Antaŭ kelkaj tagoj nia poŝtisto alportis libreton al mi. Ĝi venis de Julia Sigmund, la inspira redaktorino de alia libreto kun atestoj de cento da samideanoj pri ... la tagoj, kiam ili estis plej feliĉaj. Do mi pensis ricevi denove kolekton kun korvarmigaj, feliĉigaj kaj ĝojigaj vivomomentoj.
#000003
Tamen la titolo de la libreto igis min dubi. Nomoj kaj Sortoj. Kial Julia elektis la vorton sorto? Por mi la vorto alportas timon, necertecon, malbonan aŭguron. Sed la zamenhofa proverbo 194a sugestas, ke ne nepre estu tiel! Ĝi ja ankaŭ povas esti favora. Nu ja, la „necerteco”, tamen, estas nepra elemento de la ideo „sorto”.
#000005
Aĥ, se oni bone pripensas, oni komprenos, ke la ideo „sorto” estas iu „sapveziko” ... aŭ iu „figo post Pasko”, ĉar oni algluas la etikedon „estis ŝia sorto!”, nur kiam oni priparolas intan okazaĵon. En la lasta historieto de la libreto, knabineto eskapas esti viva entombigita nur, ĉar la patro ankoraŭ lastafoje deziras rigardi ŝin antaŭ ol li fermas la tombon. Nu! Ĉu la knabino „eskapis sian sorton” aŭ ĉu estis ŝia sorto, ke ŝi lastmomente saviĝis? Interesa estas la konstato de la knabino – nun jam 65-jara – ke „ŝi estis kondamnita al la vivo”. Do altajn ideojn pri sia vivo ŝi certe ne havas!
#000006
Tute ne temos pri la kovrilo de la libro! Ĝi estas tre deca, sincera kaj eble aluda! Montriĝas soleca homa figuro, suriranta la vivovojon kaj trenanta longan incitan ombron malantaŭ si ... iom timigan. Tiu figuro kaj tiu ombro regule revenas en la libro kiel fono sub la teksto. Bonega ideo! Mia intertitolo „ĉifona vesto ... ” aludas la zamenhofan proverbon el paragrafo 229a, kiu ilustras la temon „honesto”: Pli bona ĉifona vesto, ol riĉeco en malhonesto. La dek tri historietoj, tute klare plejparte „veraj”, honeste priskribas homajn sortojn kaj ne kaŝas mizeron, malfeliĉon, malhoneston, kruelon kaj korupton. El la dek tri historietoj estas nur du aŭ tri, kiuj havas iom „gloran finon”. Tamen ili povos alporti apogon en propran mizeron, ĉar pere de mizero de aliaj homoj oni povas trovi ian memkonsolon!
#000007
Homoj, kiuj konas Julia – kaj kiu ja ne konas ŝin? – sentos dum legado, kvazaŭ ke ŝi sidus antaŭ ili, en fotelo, kaj trankvile rakontus la historietojn. Kaj ŝi uzas sian propran kutiman lingvon, kun kelkaj (tre malmultaj, sed tamen iuj) personaj propraĵoj, do sian propran idiolekton ... kaj tio vere ne ŝokas min. Konsideru, baldaŭa leganto de la verketo, tiun rimarkon kiel instigon serĉi la kelkajn privataĵojn, ĉar ... mi mem estis instigita al interesa pensado, ke (kaj Zamenhof mem iam esprimis tiun ideon) fojfoje logiko povas pravigi (necesigi?) gramatikan eraron.
#000008
Kiel kutime: iu ajn libro, legota de mi, devas dum iom da tagoj simple kuŝi sur apudlita tableto. Por ke mi povu legi kaj relegi la titolon de la libro.
#000009
Kial? Nu, por provi konjekti pri la tuta libro. Ĝiaj ideo, strukturo, koncepto, intrigo, fabulo ktp ĝis 30–35 parametroj. La lastaj estas la enhavo mem kaj la lingvoposedo. Ĉu stulte? Tute ne. Vi nur provu. Post tiuj ekzercoj la propra legado estas multe pli emocie riĉa kaj profunda.
#000010
Do, Nomoj kaj sortoj. Tre interesa temo! Iuj el ni kredas, ke la nomo de persono influas al lia/ŝia sorto. Aliaj nur ridas. Ceteraj... Ceteraj eĉ ne pensas pri similaj bagateloj. Mi kredas, kaj pro tio mi atendis de la libro ian novan rigardon, aspekton, traktaĵon. Finfine mi maturiĝis kaj eklegis la libron.
#000011
Kaj ricevis senteblan frapon kontraŭ mia kompatinda “emociaro”. Plena senreviĝo en mia kapablo antaŭlegi.
#000012
La unuan rakonton Adela mi legis eĉ trifoje, sed trovis neniun ligon de ŝia nomo kaj ŝia sorto. Do, la nomo (titolo) de la libro neniom estas/os kun ĝia sorto ligita. Samkiel en malnova anekdoto. Sidas du verkistoj. Unu gaja, la dua trista. Tre trista.
#000013
– Karulo! De kie tristo?
#000014
– Mm... mi romanon finverkis...
#000015
La samon mi povas diri pri ĉiuj rakontoj. Sed kiaj rakontoj! La sekva Elmero min simple kortuŝis. Belega rakonto. Antaŭ ĉio – ĝustego de la priskribo. Temas pri jeno: Elmero svingas hakilon super la kapo de infano kaj diras: “Mi povus mortigi, sed mi ne mortigas, ĉar mi amas lin”.
#000019
Ankaŭ mia Elmero havante la tutan ĉambron da molaj pupoj, iam ridante, iam plorante, perdante la salivon, ludas kun pupoj. Mi povas ĵuri, ke li neniam legis pri iu ajn historia evento. Des pli li ne povis legi Esperantan libron, sed li agis, kvazaŭ leginte la libron Nomoj kaj sortoj. Aŭ inverse.
#000021
La koincido estas plena. Tio ne povas esti, sed jen okazis. Inter ni kaj sinjorino Júlia kuŝas miloj da kilometroj kaj – eĉ pli grave – diferenco de la tempo. La libro estis jam verkita, sed priskribas tujajn eventojn. Kaj priskribas tre ĝuste. Sen elpensaĵoj, falsoj, afektoj. Tio signifas, ke sinjorino Júlia estas tre, tre riĉa sinjorino. Ŝi dungis dudekon da agentoj (spionoj) kaj sendis ilin al mia kompatinda urbeto, por ke ili ĉion dokumentu...
#000022
Pri simplaj homoj en normala lingvaĵo
#000024
Lernolibro pri recenzoj eble preskribus, ke oni difinu la lokon de verko en la verkaro de aŭtoro, kaj la verkaron de aŭtoro en la rilatoj vivcirkonstancaj kaj literaturaj. Nu, mi ne estas tiel ambicia, precipe ĉar tiajn sciojn biografiajn kaj literaturhistoriajn mi tute ne havas nek povas akiri facile. Tamen mi povas prilumi kelkajn angulojn, kiuj espereble kontribuu al ia (dezirinde sobra) pritakso de ĉi tiu kolekto de rakontoj.
#000025
Ĉar, jes ja, kiel la strikte priskriba titolo montras, la libreto de nia aŭtorino estas ŝajne senfadena kolekto da personnomoj, kies vivhistoriojn ni ekkonas. Pri kiaj vivhistorioj temas? Ili estas normalaj homoj, kiel ci kaj mi, kiuj naskiĝas, vivas kaj mortas. Ili estas homoj, rapide skizitaj kvazaŭ per peniktuŝoj (tamen realecaj, eble eĉ realaj), kies centro estas iliaj emoj kaj malemoj, nescio kaj pasio, sen plia horizonto, kiujn la vivo pelas de plaĉoj al malplaĉoj kaj inverse. Ili vojaĝas tra la vivo per siaj lertaj-mallertaj decidoj en favoraj-malfavoraj cirkonstancoj, iele trapele duone malbone.
#000026
Kelkaj rakontoj estas individuaj tragedioj ampleksantaj jen unu, jen plurajn generaciojn, pro nebridita pasio (Adela, Elmero, Florika), aŭ pro nebridita memtrompo (Georgo), aŭ pro forlasiteco kaj nehelpateco (Jozefo). En la kazo de Kazimiro ni trankviliĝas pro lia saviĝo el promalsana tragedio. Linka prezentas tutan vivon da ĝojoj kaj malĝojoj en nuraj dek du paĝoj. Kun Marioara ni dividas ĝojegon pro ricevita letero en fono de preteksta longa rakontero pri loko fadenanta la tutan rakonton. Apud Olga ni lernas, ke surteraj paradizo kaj infero dependas de homaj kondutoj kaj sintenoj. La vivo de Peeter estas ekzemplo de saviĝo el angoro per persista laboro. Se Stepan avertas ke, se la animo mortas, ankaŭ la korpo mortas sekve, tamen Viola donas al ni esperon, ĉar eblas saviĝi el la morto per sopiro.
#000028
Por fora leganto eble ne gravas tio, kiel venis la aŭtorino al tiuj kortuŝaj rakontoj. Por tiuj el ni, kiuj havis bonŝancon iam, eĉ nur tanĝe, renkonti ŝin (ekzemple, okulsigne al Júlia, mi estas tiu kompare pli juna "anĝelo", kiu en la Libroservo de la Bjalistoka UK aĉetis relative grandan amason da libroj, kies altan prezon mi pagis rekte al ŝi), la eble membiografia karaktero de parto de la rakontoj nur aldonas al la kortuŝeco de la tuta kolekto.
#000029
De kiam ŝi ricevis la pokalon de "Nova Talento" en la Belartaj Konkursoj de UEA en 1969 (tion mi ne vivis mem, ĉar mi eklernis esperanton en 1977, jaro de UK en Rejkjaviko) ĝis ĉi tiu rakontaro, kies Postparolo havas daton de la unua de aprilo 2011, ŝia ne tute diskreta literaturado ampleksis premiojn, librojn, pupteatron, redaktoradon... por ne mencii ŝian organizan engaĝiĝon en la socia vivo de Esperantujo, kio inkluzivas ankaŭ la dek du novajn fabelojn, kiujn ŝi rakontas senĉese al ni el KD, kvazaŭ elektronika panjo aŭ avinjo.
#000030
Do ĉi tiu rakontaro estas apenaŭ pli fajne polurita surpaperigo de tio, kion ŝi verŝajne faras en sia ĉiutaga uzo de la lingvo, eĉ familie kun sia edzo, la esperanto-verkisto Filippo Franceschi, alinome Sen Rodin, kiu redaktis ankaŭ ĉi tiun verkon.
#000031
La lingvaĵo de la edzino estas preskaŭ nepercepteble malpli avangarda ol tiu de la edzo, tamen sur ambaŭ sidus bone la priskribo, ke ĝi estas normala esperanto de Eŭropo, kun siaj tipaj leksikaj malglataĵoj (tamen tiel plaĉe allaseblaj, laŭ mia takso, kiel la trajtoj de aliaj esperantoj, eĉ se nur ĉar tio donas lokan "eŭropan koloron") kaj kun sintakso komuna al plimulto de eŭropaj lingvoj, kiu fuĝas de ordoj tipaj nur en malplimultoj; do longaj "komplementoj", kaj precipe prepoziciaj "komplementoj", kutime ne antaŭas la vortojn, de kiuj ili "dependas", dum la tuto havas duone liberan vortordon, almenaŭ en la limigita senco, ke la subjekto ne ĉiam nek nepre antaŭas la verbon.
#000032
La plej grava, laŭ mia pritakso, estas, ke ni jen havas facile kaj rapide legeblan rakontaron pri simplaj homoj en normala lingvaĵo, kun tia polurado, kiu sufiĉas por ŝminki ĉiutagaĵojn nur por fari ilin pli allogaj, tamen for de virtuozaj stilekzercoj, lingvaj saltoj kaj transkapiĝoj de nia literatura cirko, kiajn ni vidas precipe en niaj poetoj. Fakte, mi preferas ŝin kiel poeton malgraŭ ŝia foje dolĉaĉa stilo, kiu similas al tiu de Ĝubran' Ĥalil' Ĝubran', la fama usonaraba verkisto en la araba kaj en la angla, kiu populariĝis en la t.n. "kontraŭkultura (mi dirus "alikultura") movado" de la 1960aj jaroj (n. 1883, m. 1931). Do jen estas ĉeffluero de nia diligenta kolegaro, konvena kaj eĉ necesa ŝmiro, por ke iru plu la karavano.
#000034