Bolivio: la lukto de feminista ĉolino estas nun ĉe Interreto
#000004
La ĉolinoj (cholas) estas la indiĝenaj virinoj de la boliviaj Andoj, kiuj portas sian hararon dividitan en du longaj harplektaĵoj, duonsferan ĉapelon, tukon kiel mantelon, grandan sakon por transporti surdorse (aguayo), kaj faldumitan jupon kun multaj subjupoj (pollera).
#000006
“Esti ĉolino estas laŭmoda”, respondas la feminista ĉolino Yolanda Mamani. Fakte ŝi ekpublikigis blogon kun tiu nomo fine de 2015, spacon kiun ŝi kompletigas ekde komenco de 2019 per sia kanalo ĉe YouTube nomita “Chola Bocona” [es]. Tie Yolanda klarigas kvazaŭ bazlerneja instruistino tion kion ŝi raportas kiel scienca radio-ĵurnalistino kaj kion ŝi analizas kun pinĉpreniloj de feminista kirurgino la rolon de la ĉolinoj en la bolivia socio.
#000008
Kiel raportas Yolanda en la unua minuto de sia unua video ĉe YouTube:
#000009
Cuando yo peleaba por mis derechos, mis empleadores me decían: “¿Por qué eres una bocona? ¿Por qué eres una imilla bocona? ¿Por qué no te callas cuando yo hablo? Yo te pago, tú tienes que escuchar, no puedes decir nada”. Por eso decidí reivindicar esa palabra. Sí, soy chola bocona. De no ser bocona, no estaría aquí contando mi historia.
#000010
Kiam mi luktis por miaj rajtoj, miaj dungistoj diris al mi: ”Kial vi estas tiel laŭtbuŝa (bocona)? Kial vi estas tiel fraŭlinaĉe laŭtbuŝa (imilla bocana)? Kial vi ne silentas kiam mi parolas? Mi pagas al vi, vi devas aŭskulti, vi rajtas diri nenion.” Pro tio mi decidis akcepti kaj alpreni tiun vorton. Jes, mi estas laŭtbuŝa ĉolino. Se mi ne estus laŭtbuŝa, mi ne estus tie ĉi rakontante mian historion.
#000011
Imilla signifas ”fraŭlino” en la lingvo ajmara, kaj oni ofte uzas tiun vorton en malestima tono. Bocona estas ino kiu havas buŝegon, kiu multe parolas kaj ekstreme postulas. Grumblanta fraŭlino, do. Tion diris pri Yolanda ŝiaj dungistoj kiam ŝi estis servistino kaj postulis rajtojn kiel respekton pri siaj labor-horaroj, uzadon de faldumita jupo kiu simboligas ŝian identecon, frekventadon de la lernejo, aliron al sociaj rajtoj aŭ frekventadon de la universitato.
#000013
“Ili volas trakti nin, la ĉolinojn, kiel ornamaĵojn”
#000014
Ŝi ankaŭ rakontas pri la “folklorigo” de ĉolinoj en distraj aranĝoj kiel modparadoj aŭ festoj, kiuj propagandas la koncepton miksi la andecon kaj la elektronikon, kun ilia partopreno limigita al ornamdancoj. Ŝi diras ke ĉiu ago farita de ĉolino ekster hejma laboro iĝas novaĵo, kiel ekzemple esti leĝfaranto, ŝtata funkciulo, rulsketisto, aŭ, kiel ŝi, lanĉinto de jutuba kanalo. Yolanda ankaŭ asertas, ke la akademia vidpunkto pri ĉolinoj estas deekstera kaj supraĵa.
#000016
Aliflanke, “Ekzistas virinoj kiuj uzas la jupon por oportuneco”, skribas Yolanda en sia blogo, sub la titolo “La virinoj kiuj alivestas sin”. Yolanda demandas ilin, kial ili uzas la pollera por modo aŭ por ricevi publikajn postenojn, kaj ne por esti balaistinoj aŭ servistinoj. Rilate al tiu ĉi uzo de la jupo kiel alivesto, Yolanda substrekas ke por ŝi la vera maniero esti ĉolino estas lukti.
#000018
Rilate la harplektadon, ŝi klarigas en sia blogo ke tiu farado estas tempo en kiu virinoj parolas kaj rigardas unu la alian, same kiel ĝi estas maniero liberigi sin de la peno brosadi la hararon. Pro la graveco de la harplektaĵoj, tranĉi la plektaĵon de virino estas maniero de publika puno, ekzemple pro adulto, sed por la viroj ne ekzistas tiaj konsekvencoj.
#000021
Yolanda Manami skribas kaj parolas en la unua persono. Ŝi estas unuavice ĉolino kaj poste ano de la feminista movado Mujeres Creando (Kreantaj Virinoj), studentino pri sociologio, mastrumanto de la videokanalo Chola Bocona (Laŭtbuŝa Ĉolino) kaj de la blogo Ser chola está de moda (Esti ĉolino estas laŭmoda). Ŝi ankaŭ produktas en la ajmara lingvo Warminyatiawinkapa, “La ĵurnalo de la virinoj”, programon elsendatan ĉiuvendrede en La Paz por Radio Deseo de Mujeres Creando.
#000025
En la sama radiokanalo ŝi elsendas la programon “Trabajadora del hogar con orgullo y dignidad” (Servistinoj kun malhumileco kaj digneco). Tion kreis Yolanda kune kun du kunulinoj de la servistina sindikato el Sopocachi. Ili kune kun aliaj grupoj de virinoj ricevis instruadon per radioelsendaĵo liverita de Mujeres Creando.
#000026
Kiam Yolanda Mamani estis raportanta por sia unua radio programo, ŝi decidis trakti la 7-an Marŝadon por TIPNIS, indiĝena teritorio kaj nacia parko en la nordorienta parto de Bolivio tra kiu pasos interoceana vojo. Tiu sperto motivis ŝin studi sociologion.
#000027
La vivo de Yolanda estas karakterizata de la lukto por rajto esti ĉolino kiu iras al lernejo, migras al la urbo, lernas la hispanan lingvon, estas servistino, ne rezignas vestiĝi en faldumita jupo, iras al mezlernejo, aliĝas al sindikato, politikumas kiel feministo, iras al universitato, estas radio-elsendisto kaj nun ĉolino – jutuba feministo. Kiu ajn estu ŝia venonta paŝo, tiu buŝega ĉolino daŭre provokos nin por pensi pri ni en la unua persono, analizi la povo-spacojn kaj kunpartigi tion kion ni trovas. Ne vane en siaj videoj, ŝi adiaŭas dirante: “La mondo ne eblas sen buŝegoj.”
#000030
Ĉi tiu artikolo venas de Rising Voices, projekto de Global Voices, kiu helpas disvastigi civitanajn komunikilojn al lokoj, kie kutime oni ne havas aliron al ili. · Ĉiuj artikoloj
#000034
Arto kaj kulturoBona novaĵoCivitanaj komunikilojEtno kaj rasoIndiĝenojInterreta aktivismoVirinoj kaj socia seksoRising Voices
#000035
Germinda Casupá, ĉikita indiĝeno fronte al fajro kaj masklismo
#000038