Kiel ni vidis en la artikolo pri la internaj tavoloj de la Tero, ekzistas kvar teraj subsistemoj: La atmosfero, la biosfero, la hidrosfero kaj la geosfero. En la geosfero ni trovas la malsamajn tavolojn, el kiuj konsistas nia planedo. La homo provis profundiĝi per enketoj por povi studi kio estas sub niaj piedoj. Tamen ni nur sukcesis eniri kelkajn kilometrojn. De pomo, ni nur ŝiris ĝian maldikan haŭton.
#000001
Por studi la reston de la interno de la Tero ni devas uzi nerektajn metodojn. Tiel oni povis alveni al du modeloj, kiuj klarigas la formadon de la teraj tavoloj laŭ la konsisto de la materialoj kaj la sekvaj dinamikoj. Unuflanke ni havas la statikan modelon, en kiu konsistas la tavoloj de la Tero: Krusto, mantelo kaj kerno. Aliflanke, ni havas la dinamikan modelon kies tavoloj de la Tero estas: Litosfero, astenosfero, mezosfero kaj endosfero.
#000002
Iomete reviziante la statikan modelon, ni trovas, ke la tera krusto estas dividita en kontinenta ŝelo kaj oceana ŝelo. La kontinenta ŝelo enhavas materialojn kun diversaj kunmetaĵoj kaj aĝoj, kaj la oceana ŝelo estas iom pli homogena kaj pli juna.
#000005
Ni ankaŭ havas la teran mantelon multe pli unuforman, en kiu ili ekzistas konvekciaj fluoj. Kaj fine la kerno de la Tero, kunmetita el fero kaj nikelo kaj karakterizita per sia alta denseco kaj temperaturo.
#000006
Ni celos la dinamikan modelon. Kiel ni antaŭe menciis, laŭ la dinamika modelo la tavoloj de la Tero estas litosfero, astenosfero, mezosfero kaj endosfero. Hodiaŭ ni parolos pli detale pri la litosfero.
#000007
La litosfero estas formita per tio, kio ĝi estus en la statika modelo la terkrusto kaj la ekstera mantelo de la Tero. Ĝia strukturo estas sufiĉe rigida kaj havas dikecon de ĉirkaŭ 100 km. Oni scias pri ĝia rigideco ĉe tiaj profundoj, ĉar la rapido de sismaj ondoj konstante pliiĝas laŭ profundo.
#000008
En la litosfero, temperaturo kaj premo atingas valorojn, kiuj permesas al rokoj degeli en iuj punktoj.
#000009
Depende de la speco de krusto, kiun enhavas la litosfero, ni diferencigas ĝin en du specojn:
#000010
Kontinenta litosfero: Ĝi estas la litosfero, kiun formas la kontinenta ŝelo kaj la ekstera parto de la tera mantelo. En ĝi estas la kontinentoj, montaraj sistemoj, ktp. La dikeco estas nur ĉirkaŭ 120 km kaj ĝi havas pli aĝan geologian epokon ĉar estas rokoj kiuj pli ol 3.800 XNUMX jaroj.
Oceana litosfero: Ĝi estas formita de la oceana ŝelo kaj la tera ekstera mantelo. Ili konsistigas la marfundon kaj estas pli maldikaj ol la kontinenta litosfero. Ĝia dikeco estas 65 km. Ĝi konsistas plejparte el bazaltoj kaj en ĝi estas oceanaj krestoj. Temas pri montaroj ĉe la fundo de la oceano, en kiuj la dikeco estas nur 7 km.
#000011
La litosfero ripozas sur la astenosfero, kiu enhavas la reston de la ekstera mantelo de la Tero. La litosfero estas dividita en malsamajn litosferajn aŭ tektonajn platojn, kiuj senĉese moviĝas.
#000012
Ĝis la komenco de la 1910a jarcento teraj fenomenoj kiel vulkanoj, tertremoj kaj faldoj estis faktoj, kiuj ne havis klarigon. Ne estis maniero klarigi la formon de la kontinentoj, la formadon de teritorioj kaj montoj, ktp. De XNUMX danke al la germana geologo Alfred Wegener, kiu proponis la Teorion de kontinenta drivo, eblis doni klarigon kaj povi rilatigi ĉiujn ĉi tiujn konceptojn kaj ideojn.
#000013
La teorio estis proponita en 1912 kaj akceptita en 1915. Wegener hipotezis, ke la kontinentoj moviĝas surbaze de diversaj provoj.
#000014
Geologiaj provoj. Ili baziĝis sur la korelacio inter geologiaj strukturoj ambaŭflanke de la Atlantika Oceano. Tio estas, en kiu la formo de la kontinentoj ŝajnas kuniĝi, ĉar ili iam estis kune. Pangeo estis nomata la tutmonda kontinento, kiu iam estis unuiĝinta, kaj kiu gastigis ĉiujn speciojn de flaŭro kaj faŭno sur la planedo.
#000015
La kontinentoj kongruas. Fonto: 
#000016
Paleontologia evidenteco. Ĉi tiuj provoj analizis la ĉeeston de tre similaj fosiliaj flaŭro kaj faŭno en kontinentaj areoj, kiuj nuntempe estas apartigitaj de oceanoj.
#000017
Paleoklimata indico. Ĉi tiuj provoj studis la lokon de rokoj, kiuj prezentis klimatajn kondiĉojn malsamajn al la loko, kie ili nuntempe loĝas.
#000018
Unue ĉi tiu aliro al kontinenta drivo estis malakceptita de la scienca komunumo, ĉar mankis al ĝi mekanismo, per kiu la movado de la kontinentoj estis klarigita. Kia forto movis la kontinentojn? Wegener provis klarigi ĉi tion dirante, ke la kontinentoj moviĝis per denseca diferenco kaj ke la kontinentoj, estante malpli densaj, glitis kiel tapiŝo sur la plankon de ĉambro. Ĉi tio estis malakceptita de la grandega frikcia forto tio ekzistas.
#000019
La Teorio de Plat-Tektoniko estis proponita kune kun ĉiuj datumoj en 1968 de la scienca komunumo. En ĝi la litosfero estas la supra rigida tavolo de la Tero (krusto kaj ekstera mantelo) kaj estas dividita en fragmentojn nomitajn teleroj kiuj estas en movado. Plakoj ŝanĝiĝas laŭ grando kaj formo kaj eĉ povas malaperi. La kontinentoj estas sur ĉi tiuj platoj kaj ili moviĝas konvekciaj fluoj de la tera mantelo. Plataj limoj estas kie okazas sismaj movadoj kaj geologiaj procezoj. La suba limo de la plato estas termika. Estas la kolizioj de la platoj, kiuj generas la faldojn, la faŭltojn kaj la tertremojn. Por klarigi la movadon de la platoj, diversaj proponoj estis proponitaj. Dum la platoj moviĝas, povas esti tri specoj de streĉoj en la limoj inter ili, kiuj estigas tri malsamajn specojn de randoj.
#000020
Diverĝaj randoj aŭ konstruaj limoj: Ili estas areoj, en kiuj estas streĉaj streĉoj, kiuj emas apartigi la platojn. La areo de la konstruaj limoj estas la oceanaj krestoj. La marfundo vastiĝas inter 5 kaj 20 cm jare kaj ekzistas interna varmofluo. Sisma agado okazas ĉe profundo de ĉirkaŭ 70 km.
Konverĝaj randoj aŭ detruaj limoj: Ili okazas inter platoj frontantaj unu la alian per kunpremaj fortoj. La pli maldika kaj pli densa plato falas sub la alian kaj eniras la mantelon. Ili estas nomataj subdukciaj zonoj. Rezulte de tio formiĝas orogenoj kaj insulaj arkoj. Ekzistas pluraj specoj de konverĝaj randoj depende de la agado de la platoj:
Kolizio inter oceana kaj kontinenta litosfero: La oceana plato estas tiu, kiu subdukcias sub la kontinenta. Kiam ĉi tio okazas, okazas la formado de oceana tranĉeo, granda sisma aktiveco, granda termika agado kaj la formado de novaj orogenaj ĉenoj.
Kolizio inter oceana kaj oceana litosfero: Kiam ĉi tiu situacio okazas, oceana tranĉeo kaj subakva vulkana agado estas generitaj.
Kolizio inter kontinenta kaj kontinenta litosfero: Ĉi tio kaŭzas la fermon de la oceano, kiu disigis ilin, kaj la formadon de granda orogena montaro. Tiel formiĝis Himalajo.
#000021
Kolizio inter oceana kaj kontinenta litosfero: La oceana plato estas tiu, kiu subdukcias sub la kontinenta. Kiam ĉi tio okazas, okazas la formado de oceana tranĉeo, granda sisma aktiveco, granda termika agado kaj la formado de novaj orogenaj ĉenoj.
Kolizio inter oceana kaj oceana litosfero: Kiam ĉi tiu situacio okazas, oceana tranĉeo kaj subakva vulkana agado estas generitaj.
Kolizio inter kontinenta kaj kontinenta litosfero: Ĉi tio kaŭzas la fermon de la oceano, kiu disigis ilin, kaj la formadon de granda orogena montaro. Tiel formiĝis Himalajo.
#000022
Neŭtralaj randoj aŭ tondaj streĉoj: Ili estas areoj, en kiuj la rilato inter du platoj okazas pro tonda streĉo pro flankaj delokiĝoj inter ili. Tial nek litosfero estas kreita nek detruita. Transformantaj faŭltoj rilatas al tondaj streĉoj, en kiuj platoj moviĝas en kontraŭaj direktoj kaj produktas grandajn seriojn de tertremoj.
#000023
Estas mova forto kaŭzita de la varmo stokita ene de la Tero. La termika energio de tiu stokita varmeco transformiĝas en mekanikan energion per konvekciaj fluoj en la mantelo. La mantelo havas la kapablon flui malrapide (1 cm / jaro). Tial la movado de la kontinentoj apenaŭ aprezas homskale.
#000024
Litosferaj platoj sur la Tero
#000025
Regiono oriente de la Atlantika Kresto. Ĝi kovras la marfundojn oriente de la Atlantika Kresto, Eŭropon kaj la plej grandan parton de Azio ĝis la insularo Japanio. En sia oceana zono ĝi havas diverĝan kontakton kun la nordamerika plato, dum sude ĝi kolizias kun la afrika plato (kiel konsekvenco, la Alpoj formiĝis), kaj oriente, kun la Pacifika kaj Filipina platoj. Ĉi tiu areo, pro sia granda agado, estas parto de la fajra ringo de Pacifiko.
#000026
Ĉi tiuj du malgrandaj oceanaj platoj situas inter Nordameriko kaj Sudameriko.
#000027
Ĝi estas grandega oceana plato, kiu kontaktas ok aliajn. Detruaj limoj situas ĉe ĝiaj randoj, kiuj formas la Pacifikan fajran ringon.
#000028
Granda plato, kiu formas diversajn limojn kun kiuj ĝi kontaktas.
#000030
Granda plato kun konverĝa limo en sia okcidenta zono, tre sisme kaj vulkane aktiva.
#000031
Oceana. Ĝia kolizio kun la sudamerika plato estigis la Andojn.
#000032
Ĝi estas oceana kaj unu el la plej malgrandaj. Ĝi estas ĉirkaŭita de konverĝaj limoj, asociitaj kun subdukciaj ondoj, kun oceanaj tranĉeoj kaj insulaj arkoj.
#000033
En sia okcidenta zono ĝi kontaktas la Pacifikan platon. Ĝi rilatas al la fama faŭlto San Andreo (Kalifornio), transforma faŭlto, kiu ankaŭ estas konsiderata parto de la fajra zono.
#000034
Miksita telero. En ĝia okcidenta limo la vastiĝo de la oceano okazas. En la nordo ĝi formis Mediteranean Maron kaj Alpojn per kolizio kun la eŭrazia plato. En ĝi estas iom-post-ioma malfermo de rifto, kiu dividos Afrikon en du sekciojn.
#000035
Malgranda telero ĉe kies okcidenta limo malfermiĝas la plej nova oceano, Ruĝa Maro.
#000036
Via retpoŝta adreso ne estos eldonita. Postulita kampojn estas markita per *
#000041