Wikipedia's Biography as translated by GramTrans
#000000
Biografio (aŭ simple bio) estas detala priskribo de la vivo de persono.
Ĝi implikas pli ol ĵus la bazaj faktoj ŝatas edukon, laboro, rilatoj, kaj morto, sed ankaŭ portretas la sperton de subjekto de tiuj vivokazaĵoj.
Male al profilo aŭ biografio ( kariertabelo), biografio prezentas la vivrakonton de subjekto, elstarigante diversajn aspektojn de lia aŭ ŝia vivo, inkluzive de intimaj detaloj de sperto, kaj povas inkludi analizon de la personeco de la subjekto.
#000001
Biografiaj verkoj estas kutime nefikcio, sed fikcio ankaŭ povas esti utiligita por portreti la vivon de persono.
Unu profunda formo de biografia priraportado estas nomita heredaĵoskribo.
Laboras en diversspeca amaskomunikilaro, de literaturo ĝis filmo, formas la ĝenron konatan kiel biografio.
#000002
Aprobita biografio estas skribita kun la permeso, kunlaboro, kaj en tempoj, partopreno de subjekto aŭ la heredantoj de subjekto.
Aŭtobiografio estas skribita fare de la persono mem aŭ sin, foje kun la asistado de kunlaboranto aŭ vicverkisto.
#000003
Komence, biografiaj skribaĵoj estis rigarditaj simple kiel subfako de historio kun fokuso sur akurata individuo de historia graveco.
La sendependa ĝenro de biografio kiel aparte de ĝenerala historioskribo, komencis aperi en la 18-a jarcento kaj atingis sian nuntempan formon ĉe la turno de la 20-a jarcento.
#000004
Unu el la plej fruaj el la kinejoj estis Plutarko, kaj lia Parallel Lives , publikigis proksimume 80 A.D., kovras elstarfigurojn en la klasika mondo.
En 44 a.K., Cornelius Nepos publikigis biografian laboron, lian Excellentium Imperatorum Vitae ("Vivoj de tiuj kapablaj je komandado").
Eble la plej frua pluekzistanta biografio kiu ne enhavas mitologian materialon estas The Lives of the Caesars (La Vivo de la Caesars) de Suetonio.
#000005
En la frua Mezepoko (AD 400 ĝis 1450), ekzistis malkresko en konscio de la klasika kulturo en Eŭropo.
Dum tiu tempo, la nuraj deponejoj da scio kaj notoj pri la frua historio en Eŭropo estis tiuj de la Eklezio Romkatolika.
Ermitoj, monaĥoj, kaj pastroj uzis tiun historian periodon por skribi biografiojn.
Iliaj subjektoj estis kutime limigitaj al la ekleziestroj, martiroj, papoj, kaj sanktuloj.
Iliaj verkoj estis intencitaj esti inspiraj al la homoj kaj vehikloj por konvertiĝo al kristanismo (vidu Hagiografion).
Unu signifa sekulara ekzemplo de biografio de tiu periodo estas la vivo de Karlo la Granda de lia kortegano Einhard.
#000006
De la finmezepoko, biografioj iĝis malpli preĝej-orientitaj en Eŭropo kiel biografioj de reĝoj, kavaliroj, kaj tiranoj komencis ekaperi.
La plej fama el tiaj biografioj estis Le Morte d'Arthur de Sinjoro Thomas Malory.
La libro estis raporto pri la vivo de la fabela Reĝo Arturo kaj lia Kavaliroj de la Ronda Tablo.
Sekvante Malorikan, la nova emfazo de humanismo dum la Renesanco antaŭenigis fokuson pri laikaj temoj, kiel ekzemple artistoj kaj poetoj, kaj apogis skribi en la popollingvo.
#000008
Lives of the Artists de Giorgio Vasari (1550) estis la grava biografio temiganta sekularajn vivojn.
Vasari faris famulojn de siaj subjektoj, kiam la Vivoj iĝis frua "furorlibro".
Du aliaj evoluoj estas rimarkindaj: la evoluo de la presilo en la 15-a jarcento kaj la laŭpaŝa pliiĝo en legopovo.
#000009
Biografioj en la angla lingvo komencis ekaperi dum la regado de Henry VIII.
Actes and Monuments de John Foxe (1563), pli bone konata kiel Foxe's Book of Martyrs (La Libro de Martiroj de fokse), estis esence la unua vortaro de la biografio en Eŭropo, sekvita fare de The History of the Worthies of England de Thomas Fuller (1662), kun klara fokuso sur la publika vivo.
#000010
Influa en formado de popularaj konceptoj de piratoj, A General History of the Pyrates (1724), de Charles Johnson, estas la primfonto por la biografioj de multaj bonkonataj piratoj.
#000011
La amerika biografio sekvis la anglan modelon, asimilante la opinion de Thomas Carlyle ke biografio estis parto de historio.
Carlyle asertis ke la vivoj de grandaj homoj estis esencaj al komprenado de socio kaj ĝiaj institucioj.
Dum la historia impulso restus forta elemento en frua amerika biografio, amerikaj verkistoj esprimis klaran aliron.
Kio aperis estis sufiĉe tendenca formo de biografio, kiu serĉis formi la individuan karakteron de leganto en la procezo de difinado de nacia karaktero.
#000012
La unua moderna biografio, kaj laboro kiuj penis konsiderindan influon sur la evoluo de la ĝenro, estis The Life of Samuel Johnson (La Vivo de Samuel Johnson) , de James Boswell biografio de leksikografo kaj viro-de-leteraj Samuel Johnson publikigita en 1791.
Dum la persona kono de Boswell de sia subjekto nur komencis en 1763, kiam Johnson estis 54 jarojn maljuna, Boswell kovris la tutecon de la vivo de Johnson per kroma esplorado.
Sin grava stadio en la evoluo de la moderna ĝenro de biografio, estis asertite esti la plej bonega biografio skribita en la angla lingvo.
La laboro de Boswell estis unika en sia nivelo de esplorado, kiu engaĝita arkiva studo, ĉeestintkontoj kaj intervjuoj, sia fortika kaj alloga rakonto, kaj sia honesta bildigo de ĉiuj aspektoj de la vivo kaj karaktero de Johnson - formulo kiu funkcias kiel la bazo de biografia literaturo al tiu tago.
#000013
Biografia skribo ĝenerale stagnis dum la 19-a jarcento - en multaj kazoj ekzistis inversigo al la pli konata hagiografia metodo de laŭdi la morta, simila al la biografioj de sanktuloj produktis en Mezepokaj tempoj.
Distingo inter masbiografio kaj literatura biografio komencis formiĝi proksime de la mezo de la jarcento, reflektante rompon inter alta kulturo kaj etburĝa kulturo.
Tamen, la nombro da biografioj en presaĵo travivis rapidan kreskon, dank'al vastiga legadpubliko.
Tiu revolucio en eldonado igis librojn haveblaj al pli granda spektantaro de legantoj.
Krome, pageblaj poŝeldonoj de popularaj biografioj estis publikigitaj por la unuan fojon.
Periodaĵoj komencis eldonadon sekvenco de biografiaj skizoj.
#000014
Aŭtobiografioj iĝis pli popularaj, ĉar kun la pliiĝo de eduko kaj malmultekosta printado, modernaj konceptoj de famo kaj famulo komencis formiĝi.
Aŭtobiografioj estis skribitaj fare de verkintoj, kiel ekzemple Charles Dickens (kiuj asimilis aŭtobiografiajn elementojn en siaj romanoj) kaj Anthony Trollope, (lia Aŭtobiografio ekaperis postmorte, rapide iĝante furorlibro en Londono [9] ), filozofoj, kiel ekzemple John Stuart Mill, klerikoj - John Henry Newman - kaj distristoj - P. T. Barnum.
#000015
La sciencoj de psikologio kaj sociologio estis ascendaj ĉe la turno de la 20-a jarcento kaj peze influus la novaj la biografiojn de jarcento.
La forpaso de la " bonega viro- " historioteorio estis indika de la emerĝanta pensmaniero.
Homa konduto estus klarigita tra darvinismaj teorioj.
"Sociologiaj" biografioj elpensite de la agoj de siaj subjektoj kiel rezulto de la medio, kaj emita malgravigi individuecon.
La evoluo de psikanalizo kondukis al pli penetra kaj ampleksa kompreno de la biografia temo, kaj persvadis kinejojn por doni pli da emfazo al infanaĝo kaj adoleskeco.
Klare tiuj psikologiaj ideoj ŝanĝiĝis laŭ la manieron kiun biografioj estis skribitaj, kiam kulturo de aŭtobiografio formiĝis, en kiu la rakontado de onies propra rakonto iĝis formo de terapio.
La konvencia koncepto de herooj kaj rakontoj de sukceso malaperis en la obsedo kun psikologiaj esploradoj de personeco.
#000016
En la 1920-aj jaroj kaj 30'oj, biografiaj verkistoj serĉis kapitaligi sur la populareco de Strachey imitante lian stilon.
Tiu nova lernejo havis ikonoklastojn, sciencajn analizistojn, kaj fikciajn kinejojn kaj inkludis Gamaliel Bradford, André Maurois, kaj Emil Ludwig, inter aliaj.
Robert Graves ( I, Claudius, de 1934) elstaris inter tiuj sekvantaj Strachey modelon de "malkonfirmado de biografioj."
La tendenco en literatura biografio estis akompanita en populara biografio per speco de "famulskopofilio", en la fruaj jardekoj de la jarcento.
La apelacio de tiu lasta formo al legantoj estis bazita sur scivolemo pli ol moraleco aŭ patriotismo.
Antaŭ 1-a Mondmilito, malmultekostaj durkovraĵaj represaĵoj fariĝis popularaj.
La jardekoj de la 1920-aj jaroj travivis biografian "ekprosperon."
#000018
La feminisma akademiulo Carolyn Heilbrun observis ke la biografioj kaj aŭtobiografioj de virinoj komencis ŝanĝi karakteron dum la dua ondo de feminisma aktivismo.
Ŝi citis la 1970 biografion Zelda de Nancy Milford, kiel la "komencon de nova periodo de virinbiografio, ĉar" [nur] en 1970 estis ni pretaj legi ne ke Zelda detruis Fitzgerald, sed Fitzgerald ŝia: li uzurpis ŝian rakonton."
Heilbrun nomis 1973 kiel la turnopunkto en virinaŭtobiografio, kun la publikigo de Journal of a Solitude, (Revuo por Soleco,) de May Sarton por tio estis la unua kazo kie virino rakontis al she vivrakonto, ne kiel trovante "belecon eĉ en doloro" kaj transformante "koleregon en spiritan akcepton", sed agnoskante kio antaŭe estis malpermesita al virinoj: ilia doloro, ilia kolerego, kaj ilia "senkaŝa agnosko de la deziro al potenco kaj kontrolo de onies vivo."
#000019
En la lastaj jaroj, multmedia biografio fariĝis pli populara ol tradiciaj literaturaj formoj.
Kune kun dokumentaj biografiaj filmoj, Holivudo produktis multajn komercajn filmojn bazitajn sur la vivoj de famaj homoj.
La populareco de tiuj formoj de biografio kaŭzis la proliferadon de televidokanaloj dediĉitaj al biografio, inkluzive de A&E, La Biografio-Kanalo, kaj La Historio-Kanalo.
#000020
CD-ROM'o kaj retaj biografioj ankaŭ ekaperis.
Male al libroj kaj filmoj, ili ofte ne rakontas kronologian rakonton: anstataŭe ili estas arkivoj de multaj diskretaj amaskomunikilarelementoj ligitaj al individuopersono, inkluzive de filmetoj, fotoj, kaj tekstartikoloj.
Biografio-portretoj estis kreitaj en 2001, fare de la germana artisto Ralph Ueltzhoeffer.
Medjakademiulo Lev Manovich diras ke tiaj arkivoj ekzempligas la datumbazformularon, permesante al uzantoj navigi la materialojn laŭ multaj manieroj.
Ĝeneralaj "vivaj skribo-" teknikoj estas temo de scienca studo.
#000021
En la lastaj jaroj, debatoj ekestis kiel al ĉu ĉiuj biografioj estas fikcio, aparte kiam verkintoj skribas koncerne figurojn de la pasinteco.
Prezidanto de Wolfson College en Oxford University, Hermione Lee argumentas ke ĉio historio estas vidita per perspektivo kiu estas la produkto de nia nuntempa socio kaj kiel rezulto biografiaj veroj konstante ŝanĝiĝas.
Tiel la historio kiun kinejoj skribas ronde ne estos la maniero kiel kiu okazis;
ĝi estos la maniero ili memoris ĝin.
Debatoj ankaŭ ekestis koncerne la gravecon de spaco en vivo-skribo.
#000022
Biografia esplorado estas difinita fare de Miller kiel esplormetodo kiu kolektas kaj analizojn la tutan vivon, aŭ parton de persono de vivo, tra la profunda kaj senstruktura intervjuo, aŭ foje plifortikigita per semi-strukturita intervjuo aŭ personaj dokumentoj.
Ĝi estas maniero de rigarda societa vivo en proceduraj esprimoj, prefere ol senmovaj esprimoj.
La informoj povas veni de "buŝa historio, persona rakonto, biografio kaj aŭtobiografio" aŭ "taglibroj, leteroj, memoranda kaj aliaj materialoj".
La centra celo de biografia esplorado produktas riĉajn priskribojn de personoj aŭ "konceptigas strukturajn specojn de agoj" kiu intencas "kompreni la batallogikojn aŭ kiel personoj kaj strukturoj estas interligitaj".
Kaj tiu metodo povas esti uzita por kompreni la vivon de individuo ene de sia socia kunteksto aŭ kompreni la kulturajn fenomenojn.
#000023
Pluraj landoj ofertas al jarlibro premion por skribado de biografio kiel ekzemple la:
#000024
Biografio (de la greka vortoj bios signifanta "vivo" kaj graphein signifante "skribi") estas ĝenro de literaturo kaj aliaj artaĵoj kiel kino, bazita de la verkitaj rakontoj pri individua vivo. Kvankam biografio povas esti fikcia aŭ nefikcia, la termino ĝenerale aludas al nefikciaĵo. Biografio estas pli ol listo da nepersonaj faktoj kiel naskiĝo, edukado, laboro, interrilato kaj morto. Ĝi ankaŭ funde esploras la emociojn de travivi tiajn eventojn.
#000028
Aŭtobiografio estas la priskribo de la vivo de iu persono, verkita de tiu persono mem.
#000029