciu ‘komputeron’.
#000035
Se oni legas retmesaĝon de Edmund Grimley-Evans, el 1994, ŝajnas ke ‘komputoro’ ne estis pli vaste uzata ol ‘komputero’:
#000037
Tamen anstataŭ paroli pri tiu ĉi detaleto, min pli interesus respondo de vi, kial vi ne avertas kontraŭ la kontraŭfundamenta uzo de ‘ri’ en via gramatika libro.
#000039
Mi ne scias, kiun PIV, de kiu jaro, vi uzas, sed la mia estas tiu de 1987, la jubilea jaro.
En la antaŭparolo je la suplemento, la aŭtoroj diras:
#000043
‘Ilustras tiun situacion la elekteblo inter komputero kaj komputoro, aludita en la ĝenerala antaŭparolo de la unua eldono de la P.I.V.
Deksep jarojn poste ja konfirmiĝis la probabla venko de la dua formo, kiam aperis nova konkuranto, komputilo, tiel, ke daŭre pendanta restas la solvo.’
#000044
Edmundo, la pronomo ‚ci‘ estas Fundamenta.
#000050
‘ci’ ne estas pli ol malkoheraĵo en la Fundamento, ne parto de la 16 reguloj kaj krome rapide forlasita de Zamenhof mem.
#000051
‘Krome ci kaj cia estas menciitaj en la Universala Vortaro de la Fundamento, sed en la Fundamenta Gramatiko (“la 16 reguloj”) aperas nek ci nek cia. Ankaŭ en la Unua Libro ili ne troviĝas.’
#000052
Se Zamenhof estus enkondukinta novan pronomon EKSTER la Fundamento, vi havus validan argumenton, sed tio ne okazis.Kaj eĉ se li estus farinta tion, oni povus rezoni, ke li agis kontraŭ sia propra Fundamento – sed tiel ne faris la majstro.
#000053
Vi ne trovos tiun alineon.
La malpermeso rezultas el la vortumo de la kvina regulo de la gramatiko kaj la antaŭparolo de la Fundamento.
#000055
Tial mi kopias denove la eldiron de Akademiano Cyril Robert, kiu tre klare kaj ĝuste vidas la aferon:
#000057
La problemo estas, ke la Fundamento kaj la 16 reguloj estas ofte interpreteblaj... malsame.
#000059
Ĉu simpla preteratento de Zamenhof? Laŭ mi ne. Li ja konsciis, ke doni tro striktan veston al la lingvo simple povos sufoki ĝin. Li do, konscie aŭ subkonscie, surmetis suplan surtuton al la lingvo, t.e. ne ĉiam estis tute preciza pri diversaj aferoj, pri kiuj nur la tempo kaj la parolantoj povos decidi. Per tio li ebligis, ke la lingvo kresku – kaj donis al ni posteŭloj amason da duboj, problemoj kaj eblecoj kvereli. Laŭ mia sperto, esperantistoj estas nekredeble individuisma homgrupo, pro kio al ili estas ege malfacile, aŭ simple neeble, konsenti pri io.
#000061
Indas relegi la Antaŭparolon de la Fundamento, kiu bone klarigas, kiel la lingvo povas evolui, kaj ankaŭ (eĉ precipe) la Bulonjan Deklaracion – tiun dokumenton, kiu donis leĝan statuson al la Fundamneto. Tie oni povas legi la jenon:
#000067
‘Pron., uzata por referenci aŭ al senseksa realaĵo aŭ al estaĵo, kies sekson oni ne bezonas precizigi’
Mi kopias denove la eldiron de Akademiano Cyril Robert:
#000077
Krome, kiel mi jam menciis, ĉu tiu pronomo plaĉas aŭ ne al reformuloj kaj ’neduumuloj’, fakto estas, ke ni jam havas la pronomon ’ĝi’:
#000090
Do eĉ la uzado de ’ri’ por ’neduumuloj’ jam estas kontraŭfundamenta, se oni volas esti strikta.
#000092
Sensencaĵo. Vi asertis, ke la listo de personaj pronomoj en la kvina regulo de la fundamenta gramatiko estas kompleta kaj ke ne eblas aldoni aliajn personajn pronomojn. Tamen en la Fundamento, sed ekster la kvina regulo troviĝas plia persona pronomo. Tial via interpreto, ke ne eblas pliaj personaj pronomoj ekster tiuj en la kvina regulo estas okulfrape malĝusta.
#000098
Mi ne engaĝiĝos en jes/ne-ludo kaj nun finos la diskuton kun vi.
#000101
”ĉu tiu pronomo plaĉas aŭ ne al reformuloj kaj ’neduumuloj’, fakto estas, ke ni jam havas la pronomon ’ĝi’:
#000104
Pli klara pruvo pri la kontraufundamenteco kaj idioteco de ri-dinda ri mi ne povas doni.
#000105
Nu, ili estas elektataj tiel, kiel tiuj de la franca akademio.
#000118
Krome, oni povas nefidi la tutan akademian sistemon, sed tiun sintenon oni kontraŭstaru. Eble la Akademio estas elitisma, sed en Esperantujo, ĉu vere estas tiom malfacila elitiĝi?
#000119
En la artikolo tesktas: “Iam iu kuraĝos verki PIREG-on, Plene Impertinentan Rebaton al PMEG.”
Jen cetere iomete da rezonado pri “Kriterioj pri lingva ghusteco uzitaj en PMEG 15.0.11”:
#000121
Serioza gramatiklibro tute ne enhavu tiajn informojn, PRECIPE ne en Esperanto, sed simple traktu la norman lingvouzon, ĉar ĝuste tiaj mencioj pri reformproponoj donas precipe al novuloj la impreson, ke Esperanto estas ludilo.
#000123
’Kontraste al “*na*” markas PMEG 15.0.11 la seksneutralan triapersonan pronomon “ri” ne plu, kiel “eraran au tre malrekomendindan”.’
#000124
Tio estus priridinda, se tio ne estus rekta provo de Wennergren (kaj cetere ankaŭ aliaj) influi la lingvon laŭ sia propra volo.
#000125
Aldonu, ke Wennergren beba parolado kia ’Ni pensis pri iri al la naĝejo’ ne konsideras erara... kaj mi vere perdas la fidon en la homo, kiu devas redakti PIV.
#000127
Aldone, la nelaŭnormaj nomoj de gramatikaĵoj en PMEG estas tre bedaŭrindaj, eĉ fuŝo.
#000128
Se iu, eĉ novulo, scivolas pri “na” aŭ “ri”, ĉu PMEG respondu: “Mi neniam aŭdis pri tio; ĉesu ĝeni min”?
#000129
Jes, evidente. Se 1/3 ĝis 1/2 de la esperantistoj uzus tiun ridindan ‘ri’, gramatiko povus mencii ĝin, sed tio nun ne estas la kazo, kaj Wennergren tamen mencias la ridindan vorton kaj ne plu markas ĝin kiel “eraran au tre malrekomendindan”.’
Tio estas aktivismo de gramatikisto, kiu devus *priskribi* kaj ne *preskribi* .
Estas absurde allasi neoficialajn pronomojn nur ĉar *iuj* (vortuzo de Wennergren mem) uzas ilin.
Por neduumuloj kaj la tuta gamo de similaj inventaĵoj...se ili volas nomi sin tiel, bone, sed ne malpurigu la tutan lingvon per tia ri-dindaĵo.
#000130
Oni povus skandaliĝi, se aŭtoro mensogus pri faktoj aŭ eĉ malhoneste prisilentus certajn faktojn. La aŭtoro tamen rajtas esprimi sian opinion, kaj en tia libro pri gramatiko estas bone, ke la aŭtoro esprimas siajn opiniojn, ĉar indikoj kiel “rekomendinda” aŭ “malrekomendinda” ja estas opinioj. Gramatika libro, kiu prezentus nur objektivajn faktojn, ne estus tiel utila por ordinara uzanto.
#000132
Kiam mi volas legi bonan gramatikan libron, min ne interesas la (politikaj) opinioj de la aŭtoro.
Kiam iu uzo estas kontraŭ la Fundamento de Esperanto, mi almenaŭ atendas averton pri tio.
#000138
PMEG pritraktu ankau tiajn lingvajn aferojn. Jen mia sugesto:
Estonta PMEG-versio jughu, kiel eraran, tiajn lingvajn aferojn, kiuj estas ne oficiale aprobitaj formoj novaj*). Kaj se estas malsamaj jughoj pri tio, chu temas pri formo nova, tiam PMEG priskribu la situacion kaj rezignu pri definitiva jugho.
#000140
Kaj ekzakte tial bona gramatika libro ja enhavu la neoficialajn svisojn, ĉeĥojn kaj slovakojn, ĉar ili estas bone enradikiĝintaj en la lingvo, dum certe ne tiu ri-dinda ri.
#000142
“ri” estas enradikiĝanta. PMEG de 2030 aŭ 2035 certe enhavos ĝin kiel tute normala pronomo, oficiala aŭ ne.
#000143
Laŭ la freŝa studo de s-ro Kramer.
#000145
Sed legu mem la tutan ‘studon’, ĝi estas ri-dinda:
#000151
La homo studis matematikon, do almenaŭ ni esperu, ke li mem scias, ke la studo estas por la rubujo.
#000152
Wennergren, kiu publikigas ĉi tiajn aĉajn artikolojn, klare same klopodas puŝi la ri-dindan projekton.
#000159
S-ro Wennergren ne klopodas puŝi la uzon de “ri”, alikaze li ĝuste estus verda papo uzante sian influon.
#000161
Hejmano: “S-ro Wennergren ne klopodas puŝi la uzon de ‘ri’ ...”
#000164
Lau la Antauparolo nek verda papo nek alia persono estas leghodonanto pri Esperanto, sed klare difinita verko:
#000166