Wikipedia's Energy as translated by GramTrans
#000000
En fiziko, energio estas la posedaĵo sur kiu devas esti transdonita al objekto por prezenti laboron - aŭ por varmigi - la objekto, kaj povas esti transformita en formo, sed ne kreita aŭ detruita.
[noto 1] La SI-unuo de energio estas la ĵulo, kio estas la energio transdonita al objekto per la mekanika laboro de movado de ĝi distancon de 1 metro kontraŭ forto de 1 njutono.
#000001
Oftaj energioformularoj inkludas la kinetan energion de kortuŝa objekto, la potencialan energion stokitan de la pozicio de objekto en fortokampo ( gravita, elektra aŭ magneta), la elasta energio stokita etendante solidajn objektojn, la kemian energion liberigitan kiam fuelo bruligas, la radiadan energion portitan per lumo, kaj la varmenergio pro la temperaturo de objekto.
#000002
Meso kaj energio estas proksime rilatitaj.
Pro mas-energia ekvivalenteco, ĉiu objekto kiu havas mason kie senmove en referenca kadro (nomita ripozomaso) ankaŭ havas ekvivalentan kvanton de energio kies formo estas nomita ripozenergio en tiu kadro, kaj ĉiu kroma energio akirita per la objekto super tiu ripozenergio pliigos la mason de objekto.
Ekzemple, kun sufiĉe sentema skalo, oni povis mezuri pliiĝon en maso post varmigado de objekto.
#000003
Vivantaj organismoj postulas haveblan energion resti vivanta, kiel ekzemple la energiohomoj venas de manĝaĵo.
Civilizo ricevas la energion kiun ĝi bezonas de energiresursoj kiel ekzemple fosiliaj fueloj, nuklea fuelo, aŭ renoviĝanta energio.
La procezoj de la klimato kaj ekosistemo de la Tero estas movitaj per la radiada energio la Tero ricevas de la suno kaj la geoterma energio enhavitaj ene de la tero.
#000004
Principo de konservado de energio kaj maso en transformo
7 principo de konservado de energio
#000005
Principo de konservado de energio kaj maso en transformo
#000006
3.1 Superregas petrolo kaj karbo
3.2.1 La situacio pri la nuklea energio
#000008
3.2.1 La situacio pri la nuklea energio
#000009
Ĉar energio ekzistas en multaj interkonverteblaj formoj, kaj tamen ne povas esti kreita aŭ detruita, ĝia mezurado povas esti ekvivalente "difinita" kaj kvantigita per it translokigo aŭ konvertiĝoj en diversajn formojn kiuj povas esti trovitaj esti oportunaj aŭ pedagogiaj aŭ faciligi precizan mezuradon;
ekzemple per energitransigo en la formo de laboro (kiel mezurite tra fortoj kaj akcelado) aŭ varmeco (kiel mezurite per temperaturŝanĝoj de materialoj) aŭ en specialajn formojn kiel ekzemple kineta (kiel mezurite per maso kaj rapideco) aŭ de ĝia ekvivalenta maso.
#000010
La sumenergio de sistemo povas esti subdividita kaj klasifikita laŭ diversaj manieroj.
Ekzemple, klasika mekaniko distingas inter kineta energio, kiu estas determinita fare de la movado de objekto tra spaco, kaj potenciala energio, funkcio da la pozicio de objekto ene de kampo.
Povas ankaŭ esti oportune distingi gravitan energion, varmenergion, plurajn specojn de atomenergio (kiuj utiligas potencialojn de la nuklea forto kaj la malforta forto), elektran energion (de la kampo), kaj magnetan energion (de la kampo), inter aliaj.
Multaj el tiuj klasifikoj interkovras;
ekzemple, varmenergio kutime konsistas parte el kineta kaj parte el potenciala energio.
#000011
Kelkaj specoj de energio estas ŝanĝiĝanta miksaĵo de kaj ebla kaj kineta energio.
Ekzemplo estas mekanika energio kiu estas la sumo de (kutime makroskopa) kineta kaj potenciala energio en sistemo.
Elasta energio en materialoj ankaŭ estas dependa sur elektra potenciala energio (inter atomoj kaj molekuloj), kiel estas kemia energio, kiu estas stokita kaj liberigita de rezervujo de elektra potenciala energio inter elektronoj, kaj la molekuloj aŭ atomkernoj kiuj altiras ilin.
[ bezoncitaĵo por konfirmi ].
La listo ankaŭ estas ne nepre kompleta.
Kiam ajn fizikaj sciencistoj malkovras ke certa fenomeno ŝajnas malobservi la leĝon de energiŝparo, novajn formojn estas tipe aldonitaj tiu raporto por la diferenco.
#000012
Varmigu kaj laboro estas specialaj kazoj en tio kiun ili ne estas trajtoj de sistemoj, sed estas anstataŭe trajtoj de procezoj kiuj transdonas energion.
Ĝenerale ni ne povas mezuri kiom multe da varmeco aŭ laboro ĉeestas en objekto, sed sufiĉe nur kiom multe da energio estas transdonita inter objektoj laŭ certaj manieroj dum la okazo de antaŭfiksita procezo.
Varmigu kaj laboro estas mezurita kiel pozitivo aŭ negativa depende de de kiu flanko de la translokigo ni rigardas ilin.
#000013
Potencialaj energioj ofte estas mezuritaj kiel pozitivo aŭ negativa depende de ĉu ili estas pli bonegaj aŭ malpli ol la energio de precizigita bazŝtato aŭ konfiguracio kiel ekzemple du interrilatantaj korpoj estanta senlime ege tute malsama.
Ondenergioj (kiel ekzemple radianta aŭ solida energio), kineta energio, kaj ripozenergio estas al ĉiu pli granda ol aŭ egala al nulo ĉar ili estas alĝustigitaj en komparo al bazostato de nulenergio: "neniu ondo", "neniu moviĝo", kaj "neniu inercio", respektive.
#000014
La distingoj inter malsamaj specoj de energio ne estas ĉiam precizaj.
#000015
Tiuj nocioj de ebla kaj kineta energio dependas de nocio de longoskalo.
Ekzemple, oni povas paroli pri makroskopa ebla kaj kineta energio, kiuj ne inkludas termikan eblan kaj kinetan energion.
Krome kio estas nomita kemia potenciala energio estas makroskopa nocio, kaj pli proksima ekzameno montras ke ĝi estas vere la sumo de la ebla kaj kineta energio sur la atoma kaj subatoma skalo.
Similaj rimarkoj validas por atom"ebla" energio kaj la plej multaj aliaj formoj de energio.
Tiu dependeco de longoskalo estas ne-problema se la diversaj longoskvamoj estas deligitaj, kiel estas ofte la kazo ...
sed konfuzo povas ekesti kiam malsamaj longoskvamoj estas kunligitaj, ekzemple kiam frikcio konvertas makroskopan laboron en mikroskopan varmenergion.
#000016
Kelkaj ekzemploj de malsamaj specoj de energio:
#000017
La vorto energio venas de la Malnovgreka:
ἐνέργεια energeia "agado, operacio", [1] kiu eventuale aperas por la unua fojo en la laboro de Aristotelo en la 4-a jarcento a.K.
Kontraste al la moderna difino, energeia estis kvalita filozofia koncepto, sufiĉe larĝa por inkludi ideojn kiel ekzemple feliĉo kaj plezuro.
#000018
En la malfrua 17-a jarcento, Gottfried Wilhelm Leibniz proponis la ideon de la la latina:
vido viva , aŭ vivanta forto, kiuj difinis kiel la produkton de la maso de objekto kaj ĝia rapideco kvadratis;
li kredis ke totala vido viva estis konservita.
Por respondeci pri bremsado pro frikcio, Leibniz teoriadis tiun varmenergion konsistis el la hazarda decidpropono de la ingrediencoj de materio, vido partumita fare de Isaac Newton, kvankam ĝi estus pli ol jarcento ĝis tio estus ĝenerale akceptita.
La moderna analogaĵo de tiu posedaĵo, kineta energio, devias de vido viva nur je faktoro de du.
#000019
Tiuj evoluoj kondukis al la teorio de principo de konservado de energio, formaligita plejparte fare de William Thomson ( Lord Kelvin) kiel la kampo de termodinamiko.
Termodinamiko helpis la rapidan evoluon de klarigoj de kemiaj procezoj tra Rudolf Clausius, Josiah Willard Gibbs, kaj Walther Nernst.
Ĝi ankaŭ kondukis al matematika formulo de la koncepto de entropio de Clausius kaj al la enkonduko de leĝoj de radiada energio de Jožef Stefan.
Laŭ la teoremo de Noether, la principo de konservado de energio estas sekvo de la fakto ke la leĝoj de fiziko ne ŝanĝiĝas dum tempo.
Tiel, ekde 1918, teoriuloj komprenis ke la leĝo de principo de konservado de energio estas la rekta matematika sekvo de la mova simetrio de la kvanto konjugato al energio, nome tempo.
#000021
En la Sistemo Internacia de Unuoj (SI), la unuo de energio estas la ĵulo, nomita laŭ James Prescott Joule.
Ĝi estas egala al la energio elspezita (aŭ laboro farita) en uzado de forto de unu njutono tra distanco de unu metro.
Tamen energio ankaŭ estas esprimita en multaj aliaj unuoj ne parto de la SI, kiel ekzemple ergoj, kalorioj, British Thermal Units, kilovatto-horoj kaj kilokalorioj, kiuj postulas konvertan faktoron kiam esprimite en SI-unuoj.
#000023
La SI-unuo de energiofteco (energio per unuotempo) estas la vato, kio estas ĵulo je sekundo.
Tiel, unu ĵulo estas unu vato-sekundo, kaj 3600 ĵuloj korespondas al unu vathoro.
La Cgs energiunuo estas la ergo kaj la imperia kaj Usono kutima unuo estas la piedfunto.
Aliaj energiotrupoj kiel ekzemple la elektronvolto, manĝkalorio aŭ termodinamika kcal (surbaze de la temperaturŝanĝo de akvo en hejtadprocezo), kaj BTU estas uzita en specifaj lokoj de scienco kaj komerco.
#000024
Inercio / Momento de inercio
#000025
La ekvacio de Appell de moviĝo
#000027
La leĝoj de Euler de moviĝo
#000028
En klasika mekaniko, energio estas koncipe kaj matematike utila posedaĵo, ĉar ĝi estas konservita kvanto.
Pluraj formuliĝoj de mekanikistoj estis evoluigitaj utiligante energion kiel kernkoncepton.
#000031
Laboro, formo de energio, estas forta tempodistanco.
#000032
por detaloj vidas la mekanikan labor artikolon.
Laboro kaj tiel energio estas kadro dependaj.
Ekzemple, pripensas pilkon estantan trafita per vesperto.
En la centro-de-amasa referenca kadro, la vesperto faras neniun laboron sur la pilko.
Sed, en la referenca kadro da la persono svinganta la vesperton, konsiderinda laboro estas farita sur la pilko.
#000033
La sumenergio de sistemo foje estas nomita la Hamiltonian, post William Rowan Hamilton.
La klasikaj ekvacioj de moviĝo povas esti skribitaj laŭ la Hamiltonian, eĉ por tre kompleksaj aŭ abstraktaj sistemoj.
Tiuj klasikaj ekvacioj havas rimarkinde rektajn analogaĵojn en nerelativista kvantuma mekaniko.
#000034
Alia energi-rilata koncepto estas nomita la Lagrangian, post Joseph-Louis de Lagrange.
Tiu formalismo estas same fundamenta kiel la Hamiltonian, kaj ambaŭ povas esti uzitaj por derivi la ekvaciojn de moviĝo aŭ esti venitaj de ili.
Ĝi estis inventita en la kunteksto de klasika mekaniko, sed estas ĝenerale utila en moderna fiziko.
La Lagrangian estas difinita kiel la kinetenergia minuso la potenciala energio.
Kutime, la Lagrange-formalismo estas matematike pli oportuna ol la Hamiltonian por ne-konservativaj sistemoj (kiel ekzemple sistemoj kun frikcio).
#000035
La teoremo de Noether (1918) deklaras ke ĉiu diferenciebla simetrio de la ago de fizika sistemo havas ekvivalentan konservadleĝon.
La teoremo de Noether fariĝis fundamenta ilo da moderna teoria fiziko kaj la kalkulado de varioj.
Ĝeneralaĵo de la pioniraj formuliĝoj sur konstantoj de moviĝo en Lagrangiana kaj Hamiltoniana mekaniko (1788 kaj 1833, respektive), ĝi ne validas por sistemoj kiuj ne povas esti modeligitaj kun Lagrangian;
ekzemple, disipemaj sistemoj kun kontinuaj simetrioj ne devas havi ekvivalentan konservadleĝon.
#000036
La radiada energio de sunlumo ankaŭ estas kaptita per plantoj kiel kemia potenciala energio en fotosintezo, kiam karbondioksido kaj akvo (du malaltenergio-kompundaĵoj) estas ŝanĝitaj en la alt-energiajn kunmetaĵkarbonhidratojn, lipidojn, kaj proteinojn.
Plantoj ankaŭ liberigas oksigenon dum fotosintezo, kiu estas utiligita per vivantaj organismoj kiel elektronakceptanto, por liberigi la energion de karbonhidratoj, lipidoj, kaj proteinoj.
Liberigo de la energio stokita dum fotosintezo kiel varmeco aŭ lumo povas esti ekigita subite per sparko, en arbara brulego, aŭ ĝi povas fariĝi havebla pli malrapide por besto aŭ homa metabolo, kiam tiuj molekuloj estas konsumitaj, kaj katabolo estas ekigita per enzim ago.
#000039
Ĉiu vivanta organismo dependas de ekstera fonto de energio - radiada energio de la suno koncerne verdajn plantojn, kemia energion en iu formo koncerne bestojn - por povi kreski kaj reproduktiĝi.
La ĉiutagaj 1500-2000 Kalorioj (6-8 Mj) rekomenditaj por homa plenkreskulo estas prenitaj kiel kombinaĵo de oksigeno kaj manĝmolekuloj, ĉi-lastaj plejparte karbonhidratoj kaj grasoj, de kiu glukozo ( C6 H12 O6) kaj stearino ( C57 H110 O6) estas oportunaj ekzemploj.
La manĝmolekuloj estas oksigenitaj al karbondioksido kaj akvo en la mitokondrioj
#000040
kaj iom da el la energio kutimas konverti ADP en ATP.
#000041
La resto de la kemia energio en O2 [7] kaj la karbonhidrato aŭ graso estas ŝanĝita en varmecon: la ATP estas utiligita kiel speco de "energiovaluto", kaj iuj el la kemia energio ĝi enhavas estas uzita por alia metabolo kiam ATP reagas kun Oh-grupoj kaj poste fendetiĝas en ADP kaj fosfaton (ĉe ĉiu stadio de metabola procezo, iu kemia energio estas konvertita en varmecon).
Nur malgrandega frakcio de la origina kemia energio estas uzita por laboro:
#000042
[noto 2] gajno en kineta energio de sprintulo dum 100 m kuro: 4 kJ
gajno en gravita potenciala energio de 150 kg pezo levita tra 2 metroj: 3 kJ
Ĉiutage manĝokvanto de normala plenkreskulo: 6-8
#000043
[noto 2] gajno en kineta energio de sprintulo dum 100 m kuro: 4 kJ
#000044
gajno en gravita potenciala energio de 150 kg pezo levita tra 2 metroj: 3 kJ
#000045
Ĉiutage manĝokvanto de normala plenkreskulo: 6-8
#000046
Ŝajnus ke vivantaj organismoj estas rimarkinde malefikaj (en la fizika signifo) en sia uzo de la energio ili ricevas (kemia aŭ radiada energio), kaj estas vere ke la plej multaj realaj maŝinoj administras pli altajn efikecojn.
En kultivado de organismoj la energion de kiu estas transformita por varmigi servas decidan celon, ĉar ĝi permesas al la organismohisto esti altagrade ordonita al kun konsidero al la molekulojn kiujn ĝi estas konstruita.
La dua leĝo de termodinamiko deklaras ke energio (kaj materio) tendencas iĝi pli egale atingas trans la universo: por koncentri energion (aŭ materion) en unu specifa loko, estas necese sterni pli grandan kvanton de energio (kiel varmeco) trans la resto de la universo ("la medio").
[noto 3] Pli simplaj organismoj povas atingi pli altajn energiefikecojn ol pli kompleksaj, sed la kompleksaj organismoj povas okupi ekologiajn niĉojn kiuj ne estas haveblaj al sia pli simpla fratoj.
La konvertiĝo de parto de la kemia energio varmigi ĉe ĉiu paŝo en metabola procezo estas la fizika kialo malantaŭ la piramido de biomaso observita en ekologio: por preni ĵus la unuan paŝon en la nutroĉeno, de la laŭtaksaj 124.7 Pg/pri karbono kiu estas fiksita per fotosintezo, 64.3 Pg/(52%) estas uzitaj por la metabolo de verdaj plantoj, [8] t.e. rekonvertitaj en karbondioksidon kaj varmecon.
#000047
En geologio, kontinenta drivo, montaraj sistemoj, vulkanoj, kaj sismoj estas fenomenoj kiuj povas esti klarigitaj laŭ energiotransformoj en la interno de la Tero, [9] dum meteologiaj fenomenoj ŝatas venton, pluvo, hajlo, neĝo, fulmo, tornadoj kaj uraganoj estas ĉiuj sekvo de energiotransformoj rezultigitaj per sunenergio sur la atmosferon de la la terglobo.
#000048
Sunlumo povas esti stokita kiel gravita potenciala energio post kiam ĝi frapas la Teron, ĉar (ekzemple) akvo vaporiĝas de oceanoj kaj estas deponita sur montoj (kie, post estado liberigita je akvoenergia centralo, povas esti uzite movi turbinojn aŭ generatorojn produkti elektron).
Sunlumo ankaŭ movas multajn veterfenomenojn, krom tiuj generitaj per vulkanaj okazaĵoj.
Ekzemplo de sun-mediaciita veterokazaĵo estas uragano, kiu okazas kiam grandaj malstabilaj areoj de varma oceano, varmigita dum monatoj, prirezignu iom da el sia varmenergio subite al potenco kelkajn tagojn da perforta aermovado.
#000049
En pli malrapida procezo, radiaktiva disfalo de atomoj en la kerno de la Teraj eldonoj varmigas.
Tiu varmenergio movas platotektonikon kaj povas levi montojn, per orogenesis.
Tiu malrapida ĉesigo reprezentas specon de gravitan potencialenergian stokadon de la varmenergio, kiu povas esti poste liberigita al aktiva kineta energio en terglitoj, post ekiga okazaĵo.
Sismoj ankaŭ liberigas stokitan elastan potencialan energion en ŝtonoj, butiko kiu estis produktita finfine de la samaj radioaktivaj varmofontoj.
Tiel, laŭ nuna kompreno, konataj okazaĵoj kiel ekzemple terglitoj kaj sismoj liberigas energion kiu estis stokita kiel potenciala energio en la gravitkampo aŭ elasta trostreĉiĝo de la Tero (mekanika potenciala energio) en ŝtonoj.
Antaŭ tio, ili reprezentas liberigon de energio kiu estis stokita en pezaj atomoj ĉar la kolapso de long-elĉerpitaj supernovaosteloj kreis tiujn atomojn.
#000050
En kosmologio kaj astronomio la fenomenoj de steloj, novao, supernovao, kvazaroj kaj gamo-radiaj ekbriloj estas la plej alt-produktaĵaj energiotransformoj de la universo de materio.
Ĉiuj stelaj fenomenoj (inkluzive de suna agado) estas movitaj per diversaj specoj de energiotransformoj.
Energio en tiaj transformoj estas aŭ de gravita kolapso de materio (kutime molekula hidrogeno) en diversajn klasojn de astroj (steloj, nigraj truoj, ktp.), aŭ de fuzio (de pli malpezaj elementoj, ĉefe hidrogeno).
La fuzio de hidrogeno en la suno ankaŭ liberigas alian butikon de potenciala energio kiu estis kreita dum la Praeksplodo.
En tiu tempo, laŭ teorio, spaco disetendiĝis kaj la universo malvarmetiĝis tro rapide por hidrogeno por tute kunfandiĝi en pli pezajn elementojn.
Tio signifis ke hidrogeno reprezentas butikon de potenciala energio kiu povas esti liberigita per fuzio.
Tia fuzioprocezo estas ekigita per varmeco kaj premo generita de gravita kolapso de hidrogennuboj kiam ili produktas stelojn, kaj iom da el la fuzienergio tiam estas transformitaj en sunlumon.
#000051
En kvantuma mekaniko, energio estas difinita laŭ la energiofunkciigisto kiel tempoderivaĵo de la undoro.
La ekvacio de Schrödinger egaligas la energiofunkciigiston kun la plena energio de partiklo aŭ sistemo.
Ĝiaj rezultoj povas esti konsideritaj difinon de mezurado de energio en kvantuma mekaniko.
La ekvacio de Schrödinger priskribas la spacon- kaj tempo-dependecon de malrapide varia (ne-relativista) undoro de kvantumsistemoj.
La solvo de tiu ekvacio por mallibera sistemo estas diskreta (aro de licaj ŝtatoj, ĉiu karakterizita per energinivelo) kiuj rezultoj en la koncepto de quanta.
Koncerne elektromagnetan ondon tiuj energistatoj estas nomitaj quanta de lumo aŭ fotonoj.
#000052
Dum kalkulado de kineta energio ( laboro por akceli tumoron de nul rapideco ĝis iom da finhava rapideco) relativiste - uzante lorencaj transformoj anstataŭe de Newtonian mekaniko - Einstein malkovris neatenditan kromprodukton de tiuj kalkuloj por esti energioperiodo kiu ne malaperas ĉe nul rapideco.
Li nomis ĝin ripozotumorenergio: energio kiun ĉiu tumoro eĉ devas posedi kie estado ĉe ripozo.
La kvanto de energio estas rekte proporcia al la tumoro de korpo:
#000053
c estas la lumrapideco en vakuo,
#000054
Ekzemple, pripensas elektronon - positron neniigo, en kiu la ripozenergio de tiuj du individuaj partikloj (ekvivalentaj al ilia ripozomaso) estas transformita al la radiada energio de la fotonoj produktitaj en la procezo.
En tiu sistemo la afero kaj antimaterio (elektronoj kaj positronoj) estas detruitaj kaj ŝanĝitaj por ne-gravi (la fotonoj).
Tamen, la totalamaso kaj sumenergio ne ŝanĝiĝas dum tiu interagado.
La fotonoj kiujn ĉiu havas al neniu ripozomaso sed tamen havas radiadan energion kiu ekspozicias la saman inercion kiel la du originaj partikloj faris.
Tio estas reigebla procezo - la inversa procezo estas nomita parkreado - en kiu la ripozomaso de partikloj estas kreita de la radiada energio da du (aŭ pli da) ekstermaj fotonoj.
#000055
En ĝenerala relativeco, la stres-energia tensoro funkcias kiel la fontperiodo por la gravitkampo, en malglata analogeco al la maniermaso funkcias kiel la fontperiodo en la ne-relativista Newtoniana aproksimado.
#000056
Energio kaj maso estas manifestiĝoj de unu kaj la sama subesta fizika posedaĵo de sistemo.
Tiu posedaĵo kaŭzas la inercion kaj forton de gravita interagado de la sistemo ("amasmanifestiĝoj"), kaj ankaŭ kaŭzas la potencialkapablon de la sistemo por prezenti laboron aŭ hejtadon ("energiomanifestiĝoj"), kondiĉigitan de la limigoj de aliaj leĝoj.
#000057
En klasika fiziko, energio estas skalaro, la kanonika konjugato al tempo.
En specialteoria de relativeco energio estas ankaŭ Skalaro (kvankam ne Lorentz-Skalaro sed tempokomponento de la energio-impeto 4-vektoro).
En aliaj vortoj, energio estas senvaria kun respekto al rotacioj de spaco, sed ne Invarianto kun respekto al rotacioj de spactempo
#000058
Energio povas esti transformita inter malsamaj formoj ĉe diversaj efikecoj.
Eroj kiuj transformas inter tiuj formoj estas nomitaj transduktiloj.
Ekzemploj de transduktiloj inkludas baterion, de kemia energio ĝis elektra energio;
gravita potenciala energio al kineta energio de movado de akvo (kaj la klingoj de turbino) kaj finfine al elektra energio tra elektra generatoro;
aŭ termika motoro, de varmeco ĝis laboro.
#000059
Ekzemploj de energiotransformo inkludas generi elektran energion de varmenergio per vaporturbino, aŭ levantan objekton kontraŭ gravito uzanta elektran energion movantan gruomotoron.
Ĉesigo kontraŭ gravito prezentas mekanikan laboron sur la objekto kaj stokas gravitan potencialan energion en la objekto.
Se la objekto falas al la grundo, al gravito faras mekanikan laboron sur la objekto kiu transformas la potencialan energion en la gravitkampo al la kineta energio liberigis kiel varmigi sur efiko kun la grundo.
Nia suno transformas atompotencialan energion al aliaj formoj de energio;
ĝia totalamaso ne malpliiĝas pro tio en si mem (ĉar ĝi daŭre enhavas la saman sumenergion eĉ se en malsamaj formoj), sed ĝia maso malpliiĝas kiam la energio eskapas eksteren al it medio, plejparte kiel radiada energio.
#000060
Ekzistas striktaj limoj al kiom efike varmeco povas esti konvertita en laboron en cikla procezo, ekz. en termika motoro, kiel priskribite per teoremo de Carnot kaj la dua leĝo de termodinamiko.
Tamen, kelkaj energiotransformoj povas esti tre efikaj.
La direkto de transformoj en energio (kiu speco de energio estas transformita al kiu alia speco) estas ofte determinita per entropio (egala energiodisvastiĝo inter ĉiuj haveblaj gradoj da libereco) konsideroj.
En praktiko ĉiuj energiotransformoj estas permesitaj sur malgranda skalo, sed certaj pli grandaj transformoj ne estas licaj ĉar estas statistike neverŝajne ke energio aŭ materio hazarde moviĝos en pli densajn formojn aŭ pli malgrandajn spacojn.
#000061
kaj tiam reen al potenciala energio konstante.
Tio estas referita kiel principo de konservado de energio.
En tiu fermita sistemo, energio ne povas esti kreita aŭ detruita;
tial, la komenca energio kaj la fina energio estos egala al unu la alian.
Tio povas esti montrita per la sekvanta:
#000063
Energio kaŭzas pezon kiam ĝi estas kaptita en sistemo kun nul impeto, kie ĝi povas esti pesita.
Estas ankaŭ ekvivalente amasiĝi, kaj tiu maso ĉiam estas asociita kun ĝi.
Meso ankaŭ estas ekvivalenta al certa kvanto de energio, kaj same ĉiam prezentiĝas rilata al ĝi, kiel priskribite en mas-energia ekvivalenteco.
La formulo E = mc2, derivita fare de Albert Einstein (1905) kvantigas la rilaton inter ripozo-maso kaj ripozo-energio ene de la koncepto de speciala teorio de relativeco.
En malsamaj teoriaj kadroj, similaj formuloj estis derivitaj fare de Joseph John Thomson (1881), Henri Poincaré (1900), Friedrich Hasenöhrl (1904) kaj aliaj (vidu Mas-energian ekvivalentecan numero-Antaŭhistorion por pliaj informoj).
#000064
Parto da la ripozenergio (ekvivalenta al ripozotumoro) de materio povas esti transformita al aliaj formoj de energio (daŭre elmontrante tumoron), sed nek energio nek tumoro povas esti detruitaj;
prefere, ambaŭ restas konstantaj dum iu procezo.
Inverse, la tumorekvivalento de ĉiutaga kvanto energio estas minusklo, kio estas kial perdon de energio (perdo de tumoro) de la plej multaj sistemoj malfacilas mezuri sur pesilo, se la energiperdo ne estas tre granda.
Ekzemploj de grandaj transformoj inter ripozenergio (de materio) kaj aliaj formoj de energio (ekz., kineta energio en partiklojn kun ripozomaso) estas trovitaj en nuklea fiziko kaj partikla fiziko.
#000065
Termodinamiko dividas energiotransformon en du specojn:
reigeblaj procezoj kaj nemaligeblaj procezoj.
Nemaligebla procezo estas unu en kiu energio estas disipita (disvastigite) en senhomajn energistatojn disponeblajn en volumeno, de kiu ĝi ne povas esti reakirita en pli densajn formojn (pli malmultaj kvantumaj statoj), sen degenero de eĉ pli da energio.
Reigebla procezo estas unu en kiu tiu speco de disipado ne okazas.
Ekzemple, konvertiĝo de energio de unu speco de ebla kampo ĝis alia, estas reigebla, kiel en la pendolsistemo priskribita supre.
En procezoj kie varmeco estas generita, kvantumaj statoj de pli malalta energio, donaco tiel eblaj ekscitoj en kampoj inter atomoj, funkcias kiel rezervujo por parto de la energio, de kiu ĝi ne povas esti reakirita, por esti konvertita kun 100% efikeco en aliajn formojn de energio.
En tiu kazo, la energio devas parte resti kiel varmeco, kaj ne povas esti tute reakirita kiel uzebla energio, krom ĉe la prezo de pliiĝo en iu alia speco de varmec-simila pliiĝo en malordo en kvantumaj statoj, en la universo (kiel ekzemple vastiĝo de materio, aŭ hazardigo en kristalo).
#000066
Ĉar la universo evoluas en tempo, pli kaj pli da it energio iĝas kaptitaj en nemaligeblaj ŝtatoj (t.e., kiel varmeco aŭ aliaj specoj de pliiĝoj en malsano).
Tio estis referita kiel la neevitebla termodinamika varmomorto de la universo.
En tiu varmomorto la energio de la universo ne ŝanĝiĝas, sed la frakcio de energio kiu estas havebla farendaĵo labori tra termika motoro, aŭ esti transformita al aliaj uzeblaj formoj de energio (helpe de generatoroj ligitaj al termikaj motoroj), kreskas malpli kaj malpli.
#000067
Principo de konservado de energio
#000068
La fakto ke energio povas esti nek kreita nek esti detruita estas nomita la leĝo de principo de konservado de energio.
En la formo de la unua leĝo de termodinamiko, tio deklaras ke la energio de fermita sistemo estas konstanta se en energio ne estas transdonita aŭ eksteren per laboro aŭ varmeco, kaj ke neniu energio estas perdita en translokigo.
La totala enfluo da energio en sistemon devas korespondi al la totala elfluo de energio de la sistemo, kaj plie al la ŝanĝo en la energio enhavita ene de la sistemo.
Kiam ajn oni mezuras (aŭ kalkulas) la sumenergion de sistemo de partikloj kies interagoj ne dependas eksplicite ĝustatempe, estas trovite ke la sumenergio de la sistemo ĉiam restas konstanta.
#000069
Dum varmeco ĉiam povas esti plene konvertita en laboron en reigebla izotermvastiĝo de ideala gaso, por ciklaj procezoj de praktika intereso en termikaj motoroj la dualeĝaj de termodinamiko ŝtatoj kiu la sistemo faranta laboron ĉiam perdas iom da energio kiel perdvarmo.
Tio kreas limon al la kvanto de varmenergio kiu povas fari labori enen kun ciklan procezon, kun limon nomitan la havebla energio.
Mekanikaj kaj aliaj formoj da energio povas esti transformitaj en la alia direkto en varmenergion sen tiaj limigoj.
La sumenergio de sistemo povas esti kalkulita adiciante ĉiujn formojn de energio en la sistemo.
#000070
Richard Feynman diris dum prelego de 1961: [13]
#000071
La plej multaj specoj de energio (kun gravita energio estas rimarkinda escepto) [14] estas submetitaj al striktaj lokaj konservadaj leĝoj ankaŭ.
En tiu kazo, energio povas nur esti interŝanĝita inter apudaj regionoj de spaco, kaj ĉiuj observantoj konsentas kiel al la volumetra denseco de energio en iu antaŭfiksita spaco.
Ekzistas ankaŭ tutmonda leĝo de principo de konservado de energio, deklarante ke la sumenergio de la universo ne povas ŝanĝiĝi;
tio estas konsekvenco de la loka leĝo, sed ne inverse.
#000073
Tiu leĝo estas ĉefprincipo de fiziko.
Kiel montrite rigore per la teoremo de Noether, la principo de konservado de energio estas matematika sekvo de mova simetrio de tempo, [15] posedaĵo de la plej multaj fenomenoj sub la kosma skalo kiu igas ilin sendependaj de iliaj lokoj la akurate kunlabori.
Metu alimaniere, hieraŭ, hodiaŭ, kaj morgaŭ estas fizike neapartigeblaj.
Tio estas ĉar energio estas la kvanto kiu estas kanonika konjugato al tempo.
Tiu matematika ennodiĝo da energio kaj tempo ankaŭ rezultoj en la necerteco-principo - estas maleble difini la precizan kvanton de energio dum iu definitiva tempintervalo.
La necerteco-principo ne devus esti konfuzita kun energiŝparo - prefere ĝi disponigas matematikajn limojn al kiuj energio povas en principo estu difinita kaj mezurita.
#000074
Ĉiu el la bazaj fortoj de naturo estas rilata al malsama speco de potenciala energio, kaj ĉiuj specoj de potenciala energio (kiel ĉiuj aliaj specoj de energio) prezentiĝas kiel sistemmaso, kiam ajn donaco.
Ekzemple, kunpremita fonto estos iomete pli masiva ol antaŭ ol ĝi estis kunpremita.
Same, kiam ajn energio estas transdonita inter sistemoj per iu mekanismo, rilata maso estas transdonita kun ĝi.
#000075
En kvantumaj mekanikoj energio estas esprimita uzante la Hamiltonianan funkciigiston.
Sur iu tempopesilo, la necerteco en la energio estas de
#000076
kiu estas simila en formo al la Heisenberg Uncertainty Principle (sed ne vere matematike ekvivalento ĝis tie, ĉar H kaj t ne estas dinamike konjugatvariabloj, nek en klasikaĵo nek en kvantuma mekaniko).
#000077
En partiklaj fizikoj, tiu malegaleco permesas kvalitan komprenon de virtualaj partikloj kiuj portas impeton, interŝanĝon de kiu kaj kun realaj partikloj, kaŭzas la kreadon de ĉiuj konataj fundamentaj fortoj (pli precize konataj kiel fundamentaj fortoj).
Virtualaj fotonoj (kiuj estas simple plej malsupra kvantmekanika energistato de fotonoj) ankaŭ kaŭzas elektrostatikan interagadon inter elektraj ŝargoj (kiuj rezultoj en Kulombo juro), por spontanea radiativa kadukiĝo de eliritaj atomaj kaj atomŝtatoj, por la Casimir-forto, por kamioneto der Waal-obligaciofortoj kaj iuj aliaj observeblaj fenomenoj.
#000078
Energitransigo povas esti pripensita por la speciala kazo de sistemoj kiuj estas fermitaj al translokigoj de materio.
La parto de la energio kiu estas transdonita fare de konservativaj fortoj inte distancon estas laŭmezura kiel la laboro la fontsistemo faras sur la envenanta sistemo.
La parto de la energio kiu ne funkcias dum la translokigo estas nomita varmeco.
[noto 4] Energio povas esti transdonita inter sistemoj en gamo da vojoj.
Ekzemploj inkludas la dissendon da elektromagneta energio per fotonoj, fizikaj kolizioj kiu transiga kineta energio, [noto 5] kaj la kondukta translokigo de varmenergio.
#000079
Energio estas strikte konservita kaj ankaŭ estas loke konservita kie ajn ĝi povas esti difinita.
En termodinamiko, por fermitaj sistemoj, la procezo de energitransigo estas priskribita per la unua leĝo:
#000080
Preter la limoj de fermitaj sistemoj, malfermaj sistemoj povas akiri aŭ perdi energion en unuiĝo kun materiotransigo (ambaŭ de tiuj prilabori estas ilustritaj fuelante aŭton, sistemon kiu akiras en energio tiel, sen aldono de aŭ laboro aŭ varmeco).
#000082
Interna energio estas la sumo de ĉiuj mikroskopaj formoj de energio de sistemo.
Ĝi estas la energio necesa por krei la sistemon.
Ĝi estas rilatita al la potenciala energio-, ekz., molekula strukturo, kristalstrukturo, kaj aliaj geometriaj aspektoj, same kiel la decidpropono de la partikloj, en formo de kineta energio.
Termodinamiko temas ĉefe pri ŝanĝoj en interna energio kaj ne sia absoluta valoro, kiu estas maldeterminebla kun termodinamiko sole.
#000083
La unua leĝo de termodinamiko asertas ke energio (sed ne nepre termodinamika libera energio) estas ĉiam konservita [17] kaj ke varmofluo estas formo de energitransigo.
Por homogena sistemoj, kun klare difinita temperaturo kaj premo, ofte uzita konsekvenco de la unua leĝo estas ke, por sistemo submetata nur al prem fortoj kaj varmotransigo (ekz., cilindro-plena de gaso) sen kemiaj ŝanĝoj, la diferenciga ŝanĝo en la interna energio de la sistemo (kun gajno en energio signifita per pozitiva kvanto) ricevas kiel
#000084
kie la unua oficperiodo dekstraflanke estas la varmeco transdonita en la sistemon, esprimita laŭ temperaturo T kaj entropio S (en kiu entropio pliiĝas kaj la ŝanĝods estas pozitiva kiam la sistemo estas ekscitita), kaj la lastan semestron sur la dekstra flanko estas identigita kiel laboro farita sur la sistemo, kie premo estas P kaj volumo V (la negativaj signorezultoj ĉar kunpremado de la sistemo postulas laboron esti farita sur ĝi kaj tiel la volumenoŝanĝo, dV, estas negativa kiam laboro estas farita sur la sistemo).
#000085
Tiu ekvacio estas tre specifa, ignorante ĉiun kemiajn, elektrajn, atom-, kaj gravitajn fortojn, efikojn kiel ekzemple advekcio de iu formo de energio krom varmigi kaj pV-labori.
La ĝenerala formuliĝo de la unua leĝo (t.e., principo de konservado de energio) estas valida eĉ en situacioj en kiuj la sistemo ne estas homogena.
Por tiuj kazoj la ŝanĝo en interna energio de fermita sistemo estas esprimita en ĝenerala formo de
#000086
La energio de mekanika harmonia oscilatoro (maso sur fonto) estas alternative kineta kaj ebla.
Ĉe du poentoj en la osciladciklo ĝi estas totale kineta, kaj ĉe du poentoj ĝi estas totale ebla.
Dum la tuta ciklo, aŭ dum multaj cikloj, neta energio estas tiel same dividita inter kinetaj kaj ebla.
sumenergio de sistemo kun multaj gradoj da libereco estas same dividita inter ĉiuj haveblaj gradoj da libereco.
#000087
Scienco kaj teknologio de lando
#000094
La vorto energio devenas de la greka "energeia" ( ἐνέργεια) kaj havas signifon "ago, agado". Ĝi estas komuna kvanto, kiu permesas mezuri la kapablon de materio produkti laboron.
#000095
Tra la historio de scienco, energio estis esprimata per pluraj malsamaj unuoj, tiaj ergoj kaj kalorioj. Nuntempe, la akceptata mezurunuo pri energio estas la ĵulo, unuo de energio de la Internacia Sistemo SI. Krom la ĵulo, aliaj unuoj de energioj inkludas la kilovathoron (kWh) kaj megatunon da ekvivalento de nafto (Mten). Ili estas multe pli grandaj unuoj de energio.
#000096
Laŭ variaj fizikaj procezoj, en fiziko oni distingas specojn de energio:
#000097
Rezulte de la ekzisto de principo de konservado de energio, la nocio "energio" interligas ĉiujn fenomenojn de la naturo. La senco de la principo de konservado de energio estas en tio, ke energio ne aperas el nenio kaj ne malaperas nenie; ĝi povas nur transformiĝi de unu formo de energio al alia. Unu el filozofiaj doktrinoj, nome energetiko, rigardas la energion kiel fundamenton de ĉiuj naturokazaĵoj.
#000098
En pure praktika vidpunkto, energetiko estas scienco pri la energio kaj branĉo de la ekonomiko, kiu okupiĝas pri energetikaj rimedoj, ĝia prilaborado, transformo, transporto kaj uzo de diversaj specoj de energio. En 2003 la tutmonda konsumo da energio estis pli ol 10 500 milionoj da tunoj da ekvivalento de nafto (Mten): el kio 2 400 Mten da karbo, 3 600 Mten da nafto, 2 300 Mten da natura gaso, 610 Mtep de nuklea energio, 590 Mten da akvoelektra energio kaj ĉirkaŭ 950 Mten da biomaso kaj kvantetoj eĉ pli malgrandaj da geovarma, suna aŭ venta energio.
#000099
Estas konate, ke la rapide multiĝanta monda loĝantaro krom la kreskigo de la nutraĵprovizado bezonas ankaŭ la kreskigon de la energio-produktado. Estas konata ankaŭ tiu bedaŭrinda fakto, ke 80 elcentojn de la tutmonda energio kaj krudmaterialo konsumas tiu feliĉa parto de la homaro, kiu vivas en Usono kaj en la aliaj ekonomie evoluintaj mondpartoj. Estas konata ankaŭ tio, ke la malmulte konsumanta parto estas - juste - malkontenta pri la nuna situacio. Ankaŭ ili dezirus kreskigi la konsumadon, por kontentigi la bazajn homajn bezonojn.
#000100
Sed jam malpli konate estas, ke la nuna usona kaj okcident-eŭropa vivmaniero eblus nur por duonmiliardo da homoj, ĉar alie rapide elĉerpiĝos la energio-fontoj kaj danĝere malpuriĝos la medio, pro produkto de danĝera kvanto da karbonduoksido. Tial, jam la nuna produktado kaj konsumado estas daŭrigebla nur kelkajn jardekojn. Sed la konsumado, anstataŭ stagni aŭ malgrandiĝi, forte kreskas. Se oni konsideras ekz. la naturajn fontojn, la nombron de la loĝantaro kaj la rapidegan industriigon en Ĉinio, estas evidente, ke post kelkaj jardekoj la ĉinoj povos produkti tiom da varoj kaj malpurigan karbonduoksidon, kiom nun produktas la evoluinta mondparto. lli rajtas fari tion, kial ne, kaj povas fari sen ekstera helpo. Ili posedas grandan kvanton da karbo por energioproduktado, krudmaterialojn, laborforton, diligentecon kaj scion. Dume nature la nuna evoluinta mondoparto daŭrigas sian agadon. Kio sekvos el tio, ne estas precize antaŭvidebla. Pro la forceja (vitrodoma) efiko, kiun kaŭzas tro granda kvanto da karbonduoksido en la atmosfero, la averaĝa temperaturo jam sendube kreskas. Tial degelos granda glaciokvanto ĉe la polusoj, signife leviĝos la nivelo de la maroj, inundante grandajn dense loĝatajn regionojn, ŝanĝiĝos la tutmonda klimato, forte grandiĝos la areo de la dezertoj, ktp. La afero estas tre danĝera, ĉar pro la granda inercio de la atmosfero la efiko de la nun produktata karbonduoksido efikos nur post jardekoj. Ne forgesu ankaŭ pri acida pluvo, kaŭzita de karbobruligado, kiu jam forte damaĝis la arbarojn.
#000101
La surtera energio-konsumado en la jaro 1991 disdividiĝis jene: petrolo 37,6%, karbo 26,2%, tergaso 20,5%, nuklea energio 6,8%, biomaso 6,3%, akva kaj geotermika energio 2,6%. Ĉu la kaŭzo de tiu ĉi disdividiĝo estas sekvo de la nuntempa teknika nivelo, aŭ ĉu influas ĝin ĉefe personaj aŭ grupaj profitinteresoj, estas malfacile determini.
#000102
Estas okulfrape en la konsumado la superregado de nafto kaj minkarbo. Ilia forbruligo estas la ĉefa fonto de la karbonduoksido. Ekonomie ekspluatebla nafto tutmonde haveblos nur dum kelkaj jardekoj, sed karbo ankoraŭ dum jarcentoj. Ankaŭ la senpere aŭ en la formo de alkoholo aŭ oleo forbruligita biomaso produktas karbonduoksidon.
#000103
Nuntempe la tergaso estas tiu energiofonto, kies uzado kaŭzas la plej malgrandan medio-malpurigadon. Tial ĝia uzado rapide kreskas, do la elĉerpiĝo ne bezonas longan tempon. La uzado de geovarma energio estus signife kreskigebla. Verŝajne ekonomiaj aŭ aliaj konsideroj malhelpas ĝian pli ampleksan uzadon. La uzado de la energio de riveroj jam ne estas signife kreskigebla sen detruo de ekologiaj valoraĵoj. La uzado de la energio de la marbordoj, la energio de fluso kaj malfluso estas ankoraŭ ne sufiĉe uzataj nek la ventoenergio.
#000104
La sunenergio estas granda eblo por la estonteco. Nuntempe la senpera transformo al elektro per sunĉeloj estas ne farebla sen malprofito, pro ilia alta prezo kaj malalta efikeco. Sed por akvovarmigado la uzado de la sunenergio jam komencas disvastiĝi.
#000105
La situacio pri la nuklea energio
#000106
Laste sed ne balaste la nuklea energio. En la 50aj kaj 60aj jaroj oni komencis amase konstrui nukleajn energiocentralojn en Usono, en Sovetio, en Okcident-Eŭropo. Tiutempe ŝajnis, ke la energio-provizado de la homaro estas por ĉiam solvita. Ankaŭ la tiutempa konkurarmado instigis la konstruadon de nukleaj reaktoroj, ja en ili oni produktis la plutonion por atombomboj kaj el litio la tricion por hidrogen-bomboj. Sed dume ankaŭ gravaj problemoj sin anoncis. El la foruzita uranio estiĝis aliaj radiantaj elementoj. El inter ili la plutonio estis konvena por plua uzado en reaktoro aŭ por atombombo. Tial per tre danĝera kaj multekosta procedo la grandpotencoj apartigis la plutonion. Sed restis aliaj forte radiantaj elementoj, kies vivdaŭro estas longa. Ties deponado kaŭzas grandan problemon, ja temas pri jarmiloj dum kiuj la deponado devas esti sekura. Tio ankoraŭ estas nesolvita. Oni nun kolektas tiujn danĝerajn materialojn, kies kvanto ade grandiĝas, kaj atendas naskiĝon de ideo por bona solvo. Tial, kaj pro la akcidentoj okazintaj en Three Mile Island (1979) kaj en Ĉernobil (1986) nuntempe la konstruado de atomreaktoroj maloftiĝis, sed en la 1990-aj jaroj denove fortiĝis en Azio.
#000107
CERN en Ĝenevo: realigo de energioproduktado dependas de diversaj personaj kaj grupaj profitinteresoj. Ŝajnas, ke tiu ĉi problemo estos solvebla per genia metodo. Se oni bombardas elementojn per grandenergiaj neŭtronoj, estiĝas grandenergiaj neŭtronoj aldone al la originalaj. Per ili oni bombardas longvivdaŭrajn izotopojn, kiuj havas ne fortan, tamen danĝeran radiadon; ili transformiĝas en novajn izotopojn, kies radiado estas forta, sed la vivdaŭro relative mallonga. Tiamaniere la deponada tempo mallongiĝas kaj la transformo cetere liberigas uzeblan energion. La procedo estas farebla surbaze de restaĵoj de reaktoraj uranipecoj, kaj ankaŭ de aliaj elementoj, ekz. torio (Th). Torio en la naturo estas multe pli ofta ol uranio. Ĝia radiado estas malforta, la vivdaŭro tre longa, kaj ekzistas nur unu izotopo. Torio 232 facile kaptas malrapidajn neŭtronojn, poste estiĝas izotopo torio 233, kies duoniĝa tempo estas 22 minutoj. Estiĝas protaktinio (Pa232), kies duoniĝa tempo estas 27 tagoj. La rezulto estas uranio 233, izotopo, kiu emisias fortan gama-radiadon, sed memstara ĉenreakcio ne povas okazi. Gi povas maIkomponiĝi nur, se eksteraj malrapidaj neŭtronoj trafas ĝin. Dum la reakcio liberiĝas signifa varmenergio. (Aparta avantaĝo estas, ke la forta radiado de la materialo malhelpas ĝian komercon en la nigra merkato.) Estas tre grave el la vidpunkto de la sekuro, ke la reaktoro funkcias nur okaze de enkonduko de ekstera energio, tial ĝia nomo estas energio-multobligilo.
#000108
Sinkrotrono (akcelilo de korpuskloj), kiu estigas protonon-faskon de 5 mA (miliamperoj), kun energio de 109 eV (unu miliardo da elektronvoltoj).
Energio-multobligilo. Tie la rapidaj protonoj puŝiĝas al plumbo, kiu tial emisias rapidajn neŭtronojn. La torio estas en apartaj malgrandaj globoj, ĉíu en la mezo de grafita globo. Tiu bremsas la neŭtronojn. Ili ĉiuj estas en premita akvo.
La premita, alttemperatura akvo cirkulas tra varminterŝanĝiIo, kie ĝi estigas akvovaporon. Tiu funkciigas turbinon, kaj la kunligita generatoro produktas elektran energion. La elektra energio povas esti 40-50-oble pli granda ol necese por funkciigi la sinkrotronon. Do malgranda parto de la produktita energio sufiĉas por la funkciigo, la cetera estas konsumebla.
#000110
La sistemo estas tute fermita. Gi estas iam ajn senprobleme malŝaltebla, haltigebla. Laŭ la kalkuloj 5000 kg da torio povas estigi 250 MW (250 milionoj da vatoj) da termika povumo. Dum du jaroj konsumiĝas el ĝi 5% (250 kg). Tiu termika povumo egalas al tiom, kiom povas produkti la forbruligo de 28 megatunoj (28 miliardoj da kilogramoj) da karbo.
#000111