Komputado estas unu el la plej rapide evoluantaj partoj de la tekniko. Kun la komputado mem evoluas fulmrapide ĝia terminologio, plej ofte unue en la usonangla, tuj poste en la aliaj lingvoj. Iuj el tiuj lingvoj fojfoje emas asimili la originajn terminojn, kiel la pola laptopy i notbuki aŭ la rumanaj site-ul kaj mouse-ul, sed Esperanto plej ofte havas siajn proprajn terminojn kiel „tekokomputilo” kaj „retejo”. Trovi tiajn esperantlingvajn vortojn nun iĝis tre facile danke al la prikomputila terminokolekto Komputeko. La verko volas stimuli la ĝustan lingvouzon kaj kontraŭi la uzadon de (ofte fuŝa formo de) la usonangla vorto.
#000002
Komputeko registris 7800 komputilrilatajn vortojn. Ĝi, tamen, ne preskribas aŭ altrudas. Se pli ol unu termino estas uzata, la kompilintoj lasas la elekton: ĉu vi uzas „operaciumo”, kiel ReVo aŭ Pokrovskij sugestas, aŭ „mastruma sistemo” kiel PIV, jen via decido. Komputeko donas ambaŭ.
#000003
La valoron de la verko substrekas i.a. la fakto, ke pluraj tradukteamoj konfirmis uzi Komputekon kiel unu el siaj ĉefaj fontoj por la tradukado: ekzemple la sociaj retejoj Facebook kaj Ipernity kaj la programoj kaj Firefox.
#000004
Se vi regule verkas aŭ parolas pri temoj komputilrilataj, vi akiru tiun ĉi fidindan ĝisdatan helpilon.
#000005
Por mi estas iom tikla afero recenzi komputadan terminaron, ĉar mi mem
estas aŭtoro de verko samtema. Mi tamen konsentis recenzi, ĉar mia ĝenerala
impreso pri la koncerna verko, Komputeko, estas sufiĉe favora.
#000006
La vorto Komputeko estas konstruita (en maniero eksteresperanta)
rememore pri la PeKoTeKo de R. Eichholz;
verdire, tiu lasta ambiciis kolekti ĉiajn ajn terminojn, ne nur komputadajn;
kaj ĝiaj principoj kelkarilate estis rekte kontraŭaj ol tiuj de Komputeko.
Tamen, iom simile al PeKoTeKo, ankaŭ Komputeko ekzistas
en formo de komputila datumbazo — ĉi-okaze, datumbazo rete disponebla
ĉe komputeko.net — kaj la broŝuro prezentas ĝian momentan staton.
#000007
Komputeko estiĝis kiel kompilaĵo el reala uzado en Monato,
kelkaj traduk listoj de programlingvaj terminoj, Komputada leksikono
(KompLeks) kaj poresperantaj adaptaĵoj de programaro:
#000008
Supozeble por ne perpleksigi la leganton, la aŭtoro donas po ne pli
ol du variantojn de traduko. Plejparte la tradukoj estas atribuitaj, tamen
ankaŭ da atribuoj kutime estas ne pli ol du.
#000009
La fontindikoj havas gravan rolon en leksikografia laboro: ili helpas kompreni,
kiom tradicia kaj rekomendinda estas koncerna vortuzo, kiom ĝenerale ĝi
estas akceptita kaj de kiuj aŭtoroj. Manke de difinoj (kiel en Komputeko)
fontindiko povas provizi ian kuntekston, surbaze de kiu oni povas diveni,
pri kiu el pluraj eventualaj signifoj temas.
#000011
Unu komprenebla principo estas indiki kiel eble plej kompletan referencaron;
tiel oni plej klare vidas, kiom ĝenerala estas la konateco kaj akcepto
de la termino. Sed tro longaj fontindikaj listoj estas ankaŭ iom embarasaj
#000012
Por malgrandigi tiun embarason oni povas elekti mallongajn referencilojn
eksterliniajn; tiel en KompLeks mi uzis la suprajn indicojn en “ŝarg°ikJp”
por indiki ke la radiko estas Fundamenta (°), ke tiasence ĝin uzis la
terminaroj de Kalkhoff k.a. (k), de P. Jelenc (J), de D.
(p). Por komparo, Komputeko la koncernan terminon atribuas jene:
#000013
En la reta versio oni povus vidigi la atribuojn laŭmende (ekz-e kiam
la muskursoro ŝvebas super la termino); sed fakte la reta versio ne profitas
tian eblon. En la reta versio la sigloj estas kolektitaj sur aparta retpaĝo,
donanta TTT-adresojn de la koncernaj dokumentoj (iuj adresoj jam estas
malvivaj). Plenvaloraj bibliografiaj referencoj mankas. Tio estas ankoraŭ
pli sentebla en la papera versio, kiu eĉ tiajn URL-ojn ne disponigas.
#000016
Komputeko havas la formon de tradukvortaro angla-esperanta. La avantaĝo
de tia formo ŝajnas evidenta: oni ne bezonas kompreni. Ne hazarde
multaj terminoj, unue enkondukitaj en la sencodifina
poste transprenitaj de la traduktipa Teknika vortaro angla-pola-Esperanto
aperas en Komputeko kun la atribuo
#000017
Tamen konstrui terminaron surbaze de traduktipa vortaro estas iom danĝera:
tradukante vortojn oni ofte perdas sencojn. Facilas traduki
per sekretario; sed oni riskas ne rimarki, ke mia sekretario
havas nenion komunan kun la Ĝenerala Sekretario. La tradukvortaro
malvarmsanga por la senco trankvila,
kiajn logike konstruita lingvo devus eviti.
#000018
Komence Esperanto havis nur tradukvortarojn, kaj tiaj paŭsaĵoj ne
maloftas en la lingvo. Ili eĉ oportunas kiam oni tradukas en lingvon sammaniere
mallogikan sen kompreni la tradukatan materialon (en mia junaĝo mi iom
praktikis samtempan buŝtradukadon, kaj povis aprezi tiajn komunaĵojn).
Aliflanke, kiom tiaĵoj helpas la tradukiston, samtiom ili malfaciligas
la komprenon por la adresatoj, kiuj ja bezonas kompreni.
#000019
Tamen ankaŭ dekomence Esperanto posedis sanan skemisman tendencon.
Oni ja klare distingis inter malnova kaj maljuna, malgraŭ
la difekto de pliopo de la lingvoj eŭropaj. Verdire, la inerciuloj provas
trudi al Esperanto la difekton de sia lingvo per olda ktp; tio simpligus
tradukon en lingvojn konfuzajn — sed samgrade malfaciligus tradukon en
lingvojn kiuj tiun difekton ne havas (ekz-e en la uzbekan).
#000020
Precipe danĝera ĉi-rilate estas la angla lingvo. Oni ofte admiras
ĝian koncizon; kaj eksterdube ĝi posedas la plej kompletan terminaron
por komputado. Tamen tio ne malhelpas, ke la anglaj terminaroj estas pli
ol averaĝe konfuzaj kaj malsistemaj; sian faman koncizon la angla ŝuldas,
interalie, al abunda uzado de metonimioj, kio faras multajn terminojn nekompreneblaj
#000021
La angla terminaro estas iom simila al la Interreto: same ĥaosa kaj
same kompleta. Ekzistas bibliotekoj el verkoj bonkvalitaj, fidindaj kaj
zorge elektitaj; sed bedaŭrinde, ili ne estas tiom kompletaj kiel la Interreta
#000022
Jen ekzempla artikolo el Komputeko:
#000023
Krom ĉi tiu signifo metonimia, core ĉiam havis sencon metaforan
(kerno de programsistemo); kaj lastatempe ĝi akiris novan sencon aparataran:
nun ĝi metonimie aludas ne memoron, sed ties kontraŭon, procesoron (dual
core computation — komputado per dukerna procesoro).
#000024
Unu el la bazaj konceptoj de programado estas uzado de variabloj kaj
havigo de valoro al variablo; en KompLeks mi nomis tion valorizo;
la koncernaj anglaj terminoj estas to assign, assignment. Nu,
#000025
La signifo de plurvorta angla termino ofte ne estas reduktebla al sumo
de ĝiaj partoj. La simpleco de tradukvortaro estas trompa kaj erariga.
Por ĝuste traduki assigned aŭ core necesas konsideri iom
#000026
Alia problemo kiun kaŝas la tradukforma aranĝo estas la kohero de la
esperanta terminaro. En la aranĝo laŭ la anglaj kapvortoj oni ne vidas,
ke kerno respondas ne nur al core, sed ankaŭ al
#000027
Inverse, malsamaj anglaj vortoj povas priskribi unu saman nocion.
kaj folder egale estas dosierujo. Prave. Tamen Komputeko
ne rimarkas, ke structure en C estas esence la sama datumtipo, kiel
#000028
Ni jam vidis malkoheron en la terminoj por valorizo. La ĉefa
obĵeto kontraŭ la nemiskomprenebla formo valorizo estas la uzo
de la neoficiala sufikso -iz. En pluraj okazoj Komputeko
senprobleme akceptas tiajn sufiksojn: distingivo (resolution),
(throughput); eĉ nulizi (to zero), speciale interesa, ĉar temas
pri havigo de la valoro nul — do, pri speciala okazo de valorizo.
Eĉ pli amuze, la havigon de la komenca valoro Komputeko tradukas
#000030
Sur la malantaŭa kovrilo mi legis, ke Komputeko “estas konsilata
referencverko de interalie la Terminologia EsperantoCentro, la administra
redakcio de Monato, la Akademio de Esperanto kaj la estraro de E@L”.
Mi ne povas kontroli ĉiujn ĉi tiujn asertojn, tamen almenaŭ la Akademio
faris nenian rekomendon pri Komputeko; ĝi neniam ekzamenis la verkon,
kaj mi dubas ke pri ĉi tiu entute iam temis en la akademia laboro.
#000031
PIV2002 krokodile faris la radikon integr- transitive verba,
kaj sekve ebligis la formon integrita. Ĉe tio, tute malkohere,
PIV2002 lasis al la adjektivo integra ĝian antaŭan sencon laŭ
PIV1. Nu, ĉi tie ne temas pri la fuŝoj de PIV2002; kvankam menciindas,
ke eĉ en PIV2002 la termino estas integra cirkvito (sub cirkvito).
#000032
Tradukvortara maniero priskribi terminaron (aŭ ĝenerale la leksikon)
#000033
1. La priskribata lingvo estas tiom subevoluinta aŭ tiom malmulte sciata,
ke ĝiaj propraj rimedoj ne sufiĉas por mempriskribo; aŭ
#000034
2. La priskribata leksiko estas sufiĉe firme establita, kaj povas elteni
la neeviteble malprecizan difinon per fremdlingvaj tradukoj.
#000035
Ekzemplon pri la unua situacio prezentas la Universala Vortaro (parto
de la Fundamento de Esperanto); Komputeko estas ekzemplo pri la
#000036
Uzi Komputekon oni povas nur se oni jam bone scias la koncernajn
nociojn: ĝi nek instruas nek helpas kompreni, ĝi helpas rekoni konataĵon.
#000037
La taskon “fidinde rekoni” povus helpi elekto de precizaj kaj nemiskompreneblaj
terminoj anglalingvaj — ja ankaŭ tiaj ekzistas, eĉ se ili ne estas
la plej ofte uzataj; kaj la artikoloj por la pli oftaj misterminoj konsistus
el plusendoj al la pli klaraj terminoj anglaj. Ekz-e:
#000038
Unu difekto de la tradukbaza prezento de la terminaro estas principa:
ĝi ĉiam restos paŭsaĵo de la angla pensmaniero, liberan pensmanieron
esperantecan ĝi paralizas. Tradukvortaro angla-esperanta ne havos artikolon
pri la nocio skribilo — ĉar tian ĝeneralan vorton la nacilingvo
#000039