Wordle, la minimumisma interreta ludo furoranta en la mondo, unuafoje eniris nian leksikonon en oktobro 2021. Tio okazis kiam Josh Wardle, programa inĝeniero el Brooklyn, Novjorko, decidis fari la ludon alirebla por la publiko.
#000002
Wordle okupis nian imagon ĝis tia ekstremo, ke ĝi estis nomita “gisto de Omicron”. Sed kial ni ŝatas ĝin tiom multe?
#000004
Wordle is the sourdough starter of Omicron.
#000005
Wordle estas la gisto de Omicron.
#000007
“Mi pensas ke homoj ŝatas ke estas tiu ĉi aĵo en Interreto kiu simple estas amuza”, diris Wardle en intervjuo al The New York Times. “Ĝi ne provas fari ion nerimarkitan kun viaj datumoj aŭ pupiloj. Ĝi simple estas amuza ludo”.
#000012
La 1-an de februaro la zelotoj de la ludo vekiĝis kun la novaĵo ke The New York Times aĉetas Wordle kontraŭ “nenomita sepcifera sumo”. Wardle publikigis emocian afiŝon ĉe Tvitero, dirante ke li estis “ĝojega” pro la kontrakto kaj aldonante ke la ludo “iĝis io pli granda ol li iam imagis”.
#000013
It has been incredible to watch the game bring so much joy to so many and I feel so grateful for the personal stories some of you have shared with me — from Wordle uniting distant family members, to provoking friendly rivalries, to supporting medical recoveries.
#000014
On the flip side, I'd be lying if I said this hasn't been overwhelming. After all, I am just one person, and it is important to me that, as Wordle grows, it continues to provide a great experience to everyone.
#000015
Estas nekredeble vidi la ludon alporti tiom da ĝojo al tiom multaj homoj kaj mi estas tre kontenta pro la personaj historioj kiujn kelkaj el vi kundividas kun mi — de Wordle unuiganta forajn familianojn ĝis provokado de amikema konkurado kaj subtenado de medicina rehabilitado.
#000016
Ĉe alia flanko mi mensogus se mi dirus ke ĉio ĉi ne estis ŝoka. Ĉar mi estas simple homo kaj estas grave por mi ke dum Wordle kreskas ĝi plu provizas grandajn spertojn al iu ajn.
#000017
Eĉ pli ekscita rilate Wordle estas ke la kodo malantaŭ ĝi povas esti adaptita al funkciado en diversaj lingvoj kaj kuntekstoj. Pli da programistoj-zelotoj jam akiris la kodon kaj redezajnis ĝin en ĉiu ajn imagebla variaĵo.
#000019
Have fun playing with your language(s), and remember: una lingua numquam satis est. 
#000022
Amuziĝu ludante kun viaj lingvo(j) kaj memoru: una lingua numquam satis est. 
#000025
La Wordles en la listo varias de la belorusa kaj kornvala al la filipina kaj kazaĥa, sed ankaŭ inkludas versiojn en la klingona kaj usona signolingvo (ĝi nomiĝas Dactle). Iuj lingvoj kiel la ukraina havas pli ol unu Worlde-opcion: eblas elekti Slovko, Kobza kaj Wordle en la ukraina.
#000026
Luda revivigo de indiĝenaj lingvoj
#000028
La populareco de la ludo ankaŭ kreis novajn oportunojn por promocii indiĝenajn lingvojn: loĝanta en Maui, sciencisto kaj lingva aktivulo Keola Donaghy kreis havajan version nomitan Hulihua por marki la starton de “Mahina ‘Ōlelo Hawai‘i” (Monato de la havaja lingvo).
#000029
Estas ankaŭ Lewdle, kiu, kiel vi divenis, estas bazita sur vortaro el obscenaj kaj maldecaj vortoj, kaj Custom Wordle, kiu ebligas al vi fari vian propran ludon enigante vorton kiun aliaj devas diveni (ĝi estas pruvite populara en lernejaj klasĉambroj).
#000032
Ĉi tio estas “ŝlosila momento en nia hemisfero, tempo en kiu ni alfrontas multajn defiojn por demokratio” en Latinameriko [eo]. Kun ĉi tiu frazo, en intervjuo kun NTN24, la usona asistanta sekretario pri Okcidenhemisferaj Aferoj, Brian A. Nichols, kaŭzis fortan reagon la 2-an de majo de iuj ŝtatestroj de la kontinento. Li aludis la fakton ke landoj kiel Kubo, Nikaragvo kaj “la reĝimo de Maduro” [ndlt. reference al Venezuelo (ĉiuj eo)] ne respektas “la demokratian ĉarton de la Amerikoj”, do ili ne estus invititaj al la Pintokunveno de la Amerikoj okazonta de la 6-a ĝis la 10-a de junio 2022 en Losanĝeleso, Kalifornio (ĉiuj eo).
#000036
La Pintokunveno de la Amerikoj, kiu komenciĝis en 1994, estas serio da kunvenoj de ŝtataj kaj registaraj estroj de la okcidenta hemisfero por pridiskuti komunajn zorgojn, valorojn kaj politikojn, kaj estas organizita de la Organizaĵo de la Amerikaj Ŝtatoj (OAŜ) [eo]. La gastiganta lando — ĉi-kaze Usono — elsendas la invitojn.
#000037
Reagis unue la prezidanto de Meksiko, Andrés Manuel López Obrador (AMLO), kiu diris ke li ne ĉeestos la pintokunvenon se ne ĉiuj landoj partoprenos: “Se oni estas ekskludita, se ne ĉiuj estas invititaj, reprezentanto de Meksiko iros, sed mi ne irus”. Demandita ĉu temas pri protesta mesaĝo, la prezidanto kategorie jesis, “ĉar mi ne volas ke la sama politiko daŭru en Ameriko. Kaj fakte mi volas aserti sendependecon, suverenecon kaj manifesti por universala frateco. Ni ne estas por konfrontiĝoj”.
#000038
De tiu momento, preparoj por la Pintokunveno de la Amerikoj, kiu ĉi-jare portas la sloganon “konstrui daŭripovan, rezisteman kaj egalan estontecon”, fariĝis kapdoloro por la usona registaro. En mallonga tempo, estroj de aliaj landoj ankaŭ esprimis sian intencon ne ĉeesti se Kubo, Venezuelo kaj Nikaragvo ne estos invititaj. Ĉi tio estis la kazo de la prezidantoj de Argentino, Alberto Fernández; de Bolivio, Luis Arce; de Honduro, Xiomara Castro; de Gvatemalo, Alejandro Giammattei, kaj de Brazilo (ĉiuj eo), Jair Bolsonaro.
#000039
Era su intención excluir a varios países, entre ellos #Cuba, a pesar del fuerte reclamo regional a que se le pusiera fin a las exclusiones. (1/4)
#000042
Estas sciate ke la usona registaro konceptis de la komenco ke la Pintokunveno de la Amerikoj ne estu inkluziva.
#000044
Estis ĝia intenco ekskludi plurajn landojn, inkluzive de #Kubo, malgraŭ la forta regiona alvoko por fino de ekskludoj. (1/4)
#000045
Por iuj spertuloj, la Pintokunveno de la Amerikoj spegulas la malaltan integriĝon de la nacioj de la kontinento, la demokratian krizon en multaj el ili, kaj pridubas la superregadon de Usono en la regiono. Ekzemple, Anatoly Kurmanaev kaj Jack Nicas, en teksto por The New York Times, atentigas ke ĉi tiu kunveno, kiu devus “reliefigi la vizion de la registaro de Joe Biden”, reale “povus montri la malpliiĝantan influon de Usono en la antaŭenigo de ĝiaj planoj en la regiono”. Siaflanke, Andrea Sanfeliz, internaciisto kaj direktorino de Institucia Disvolviĝo de la Meksika Instituto por Konkureco (IMCO), trovas en la nuna usona administrado “maltrankviligitan, malfortigitan gvidadon, kun malmulta direkto”; efektive, ŝi diras ke tio, kion ni povus vidi estas “la zorgo kiun Usono havas pro la pliiĝo de popolismo en Latinameriko”.
#000047
EE.UU al excluir a países hermanos como Cuba, Venezuela y Nicaragua de la Cumbre de las Américas, destruye las bases de solidaridad, cooperación y respeto a la soberanía que sustentan la Carta de la OEA. EE.UU divide a los países latinoamericanos.
#000048
Usono ekskludante fratinajn landojn, kiel Kubon, Venezuelon kaj Nikaragvon de la Pintokunveno, detruas la fundamentojn por solidareco, kunlaboro kaj respekto por suvereneco, kiujn subtenas la OAŜ-ĉarto. Usono dividas latinamerikajn landojn.
#000050
Por la ĵurnalisto Francesco Manetto de El País de Hispanio [eo], la fakto ke la kontinento troviĝas en malordo ne estas nova. Tamen, li konsideras ke, kun siaj deklaroj, López Obrador vekis senton en pluraj landoj, preter Kubo, Nikaragvo, Venezuelo. El simbola vidpunkto, li klarigas, “Usono ankoraŭ trenas la ŝarĝon de pasinteco, en kiun ĝi rekte intervenis”. Tial, “eble ni alfontras novan internacian politikon de Usono pri la resto de la regiono”.
#000055
La okazaĵo nei la invitojn al Kubo, Venezuelo kaj Nikaragvo atentigas pri estonteco de riska polusiĝo en la kontinento. Ĉi tion rimarkis la nacioj de la Bolivara Alternativo por Ameriko (ALBA), kiu havis sian propran pintokunvenon en Havano (ĉiuj eo), la 27-an de majo. Tie, kiel esprimis la plenuma sekretario de ALBA, Sacha Llorenti, en la fina deklaro de la kunveno, la estroj malakceptis “la ekskludojn kaj la diskriminacian traktadon” fare de la norda potenco kaj ratifis “sian devontigon al la plifortigo de ALBA, kiel instrumento de kuniĝo de niaj popoloj surbaze de la principoj de solidareco, socia justeco, kunlaboro kaj ekonomia komplementeco”. Ili ankaŭ favoris la “veran regionan integriĝon gvidatan de la Komunumo de Latinamerikaj kaj Karibiaj Ŝtatoj (CELAC) kaj kun la postuloj de la Proklamo de Latinameriko kaj Karibio kiel zono de paco”.
#000056
Fronte al la ekskludo de la registaro de Biden, eble la plej komplika rolo estas tiu de Meksiko. La lando ne estas en facila situacio, ĉar ĝi estas “ĉarnira” aŭ “matraca” nacio, kiel Andrea Sanfeliz difinas ĝin, pro tio ke unuflanke ĝi dividas limon kun Usono kaj aliflanke ĝi estas unu el la plej eminentaj nacioj de Latinameriko. Malgraŭ tio, en ĉi tiu krizo ĉe la Pintokunveno de la Amerikoj, AMLO pruvis gravan influon en la regiono. “Mi ne scias kiom multe ĉi tiu akto de ribelo, inter citiloj, kontraŭ Usono estos favora por Meksiko, nek kiajn rektajn konsekvencojn havos ĝia partopreno en la Pintokunveno”, diras Sanfeliz. La prezidanto atendis ĝis la lasta minuto antaŭ ol publikigi sian decidon ne iri al la Pintokunveno.
#000058
La gazetara sekretario de Blanka Domo [eo], Jen Psaki, diris al raportistoj ke la usona administracio ne kontribuos al la “fanfaro” de la Olimpiaj Ludoj. Neniu oficiala usona delegacio ĉeestos la Ludojn de 2022, sed male al la totala bojkoto de la Olimpikoj Ludoj en Moskvo de 1980 kontraŭ la sovetia invado de Afganio [eo], usonaj atletoj povos partopreni en la Ludoj.
#000062
La usona prezidento, Joe Biden, rivelis en novembro ke li estis konsideranta diplomatian bojkoton de la Vintraj Olimpikoj [eo]. Komence de decembro, Litovio [eo] anoncis ke ĝi ne sendos oficialan delegacion al Pekino [eo] kaj oni atendas ke pli da landoj, kiel Kanado [eo], aliĝos al la diplomatia bojkoto.
#000063
En la tagoj antaŭ la anonco, ĉina proparolanto, Lijian Zhao, promesis ke Ĉinio aplikos “fortajn kontraŭrimedojn” se Usono elektos bojkoti la Olimpikojn.
#000064
The #US should follow the #Olympic spirit of “together” and stop politicizing sports and the diplomatic boycott of #Beijing2022, lest it would affect China-US dialogue and cooperation on key areas. #China will take resolute countermeasures if the US is bent on the wrong decision. /xnDBIDzGer
#000065
Ĝis nun, Pekino ankoraŭ ne anoncis konkretajn kontraŭrimedojn. Solomon Yue, ĉina-usona respublikana aktivulo kaj ĉefa afergvidanto de Republicans Abroad, premgrupo de respublikanoj eksterlande, fajfis pri la agresema politika retoriko de Ĉinio:
#000067
Fakte, post kiam la registaro de Biden faris sian oficialan anoncon, Liu Pengyu, proparolanto de la ĉina ambasadejo en Usono, forlasis la minacojn de kontraŭrimedoj kaj nomis la bojkoton “politika konjekto”.
#000071
Politicians calling for boycott #2022BeijingOlympics are doing so for their own political interests and posturing. In fact, no one would care about whether these people come or not, and it has no impact whatsoever on the #Beijing2022 to be successfully held.
#000072
Politikistoj, kiuj postulas bojkoton de la #2022Pekinaj Olimpikoj, faras tion pro siaj propraj politikaj interesoj kaj afekcio. Fakte, kiu zorgas ĉu ĉi tiuj homoj venas aŭ ne, kaj tio ne influas la sukceson de #Beijing2022.
#000074
Hu Xijin, ĉefredaktoro de la Global Times, financita de la ĉina ŝtato, iris plu kaj sugestis ke Pekino ne bonvenigos usonajn oficialulojn ĉiokaze:
#000075
Only super narcissistic people will regard their absence as a powerful boycott. Most of those US govt officials are close contacts of the COVID-19 patients according to China’s standard, moreover picky and pretentious. You are the people that Beijing residents least want to see. 
#000076
Nur supernacisismaj homoj konsideros ilian foreston kiel potencan bojkoton. Plej multaj el tiuj usonaj registaraj oficistoj estas proksimaj kontaktoj de pacientoj kun KOVIM-19 laŭ la normo de Ĉinio, krome fuŝemaj kaj pretendemaj. Vi estas la homoj kiujn pekinanoj malpli volas vidi.
#000078
Dume, iuj diris ke la diplomatia bojkoto ne sufiĉas, argumentante ke usonaj atletoj estu malpermesitaj ĉeesti la Ludojn en Ĉinio. Aliaj organizaĵoj kiuj pledis por bojkoto de la Vintraj Olimpikoj postulis pli da agado kontraŭ homrajtaj misuzoj en Ĉinio. Sophie Richard, direktoro de Human Rights Watch en Ĉinio, diris:
#000080
2/2: But this shouldn’t be the only action. The US should now redouble efforts with like-minded governments to investigate and map out pathways to accountability for those responsible for these crimes and justice for the survivors. @hrw @hrw_chinese
#000082
Dum iuj, kiel la usonaj politikistoj Tom Cotton kaj Carlos Giménez, insistis pri plena bojkoto, Jerome Cohen, jura profesoro en la Novjorka Universitato, pli interesiĝas pri observado de la agoj de individuaj atletoj en Pekino dum la Ludoj dum pli da sportaj steluloj sin esprimis kontraŭ homrajtaj misuzoj en Ĉinio en la lastaj du jaroj:
#000085
It will now be interesting to see how the participating US athletes will conduct themselves. Will any engage in human rights protests? In what ways? When? To support which of the several causes that cry out for protest? Quite a challenge for young people.
#000086
Nun estos interese vidi kiel kondutos la partoprenantaj usonaj atletoj. Ĉu iuj partoprenos en protestoj por homaj rajtoj? Kiel? Kiam? Kiun el la diversaj kialoj, kiuj kondukis/gvidis al la protesto, [ili] devus subteni? Defio por junuloj.
#000088
La 16-an de decembro 2021, UNESKO inkluzivigis ĉamameon en la Listo de nemateria kultura heredaĵo. Tiun saman tagon Mujer estis lanĉita. Por la produktoro Steven Bagner temis pri belega koincido pro tio, ke li sentas ke ĉamameo tre proksimas al liaj radikoj. Steven Bagner rakontas al Tutmondaj Voĉoj:
#000094
Cada provincia de Argentina tiene distintos ritmos, tienen sus características, tiene su sabor propio de la región. Y eso es lo que nosotros vamos reivindicando, y sobre todo, apropiándonos, deconstruyéndolo, para incluir y mostrar diversidad.
#000095
Steven Bagner estas la nomo kaj de la produktoro kaj de la multkultura kolektivo de disidentaj artistoj. La kolektivo arigas ĉefe anojn de la GLAT-komunumo kaj laboras pri pluraj muzikaj kaj aŭdovidaj projektoj.
#000098
La fundamentaj membroj de Bagner estas: Steven, argentina muzikisto kaj produktoro; Zara Taylor, kanada kantisto; kaj Lilith Mogilat, kiu devenas el Argentino sed loĝas en Rusujo kaj respondecas pri la estetika kaj vida parto. Ankaŭ kunlaboras de tempo al tempo artistoj kaj talentuloj, kiuj partoprenas plurajn projektojn.
#000099
Steven, kiu loĝas en Morón en la orienta parto de Bonaero, difinas la kolektivon kiel organizon pli horizontalan ol piramidan, kiu serĉas diversecon de ideoj kaj homoj. Tiun serĉon ĝi faras pere de ĉirkaŭiranta rigardo kaj en la geografia signifo, malproksime de la centro reprezentanta la ĉefurbon de la lando, kaj en la socia signifo. Jen la klarigo de Bagner:
#000100
Lilith (dekstre) dum la filmado de Mujer. Foto de Cotton, proprieto de Bagner, uzita kun permeso.
#000103
Mujer estis filmita en loĝejo en Sankt-Peterburgo, Rusujo. Unu el la modeloj estas transgenrulo, sed oni ne indikas ekzakte kiu el ili estas. Nur je la fino aperas frazo: “Do vi estas transgenra viro” [“So you are an FTM”]. Oni evidentigas do la malkomfortecon, kiun kaŭzas la supozo pri la genro de homo pro ties aspekto. Oni ankaŭ parolas pri la malfacilaĵoj pritrakti seksecon dum intima renkontiĝo.
#000104
La filmeton oni malpermesis en Rusujo ĉar oni konsideris ke ĝi kontraŭas la leĝon, kiu malpermesas “samsekseman propagandon”. Eble pro tio, estas eĉ pli grave por la aktoroj de Mujer tio, ke ili estas parto de la projekto kaj ke ili scias tion, ke ili estas videblaj ekster sia propra lando:
#000105
Lilith, al ir y venir, pudo ver de una manera muy marcada la diferencia. Como por ejemplo en Argentina, en Buenos Aires, las leyes han ido acompañando de forma progresiva la visibilidad del colectivo LGBT. Pero en Rusia, va todo para atrás. Así que para estos chiques, poder participar en el video... No puedo explicar en palabras el valor que tiene.
#000106
Genro-roloj en la argentina folkloro
#000108
Danke al novaj historiaj esploroj, oni scias hodiaŭ, ke virinoj ludis fundamentan rolon en la kreado de ĉamameo. Tamen tra la tempo, oni senvidebligis kaj formetis ilin en duan planon. Mujer depostulas tiun inecon ene de la folkloro:
#000109
Dentro de todas las danzas con lo popular y lo tradicional, al menos desde Argentina, lo patriarcal es el eje. Es decir, siempre la mujer es la parte débil, la parte a moldear, la parte a manejar. El hombre, la parte viril, fuerte. Y eso creo que cuenta como parte de lo que fueron las raíces. Pero también invitamos a cuestionar si es lo que seguimos queriendo.
#000110
Rilate al tradiciaj kaj popolaj dancoj, almenaŭ en Argentino, patriarkeco estas kiel akso. Mi klarigas: virino estas la malforta flanko. Ŝi estas tio, kion oni muldas kaj regas. Viro estas la forta flanko. Mi opinias tiun perspektivon, kiel parton de niaj radikoj. Tamen ni kuraĝigas homojn debati ĉu ni daŭre deziras tion.
#000111
Ankaŭ kvira [eo] tango aperis por postuli la realproprigon de tiuj unuaj roloj kaj por debati la samsekseman perspektivon kiel solan akceptindan modelon de seksaj kaj amaj rilatoj. Hodiaŭ ĝi estas fakte movado, kiu populariĝis kaj kiu allogas GLAT-ulojn de la tuta mondo vizitantajn Bonaeron.
#000112
Oni povas pli bone kapti ĉi tiun depostulon de ineco en la dua unuopaĵo de Bagner, La Rosa Cruz [La Rozkolora Kruco]. Temas pri tango, kiu enhavas grandegan simbolan ŝarĝon. Ĝi pritraktas pli personan temon pri Steven:
#000113
Tiene que ver con un músico frustrado, abatido, que recién encuentra su punto de empoderamiento cuando reconoce la parte femenina que hay en él. [...] Una vez que abracé todo lo que soy, pude empezar a construir algo que fuera importante para otres y crear estas alianzas con lo cultural. Me pareció que pude decir, desde el orgullo, soy sudaca, soy provinciano, era el mejor papel que podía jugar.
#000114
Temas pri frustrita kaj deprimita muzikisto, kiu ĵus trovas sian mempovigon kiam li agnoskas la inecan parton en si mem. [...] Kiam mi akceptis ĉion, kio mi estas, tiam mi kapablis ekkonstrui ion gravan por aliaj homoj. Mi povis starigi ĉi tiujn aliancojn kun kulturo. Tiam mi kapablis fiere aserti: mi estas sudaca [sudamerikano], mi estas provincano. Tiuj estis la plej bonaj roloj, kiujn mi kapablis ludi.
#000115
Kaj la teksto kaj la nomo de la kanto esprimas la belecon naskiĝantan el doloro. Temas pri la simbola ŝarĝo, kiu pezas sur la korpo kiel kruco. Kaj poste, la renaskiĝo kaj akiro de povo. Ĝi ankaŭ enhavas religian kaj spiritecan ŝarĝon. “Apartigi religion kaj ŝtaton, sperti religiecon kaj spiritecon el alia vidpunkto, estas aferoj, kiujn ni multe konsideras dum niaj projektoj.”
#000116
Tamen, ne ekzistas konata antaŭulo de kvira ĉamameo. Mujer estas pionira projekto, kiu tuŝas tre enradikiĝintajn tradiciojn en la regiona kulturo. Kaj malgraŭ tio, ke estis neeviteblaj malfavoraj reagoj flanke de tradiciemaj voĉoj, la ĝenerala bilanco estis pozitiva. Junulara spektantaro tre bonvenigis la projekton.
#000117
La laboro de Bagner estis bonvenigita ne nur en Argentino sed ankaŭ en la najbaraj landoj. De tie daŭre venas alvokoj pri kunlaborado en aliaj projektoj por savi aliajn folklorajn esprimojn en la regiono.
#000120
Seguimos trabajando, viendo de qué manera podemos tejer redes que nos ayuden culturalmente a conectar y generar más diversidad. Estamos indagando, experimentando, grabando con un montón de géneros y música de raíz, no solo argentina sino también de países aledaños... En muy poquito, algún single nuevo saldrá.
#000121
Ni daŭrigas la laboron. Ni volas lerni kiel ni povas teksi retojn por helpi konekti kulturnivele kaj krei plian diversecon. Ni daŭre esploras, eksperimentas, filmas amason da ĝenroj de muziko el folklora radiko, kiu venas kaj de Argentino kaj de najbaraj landoj. Tre baldaŭ aperos nova unuopaĵo.
#000122
Aŭstralio akiros aron da submarŝipoj kadre de la alianco kun Usono kaj Britio [ĉiuj eo]. Ekrankopio de la video de ABC News
#000124
Tamen, la kritiko el Ĉinio [eo] iom mildis kompare kun la tondra kondamno kaj diplomatia reago de Francio [eo].
#000125
Kvankam la lastatempa alianco ne mencias eksplicite la Ĉinan Popolan Respublikon, AUKUS klare esperas bremsi la ambiciojn de Ĉinio en la Hindo-Pacifika regiono. La 17-an de septembro, la komuna deklaro de la Aŭstralia-Usonaj Ministraj Konsultoj referencis al la asertoj de la Ĉina Popola Respubliko pri mara ekspansio en la Sudĉina Maro. La ĉina registaro kritikis ĝian “kadukan pensmanieron de la Malvarma Milito”:
#000127
La ĉina nacia ĵurnalo Global Times estis senbrida en sia ĉefartikolo:
#000131
Australian troops are also most likely to be the first batch of Western soldiers to waste their lives in the South China Sea.
#000132
Aŭstraliaj trupoj plej verŝajne estas la unua aro de okcidentaj soldatoj kiuj perdos siajn vivojn en la Sudĉina Maro.
#000133
Francio akuzas Aŭstralion pri “hipokriteco, malestimo kaj mensogoj”
#000136
La franca registaro deklaris ke ĝi estis “surprizita” de la interkonsento, kiun ĝi priskribas kiel “pikon en la dorson”. Francio retiris siajn ambasadorojn el Kanbero kaj Vaŝingtono [ĉiuj eo], tre nekutima movo por proksima aliancano. Simile, Britio ricevis fortan riproĉon de la francoj.
#000137
Eta kaj dolĉa insulto al la registaro de Boris Johnson fare de la francoj “nura negrava aliancano de Usono kaj Aŭstralio”.
#000139
Francaj oficialuloj malkaŝe malestimis la interkonsenton, referencante al la “hipokriteco, malestimo kaj mensogoj” de Aŭstralio kaj nomante Brition “rezerva rado” en la interkonsento.
#000140
La aŭstralia ministro pri defendo forĵetis la francan kritikon, menciis ke ili jam spertis problemojn kun la kontrakto, kaj lia ministerio pri defendo proponis eblajn alternativojn komence de 2021. Siaflanke, aŭstralia ĉefministro Morrison avertis la francan kompanion pri la neceso sekvi la limdatojn.
#000141
Siavice, la ministro Peter Dutton anoncis la plifortigon de militaj ligoj kun usonaj trupoj kaj aerarmeoj, kio sugestas pligrandigon de la usona armea ĉeesto sur aŭstralia grundo.
#000142
Morrison deklaris ke la floto ne estos armita per atombomboj kaj ke li havas neniun intencon de establado de atomkonkurado en Aŭstralio.
#000143
Kvankam la interkonsento estis subtenita de la opozicia Laborista Partio, tio ne malhelpis al ĝi severe kritiki la registaron pro ĝia misadministrado de la interkonsento kaj pro malŝparo de mono. Post la deklaro, Paul Keating, eksĉefministro el la Laborista Partio, esprimis sian zorgon pri ebla perdo de nacia suvereneco:
#000144
Ĉi tiu pakto ligas Aŭstralion al la tuta usona armea implikiĝo kontraŭ Ĉinio.
Ĉi tiu interkonsento, AUKUS, sekvigos drastan perdon de aŭstralia suvereneco, ĉar fidi al (aŭ dependi de) usona militmaterialo senigos/prirabos Aŭstralion de ajna libereco aŭ elekto en iu ajn engaĝiĝo kiun ĝi povas konsideri taŭga, skribas Paul Keating
#000146
The political class are engaged in rewriting the truth of the French deal to make it appear that we ditched French diesel subs in favour of US nuclear powered.
The French subs are nuclear. We were paying to have them converted to conventional diesel.
#000148
La politika klaso engaĝiĝas reverki la veron pri la interkonsento kun Francio, por ŝajnigi ke ni forĵetis la submarŝipojn favore al franca dizelo por la usonaj nukleaj [submarŝipoj]. Francaj submarŝipoj estas nukleaj. Ni estas pagantaj por ke ili funkciu per konvencia dizelo.
#000150
La diplomatia konflikto estis la ĝojo de karikaturisto la tutan semajnon:
#000155
- La aŭstralia ŝipo de Ŝia Moŝto “That fella Down Under” (ndlt.: ĉi tio signifas, “tiu ulo malsupre”), kiel ĝi nomiĝas?
Peti prezidenton Biden nomi nian unuan nuklean submarŝipon verŝajne ne estis bonega ideo.
– Aŭstralia-Franca submara kontrakto: Pardonu mian francan.
– Ĉu vi konscias ke estus pli malmultekoste importi ilin el Ĉinio?
Jen kiel niaj karikaturistoj reflektis la hieraŭan grandan deklaron.
Ĉiuj viaj demandoj pri submarŝipoj estas responditaj.
#000158
This week’s cartoon, by @jonkudelka: #AusPol
#000160
Por aldoni brulaĵon al la afero, usona prezidento Joe Biden ŝajnis forgesi la nomon de ĉefministro Morrison dum komuna gazetara konferenco, nomante lin “la ulo ‘tie malsupre’ (neformala nomo por Aŭstralio)”.
#000163
The greatest threats to Australia are the climate crisis, the housing crisis, the mental health crisis & COVID.
#000167
We urgently need to spend $ on what actually matters.
#000168
Not subs to fuel the warmongering fever dreams of a PM whose name Joe Biden doesn't even remember.
#000169
La plej grandaj minacoj al Aŭstralio estas klimata ŝanĝo, la loĝeja krizo, la mensa sankrizo kaj KOVIM.
#000171
Ni urĝe bezonas elspezi $ por tio kio vere gravas.
#000172
Ne en submarŝipoj kiuj instigas la militemajn fantaziojn de ĉefministro kies nomon Joe Biden eĉ ne memoras.
#000173
Kelkaj aŭstralianoj elstarigis la malboniĝon de aŭstralio-francaj rilatoj:
#000175
Message from a French friend in Paris: “I wanted to underline the level of anger that exists here in France at the moment. Your government is an embarrassment, you already know that – but the damage regarding the Australian image here is huge.”
#000176
Mesaĝo de franca amiko el Parizo: “Mi volis substreki la nivelon de indigno ĉi tie en Francio nuntempe. Via registaro estas honto, vi scias tion, sed la damaĝo suferita de la bildo de Aŭstralio estas nekalkulebla.”
#000178
Dume, francaj oficialuloj intensigas kritikon de la AUKUS-nacioj kaj proponas ĉesigi liberkomercan intertraktadon inter Eŭropa Unio kaj Aŭstralio:
#000179
France is throwing down the gauntlet to the other EU countries, who have to decide whether to help a humiliated Paris weaken China’s main rival in the Indo-Pacific, a region the EU has newly devoted itself to. 
#000180
NOVAĴO: Clément Beaune, franca sekretario pri eŭropaj aferoj, diras ke daŭrigi intertraktadon kun Eŭropo pri komerco kun Aŭstralio nun estas “nepensebla”.
Francio defias la aliajn landojn de Eŭropa Unio, kiuj devas decidi ĉu helpi humiligitan Parizon malfortigi la rivalon de Ĉinio en la Hindo-Pacifika regiono, en kiu Eŭropa Unio lastatempe engaĝiĝis.
#000182
...France proposed a genuine strategic alliance with Australia, one based on mutual respect and common values that would have bolstered Australia’s sovereignty in the long term and diversified Australia’s partnerships to reduce its dependence on those “great and powerful friends”.
#000185
However, the French-Australian partnership is unlikely to be salvaged anytime soon given the public humiliation France has felt.
#000186
Francio kaj Eŭropa Unio restis nesciaj pri la radikala ŝanĝo de opinio de Aŭstralio, kaj ĝenerale, ili nun alfrontas dramecan rekonsideron sen antaŭa avizo de sia diplomatia kaj armea doktrino en la Hindo-Pacifika regiono.
#000187
Tamen, ne ŝajnas ke la franc-aŭstralia alianco estos savita en proksima estonteco pro la publika humiliĝo kiun Francio suferis.
#000189
Aŭstralio okazigos ĝeneralajn elektojn en 2022 kaj Michael West estis unu el multaj kiuj rigardis la aliancon kiel cinikan politikan interkonsenton, dirante interrete ke la interkonsento celis “venki elekton koste de bona diplomatio”.
#000190
...this deal will cost us a lot of money, a substantial loss of sovereignty, a lowering of our reputation in the world and the potential to get dragged into a war we should avoid.
#000192
...ĉi tiu interkonsento kostos al ni multe da mono, konsiderindan perdon de suvereneco, malpliiĝon de nia tutmonda reputacio kaj la eblecon esti trenita en militon kiun ni devus eviti.
#000193
Ekrankopio de la konto @micec.mb en TikTok.
#000195
Rapide antaŭen al la nuntempo, Neault transloĝiĝis al Vinipego [eo] kaj komencis labori ĉe la Centro de Manitobo pri Indiĝena Kultura Edukado (MICEC), neprofitcela eduka organizaĵo kiu provizas programojn kaj servojn por helpi kreskigi konscion pri indiĝenaj kulturoj en la provinco Manitobo. Tiu ĉi kanada provinco situas en Cree, Dakota, Dene, Ojibway, tradiciaj teritorioj de Unuaj Nacioj Oji-Cree kaj Métis Nation.
#000197
Post la komenco de sia laboro ĉe MICEC, Neault vidis diversajn manierojn antaŭenigi tiujn lingvojn, inkluzive de sociaj medioj. Ŝi kunigis fortojn kun Noah Malazdrewicz, aktive engaĝiĝanta pri la kundividado de la oĝibva lingvo [eo], kaj ili komencis krei filmetojn en TikTok [eo] en la konto de la Centro (@micec.mb). Miksante humuron, ĉiutagan uzatan lingvon kaj rilatigeblajn situaciojn, tiuj ĉi filmetoj kontribuas al la alirebligo de la lingvo, precipe dum la daŭranta pandemio, kiam multaj homoj restas hejme. La rezultoj estas kontentigaj, kiel Neault kundividis por News Site de la Universitato de Vinipego, kie ŝi nun studas:
#000198
En tiu ĉi mallonga intervjuo por Rising Voices, ŝi kundividas pliajn informojn pri si, sia lingvo kaj sia cifereca aktivismo:
#000202
SN: My main motivations are the Indigenous youth who are just like me when I was 15. The Indigenous youth who think their culture and language are lost. I hope that when they see us, and hear us, they can see and hear themselves; I hope I can help at least one person who is like me, to pick up their language again.
#000210
SN: Miaj ĉefaj instigoj estas indiĝenaj junuloj kiuj estas ekzakte kiel mi estis kiam mi havis 15 jarojn. Indiĝenaj junuloj kiuj kredas ke ilia kulturo kaj lingvo perdiĝis. Mi esperas ke kiam ili vidas nin, kiam ili aŭdas nin, ili povas vidi kaj aŭdi sin mem; mi esperas ke mi povas helpi almenaŭ unu personon kiel mi repreni sian lingvon.
#000211
RV: Kiuj estas viaj esperoj kaj revoj pri via lingvo?
#000212
SN: I hope that Ininímowin stays with us long enough for my grandchildren, or my great grandchildren, or my great-great grandchildren and so on, to learn the language as their first language, and understand the complex culture that is embedded in every word. That is all I hope for.
#000213
SN: Mi esperas ke Ininímowin restos kun ni sufiĉe longe por ke miaj nepoj, aŭ miaj pranepoj, aŭ miaj prapranepoj kaj tiel plu, lernu la lingvon kiel sian unuan lingvon kaj komprenu la kompleksan kulturon kiu troviĝas en ĉiu vorto. Tio estas mia tuta espero.
#000214
La filmo Another Round (Alia Raŭndo) de la dana reĝisoro Tomas Vinterberg gajnis la Oskar-premion kiel la Plej Bona Filmo en Eksterlanda Lingvo [eo], sed ĝi ne estis aktive diskutata rete. Nek en Balkanio [eo], nek ie ajn aliloke. Tiu honoro iris al filmo Quo Vadis, Aida? de la bosnia [eo] reĝisoro Jasmila Žbanić, surprize akra kaj nesentimentala filmo pri la genocido [eo] okazigita en 1995 en Srebrenico [eo] fare de la Armeo de Bosniaj Serboj de la Serba Respubliko.
#000217
Starting to make my way through the foreign language Oscar shortlist and Bosnia's emotionally and morally shattering “Quo Vadis, Aida” blew me away. There may be other contenders as good, but none will be better.
#000219
Kiam mi komencis esplori la mallongan liston de la Oskar-premioj por la eksterlandaj lingvoj, la emocie kaj morale ŝarĝita Quo Vadis, Aida ŝokis min. Povas esti multe da aliaj pretendantoj, sed neniu povas esti pli bona.
#000221
Ne mirindas ke la serbaj aktoroj Jasna Đuričić, kiu ludis la ĉefrolulon Aida, kaj Boris Isaković (kiel kondamnita militkrimulo generalo Ratko Mladić) estis atakitaj de ekstremistoj en Interreto pro sia akcepto partopreni en filmo pri krimo kiun plejparto de la homoj en Serbio konsideras neokazinta.
#000222
Serbaj ekstremistoj trudmesaĝis diversajn filmretejojn kiel IMDB kaj Rotten Tomatoes kun malbonaj recenzoj kadre de kalumnia kampanjo spegulinta ilian reagon al la debuta filmo de Angelina Jolie In the Land of Blood and Honey [En la lando de sango kaj mielo] aperinta en 2012. La filmo de Jolie ankaŭ pritraktis la hororojn de la Bosnia milito, speciale la seksperfortajn tendarojn kreitajn de trupoj de bosniaj serboj, kie bosniaj kaj aliaj ne-slavaj virinoj, junulinoj kaj foje ankaŭ viroj kaj knaboj estis sekse kaj fizike ofendataj. En intervjuo al The Guardian, Jolie rakontis ke ŝi kaj ŝiaj aktoroj spertis frakasojn de aŭtomobilaj glacoj kaj interretajn kalumniajn kampanjojn, minacojn, kodrompon de telefonaj linioj ktp.
#000223
Tio estas parto de pli granda problemo, ĉar la kulturo de neado estas profunde enradikiĝinta en Serbio [eo] kaj en la Serba Respubliko [unu el la du partoj de Bosnio kaj Hercegovino, ndlr]. Kiel substrekis en sia artikolo lastjare Serge Brammetz, eksa ĉefprokuroro de la Internacia Krima Tribunalo de UN pri la eksa Jugoslavio (IKTJ):
#000224
Leaders in the region have publicly denied the genocide, even calling Srebrenica a hoax and a lie. War criminals convicted by the ICTY are often hailed as heroes by prominent figures, while victims’ suffering is ignored, denied and disparaged.
#000225
Gvidantoj en la regiono publike neas la genocidon, eĉ nomas Srebrenicon falsaĵo kaj mensogo. Militkrimuloj kondamnitaj de IKTJ ofte estas glorataj kiel herooj fare de eminentaj figuroj, dum la suferoj de viktimoj estas ignorataj, neataj kaj neglektataj.
#000226
Brammetz ankaŭ substrekis la fakton, ke granda nombro de suspektitaj plenumintoj de genocido — inkluzive politikajn gvidantojn kaj militestrojn — trovis azilon en Serbio.
#000227
Tiu kulturo de neado signifas ankaŭ ke la filmo de Žbanić ne povis esti farita en Srebrenico mem, ĉar ĝia urbestro Mladen Grujčić estas neanto de genocido. Plejparto de la filmo do estis farita en Mostar.
#000228
Žbanić havis similan sperton dum la filmado de For Those Who Can Tell No Tales [Por tiuj, kiuj ne povas rakonti historiojn] en Višegrad [eo] en 2012. La filmo estis bazita sur la teatraĵo Seven Kilometers North-East [Sep kilometrojn nordoriente] de la aŭstralia aktorino Kym Vercoe, kiu restis en Višegrad en la hotelo kaj ripozejo Vilina Vlas. Višegrad kaj Vilina Vlas iĝis fifamaj lokoj de iuj el la plej teruraj kruelaĵoj dum la Bosnia milito, kiam Vilina Vlas estis uzata kiel detena kaj seksperforta tendaro de la trupoj de bosniaj serboj.
#000229
Laŭ Žbanić kaj Vercoe, la filma teamo ne diris al lokanoj kion ili estis filmantaj:
#000230
We were advised by some not to do that. One of our screenwriters, Zoran, had to pretend to be a Serbian director shooting a completely different film.
#000231
Oni sugestis al ni ne fari tion. Unu el niaj scenaristoj, Zoran, devis prezenti sin kiel serban reĝisoron filmantan tute alian filmon.
#000232
Quo Vadis Aida? estas bazita sur la libro Under The UN Flag: The International Community and the Srebrenica Genocide [Sub la flago de UN: La internacia komunumo kaj la genocido en Srebrenico] de Hasan Nuhanović. Kiel dungito de UN kaj nederlandano, Nuhanović postvivis la genocidon dum al liaj frato, patrino kaj patro la nederlandanoj malpermesis resti en la bazo de UN. Post kiam trupoj de la bosniaj serboj okupis la bazon, la familio de Hasan estis forportita kaj neniam reaperis.
#000233
Nuhanović kaj aliaj postvivintoj kritikis kelkajn el la decidoj de Žbanić, dirinte ke la realo de Srebrenico estis eĉ pli malbona ol ĝi estas prezentita sur la ekrano, inkluzive kelkajn scenojn fine de la filmo. Ili ankaŭ estis malkontentaj pri tio, ke la filmo ne montris pli larĝan bildon de la bosnia genocido en la valo Drina. Žbanić siaflanke defendis siajn decidojn, dirinte ke ŝi devis preterlasi multon por ne perdi la koncentriĝon de la spektantaro.
#000234
Mi devis intence eviti spekti tiun ĉi filmon laŭeble plej longe malgraŭ la fakto ke mi pasigis la du lastajn jardekojn esplorante la bosnian genocidon, legante librojn, atestojn, juĝejajn verdiktojn, spektante videoregistraĵojn kaj verkante pri la teruraĵoj de la genocido en tri lingvoj. Mi simple ne povis alfronti tion ĝis lasta semajnfino, kiam mi sidiĝis por spekti ĝin, kio diras ion pri la povo de la verko.
#000235
Quo Vadis, Aida? certe estas la plej bona verko de Žbanić, sed estas neimageble malfacile spekti ĝin. La filmo efikas tiom forte, ĉar ĝi fokusiĝas je la timo kaj esperoj de homoj trafintaj kaptilon en la bazo de UN en Potočari. Timo ĉar ili sciis kion la armeo de la Serba Respubliko, la polico kaj la paramilitistaj taĉmentoj faris antaŭe. Espero ĉar ili vidis UN kiel la lastan rifuĝejon. Tio speciale turmentas la spektanton, ĉar ni jam scias kio okazos.
#000236
La nederlandaj trupoj de UN estas korekte montritaj kiel precipe bonintencaj, sed komplete senefikaj kaj ne dezirantaj rezisti al Mladić. Kiel substrekis usona ĵurnalisto David Rohde, la nederlandaj soldatoj povus fari pli, prenante pli fortan pozicion kontraŭ la trupoj de Mladić post la falo de Srebrenico, uzante kiel ekzemplon aliajn kazojn en kiuj UN protektis civilulojn. Anstataŭe la nederlandanoj faris paŝon flanken kaj ebligis al Mladić okupi sian bazon. Tagojn post la falo de Srebrenico aperis videoregistraĵo de la nederlandaj trupoj en Zagrebo [eo] celebrantaj kaj ĝojaj pro tio ke ili eliris ĝin. Tio okazis dum homoj kiuj serĉis azilon en ilia bazo en Potočari estis ekzekutataj.
#000237
Quo Vadis, Aida estas la plej malfacila filmo kiun mi spektis en multaj, multaj jaroj. Mi devis halti plurfoje. Unuavice tio estas filmo kiun ĉiu nederlandano devas spekti. Ĉiu, ĉiu, ĉiu. Ĉar tio ne estas akcidenta kion ni faris tie. Aŭ kion ni ne faris. #Oscars2021 #Srebrenica /4dSC7xXqdi
#000240
Unu el la plej bonaj dokumentaj filmoj kiujn mi spektis pri la genocido, la germana Himmel über Srebrenica (Ĉielo super Srebrenico), detale priskribas la eventojn kiuj kondukis al la falo de la urbo, la avia bombardado kiu devintus haltigi la trupojn de Mladić sed kiu neniam okazis kaj la definitiva kapitulaco de UN kaj la “internacia komunumo” en Srebrenico kaj en Bosnio kaj Hercegovino. La dokumenta filmo finiĝas per Mladić, kiu adiaŭas la nederlandanojn kun donacoj dum la ekzekutoj okazas.
#000241
Arbarstila arto povas esti karakterizata per siaj buntaj figuroj, malhelnigraj linioj, kaj, kiel artstudio de Brita Kolumbio (Kanado) priskribas ĝin, kiel “indiĝena arto, kiu miksas tradiciajn legendojn kaj mitojn kun nuntempaj rimedoj”. Ĝi estas stilo, kiun la 19-jara artisto, Tsista Kennedy, de la popoloj Aniŝinaboj [eo] kaj tiuj de Onyota'aka de Londono, Ontario (Kanado), akceptis, farante distingan markon per enkorpigo de la tradicia kaj la moderna. La verkaro de Kennedy videblas kiel murpentraĵoj en lokaj sancentroj, en galerioj kaj kiel la simbolo de la Asocio pri Indiĝenaj Amikoj, socia entrepreno kun fokuso pri kiel teknologio povas subteni indiĝenajn komunumojn.
#000245
Ĉi tiu artoĝenro estas ofte kreditigita al Norval Morrisseau [eo], artisto de la oĝibvoj de la Unuaj Nacioj el Norda Ontario, kiu disvolvis ĝin meze de la 20-a jarcento. Tamen multaj artistoj aldonas sian propran markon kaj interpreton al la stilo. Kennedy deklaras la gravecon, kiun arto havis en lia vivo tiel: “Mia arto spegulas mian perspektivon kiel juna indiĝena viro kaj patro adoptanta koloniajn kaj tradiciajn agordojn kaj vivmanierojn.” Ĝi estas historio, kiun li rakontas en aŭda formato alŝutita al YouTube pri “kreski kiel indiĝena knabo kun longaj haroj”.
#000246
En retpoŝta intervjuo kun Rising Voices, Kennedy kundividas sian aliron al sia arto.
#000247
As I grew to understand the mission and vision of the Indigenous Friends Association and was able to apply them both to my own perspective as an artist, my illustrations for them grew to be a more natural feeling and genuine. “Inspire and support the imagination of Indigenous communities to create and maintain their digital technology to further their autonomy.” When I was able to apply this mission to my own life, and the future I want for my children, grandchildren, and so on, it felt as though a switch had gone off in my thoughts.
#000251
No longer did I limit myself to this binary creative process of creating artwork. It wasn’t simply portraying events of the past, or events in the moment; I was given a key that had unlocked the door to exploring futuristic indigenous concepts within my own mind, and more imaginative concepts as a whole. Because of this newly found gateway to let in ideas from a futuristic concept, incorporating digital media and technological elements simply came as easy as applying my past concepts of traditionalisms and modernisms. The ease of doing this was simply a matter of becoming familiar with the concept.
#000252
Dum mi ekkomprenis la mision kaj vizion de la Asocio de Indiĝenaj Amikoj kaj povis apliki ambaŭ ilin al mia propra perspektivo kiel artisto, miaj ilustraĵoj por ili kreskis por elvoki pli naturajn kaj aŭtentajn sentojn. “Inspiru kaj subtenu la imagon de indiĝenaj komunumoj krei kaj konservi sian ciferecan teknologion por antaŭenigi ilian aŭtonomion.” Kiam mi povis apliki ĉi tiun mision al mia propra vivo, kaj al la estonteco, kiun mi volas por miaj infanoj, nepoj ktp, mi sentis ke ŝaltilo eksplodis en miaj pensoj.
#000254
Mi ne plu limigis min al ĉi tiu duuma krea procezo krei artaĵojn. Ĝi ne simple portretis eventojn de la pasinteco aŭ eventojn en la momento. Oni donis al mi ŝlosilon, kiu malfermis la pordon al esplorado de futurismaj indiĝenaj konceptoj en mia propra menso, kaj pli imagemaj konceptoj entute. Pro ĉi tiu ĵus trovita enirejo por enlasi ideojn de futurisma koncepto, enkorpigi ciferecajn amaskomunikilajn kaj teknologiajn elementojn simple venis tiel facile kiel apliki miajn pasintajn konceptojn pri tradiciismoj kaj modernismoj. La facileco fari tion estis simple afero de konatiĝo kun la koncepto.
#000255
RV: Kio estas via konsilo por aliaj, kiuj eble volas esplori, kiel tradiciaj indiĝenaj bildoj kaj arto povas kuniĝi kun ciferecaj teknologioj kaj Interreto?
#000256
TK: When I was struggling to mesh traditional indigenous imagery with digital and technological concepts, my supervisor within the IFA had given me some powerful words to help me. ‘It can be as simple as realizing that there are indigenous people in the future,’ is what she’d told me. When our ancestors were met with the threat of genocide from the colonizers, they thought of indigenous people in the future; safeguarding our ceremonies, traditional knowledge, languages, and sacred items. We are those indigenous people in the future, and because of them we can have all of those things with us today.
#000257
My advice to anyone else who may struggle initially in exploring this concept of ‘indigenous futurisms,’ or more specifically combining indigenous imagery with digital technologies, would be to ask yourself this question:
#000258
“What are you doing today that will change the lives of your great grandchildren for the better?”
#000259
Growing up as a native in the city, I didn’t have my culture around me all the time as spiritual nourishment. When I was exposed to my culture, there was no gradient between my life navigating colonial education and sitting in a lodge during ceremonies. I was either in a public school preoccupied with classwork, or in a ceremonial setting receiving teachings and living in the moment. I feel as though these circumstances conditioned me to never think about combining digital technologies with our culture or communal advancement/healing without the help of the IFA.
#000260
TK: Kiam mi luktis por kunmeti tradiciajn indiĝenajn bildojn kun ciferecaj kaj teknologiaj konceptoj, mia inspektisto en IFA diris al mi iujn potencajn vortojn por helpi min. “Ĝi povas esti tiel simple kiel konstati, ke ekzistos indiĝenoj en la estonteco” estas tio, kion ŝi diris al mi. Kiam niaj prapatroj renkontis la minacon de genocido fare de la koloniistoj, ili pensis pri indiĝenoj en la estonteco; protektante niajn ceremoniojn, tradiciajn sciojn, lingvojn kaj sanktajn aĵojn. Ni estos tiuj indiĝenaj homoj en la estonteco, kaj pro ili ni povas havi ĉiujn tiujn aferojn hodiaŭ.
#000261
“Kion vi faras hodiaŭ, kio plibonigos la vivon de viaj pranepoj?”
#000263
Kreskante kiel indiĝeno en la urbo, mi ne havis mian kulturon ĉirkaŭ mi la tutan tempon kiel spiritan nutraĵon. Kiam mi estis eksponita al mia kulturo, estis neniu deklivo inter mia vivo ricevadi kolonian edukadon kaj sidi en loĝio dum ceremonioj. Mi estis aŭ en publika lernejo okupata de studado, aŭ en ceremonia medio ricevante instruojn kaj vivante en la momento. Mi sentas, kvazaŭ ĉi tiuj cirkonstancoj igis min neniam pensi pri kombini ciferecajn teknologiojn kun nia kulturo aŭ komunuma progreso/resanigo sen la helpo de IFA.
#000264
RV: Kio estis la efiko aŭ akcepto de iuj de viaj artaĵoj kun bildoj de teknologio aŭ iuj de la artaĵoj, kiuj montras popularan kulturon kiel la artaĵo Baby Yoda/Mandalorian?
#000266
TK: My artwork showcasing popular culture through a woodland-style aesthetic typically receives quite a bit of appreciation from other indigenous people. My woodland Baby Yoda in a cradleboard with the Mandalorian gained a huge amount of popularity, seemingly overnight. My woodland style ‘Bepsi‘ artwork that I created earlier this year sparked the same type of reaction.
#000267
One observation that has always remained constant throughout the past two years of my artistic career is that we as indigenous people love to see the world around us indigenized; it nourishes us with a sense of hope and belonging. It reminds us as indigenous people that we are still here, and we always will be.
#000268
My gift of creating artwork serves as a visual megaphone to the world, and through it I am able to take familiarized non-indigenous concepts and make them indigenous. I hope that in doing so I am inspiring indigenous youth to do the same through discovering, exploring, and utilizing their own gifts in a creative and thought-provoking way.
#000269
TK: Mia artaĵo montranta popularan kulturon per tipe arbarstila estetiko ricevas sufiĉe da aprezo de aliaj indiĝenaj homoj. Mia arbarstila artaĵo Baby Yoda en lulilo kun la Mandalorio akiris grandegan popularecon, ŝajne subite. Mia arta stilo “Bepsi”, kiun mi kreis pli frue ĉi-jare, estigis la saman reagon.
#000270
Konstato, kiu ĉiam restis konstanta dum la pasintaj du jaroj de mia arta kariero, estas ke ni, kiel indiĝenoj, amas vidi la mondon ĉirkaŭ ni indiĝenigitan; ĝi nutras nin per sento de espero kaj aparteno. Ĝi memorigas nin kiel indiĝenaj homoj, ke ni ankoraŭ estas ĉi tie, kaj ni ĉiam estos.
#000271
Mia talento krei artaĵojn servas kiel vida megafono al la mondo, kaj per ĝi mi povas ekkoni konatajn neindiĝenajn konceptojn kaj igi ilin indiĝenaj. Mi esperas, ke per tio mi inspiras indiĝenajn gejunulojn fari la samon, malkovrante, esplorante kaj uzante siajn proprajn talentojn en kreema kaj pensoprovoka maniero.
#000272
Dum evoluis la manifestacioj de Black Lives Matter kiuj sekvis la mortigon de George Floyd en Usono, grupoj ĉirkaŭ la mondo volis traduki la protestan devizon al siaj propraj lingvoj.
#000275
Tamen, la tasko ne ĉiam estas simpla. En la ĉinaj sociaj retejoj [eo] okazis multe da debatoj pri kio estus la plej taŭga traduko de “Black Lives Matter” [Ndlt. ofte tradukita en Esperanton kiel “nigraj vivoj gravas” – kio eble havas similan problemon] en la ĉinan. La konfuzo kontribuis, eble senintence, al la disvastigo de rasisma diskurso inter ĉinparolantaj komunumoj.
#000276
La plej ofta traduko de la kradvorto #blacklivesmatter aŭ #BLM en la ĉina estas #黑命貴, kiu signifas “nigraj vivoj multekostas” aŭ “nigraj vivoj altvaloras”.
#000277
Sed priskribi ies vivon kiel multekostan en la ĉina kutime implicas ke la koncernata persono apartenas al privilegia socia klaso, kiel rimarkis kelkaj retumantoj:
#000278
Side note, the translation'黑命贵’ works for right wing xenophobic agenda (didn't know who coined it), for ‘贵’ literally means ‘precious’ and ‘valuable’, and it's used to spread the misinformation that BLM is about ‘black lives value more than other’
#000279
Flanka noto: la traduko ‘黑命贵’ konvenas al la celoj de la ksenofobiaj dekstruloj (mi ne scias kiu kreis ĝin), ĉar ‘贵’ laŭvorte signifas ‘kara’ kaj ‘multvalora’, kaj oni uzas ĝin por disvastigi la misinformon ke BLM temas pri tio ke “nigraj vivoj pli valoras ol la aliaj”.
#000280
Kvankam oni proponis alternativojn kiel #黑人的命也是命 (“nigraj vivoj estas vivoj”), #黑人同命 (“nigraj vivoj estas la samaj”) kaj #黑命攸關 / #黑人生命攸關 (“nigraj vivoj estas traktenda temo”), oni malofte uzas ilin.
#000281
Anstataŭe, la misgvida traduko ŝajne akceptiĝis. @SlowZhu, retumanto kiu subtenas la protestojn en Hongkongo, konstatis ke ĝi eĉ aperis en debato ĉe Netflix [eo], kaj li petegis al la programo ke ili ŝanĝu ĝin:
#000282
Here’s the @netflix translation in simplified Chinese for BLM in @patriotact. 黑命贵 doesn’t mean black lives matter in Chinese, but applies that black lives matter more or only black lives matter. It’s not a secret that Asian communities hold certain type of images of black ppl. /613zTvQGMx
#000283
Jen la traduko de BLM en la simpligitan ĉinan ĉe la programo @patriotact de Netflix. 黑命贵 ne signifas ke nigraj vivoj indas en la ĉina, sed ĝi implicas ke nigraj vivoj gravas pli, aŭ ke nur nigraj vivoj gravas. Ne estas sekreto ke aziaj komunumoj havas certajn tipojn de bildoj pri nigruloj.
#000284
As a bilingual user, knowing the harm “黑命贵” creates, I urge ppl who understand this issue to ask @netflix Please audit the simplified Chinese subtitles, please check the misleading/racist translations. Words matter, #BLM
#000285
Kiel dulingvulo kiu konas la damaĝon kiun faras “黑命贵”, mi instigas tiujn homojn kiuj komprenas ĉi tiun problemon peti al Netflix ke ili bonvole reviziu la subtekstojn en la simpligita ĉina [eo], kaj ke ili kontrolu la misgvidajn/rasismajn tradukojn. Vortoj gravas. #BLM
#000286
Oni vaste uzas la tradukon “黑命贵” en la ĉina diasporo, aparte en kontraŭ-CCP-aj amaskomunikiloj kiel Epoch Times, , kaj de ĉinaj post-1989-aj ribelantoj.
#000287
Kiam la ĉina kradvorto #黑命貴 aperas ĉe Twitter, la enhavo kutime inkluzivas negativajn opiniojn pri la movado BLM.
#000288
Ekzemple, aperas filmeto supre de la rezultoj post serĉo de #黑命貴, kiu bildigas perfortan scenon de homo kun malhela haŭto kiu batadas ĉininon en Gŭangdongo. Oni etikedis la filmeton per #BLM kaj en la ĉina #黑命貴 (“nigraj vivoj multekostas”), #黃命賤 (“flavaj vivoj malmultekostas”) kaj #廣州 (“Gŭangdongo”).
#000289
Multaj pepoj ĉe Twitter kiuj uzas ĉi tiun kradvorton, kiel ĉi tiu de @Sumerian0 la 7-an de aŭgusto kaj ĉi tiu alia de @lamfromorient la 5-an de aŭgusto, akordis kun la subtenantoj de la dekstrema komplototeorio, asertantaj ke la protestoj de BLM estis organizitaj de Antifa [en]. Tiun lastan la usona prezidento Donald Trump minacis difini kiel “terorisman organizaĵon” [en].
#000290
La fluo de diskurso pri #黑命貴 (#nigraj vivoj multekostas) ĉe la ĉinaj sociaj retejoj donis al la ĉinparolantaj komunumoj ĉirkaŭ la mondo la impreson ke ĉindevenaj usonanoj ne subtenas la proteston BLM.
#000291
Tamen, estas multe da ĉindevenaj usonanoj kiuj aktive pritraktas [en] la kontraŭnigrulan rasismon, proponante strategiojn por diskuti la problemon kun sia familio, kaj partoprenante la manifestaciojn en Usono kaj ĉirkaŭ la mondo:
#000292
— ChineseForBlackLives (@chineseforblac1), la 19-an de junio 2020
#000296
From seadyke :”#Chinese4BlackLives join the movement and be the change! None of us are free until all of us are free! #blacklivesmatter” /5idhlv0lvU
#000297
De Seadyke [marko de verda teo, Ndlt]: ”#Chinese4BlackLives [Ĉinoj Por Nigraj Vivoj] aliĝu al la movado kaj estu la ŝanĝo! Neniuj el ni estas liberaj ĝis ĉiuj estos liberaj! #blacklivesmatter” /5idhlv0lvU
#000298
HK protestors are in line with BLM,
#000299
人命攸關,豈可視人命如草芥?#黑人生命攸關 #黑人命非草芥
#000300
Ni hongkonganoj kontraŭas la polican perforton.
#000304
Memeo kun belorusa versio de Superjunulino alfrontanta polican kordonon, kun teksto, alvokanta belorusajn civitanojn doni helpon kaj esperon por kontraŭstaro al malbono. Foto de Capitaine Biélorussie, bazita sur bildo de Warren Louw. Justa uzo.
#000306
Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en Esperanto, escepte de tiuj markitaj per [en], kiuj estas en la angla lingvo aŭ [be], kiuj estas en la belarusa lingvo.
#000307
Aldone al fotoj de realaj personoj, montrantaj ekzemplon de kolektiva heroeco, ciferecaj artistoj subtentantaj protestan movadon en Belorusio uzas ankaŭ famajn bildojn de virina enpoviĝo, kiuj estas parto de la tutmonda kulturo, kaj kombinas ilin kun bildoj ĉerpitaj el la historia heredaĵo de Belorusio.
#000308
Ekde la unuaj tagoj virinoj staris en la unuaj vicoj de la protestoj en Belorusio, ĉu surstrate aŭ kiel gvidantoj de la opozicia movado. Pro tio same kiel multaj aliaj [en] Darja Sazanoviĉ nomas [en] la nunan protestan movadon en Belorusio “la revolucio kun virina vizaĝo”.
#000309
Belarus protest is aesthetically attractive and conceptualized. People wear white-red-white clothing (traditional Belarus colors that appeal to ancient Belarus tradition). White color dominates over the crowd (vs police black). And powerful women that make this protest astonishing /DgoYjH2iEl
#000310
Belorusa protesto estas estetike alloga kaj konceptita. Homoj surhavas blanko-ruĝo-blankajn vestojn (tradiciaj belorusaj koloroj, referencantaj al malnova belorusa tradicio). Blanka koloro dominas en la amaso (kontraŭ nigra polico). Kaj povaj virinoj, kiuj faras la proteston, impresas. /DgoYjH2iEl
#000312
Aldone al diversaj formoj de artverkoj [en], fotoj kaj aliaj formoj de arta sinesprimo [en] uzitaj antaŭ la nunaj protestoj en Belorusio, ekzistas ankaŭ modifitaj bildoj de la superheroa rolulo Superjunulino [en]. Unuafoje ĝi aperis en protestaj afiŝoj en aŭgusto.
#000314
Dispelado kaj detenado povos okazi.
Por ĵurnalistoj: Estu vere singardaj. /jWciGeFivb
#000318
Konata sub pseŭdonimo Capitaine Biélorussie [be], la artisto kiu ekuzis la bildon estas inspirita de la verko de usona bildstria artisto Bob Oskner. Global Voices [Tutmondaj Voĉoj] interparolis kun Capitaine Biélorussie, kiu deziras resti anonima pro sekurecaj kialoj, pri la bildstrio kaj ideo malantaŭ ĝia heroo.
#000319
Memeo kun belorusa versio de Superjunulino kondukanta membrojn de OMON (speciala milica taĉmento fifama pro sia krueleco kontraŭ protestantoj) kun teksto “Tempo forporti rubaĵojn!”. Foto de Capitaine Biélorussie surbaze de bildo de Derrick Chew farita por DC Comics. Justa uzo.
#000320
The idea of Captain Belarus was born from both my interest in comic art and my desire to create a symbol of our revolution, a 100 percent positive character who represents the whole Belarusian nation, as heroic, fair and brave as it is — and its struggle against the cruel dictator.
#000321
There are several reasons for choosing Supergirl. First, and most important is that she is a girl. This revolution indeed has a woman's face — its flame was sparked by women and is now supported by women across the country.
#000322
The second reason is that Supergirl is a well-known superhero whose face is already associated with noble goals and heroic deeds. I also thought about using Captain Marvel but she doesn't seem as popular as Supergirl in the region.
#000323
I think I even saw a similar image of a Supergirl wearing our flag's colors on one of the posters used by protester, which proves that I'm not the only one who thinks this way. Plus — and that is the last reason I can think of Supergirl's costume is easier to transform into Captain Belarus’. And she wears a cape. Everybody loves superheroes with capes.
#000324
La ideo pri Kapitano Belorusio naskiĝis el mia interesiĝo pri bildstria arto kaj mia deziro krei simbolon de nia revolucio, je 100% pozitivan karakteron, kiu reprezentos la tutan belorusan nacion kiel heroan, honestan kaj bravan kia ĝi estas — kaj ĝian lukton kontraŭ la kruela diktatoro.
#000325
Estas kelkaj kialoj por elekti Superjunulinon. La unua kaj plej grava estas ke ŝi estas junulino. Tiu revolucio ja havas virinan vizaĝon — ĝia flamo estis ekbruligita de virinoj kaj nun ĝi estas subtenata de virinoj tra la tuta lando.
#000326
La dua kialo elekti Superjunulinon estas tio, ke temas pri konata superheroo, kies vizaĝo jam asociiĝas kun noblaj celoj kaj heroaj agoj. Mi pensis ankaŭ pri uzado de Kapitano Marvel, sed ĝi ne estas tiom populara en la regiono.
#000327
Mi supozas ke mi eĉ vidis similan bildon de Superjunulino, vestita en koloroj de nia flago sur afiŝoj, uzitaj de protestantoj, kio pruvis ke ne nur mi pensas tiel. Krome — kaj tio estas la lasta kialo, kiun mi konsideras — kostumo de Superjunulino estas pli facile transformebla je Kapitano Belorusio. Kaj ŝi surhavas ĉapon. Ĉiuj ŝatas superheroojn kun ĉapoj.
#000328
Usona artisto Jamal Yaseem Igle [en] akiris internacian reputacion kiel desegnisto, inkisto kaj kolorigisto de bildstrioj pri DC kaj Marvel, inkluzive eldonojn pri Superjunulino ekstreme aprezatajn de fanoj.
#000329
En deklaro, adresita al Global Voices tra reta babilejo, Igle klarigis la universalan karakteron de la rolulo.
#000330
The idea of a superhero character is partially based in the power fantasy dynamic. Superheroes allow us to go beyond our own imaginary limitations. We live, we die, we breath with them.
#000332
Supergirl was initially created during the teen sidekick heyday of the 1950's (in Action Comics #252), and for a while in the comics her presence was kept secret from “the outside world” acting as Superman's “secret weapon”. During the first few years of inception, she garnered her own fanbase. She became a central point in the book “The Feminine Mystique” by Betty Friedan and sparked even more discussions about women's independence. So much so that she finally was “revealed” to the DC Comics universe, nearly 3 years later (Action Comics #285 in February 1962).
#000333
Supergirl, from her first appearance became a bit of a cultural icon for young women at the time and continues to be so. During the 1960's and 70's, she like Wonder Woman began to embody the Independent Woman and the embrace of the Equal Rights Amendment movement. Supergirl continued to become more and more an individual voice, rather than an appendage of Superman and his comic book mission. She began to represent a sense of agency that young female comics fans could embrace as well.
#000334
These things are important. Especially now with so much international strife as well as local strife. Capitaine Biélorussie, taking it's obvious inspiration form the spirit of Supergirl and superheroes in general, shows the global reach of the character. It also shows a need for heroes in these challenging times as Belarus contends with a contested election, and a strongman who wants to stifle the voice of the people.
#000335
La ideo pri superheroa rolulo parte baziĝas sur la povo de fantasta dinamiko. Superherooj ebligas al ni eliri limojn de nia propra imagopovo. Ni vivas, ni mortas, ni spiras kune kun ili.
#000336
Superjunulino estis origine kreita en pinta periodo de adoleskula kulturo en Action Comics #252 [en] dum la 1950-aj jaroj kaj pro tio en la bildstrio ŝia ĉeesto estis gardita sekreta por “la ekstera mondo” kaj ŝi agis kiel “sekreta armilo” de Superviro. Dum la unuaj kelkaj jaroj post sia apero, ŝi akiris proprajn zelotojn. Ŝi iĝis centra punkto de la libro “The Feminine Mystique” [en] de Betty Friedan kaj sparkis pliajn diskutojn pri virina sendependeco. Ili tiom abundis ke fine ŝi estis “aperigita” en la DC bildstria universo, proksimume tri jarojn poste (Action Comics #285 [en] en februaro 1962).
#000337
Superjunulino ekde sia unua apero iĝis preskaŭ kultura ikono por junaj virinoj de tiu epoko kaj tio daŭras ĝis nun. Dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj ŝi same kiel Mirinda Virino iĝis enkorpigo de la sendependa virino kaj simbolo de la movado Amendo por Egalaj Rajtoj. Superjunulino havis ĉiam pli kaj pli individuan voĉon, ne plu estis nura aldonaĵo al Superviro kaj lia bildstria misio. Ŝi komencis reprezenti sencon de la agendo, kiun bone akceptis junaj inaj zelotoj de bildstrioj.
#000338
Tiuj ĉi aferoj estas gravaj. Speciale nun kun tioma internacia kaj loka konfliktoj. Capitaine Biélorussie, preninte evidentan inspiriĝon de la spirito de Superjunulino kaj superherooj ĝenerale, montras la tutmondan influon de la rolulo. Tio ankaŭ montras bezonon pri herooj en tiu ĉi defia tempo dum Belorusio alfrontis kontestitan baloton, kaj la povulo deziras silentigi la voĉon de la popolo.
#000339
Superjunulino ne estas la sola ikona virina bildo uzata de la manifestaciantoj en Belorusio. Vieršnica estas virina versio de la historia blazono konata kiel Pahonia aŭ Pogonia [en], en kiu kavaliro sur blanka ĉevalo estas anstataŭigita per longhara virino. Ĝi estis dezajnita de Ales Plotka [en] kaj Julia Halavina en 2015, kaj pro ties populareco ili antaŭnelonge publikigis rete printeblan version [en], alireblan senpage.
#000340
Plotka, kantisto kaj civilrajta aktivulo el Belorusio, nun loĝanta en Prago, klarigas la historion de la bildo en intervjuo al Global Voices [Tutmondaj Voĉoj]:
#000342
The image appeared as a cover of my first poetry book “Baisan” and caused a scandal in 2015. A painter who pretended to be a co-author of the coat of arms standard, introduced in 1991, threatened to start a court case against me and Julia Halavina as Vieršnica authors, as well as against other artists, for “desacralizing the sacred.”
#000343
It turned into a real Brazilian soap opera: In the finale the sister of a real standard author Jauhien Kulik spoke after years of silence to describe the story of stolen co-authorship and blessed the future life of the feminized symbol. That was a crucial moment for me personally in this story. The symbol was used for the first time at a traditional spring protest march in March 2016, but needed some time to be widely recognized.
#000344
La bildo aperis sur kovrilo de mia unua poemlibro “Bajsan” kaj kaŭzis skandalon [en] en 2015. Pentristo, kiu pretendis esti kunaŭtoro de la blazono, enkondukita en 1991, minacis procesi kontraŭ mi kaj Julia Halavina kiel aŭtoroj de Vieršnica, samkiel kontraŭ aliaj artistoj pro “malsanktigo de la sanktaĵo” [be].
#000345
Tio transformiĝis je vera brazila sapopero: en la finalo la fratino de la efektiva aŭtoro de la blazono Jauhien Kulik ekparolis post jaroj da silento [be] por rakonti la historion de ŝtelita kunaŭtoreco kaj benis la estontan vivon de la virinigita simbolo. Tio estis ŝlosila momento por mi persone en tiu ĉi historio. La simbolo unuafoje estis uzata dum tradicia printempa protesta marŝo en marto 2016, sed necesis iom da tempo por ĝia vasta rekono.
#000346
Plotka klarigis kial virinoj ludas tiom gravan rolon en la nunaj protestoj en Belorusio:
#000347
The female triumvirate of the 2020 movement has weakened Lukashenka’s rhetoric against his rivals. His traditional alpha-male style of blaming his opponents with vitriolic attacks no longer worked, so he switched to messages of stability and lurking omnipresent external enemies that allegedly kept Belarus from achieving that promised stability. The trio has shown they agree quickly and give messages fast, which is what helped them gain respect of the people who have grown tired of years of ineffective round tables discussions. Our political rules changed and that had nothing to do with gender - but with the quality of communications they introduced.
#000348
You see, revolution is a temporarily thing, and calling it just “female” is tricky. I would say Belarus is a country with a female face. A country where humanitarian values are the core, and in times of changes, a non-violent transfer of power is goal number one. As long as men adopt and support women and vice versa, it can be achieved. The speed of change in the wider region shows one thing clearly: each scenario is unique and everything is possible.
#000349
La virina triopo [en] de la movado en 2020 malfortigis la retorikon de Lukaŝenko kontraŭ liaj rivaloj. Lia tradicia alfo-maskla stilo de kondamnado de siaj oponantoj kun maldignaj atakoj ne plu funkcias, do li transiris al babilado pri stabileco kaj serĉado de eksteraj malamikoj kiuj laŭdire malhelpas al Belorusio atingi tiun ĉi promesitan stabilecon. La triopo montris ke ili rapide interkonsentis kaj rapide respondas, kio helpis al ili akiri respekton de la popolo, kiu tediĝis pro jaroj de senefika rondotabla diskutado. Niaj politikaj reguloj ŝanĝiĝis kaj tio rilatas ne al genro, sed al la kvalito de komunikado kiun ili starigis.
#000350
Vi vidas, revolucio estas provizora afero kaj nomi ĝin nur “ina” estus malĝuste. Mi volas diri ke Belorusio estas lando kun virina vizaĝo. La lando kie humanitaraj valoroj estas la koro, kaj en tempo de ŝanĝoj senperforta transiro de povo estas la ĉefa celo. Dum viroj apogas kaj subtenas virinojn kaj tiuj reciprokas ilin, tio estas atingebla. La rapideco de ŝanĝoj en pli granda regiono montras unu aferon klare: ĉiu scenaro estas unika kaj ĉio eblas.
#000351
Legu pli pri la protestoj en Belorusio
#000352