Operaciumo ( Os) estas sistemprogramaro kiu administras hardvaron kaj softvar resursojn kaj disponigas oftajn servojn por komputilaj programoj.
Ĉiuj komputilaj programoj, ekskludantaj firmvaron, postulas operaciumon funkcii.
#000001
Grupuzoposedaj operaciumoj planas taskojn por efika uzo de la sistemo kaj ankaŭ povas inkludi kontadan softvaron por kostasigno de procesortempo, amasstokadon, presantan, kaj aliajn resursojn.
#000002
Por hardvarfunkcioj kiel ekzemple enigaĵo kaj produktaĵo kaj memorasigno, la operaciumo funkcias kiel peranto inter programoj kaj la hardvaro, [1] [2] kvankam la aplikiĝkodo estas kutime efektivigita rekte per la hardvaro kaj ofte faras sistemvokojn al Os-funkcio aŭ estas interrompita per ĝi.
Operaciumoj estas trovitaj sur multaj aparatoj kiuj enhavas komputilon - de poŝtelefonoj kaj ludkonzoloj ĝis retserviloj kaj superkomputiloj.
#000003
La domina skribtabla operaciumo estas Vindozo kun merkatparto de proksimume 83.3%.
macOS de Apple estas en dua loko (11.2%), kaj la specoj de Linukso estas en tria pozicio (1.55%).
En la moviĝema ( dolortelefono kaj tablojdo kombinis) sektoro, laŭ tria kvarono 2016 datenoj, Android de Google estas dominaj kun 87.5 procentoj kaj kreskorapideco 10.3 procentoj je jaro, sekvita per iOS de Apple kun 12.1 procentoj kaj per jarmalkresko en merkatparto de 5.2 procentoj, dum aliaj operaciumoj sumiĝas al nur 0.3 procentoj.
Linuksaj distribuaĵoj estas dominaj en la servilo kaj superkomputiksektoroj.
Aliaj specialiĝintaj klasoj de operaciumoj, kiel ekzemple integriĝintaj kaj realtempaj sistemoj, ekzistas por multaj aplikoj.
#000004
1 BSD kaj ĝiaj posteuloj 3.1.
#000007
Unu pli uzantaj operaciumoj havas neniujn instalaĵojn karakterizi uzantojn, sed povas permesi al multoblaj programoj funkcii en tandemo.
Multuzanta operaciumo etendas la bazan koncepton de multi-ordonado kun instalaĵoj kiuj identigas procezojn kaj resursojn, kiel ekzemple diskspaco, apartenanta al multoblaj uzantoj, kaj la sistemo permesas multoblajn uzantojn interagi kun la sistemo en la sama tempo.
Grupuzoposedaj operaciumoj planas taskojn por efika uzo de la sistemo kaj ankaŭ povas inkludi kontadan softvaron por kostasigno de procesortempo, amasstokadon, presantan, kaj aliajn resursojn al multoblaj uzantoj.
#000009
Distribuita operaciumo administras grupon de apartaj komputiloj kaj igas ilin ŝajni esti ununura komputilo.
La evoluo de interkonektitaj komputiloj kiuj povus esti interligitaj kaj komuniki kun unu la alian kaŭzis distribuitan komputikon.
Distribuitaj komputadoj estas aranĝitaj sur pli ol unu maŝinon.
Kiam komputiloj en grupo laboras en kunlaboro, ili formas distribuitan sistemon.
#000010
En Os, distribuis kaj nubkomputik kunteksto, templating rilatas al kreado de ununura virtuala maŝinbildo kiel gasta operaciumo, tiam ŝparante ĝin kiel ilo por multobla estante virtualajn maŝinojn.
La tekniko estas uzita kaj en virtualigo kaj nuba komputikadministrado, kaj estas ofta en grandaj servilstokejoj.
#000011
Integriĝintaj operaciumoj estas dizajnitaj por esti uzitaj en integriĝintaj komputilsistemoj.
Ili estas dizajnitaj por funkciigi sur malgrandaj maŝinoj kiel PDAoj kun malpli aŭtonomio.
Ili povas funkciigi kun limigita nombro da resursoj.
Ili estas tre kompaktaj kaj ekstreme efikaj de dezajno.
Windows CE kaj Minix 3 estas kelkaj ekzemploj de integriĝintaj operaciumoj.
#000012
Realtempa operaciumo estas operaciumo kiu garantias prilabori la okazaĵojn aŭ datenojn antaŭ specifa momento en tempo.
Realtempa operaciumo povas esti unuopaĵo- aŭ multi-ordonado, sed kiam multitasking, ĝi uzas specialecaj planante algoritmojn tiel ke determinisma naturo de konduto estas atingita.
Okazaĵ-movita sistemo ŝanĝas inter taskoj bazitaj sur iliaj prioritatoj aŭ eksteraj okazaĵoj dum grupuzoposedaj operaciumoj interŝanĝas taskojn bazitajn sur horloĝo interrompas
#000013
Bibliotekoperaciumo estas unu en kiu la servoj kiujn tipa operaciumo disponigas, kiel ekzemple retigado, estas disponigitaj en la formo de bibliotekoj.
Tiuj bibliotekoj estas kunmetitaj per la aplikiĝo kaj konfiguraciokodo por konstrui unikernels - kiuj estas specialeca, ununura adresspaco, maŝinobildoj kiuj povas esti deplojitaj al nubo aŭ integriĝintaj medioj.
#000014
Fruaj komputiloj estis konstruitaj por elfari serion de ununuraj taskoj, kiel kalkulilo.
Bazaj operaciumtrajtoj estis evoluigitaj en la 1950-aj jaroj, kiel ekzemple loĝantaj ekran funkcioj kiuj povis aŭtomate prizorgi malsamajn programojn en sinsekvo por akceli pretigon.
Operaciumoj ne ekzistis en siaj modernaj kaj pli kompleksaj formoj ĝis la fruaj 1960-aj jaroj.
Hardvartrajtoj estis aldonitaj, tio ebligis uzon de rultempaj bibliotekoj, interrompojn, kaj paralelan pretigon.
Kiam personaj komputiloj iĝis popularaj en la 1980-aj jaroj, operaciumoj estis direktiĝis al ili simila en koncepto al tiuj uzitaj sur pli grandaj komputiloj.
#000015
En la 1940-aj jaroj, la plej fruaj elektronikaj ciferecaj sistemoj havis neniujn operaciumojn.
Elektronikaj sistemoj de tiu tempo estis programitaj sur vicoj de mekanikaj ŝaltiloj aŭ per ĵerzodratoj sur ŝtopiltabuloj.
Tiuj estis sepciala celo-sistemoj tio, ekzemple, generitajn balistiktablojn por la militistaro aŭ kontrolis la printadon de salajro-etatkontroloj de datenoj pri truitaj paperkartoj.
Post kiam programeblaj ĝeneraluzeblaj komputiloj estis inventitaj, maŝinlingvoj (konsistantaj el ŝnuroj de la binaraj diĝitoj 0 kaj 1 sur trupaperbendo) estis lanĉitaj tio akcelas la programan procezon (Postaĵo, 1981).
#000016
En la fruaj 1950-aj jaroj, komputilo povis ruligi nur unu programon je fojo.
Ĉiu uzanto havis solan uzon de la komputilo por limigita tempodaŭro kaj alvenus en planita tempo kun programo kaj datenoj pri truitaj paperkartoj aŭ trubendo.
La programo estus ŝarĝita en la maŝinon, kaj la maŝino estus metita labori ĝis la programo kompletigis aŭ kraŝis.
Programoj povus ĝenerale esti senararigitaj tra frontkomisiono uzanta togle kaj panellumojn.
Estas dirite ke Alan Turing estis mastro de tio sur la frua Manĉestra Marko 1 maŝino, kaj li jam derivis la primitivan koncepton de operaciumo de la principoj de la universala maŝino de Turing.
#000017
Pli postaj maŝinoj venis kun bibliotekoj de programoj, kiuj estus ligitaj al la programo de uzanto por kunlabori en operacioj kiel ekzemple enigaĵo kaj produktaĵo kaj generi komputilkodon de hom-legebla simbola kodo.
Tio estis la genezo de la nuntempa operaciumo.
Tamen, maŝinoj daŭre prizorgis ununuran taskon en tempo.
En Cambridge University en Anglio la laboratendovico estis ĉe antaŭa vestaĵoŝnuro ( vestŝnuro) de kiuj glubendoj estis pendigitaj kun malsamaj koloraj krokodiletoj por indiki tasko-prioritaton.
#000018
[ citaĵo bezonis ] plibonigo estis la Atlas Supervisor prezentita kun la Manĉestra Atlas komisiita en 1962, "konsiderita per multaj kiel la unua rekonebla moderna operaciumo".
Brinch Hansen priskribis ĝin kiel "la plej signifan sukceson en la historio de operaciumoj."
#000019
Tra la 1950-aj jaroj, multaj gravaj ecoj estis iniciatitaj en la kampo de operaciumoj, inkluzive de grup-procesado, enigaĵo/produktaĵo interrompo, bufrante, multitasking, bobenante, rultempaj bibliotekoj, lig-ŝarĝante, kaj programojn por aranĝado de rekordoj en dosieroj.
Tiuj ecoj estis inkluditaj aŭ ne inkluditaj en apliksoftvaro ĉe la opcio de aplikiĝoprogramistoj, prefere ol en aparta operaciumo utiligita per ĉiuj aplikoj.
En 1959, la SHARE Operaciumo estis publikigita kiel integra programo por la IBM 704, kaj poste en la 709 kaj 7090 komputilegoj, kvankam ĝi estis rapide anstataŭita fare de IBSWS /IBJOB sur la 709, 7090 kaj 7094.
#000020
[ citaĵo bezonis ] OS/360 ankaŭ iniciatis la koncepton kiun la operaciumo retenas trako de ĉiuj la sistemresursoj kiuj estas uzitaj, inkluzive de programo kaj datenspacasigno en ĉefa memoro kaj dosierspaco en sekundara stokado, kaj ŝlosadon de dosiero dum ĝisdatigo.
Kiam la procezo estas finita pro iu kialo, ĉiuj tiuj resursoj estas reprenitaj per la operaciumo.
#000022
Control Data Corporation evoluigis la Scope operaciumon en la 1960-aj jaroj, por grup-procesado.
En kunlaboro kun la Universitato de Minesoto, la Kronos kaj poste la Nos operaciumoj estis evoluigitaj dum la 1970-aj jaroj, kiuj apogis samtempan aron kaj timeshareante uzon.
Kiel multaj komercaj timesharing sistemoj, ĝia interfaco estis etendaĵo de la Dartmouth BASIC operaciumoj, unu el la pioniraj klopodoj en timesharing kaj programlingvoj.
En la malfruaj 1970-aj jaroj, Control Data kaj la Universitato de Ilinojso evoluigis la PLATONO operaciumon, kiu uzis plasmajn panelekranojn kaj longdistancajn tempodividadretojn.
Platono estis rimarkinde noviga por ĝia tempo, havante realtempan retbabilon, kaj multuzantajn grafikajn ludojn.
#000024
UNIVAC, la unua komerca komputilproduktanto, produktis serion de FUNKCIULAJ operaciumoj [ citaĵo bezonata ].
Kiel ĉiuj fruaj grandframaj sistemoj, tiu aro-orientita sistemo administris magnetajn tamburojn, diskojn, kartlegantojn kaj liniprintilojn.
En la 1970-aj jaroj, UNIVAC produktis la Real-Time Basic (RTB) sistemon por apogi grandskalan tempodividadon, ankaŭ strukturiziten post la Dartmouth BC-sistemo.
#000026
Digital Equipment Corporation evoluigis multajn operaciumojn por ĝiaj diversaj komputillinioj, inkluzive de TOPS-10 kaj TOPS-20 tempodividadsistemoj por la 36-bitaj PDP-10 klassistemoj.
Antaŭ la ĝeneraligita uzo de UNIX, TOPS-10 estis precipe populara sistemo en universitatoj, kaj en la frua ARPANET- komunumo.
#000028
La grandega investo en softvaro por tiuj sistemoj faris ĉar la 1960-aj jaroj igis la plej multajn el la originaj komputilproduktantoj daŭri evoluigi kongruajn operaciumojn kune kun la hardvaro.
Rimarkindaj apogitaj komputilegaj operaciumoj inkludas:
#000030
La unuaj mikrokomputiloj ne havis la kapaciton aŭ bezonis por la kompleksaj operaciumoj kiuj estis evoluigitaj por komputilegoj kaj aŭtetoj;
minimumismaj operaciumoj estis evoluigitaj, ofte ŝarĝite de nurlegebla memoro kaj konataj kiel ekranoj .
Unu rimarkinda frua diska operaciumo estis KP.U/M, kiu estis apogita sur multaj fruaj mikrokomputiloj kaj estis proksime imitita per la MS-maprodo de Mikrosofto, kiu iĝis vaste populara kiel la operaciumo elektita por la IBM-komputilo
En la 1980-aj jaroj, Apple Computer Inc.
(nun Apple) prirezignis ĝiajn popularajn apple II-seriojn da mikrokomputiloj en enkonduki la Apple Macintosh, komputilon kun noviga grafika uzantinterfaco (GUI) en la Mac Os.
#000032
La enkondukon de la Intel 80386 CPU-peceto en oktobro 1985, [11] kun 32-bita arkitekturo kaj paĝigaj kapabloj, provizis personajn komputilojn per la kapablo prizorgi multitasking operaciumojn kiel tiuj de pli fruaj minikomputiloj kaj komputilegoj.
Mikrosofto reagis al tiu progreso dungante Dave Cutler, kiu evoluigis la VMS operaciumon por Digital Equipment Corporation.
Li gvidus la evoluon de la Windows NT operaciumo, kiu daŭre funkcias kiel la bazo por la operaciumoj de Mikrosofto vicas.
Steve Jobs, kunfondinto de Apple, komencis VENONTAN Computer Inc.
, kiu evoluigis la NExTSTEP operaciumon.
NExTSTEP poste estus akirita fare de Apple kaj utiligita, kune kun kodo de FreeBSD kiel la kerno de Mac OS X (macOS post plej malfrua nomŝanĝo).
#000033
La GNU Projekto estis komencita de aktivulo kaj programisto Richard Stallman kun la celo de kreado de kompleta liberprogramara anstataŭaĵo al la proprieta UNIX operaciumo.
Dum la projekto estis tre sukcesa en duplikatado de la funkcieco de diversaj partoj de UNIX, evoluo de la Hurd kerno pruvis esti neproduktema.
En 1991, finna komputilsciencstudento Linus Torvalds, kun kunlaboro de volontuloj kunlaborantaj super la Interreto, publikigis la unuan version de la Linukso-kerno.
Ĝi baldaŭ estis kunfandita per la Gnu uzantospac komponentoj kaj sistemprogramaro por formi kompletan operaciumon.
Ekde tiam, la kombinaĵo de la du gravaj komponentoj estis kutime prisignita kiel simple "Linukso" de la softvarindustrio, noma kongreso ke Stallman kaj la Libera Programaro-Fundamento restas malfavoraj al, preferante la nomon GNUO/Linukson.
La Berkeley Software Distribution, konata kiel BSD, estas la UNIX-derivaĵo distribuita fare de la Universitato de Kalifornio, Berkeley, komencante en la 1970-aj jaroj.
Libere distribuis kaj adaptita al multaj minikomputiloj, ĝi poste ankaŭ akiris sekvantan por uzo sur Komputiloj, plejparte kiel FreeBSD, NetBSD kaj OpenBSD.
#000034
Unikso-similaj sistemoj estis origine skribita en asembla lingvo.
Ken Thompson skribis B, plejparte baziten sur BCPL, surbaze de lia sperto en la MULTICS- projekto.
B estis anstataŭigita per C, kaj Unikso-similaj sistemoj, rewriten en C, evoluis en grandan, kompleksan familion de inter-rilataj operaciumoj kiuj estis influaj en ĉiu moderna operaciumo (vidu Antaŭhistorion).
#000036
La Unikso-similaj sistem-simila familio estas varia grupo de operaciumoj, kun pluraj gravaj sub-kategorioj inkluzive de Sistemo V, BSD, kaj Linukso.
La nomo " UNIX " estas varmarko de La Malferma Grupo kiu licencas ĝin por uzo kun iu operaciumo kiu estis montrita harmonii kun iliaj difinoj.
"UNIX-simila" kutimas ofte rilati al la granda aro de operaciumoj kiuj similas la originan UNIX.
#000037
Unikso-similaj sistem-similaj sistemoj funkcias per vastan gamon de komputilaj arkitekturoj.
Ili estas uzitaj peze por serviloj en komerco, same kiel specialkomputiloj en akademiaj kaj inĝenieristikmedioj.
Liberaj UNIX-variaĵoj, kiel ekzemple Linukso kaj BSD, estas popularaj en tiuj lokoj.
#000038
Kvar operaciumoj estas atestitaj fare de La Malferma Grupo (tenilo de la Unikso-similaj sistemoj-varmarko) kiel Unikso-similaj sistemoj.
LA ĈP.-Ŭ de poparta pagado kaj AIKSO de IBM estas kaj posteuloj de la origina System V Unikso-similaj sistemoj kaj estas dizajnitaj por funkcii nur per la hardvaro de ilia respektiva vendisto.
En kontrasto, tiu de Sun Microsystems
Solaris povas funkcii per multoblajn specojn de hardvaro, inkluzive de X86 arkitekturo kaj Sparc serviloj, kaj Komputiloj.
La macOS, de pomo anstataŭaĵo por pli frua (ne-Unikso-similaj sistemoj) Makintoŝo-Os de Apple, estas hibrida kerno-bazita BSD-variaĵo derivita de NExTSTEP, Mach, kaj FreeBSD.
#000039
Unikso-similaj sistemoj-kunfunkciebleco estis serĉita establante la POSIx- normon.
La POSIx-normo povas esti aplikita al iu operaciumo, kvankam ĝi estis origine kreita por diversaj Unikso-similaj sistemoj-variaĵoj.
#000040
Subgrupo da la Unikso-similaj sistemoj-familio estas la Berkeley Software Distribution familio, kiu inkludas FreeBSD, NetBSD, kaj OpenBSD.
Tiuj operaciumoj estas plej ofte trovitaj sur retserviloj, kvankam ili ankaŭ povas funkcii kiel persona komputilo Os.
La Interreto ŝuldas multon da ĝia ekzisto al BSD, kiel multaj el la protokoloj nun ofte utiligite per komputiloj ligi, sendi kaj ricevi datenojn super reto estis vaste efektivigitaj kaj rafinita en BSD.
La Tutmonda Reto ankaŭ estis unue montrita sur kelkaj komputiloj prizorgantaj Os bazitan sur BSD nomita NExTSTEP.
#000041
En 1974, Universitato de Kalifornio ĉe Berkeley instalis ĝian unuan unikan sistemon.
Dum tempo, studentoj kaj kunlaborantaro en la komputilsciencsekcio tie komencis aldoni novajn programojn por igi aĵojn pli facilaj, kiel ekzemple tekstredaktiloj.
Kiam Berkeley ricevis novajn VAX komputilojn en 1978 kun Unikso-similaj sistemoj instalis, la studentoj de la lernejo modifis Unikso-similajn sistemojn eĉ pli por ekspluati la hardvareblecojn de la komputilo.
La Defense Advanced Research Projects Agency (Defendo Advanced Research Projects Agency) de Usono Sekcio de Defendo prenis intereson, kaj decidis financi la projekton.
Multaj lernejoj, entreprenoj, kaj registaraj organizoj rimarkis kaj komencis uzi version de Berkeley de Unikso-similaj sistemoj anstataŭe de la oficiala distribuite fare de AT&T.
#000042
Steve Jobs, sur forlasado de Apple Inc.
en 1985, formis NeXT Inc., firmaon kiu produktis lukskvalitajn komputilojn funkciantajn per vario de BSD nomita NExTSTEP.
Unu el tiuj komputiloj estis utiligita fare de Tim Berners-Lee kiel la unua retservilo se temas pri krei la Tutmondan Reton.
#000043
Programistoj kiel Keith Bostic instigis al la projekto por anstataŭigi ajnan ne-liberan kodon kiu originis ĉe Bell Labs.
Post kiam tio estis farita, aliflanke, AT&T jurpersekutis.
Post du jaroj da laŭleĝaj disputoj, la BSD-projekto generis kelkajn liberajn derivaĵojn, kiel ekzemple NetBSD kaj FreeBSD (kaj en 1993), kaj OpenBSD (de NetBSD en 1995).
#000044
macOS (antaŭe "Mac OS X" kaj pli posta "OS X") estas vico de malfermaj kernaj grafikaj operaciumoj evoluigitaj, surmerkatigite, kaj vendita fare de Apple, kies plej malfrua estas antaŭ-ŝarĝita sur la tuta nuntempe ekspedantaj makintoŝoj.
macOS estas la posteulo al la origina klasikaĵo Mac OS, kiu estis la primara operaciumo de Apple ekde 1984.
Male al ĝia antaŭulo, macOS estas UNIX operaciumo konstruita pri teknologio kiu estis evoluigita ĉe VENONTA tra la dua duono de la 1980-aj jaroj kaj supren ĝis Apple aĉetis la firmaon frue en 1997.
La kiun operaciumo unue estis publikigita en 1999 kiel Mac OS X-Servilo 1.0, sekvis en marto 2001 de klientversio ( Mac OS X-v10.0 " Gepardo ").
Ekde tiam, ses pli klara "kliento" kaj " servilo- " eldonoj de macOS estis liberigitaj, ĝis la du estis kunfanditaj en Os Xa 10.7 " Leono ".
#000045
Antaŭ ĝia kunfalado kun macOS, la servileldono - macOS Server - estis arkitekture identa al sia skribtabla ekvivalento kaj kutime funkciis per la linio de Apple de Macintosh servil hardvaro.
macOS Server inkludis laborgrupadministrado- kaj administraciosoftvarilojn kiuj disponigas simpligitan aliron al esencaj retservoj, inkluzive de poŝta transiga agento, Samba servilon, LDAP servilon, domajnanoman servilon, kaj aliajn.
Kun Mac OS X-v10.7 Lion, ĉiuj servilaspektoj de Mac OS X-Servilo estis integritaj en la klientversion kaj la produkton remarkitajn kiel "OS X" (faligante "Mac" de la nomo).
La servililoj nun estas ofertitaj kiel aplikiĝo.
#000046
La Linukso-kerno originis de 1991, kiel projekto da Linus Torvalds, dum universitata studento en Finnlando.
Li poŝtis informojn pri lia projekto sur novaĵgrupon por komputilstudentoj kaj programistoj, kaj ricevis subtenon kaj asistadon de volontuloj kiuj sukcesis pri kreado de kompleta kaj funkcia kerno.
#000047
Linukso estas Unikso-similaj sistem-simila, sed estis evoluigita sen iu Unikso-similaj sistemoj-kodo, male al BSD kaj ĝiaj variaĵoj.
Pro ĝia sincera licencmodelo, la Linukso-kern kodo estas havebla por studo kaj modifo, kiuj rezultigis sian uzon sur larĝa gamo de komputikmaŝinaro de superkomputiloj ĝis ŝika-gardadoj.
Kvankam taksoj indikas ke Linukso estas utiligita sur nur 1.82% de ĉiu "skribotablo" (aŭ tekokomputilo) Komputiloj, [14] ĝi estis vaste adoptita por uzo en serviloj [15] kaj integritaj sistemoj [16] kiel ekzemple poŝtelefonoj.
Linukso anstataŭis Unikso-similajn sistemojn en multaj platformoj kaj estas uzita sur la plej multaj superkomputiloj inkluzive de la supraj 385.
Multaj el la samaj komputiloj estas ankaŭ sur Green500 (sed en malsama sinsekvo), kaj Linukso funkcias per la ĉefa 10-a Linukso estas ankaŭ ofte uzita sur aliaj malgrandaj energi-efikaj komputiloj, kiel ekzemple dolortelefonoj kaj smartŭaĉe.
La Linukso-kerno estas utiligita en kelkaj popularaj distribuoj, kiel ekzemple Red Hat, Debiano, Ubuntu, Linŭ Mint kaj Google
#000048
Kromo kiun Os estas operaciumo surbaze de la Linukso-kerno kaj dizajnita fare de Google.
Ĝi estas evoluigita eksteren en la malferma en la Chromium OS malfermfontec variaĵo kaj Google faras proprietan variaĵon de ĝi (simila al la disigo por la Kromo kaj Kromretumilo).
Ekde Chromium OS-celaj komputiluzantoj kiuj foruzas la plej grandan parton de sia tempo sur la Interreto, ĝi estas plejparte tTT-legilo kun limigita kapablo prizorgi lokajn aplikojn, kvankam ĝi havas enkonstruitan dosiermanaĝeron kaj multmediludilon (en pli postaj versioj, (modifitaj) Android-programoj ankaŭ estis apogitaj, ĉar la retumilo estis produktita por apogi ilin).
Anstataŭe, ĝi dependas de Interretaj aplikoj (aŭ Teksaĵprogramoj) uzitaj en la tTT-legilo por plenumi taskojn kiel ekzemple tekstotraktado.
Kromo kiun Os devias de Kromo-Os en tiu Kromo estas malfermfonta kaj uzita ĉefe de programistoj dum Kromo-Os estas la operaciumo ekspedita eksteren en Chromebooks.
#000049
Vindozo estas familio de proprietaj operaciumoj dizajnitaj fare de Microsoft Corporation kaj ĉefe laŭcelaj al Intel-arkitekturo surbaze komputilojn, kun laŭtaksaj 88.9 procentoj totala uzokutimakcio de Web ligis komputilojn.
La plej malfrua versio estas Fenestroj 10.
#000050
Servileldonoj de Fenestroj estas vaste utiligitaj.
En la lastaj jaroj, Mikrosofto elspezis signifan kapitalon por antaŭenigi la uzon de Fenestroj kiel servila operaciumo.
Tamen, la uzokutimo de Fenestroj sur serviloj ne estas same ĝeneraligita kiel sur personaj komputiloj kiel Fenestroj konkuras kontraŭ Linukso kaj BSD pri servilmerkatparto.
#000053
ReactOS estas Vindoz-alternativa operaciumo, kiu estas evoluigita sur la principoj de Fenestroj - sen utiligado de ajna da la kodo de Mikrosofto.
#000054
Ekzistas multaj operaciumoj kiuj estis signifaj en sia tago sed jam ne estas tiel, kiel ekzemple AmigaOS;
klasika Makintoŝo-Os, la ne-Unikso-similsistemaj antaŭulo al la macOS de Apple;
Kelkaj daŭre estas uzitaj en niĉmerkatoj kaj daŭre estas evoluigitaj kiel minoritatplatformoj por entuziasmulkomunumoj kaj specialistaplikoj.
OpenVMS, antaŭe de DEC, estas daŭre sub aktiva evoluo de Hewlett-Packard.
Ankoraŭ aliaj operaciumoj preskaŭ estas utiligitaj ekskluzive en akademiularo, por operaciumoj-eduko aŭ farendaĵo esplori en operaciumkonceptoj.
Tipa ekzemplo de sistemo kiu plenumas ambaŭ rolojn estas MINIx, dum ekzemple Singularity estas uzita sole por esplorado.
#000055
Aliaj operaciumoj ne gajnis signifan merkatparton, sed lanĉis inventojn kiuj influis ĉefajn operaciumojn, ne la Planon de malplej Bell Labs 9.
#000056
La komponentoj de operaciumo ĉiuj ekzistas por fari la malsamajn partojn de komputillaboro kune.
Ĉiu uzantsoftvaro devas ekzameni la operaciumon por uzi ajnan da la hardvaro, ĉu ĝi estu same simpla kiel muso aŭ klavaro aŭ kiel komplekso kiel Interreta komponento.
#000057
Kun la helpo de la firmvaro kaj peliloj, la kerno disponigas la plej bazan nivelon de kontrolo de ĉiuj la hardvaraparatoj de la komputilo.
Ĝi administras memoraliron por programoj en la RAM, kiun ĝi determinas kiuj programoj ricevas aliron al kiu hardvarresursoj, ĝi metas supren aŭ rekomencigas la operaciantajn ŝtatojn de la CPU por optimuma operacio ĉiam, kaj ĝi organizas la datenojn por longperspektiva ne-volatila stokado kun dosiersistemoj en tia amaskomunikilaro kiel diskoj, glubendoj, fulmmemoro, ktp.
#000058
La operaciumo disponigas interfacon inter aplikaĵosoftvaro kaj la hardvaro, tiel ke aplikaĵosoftvaro povas interagi kun la hardvaro nur obeante regulojn kaj procedurojn programitajn en la operaciumon.
La operaciumo ankaŭ estas aro de servoj kiuj simpligas evoluon kaj plenumon de aplikaĵosoftvaroj.
Ruligi aplikaĵosoftvaron implikas la kreadon de procezo tra la operaciumkerno kiu asignas memorspacon kaj aliajn resursojn, establas prioritaton por la procezo en multi-ordonantaj sistemoj, ŝarĝojn programo duuma kodo en memoron, kaj iniciatas plenumon de la aplikaĵosoftvaro kiu tiam interagas kun la uzanto kaj per hardvaraparatoj.
#000059
Interrompoj estas centraj al operaciumoj, ĉar ili disponigas efikan manieron por la operaciumo por interagi kun kaj reagi al ĝia medio.
La alternativo - havanta la operaciumon "spektas" la diversajn fontojn de enigaĵo por la okazaĵoj (sondante) kiuj postulas agon - povas esti trovita en pli aĝaj sistemoj kun tre malgrandaj stakoj (50 aŭ 60 bajtoj) sed estas nekutimaj en modernaj sistemoj kun grandaj stakoj.
Interromp-bazita programado estas rekte apogita per la plej multaj modernaj CPUoj.
Interrompoj provizas komputilon per maniero de aŭtomate ŝparado de lokulregistrokuntekstoj, kaj prizorgado de specifa kodo en respondo al la okazaĵoj.
Eĉ tre bazaj komputiloj apogas hardvarinterrompojn, kaj permesas al la programisto precizigi kodon kiu povas esti prizorgita kiam tiu okazaĵo okazas.
#000060
Kiam interrompo estas ricevita, la hardvaro de la komputilo aŭtomate suspendas whatever programo nuntempe funkcias, ŝparas sian statuson, kaj prizorgas komputilkodon antaŭe asociis kun la interrompo;
tio estas analoga al metado de legosigno en libron en respondon al telefonvoko.
En modernaj operaciumoj, interrompoj estas pritraktitaj per la kerno de la operaciumo.
Interrompoj povas veni de aŭ la hardvaro de la komputilo aŭ la kuradprogramo.
#000061
Kiam hardvaraparato ekigas interrompon, la kerno de la operaciumo decidas kiel por trakti tiun okazaĵon, ĝenerale prizorgante iun pretigokodon.
La kvanto de kodo estanta prizorgita dependas de la prioritato de la interrompo (ekzemple: persono kutime respondas al fumalarmalarmo antaŭ respondado de la telefono).
La pretigo de hardvarinterrompoj estas tasko kiu estas kutime delegita al softvaro nomita pelilo, kiu povas esti parto de la kerno de la operaciumo, parto de alia programo, aŭ ambaŭ.
Peliloj tiam povas relaji informoj al aktuala programo de diversaj rimedoj.
#000062
Programo ankaŭ povas ekigi interrompon al la operaciumo.
Se programo deziras aliri hardvaron, ekzemple, ĝi povas interrompi la kernon de la operaciumo, kiu kaŭzas kontrolon esti pasita reen al la kerno.
La kerno tiam prilaboras la peton.
Se programo deziras kromajn resursojn (aŭ deziras deĵeti resursojn) kiel ekzemple memoro, ekigas interrompon por ricevi la atenton de la kerno.
#000063
Modernaj mikroprocesoroj (CPU aŭ MPU) apogas multoblajn labormanierojn.
CPUoj kun tiu kapableco ofertas almenaŭ du reĝimojn:
En generalperiodoj, inspektista reĝimoperacio permesas senrestriktan aliron al ĉiuj maŝinresursoj, inkluzive de ĉiuj MPU-instrukciaĵo.
Uzanta reĝimoperacio metas limojn por instrukciuzo kaj tipe nuligas rektan aliron al maŝinresursoj.
CPUoj eble havos aliajn reĝimojn similajn al uzantreĝimo ankaŭ, kiel ekzemple la virtualaj reĝimoj por kopii pli aĝajn procesorspecojn, kiel ekzemple 16-bitaj procesoroj sur 32-bita, aŭ 32-bitajn procesorojn sur 64-bita.
#000064
Ĉe potenc aŭ ricelado, la sistemo komenciĝas en inspektistreĝimo.
Post kiam operaciumkerno estis ŝarĝita kaj komencita la limo inter uzantreĝimo kaj inspektistreĝimo (ankaŭ konata kiel kernreĝimo) povas esti establita.
#000065
Inspektistreĝimo estas utiligita per la kerno por malaltaj niveltaskoj kiuj bezonas senrestriktan aliron al hardvaro, kiel ekzemple kontrolado kiel memoro estas alirita, kaj komunikante per aparatoj kiel ekzemple diskiloj kaj vidbendo elmontras aparatojn.
Uzantreĝimo, en kontrasto, estas utiligita por preskaŭ everything alia.
Aplikaĵosoftvaroj, kiel ekzemple tekstprilaboriloj kaj datumbazmanaĝeroj, funkciigas ene de uzantreĝimo, kaj povas nur aliri maŝinresursojn turnante kontrolon de al la kerno, procezo kiu kaŭzas ŝanĝon al inspektistreĝimo.
Tipe, la translokigo de kontrolo al la kerno estas realigita efektivigante softvaran interrompo instrukcion, kiel ekzemple la Motorola 68000TRAPinstrukcio.
La softvarinterrompo igas la mikroprocesoron ŝanĝi de uzantreĝimo ĝis inspektistreĝimo kaj komenci efektivigi kodon kiu permesas al la kerno preni kontrolon.
#000066
En uzantreĝimo, programoj kutime havas aliron al limigita aro de mikroprocesorinstrukciaĵo, kaj ĝenerale ne povas efektivigi iujn ajn instrukciaĵon kiuj eble povis kaŭzi interrompon al la operacio de la sistemo.
En inspektistreĝimo, instrukciaj ekzekutlimigoj estas tipe forigitaj, permesante al la kerno senrestriktan aliron al ĉiuj maŝinresursoj.
#000067
La termino- "uzanta reĝimo rimedo" ĝenerale rilatas al unu aŭ pluraj CPU-registroj, kiuj enhavas informojn ke la aktuala programo ne estas permesita ŝanĝi.
Provoj ŝanĝi tiujn resursojn ĝenerale kaŭzas ŝanĝon al inspektistreĝimo, kie la operaciumo povas trakti la kontraŭleĝan operacion la programo provis, ekzemple, devigeble finante ("mortigo") la programon).
#000068
Inter aliaj aĵoj, multiprogramada operaciumkerno devas esti respondeca por administrado de ĉiu sistemmemoro kiu estas nuntempe en uzo de programoj.
Tio certigas ke programo ne influas memoron jam en uzo de alia programo.
Ekde programaj tempakcio, ĉiu programo havendaĵo sendependan aliron al memoro.
#000069
Koopera memoradministracio, uzita per multaj fruaj operaciumoj, supozas ke ĉiuj programoj faras libervolan uzon de la memormanaĝero de la kerno, kaj ne superas sian asignitan memoron.
Tiu sistemo de memoradministracio preskaŭ vidiĝas neniam plu, ĉar programoj ofte enhavas cimojn kiuj povas igi ilin superi sian asignitan memoron.
Se programo malsukcesas, ĝi povas kaŭzi memoron utiligitan per unu aŭ pluraj aliaj programoj por esti trafita aŭ overwriten.
Malicaj programoj aŭ virusoj povas celkonscie ŝanĝi alian la memoron de programo, aŭ povas influi la operacion de la operaciumo mem.
Kun koopera memoradministracio, ĝi prenas nur oni konstruis programon por kraŝi la sistemon.
#000070
Memorprotekto ebligas la kernon limigi la aliron de procezo al la memoro de la komputilo.
Diversaj metodoj de memorprotekto ekzistas, inkluzive de memorsegmentigo kaj televokado.
Ĉiuj metodoj postulas iun nivelon de hardvarsubteno (kiel ekzemple la 80286 MMU), kiu ne ekzistas en ĉiuj komputiloj.
#000071
En kaj segmentigo kaj televokado, certaj protektitaj reĝim registroj precizigas al la CPU kiun memoradreson ĝi devus permesi aktualan programon aliri.
Provoj eniri aliajn adresojn ekigas interrompon kiu kialo la CPU por reeniri inspektistreĝimon, metante la kernon en pagendaĵon.
Tio estas nomita segmentigmalregulaĵo aŭ seg-v por fuŝkontakto, kaj ĉar estas kaj malfacile asigni senchavan rezulton al tia operacio, kaj ĉar ĝi estas kutime signo de konstrua programo, la kerno ĝenerale frekventas finado de la ofenda programo, kaj raportas la eraron.
#000072
Fenestroversioj 3.1 tra mi havis iun nivelon de memorprotekto, sed programoj povis facile eviti la bezonon uzi ĝin.
Ĝenerala protektofaŭlto estus produktita, indikante ke segmentigmalregulaĵo okazis;
tamen, la sistemo ofte kraŝus ĉiuokaze.
#000073
La uzo de virtuala memoro traktanta (kiel ekzemple televokado aŭ segmentigo) signifas ke la kerno povas elekti kiun memoron ĉiu programo uzo povas en iu antaŭfiksita tempo, permesante al la operaciumo uzi la samajn memorlokojn por multoblaj taskoj.
#000074
Se programo provas alirmemoron kiu estas ne en sia aktuala intervalo de alirebla memoro, sed tamen estis asignita al ĝi, la kerno estas interrompita en laŭ la saman manieron kiam ĝi faris kiam la programo estis superi sia asignita memoro.
Under UNIX tiu speco de interrompo estas referita kiel paĝfaŭlto.
#000075
Kiam la kerno detektas paĝfaŭlton kiun ĝi ĝenerale adaptas al la virtuala memorintervalo de la programo kiu ekigis ĝin, doni al ĝi aliron al la memoro petis.
Tio donas al la kerno liberan rajtigojn super kie la memoro de speciala aplikiĝo estas stokita, aŭ eĉ ĉu aŭ ne ĝi estis fakte asignita ankoraŭ.
#000076
En modernaj operaciumoj, memoro kiu estas alirita malpli ofte povas esti provizore stokita en vendotablo aŭ alia amaskomunikilaro por igi tiun spacon havebla por uzo de aliaj programoj.
Tio estas nomita interŝanĝa, kiel areo de memoro povas esti utiligita per multoblaj programoj, kaj kion tiu memorareo enhavas povas esti interŝanĝita aŭ interŝanĝita sur postulo.
#000077
"Virtuala memoro" provizas la programiston aŭ la uzanton per la percepto kiu ekzistas multe pli granda kvanto de RAM en la komputilo ol estas vere tie.
#000078
Multitasking rilatas al la kurado de multoblaj sendependaj komputilaj programoj sur la sama komputilo;
donante la aspekton ke ĝi plenumas la taskojn en la sama tempo.
Ĉar la plej multaj komputiloj povas fari maksimume unu aŭ du aĵojn foje, tio estas ĝenerale farita per grupuzoposedo, kio signifas ke ĉiu programo uzas parton de la tempo de la komputilo efektivigi.
#000079
Operaciumkerno enhavas planan programon kiu determinas kiom multe da tempo ĉiu procezo foruzas efektivigi, kaj en kiu orda ekzekutkontrolo devis esti pasigita al programoj.
Kontrolo estas pasigita al procezo per la kerno, kio permesas la programaliron al la CPU kaj memoron.
Poste, kontrolo estas resendita al la kerno tra iu mekanismo, tiel ke alia programo povas esti permesita uzi la CPU.
Tiu tielnomita pasado de kontrolo inter la kerno kaj aplikoj estas nomita kuntekstoŝaltilo.
#000080
Frua modelo kiu regis la asignon de tempo al programoj estis nomita koopera multitasking.
En tiu modelo, por kiam kontrolo estas pasigita al programo preter la kerno, ĝi povas efektivigi tiel longe kiel ĝi deziras antaŭ eksplicite resendado de kontrolo al la kerno.
Tio signifas ke malica aŭ panea programo eble ne nur malhelpas iujn ajn aliajn programojn uzado de la CPU, sed ĝi povas pendigi la tutan sistemon se ĝi eniras senfinan buklon.
#000081
Modernaj operaciumoj etendas la konceptojn de aplikiĝopremption al peliloj kaj kernkodo, tiel ke la operaciumo havas profilaktan kontrolon de internaj ruligotempoj ankaŭ.
#000082
La filozofio reganta profilaktan multitasking estas tiu de certigi ke ĉiuj programoj ricevas regulan tempon sur la CPU.
Tio implicas ke ĉiuj programoj devas esti limigitaj en kiom multe da tempo ili estas permesitaj foruzi sur la CPU sen esti interrompitaj.
Por plenumi tion, modernaj operaciumkernoj faras uzon de tempigita interrompo.
Protektita reĝim tempigilo estas metita per la kerno kiu ekigas revenon al inspektistreĝimo post kiam la precizigita tempo pasis.
(Vidu super sekcioj sur Interrompoj kaj Dual Mode Operation.
#000083
En multaj ununura uzanta operaciumoj koopera multitasking estas tute adekvata, ĉar hejmaj komputiloj ĝenerale prizorgas malmulton de tratestitaj programoj.
La AmigaOS estas escepto, havante profilaktan multitasking de ĝia tre unua versio.
Windows NT estis la unua versio de Vindozo kiu devigis profilaktan multitasking, sed ĝi ne atingis la hejmuzantmerkaton ĝis Windows XP (ĉar Windows NT estis laŭcela ĉe profesiuloj).
#000084
Aliro al datenoj stokitaj sur vendotabloj estas centra kvalito de ĉiuj operaciumoj.
Komputiloj stokas datenojn pri vendotabloj utiligantaj dosierojn, kiuj estas strukturitaj laŭ specifaj manieroj por enkalkuli pli rapidan aliron, pli alta fidindecon, kaj por fari pli bonan uzon de la havebla spaco de la veturado.
La specifa maniero en kiu dosieroj estas stokitaj sur disko estas nomita dosiersistemo, kaj ebligas dosierojn havi nomojn kaj atributojn.
Ĝi ankaŭ permesas al ili esti stokita en hierarkio de adresaroj aŭ broŝuroj aranĝitaj en adresararbo.
#000085
Fruaj operaciumoj ĝenerale apogis ununuran specon de diskilo kaj nur unu specon de dosiersistemo.
Fruaj dosiersistemoj estis limigitaj en sia kapacito, rapideco, kaj en la specoj de dosiernomoj kaj adresarstrukturoj kiujn ili povis uzi.
Tiuj limigoj ofte reflektis limigojn en la operaciumoj kiujn ili estis dizajnitaj por, igante ĝin tre malfacila ke operaciumo apogus pli ol unu dosiersistemon.
#000086
Dum multaj pli simplaj operaciumoj apogas limigitan vicon da opcioj por alirado de stokadosistemoj, operaciumoj kiel UNIX kaj Linukso apogas teknologion konatan kiel virtuala dosiersistemo aŭ VFS.
Operaciumo kiel ekzemple UNIX apogas larĝan aron de memorunuoj, nekonsiderante iliaj dezajno- aŭ dosiersistemoj, permesante al ili esti alirita tra ofta aplikiĝo programadointerfacon (API).
Tio igas ĝin nenecesa ke programoj havus ajnan scion pri la aparato kiun ili aliras.
VFS permesas al la operaciumo provizi programojn per aliro al senlima nombro da aparatoj kun senfina diverseco de dosiersistemoj instalitaj sur ili, helpe de specifaj peliloj kaj dosiersistemŝoforoj.
#000087
Ligita memorunuo, kiel ekzemple durdisko, estas alirita tra pelilo.
La pelilo komprenas la specifan lingvon de la veturado kaj povas traduki tiun lingvon en normlingvon uzitan per la operaciumo por aliri ĉiujn diskilojn.
En UNIX, tio estas la lingvo de blokaparatoj.
#000088
Kiam la kerno havas konvenan pelilon modloko, ĝi tiam povas aliri la enhavon de la diskilo en kruda formato, kiu povas enhavi unu aŭ pluraj dosiersistemojn.
Dosiersistemŝoforo kutimas traduki la komandojn uzitajn por aliri ĉiun specifan dosiersistemon en norman aron de komandoj kiujn la operaciumo povas uzi paroli al ĉiuj dosiersistemoj.
Programoj tiam povas trakti tiujn dosiersistemojn surbaze de dosiernomoj, kaj adresaroj/broŝuroj, enhavis ene de hierarkia strukturo.
Ili povas krei, forigi, malferma, kaj proksime dosierojn, same kiel kolektas ke diversaj informoj pri ili, inkluzive de alirpermesoj, grandeco, libera spaco, kaj kreado kaj modifo datas.
#000089
Diversaj diferencoj inter dosiersistemoj igas apogajn ĉiujn dosiersistemojn malfacilaj.
Permesitaj karakteroj en dosiernomoj, kazosentemo, kaj la ĉeesto de diversaj specoj de dosieratributoj igas la efektivigon de ununura interfaco por ĉiu dosiersistemo senkuraĝiga tasko.
Operaciumoj tendencas rekomendi uzi (kaj tiel apogas indiĝene) dosiersistemojn specife dizajniten por ili;
ekzemple, NTFS en Fenestroj kaj Ext3 kaj ReiserFS en Linukso.
Tamen, en praktiko, triapartneraj ŝoforoj estas kutime disponeblaj doni subtenon por la plej vaste uzitaj dosiersistemoj en la plej multaj ĝeneraluzeblaj operaciumoj (ekzemple, NTFS estas disponebla en Linukso tra NTFS-3g, kaj Ext2/3 kaj ReiserFS estas disponeblaj en Fenestroj tra triaparta softvaro).
#000090
Subteno por dosiersistemoj estas tre multfaceta inter modernaj operaciumoj, kvankam ekzistas pluraj komunaj dosiersistemoj por kiujn preskaŭ ĉiuj operaciumoj inkludas subtenon kaj ŝoforojn.
Operaciumoj varias sur dosiersistemsubteno kaj sur la diskoformatoj kiujn ili povas esti instalitaj.
Sub Fenestroj, ĉiu dosiersistemo estas kutime limigita en petskribo al certa amaskomunikilaro;
ekzemple, KDoj devas uzi ISO 9660 aŭ UDF, kaj en Vindozo Vista, NTFS estas la nura dosiersistemo sur kiu la operaciumo povas esti instalita.
Estas eble instali Linukson sur multaj specoj de dosiersistemoj.
Male al aliaj operaciumoj, Linukso kaj UNIX permesas al ajna dosiersistemo esti uzita nekonsiderante la amaskomunikilaro en kiujn ĝi estas stokita, ĉu ĝi estas durdisko, disko (KD, DVD ...
, USB-memoro, aŭ eĉ enhavite ene de dosiero situanta sur alia dosiersistemo.
#000091
Pelilo estas specifa speco de softvaro evoluigita por permesi interagadon per hardvaraparatoj.
Tipe tio konsistigas interfacon por komunikado per la aparato, tra la specifa komputilbuso aŭ komunikadsubsistemo ke la hardvaro estas ligita al, disponigante komandojn al kaj/aŭ ricevante datenojn de la aparato, kaj sur la alia fino, la necesaĵinterfacojn ĝis la operaciumo kaj programoj.
Ĝi estas specialeca hardvar-dependa komputila programo kiu ankaŭ estas operaciumo-specifa tio ebligas alian programon, tipe operaciumo aŭ apliksoftvarpakaĵo aŭ komputilan programon kurantan sub la operaciumkernon, interagi travideble per hardvaraparato, kaj kutime disponigas la necesaĵinterrompomanipuladon necesa por iuj necesaj nesinkronaj temp-dependaj hardvaraj interagadaj bezonoj.
#000092
Sub versioj de Fenestroj antaŭ Vista kaj versioj de Linukso antaŭ 2.6, ĉio ŝoforekzekuto estis kooperativaj, signifante ke se ŝoforo enirus senfinan buklon ĝi frostigus la sistemon.
Pli lastatempaj revizioj de tiuj operaciumoj asimilas kernpremption, kie la kerno interrompas la ŝoforon por doni al ĝi taskojn, kaj tiam apartigas sin de la procezo ĝis ĝi ricevas respondon de la pelilo, aŭ donas al ĝi pli da taskoj farendaĵo.
#000094
Nuntempe la plej multaj operaciumoj apogas diversecon de retigadprotokoloj, hardvaron, kaj petskribojn por uzado de ili.
Tio signifas ke komputiloj prizorgantaj malsimilajn operaciumojn povas partopreni oftan reton por dividado resursoj kiel ekzemple komputiko, dosieroj, printiloj, kaj skaniloj uzantaj aŭ dratumitajn aŭ sendratajn ligojn.
Retoj povas esence permesi al la operaciumo de komputilo aliri la resursojn de malproksima komputilo apogi la samajn funkciojn kiel ĝi povis se tiuj resursoj estis ligitaj rekte al la loka komputilo.
Tio inkludas ĉion de simpla komunikado, al uzado interkonektis dosiersistemojn aŭ eĉ dividantajn la grafikojn aŭ solidan hardvaron de alia komputilo.
Kelkaj retservoj permesas al la resursoj de komputilo esti aliritaj travideble, kiel ekzemple Ssh kiu permesas al interkonektitaj uzantoj rektan aliron al la komandliniinterfaco de komputilo.
#000095
Kliento-/servilretigado permesas al programo sur komputilo, nomita kliento, ligi tra reto al alia komputilo, nomita servilo.
Serviloj ofertas (aŭ gastigas) diversajn servojn al aliaj retkomputiloj kaj uzantoj.
Tiuj servoj estas kutime disponigitaj tra havenoj aŭ numeritaj alirpunktoj preter la retadreso de la servilo.
Ĉiu havennombro estas kutime rilata al maksimumo de unu aktuala programo, kiu estas respondeca por pritraktado de petoj en tiu haveno.
Demono, estanta uzantoprogramo, povas en victurno aliri la lokajn hardvarresursojn da tiu komputilo pasigante petojn al la operaciumkerno.
#000096
Multaj operaciumoj apogas unu aŭ pluraj vendist-specifajn aŭ malfermajn interkonektajn protokolojn ankaŭ, ekzemple, SNA sur IBM sistemoj, DECnet sur sistemoj de Digital Equipment Corporation, kaj Mikrosoft-specifajn protokolojn ( SMB) sur Fenestroj.
Specifaj protokoloj por specifaj taskoj ankaŭ povas esti apogitaj kiel ekzemple NF por dosieraliro.
Protokolas kiel ESound, aŭ esd povas esti facile etendita super la reto por disponigi sonon de lokaj aplikoj, sur la sonhardvaro de malproksima sistemo.
#000097
Komputilo estanta sekura dependas de kelkaj teknologioj laborantaj konvene.
Moderna operaciumo disponigas aliron al kelkaj resursoj, kiuj estas haveblaj al softvaro funkcianta per la sistemo, kaj al eksteraj aparatoj kiel retoj per la kerno.
#000098
Aldone al la permesi aŭ nuligi modelon de sekureco, sistemo kun altnivela de sekureco ankaŭ ofertas revizielektojn.
Tiuj permesus spuradon de petoj por aliro al resursoj (kiel ekzemple, "kiu legis tiun dosieron?
Interna sekureco, aŭ sekureco de jam kuranta programo estas nur eblaj se ĉiuj eventuale damaĝaj petoj devas esti aranĝitaj tra interrompoj al la operaciumkerno.
Se programoj povas rekte aliri hardvaron kaj resursojn, ili ne povas esti certigitaj.
#000100
Ekstera sekureco implikas peton de ekster la komputilo, kiel ekzemple ensaluto ĉe ligita konzolo aŭ iu speco de retligo.
Eksteraj petoj ofte estas pasis tra peliloj al la kerno de la operaciumo, kie ili povas esti pasitaj sur aplikojn, aŭ aranĝitaj rekte.
Sekureco de operaciumoj longe estis konzerno pro tre sentemaj datenoj tenitaj sur komputiloj, kaj de komerca kaj armea naturo.
Usono registaro Sekcio de Defendo (DoD) kreis la Trusted Computer System Evaluation Criteria (TCSEC) kiu estas normo kiu metas bazajn postulojn por taksado de la efikeco de sekureco.
Tio iĝis da decida graveco al operaciumproduktantoj, ĉar la TCSEC kutimis analizi, klasifiki kaj selekti fidindajn operaciumojn estantajn pripensita por la pretigo, stokado kaj rehavigo de sentemaj aŭ konfidencaj informoj.
#000101
Retservoj inkludas proponojn kiel ekzemple dosierpartumo, presaĵservoj, retpoŝto, retejoj, kaj dosiertransigo protokolas (FTP), la plej granda parto de kiu povas esti kompromitinta sekurecon.
Ĉe la frontlinio de sekureco estas hardvaraparatoj konataj kiel fajromuroj aŭ entrudiĝdetekto/preventaj sistemoj.
Sur la operaciumnivelo, ekzistas kelkaj softvarfajromuroj haveblaj, same kiel entrudiĝdetekto-/preventaj sistemoj.
La plej multaj modernaj operaciumoj inkludas softvarfajromuron, kiu estas ebligita defaŭlte.
Softvarfajromuro povas esti formita por permesi aŭ nei rettrafikon ĝis aŭ de servo aŭ aplikiĝo funkcianta per la operaciumo.
Tial, oni povas instali kaj esti prizorganta nesekuran servon, kiel ekzemple Telnet aŭ Ftp, kaj ne devas esti minacita per sekurecorompo ĉar la fajromuro neus ĉiun trafikon provante ligi al la servo sur tiu haveno.
#000102
Alternativa strategio, kaj la nura sablokesto strategio havebla en sistemoj kiuj ne renkontas la Popek- kaj Goldberg-virtualigpostulojn, estas kie la operaciumo ne prizorgas uzantoprogramojn kiel indiĝena kodo, sed anstataŭe aŭ kopias procesoron aŭ disponigas gastiganton por p-koda bazita sistemo kiel ekzemple Java.
#000103
Interna sekureco estas aparte signifa por multuzantaj sistemoj;
permesas al ĉiu uzanto de la sistemo havi privatajn dosierojn kiuj la aliaj uzantoj ne povas mistraktumi aŭ legi.
Interna sekureco ankaŭ estas decida se revizio devas esti da iu uzo, ĉar programo eble povas preteriri la operaciumon, inkluzivan de preterirado de revizio.
#000104
Ĉiu komputilo kiu estas funkciigota fare de individuo postulas uzanto-interfacon.
La uzanto-interfaco estas kutime referita kiel ŝelo kaj estas esenca se homa interagado estas apogota.
La uzanto-interfaco rigardas la adresarstrukturon kaj petas servojn de la operaciumo kiu akiros datenojn de enirhardvaraparatoj, kiel ekzemple klavaro, muso aŭ kreditkartleganto, kaj petas operaciumservojn por elmontri promptilojn, statusmesaĝojn kaj tian sur produktaĵaj hardvaraparatoj, kiel ekzemple vidigilo aŭ printilo.
La du la plej multaj komunaj formoj de uzanto-interfaco historie estis la komandliniinterfaco, kie komputilkomandoj estas tajpitaj eksteren linio-post-linio, kaj la grafika uzantinterfaco, kie vida medio (plej ofte TIMEMULO) ĉeestas.
#000105
La plej multaj el la modernaj komputilsistemoj apogas grafikajn uzantinterfacojn (GUI), kaj ofte inkludas ilin.
En kelkaj komputilsistemoj, kiel ekzemple la origina efektivigo de la klasikaĵo Mac OS, la GUI estas integra en la kernon.
#000106
Dum teknike grafika uzantinterfaco ne estas operaciumservo, integrigi subtenon ĉiukaze en la operaciumkerno povas permesi al la GUI esti pli respondema reduktante la nombron da kuntekstoŝaltiloj necesaj ke la GUI por elfarus siajn produktaĵfunkciojn.
Aliaj operaciumoj estas modulaj, apartigante la grafiksubsistemon de la kerno kaj la Operaciumo.
En la 1980a UNIX, VMS kaj multaj aliaj havis operaciumojn kiuj estis konstruitaj tiun manieron.
Linukso kaj macOS ankaŭ estas konstruitaj tiun manieron.
Modernaj eldonoj da Microsoft fenestroj kiel ekzemple Vindozo Vista efektivigas grafiksubsistemon kiu estas plejparte en uzanto-spaco;
tamen la grafikaj desegnaĵrutinoj de versioj inter Windows NT 4.0 kaj Fenestraj Servilo 2003 ekzistas plejparte en kernspaco.
Fenestroj 9x havis tre malgrandan distingon inter la interfaco kaj la kerno.
#000107
Multaj mastrumsistemoj permesas al la uzanto instali aŭ krei ajnan uzanto-interfacon kiun ili deziras.
La Fenestra Sistemo X lige kun Gnome aŭ KDE-Plasmo 5 estas ofte trovita aranĝo sur plej multe de la Unikso-similaj sistemoj kaj Unikso-similaj sistem-similaj (BSD, Linukso, Solaris) sistemoj.
Kelkaj Fenestroj alkanonadas anstataŭaĵojn estis liberigitaj por Vindozo, kiuj ofertas alternativojn al la inkludita Fenestroŝelo, sed la ŝelo mem ne povas esti apartigita de Fenestroj.
#000108
Multaj Unikso-similaj sistem-bazitaj GUIoj ekzistis dum tempo, la plej multaj deriviĝis de X11.-konkurado inter la diversaj vendistoj de Unikso-similaj sistemoj (HP, IBM, Suno) kaŭzis multe da fragmentiĝo, kvankam laboro por normigi en la 1990-aj jaroj al COSE kaj CDE malsukcesis pro diversaj kialoj, kaj estis poste superbrilitaj per la ĝeneraligita adopto de GNOMO kaj K-Grafika uzulinterfaco.
Antaŭ libera programaro-bazitaj ilaroj kaj grafikaj uzulinterfacoj, Motif estis la ĝenerala ilaro/skribtabla kombinaĵo (kaj estis la bazo sur kiu CDE estis evoluigita).
#000109
Grafikaj uzantinterfacoj evoluas dum tempo.
Ekzemple, Fenestroj modifis ĝian uzanto-interfacon preskaŭ ĉiun fojon nova grava versio de Fenestroj estas liberigitaj, kaj la Mac Os GUI ŝanĝiĝis dramece kun la enkonduko de Mac OS X en 1999.
#000110
Realtempa operaciumo (RTOS) estas operaciumo destinita por aplikoj kun fiksaj templimoj ( realtempa komputiko).
Tiaj aplikoj inkludas kelkajn malgrandajn integritajn sistemojn, aŭtamotorajn regilojn, industrirobotojn, kosmoŝipon, industrian kontrolon, kaj kelkajn grandskalajn komputiksistemojn.
#000111
Integritaj sistemoj kiuj interkonsentis templimojn utiligas realtempan operaciumon kiel ekzemple VxWorks, PikeOS, eCos, QNX, MontaVista Linukso kaj RTLinŭ.
Windows CE estas realtempa operaciumo kiu dividas similajn APIojn al skribtablaj Fenestroj sed dividas neniun el skribotablo la kodbazo de Fenestroj.
[ citaĵo bezonis ] Symbian Os ankaŭ havas RTOS-kernon (EKA2) komencantan kun versio 8.0b.
#000113
Kelkaj integritaj sistemoj utiligas operaciumojn kiel ekzemple Palmo-Os, BSD, kaj Linukso, kvankam tiaj operaciumoj ne apogas realtempan komputikon.
#000114
Operaciumevoluo estas unu el la plej komplikaj agadoj pri kiuj komputikhobiisto povas okupiĝi.
[ citaĵo bezonis ] ŝatokupa operaciumo povas esti klasifikita kiel unu kies kodo ne estis rekte derivita de ekzistanta operaciumo, kaj havas malmultajn uzantojn kaj aktivajn programistojn.
#000115
En kelkaj kazoj, ŝatokupevoluo estas en subteno de " hejmbiero " komputanta aparaton, ekzemple, simpla unu-plata komputilo funkciigita far 6502 mikroprocesoro.
Aŭ, evoluo povas esti por arkitekturo jam en ĝeneraligita uzo.
Operaciumevoluo povas veni de totale novaj konceptoj, aŭ povas komenciĝi modeligante ekzistantan operaciumon.
En ĉiu kazo, la hobiisto estas lia/sia propra ellaboranto, aŭ povas interagi kun malgranda kaj foje senstruktura grupo de individuoj kiuj havas kiel interesoj.
#000116
Ekzemploj de ŝatokupa operaciumo inkludas Syllable.
#000117
Diverseco de operaciumoj kaj porteblo
#000118
Apliksoftvaro estas ĝenerale skribita por uzo en specifa operaciumo, kaj foje eĉ por specifa hardvaro.
[ citaĵo bezonis ] Dum portado de la aplikiĝo por funkcii per alia Os, ke la funkcieco postulita per tiu aplikiĝo povas esti efektivigita alimaniere fare de tiu Os (la nomoj de funkcioj, signifo de argumentoj, ktp.) postulanta la aplikiĝon esti adaptita, ŝanĝita, aŭ alie konservis.
#000119
Unikso-similaj sistemoj estis la unua operaciumo ne skribita en asembla lingvo, igante ĝin tre portebla al sistemoj diferenca de ĝia indiĝena PDP-11.
#000120
Tiu kosto en apogado de operaciumoj-diverseco povas esti evitita anstataŭe skribante petskribojn kontraŭ softvarplatformoj kiel Java aŭ Qt.
Tiuj abstraktadoj jam havas portitan la koston de adaptado al specifaj operaciumoj kaj siaj sistembibliotekoj.
#000121
Alia aliro estas ke operaciumvendistoj adoptus normojn.
Ekzemple, POSIx kaj Os-abstraktado tavoligas disponigi komunecojn kiuj reduktas portajn kostojn.
#000122
En 2014, Android estis unua (nuntempe ne reproduktita per aliaj, en ununura jaro) operaciumo iam por ekspedi sur miliardo da aparatoj, iĝante la plej populara operaciumo de instalita bazo.
#000123
Listo da gravaj publikaĵoj en operaciumoj
Listo de pioniroj en komputado
#000124
Multics History kaj la historio de operaciumoj
#000127
Prezento de scio kaj rezonado
#000128
En komputiko, operaciumo (angle: Operating system aŭ OS), estas speciala programaro, sen kiu ne eblas uzi plispecifajn programarojn. Ĝi oficas kiel "bazo", al kiu aliaj programaroj apogiĝas, kiuj do devos esti projektataj por tiu operacio, alie ili ne estos rekonataj.
#000129
Laŭ pli serioza difino, operaciumo estas aro de subrutinoj kaj strukturo de datumoj respondecaj pri la kontrolo kaj administrado de komputilaj aparataroj kaj de programaroj, kiuj estas rulataj sur la komputilo.
#000130
Kutime, operaciumo antaŭaranĝas por la uzanto grafikan aŭ tekstan interfacon por atingi la aparataron (diskoj, memoro, I/O) de la sistemo. En sistemoj kun pluruzanto-reĝimo, tia atingo dependas de la rajtoj de ĉiu unuopa uzanto.
#000131
Tia atingo dependas, en sistemoj kiuj funkcias en pluruzanta reĝimo, de rajtoj de ĉiu uzanto.
#000132
La ĉefa tasko de la operaciumo estas permesi al la uzanto, homa aŭ ne, rekte interagi kun la maŝino.
#000133
2 Operaciumoj por labortablaj kaj porteblaj komputiloj
3 Operaciumoj por mobilaj aparatoj
#000134
Ĝenerale moderna operaciumo strukturiĝas en kelkaj defaŭltaj partoj:
#000135
La kerno: grupo de fundamentaj funkcioj, strikte ligitaj inter ili kaj kun la aparataro, kiuj estas rulataj kun la plej grandaj rajtoj, la kerna reĝimo; la kerno havigas la bazajn funkciojn por ĉiuj aliaj partoj de la operaciumo, kiuj plenumas proprajn funkciojn per servoj oferataj de la operaciumo. La kerno, laŭ la tipo de operaciumo, povas enhavi aliajn partojn (klasika kerno, unupeca aŭ modula) aŭ plenumi nur bazajn funkciojn, delegante plejeble multe funkciojn al objektoj/eksteraj kondukantoj (mikrokerno);
La administrilo de dosiersistemo: ĝi plenumas petojn por akiri al amasmemoriloj. Ĝi estas uzata kiam oni akiras al dosiero en disko kaj konservas trakon de malfermitaj dosieroj kaj de permesoj por akiri al dosieroj. ;
Sistemo de virtuala memoro, kiu disponigas petatan memoron de programaroj kaj de operaciumo mem, konservas en amasmemorilo la zonojn de memoro momente ne uzatajn de programarojn kaj garantias, ke la permutitaj paĝoj estas reenmetitaj en memoro, se petitaj;
Planilo, kiu skandas la tempon de plenumo de pluraj procezoj kaj garantias, ke ĉiu procezo estas rulata dum petita tempo;
Bufro, kiu ricevas de programaroj la presotajn datumojn kaj ĝi presas ilin laŭ ordo, tiel ke programaroj povas daŭrigi sen atendi, ke presado terminas;
Grafika interfaco (Ŝelo) kiu permesas homojn interagi kun maŝino.
#000136
Operaciumoj por labortablaj kaj porteblaj komputiloj
#000137
Realtempa operaciumo estas speciala ĝenro de operaciumo, kapablaj garantii respondon en fiksita tempo (milisekundoj aŭ mikrosekundoj) al ĉiu ekstera okazo. Ĉi tiu rekvizito influas en la strukturo de la sistemo: realtempaj sistemoj uzas ofte la polling-teĥniko anstatŭ ol interrompo por administri la aparatojn keaj ne havas virtualan memoron. La realtempaj sistemoj troviĝas ofte en industria aŭ muzika kadroj aŭ kie respondo de sistemo en maksima tempo antaŭfiksita necesas.
#000138