La recenzanto ne celas mallongigi la penson de Zamenhof ĝis unu frazo,
sed opinias necese montri tri naciajn doktrinojn tiuepoke perfektiĝantajn,
kiujn Zamenhof ne povis akcepti:
#000004
B) La multnacia Aŭstra-Hungara Imperio respektis certe la diferencon
lingvan kaj etnan de la popoloj de la imperio, sed la civitanoj devis respekti
la “superecon” de la romkatolika konfesio kiel la imperia religio,
kvankam Vieno jure toleris aliajn konfesiojn. Habsburgoj estis toleremaj
religie, sed ne metis religiojn sub la reĝimon de la jura egaleco. Ankaŭ
tion ne povis akcepti Zamenhof.
#000007
C) Nacioj historiaj — laŭ la koncepto de Marx kaj Engels — estas
tiuj nacioj, kiuj iam kreis ŝtatojn, ekzemple: Svedoj, Poloj, Serboj,
Ĉeĥoj, Norvegoj, Armenoj, Grekoj. Zamenhof opiniis ilin kiel la plej
“naturajn” naciŝtatojn, sed timis, ke ili realigas unuavice sian nacian
intereson, do la naciismon kaj ne intereson de ĉiuj loĝantoj de ĉi tiuj
#000008
La Zamenhofa ideologio ĉiam renkontis atakojn de diversaj naciistoj.
Kiel honta por certaj polaj esperantistoj devas esti la antisemitismo,
kiu tuŝis dolore Zamenhof-on mem (pĝ. 221), honta por certaj francaj
esperantistoj primoko de Zamenhof pro lia homaranismo (pĝ. 151, 162),
eĉ la delikata primoko de Judoj mem, ke Zamenhof kaŝas sian judecon (pĝ.
#000010