Mallorca, ye la matino di ca dio, per la navo veninta de Barcelona.Itadie sur la sovaja plajo di Es Trenc, la konversado havas kom temo personodi Palma, misterioza klarvidantino, pri qua omni parolas.- El esas extraordinara ! Ma lo esas tre desfacila kontaktesar kun elu. On vidasel ofte che la richa Mallorcani. Quankam multa de li konsideras el kom sorcistino. Uli mem volas nulakaze permisar ad elu transirar la solio di lia palaci...
#000002
Bernard desproximeskas de la grupo dil konversanti e komencas marcharsola. La plajo ek blanka sablo extensesas sur plura kilometri e l’aquoblua, la pin-foresto ignorata dal chaseri igas ol esar paradizo di mondoextremajo.- Ho yunulo, kad vu povus dicar a me la tempo ?Bernard ne remarkis muliero sidanta sur kavajo di duno, opoze a la maro.Elua longa robo ek linajo, la fulardo, qua cirkondas lua hari havanta kolorodi korvo-alo efikas ke el esas apene videbla en la sabla kavajo ube elshirmis su kontre la vento.- Esas du kloki e duimo posdimeze, siorino.- Kad vu havus fairo ?Bernard ekirigas acendilo de lua posho. La damo, elqua sen irga duboesas Mallorcana, acendas longa sigareto havanta orea extremajo. Itasigareto esas forsan Turka od Egiptiana.- Vu esas Franco, kad ne ?- Yes. Me esas Bernard Lefol di Perpignan, ma me sejornas vakanceche mea onklino, markezino del Piombo.
#000003
Bernard sideskas en la sablo proxim la damo. Quante el povas evar ? Kadinter kinadek e sisadek yari ? Elu regardas Bernard. Plu precize elu regardas la manui di Bernard. Elu dicas :- Me esas Palmira Diaz Del Belveder. Vua manui esas interesiva. Impereme, el sizas la sinistra manuo di Bernard. Elu inversigas ol, la palmo esanta supre. El examenas rapide laprecipua linei qui sulkizas olu e dicas ne tre laute quaze el parolus a su ipsa :- Vun me vidas che la mediki. En Francia ed exterlande. Omnaloke vu iras a la hospitalo. Ma ico ne esas por vu.
#000004
pri literaturo, teatro, cinemo prefere kam pri medicino. Palmira durasparolar per monokorda voco, sen perceptebla emoco :- Ante ke quar yari pasos, ulu de vua familio mortos en aviono. Ma ico esossat indiferenta a vu. Lo esas quaze lu esus fora parento... Me vidas la mortopor vu kande vu evos kinadek-e-sis yari...
#000005
lua konsultanti...El pluduras lua litanio. Pri min malauguroza temo. El anuncas amoretimin o plu fortunoza, granda pasiono qua abutas a nulo. Amorala relato quaduros dum plu kam duadek-e-kin yari e pekunio, multa pekunio ma ye la finodi lua kariero.- Ni vidos, Bernard konkluzas.E lu staceskas dum exkuzar su :- Me devas departar, mea onklino tote ne prizas kande on esas tarda porla dejuno.- Venez vizitar me en mea hemo. Calle San Juan. Me esas ibesinglavespere quik de 20 kloki. Ni manjos kune. Vu mem darfas venor kunvua amikino Marie-Louise. Ni konvenez posmorge vespere...Bernard audas su respondar :- Calle San Juan, ye la numero 7. Konsentite, me venos kun Marie-Louise.- Me habitas che la unesma etajo dextre.
#000006
la numero di la calle San Juan. E, precipue, il nulainstante mencionabisl’existo di lua amikino Marie-Louise veninta de Perpignan por la vakanco.Ica omno esas stranja... Kad la diablo povus adoptar hominala aspekto ?Dum la dejuno Bernard ne povas impedesar anuncar a la grandanombrakunmanjanta gekuzi ed amiki di lua familio :- Me renkontris stranja muliero sur la plajo. El predicis a me la futuro ed elinvitis me por dinear che elu posmorge vespere. Elu mem demandis a me venorkun Marie-Louise. Quale el povas savar ke Marie-Louise existas ?Onklino Xaviera aceptas lo dicita per pavorigita mieno :- Lo esas «la» Palmira quan tu renkontris sur la plajo. Se tu voluntas askoltar mea konsilo, evitez frequentar el, quaze el esus la pesto. Onu dicas ke el esas la diablo ipsa.Ed onklino Xaviera facas kruco-signo,el imitesas quik da lua gefilii... Bernard divenas revema :- Tamen el esas eleganta ed havas bona manieri. Tun elu konocas bone,onu dicus.- Yes, lor mea fianco, el deskriptis a me nia omna futura desfortuni e til lapreciza cirkonstanci di la morto di tua onklulo, mea kara Jacinto !
#000007
aceptar plura kaleshi. An la muro, videsas ringi por la kavali vivinta hike dum la pasinta yarcento. Sequas icon marmora eskalero lumizita per torchovazi.Ica omno aspektas tre eleganta ed aristokratal.Bernard e Marie-Louise arivas che la unesma etajo. Tri pordi videsas sur lamarmora fluro. Li sonigas dextre. Esas non kloki triadek minuti posdimeze. Loesas Palmira ipsa qua venas apertar la pordo. El vestizesas per longa tuniko eknigra silko, havas reda turbano cirkum la kapo ed ora koliaro sur la kolo.Bernard e Marie-Louise impresesas profunde per l’apartamento di laPalmira. Li quik vidas Hispana armaro, mobli inkrustita per perlomatro edivoro. An la muri akrochesas portreti di ancestri. En la vetrini, on povas admirarprecoza arjentajaro. Elu explikas :- Mea familio habitas hike depos quaracent yari. Me esas sola ed ico esas tro vasta por me. Ma me esas la gardistino di ca santuario. Me preparigis kolda dineo. Ni parolos pri Marie-Louise kelke plu tarde. Dume, me irigos da vi la « tour du propriétaire » (turo dilproprietanto, t. e. vizitar la tota domo NDLT) quale vu dicas en Francia.Pos la vizito di ca luxoza palaceto, admirata da amba yuna homi, e pos ladineo, la Palmira sizas la manuo di la yunino, qua ne povas evitar fremisar : lamanuo di la klarvidantino frostigesas malgre la varmeso dil monato agostoregnanta sur la insulo... Palmira, miklozante sua okuli, komencas sualitanio.- Vu spozigos stranjero. E vu departos ad Afrika. En nigra Afrika, lo esas ibe kevu vivos la maxim granda parto de vua vivo. E vu havos filiulo, unika filio. Il esosecelanta multarelate e lu esos fiereso-motivo a vu...Bernard askoltas la predici. Nigra Afrika ? Kad stranjero ? Tam bone kamilu savas, Marie-Louise havas nula projeto pri ta mondo-parto. Elu nurvolas esar docisto pri la Hispana linguo e pro nula motivo el forirus de luagenitori e neanke de Katalunia.
#000009
lu, iras ad Aljeria kom soldato. Lor konjedo, lua patro dicas a lu :- Sis monati ante nun, ni tre pavoris. Regardez !Ed il prizentas a lu informo pri morto extraktita de la lokala diala jurnalo :« Doktoro Lefol, lua spozino e lia filii havas la chagreno savigar da vu lamorto di Bernard Lefol, serjento che la transport-grupo 351 en Blida, mortintapor Francia ye la 24ma di Julio 1960. » Sequas lore la rituala formuli entala kazo.- Apene kredebla ! pri qua parolesas ? Sama nomo, sama prenomo.
#000010
- Multa personi kredis ke parolesas pri tu ! Me serchis informi. Parolesas prifamilio Lefol qua habitas en Salon-de-Provence. Li esas tre fora kuzi pri qui me ne savis ke li existas. Me saveskis quale mortis ita Bernard Lefol. Il esis komisita por gardado en la karcereyo di Blida ed Aljeriana teroristo sucesis eskapar. Il kaptis mitralioso e pafadistalgrade ke la kompatinda Bernard atingesis da kugli en la pektoro. Il mortisen l’aviono qua transportis lu ad Aljer.Subite, Bernard, memoras la ceno sur la plajo di Mallorca, ye la 1ma di agosto1956, t.e. ye la dio di lua arivo ibe.Palmira parolas a lu :Ante ke quar yari pasos, ulu de vua familio mortos en aviono. Ma ico esossat indiferenta a vu. Lo esas quaze lu esus fora parento...La nekonocata Bernard Lefol mortis ye la 24ma di julio 1960, fakte quar yaripose...La Bernard Lefol pri qua ni parolas, koncernante lu, quale Palmira dicis, vizitosmultanombra mediki. Kom « medikala vizitisto » laboranta por granda firmofarmaciala. En Francia e Nord-Afrika. Palmira esis justa. E ye kinadek-e-sisyari il aquiras morbo qua normale esabus mortigiva ma il transvivasmiraklatre.
#000011
la fundamenti dil Usana e Chiniana kulturi. Ol ne indijas celita rasismo, nam en « rejio dil Tero » quale onu nomizas nia globo, onu vidas nur aryana blanki e flava Aziani, sen irga menciono pri altra populi. Anke onu questionas su ofte ka la montrita mondoparto esas Chinianigita Usa od Usanigita Chinia. Pro ke la dicita « Mortal Kombat(o) » esas kombato inter la diabli e la forci di lo mala kontre la « rejio dil Tero », onu ne evitas parolar pri religio. La religio di ca mondo semblas esar ulaspeca Buddhismo mixita kun pagana elementi. Onu vidas kelkaloke Buddhista monakuli ed ico supozigas da me ke la Buddhismo ne nur spontane konceptesas kom la mondoreligio, ma anke ke ol povus tote bone fitar kun Ido. Se on volas pritraktar la filmo ipsa, ol esas tedanta filmacho, « navet » (napo) quale onu dicas en mea patuazo (pro ke la napo supozesas esar sensapora legumo). La cenaro esas lamentinda e la spektakli pri kombatal arti segun-maniere dil pasinta Bruce Lee esas prefere ridinda. Do, me nule konsilas a mea samideani spektar tala hororiganta plorindajo, ma por ni Idisti la titulo esas interesiva. Malgre omno, me ne regretas l’esforco quan me facis por saveskar la kontenajo dil filmacho. Valoras la peno informar su pri la kozi qui pensigas pri l’Idolinguo.
#000013
Kelka yari pose, akompanata da sua patro e sua fratino, Sofia Rostopshin vizitis Francia ed esis bone aceptata omnube en la altaranga societo royalista, olqua esis tre gratitudoza ad elua patro kombatir sucesoze l’enemiko komuna, t.e. l’uzurpanto Napoléon Bonaparte. El esis tante bone aceptata ke el amoreskis kun komto de Ségur e mariajesis kun ilu. Samatempe el amoreskis pri Francia, e preske nekredeblajo ! Elu, qua esis la filiino dil famoza patrioto defensera di Moskva kontre la Franca trupi, divenis fervoroza Franca patriotino e tre pia Romana katolikino. Kande elu divenis avino, el redakteskis puerala romani por sua genepoti. Pro ke el remarkis, ke oli tre plezis a la pueri, elu editigis oli, e, rapide, havis granda suceso en la literaturo por-puera. Hodie, elua verki esas parto de la Franca literaturo generala, ed ankore prizata da omni ; precipue da historiisti, nam elua libri esas nekareebla e neremplasebla atesti pri la vivomaniero di elua tempo, t.e. la Duesma Imperio en Francia. El redaktis rakonti pri feini (Nouveaux contes de fées), ma ne nur, el redaktis anke inter altri : « Les petites filles modèles » (La modelatra puerini) dedikita ad elua nepotini e qua idealigas eli ; « Les malheurs de Sophie » (La desfelicaji di Sofia). En ica libro, komtino de Ségur naracas grandaparte pri sua propra tre severa edukado di yuna aristokratino Rusa. En « La fortune de Gaspard » (La fortuno di Gaspard), el redaktas pri la vivo di yuna tre inteligenta e laborera rurano di Normandia (regiono ube elu lojis), qua danke lua inteligenteso, laboremeso e sagaceso divenas richa industriisto. La pikturo quan elu facas pri la Franca socio di la lora epoko, per ita libro, esas aparte justa e remarkinda. Forsan elua maxim famoza libri esas : « L’auberge de l’ange gardien » (La albergo dil protektanta anjelo) e « Le général Dourakine » (Generalo Durakin). Ica amba libri darfas konsideresar kom nur un libro, nam la duesma esas la durigo dil unesma. En « La albergo dil protektanta anjelo », la autorino rakontas pri du tre yuna pueruli abandonata sur choseo e qui trovesas da profesionala militisto. Ica yuna homulo kompatas ili, kunprenas li ed iras kun li a la albergo dil protektanta anjelo. La du simpatiinda fratini qui jeras la albergo aceptas adoptar en lia hemo la pueruli. Pose, la militisto salvas Rusa generalo nomata Durakin, qua esis kaptita da deshonesta e kriminanta hotelisti. La generalo, cetere, venabis por rajuntar sua Franca amiko, nia protagonisto la militisto, nam ica kaptis ilu dum la Krimea-milito (1854-1856), olqua eventis inter Rusia unlatere e la federiti Anglia e Francia altralatere ; e la generalo esis traktata tre humane dal Franco. Parenteze, me atencigas ke la 19ma yarcento esis multe plu civilizita kam la 20ma, nam, quankam en la rakonto, la Krimea-milito ne finabis, la kaptita generalo Rusa esis tote libera trairar Francia quale ilu deziris kun granda parto de sua richa havajo, ed, ultre to, esis nula reciproka odio, malgre la milito ! Generalo Durakin voyajis en Francia kom richa stranjero, nulo pluse. Me ne volas tro precizigar la rakonto, ma en la duesma libro « Generalo Durakin », la patro di la du pueruli ritrovas sua filii e su mariajas kun un de la albergistini dil protektanta anjelo. Pos la milito, la paro e la pueri invitesas dal generalo por venar kun il a Rusia en la vasta posedajo di generalo Durakin. Ito esas bona okaziono por deskriptar la vivomaniero dil Rusi itatempe e la Rusa mori dum la 19ma yarcento. Diveninte Francino e mem tre fervoroza patriotino Franca, tamen komtino de Ségur nulatempe obliviis sua naskolando. Elua libri redaktesis en modelatra klasika linguo Franca, ma forsan ito ne esas tre astoniva, nam la bone edukita Rusi dil alta sociala klasi ita-epoke savis la Franca kom altra linguo matral, e mem kelkafoye plu bone kam la nacionala Rusa idiomo. Me tre regretas ke nia mikra Idistaro ne posibligas lo, ma tradukuro di « La albergo dil protektanta anjelo » e di « Generalo Durakin » esus extreme interesiva por lektar ; e sub simpla e preske amuziva formo ol esas, por tale dicar, granda literaturo historial. Per ica kurtega diserturo, me pensas precize pri mea Rusa lekteri, qui, probable, ne savas ulo pri la existo di komtino de Ségur (naskinta Rostopshin) e pri la ligilo qua elu esas inter nia amba landi. En Francia la verki di komtino de Ségur esas ankore nun prizata e lektata ed esas nenegebla parto del Franca heredajo literatural.
#000014
Depos Benediktus XVI, la papi « twitt »-as, e rapide pasionozi demandabis a Vatikano ke le « tweet » pontifikal existez anke en la Latina. Ico agesis, ma sen expektar esar sucesoza. Du yari pose, ico divenis suceso : la kurta mesaji da papo Franciskus lektesas da 205.000 Latinisti.
#000015
lektar la papo en la Latinakam en lia linguo matral. Dope venas la Angli, la Usani... Ico esas tre signifikiva pri la qualeso di la docado pri la Latina en la landi Anglosaxona unlatere, e pri olta en la Latinida landi altralatere. Tote aparte en Francia, ube la docado pri la literaturo en la klasika lingui (Latina e Greka) paciente sabotesis.
#000016
Li ne hezitas kelkafoye alterar texto. Tale kande parolesis tradukar « grunema kapi » (la papo aludis – ico esis nekustumala fakto – certena Ekleziani), lore li pruntis de Plautus ula « voltu truci » (1).
#000017
Evangelium caeteris ut recludamus nos cum egenisque nostra partiamur.
#000018
audacas lo : « La vivo instigas ni serchar richaji e plezuri. L’Evangelio demandas aperteso al altri e partigar kun la povri. »
#000019
« transnaciona ». Ico esas justa por « twitter ». Pro quo ico anke ne validesus por la liturgio ? (2)
#000020
« Pro quo ico anke ne validesus por la liturgio ? » (2) La autoro di ca artiklo esas tradicionalista katoliko, regretante l’anciena liturgio katolika en la Latina. La jurnalo por qua lu redaktas artikli reprezentas anke ca opiniono.
#000021
Recenta raporto dil Komitato di la aeroliti dil Rusa Akademio pri Cienci, qua sendesis al ciencisti di la tota mondo, konkluzis, ke mem nunatempe onu ne povas explikar l’ekologiala perturbi qui eventas depos 1908 sur la loko dil Tunguska en Siberia. Ica loko esis probable frapita da aerolito od altra spacala ne-identigita objekto. Ye la 30ma di junio 1908, la habitanti dil Siberiana « taiga » vidis giganta faira globo trairar la cielo e pose aplastesar sur la sulo dum difuzar grandega flami e fumura nubi qui extensesis til plu kam 1.000 kilometri. Nonadek yari pose, malgre la esforci dal ciencisti, onu ankore ne savas vere to quo eventis, to quo venis frapar la tero sur la loko dil Tunguska.
#000022
(Segun artiklo aparigita en jurnalo « National Hebdo », 1997)
#000023
Peloponeso-milito, same kam la proceso kontre Sokrates chanjigis lua inklineso. Quankam Platon divenis famoza kom pensero por la generacioni vivanta pos ilu, il ipsa opinionas ke lua precipua realigajo esas la kreado (en 387 a.K. cirkume) e la direkto dil Akademio, t.e. filozofiala e ciencala skolo, di qua la nomo venas de la gardeni di Akademos ube ol establisesis. En ica loko efektigesis la chefa kozo dil granda progresi pri matematiko dum la IVma yarcento a.K. precipue pri geometrio. La skriburi di Platon prizentesas sub formo di dialogi plubeligita per agreabla e dramatatra ceni ; ica dialogi povas lektesar quale teatraji. Platon, qua nulatempe aparas personale, intervenigas historiala personi, tale Sokrates – qua esas nekontesteble la filozofo qua influis il admaxime -, Parmenides o Timeos. Tamen, esas ofte desfacila savar en quala proporciono ica filozofi expresas lia propra penso od olta da Platon. Se esas desfacila, e mem neposibla, rezumar la filozofio da Platon, on povas tamen saliigar kelka precipua temi. Oli traktesas – min o plu profunde – en « la Republiko » ofte konsiderata kom la maxim importanta verko dal filozofo. Tale, en la libro VII, Platon rakontas la mito dil Kaverno. Homi vivas en kaverno, kun dorso opozita a l’enireyo de-ube la sunala lumo venas. Li kredas ke la ombri dil objekti jacanta extere, esas la realeso. Ica alegorio esas intencita montrar ke la homala stando limitizas la percepto dil realeso (la Idei reprezentita per la objekti extere dil kaverno) ye la fenomeni (la ombri). Platon opinionas ke omna savo esas rimemoro, tandem pos livir la chanjema mondo dil fenomeni, la anmo retrovenas a la stabila mondo dil Idei a qua ol apartenas. Talmaniere la filozofio posibligas, mediace dal dialektiko, transirar de la sentebla mondo dil percepti a la intelektebla mondo dil Idei, por fine atingar la prima principo dil universo nome la ideo di lo Bona. Parto di « la Republiko » konsakresas a politiko. Platon deskriptas en ol la ideala civito. La filozofo komence dividas la habitantaro segun tri kategorii : la mestieristi o rurani, la militisti e la judiciisti. En ica kadro, la autoritato mustas donesar a filozofa judiciisti sen sucii pekunial e konseque apta, danke lia etikala ed intelektala kapablesi, acesar l’Ideo di lo Bona. Tala guidisti povus nur, segun Platon, laborar por lo bona di la komunajo prefere kam por l’avantajo di aparta interesti.
#000024
Onu povas tamen facile komprenar to quo eventis. La nutrivi dil rurani esis senvalorigita pro ke on konsideris li apene kom homi. Plu tarde kande la industriala ed ekonomiala revolucioni koaktis li livar la ruro, li iris al urbi por divenar laboristi. En ta loki li adoptis elementi dil vivo-maniero dil borgezaro precipue la nutrado. Konseque li obliviis sua antea nutrado-tradicioni qui evis plura yarmili. Tamen ica sovaja planti esas multe plu sanigiva kam le sorgoze kultivita, nam oli fitas multe plu bone kun nia sulo e klimato. Nia ancestri uzis cirkume 1.500 vejetala produkturi, to esis multe plu multe kam le kinadek frukti e legumi nun kultivata. Ica nutrivi ancestral esas ne nur sanigiva ma anke plezigiva. Ka kelka exempli ? La folii di plantago havas agreabla saporo fungala. Olti di la konsoldo, kande oli imersesas en krespo-pasto e fritita en padelo memorigas astonive la soleo-fileto...e to esas multe min chera ! La maturega sorbi esas : kremoza, aromatra e sukrizita, oli pensigas pri nekonocata misterioza frukti tropikal...Quanta multanombra ignorata e miskonocata trezori !
#000025
la posibleso developar klara konciodum la sonjo-stando e tale aquirarl’apteso pri kontrolar onua sonjo...« Dum 1959, me ja fugabis Tibet ehabitis en Sikkim. La situeso en Tibetplumaleskis rapide. Quante plu lanovaji pri l’ocidi e la destrukti atingis ni,tante plu me desquieteskis pro meafamiliani qui restis ibe. Multa ek nipregis Tara (1) por demandar helpo adelu. Eventis dum ta periodo ke me havisyena sonjo.Me marchis en montoza regiono. Mememoras pri la beleso dil arbori e dilflori. Esis sovaja bestii alonge la choseosur olqua me voyajis, ma lia kondutorelate me esis dolca e pacema. Me savis
#000026
ke me iras al templo di Tara jacanta surmonto stacanta plu fore. Me arivis aloko proxim la templo ube trovesasmikra agro plena de arbori e reda flori.Puerino evanta aproxime dek-e-un odek-e-du yari esis ibe.Quik kande el vidis me, el donis a mereda flori e questionis me adube meiras. Me respondis : « Me iras al templodi Tara skope pregar por Tibet ». Elrespondis : « Tu ne bezonas irar altemplo ; recitez nur ica prego. » Lore elrepetis plurfoye prego qua komencistale : « Om Jetsumma... » Me diceskis ca
#000027
energioza fervoro per qua me recitisolu, qua vekigis me.Kelka yari pose, me havis similasonjo. En ta sonjo, me trovesis itere surl’agro qua previdigis la proximeso di latemplo di Tara. Ol esis la sama kam enl’antea sonjo, ma sen la puerino. Meregardis avan me e vidis la templo yelsomito di monto. Me duris meamarchado til ibe. Esis tre simpla templo,sen intenco pri eleganteso en oluakonstrukturo ed olua dekoruro. Luaaperturo orientizesis vers esto.Me eniris ol e remarkis sur la muropikturo pri la ‘« mandala »’ di shitroqua figurizas la cent deaji pacema ediracoza. Nombroza Tibetana libri jacissur etajeri ed, inter li, la « Tanjur » e la «Kanjur ». Me esis regardanta ita tomikande me videskis ke Tibetano stacis anla pordo. Lua vestaro similesis olta di «lama » sen, tamen, esar tote sama. Ilquestionis me : “Ka vu ja vidis la Tarastatuoqua parolas ?”Me respondis ad ilu ke me ne vidisolu, ma ke me deziras vidor ol. La virolore duktis me aden chambrokontenanta ta statuo. Yel instantokande il esis ironta a la pordo pordepartar, il dicis : « Yen la Tara-statuoqua parolas. »Unesme me vidis nulo, pose meremarkis ke la viro regardis atencoze laaltajo di la kolono. Me observis luaregardo ed ibe, ye la somito, me vidisstatuo di la verda Tara. El reprezentesisquale puero evanta sep od ok yari. Toesis jolia statuo ma me ne audis olparolar e me vekis.La sequo di ta historio ne esas sonjo.Dum 1984, me voyajis en nord-Nepalpor irar al monakerio di Tolu, kande merikonocis l’agro di mea sonjo ube lapuerino donabis a me flori e prego. Meregardis adfore e me deskovris latemplo. Kande me parvenis en ol, omnokonformesis exakte a mea sonjo. Me irisa la kolono e serchis « la Tara-statuoqua parolas ». Ol ne esis hike. To esis lanura detalo qua ne konformesis a lasonjo. Recente, me audis ke un de meadicipuli ofrabis al templo statuo di laverda Tara e ke on lokizis olu ye lasomito di la kolono kom memorigo. Seonu irus a ca templo nunepoke, onupovus vidar la statuo en olu. »
#000028
2) mandala : Tibetana pikturo qua montras cirklo en quadrato kun tre diversaaspekti e kolori. Ol esas supozita esar suportilo por atingar la spiritala veko.3) Tanjur, Kanjur : Sakra libri di la Tibetana Buddhismo.
#000029
donas ol a lu. L’unikorno manjas ol grave. Fiera e joyoza, forsan pro ke unikorno esas en sua gardeno, la viro acensas l’eskalero ed itere vekigas sua spozino. « L’unikorno », il dicas « manjis lilio ». Lua spozino sideskas sur la lito e regardas lu, kolde. Lore el dicas « tu esas dementulo », e me sendos tu a dementerio ». La viro qua nulatempe prizis la vorti « dementulo » e « dementerio », e qua prizas oli mem min multe ye sunoza matino kande esas unikorno en la gardeno, reflektas dum instanto. Il dicas « ni exploros ica afero ». Il marchas vers la pordo. « Lu havas ora korno meze di sua fronto » lore il dicas ad el. Pose il retrovenas aden la gardeno por observar l’unikorno, ma l’unikorno esas departinta. La viro sideskas inter la rozi e fine dormas. Quik kande la spozulo esas ekirinta la domo, la spozino staceskas e vestizas su tam rapide kam el povas. El tre ecitesas ed esas stranja lumeto en elua okuli. El telefonas al policeyo ed a psikiatriisto ; el dicas a li hastar ad elua domo e kunportar koakto-kamizolo.
#000030
Mehmed II, ed ol restis tala til 1931. Ol sekularigesis itaepoke ed apertesis kom muzeo (Ayasofya Müzesi) ye la 1ma di februaro 1935. Famoza, aparte pro lua masiva kupolo, ol konsideresas kom la perfekta rezumo dil arkitekturo Bizancana ed on dicas ke ol “chanjigis la historio dil arkitekturo”. Lu restis la maxim granda katedralo dil mondo dum preske mil yari, til ke la katedralo di Sevilla parfinesis en 1520. Hagia Sophia esas nun la duesma maxim vizitata muzeo en Turkia, per atraktar aproxime 3,3 million vizitanti singlayare.
#000033
Fruamatine olda siorulo iris rapideacensante sur l’eskalero dil palacoimperiestral. Lu surhavis reda shuihavanta quar ledra rimeni, kun ivorabendornamenti miluno-forma. Esis larjapurpurea bendi sur lua tuniko. Sur luafingro videsis ringo ek oro.La gardisti vidis, ke il esas senatano.Li lasis ilu enirar senvorte.Aurelius ja iris ek la lito depos longatempo. Quik del auroro il skribis, nelavinte su, kun herisita barbo. Ilusurhavis nur tuniko senmanika, qualesimpla mestieristo.Lu enirigis la arivinto avan su,agitante lua nuda brakio por saluto.Marcellus ecitite parolis :- Helpez me, ho Caesar.
#000034
- Mea filiulo desaparis.- Kad Avidus ?- Lu ipsa, ho Caesar, mea filiuloevanta dek-e-quar yari. Kom lasta foyo ni vidis il hiere matine. Il mem ne pluspasis la nokto heme. Me jus audis che laforumo, ke la patrolio vespere venigis iluaden la prefekteyo.- Ka vu esis ibe ?- La komandanto ne volas permisara lu ekirar.- Ma quon lu agis ?- Mem konjekton me ne havas.Helpez ho Marcus Aurelius. Ilua matroploras. Voluntez sendigar a ni adhemela mikra Avidus.Itatempe regnis kaoso en Roma posla inundo dal fluvio Tiberis, akridinvado,pesto, pos la milit-entraprezikontre la Quadi e la Markomani.Marcellus suplikante regardisatencoze l’imperiestro per sua miopaokuli. Ilta observis lua olda amiko. Ilquietigis lu, cirkumpresis lu e, pose, lasislu departar.Il avizis la komandanto dil noktogardisti.Centuriestro rapidege irisurjante a lu.- Quo eventis ?- Vespere aproxime ye la nonesmakloko – raportis la centuriestro – en lacirkumajo dil templo di Mars Ultor, enita streta stradeto, ube lojas ankesuspektinda sorcisti ed idoladoranti –produktesis bruiso. La patrolio kaptisyunulo. Il semblis evar dek-e-sis yari.- Dek-e-quar.- Il tenis en sua manui ucelo,moneto-peci. Kin o sis bubi kuris dop lu.Li volis forprenar ico de lu. Il ne lasis liagar. Iti klamadis : « furtisto, furtisto ».- Li ludis.- Certe. Ma en obskureso, en polvo,en la bruiso ne posiblesis orientizesar.Produktesis tumulto. Ja ululis anke laadulti. La patrolio imperesis intervenar.Ol cirkondis li. La yunulo klamis lautege,kombatis, afrontis la homi. Fine onduktis ilu aden la gardisteyo.- Liberigez lu.- La adolecanto – la centuriestrodurigis plu laute sua naraco – montristante aroganta konduto, ke un de lagardisti – Sextus – mustis uzar lua lanco.- Kad ica vundis lu ?- Yes.- Ube ?- Sur la vertico. Pos noktomezo meinspektis la gardistaro. Lore il ja jacisesvaninta sur la tero. Il perdis multasango. Me lavigis lu. Me ipsa kushigis lusur kamilo. Ye l’auroro, cirkume, ilmortis. Il esas en la prefekteyo. Dugardisti gardas lua kadavro.- Aurelius reteromarchis. Il pensis priAvidus, pri la mikra Avidus, pri la patroe la matro, qui vartas la retroiro dilfiliulo adheme. La koloro di ilua vizajochanjis. Ma il dominacis su. Il sentis : « lamondo esas fumuro e nebulo ». Kuntranquila reprocho il jetis vorto a lacenturiestro :- Kad iti esas vua homi ?Ilta ne respondis, vartis l’impero dalimperiestro.Aurelius regardis la tero e dicis :- Ube esas ica gardisto ? Me volasvidar il.
#000035
il ne plus havis. On prenabus ol de lu,quaze lu esus krimininto, balde perjudicio mortigota.Sextus esis giganta yunulo. Il surhavischapelo, kamizolo ek ledro. De la ledrakamizolo saliis lua nodoza artiki. Rigideilu stacis avan l’imperiestro.- Kad lo esas vu ?- Lo esas me – il dicis per metalatravoco.- Pro quo vu agis tale ?- Pro ke il baraktis.- Kad vu savas ke vu agis nehumanee neyuste ? Kad vu savas to quo vartasvu ?- Me savas.Sextus recente vidabis, to quo vartasla soldato Romana qua facaskriminego. Onu duktas lu a la korto dilkazerno. La centuriestro signifas, lasoldati asaltas la punisota soldato,frapas lu per stangi, stoni, nodozabastoni omnaloke ube li povas atingarlu til kande il expiras. Recente anke ilipsa per lanco frakasis la kapo di talakondamnito. Malgre ico il ne mempalpebragis, kande on forduktis ilu.La centuriestro restis por facar aranjikoncerne la puniso.Aurelius regardis il. Per tote altra,familiara voco il parolis a lu :- Qua esas ica soldato ?- Eminenco – respondis lacenturiestro -, il esas mea maxim bonaviro – pose il adjuntis : il esis. Ilpartoprenis kurajoze tilfine la kombatikontre la Quadi.Aurelius facis gesto di regreto. Pose illevis la shultri. Ico esis la impero.La centuriestro turnis la dorso, ireskis.Lore la imperiestro signifis per la manuorevokante la rezolvo.- Dicez reprochi a lu – il dicis. –Parolez kun lu, komprenigez, ke ico esisneyusta ed altrafoye ico ne eventez. Mane sufrigez lu. Lasez lu libera.Kande la centuriestro departis.Aurelius klozis lua okuli. Il haviskapturno pro la tristeso e nauzeo.- Quale me mentios a la genitori ? –il pensis. – Ho ve ! quante malacha esasla vivo. Nu, egale. Omno pasos, omnonli oblivios.Dum ke il tale hezitadis meze di lachambrego, yunulo proximeskis ad il –pala yunulo razita, qua til nun sidis enla angulo. Ita esis Commodus, iluaseniora filiulo. Aurelius recente tenis luapud su, por iniciar lu en la sekretaji dila guvernado.La tenua labiin di la yunulokontraktigis rideto. Ilua patro multayari ante lore en Panonia, an la riveroGaram nemediate por lu notis suamajestoza, afabla pensi pri lafilantropeso e la indulgemeso. Nunmaligna joyo titilis e pruritis lua pektoro,nome il kaptas che mentio ica asketastoikulo havanta bronzea barbo, icanetolereble perfekta mi-deo.- Ica viron do vu mem ne punisas ? –il questionis.- No – dicis Aurelius, ankore enextazo di la meditado, mem neapertante lua okuli. – Ica stulta brutoesas senkulpa, nam il esas tala, quala luesas. Anke la viktimo esas senkulpa, lakompatindulo. O ka tu kredas, ke onpovas reparar eroro per facar altraeroro ? – Nun il apertis lua okuli. Krude,koldatone il durigis :
#000036
desfortunoza bubo, ilqua fine nurefektigis lua devo, me facus eroro memplu granda kam la lua, nam per ico menegus la principo di la stato en oluafundamento, me shanceligus la fido di lacetera soldati qui obedias la imperi, medivenus kunlaboranto, komplico di tasubversanti, qui per sentenci,importacita de Oriento, per idiotarakonti transplantacita de Egiptia,atakas la ordino, raciono, latina belesoed esforcas omnamaniere por ke hikevice lumo regnez tenebro e kaoso ; vicesajuli judiciez nulsavanti ed sordiduli.Terorinda diin ni travivas, ho filio mea.La mondo krakadas che la artiki. Nidevas salvar ica mondo, ica granda ebela mondo, olqua tra tanta yarcentibrilis per lua saji, oratori, poeti, e nunrulas a la tenebro. Forteson ni bezonas,forteson. La forteson ni prenas, de-ubeico posiblesas : de la naturo. Anke icagardisto esas blinda forteso di la naturo.Il esas instinte kruela kontre singlu quarezistas a lu : sur la bataliagro kontre laQuadi, hike en ca lando kontre laperturbanti dil ordino, volantedestruktar to quon ni konstruktis. Or ilagis brutale e nesaje. Ma quantabonajin til nun il facis per ta sovajeso equanta bonajin il facos ankore enfuturo, kande il asaltos samamanieresovaje la kriminanti, furtisti, mortigeri,la Indiana gimnosofisti, qui esas enemikidi ni omna. Ka tu vidis quale il irisrenkontre a la morto sen apertar laboko ? Ka tu vidis quale il esasriskema ? Ka tu vidis lua streta fronto,lua ostoza palmi, lua stulta pechonigraokuli ? Ka tu do kredas, ke il efektigasservo po ita kelka mizeroza salarialerecevita sesterci, e ne po ita terorindaplezuro, por ke il agez furioze etramplez, ke il kruele vangofrapez lakaptiti, lacerez lia oreli sangoza, por keil kruele tormentez segunvole omni tiqui – hodie pro co, morge pro altramotivo – onu prenas e prenos kompekanta kontre la sociordino ? Advereico esas lua salario . Certe il havascerebracho. ‘Itaque’ il esas tante fidinda.Ma anke la Babilonani, Persiani, Greki –mem la delikata Greki – utiligis tala folipor lia propra skopi en l’interesto di ulaimaginita bonego, ed icon agissenecepte omna populi, omna epoki,omna imperii, omna republiki. Pro quotu frunsadas la nazo ? Ka tu repugnesaspro co ? Me mem plu repugnesas, filiomea. Ni, qui pensadas e sentas,deturnas ni de tala kozi. Ma, regretinde,ni bezonas ico. La quieteson e sekureson,venanta de ico, ni omni aceptas e juas.Do ni ne darfas desestimar ico. Lo esushipokriteso, desnobla hipokritesooriental. Ni povas esar pura nur dum keni ludas per la pensi. Quik, kande nitushas la vivo, ni divenas plena deabomininda kontredico di la vivo, e niamanuin kovros la sango, kovros lafango. Me devas aceptar ico, nam meguvernas, ma balde devos agar taleanke tu, mea filiulo. Afliktanta esas lafakto, ke la homala naturo esas tala,ma tala ol esas. Semblas, ke, sur ica teronur foluli povas sustenar la ordino interla homi havanta sana mento.
#000037
Antaŭ la Kristnasko en la novaĵretejo “La Balta Ondo” aperis tri noveloj, verkitaj en Esperanto, kaj aperintaj en la septembra, oktobra kaj decembra kajeroj de “La Ondo de Esperanto”:
#000039
Legu ili kaj, se vi deziras, skribu vian opinion en “La Balta Ondo”
#000041
Recente, me lektis artiklo che la interreto pri vilajo od urbeto di sud-India ube la homi
#000043
parolas la tre antiqua linguo Sanskrita. Ita linguo kustumale esar nur olta di sacerdoti hinduista quan li uzas en lia liturgio. Tre poka homi dominacas ol vere, nam, ultre lo, ol esas tre male docata en la skoli e gimnazii. Dum la yari 1980ma naskis movado por promocar la Sanskrita idiomo en vilajo Madur di sud-India. Remarkinda fakto esas ke la lokala idiomo ibe nule relatas a la Sanskrita, nam ol ne esas filia linguo dil Sanskrita, opozite ol esas tote diferanta idiomo sen parenteso a la dicita Sanskrita. La doco-agado favore a la Sanskrita sucesis bone e nun la plu multa infanti e pueri parolas ol fluantamente. Forsan balde esos denaska parolanti di ca idiomo. Ico pensigas pri la Hebrea qua esis en simila situaciono, ma qua rinaskis en Eretz-Israel danke la volo ed energio dil Hebrea populo. On povis pensar ke ca miraklo esis posibla nur en Israel, ma evidente ol povas anke eventar altraloke.Posiblamente, lo esus ya bon ideo agar anke tala probo en areo - koncernante la Linguo di la Delegaciono (nia linguo komuna) – kontenanta un o plura urbeti. Tre versimile, la homi ibe lernus rapide ita L.I. Notinda, nihilominus, ke ica probo en vilajo Indiana esis sucesoza pro ke ibe la linguala situaciono ne esis klara, nam la dicita vilajo jacas an frontiera areo ube la homi parolas plura lingui e ne savas tre bone qua esas lia propra linguo. On povus pensar, eventuale, pri regioni di Europa quale Ukraina ube la homi ne savas tro bone kad li parolas Ruse od Ukrainane. En Belgia anke esas tala arei. En Luxemburgia ube uzesas plura lingui en mikra lando, ulo tala povus entraprezar. Se meceno esus pronta helpar, ni povabus havar teritorio (urbi, vilaji) ube nia Linguo Internaciona povus esar uzata. Ed ico povus esar modelo a tota Europa por futura developado.
#000044
Trista etoso, kurtatempe ante Kristnasko ! Hodie, me iris a granda vendeyo por komprar nutrivi necesa dum la periodo dil Kristnasko-festo. Ne esis multa klienti kontre ke olim (mem ankore pasintayare) esis multa homi qui venis efektigar kompri ye la dio ante Kristnasko e ye la predio di ta dio. Por pluobskurigar la etoso, esis preske nulo diferanta de la ordinara tempo dil yaro. Kustumale, lor la periodo di Kristnasko, on trovis multa kozi komprebla nur dum la periodo dil yarfino-festi. Cayare,ecepte kelka kuki, on trovas nulo. La krizo ekonomial tre sukusas mea samlandani.La terorista atenti facita da islamisti, qui eventis en urbi provincal Dijon, Nantes, ed urbeto dil departmento Indre-et-Loire, montras ke la islamisti povas frapar la Franci omnaloke en lia lando. Parolante pri co, nia samideano Loïc Landais habitas vilajo proxim Nantes ; kad il vundesis ibe kande fola automibilo lansesis da atento-facero kontre la promenanti en la stradi di Nantes ? Me esperas ke il ne koncernesas.La etoso en Francia dum la Kristnasko- e Nova Yaro-festi esas tre ne-gaya.
#000045
Ita monumento esas en Arvernia, regiono dil nordo di Ocitania (sud-Francia). Olim, lor la invadi ed okupado dal Arabi en Francia (8ma yarcento di nia ero), quankam li plu tarde desaparis, li poslasis multa inkluzaji (urbi e fortresi) qui esis en lia manui e ne povis rikaptesar dal Kristani. Ita inkluzaji esis aparte grandanombra en Arvernia, qua esis la maxim nordala parto dil Araba mondo (en la inkluzaji).La Arabi rapide kustumeskis vivar pace kun la Kristani quin lin ne povis konquestar e qui ne esis sate forta por ekpulsar li. Ita inkluzaji aborbesis pokope da la cirkondanta habitantaro Kristana : unesme la Arabi divenis bilingua, pose li anke adoptis Kristana festi e mori e fine li desaparis, maxim tarde, dum la XIIma yarcento, komplete Kristanigita e romanigita. Ma dume li konstruktigis moskei qui plu tarde divenis Kristana kirki e qui similesis, ye plu mikra skalo, la moskei di “Al Andalus” (Mohamedana parto di Hispania). Samepoke la Kristana Siniori ed episkopi konstruktigis romanika kirki qui imitis la stilo dil moskei pro ke la Arabi, lore, havis multe plu alta nivelo kultural kam la Europani e Kristani. La Mohamedani, itaepoke, esis multe plu bona arkitekti, konstruktisti e mestieristi kam la Kristani. Ici laste dicita lernis multe de la Arabi, itatempe, ed exter “Al Andalus” Ocitania divenis la maxim civilizata parto di Europa. Onu ne savas kad la hike videbla kirko esas ex-moskeo, kelke modifikita e Kristanigita o nur kirko konstruktita segun Araba modelo. Ca montrita katedralo trovesas en la urbo Clermont-Ferrand. Notinda, tamen, ke la plu multa historiisti Franca preferas tacar pri la existo di ta inkluzaji. Nihilominus, ico esus tote ye la honoro dil sud-Franca populo, ke li savis absorbar, sen milito, la Mohamedani, sen entraprezar sangoza “Riconquista” quale la Hispani, qui mustis ekpulsar la Mohamedani de Hispania.
#000046