Wikipedia's Epistemology as translated by GramTrans
#000000
Sciteorio ( / ɪ ˌ p ɪ s t da ɪ ˈ m da ɒ l da ə dʒ I / ( aŭskultu ); from Greek ἐπιστήμη, epistēmē, meaning 'knowledge', and λόγος, logos, meaning 'logical discourse') is the branch of philosophy concerned with the theory of knowledge.[1]
#000001
Sciteorio studas la naturon de scio, pravigon, kaj la racion de kredo.
Multo de la debato en sciteorio centras sur kvar areoj: (1)
la analizon de la naturo de scio kaj kiel ĝi rilatigas al tiaj konceptoj kiel vero, kredo, kaj pravigo, [2] [3] (2) diversaj problemoj de skeptiko, (3) la fontoj kaj amplekso de scio kaj pravigita kredo, kaj (4) la kriterioj por scio kaj pravigo.
Sciteorio traktas tiajn demandojn kiel "Kiajn fabrikaĵojn justified kredojn justified?
", [4] "Kio faras al ĝi malbona eldiro-tion ni sciigon iom?"
kaj principe "Metodo-do ni sciigo-tio ni sciigo?"
#000002
La esprimo "Sciteorio" unue estis uzita fare de skota filozofo James Frederick Ferrier en 1854.
[ a ] Tamen, laŭ Brett Warren, Reĝo-Jakobo VI de Skotlando antaŭe personigis tiun filozofian koncepton kiel la karaktero Epistemon en 1591.
#000003
En filozofia dialogo, Reĝo-Jakobo VI de Skotlando skribis la karakteron Epistemon kiel la personigo de filozofia koncepto diskuti en argumentoj de ĉu la maljunegaj religiaj perceptoj de sorĉado devus esti punitaj en saĝe stimulita kristana socio.
La argumentoj kiujn King Jakobo prezentas, tra la karaktero Epistemon, estas bazitaj sur ideoj de teologia rezonado koncerne la kredon de socio, ĉar lia kontraŭulo Philomathes prenas filozofian pozicion la laŭleĝaj aspektoj de socio sed serĉas akiri pli bonegan scion de Epistemon, kies nomo estas greka por sciencisto.
Tiu filozofia aliro signifis Philomath serĉantan akiri pli bonegan scion tra sciteorio kun la uzo de teologio.
La dialogo estis uzita fare de King Jakobo por eduki socion en diversaj konceptoj inkluzive de la historio kaj etimologio de la subjektoj diskutita.
#000007
La vorto sciteorio estas derivita de la malnovgreka epistēmē kun la signifo "scio" kaj la sufikso - logio, kun la signifo "logika diskurso " (derivita de la greka vorto emblemoj kun la signifo "diskurso").
J.F. Ferrier kreis sciteorion en la modelo de 'ontology-, por indiki tiu branĉon de filozofio kiu planas malkovri la signifon de scio, kaj nomis ĝin la "vera komenco" de filozofio.
La vorto estas ekvivalenta al la koncepto Wissenschaftslehre, kiu estis uzita fare de germanaj filozofoj Johann Fichte kaj Bernard Bolzano por malsamaj projektoj antaŭ ol ĝi estis daŭrigita fare de Husserl.
Francaj filozofoj tiam donis al la esprimo épistémologie pli mallarĝan signifon kiel' ekkonteorio [théorie de La konaisance].
'E. g, Émile Meyerson malfermis sian Identity and Reality, skribita en 1908, kun la rimarko ke la vorto "iĝas fluo" kiel ekvivalente al "la filozofio de la sciencoj."
#000008
En matematiko, estas konata ke 2 + 2 = 4, sed tie ankaŭ scias kiel aldoni du nombrojn, kaj konante personon (ekz., sin), lokon (ekz., onies hejmurbo), aĵon (ekz., aŭtoj), aŭ agadon (ekz., aldono).
Kelkaj filozofoj opinias ke ekzistas grava distingo inter " sciado tio " (sciu koncepton), " scianta kiel " (komprenu operacion), kaj " konat-scia " (sciu de rilato), kun sciteorio estanta ĉefe koncernita kun la unua el tiuj.
#000009
Dum tiuj distingoj ne estas eksplicitaj en la angla, ili estas difinitaj eksplicite en aliaj lingvoj (Notu kelkaj lingvoj ligitaj al la angla estis diritaj reteni tiujn verbojn, ekz. skotoj: "spriteco" kaj " komprenhorizonto ").
En la franca, la portugala, la hispana, la germana kaj la nederlanda scii (persono) estas tradukita uzi connaître, konhecer, konocer kaj kenen respektive, dum por scii (kiel farendaĵo ke io) estas tradukita uzante savoir, sabron kaj ŭeten.
La novgreka havas la verboγνωρίζω (gnorízo) kaj ξέρω (kséro).
La itala havas la verbkonoscere kaj sapere kaj la substantivoj por scio estas conoscenza kaj sapienza. germano havas la verbŭisen kaj kenen. Wissen implicas scii fakton, kenen implicas scii en la signifo de esti alkutimigita al kaj havado de laborscio de;
ekzistas ankaŭ substantivo derivita de kenen, nome Erkennen, kiu estis dirita implici scion en la formo de rekono aŭ ekkono.
La verbo mem implicas procezon: vi devas iri de unu ŝtato al alia, de stato de " ne-erkennen " al stato de vera erkenen. Tiu verbo ŝajnas esti la plej konvena laŭ priskribado la "episteme" en unu el la modernaj eŭropaj lingvoj, tial la germana nomo " Erkenntnistheorie ".
La teoria interpreto kaj signifo de tiuj lingvaj temrestaĵoj kontestata.
#000010
En lia artikolo On Denoting kaj lia pli posta libro Problems of Philosophy
Bertrand Russell substrekis la distingon inter " scio per priskribo " kaj " scio de konato ".
Gilbert Ryle ankaŭ estas meritigita je substrekado de la distingo inter sciado kiel kaj sciado tio en La Koncepto de Menso.
Michael Polanyi argumentas por la epistemologia signifo de scio kiel kaj scio tio;
utiligante la ekzemplon de la ago de ekvilibro implikita en veturado per de biciklo, li sugestas ke la teoria scio pri la fizikoj implikitaj en konservado stato de ekvilibro ne povas anstataŭigi la praktikan scion pri kiel rajdi, kaj ke estas grave kompreni kiom ambaŭ estas establitaj kaj blokitaj.
Tiu pozicio estas esence Ryle, kiu kverelis ke malsukceso agnoski la distingon inter scio ke kaj scio kiel kondukas al senfina regresas.
#000011
En lastatempaj tempoj, epistemologoj inkluzive de ( Sosa, Greco, Kvanvig, Zagzebski) kaj Duncan Pritchard argumentis ke sciteorio devus analizi la trajtojn de homoj" (t.e., intelektaj virtoj) kaj ne ĵus la trajtojn de proponoj aŭ de propoziciaj mensaj sintenoj.
#000012
En ofta parolado, "deklaro de kredo" estas tipe esprimo de kredo aŭ fidas je persono, povo aŭ alia unuo - dum ĝi inkludas tiajn tradiciajn vidojn, sciteorio ankaŭ temas pri kion ni kredas.
Tio inkludas "la" veron, kaj everything alian ni akceptas kiel "verajn" por ni mem de kogna perspektivo.
#000014
Epistemologoj kverelas pri ĉu kredo estas la bonorda vero-portanto.
Kelkaj prefere priskribus scion kiel sistemon de pravigitaj veraj proponoj, kaj aliaj kiel sistemon de pravigitaj veraj frazoj.
Platono, en lia Gorgias, argumentas ke kredo estas la plej ofte alvokita vero-portanto.
#000016
En la Theaetetus , Sokrato pripensas kelkajn teoriojn kiel al kiu scio estas, la lastan estaĵon tiu scio estas vera kredo "kun raporto" (signifo klarigis aŭ difinis laŭ iu maniero).
Laŭ la teorio ke scio estas pravigita vera kredo, por scii ke antaŭfiksita propono estas vera, oni rajtas ne nur kredi la signifan veran proponon, sed oni ankaŭ devas havi bonan kialon de fari tion.
Unu implico de tio estus tiel neniu akirus scion ĵus kredante ion kiu okazis por esti vera.
Ekzemple, malsana persono kun neniu medicina eduko, sed kun ĝenerale optimisma sinteno, eble kredos ke li resaniĝos post sia malsano rapide.
Tamen, eĉ se tiu kredo montriĝis por vera, la paciento ne scintus ke li iĝus bone ĉar lia kredo malhavus pravigon.
#000017
La difino de scio tiel pravigita vera kredo estis vaste akceptita ĝis la 1960-aj jaroj.
Ĉe tiu tempo, artikolo skribita fare de la amerika filozofo Edmund Gettier provokis gravan ĝeneraligitan diskuton.
(Vidu teorioj de pravigo por aliaj videbloj en la ideo.
#000018
Edmund Gettier estas plej konata ĉar mallonga artikolo rajtigis "Is Justified True Belief Knowledge?"
publikigita en 1963, kiu vokis en demandon la ekkonteorion kiu estis domina inter filozofoj dum miloj da jaroj.
Tion en victurno nomita en demandon la reala valoro de filozofio ĉu tia evidenta kaj facila kontraŭekzemplo al grava teorio povis ekzisti sen iu ajn rimarkante ĝin dum miloj da jaroj.
En kelkaj paĝoj, Gettier argumentis ke ekzistas situacioj en kiuj onies kredo povas esti pravigita kaj vera, ankoraŭ ne validas kiel scio.
Tio estas, Gettier interbatalis ke dum pravigite kredo je vera propono estas necesa ke tiu propono por estus konata, ĝi ne estas sufiĉa.
Kiel en la diagramo, vera propono povas esti kredita fare de individuo (purpura regiono) sed daŭre ne fali ene de la "scio-" kategorio (flava regiono).
#000019
En unu respondo al Gettier, la amerika filozofo Richard Kirkham argumentis ke la nura difino de scio kiu iam povis esti imuna kontraŭ ĉiuj kontraŭekzemploj estas la infalibilisto oni.
Kvalifiki kiel objekto de scio, iras la teorio, kredo rajtas ne nur esti vera kaj pravigita, la pravigo de la kredo devas necesigi sian veron.
En aliaj vortoj, la pravigo por la kredo devas esti neeraripova.
#000022
Reliabilism estis signifa linio de respondo al la Gettier-problemo inter filozofoj, originante kun laboro de Alvin Goldman de la 1960-aj jaroj.
Laŭ reliabilismo, kredo estas pravigita (aŭ alie apogita laŭ tia maniero por nombri direkte al scio) nur ĉu ĝi estas produktita per procezoj kiuj tipe donas sufiĉe altan rilatumon de fidela al falsaj kredoj.
En aliaj vortoj, tiu teorio deklaras ke vera kredo validas kiel scio nur ĉu ĝi estas produktita per fidinda kredo-forma procezo.
Ekzemploj de fidindaj procezoj inkludas: normaj perceptaj procezoj, memorante, bona rezonado, kaj introspekton.
#000025
Reliabilism estis defiita per Gettier-kazoj.
Alia argumento kiu defias reliabilismon, kiel la Gettier-kazoj (kvankam ĝi ne estis prezentita en la sama mallonga artikolo kiel la Gettier-kazoj), estas la kazo de Henry kaj la garbejfasadoj.
En la pensa eksperimento, viro, Henry, movas antaŭen kaj vidas kelkajn konstruaĵojn kiuj similas garbejojn.
Surbaze de lia percepto de unu el tiuj, li finas ke li ĵus vidis garbejojn.
Dum li vidis unun, kaj la percepto li bazigis sian kredon ke tiu kiun li vidis estis de reala garbejo, ĉiujn aliajn garbej-similajn konstruaĵojn li vidis estis fasadoj.
Teorie, Henry ne scias ke li vidis garbejon, malgraŭ ambaŭ sian kredon ke li vidis unu estaĵo vera kaj lia kredo estanta formita surbaze de fidinda procezo (t.e. lia vizio), ĉar li nur akiris sian veran kredon per akcidento.
#000026
Robert Nozick ofertis la sekvan difinon de scio:
S scias tiun P se kaj nur se:
#000027
La brita filozofo Simon Blackburn kritikis tiun formuliĝon per sugestado ke ni ne volas akcepti kiel sciokredojn, kiun, dum ili "spuras la veron" (kiam la raporto de Nozick postulas), ne estas tenitaj pro konvenaj kialoj.
Li diras ke "ni ne volas aljuĝi la titolon de sciado io al iu kiu nur pretas kontentigi la kondiĉojn tra difekto, difekto, aŭ fiasko, komparite kun iu alia kiu ne pretas kontentigi la kondiĉojn."
Aldone al tio, eksternulalistkontoj de scio, kiel ekzemple tiu de Nozick, ofte estas malvolaj malaprobi finon en kazoj kie ĝi estas intuicie valida.
#000030
Timothy Williamson avancis ekkonteorion laŭ kiu scio ne estas pravigita vera kredo kaj plie iom da ekstra kondiĉo (j), sed primara.
En lia libro Knowledge and its Limits, Williamson argumentas ke la koncepto de scio ne povas esti rompita malsupren en aron de aliaj konceptoj tra analizo - anstataŭe, ĝi estas sui generis.
Tiel, kvankam scio postulas pravigon, veron, kaj kredon, la vorto "scio" ne povas esti, laŭ la teorio de Williamson, precize rigardita kiel simple stenografio por "pravigita vera kredo".
#000031
Centra debato ĉirkaŭ la naturo de pravigo estas debato inter epistemologiaj eksternulalistoj unuflanke, kaj epistemologiaj trejnlaborantalistoj sur la alia.
#000033
Eksternulalistoj tenas ke faktoroj rigarditaj kiel eksteraj", kun la signifo ekstero de la psikologiaj statoj de tiuj kiuj akiras scion, povas esti kondiĉoj de pravigo.
Ekzemple, eksternulalistrespondo al la Gettier-problemo estas diri ke, en ordo por pravigita vera kredo por validi kiel scio, devas ekzisti ligo aŭ dependeco inter la kredo kaj la stato de la ekstera mondo.
Kutime tio estas komprenita por esti kaŭza ligo.
Tia kaŭzado, laŭ la mezuro kiu ĝi estas "ekster" la menso, validus kiel ekstera, sci-cedema kondiĉo.
Internalists, aliflanke, asertas ke ĉiuj sci-cedemaj kondiĉoj estas ene de la psikologiaj statoj de tiuj kiuj akiras scion.
#000034
La problemo estas identigi kio (ĉu io ajn) igas scion pli da valoraĵo ol nura vera kredo, aŭ tio igas scion pli da valoraĵo ol pli minimuma konjunkcio de it'oj komponentoj, kiel ekzemple pravigo, sekureco, sentemon, statistikan verŝajnecon, kaj kontraŭ-Gettier kondiĉojn, en speciala analizo de scio kiu elpensas scio kiel dividita en komponentojn (al kiuj sci-unue epistemologiaj teorioj, kiuj postulas scion kiel fundamenta, estas rimarkindaj esceptoj).
La valorproblemo reaperis en la filozofia literaturo pri sciteorio en la dudekunua jarcento sekvante la pliiĝon de virtsciteorio je la 1980-aj jaroj, parte pro la evidenta ligo al la koncepto de valoro en etiko.
#000037
Unu el la pli influaj respondoj al la problemo estas tiu scio estas ne precipe valora kaj ne estas kio devus esti la ĉeffokuso de sciteorio.
Anstataŭe, epistemologoj devus temigi aliajn mensajn statojn, kiel ekzemple kompreno.
Rekomendantoj de virtsciteorio argumentis ke la valoro de scio venas de interna rilato inter la scianto kaj la mensa stato de kredado.
#000040
La naturo de tiu distingo estis kontestita fare de diversaj filozofoj;
tamen, la esprimoj povas esti malglate difinitaj jene:
#000041
Evolua psikologio prenas novan aliron al la problemo.
Ĝi diras ke ekzistas denaska dispozicio por certaj specoj de lernado.
"Nur malgrandaj partoj de la cerbo similas tabulan rasan;
tio estas vera eĉ por homoj.
La resto estas pli kiel senŝirma negativo atendanta por esti trempita en rivellikvaĵon" [32]
#000045
La amerika filozofo W. V. O. Quine, en lia Two Dogmas of Empiricism (Du Dogmoj de Empirio) , fame defiis la distingon, argumentante ke la du havas nebulecan limon.
Kelkaj nuntempaj filozofoj ofertis pli daŭrigeblajn raportojn pri la distingo.
#000047
La historia studo da filozofia sciteorio estas la historia studo de laboroj por akiri filozofian komprenon aŭ konon de la naturo kaj amplekso de homa scio.
Ekde laboroj por ricevi tiun specon de kompreno havas historion, la demandojn filozofia sciteorio hodiaŭ demandas pri homa scio estas ne nepre la sama kiel ili siatempe estis.
Sed tio ne signifas ke filozofia sciteorio estas sin historia temo, aŭ ke ĝi traktas nur aŭ eĉ ĉefe historian komprenon.
#000048
En filozofio, empirio estas ĝenerale ekkonteorio temiganta la rolon de sperto, aparte sperto bazita sur perceptaj observaĵoj per la sencoj.
Certaj formoj traktas ĉiun scion tiel empiriaj, [ citaĵo bezonis ] dum kelkaj rigardas disciplinojn kiel ekzemple matematiko kaj logiko kiel esceptojn.
#000049
[ citaĵo bezonis ] ekzistas multaj variaĵoj da empirio, pozitivismo, realismo kaj ordinara racio estanta inter la plej ofte klarigitaj.
Sed centra al ĉiuj empiricistosciteorioj estas la nocio de la epistemologie privilegia statuso de sensdatenoj.
#000050
Multaj idealistoj kredas ke scio estas ĉefe (almenaŭ en kelkaj lokoj) akirita per aprioraj procesoj aŭ estas denaska - ekzemple, en la formo de konceptoj ne venita de sperto.
La signifaj teoriaj procesoj ofte sekvas la nomo " intuicio ".
La signifaj teoriaj konceptoj povas laŭdire esti parto de la strukturo de la homanimo (kiel en la teorio de Kant de transcenda idealismo), aŭ ili povas esti diritaj ekzisti sendepende de la menso (kiel en la teorio de Platono de Formoj).
#000051
Kompare kun empirio kaj idealismo, kiu centras ĉirkaŭ la epistemologie privilegia statuso de sensdatenoj (empiriaj) kaj la supereco de Racio (teoria) respektive, moderna raciismo aldonas trian "sistemon de pensado", (kiam Gaston Bachelard nomis tiujn areojn) kaj diras ke ĉiuj tri gravegas: La empiria, la teoria kaj la abstraktaĵo.
Por Bachelard, raciismo igas egalan referencon al ĉiuj tri sistemoj de pensado.
#000052
Konstruismo estas vido en filozofio laŭ kiu ĉiu "scio estas kompilo de hom-faritaj konstruoj", [36] "ne la neŭtrala eltrovo de objektiva vero".
Dum Objektivismo temas pri la "objekto de nia scio", konstruismo substrekas "kiel ni konstruas scion".
Konstruismo proponas novajn difinojn por scio kaj vero kiuj formas novan paradigmon, surbaze de inter-subjektiveco anstataŭe de la klasika objektiveco, kaj de daŭrigebleco anstataŭe de vero.
Piagetiana konstruismo, aliflanke, kredas je objektiveco - konstrukcioj povas esti konfirmitaj tra eksperimentado.
ĉar Vico diris: "La normo de la vero devas esti farinta ĝin."
#000053
La regresi problemo estas la problemo de disponigado de kompleta logika fundamento por homa scio.
La tradicia maniero apogi racia argumento estas apelacii al aliaj raciaj argumentoj, tipe uzante katenojn de racio kaj reguloj de logiko.
Klasika ekzemplo kiu iras reen al Aristotelo deduktas ke Sokrato is mortal. Ni havas logikan regulon kiu diras ke Ĉiuj homoj estas mortontaj kaj aserto ke Sokrato estas homa kaj ni deduktas ke Sokrato estas mortonta.
En tiu ekzemplo kiel laŭ kion ni scias ke Sokrato estas homa?
Supozeble ni uzas aliajn regulojn kiel ekzemple:
All born from human females are human. Kiu tiam forlasas malferman la demandon kiel laŭ kion ni scias tiel ĉio naskita de homoj estas homaj?
Tio estas la regresi problemo: kiel povas ni poste fini logikan argumenton kun iu deklaro (j) kiuj ne postulas plian pravigon sed daŭre povas esti konsideritaj raciaj kaj pravigitaj?
#000054
por pravigi kredon oni devas apelacii al plu pravigita kredo.
Tio signifas ke unu el du aĵoj povas esti la kazo.
Ambaü ekzistas kelkaj kredoj ke ni povas esti pravigitaj por tenado, sen povado pravigi ilin surbaze de iu alia kredo, aŭ alia por ĉiu pravigita kredo ekzistas infinitoj regresas de (eblaj) pravigo [la nebulozoteorio].
En tiu teorio ekzistas neniu fundo de pravigo.
Pravigo ĵus serpentumas en kaj eksteren tra nia reto de kredoj, ĉesante nenie.
#000055
La ŝajna malebleco de kompletigado de senfina ĉeno de rezonado laŭ iuj apogas skeptikon.
Ĝi ankaŭ estas la impeto por la fama deklaro de Descartes:
mi pensas, tial mi estas .
Descartes serĉis iun logikan deklaron kiu povis esti vera sen alogo al aliaj deklaroj.
#000056
Multaj epistemologoj studantaj pravigon provis argumenti por diversaj specoj de katenoj de argumentado de tion povas eviti la regresi problemon.
#000058
Fundamentalistoj respondas al la regresi problemon per asertado ke certaj "fondusoj" aŭ "bazaj kredoj" apogas aliajn kredojn sed ne sin postulas pravigon de aliaj kredoj.
Tiuj kredoj eble estos pravigitaj ĉar ili estas memevidentaj, neeraripovaj, aŭ venas de fidindaj kognaj mekanismoj.
Percepto, memoro, kaj apriora intuicio ofte estas konsiderita kiel eblaj ekzemploj de bazaj kredoj.
#000059
La ĉefa kritiko de bazismo estas ke se kredo ne estas apogita per aliaj kredoj, akceptante ĝi povas esti arbitra aŭ nepravigebla.
#000060
Tamen, Warburton skribas en "Pensado de A Z", "cirklaj argumentadoj ne estas malvalidaj;
en aliaj vortoj, de logika perspektivo ekzistas nenio interne malĝuste kun ili.
Tamen, ili kiam estas, brutale cirkla, sensacie seninforma.
#000062
Pozicio konata kiel " foundherentismo ", avancita fare de Susan Haack, estas intencita esti unuigo de bazismo kaj koherismo.
Unu komponento de tiu teorio estas kio estas nomita la "analogeco de la krucvortenigmo."
Dum, ekzemple, infinitistoj rigardas la regresi de kialoj kiel "formite" kiel ununura linio, Susan Haack argumentis ke ĝi estas pli kiel krucvortenigmo, kun multoblaj strekoj reciproke apogante unu la alian.
#000063
Alternativa rezolucio al la regresi problemon estas konata kiel " infinitismo ".
Infinitistoj prenas la senfinan serion por esti simple eblaj, en la senco ke individuo povas havi senfine multajn kialojn haveblajn al ili, sen konscie opiniis trae ĉion pri tiuj kialoj kiam la bezono ekestas.
Tiu pozicio estas instigita delvis per la deziro eviti kio estas vidita kiel la arbitreco kaj cirkleco de siaj ĉefaj konkurantoj, bazismo kaj koherismo.
#000064
Hindaj filozofiaj lernejoj kiel ekzemple la hindua Nyaya, kaj Carvaka, kaj poste, la Jain kaj budhanaj filozofiaj lernejoj, evoluigis epistemologian tradicion kiu estas nomita "pramana" sendepende de la okcidenta filozofia tradicio.
Pramana povas esti tradukita kiel "instrumento de scio" kaj rilatas al diversaj rimedoj aŭ fontoj de scio kiuj estis akceptitaj esti fidindaj de hindaj filozofoj.
Ĉiu lernejo de hinda filozofio havis siajn proprajn teoriojn pri kiuj pramanaj estis validaj rimedoj al scio kaj kiu estis nefidindaj (kaj kial).
En la hindaj tradicioj, la plej vaste traktitaj pramanaj estas:
Pratyakṣa (percepto), Anumāṇa (inferenco), Upamāṇa (komparo kaj analogeco), Arthāpatti (postulijono, derivado de cirkonstancoj), Anupalabdi (ne-percepta, negativa/kogna pruvo) kaj śabda (vorto, atestaĵo da pasintaj aŭ nunaj fidindaj ekspertoj).
Dum la Nyaya lernejo (komenciĝante kun la Nyāya Sūtras de Gotama, duan jarcenton p.K.) estis propagandanto de realismo kaj apogis kvar pramanajn (percepto, inferenco, komparo/analogeco kaj atestaĵo), la budhanaj epistemologoj ( Dignaga kaj Dharmakirti) ĝenerale akceptis nur percepton kaj inferencon.
#000065
La ekkonteorio da la Budho en la fruaj budhanaj tekstoj estis interpretita kiel formo de pragmatismo same kiel formo de korespondadoteorio.
Same, la budhana filozofo Dharmakirti estis interpretita ambaŭ kiel tenado de formo de pragmatismo aŭ korespondadoteorio por sia opinio ke kio estas vera estas kio havas realan potencon ( arthakriya).
La budhano la teorio de Madhyamika lernejo de malpleneco ( shunyata) dume estis interpretita kiel formo de filozofia skeptiko.
#000066
La ĉefa Jain-kontribuo al sciteorio estis ilia teorio de "multaj flanka-eco" aŭ "multi-perspectivism" ( Anekantavada) kiu diras ke ekde la mondo estas plurfaceta, ĉiu ununura vidpunkto estas limigita ( naya - parta starpunkto).
Tio estis interpretita kiel speco de plurismo aŭ perspektivismo.
Laŭ Jain-sciteorio, neniu el la pramanas donas absolutan aŭ perfektan scion ĉar ili estas ĉiu limigis vidpunktojn.
#000067
La Carvaka lernejo da materialistoj nur akceptis la pramana da percepto kaj tial estis unu el la unuaj empiricistoj.
Ekzistis ankaŭ alia lernejo de filozofia skeptiko, la Ajñana.
#000068
Foundationalism kaj la aliaj respondoj al la regresi problemon estas esence defendoj kontraŭ skeptiko.
Simile, la pragmatismo de William James povas esti rigardita kiel koheristo defendo kontraŭ skeptiko.
Jakobo forĵetis konvenciajn filozofiajn vidojn de vero kaj difinis veron por esti bazita sur kiom bone koncepto laboras en specifa kunteksto prefere ol objektivaj raciaj kriterioj.
La filozofio de Logiko-pozitivismo kaj la laboro de filozofoj kiel ekzemple Kuhn kaj Popper povas esti rigardita kiel skeptiko aplikita al kio povas vere esti konsiderita scienca scio.
#000070
Filozofio de scienco Dedukt-nomological modelo
Rilato inter religio kaj scienco
#000083
Sciteorio aŭ gnoseologio[1] estas branĉo de la filozofio kiu ekzamenas la ecojn, originon kaj limojn de la homa scio. Ĝi estas ege grava parto de la filozofio, kiu multe rilatas al aliaj partoj, ekzemple al la filozofio de scienco, al la metafiziko kaj al la filozofio de matematiko.
#000087
Dum longa tempo filozofoj kredis ke scio estas pravigita vera kredo. Laŭ tiu ĉi teorio subjekto S scias ke la propozicio P estas vera se kaj nur se S kredas ke P estas vera, P estas vera kaj la kredo de P fare de S estas pravigita.
#000088
Tiu ĉi analizo de la signifo de "scio" estis kritikita de Edmund Gettier. Li donis ekzemplon de kazo kiam iu pravigite kredas ion veran, sed tamen ne scias ĝin.
#000089