Karl Marx kaj Friedrich Engels verkis multe, pri diversaj temoj kaj dum longa tempo. Kelkaj el ilia skribo estis en respondo al politikaj temoj de la tago kiuj estas longe forgesitaj, kelkaj estis koncernaj kritiki kontraŭulojn kiuj tenis opiniojn nun malofte renkontitajn, dum kelkaj estis de tre abstrakta kaj filozofia naturo. Do povas esti tre malfacile por iu sen antaŭa kono de sia laboro scii kie komenci. Kaj plonĝi en iu netaŭga loko (Ĉefurbo, vol. 1, ĉap. 1, ekzemple) povas malkuraĝigi plian esploradon. Ĉi tiu studgvidilo estas do direktita al partianoj kiuj legis neniun aŭ tre malmulte el la skribaĵoj de Markso kaj Engels; ĝi intencas stiri ilin tra la amaso da tekstoj kaj komentaĵoj, per sugestado de artikoloj legindaj kaj punktoj por atenti kaj pripensi dum legado.
#000002
La skribaĵoj de Marx ne povas esti simple dividitaj en tiujn pri ekonomiko, tiujn pri historio kaj tiujn pri politiko, ĉar tiuj temoj estis por Marx proksime interrilataj. Sed prenante ĉiun el ĉi tiuj rubrikoj laŭvice, ni povas proponi iun sugestitan legadon.
#000004
La plej bona mallonga raporto pri la aliro de Marx al ekonomiko estas lia Valoro, Prezo kaj Profito (foje konata kiel Salajroj, Prezo kaj Profito). Donita kiel parolado en 1865, tio argumentas kontraŭ la vido ke realaj salajroj neniam povas altiĝi, kaj tiel farante, ĝi klarigas en rektaj esprimoj la ŝlosilajn konceptojn de laborforto, interŝanĝvaloro, plusvaloro kaj ekspluato. Pli frua laboro de simila naturo estas Salajrata Laboro kaj Kapitalo, de 1847.
#000005
Kun iom da preparo, kiel ekzemple legado de la jam cititaj verkoj, Kapitalo estos trovita malpli timinda ol oni ofte pensas. Sed ĝi ne estas facila legado, kaj ne estas io legebla rapide aŭ nur unufoje. Ni sugestus, ke la parto pritraktenda komence estas chs. 1-9 el volumo 1 (1867). Povas esti helpe skizi la prezenton de temoj de Marx.
#000006
Sub kapitalismo, riĉeco prenas la formon de grandega amasiĝo de varoj, do Markso komencas (ĉap. 1) per analizo de la krudvaro, kiu kondukas al la distingo de uzvaloro, valoro kaj interŝanĝvaloro. La valoro de varo estas la kvanto da labortempo socie necesa por ĝia produktado. La aero havas uzvaloron sed nenian valoron, ĉar ĝia utileco ne rezultas el laboro. Malsamaj formoj de valoro estas diskutitaj antaŭ ol Marx turnas sin al la fetiĉismo de krudvaroj, per kio krudvaroj ŝajnas preni propran vivon, prefere ol esti viditaj kiel produktoj de homa laboro.
#000007
Sed revenu al laborforto, kiu estas fonto de pli valoro ol ĝi mem havas. La kapitalisto, aĉetinte la laborforton, povas devigi la laboriston labori pli longe ol necesas por produkti la valoron de tiu laborforto, kaj do plusvaloro estas produktita. Kapitalo povas esti vidita kiel estaĵo de du specoj (ĉap. 8). Konstanta kapitalo, reprezentita per produktado, spertas neniun ŝanĝon de valoro en la procezo de produktado; sed varia kapitalo, reprezentita de laborforto, produktas troon aŭ plusvaloron. Ĉar la valoro de konstanta kapitalo simple reaperas en la produkto, la indico de plusvaloro estas mezurota komparante la plusvaloron kun nur la varia kapitalo, ne la tuta kapitalo.
#000011
Baza deklaro de la aliro de Marx al historio estas kio estas konata kiel la Antaŭparolo al Kontribuo al la Kritiko de Politika Ekonomio (1859; mallonge, la Antaŭparolo de 1859); la ŝlosila trairejo estas represita en diversaj lokoj, inkluzive de la Historical Materialism pamfleto. Ĉi tio enkondukas la ideon de la ekonomia strukturo de la socio (la bazo, kiel ĝi estas ofte nomata), kiu konsistas el la rilatoj de produktado. Leĝa kaj politika superkonstruaĵo ekestas sur la fundamento de tiuj rilatoj. En tempoj de socia stabileco, la rilatoj de produktado respondas al la stato de evoluo de materiaj produktivaj fortoj; sociaj revolucioj estiĝas kiam la produktadfortoj disvolviĝas tiel en konflikto kun la establitaj produktadrilatoj.
#000014
Pli diskursiva prezento de historia materialismo troviĝas en la Unua Parto de la komuna verko de Markso kaj Engels La Germana Ideologio (1845-6). Tio estis fakte la unua skriba raporto pri ilia nova teorio. Kelkaj decidaj proponoj estas prezentitaj ke antaŭ ol homoj povas "fari historion" ili devas esti en pozicio por vivi, tiel ke la unua historia ago produktas la rimedojn por kontentigi la bezonojn de homoj; ke la vivo determinas la konscion, ne inverse; ke la ideoj de la reganta klaso estas ĉiam la regantaj ideoj. Sub kapitalismo la labordivido estas fremdiga, limiga faktoro, dum socialismo igos homojn liberaj elekti okupiĝi pri gamo da agadoj.
#000015
Historia materialismo ricevas iom pli konkretan ekspozicion en la fama Komunista Manifesto (1848; pli precize, la Manifesto de la Komunista Partio). Tio estis eldonita en la nomo de Marx kaj Engels, sed estis esence la laboro de Marx. La Partio publikigis centjaran eldonon en 1948, kun utila ekzameno de "La Lastaj 100 Jaroj". Kiel multaj eldonoj, ĉi tiu ankaŭ enhavas antaŭparolon de Engels al la angla traduko de 1888, kio estas valorega por klarigi, ke ne ĉio el kio estis skribita antaŭ kvardek jaroj restis defendebla, precipe la centralizigaj (fakte, ŝtatkapitalismaj) politikaj iniciatoj proponitaj. Engels ankaŭ prezentas tion, kion li konsideras la fundamenta propono de la Manifesto, la centrecon al historio de la produktmaniero kaj klasbatalo. La ĉefa teksto mem estas vigla polemiko, kiu emfazas la historie revolucian rolon de la kapitalisma klaso, sed ankaŭ ĝian produktadon de siaj propraj tombistoj – la proletaro kiu detruos ĝin. La laborista movado estas la konscia movado de la grandega plimulto en la intereso de la grandega plimulto.
#000016
Historia materiismo, kompreneble, ne nur traktas la analizon de la pasinteco, ĝi ankaŭ montras kiel socio povas esti ŝanĝita. Markso klarigis, ke li celis ne interpreti la mondon sed ŝanĝi ĝin en siaj mallongaj Tezoj pri Feuerbach (1845). Ankaŭ ĉi tie, kaj ankaŭ en La Germana Ideologio, Marx traktas la originon de ideoj (pri kiu vidu ankaŭ 'Viroj, Ideoj kaj Socio', Socialist Standard Septembro 1973).
#000018
Por la politikaj opinioj de Markso, do liaj opinioj pri politika agado kaj politikaj programoj, la Komunista Manifesto denove estas trafa. Vidu ankaŭ la finan sekcion (titolita 'Strikoj kaj Kombinaĵoj de Laboristoj') de La Malriĉeco de Filozofio (1847). Ambaŭ verkoj traktas la naturon de la socialisma revolucio, kaj ĉi-lasta enhavas la gravan koncepton de klaso por si (t.e. unuiĝinta klaskonscia laborista klaso), kiun Markso aliloke kontrastas kun klaso en si mem.
#000019
La Civila Milito en Francio (1871) enhavas la nuntempajn reagojn de Marx al la establado kaj malvenko de la Pariza Komunumo. Tiu laboro estas ofte fidita de leninistoj por subteno por la opinio ke laboristoj devus "frakasi la ŝtaton"; por diskuto pri la valideco de tiu ĉi interpreto, vidu 'Lenin vs. Marx on the State', Socialist Standard April 1970.
#000020
Multaj interesaj punktoj pri politika agado aperas el la engaĝiĝo de Markso kaj Engels de 1864-76 kun la Internacia Asocio de Laboristoj (la Unua Internacio). La Provizoraj Reguloj, kiujn Markso redaktis en 1864, proklamis ke la emancipiĝo de la laborista klaso devas esti la laboro de la laborista klaso, kaj ke tio estas tutmonda, ne nacia problemo. La Parolado pri la Haga Kongreso (1872) agnoskis la eblecon de laboristoj gajnantaj politikan potencon per pacaj rimedoj.
#000021
La IWMA funkciis esence kiel ligkorpo inter sindikatoj en diversaj landoj. La agado de Markso kaj Engels en ĝi baziĝis sur la supozo ke sendependa laborista politika agado kreskos el sendependa laborista agado sur la ekonomia kampo per sindikatoj, kaj ke socialisma politika konscio evoluus el sendependa politika agado. Pro la avantaĝo de retrorigardo, ni povas vidi, ke ili estis sovaĝe trooptimismaj rilate ĉi-lastajn, sed ili tute ne estis senkritikaj subtenantoj de sindikatismo kaj politika agado, kiuj nur serĉis pli bonajn salajrojn kaj kondiĉojn ene de kapitalismo, kiel videblas el iliaj ripetaj vokoj de sindikatistoj fari politikan agadon por aboli la salajrosistemon. Vidu, ekzemple, la konkludon al Valoro, Prezo kaj Profito de Markso, kaj kelkajn el la artikoloj, kiujn Engels kontribuis en 1881 al la semajna revuo Labor Standard, precipe tiujn pri Sindikatoj kaj Laborista Partio.
#000022
La plej misinterpretita el la postaj verkoj de Marx estas la Kritiko de la Gotha Programo (1875), kie maldekstruloj asertas ke Marx distingis Socialismon de Komunismo kaj rekomendis la diktatorecon de la proletaro. Pri tiu ĉi temo, vidu 'Temoj de Marx', Socialist Standard June 1982. Por plena diskuto pri 'Marx's Conception of Socialism', see Socialist Standard December 1973.
#000023
La verkoj de Marx kaj Engels estu legitaj en kompleta formo, ne en la multaj antologioj, kiuj prezentas elektojn eksterkuntekste. Eĉ ĉi tie, tamen, estas esceptoj. Unu estas La Germana Ideologio, la plej granda parto de kiu ne plu havas esencan gravecon; sed Lawrence & Wishart publikigas eldonon enhavantan la pioniran Parton Unu (kaj la Tezojn pri Feuerbach). La alia estas Pingveno, Karl Marx Elektitaj Skribaĵoj en Sociologio kaj Socia Filozofio (redaktita de T. Bottomore & M. Rubel), tre bona kolekto kiu konsistas el mallongaj teme aranĝitaj fragmentoj.
#000024
La sekundara literaturo pri marksismo estas enorma, multe de ĝi estas verkita de malamika, leninisma aŭ tro-akademia vidpunkto. Sed la jenaj estas rekomendindaj
#000026
La Socia Teorio de T. Carver Marx. Oxford University Press 1982. (Kiel Cohen, tio komenciĝas de la Antaŭparolo de Marx de 1859, sed vidas ĝin kiel esprimado de hipotezo por esplorado prefere ol leĝo de socia evoluo. )
#000030
1. Kion celis Markso asertante, ke la burĝaro (kapitalisma klaso) "kreas mondon laŭ sia bildo"?
#000034
3. Kial la proletaro sole estas vere revolucia klaso?
#000036
4. Kiu ununura frazo resumas komunisman teorion?
#000037
5. Kial kapitalo estas socia, ne persona, potenco?
#000038
2. Kiel diferencas la pli progresinta formo de komunismo?
#000041
3. Kio estas la diktaturo de la proletaro? Ĉu Markso vidas ĝin kiel formo de socio inter kapitalismo kaj komunismo?
#000042
4. Kiel historia kaj morala elemento eniras en la determinon de la valoro de laborforto?
#000046
5. Kial konvenas rabati konstantan kapitalon en la kalkulado de la plusvaloro?
#000047
Ĉu Markso kredis, ke filozofoj povas ŝanĝi la mondon?
#000050