La familio Kővári plurrilate estis escepta familio. La patro Olivio naskiĝis en Baltimore en Usono (en 1890), kien liaj gepatroj vizite venis el Slovakio. Post lia naskiĝo la patrino malsaniĝis kaj la familio revenis al Eŭropo. Ili vivis en la multlingva Aŭstria-Hungara Imperio. En 1918, duonan jaron antaŭ la disfalo de la Imperio, Olivio edziĝis al Esther Fuchs, slovaka judino. Li instruis al ŝi Esperanton, kiun li eklernis jam en 1899 aŭ 1900 (per nedeviga instruado en sia lernejo). Kvankam edukitaj judoj en Bratislava plej ofte inklinis al la germana, tiu juna paro anstataŭ la germanan uzis apud la hungara kaj slovaka lingvoj Esperanton kiel neŭtralan komunikilon kaj ili pludonis ĝin al la filoj ekde ties naskiĝo. La filoj, naskitaj en 1919 kaj 1920, frekventis la germanlingvan gimnazion de Bratislava. Surstrate ili parolis la slovakan, hejme la hungaran kaj Esperanton. Kiam necesis registri la filojn por lernado en la gimnazio, Olivio indikis al la lernejaj aŭtoritatoj, ke ilia gepatra, unua lingvo estis Esperanto. Tio poste, eble iom varbocele, estis prezentita kiel la unua oficiala agnosko de Esperanto kiel gepatra aŭ denaska lingvo. La familio ankaŭ vizitis Esperantajn kongresojn, interalie la Universalajn en Vieno (1924) kaj Budapeŝto (1929). En majo 1926 la revuo Aŭstria Esperantisto raportis, ke en la Tria Ĉeĥoslovaka Kongreso en Bratislava la fratoj Kővári, “tre bone” parolantaj Esperanton, „ĝojigis la kongresanojn per sia ĉarma babilado“. Ernő kaj Tibor apartenis verŝajne al la plej fruaj denaskaj esperantistoj.
#000004
Jam en la dudekaj jaroj Olivio petis permeson reveni al Usono kiel civitano. La peto estis rifuzita. Prepare al elmigro la patro en 1934 ĉesis sendi siajn filojn al la germana gimnazio. Li ree petis, post kiam la familio fuĝis al Hungario. En februaro 1940 ili ĉiuj fine povis en Ĝenovo enŝipiĝi por Novjorko. La gepatroj pasigis sian vivon tie kaj mortis en 1976 kaj 1988.
#000005
Multaj iliaj parencoj, kiuj ne povis forlasi Eŭropon, iĝis viktimoj de Holokaŭsto. Dum la milito la filoj iĝis armeanoj. Ernő partoprenis la albordiĝon de usonaj trupoj en Normandio en junio 1944. En 1946/47, servante al la usona armeo en Berlino kiel tradukisto, li helpis la preparojn por la Nurnberga Tribunalo kontraŭ Militkrimuloj. Kun la gepatroj kaj inter si la fratoj korespondis en Esperanto, ĝis ili, por ne inciti la militan cenzuron, transiris al la angla. Post la milito Ernő (nun Ernest Kovary) iĝis notario, li helpis, ke transvivintaj judoj ricevu kompenso-pagojn. Tibor (nun Tom) studis lingvistikon en la ŝtata Universitato de Ohio kaj en Cornell-Universitato kaj ekde 1959 instruis la hispanan kaj lingvistikon en la ŝtata Universitato de Novjorko. Esperanto ankaŭ en Usono akompanis ilian vivon. Tom mortis en 1988[3], Ernest en 2013.
#000006
La skriba postlasaĵo de la familio Kővári/Kovary kovranta tempodaŭron de pli ol 110 jaroj estas konservata en la Usona Memora Muzeo pri Holokaŭsto en Vaŝingtono. Ĝi estas impona dokumentaro pri esperantista familio, kiu kuraĝe spitis persekutadon kaj hazarde povis saviĝi.
#000007