Somere la legomoj estis prenataj el la ĝardeno je la antaŭa vespero. Escepte de asparagoj kaj florbrasikoj, ni havis ĉiujn legomojn, kiujn oni nuntempe povas aĉeti je ajna dato, sed eble kelkajn tagojn pli poste. La legomoj estis unue tralavataj per pluvakvo kun iom da vinagro, postlavataj per putakvo kaj molboligataj en putakvo aŭ stufataj en butero. Kiam ili dolĉiĝis, oni surverŝis taŭgan saŭcon kaj igis ilin bongustaĵo.
#000002
Panjo estis lerta pri senŝelado de terpomoj per tranĉileto. Post la ekentranĉo la ŝelo deruliĝis kiel risorto, ĝis restis la senŝela terpomo. Por la plena bando necesis plena emajlita sitelo da ili. Sed tiam ni jam disponis senŝeligan aparaton, kaj per ĝi la senŝeligado iris multe pli rapide, necesis nur eligi la ĝermputetojn per speciala tranĉileto. Ni ŝatis stari apud la sitelo, ĉar ĉiam, kiam panjo ĵetis tempomon en ĝin, la akvo gutŝprucis. Tion ni trovis amuza. Foje ni interpuŝiĝis por esti en la unua vico.
#000003
La senŝeligitaj terpomoj subakvigitaj en granda aluminia poto atendis la ĝustan momenton por esti surfajrigotaj kaj molboligotaj. Pri iuj specoj oni diris, ke ili similis rulŝtonojn, dum aliaj baldaŭ moliĝis, laŭ la necesa tempo sur la fajro.
#000004
Revenante de la lernejo, pasinte ĉe la viandisto, ni ĵetetis la viandon sur la tablon kaj rapide demetis nian veŝton. Panjo metis la viandon sur la jam prete varmigitan paton kaj elĉerpis la supon, kiun ŝi intertempe estis metinta sur la feraĵon en la malgranda kuirejo.
#000005
Ĉiu bandano havis propran sidlokon. La plej junaj knaboj sidis en sia alta infanseĝo ĉetable kaj ili ricevis salivotukon. Post krucosigno ni silente ekmanĝis.
#000006
La lasta knabo apenaŭ estis finmanĝinta sian supon, kiam paĉjo jam aperis kun la farunecaj terpomoj. Deverŝi la akvon kaj sekŝuti la terpomojn estis lia tasko. La terpomoj estis metataj sur la kutiman lokon kaj sekvataj de la legomoj. Poste venis la viando. Ĉiu ricevis sian porcion kaj tuj dispecigis kaj platigis siajn terpomojn. Pri la legomoj estis malfacilaĵo: iuj preferis legomon, kiun aliaj ne ŝatis, sed ĉe ni validis severa leĝo: oni formanĝu ĉion, kio troviĝas sur onia telero!
#000007
Kiam la teleroj estis malplenaj, la tablobiero aperis. Ĉies glaso estis plenigata. Somere kelkfoje estis ŝprucakvo. Ni plej ŝatis la ruĝetan riban ŝprucakvon.
#000008
La deserto, kiu tiam venis, estis bongusta: bovleton da kremaĵo aŭ rizaĵo kun kansukero, tre simpla, kaj ĝi plenigis la lastajn spacetojn en nia stomako.
#000009
Kelkfoje okazis, ke ni ricevis pecon da torto, kiam estis ies naskiĝdato, aŭ kiam estis vizitinto je la antaŭa tago. Panjo tre lertis pri tortobakado kaj ŝi fulmrapide sukcesis pretigi iun. Tre aprecataj estis ŝiaj “kvar-kvaronaj tortoj”. Tiuj konsistas el kvar egalkvantaj ingrediencoj. Ili ne bezonis longan bakiĝon en la forno kaj ankoraŭ duonvarme tre bongustis, eĉ kiam ili ankoraŭ estis iom gluecaj laŭtuŝe.
#000010
Sed ŝia foliigita pasto ja bezonis tutan nokton. Per ĝi estis preparataj la plej bonaj ĉerizaj tortoj.
#000011
Ingrediencoj por 8 personoj: 200 g da butero – 200 g da memfermenta faruno – 4 ovoj – 2 paketoj da vanila sukero.
#000012
Preparo: fandu la buteron – Miksu la sukeron kun la ovoflavaĵoj kaj faruno en flavetan paston – kirle aldonu la fanditan buteron – Batŝaŭmigu la ovblankaĵon kun la vanila sukero – Miksu la ŝaŭmon en la paston – Baku en antaŭhejtita forno dum 60 minutoj je 180 gradoj.
#000013
“Mattentaarten“, regiona specialaĵo de Geraardsbergen, fakte estis por la kermeso. Jam de kelkaj tagoj antaŭe oni ŝparis la ŝafinan lakton. La antaŭan tagon oni metis tiun lakton en la plej grandan disponeblan poton kaj miksis ĝin kun kruda buterlakto de ĉe Lonko. Oni varmigis kaj kirlis la tuton ĝis kazeiĝo. Post malvarmiĝo oni pasigis ĝin tra mantuko metita sur kribrilo super sitelo. Poste oni pendigis la mantukon je hoketo por elfuigi ĉiun likvaĵon.
#000014
Necesas por la kazea pasto: rondaj bakujetoj – 2,3 litroj da freŝa bovina lakto – 1,2 litroj da freŝa buterlakto – 4 ovoj – 235 gramoj da sukero – kelkaj gutoj da migdalekstrakto
#000015
Varmigu la lakton kaj buterlakton kune, kirlu ĝis koaguliĝo – estingu la fajron kaj elgutigu en urtiktuko (aŭ simila) ĝis la posta tago.
#000016
La postan tagon aldonu al tiu kazeo la ovoflavaĵojn, la batŝaŭmigitan ovoblankaĵon, la sukeron kaj migdalekstrakton.
#000017
– metu en la bakujetojn maldikan folion da foliigita pasto kaj alpremu ĝin – Plenigu la ujetojn per la kazea pasto – Metu maldikan folion da foliigita pasto super la ujetojn. Fortranĉu la paston ĉirkaŭ la ujetoj – Ŝmiru la foliigitan paston per ovoblankaĵo por havi bele brunan koloron post la bakiĝo – Per tondilo tondu V-formon en la mezo – Enfornigu je 225°C dum duona horo.
#000018
Ingrediencoj por la foliigita pasto:
#000019
500 gramoj da faruno – 400 gramoj da butero – 1 taso da akvo – iom da salo
#000020
Kribru la farunon kaj aldonu la salon – Miksu trionon de la butero kaj la tason da akvo en ĝin. Miksu bone, ĝis vi obtenas malmolan paston – Kruce elrulu la paston – Kunknedu la ceteron de la butero kaj ŝmiru ĝin sur la paston – Kunfaldu la paston kaj elrulu ĝin ĝis centimetra diko – Kunfaldu la paston trioble kaj lasu ĝin denove dum horkvarono – Elrulu la paston 3 fojojn kaj ĉiufoje kunfaldu ĝin – Lasu ĝin dum horkvarono – Kunfaldu la paston trioble kaj lasu ĝin denove dum horkvarono – metu la foliigitan paston en la ujetojn kaj plenigu ilin per la kazea pasto – Kovru nun la ujojn per folio da foliigita pasto kaj detranĉu ĝin ĉirkaŭ la ujetoj – Priŝmiru per ovoblankaĵo por obteni belan koloron post bakiĝo.
#000021
La postan tagon la kazeo estis premata tra kribrilo, miksata kun ovoflavaĵo kaj sukero en molan paston. Kelkaj gutetoj da migdaloleo aldonis delikatan guston. La batŝaŭmigita ovoblankaĵo estis aldonata en la plej granda poto, kiun ni posedis. Plej ofte oni uzis anserajn ovojn, sed tio ne ŝanĝis la guston.
#000022
La foliigota pasto, restinta dum tuta nokto en la kelo, estis prenata kaj per la ligna rulo elrulata sur la puran lignan tabloplaton. Iom da faruno sur kaj sub la folion, kunfaldi ĝin ... kaj ripeti la operacion, ju pli ofte, des pli delikata iĝos la krusto. La altrandaj bakmuldiletoj estis ŝmirataj per butero kaj kunmetataj en kvadrato sur la tablon. La mola maldika pastohaŭto estis metata super ilin kaj alpremata en la muldiletojn. En ĉiun muldilon oni metis kvanton el la kazea pasto. Se ni estis saĝaj, ni ricevis iom da pastohaŭto, per kiu ni kreis uletojn, kiujn ni finfine manĝis. Ili havis apartan acidecan guston. La restinta pasto estis kunpremata por esti elrulata en novan folion.
#000023
Post kovro per alia pastohaŭto la randoj estis kunpremataj kaj en la kovra haŭto oni per tondilo faris V-forman entranĉon. Intertempe la kuireja hejtilo estis varmigita kun la du fornopordetoj fermitaj. Post atingo de la bona temperaturo la aroj da bakmuldiletoj estis metataj sur kradojn kaj ŝovataj en la fornojn. Komenciĝis la atendado. Iom post iom ekestis apetitiga bonodoro. Ŝajne daŭris eternon, antaŭ ol la forno estis malfermata, unue nur mallarĝe por kontroli per trikilo (kion ili tiele precize kontrolis, mi ne scias) kaj kiam ĉio ŝajnis en ordo, la forno estis tute malfermata. Jen ili troviĝis deksesope en ĉiu forno bele vicigitaj. La odoro estis ebriiga. Ĉiufoje panjo havis surprizon por ni. Ŝi estis aldoninta kelkajn “bovopiedojn”.
#000024
Bovopiedoj estis farataj jene: Dum la kovrado de la tortoj ĉiam ja restis iom da haŭto kaj tiun restaĵon panjo elrulis en triangulojn, unu por ĉiu filo. El la resto de la kazeaĵo ŝi metis iom sur ĉiun triangulon. La randoj estis ŝmirataj per iom da ovblankaĵo kaj bone kunpremataj. Tiaj paketoj trovis sufiĉan lokon apud la tortoj en la forno.
#000025
Tiuj varmegaj bovopiedoj estis metataj en la ŝrankon en la kelo por malvarmiĝi dum unu horo. Kaj tiu horo daŭris... daŭradis. Dume ni atendadis. Kiam ĉio estos enordigita, ni finfine rajtos gustumi la bakaĵojn. Horo ja povas daŭri longege! La laŭnormaj kazetortoj estis metataj en la ŝrankon por malvarmiĝi.
#000026
Finfine! Ankoraŭ varmetaj, la bovopiedoj estis jam tiel bongustaj kaj antaŭgustumo de la vera kermesa deserto.
#000027
Ankaŭ tiu deserto plurfoje aperis sur la menuo. Kiam restis duona pano, kiu riskis elsekiĝi, panjo faris el ĝi “malperditan panon”.
#000028
Sed ŝi ne sekvis la kutiman recepton.
#000029
La pano estis rompata kaj metata en poton. Oni aldonis lakton kaj sukeron kaj miksis kun iom da butero en kaĉecan paston. En la plej granda ceramika bakmuldo ĝi estis metata en la bakfornon. Por fari tion, panjo plej ofte uzis la gasfornon. Kiam tio surtabliĝis, malvarma kaj malavare priŝutita per bruna sukero, ĝi baldaŭ malaperis en la stomakojn de la knaboj. Honeste dirate, mi tre ŝatis ĝin, pli ol rizaĵon.
#000030
Meze de novembro oni tradicie bakis vaflojn.
#000031
La vaflilo kun ties fajrkovrilo prenita de sub la kamenbreto kaj jam ŝmirita per peceto da freŝa lardo estis metata sur la rando de la kuireja hejtilo por jam ekvarmiĝi. Paĉjo devis kunporti por du cendoj da gisto de ĉe la bakisto. Jam estis kontrolite, ĉu restis sufiĉe da faruno en la hejmo, kaj da ovoj kaj da sukero. Kaj ek! La gisto estis metata en iom da varmeta akvo. En la plej granda poto, se mi bone memoras, estis la aluminia supujo, oni metis la farunon, la lakton kaj la sukeron. La cetero estis miksata kun paketo da vanila sukero. La ovblankaĵo estis batŝaŭmigata, tio estis tasko por nia paĉjo. Ĉio estis bone kirlata kaj, kovrita de mantuko, metata sur la malfermita pordeto de la kuireja hejtilo. De tempo al tempo oni kontrolis, ĉu la pasto jam sufiĉe fermentis, kaj finfine jes! Sur la truo de la nun varmega hejtilo oni ŝovis la vaflilon kun ĝia nigra ringo. Post iom da atendo oni malfermis la vaflilon kaj frotis la surforkan lardopeceton sur ĝin. Jes! Ĝi siblis. Kulerego da pasto estis verŝata sur la varmegan vaflilon, kiun oni tuj devis fermi kaj turni. Onjo Linjo kutimis diri, ke oni tiam citu tri “patroniajn”, antaŭ ol malfermi ĝin. Tiu regulo estis plenumata kaj jes, iom pala vaflo kun mankantaj anguloj estis la rezulto. La unuan vaflon ricevis la hundo. Jam la dua kulero da pasto estis surverŝata, kaj ni denove atendis, ĝis ĉi-foje perfekta orebruna vaflo aperis. La dolĉa odoro disvastiĝis tra la kuirejo. Sur la malgranda tablo, kiu estis alŝovita por surmeti la vaflojn, ankaŭ alvenis la buterujo apud la kradeto, sur kiun oni demetis la vaflojn.
#000032
Kaj intertempe la bakado daŭradis.
#000033
La unue bakitaj vafloj, nun jam sufiĉe malvarmiĝintaj, estis priŝmirataj per butero kaj priŝutataj per blanka sukerpulvoro. Komence ĉiu ricevis duonon. La unua mordo kredigis nin esti en paradizo, agrablega gusto kun vanila aromo. Ĝi igis nin deziregi plian vaflon. La vafloj unu post la alia malaperis en la ŝmacajn buŝojn. Post iom da tempo ja restis kelkaj vafloj sur la kradeto. Fine paĉjo kaj panjo ankaŭ povis ekmanĝi vaflon kun gluto da freŝfarita kafo. Tiun vesperon ni ĉiuj malfacile endormiĝis pro tro plena stomako. La odoro de freŝbakitaj vafloj eĉ estis atinginta nian dormoĉambron. La postan tagon ni plu manĝis vaflojn, jam je la mateno, anstataŭ buterpanoj. Je la kvara horo la resto estis dividata, se restis unu por ĉiu. Tiel finiĝis la vaflomanĝado ĝis venonta okazo.
#000034
Dum ni ja parolantas pri bongustaĵoj, ni ankaŭ priparolu la olenokojn. Kiam panjo je vendredo aŭ sabato disponis malmultegan tempon, ni kelkfoje ricevis nokojn.
#000035
Estis kvazaŭ kutima panpasto bolita en akvo kaj manĝata kun iom da butero kaj bruna sukero. Sed iufoje estis varianto kiel deserto. Dum la nokoj bolis, panjo metis sian fritpoton sur la gasfajron. Kiam la antaŭvidita porcio da nokoj estis finfarita, ŝi simple metis la saman paston per sia kulero en la varmegan fritgrasaĵon. Post kelka tempo ili iĝis orbrunaj. Ili estis priŝutataj per sukero kaj surtabligataj sur telereto. Ni rajtis manĝi ilin per la manoj, ĉar panjo kaj paĉjo ankaŭ faris tion.
#000036
Ĉar ni dum printempo oftete disponis tro da lakto, ni tiam ofte manĝis ĉiajn kaĉojn.
#000037
Por prepari bonan rizokaĉon, la rizo devis resti dum tuta nokto en la lakto. La postan tagon ĝi estis molboligata kun cinamo. Poste ĝi povis pluboleti dum horoj, ĝis tute ne plu videblis fluidaĵo. La rezulto estis io tute alia ol la nuntempa rizaĵo. La ora haŭto sur ĝi estis io por manĝi en la ĉielo per ora kulereto. Oni povis surŝuti iom da bruna sukero, sed ankaŭ sen tiu, ĝi jam estis bonega.
#000038
Ĉio, kion vi ĝis nun legis, estas nur supraĵa supervido pri nia tiama viveto. Nun mi volas doni kelkajn klarigojn pri la kielo kaj kialo, kaj pli bonan priskribon de la tiamaj vivokondiĉoj.
#000039
Kiam eksonis la vekhorloĝo en la dormoĉambro de niaj gepatroj, ni ankoraŭ iom kviete pludormis. Paĉjo kaj panjo en siaj noktovestoj malfermis inter ambaŭ dormoĉambroj la pordon, kiu nokte ĉiam restis fermita. En la duonlumo de la olelampeto, li aŭ ŝi alproksimiĝis al ni kaj per alumeto lumigis la kandelon sur la noktotableto. Tiu prilumis la ĉambron. Tiam ili vekis nin per skueto. De sub la litkovriloj ja sonis mallaŭta jeso, sed ni turnis nin sur alian flankon, denove kaŝiĝis sub la kovriloj kaj plu ronkis.
#000040
Post kelkaj minutoj ripetiĝis la sama ceremonio, sed ĉi-foje iom pli konvinka, ĝis ni aperis de sub la litkovriloj kaj malfermis la okulojn.
#000041
Intertempe panjo estis jam vestita.
#000042
Ni pigre eltiris niajn brakojn de sub la varmaj kovriloj kaj levis ilin. Kiam panjo estis proksima, ni provis kapti ŝin por kiseto. Tio plej ofte sukcesis. Ĉe la flanko de Pol, kiu dividis la liton kun mi, estis la sama ceremonio. Post ioma streĉiĝo je ĉiuj flankoj ni fine sukcesis eksidi.
#000043
Post plia peno la unua piedo eliĝis el la varma loketo. De kiam niaj piedoj ektuŝis la malvarman plankon, ni subite estis tute vekitaj. Nudpiede kaj tremetante ni faris niajn unuajn tiutagajn paŝojn al la noktovazo. Sur ties fundo, en la mezo, mankis iom da emajlo. Tio estis la celpunkto. Kune kun Pol, kiu aĝis jaron pli ol mi, ni malsupreniris antaŭ panjo, kiu tenis Liven-on dormantan sur sia brako. Pol iris antaŭ mi kun la sekure ŝirmita kandelo. Panjo malaltigis la flameton de la olelampeto kaj estingis ĝin.
#000044
Estis longa vico da ŝtupoj. Se mi bone memoras, estis 14 ŝtupoj en la unua ŝtuparo; en la dua, kiu kondukis al la dua etaĝo, estis 20 ŝtupoj.
#000045
Poste (kiam nek paĉjo nek panjo vidis) ni ja sukcesis malsupreniri pli rapide. Ni lanĉis la dekstran kruron trans la manrelon kaj malantaŭen glitis malsupren. Tio eblis, ĉar la manrelo seninterrompe kontinuis de tute supre ĝis la unua. Oni ja devis iom bremsi ĉe la turniĝo.
#000046
Ni haltis en la granda kuirejo. En la lumo de la kandelo panjo tiretis ĉeneton kaj la gaslampo startis. Ni subite troviĝis en plena lumo. Liven estis metata en sian lulilon kaj panjo komencis siajn taskojn. Unue necesis ekbruligi la hejtilon por boligi akvon por la kafo, ĉar tio daŭris plej longe. Intertempe ni estis helpataj ĉe la vestado. Unue la longa dormorobo estis tirata de super nia kapo kaj rapide anstataŭigata per flanela subĉemizo. Panjo ordonis “Brakojn supren” kaj per ektiro pasigis ĝin preter mian dikan kapon, kie ĝi tre premis. Dum vintro nin vestis flanela subĉemizo kaj super ĝi memtrikotita brustovesto. Fermi la butonojn estis fuŝlaboro; poste prembutonoj multe faciligis la aferon. Kalsonojn ni tiam ankoraŭ ne konis, sed ja varman trikotitan pantalonon kun ronda elastaĵo, plejofte sen krurumoj kaj sen fendo. Kaze de urĝa neceso, eblis rapide malsuprenigi ĝin.
#000047
Niajn ŝtrumpojn ni mem surmetis, foje kun misturnita kalkanumo, sidante sur la seĝo antaŭ la hejtilo, kvankam tiu ankoraŭ ne elradiis varmon, sed ĉar tiu seĝo ankoraŭ staris tie de la antaŭa vespero. Nun alvenis la tempo por nin lavi en la lavejo. Kiam ni ankoraŭ estis tre junaj, panjo aldonis iom da varma akvo en la pelveton da malvarma akvo el la pumpilo. Ankaŭ niaj oreletoj estis purigataj; per kroĉetilo envolvita per mantuko ĉiuj malpuraĵoj estis eligataj. Kaj ankaŭ la regiono malantaŭ la oreloj ricevis atenton.
#000048
La tiama dentopurigo estis tute alia ol la nuna. Ĉio estis farata per la sama mantuko. Oni devis iom froti la malsekan angulon sur pecon da blanka kreto kaj per ĝi froti la dentojn, ĝis aperis inter la lipoj iom da ŝaŭmo, kiun oni elkraĉis. Tralavo per iom da akvo forigis la malagrablan guston. Panjo kaj paĉjo po havis supre, sur sia lavotablo, en pelveto, veran dentobroson. Tubo da dentopasto kuŝis sur la marmora tableto apud renversita glaso. Mi ne scias, ĉu ili uzis ĝin.
#000050
Vestitaj ni iris al la fotelo en la malgranda kuirejo. Intertempe la kaldrono jam eksiblis kaj la muelaĵo unuafoje estis superverŝata. Panjo jam estis preparinta buterpanojn kaj metinta ilin en la pladon.
#000051
Tiam paĉjo aperis tutvestita. Ankaŭ li devis iri lernejen, en Karmelejon, por instrui pri desegnado. Ni kune manĝis ĉe la tablo en la malgranda kuirejo.
#000052
Matene la apetito ne estis tre granda. La buterpanoj, tra kies truetoj aperis la ĵeleo, estis manĝataj kaj helpataj malsupren per la necesaj glutoj da kafo. Per malseka lavilo la buŝoj kaj gluecaj manoj estis frotpurigataj.
#000053
Ankaŭ en la malgranda kuirejo unue la Lovena hejtilo estis ekbruligata. Post kelkaj jaroj anstataŭis ĝin “kontinua” hejtilo. Unue tiu el la supra manĝoĉambro estis tie instalata, sed post “komerca foiro”, kiun paĉjo ĉiujare vizitis, “Harpagono” estis instalata. Fakte tiu estis ideala hejtilo kun sistemo, kiu havigis kiel eble plej multan varmon el la karbo. Ĝi uzis malgrandkalibran (5-10 mm) antraciton, kiu tiutempe ankoraŭ estis tre malmultekosta. Per relative malgranda ujo kun 7 kg da ĝi la tuta malsupra etaĝo estis varmigata dum tuta tago.
#000054
Kaj de tiam la kuireja hejtilo estis ĉiam malpli ofte uzata.
#000055
Varme vestitaj en surtuto ni iris eksteren. Paĉjo veturigis nin per sia motorciklo al la infanlernejo en Huneghem. Antaŭtagmeze, dum la edzo kaj infanoj estis en siaj lernejoj, la bebo estis prizorgata. En pelveto sur tableto antaŭ la nun plenvarmiganta hejtilo, li estis lavata. Poste li povis plu dormi aŭ ludi en sia rampejo. Regis kvieto dum kelka tempo.
#000056
Kiam ekestis silento en la rampejo, estis pro la ekdormo de la etulo. Panjo tuj profitis pro la okazo por aranĝi la litojn, malfermi la ŝutrojn kaj fenestrojn por aerumi, skui la kapkusenojn, aranĝi la littukojn kaj kovri ilin per superkovrilo. Komence estis nur unu lito, aldoniĝis kvar pliaj.
#000057
Kiam ies kraneto estis likinta en la lito, la drapoj estis sternataj sur seĝon antaŭ la fenestro por sekiĝi. Ne en la fenestrotruo, ĉar tie ili estus videblaj de el la urbo. La koncerna lito devis resti malfermita por sekigi ankaŭ la kaŭĉukan folion. Somere tio ne gravis, ĉar tiam estis kotonaj blankaj drapoj sen nenecesaj fantaziaĵoj. Sed vintre la littukoj estis el flanelo, kaj sekigi tiujn estis ne tiel facile. Tial ili kelkfoje estis tuj metataj en la lavotaĵaro. Se la lanaj litkovriloj ne estis tro malsekaj, estis ne dramece. Vespere la kulpulo devis respekti sentrinkan dieton. Preskaŭ ĉiam temis pri la samaj uletoj. Iu el ili eĉ regulis la vekhorloĝon por eviti akcidenton.
#000058
La lavakvo de paĉjo estis verŝata en la noktovazon kaj kunprenata malsupren.
#000059
Kaj la etulo... trankvile plu dormis.
#000060
Marta, la laktistino, kiu ĉiutage alportis lakton al ni, alvenis ĉirkaŭ la dekunua. Ŝi sciigis sian alvenon per frapeto sur la malantaŭa pordo kaj eniris kun siaj laktokruĉoj portataj de ŝi per jugo.
#000061
De tiu momento neniu el ni ankoraŭ devis diri ion. Avantaĝo por ni estis, ke ŝi pasis ĉe niaj onklinoj kaj funkciis kiel mesaĝistino, ŝi interligis nin. Kvankam ni havis ŝafinojn, kiuj liveris lakton al ni, ni ĉiutage bezonis almenaŭ unu plian litron da bovina lakto por la etuloj (la ŝafina lakto estis tro grasa). Ĉiutage, eĉ dimanĉe, ŝi fidinde aperis tie. Ŝi loĝis trans Oudenberg, iom pli malproksime ol la onklinoj. Kun sia patro, Lonko, ŝi malsupren kondukis sian azenan ĉareton laŭ la kruta Malnova Ŝoseo kaj havis fiksan haltejon supre de Fortikeja Placo. Tie la azeneto restis sola por ripozi post la malfacila veturo malsupren. La ĉareto havis lignajn radojn kun feraj radringoj kaj fortikaj bremsblokoj, kiuj estis tiel forte alpremataj, ke la radoj povis apenaŭ turniĝi. Lonko marŝis apud ĝi kaj tenis en la mano barblokon por haltigi la ĉaron, se necesus.
#000062
Lonko tiam marŝis laŭ Fortikaĵa kaj Granda Placoj kaj la ceteraj stratoj de la urbo kun du laktokruĉoj je jugo kaj duonlitra stanita mezurilo je ĉeneto.
#000063
Intertempe Marta paŝis laŭ la aliaj stratoj. Post vizito al ni restis nur la pli alte situanta kafejo Paradizo, kie finiĝis ŝia ĉiutaga tasko.
#000064
Ĉirkaŭ la dekunua horo kaj duono la anseroj laŭte alarmis. Pi, nia viransero, avertis nin per fortaj flugilsvingoj, ke iu estas venonta. Trino, la anserino, ŝanceliĝis post ĝi.
#000065
Estis Reneo, la poŝtisto. Li puŝis sian pezan biciklon supren laŭ la mallarĝa kruta vojeto de la enirejo ĉe Farmista strato al nia domo. Li malfermis la feran kradon ĉe la legomĝardeno kaj malantaŭ sia biciklo sekure ŝirmita kontraŭ la atakoj de Pi, li sukcesis atingi la alian kradon kaj finfine enveni. Li metis sian biciklon kontraŭ la vitrodoma pordo, ĉiutage laŭ la sama scenaro, ankaŭ dimanĉe, sed tiam nur por alporti la gazeton.
#000066
Unue li ĵetetis sian kepion sur la tablon kaj demetis sian pezan ledan tornistron apud ĝin. Tiam li prenis la ĵurnalon el unu fako kaj serĉis leterojn el la alia. Fine kun profunda ĝemo li eksidis. Lia ruĝa naztuko supozeble apartenis al la uniformo. Ĉiufoje kiam li viŝis per ĝi la ŝvitaĵon de sia ruĝiĝinta frunto, li diris: “Estas ja bela loĝado ĉi tie, sed!...” kaj ĉiam denove li plendis pri “tiu laciga krutaĵo”, kiun li devis supreniri. Restis nur kelkaj domoj antaŭ la fino de lia tasko. Granda taso da bona varma kafo kun peceto da sukero, kiun li unue metis en la kafon kaj tuj elsuĉis, vere ĝuigis lin. Intertempe li komentariis la novaĵojn, kiujn li estis aŭdinta en la urbo, aŭ laŭdis la belajn fruktojn, kiujn li rikoltis, aŭ siajn dikajn terpomojn aŭ siajn sanajn kuniklojn.
#000067
Komence de la monatoj dum kelkaj tagoj lia horaro estis malsama. La kaŭzo de tio estis la pagado de la pensioj. Tiam li ne deziris kafon kaj petis “ion pli malgrandan”. Panjo komprenis lian aludon kaj elverŝis glaseton da brando. Tion li tre ŝatis, sed neniam parolis ebriete.
#000068
Post ripozeto li tiam eliris tra la kradopordo ĉe Oudenbergstrato por servi siajn lastajn klientojn kaj ekde tiam la vojo kondukis lin malsupren al Staciplaco, apud la fervoja stacidomo, kie tiam troviĝis la poŝtoficejo.
#000069
Kelkfoje vizitis nin alia poŝtoficisto, la telegramliveristo. Kutime estis juna ulo, dudekkelkjara, en komika uniformo, kiu bicikle hejmen liveris la telegramojn. Sur lia ventro li portis specon de monsako kun kupra fermilo. Li ne konis la pli mallongan vojon kaj tial ĉiam venis antaŭe ĉe la strato. Li sonorigis kaj – ankoraŭ senspira pro la grimpado kaj kun sia biciklo ĉemane – liveris la dokumenton kontraŭ subskribo kaj tuj malaperis malsupren.
#000070
Pri la manĝo oni jam pensis la antaŭan tagon. La legomoj estis rikoltataj el la ĝardeno kaj pretpurigataj sur la vazarlavada tablo.
#000071
Jam de la frua antaŭtagmezo la supo bruetis sur la kuireja hejtilo kaj plenigis la grandan kuirejon per sia alloga aromo. Tiam la molkuiritaj legomoj estis pasigitaj per kulerego tra la mane turnata muelkribrilo. La etuloj, ŝirmataj de salivtuko, manĝis sian buterpaneton kun iom da supo por altkutimiĝi al la ĉiutagaj manĝaĵoj.
#000072
Paĉjo – poste la granduloj – devis kunporti viandon de ĉe Mil, la viandisto. La ruĝan viandon Mil prenis el la glaciŝranko malantaŭ la butiko. Kun impona tranĉilo, kiu bezonis oftan reakrigon, li detranĉis tranĉaĵon post tranĉaĵo. Por porkaĵo li kelkfoje dekroĉis sian hakilon. Unu hakego devis sufiĉi, ĉar per pliaj hakoj ekestus risko fari splitaĵojn, kiuj estigus danĝeron misgluti. Kelkfoje segilo estis bezonata por disdividi la viandon. Kiam temis pri kolbasoj, lia edzino Lena faris tion. Ŝi prenis la hakotaĵon el la glaciŝranko, kiu estis fermita per granda kromiita fermilo. Ĉiufoje, kiam ĝi malfermiĝis, blanka nubeto elvenis el ĝi.
#000073
Ŝi metis la hakitaĵon en maŝinon. Tiam ŝi devis rapide surmeti la intestojn sur tubon, ĉar la viando jam ekvenis el ĝi. Aperis metroj kaj metroj da kolbasoj, ĝis ne plu estis viando. Per svingo ŝi volvis ĉion ĉirkaŭ sia brako kaj pendigis la kolbasojn sur la hokojn malantaŭ la vitrino. Por nia mendo ŝi detranĉis parton de la tuto kaj metis la kolbasojn sur blankan paperon. Ŝi aŭ li svingis ĝin sur la pesilon, iom fuŝis per peziloj kaj faris la kalkulon sur la rando de la papero. La paketo estis falde fermata kaj kun suposto volvata en paperon, kiun oni detiris kaj deŝiris de rulego.
#000074
Komence oni pesis per ordinara vekta pesilo kun ĉiuspecaj malgrandaj peziloj, sed poste venis granda blanka pesilo. Ne plu necesis apartaj peziloj kaj eĉ ne plu necesis kalkuli, ĉar eblis ĉion legi sur montroplato. Notendis nur la rezulto.
#000075
La liverado de hakitaĵo ankaŭ apartenis al la taskaro de Lena, kiu tre lerte sukcesis detranĉi ĝin gramprecize per sia ligna tranĉilo. Delikatan viandaĵon ili ankaŭ vendis, sed la viandisto en strato Granda havis pli vastan elekteblon, tial oni aĉetis ĝin tie.
#000076
Kiam Mil priservis nin, ni ricevis iom da hakitaĵo, sed kiam estis Lena, ŝi iris al la malantaŭa ĉambro kaj reaperis kun frandaĵo. Tion ni pli ŝatis. Ŝi enmanigis ĝin tiel, ke neniu vidis (sed tion ŝi same faris kun ĉiuj infanoj, konfidence, ĉu ne?).
#000077
Kiam estis buletoj sur la menuo, la hakitaĵo estis kunportita jam je la antaŭa tago. Ĝi estis bone miksata kun ovaĵo kaj erigita pano kaj rulata en buletojn. Je la taŭga momento en granda pato etis fandata iom da butero kaj en tiu la buletoj estis vicigataj kaj fritataj, por ke la knabaro baldaŭ povu manĝi sen atendo. Panjo praktike neniam uzis sebon, ĉar pluraj stomaketoj ne toleris ĝin.
#000078
Ĉe viandistoj jam delonge ekzistis glaciŝrankoj. Estis tre bone izolitaj spacoj kun bazo 2m x 2m. Ene ĉe la flankoj kaj supro estis specialaj lokoj por enmeti la glaciblokojn. La grandaj blokoj (20 x 20 cm, 1 m longaj) estis ĉiutage alveturataj el la glacifabriko de Strombeek per specialaj ĉaroj tirataj de ĉevaloj. Ili liveris glacion al viandistoj kaj kafejoj.
#000079
Bona regulo estis: malfermi la pordon laŭeble malplej longe.
#000080
Antaŭe oni konservis la glacion en glacikeloj. En la abateja parko en Geraardsbergen ankoraŭ ekzistas tia. La glacio estis staplita dumvintre kaj bone enfermita por la somero.
#000081
Povis okazi, ke panjo ankaŭ kundonis mendon kunportendan de ĉe Elodie, kiu ekspluatis butiketon, kie oni povis aĉeti ĉiajn aĵojn. Kiam oni malfermis la pordon, oni troviĝis inter du longaj vendotabloj. Nur la dekstra taŭgis por ni. La alia estis por virinoj: tie temis pri korsetoj kaj ĉemizoj, eĉ hernizonoj.
#000082
Ni pli ŝatis la dekstran flankon, kie la muro estis kovrita de kestetoj kun kupraj preniloj en granda bretaro. Iuj havis vitran vandon, malantaŭ kiu oni vidis rizon, tapiokon, semolon kaj avengrion. Sur papereto estis indikita la prezo. En la elmontrejo, kiun oni tre bone vidis de la vendotabo, videblis la plej bongustaj frandaĵoj. Nigraj elastaĵoj kaj “maljunulina karno” kaj kolorbuloj kaj eŭkaliptaĵoj kaj mentobuloj kaj babilbuloj kaj ruĝaj dolĉaĵoj kun blanka strio kaj “surbastoneta fekaĵo” kaj ĉiaj karamelbombonoj ... estis vera revo kaj ni enviis ŝian filon, kiu rajtis moviĝi inter ĉi ĉio.
#000084
En vitra ŝranko ĉe la ekstremaĵo de la vendotablo estis kuketoj, kazetortoj [regiona specialaĵo de Geraardsbergen, “mattentaarten“], franĝipanoj, buterkuketoj en vitra vazo kaj ŝaŭmkuketoj sur pleteto. Sur la supra vitroplato troviĝis tri specoj de fromaĝo, sed ni ĉiam petis holandan fromaĝon de Gouda, kiun ni mem plej multe ŝatis. Kiam ni devis kunporti spickukon, Elodie malfermis la kelan pordon kaj prenis duonmetron longan blokon ja dekkvin centimetrojn dikan. Onidire tiu estis la plej bona el la tuta urbo. Ŝi detranĉis de ĝi iom dikajn tranĉaĵojn, ĉar alie ili disfalus, ŝi diris. Ŝi metis blankan paperpecon sur la latunan pesilteleron. Sur la alian pesilteleron ŝi metis la pezilojn. Nun ŝi metis tranĉaĵon post tranĉaĵo ĝis kiam la vekto baskulis kaj tiam ŝi miene demandis “ĉu bone?”. La pagendan sumon ŝi skribis sur la paperon kaj metis la paketon apud la pesilon. Kiam la familio plivastiĝis, oni aĉetis grandan blokon entutan, ĉar ni kapablis mem tranĉi ĝin pli bone kaj pli maldike.
#000085
La fromaĝon ŝi tranĉis per alia tranĉilo, sur kiu papero estis faldita por eviti algluiĝon. Ankaŭ tiun ŝi tranĉis dike.
#000086
La rizon por nia rizokaĉo ŝi ĉerpis el la ĉemura kesteto. Estis nur unu speco, sed ĝi estis bona. Per metala ŝovelileto ŝi plenigis papersaketon, metis ĝin sur la pesilon kaj malrapide aldonis rizon, ĝis la vekto baskulis. La pagenda sumo estis zorge notata sur la sakrandon.
#000087
Vermiĉelojn ŝi prenis pofaske kaj metis sur la pesilon. Se oni bezonis pli da ili, ŝi simple aldonis plian faskon, ĉar ŝi malŝatis rompi tiun varon. (Vermiĉeloj tiutempe ankoraŭ ne vendatis kiel rektaj vergetoj, sed makaronioj jes)
#000088
Kiam panjo mem iris butikumi kaj ĉeestis infanoj, tiuj post la finpago ricevis kolorbulon aŭ karamelbombonon.
#000089
La du fratinoj de nia patrina avino restintis needziĝintaj. Ili kune plu ekspluatis la kafejon de siaj gepatroj. Ĝi troviĝis ĉe la kruciĝo de Longa ŝoseo kaj Malnova ŝoseo. La nomo “Plantistejo” indikas, ke iam antaŭe loĝis tie ĝardenisto. La aranĝo de la ĝardeno konfirmis tion.
#000090
Malantaŭ la granda legomĝardeno ankaŭ plena je ĉiaspecaj ornamaj plantoj estis granda herbejo kun multaj fruktarboj. Sed, ĉar tiuj ne estis fakule pritonditaj kaj bontenitaj, ili produktis nur malmulte. La tuto estis ĉirkaŭita de dorna krataga heĝo, kiu estis ĉiujare tondata de Filemono, la servanto, kiu venis fari la pezan laboron. Sed pro la aĝo jen kaj jen estis truoj en la heĝo, kaj tiujn oni devis fermi per pecoj da krado, por ke la ŝafoj ne eskapu.
#000091
Mi ĉiam konis grandan nigran hundon tie, sed ĉiufoje, kiam ni alproksimiĝis, ĝi graŭlis, kaj ni do evitis ĝin. Sed kiam foje okazis, ke ni havis kuketon, ĝi subite ja konis nin kaj venis almozpeti. Ĝia kutima loko estis sub la fenestro ĉe la vitrodomo, sur juta sako. Tuj apude estis la telereto de la katoj. Ĉar tiuj bone harmoniis kun la hundo, ili rajtis tie manĝi kaj ili kelkfoje venis dormi sur la saman maton.
#000092
Tri ŝafoj tenis la paŝtejajn herbojn malaltaj.
#000093
Kelkaj kokinoj kaj granda nigra virkoko havis sian ĉirkaŭbaritan ejon malantaŭ la staloj.
#000094
La kafejo mem estis klasikstila rilate la tiaman epokon. Ekstere, ĉe ambaŭ muroj, estis ringoj fiksitaj en la muro por povi alligi ĉevalojn aŭ bovojn. Ĉe la flanko de Malnova ŝoseo estis ligna baskulponto por pesi bestojn. En la domo estis la cetero de la aparato kun granda fera lato kun ciferetoj, sur kiu oni povis glitigi latunajn pezilojn. Ĉe la ekstremaĵo estis mistera skatoleto, en kiu la kartonetoj estis presataj.
#000095
Seso da tabletoj garnitaj per cindrujo kun alumetoj kaj po kvar seĝoj estis ordigitaj sur la malhelbluŝtona planko. Alta verŝotablo kun kromiita verŝkrano staris bele brilante antaŭ alta spegulŝranko kun bierglasoj. La ŝranko havis torditajn kolonojn. En anguleto kuŝis ludkartaroj. Antaŭ la fenestro je la interna korto staris bilardo kovrita de granda verda drapo.
#000096
Sub la verŝtablo troviĝis blankemajlita sitelo, en kiu la restaĵetoj de la biero estis kolektataj, kiujn fine la ŝafoj trinkis. Antaŭ la verŝtablo estis disŝutata blanka sablo por la tabakmaĉantoj, por kiuj ankaŭ staris tie blua emajlita kraĉujo plenigita per blanka sablo.
#000097
Meze de la ĉambro staris granda nigra hejtilo kun gisa karbujo.
#000098
Ĉiaj bieroj faritaj de la bierfarejo Concordia estis tie haveblaj. La verŝkrano liveris Bok-bieron laŭ la tiutempa modo. Nur ŝprucakvo estis destinita al la virinoj.
#000099
Kiam la “gardistoj” (doganistoj aŭ akcizistoj) bicikle revenante de sia turneo en Onkerzele
#000100
aŭ Moerbeke [Murbek] mallonge haltis ĉi tie – kutime ĉiam la samaj, ili tuj iris malantaŭen al la kuirejo, kie ili petis – kiam neniu ĉeestis – “Linjo, donu ion de sub la ŝtuparo”. Kaj onjo Linjo malfermis la pordon al la ŝtuparo kaj post iom da bruado ŝi revenis kun du glasetoj ĝisrande plenaj. Kiam ili kelkajn minutojn poste devis kontroli, ili trovis nenion. Cigareto el la kesteto sur la kudromaŝino estis ekbruligata kaj baldaŭ agrabla parfumo de bluaj nubetoj trairis la kuirejon. Babilante ili plufumis en la kafejo.
#000101
Kiam iu eniris la kafejon, unu el la onklinoj, kutime onjo Linjo iris laŭ la malantaŭa pordo en la salonegon kaj tuj malantaŭ la verŝtablon. Tradicie estis ŝi, kiu lavis la malplenajn glasojn. Estis ĉiam la samaj glasoj. Mi ne komprenas, ke ili ankoraŭ ne estis eluzitaj. La mendo estis laŭte dirita, nur kutimuloj mendis per signo, kiu estis tuj komprenata. Plejofte temis pri Bok-eto.
#000102
Sufiĉis ektiro je la brako de la verŝilo por fluigi la ĝustan kvanton en la glason.Se temis pri nur kelkaj glasoj, ŝi portis ilin en la manoj, sed kiam estis pluraj, ŝi metis la ŝaŭmantajn glasojn sur pleton.
#000103
Posttagmeze estis kelkaj klientoj, kiuj venis trinki sian ĉiutagan konsolaĵon. De tempo al tempo estis cigarfabrikanto, kiu, revenante de sia rondiro, volis regali sin per glaseto. Cigaredoj tiutempe ankoraŭ ne estis tiel laŭmodaj. Onjo Zoe kelkfoje malkaŝe diris al ekfumanto de cigaredo, ke ĝi tre odoraĉas. Ili tamen plu venis, eble ili faris tion por inciti ŝin.
#000104
La plej gajnigaj tagoj estis la lundoj. Tiam la plej oftaj klientoj estis kamparanoj venintaj al la bestofoiro, kiuj dum rehejmeniro venis manĝi siajn buterpanojn ĉi tie. Kompreneble ili ŝatis sidi en loko, de kie ili povis vidi siajn bestojn, apud la baskulo, precize en la pasejo. Ili ne sciis, ke tie estis la observejo de onjo Zoe.
#000105
Onjo Zoe estis iom severa, kaj, kiam iu faligis ion sur la plankon, ŝi devigis lin forpreni tion... dirante, ke ŝi ne estis ilia servistino por forigi ilian defalaĵon, kaj ŝi ruĝiĝinta pro ĉagreno malaperis en la kuirejon. Onjo Linjo devis denove glatigi la rilatojn.
#000106
La bestoj, kiujn la kamparanoj estis aĉetintaj, estis ligataj ekstere je ringo kaj devis tie atendi. Kelkfoje ili ricevis sitelon da akvo. Onjo Linjo sur siaj ĉiamaj lignoŝuoj ĉiam paŝetadis. Kaj kiam okazis, ke la bestoj postlasis ion, tio estis ŝovelata en malpuran sitelon, kiu estis tuj malplenigata en la sterkejo. Poste necesis kelkaj siteloj da pumpakvo, por ke ĉio denove aspektu deca. Por tiu laboro ŝi ja surmetis aliajn lignoŝuojn, kiuj ĉiam pretis apud la malantaŭa pordo.
#000107
Tra granda duobla pordo oni eniris la “kunvenejon”. Tie la tuton regis granda disŝovebla elipsa tablo, ĉirkaŭita unuflanke de seĝo kun brakapogiloj kaj ruĝa kuseno kaj nombro da ordinaraj seĝoj. Je la flanko staris plia aro. Nuksligna ŝranko servis por enmeti dokumentojn kaj paperaĵojn. Je la muroj pendis la reglamentoj de diversaj societoj. Apud la kafejo estis vico da malgrandaj ludomoj kaj je la angulo trans la kafejo estis stalo kun manĝujoj kaj supre kelkaj dormoĉambretoj. Kiam la bestkomercistoj kaj bovistoj volis iri al la vendejo, ili alportis siajn bovojn aŭ aliajn bestojn tien por tranokti. En la fojnejo ja ĉiam estis iom da fojno kaj pajlo por la bestoj. Kaj akvo troveblis malantaŭe en puto.
#000108
Ĉiam ja troveblis kialo por irigi la infanojn al la onklinoj. En la periodo, kiam la pomoj maturis, ni ankoraŭ pli multe ŝatis iri tien.
#000109
Malsuprenirinte la malantaŭan flankon de la monteto laŭ la kapela vojeto, preterpasinte la krucon ĉe la angulo, ni unue rigardis super la heĝo por vidi, ĉu ne estis moviĝo en la ĝardeno. Tiam ni kurbiĝantaj kuris laŭ la mallarĝa vojeto ĉe la fino de ilia ĝardeno al la fruktarbejo. Tie ni serĉis en la heĝo la unuan truon, kiu estis sufiĉe granda por trairi. Ni rapidis tra ĝi tuj al la bona pomarbo, forte skuis ĝin, kaj jen denove defalis kelkaj freŝaj pomoj. La malfreŝaj estis plejofte jam morditaj de la ŝafoj. Rapide preni iun kaj ree malaperi tra la heĝotruo estis la devizo. Ni frotbriligis la pomon per la maniko de nia brustovesto kaj ekmanĝis ĝin. Kompreneble ni zorge formanĝis nian pomon, antaŭ ol eniri ĉe la onklinoj. Ni rapidis al la kuirejo kaj eksidis sur segon apud la kudromaŝino.
#000110
Nia mesaĝo estis rapide dirita. Se ĝi troviĝis sur papereto, ĝi estis tuj transdonita. Dum onjo Zoe jam per duona vorto estis sufiĉe kompreninta, onjo Linjo diris: “Ĉu vi ne deziras pomon?”. “Nu, jes”. Ŝi iris antaŭ ni al la vitrodomo, kie sur tabakmatoj troviĝis amaso da falintaj pomoj.
#000111
Filemono devis forpreni ilin, por ke la ŝafoj ne manĝu tro da ili. Tio povus okazigi diareon.
#000112
Kiam la vinberoj maturiĝis, ni ne rajtis eniri la vitrodomon; la pordeto estis ŝlosita, laŭdire por eviti, ke ebriaj klientoj enirus.
#000113
Ĉe la foriro ni ricevis kukon kaj konsilon “Estu singardaj!”. Kaj ni forkuretis.
#000114
Ĉiujare je la fino de la ferioj, kiam la tagoj jam mallongiĝis, okazis la samo. Malantaŭ la bieno de Vulders (kafejo trans Longa ŝoseo) la onklinoj ankoraŭ posedis grandan kampon. Ĉiujare terpomoj tie estis kultivataj por iliaj kaj niaj bezonoj.
#000115
Je mardo, do ne je foira tago, ni ĉiuj devis helpi ĉe la rikoltado de la terpomoj. Filemono jam antaŭ horoj estis irinte tien kun la ĉarumo, sur kiu en blua mantuko kuŝis liaj buterpanoj kaj ceramika botelo. Jam antaŭ kelka tempo li estis foriginta la terpoman herbon. Kaj kiam ni alvenis, jam duo da vicoj estis elhakitaj per hojo. La plata ĉarumo jam staris preta kun kelkaj malplenaj jutaj sakoj.
#000116
Ne necesis multe klarigi, ĉar la dikaj tuberoj atendis nin. De tempo al tempo Filemono devis trinketi iom el sia kruĉeto.
#000117
La terpoma korbo estis metata ien en malplena loko inter la vicoj kaj ni ekkolektis la tuberojn. Ni ne rajtis ĵeti la terpomojn. En mallonga tempo la korbo pleniĝis. Ĝi tiam estis singarde transverŝata en sakon. En unu sakon oni metis proksimume tri korbojn.
#000118
Je la naŭa horo Filemono haltis por manĝi buterpanon. Por li estis dikegaj buterpanoj kun tranĉo da bakita lardo. Per sia kurba tranĉilo li ĉiufoje detranĉis pecon, kiun li formanĝis. En la alia mano li tenis sian tasegon da varma vaporanta kafo. Li trempis sian panpecon en la kafon kaj mordis ĝin.
#000119
Li tiam iom maĉetis kaj tralavis ĝin per gluto da kafo. Ni ĉiam miris pro tio, ke li sukcesis tramordi tiajn dikajn buterpanojn. Onjo prenis por ni el sia ovokorbo pakon en blanka papero. Sidante sur la timonoj de la ĉarumo ni malpakis ĝin.
#000120
Feliĉe onjo estis preparinta por ni pli kutimajn tranĉaĵojn. Ili estis jam tute pretaj, ŝmiritaj per fandita grasaĵo, laŭ ŝi, oni devis fari tion okaze de la terpoma rikolto, ĉar ankaŭ ili faris tion, kiam ili estis junaj. El la laktokruĉo ŝi laŭvice verŝis ĉies kafon en la ununuran tason. [
#000121
Ĉiu trinkis kaj transdonis la tason, ĝis la kruĉo malplenis.
#000122
Laŭvice la terpomoj estis hoje elterigataj kaj kolektataj. Daŭris eternon, laŭ mia malsato. Estis preskaŭ tagmezo, kiam la lasta tubero de tiu speco estis ensakigita.
#000123
La alia speco devis ankoraŭ atendi dum duo da semajnoj, ĉar ilia herbo estis ankoraŭ tro verda. Tiam ni feliĉe denove estos en la lernejo. Nun la sakoj estis nodligataj kaj la ĉarumo estis ŝarĝata: du sakoj staris kaj la tria kuŝis sur ili kun sia supro preter la breto. La ŝnurego, kiu estis kunportita ĉirkaŭ la ĉarumo, estis malligata kaj duo da knaboj povis ektiri la ĉarumon tra la malfiksa sablo, dum Filemono volvis sian portilon ĉirkaŭ la prenilojn.
#000124
Sur la mallarĝa vojeto ili devis tiri malrapide, ĉar la viro ne plu estis tiom maljuna. La rado postlasis profundan sulkon pro la peza ŝarĝo. Ĉe la deklivo al la strato la tirintoj devis ĉesi. Oni unue devis rigardi, ĉu ne alvenis veturilo. Se ĉio estis sekura, oni transiris la straton kaj oni tiris la ĉarumon ĝis la krucejo de la ŝoseoj kaj, se ĉio estis sekura, rapide transiris kaj iris rekten al la barilpordo apud la loĝejo. Tiu jam estis malfermita kaj oni povis pluveturi tuj al la rulejo. Tomi, la hundo, estis malliberigita en la vitrodomo. Tiaj veturoj estis ripetataj kelkajn fojojn kaj poste la terpomoj estis singarde elŝutataj el la sakoj kaj dissternitaj sur la rulejon. Filemono povis ĝui glaseton da brando. Ni ricevis kukon kun taseto da kafo kun multe da ŝafa lakto. Onjo Zoe jam estis preparinta la tagmanĝon kaj ni do povis tuj ekmanĝi. Post la supo estis – vi neniam sukcesus diveni – ruĝbrasikaĵo kun pecetoj da pomo kaj kolbasoj. Se estintus pli multe da ĝi, ni manĝintus ankoraŭ pli da ĝi, ĉar tiel bongustis.
#000125
Kiam ni estis ĉe la onklinoj kaj onjo Linjo devis fari aĉetojn aŭ komision, ŝi oftete kunprenis du aŭ tri el ni.
#000126
Ŝi ne kuraĝis lasi nin solaj kun sia pli juna fratino Zoe. Tiel okazis, ke ŝi devis iri al Murbek ĉe iu parenco. Jen ni survoje, kompreneble piede, ĉar tiutempe ne ekzistis alia maniero. Tio estis daŭronta tutan posttagmezon. Laŭlonge de Longa ŝoseo, kiu pasis antaŭ ilia pordo, ni ekmarŝis. En unu el la unuaj domoj post trio da kilometroj en Murbek loĝis hufferisto Ĉarlo. Tie ĉiam estis ripozejo por nia onjo. Tie ankaŭ estis kafejo. Ŝi eniris por babili kun la estrino, dum ni rajtis scivole ĉirkaŭrigardi en la forĝejo. Tiun tagon ni ŝajne havis bonŝancon. Kamparano envenis kun sia ĉevalo, kiu urĝe bezonis novajn hufferojn. Estis mildanima besto kaj ĝi estis kvazaŭ la trankvilo mem laŭ la deklaro de la posedanto. Ĝi estis kviete metata en la trabaron, kiu devis teni la beston dum la ferumado, kaj alligata al la traboj per ledaj rimenoj. Ĉarlo iris kelkajn fojojn ĉirkaŭ ĝin kaj intertempe tiris la fajroblovilon. Tio igis helan flamon supren ŝpruci el la fajrujo. La malantaŭa piedo de la besto estis fiksata je trabo kaj la eluzita fero estu detirata per granda tenajlo, sed tio ne glate sukcesis. La besto stamfis, kaj laŭ la aspekto de ĝia vizaĝo ĝi suferis. Ĝiaj nazotruoj streĉmalfermiĝis kaj estis ŝaŭmo sur ĝiaj lipoj. Kiam la forĝisto ankoraŭfoje forte tiris, la fero finfine malfiksiĝis. Li ĵetis ĝin sur la amason da rustaĵoj antaŭ la forĝejo. Je la muro pendis aro da hufferoj. Ĉarlo elektis laŭmezuran feron, prove almetis ĝin sur la hufon kaj per longa nigra tenilo metis ĝin en la fajron. Ni ankaŭ rajtis foje tiri la fajroblovilon. Interesis nin rigardi, kiel li elprenis la feraĵon el la fajro kaj metis ĝin sur la amboson. Lumaj fajreroj disflugis. Per martelo li frapis sur kelkajn lokojn de la fero kaj prove almetis ĝin sur la hufon de la besto. Blua nubo kaj terura odoraĉo de brulanta kornaĵo eliĝis kaj malvidebligis ĉion.
#000127
La ĉevalo timige henis, per ektirego rompis la rimenon kaj frapis la timigitan forĝiston per la liberigita malantaŭa piedo rekte sur ties brusto. Ni aŭdis ion kraki. Kiam la fumo ekmalaperis, ni vidis la forĝiston kuntirite sidi kun sia kapo kontraŭ la muro anheligante pro aermanko. La estrino verŝajne aŭdis ion kaj veninte rigardi tuj rapidis al sia kuirejo alarme vokante “Rapide, telefonu al doktoro”. La plej proksima telefonaparato troviĝis iom pli fore en la strato, kaj tie necesis kelkaj pliaj klarigoj, antaŭ ol oni fine povis atingi la kuraciston. Feliĉe doktoro Van der Schueren ankoraŭ laboris hejme. Li lasis siajn pacientojn tie, kie ili sidis, surmetis sian ledan jakon kaj rapidis per sia motorciklo laŭ Longa ŝoseo al Murbek.
#000128
La paroĥestro, kiu loĝis nur kelkajn domojn de tie, rapide ĉeestis kaj rigardis tre zorge. Duo da viroj metis la malfeliĉulon sur tablon en la kafejo.
#000129
La arda fero feliĉe ne estis falinta sur lin. Tio estas ĉio, kion ni povis vidi. La ĉevalo, kiu pro la tumulto estis tre nervoziĝinta, estis karesata de sia mastro, ĝis ĝi iom trankviliĝis. Tiam li malligis ĝin kaj kun larmoj en la okuloj kun ĝi reiris hejmen murmurante, ke ĝi estas tiel saĝa besto, kial io tia devis okazi precize al li. La ĉevalo neniam plu havis feron sur siaj hufoj.
#000130
Ĉarlo dum ankoraŭ tri tagoj anhelis pro spirmanko kaj tiam mortis. De tiam mi ektimas ĉiujn ĉevalojn, eĉ se temas pri bonanimuloj.
#000132
Kiam novnaskito ne ricevis sufiĉe da patrina lakto, oni iom rapide ŝanĝis al bovina lakto, dum la unuaj semajnoj maldensigita per mineralakvo de Vichy [viŝi’] kaj boligita. Tio postulis iom gravan adaptiĝon de la bebo. Multe pli taŭga por la infano estis vera patrina lakto de nutristino. Tio okazis por nia tiutempe plej juna Arturĉjo. Ĉiutage tra ĉia vetero oni irserĉis la veran patrinan lakton ĉe nutristino. En litrobotelo kun ŝraŭboŝtopilo ŝi estis kolektinta sian valorplenan tromulton. Ŝi kontentis pro la helpo, kiun ŝi povis liveri kaj prave fieris pri sia agado. Komence estis granda kvanto, sed post kelkaj semajnoj tiu malpliiĝis. Post kunveno de la du patrinoj tio finiĝis. De tiam la infano povis ŝanĝi al la kutima lakto, kaj jam povis ekdigesti ion alian.
#000133
Panjo vere malĝojis pri tio kaj eĉ hontis, sed necesis. Patrino Lo, kiel ni nomis ŝin, loĝis en ŝoseo Malgranda kaj havis infanon proksimume samaĝan.
#000134
Ŝi havis mamegojn, per kiu ŝi nutris sian etulon, sed ankoraŭ havis tro da lakto. Tiel la du virinoj reciproke kompletiĝis. Kaj ĉiam, kiam Patrino Lo poste venis ĉe nin, oni reparolis pri la tiama tempo. Ŝia knabo estis maldikuleto, kiam li ekmilitservis. Li estis la ununura, kiu ne plendis pri la manĝaĵo en la armeo. Kiel knabo li soldatiĝis kaj ekssoldatiĝis kiel viro. Multe poste li pereis en karbominejo.
#000135
La puriga tago fakte jam komenciĝis vendrede post la tagmanĝo. Tiam la dormoĉambroj estis purigataj per seka plankoviŝtuko sur broso. La vaksita planko estis briligata, la litoj enordigataj kaj kelkfoje la fenestroj estis lavataj. Sed tio estis danĝera afero pro la alto de la fenestroj, tial paĉjo devis helpi per ligna ŝtupareto.
#000136
La ŝtuparo en la koridoro estis kovrita de marŝtapiŝo, kiun oni mane traktis per broso, ĉar ĝi ne estis tiel malpura, sed la lano devis esti senigata de piedspuroj. La etaĝa koridoro estis frotetita per la enkaŭstika broso. La ŝtuparo malsupren estis el farbita ligno kaj estis traktata per duone malseka plankoviŝtuko.
#000137
La fenestroj estis traktataj almenaŭ post ĉiuj kvar semajnoj per spongo kaj ŝamo, eĉ se preskaŭ certis, ke tuj post la ŝamado ekpluvos kun sufiĉe da vento por pripluvigi la fenestrojn. Sed ili estis traktitaj, kaj tio devis sufiĉi.
#000138