Obonete Ubam (meze) dum publika prezentado de sia libro “Sedm let v Africe” (Esperante “Sep jarojn en Afriko”) en granda librovendejo en Prago, Ĉeĥio. Foto farita de Filip Noubel kaj uzata kun permeso.
#000001
Obonete Ubam estas ĉeĥa-niĝeria [eo] eks-aktivulo kaj verkisto, kiu antaŭ nelonge publikigis novan libron, “Sedm let v Africe”, aŭ “Sep jarojn en Afriko”, kiu rakontas pri la jaroj, kiujn li pasigis en Afriko.
#000002
Ubam naskiĝis ĉe ĉeĥa patrino kaj niĝeria patro, kaj loĝis, ĝis sia 15-a jaro, kun sia patrino en Bruntál [eo], provinca urbo de tiama Ĉeĥoslovakio [eo], kiel la sola miks-rasa infano en la komunumo. Liaj gepatroj konatiĝis kiel gastaj studentoj en la sovetia Kievo [eo], sed post kiam ambaŭ finstudis, lia patrino revenis al la tiama Ĉeĥoslovakio kaj lia patro al Niĝerio.
#000003
Kiam li estis 28-jara, Ubam perdis sian patron kaj, estante la plej aĝa filo, havis la respondecon gvidi la familion kaj zorgi pri la aferoj de sia patro. Li pasigis sep jarojn en Afriko kaj en sia libro li rakontas, kiel li eltrovis kaj akceptis sian niĝerian heredaĵon, kaj fine fariĝis tribestro en sia denaska etno Anaang [en].
#000005
Ĉeĥio, precipe ekster Prago [eo], restas plejparte blankula socio kun tre malmultaj etnaj minoritatoj, escepte de komunumoj romaaj [eo] kaj vjetnamaj [eo], kiuj ofte suferas ĉiutagan rasismon kaj diskriminacion. Dum iuj politikaj partioj havas malkaŝe kontraŭ-islaman kaj kontraŭ-rifuĝintan programon, la problemo de raso apenaŭ estas publike traktata.
#000006
Post sep jaroj en Niĝerio, Ubam transloĝiĝis al Hispanio [eo], por ĝui pli da sunaj tagoj kaj ankaŭ ĉar li sentis, ke en la hispana socio li adaptiĝos pli facile ol en la ĉeĥa.
#000007
La libro de Ubam vekis en Ĉeĥio sensacion inter amaskomunikiloj kaj ĝin sekvis intervjuoj en gravaj radiaj kaj televidaj stacioj [cs].
#000008
I have lived in the Czech Republic, in Nigeria, now I live in Spain. In every part of the world, you have a different social status, and you need to adjust your behavior. That process changes you. In the end, I developed a different identity for every place where I live. Of course, those identities overlap at a certain point, and that’s where I am really me: I am not the writer from the Czech Republic, I am not the chief from Nigeria, I am not the cool guy from Spain, I am just me.
#000013
Mi loĝis en Ĉeĥio, en Niĝerio, nun mi loĝas en Hispanio. En ĉiu parto de la mondo, vi havas alian socian statuson, kaj vi devas konformigi vian sintenadon. Tiu procezo vin ŝanĝas. Finfine, mi disvolvis diferencan identecon por ĉiu loko, en kiu mi loĝas. Kompreneble, ĉe iu punkto ĉiuj ĉi identecoj kuntuŝiĝas, kaj tie mi estas vere mi mem: Mi estas ne la verkisto el Ĉeĥio, nek la tribestro el Niĝerio, nek la mojosulo el Hispanio, mi estas nur mi mem.
#000015
FN: Kiajn spertojn pri rasismo vi havas? Ĉu vi pensas, ke la sintenoj ŝanĝiĝas, kaj se jes, kiudirekten?
#000016
OU: I actually invented the term of Afroczech — because it defines people like me most precisely. Back in 2000, I founded the League of Ethnic Minorities and invented that word. In the late 1990s, the Czech Republic was proudly accepted to NATO and preparing to join the EU. A number of social issues started to be debated, including racism. (...) With a few friends, we created a [digital] info system about ethnic minorities, then expanded our work to launch nationwide media campaigns. Our biggest contribution was to say publicly that being Czech doesn’t equal being white.
#000017
On the issue of race, the Czech Republic is actually going backwards. The rhetoric used by certain Czech politicians now would have been unthinkable just ten years ago. ... Certain politicians are channeling the frustration of people towards discrimination and attacks. I witnessed that in the late 1990s with the emergence of an extreme-right movement. Roma people died as a result. I attended their funerals, and that’s why we created the League. I then personally received death threats on my phone. Now we are getting back to that, and it’s scary.
#000018
OU: Mi fakte elpensis la esprimon afrik-ĉeĥo – ĉar ĝi priskribas homojn kiel mi mem plej precize. Jam en la jaro 2000, mi fondis la Ligon de etnaj minoritatoj [en] kaj elpensis tiun vorton. Fine de la 1990-aj jaroj, Ĉeĥio estis fiere akceptita al NATO [eo] kaj prepariĝis por aliĝi al la Eŭropa Unio [eo]. Aperis diskutoj pri multaj sociaj problemoj, inkluzive de rasismo. (...) Kun kelkaj amikoj ni kreis [ciferece] informejon pri etnaj minoritatoj, poste ni plivastigis nian laboron por fari tut-landan propagandon en amaskomunikiloj. Nia plej granda kontribuo estis diri, ke esti ĉeĥo ne egalas al esti blankulo.
#000019
Pri la problemo de raso, Ĉeĥio fakte iras reen. La nuna parolmaniero de certaj ĉeĥaj politikistoj estus antaŭ nuraj dek jaroj ne imagebla... Certaj politikistoj direktas la frustriĝon [en] de homoj al diskriminacio kaj atakado. Mi mem vidis tion fine de la 90-aj jaroj, kiam aperis ekstrem-dekstra movado. Sekvis mortigado de romaoj [en]. Mi vizitis ties enterigojn, kaj tial mi kreis la Ligon. Tiam oni telefone minacis min per morto. Nun ni revenas al tio, kaj tio estas timiga.
#000020
FN: Dum Ĉeĥio fariĝas pli mult-kultura societo, ĉu vi rimarkas aperon de ia afrikĉeĥa komunumo kaj/aŭ identeco? Post la publikigo de via libro, vi fariĝis simbolo de tiu ĉi miksa identeco. Kiaj estas viaj esperoj pri tiu komunumo?
#000021
There are probably several hundred, perhaps thousands of Afroczechs, but we are not recognized as an ethnic minority. The majority of Afroczechs I know consider themselves Czechs, and that’s it. There has been no attempt to set a group, establish a census. There is indeed a sense of ‘us’ but not of community. In fact, there are so few of us that we all know each other. Considering how few Afroczechs there are, it is amazing to see what they have been able to accomplish. Yet, there is clearly a glass ceiling: I can’t imagine an Afroczech president, for example.
#000022
Estas verŝajne kelkcentoj, eble miloj da afrikĉeĥoj, sed ni ne estas rekonataj kiel etna minoritato [en]. La plimulto de la afrikĉeĥoj, kiujn mi konas, konsideras sin mem ĉeĥoj, nenio pli. Oni ne provis fari grupon, kunskribi liston. Estas ja senco de ia “ni”, sed ne de komunumo. Fakte, estas tiom malmulte da ni, ke ni ĉiuj konas unu la alian. Konsiderinte, kiom malmulte da afrikĉeĥoj ekzistas, oni povas miri, pri tio kion ĉiuj el ili ja atingis. Tamen, klare haveblas vitra plafono: mi ekzemple ne povas imagi afrikĉeĥan prezidenton.
#000023
FN: En via libro vi priskribas kiel, dum vi estis 28-jara, via vivo subite ŝanĝiĝis, kiam vi ekzorgis pri la familio de via patro, rolante kiel akpan – aŭ la plej aĝa filo – kaj vi akceptis vian heredaĵon de niĝeriano kaj anaang-ano. Kio motivis tian devontigon?
#000024
OU: Suddenly, my father was no longer, and as per the tradition, as the eldest son, I was supposed to take over this role. Of course, no one believed I would do it — drop my life my Prague, and go the other way — when so many Africans try to move to Europe.
#000025
...It was rough, and yet the best thing that happened in my life. I discovered who I was and was able to help my family overcome tough situations. Initially, I had planned to stay one or two years at most in Nigeria, but I realized I was still needed; I couldn’t leave until it was over. ... I rebuilt my personality: I went to Africa to Europeanize it and came back Africanized.
#000026
...I hope this book can change people’s mind about migrants from sub-Saharan Africa: The media often shows migrants who are well dressed-up, with iPhones, allegedly coming “to invade our culture”.
#000027
When people read my book, they should be able to understand why they leave.
#000028
OU: Subite, mia patro ne plu estis, kaj pro tradicio, ĉar mi estis la plej aĝa filo, oni supozis ke mi transprenu lian rolon. Kompreneble, neniu kredis, ke mi tion faros – ke mi finos mian vivon en Prago, kaj iros tute alidirekten – kiam multaj afrikanoj penas iri al Eŭropo.
#000029
... Mi esperas, ke tiu ĉi libro eble ŝanĝos ies opinion pri migrantoj el sub-Sahara Afriko: la amaskomunikiloj ofte montras migrantojn bone vestitajn, kun iPhone-oj [eo], laŭdire venantajn “por invadi nian kulturon”.
#000031
Kiam oni legos mian libron, oni espereble komprenos, kial ili foriras.
#000032
La nova libro de Obonete Ubam, priskribanta la sep jarojn, kiujn li pasigis en Niĝerio. Foto farita de Filip Noubel kaj uzata kun permeso.
#000033
Jan Faber, unu el la organizantoj de ĉeĥa traduka konkurso, komencas la ceremonion de la premio-aljuĝo. Malantaŭ li videblas la artikolo de Global Voices (Tutmondaj Voĉoj) en la joruba versio. Foto farita de Filip Noubel kaj uzata kun permeso.
#000035
Kiam Dércio Tsandzana, verkisto por Global Voices (Tutmondaj Voĉoj), fine de 2018 verkis artikolon pri nur-virina aviadisto-teamo [portugale] en Mozambiko, li apenaŭ sciis, ke lia artikolo reekvivos kiel la fontoteksto okaze de tutmonda tradukista konkurso organizata en Ĉeĥio.
#000036
La artikolo de Dércio, originale verkita nur portugale, jam tiam estis tradukita en pli da lingvoj ol estas kutime, nome en dek tri lingvoj, inkluzive de la araba, pola, joruba, greka kaj ĉina lingvoj. Dércio rememoras la kreadon de la artikolo: “Mi estis informita pri tiu ĉi aviadistaro per diskut-grupo ĉe WhatsApp, dum mi partoprenis en renkontiĝo pri Interreto en Ganao. Tiuvespere mi tuj decidis verki artikolon pri tio. Estas vere granda surprizo, ke el ĉiuj artikoloj ĝuste tiu ĉi estis elektita por la konkurso pri tradukado en la ĉeĥan!”
#000037
En februaro 2019, du organizaĵoj kun sidejo en Prago, la Instituto de Lingva kaj Faka Preparo [en] (UJOP) (parto de la Universitato de Karolo en Prago) kaj la ĉeĥa Ĝenerala Direktorejo pri Tradukado de la Eŭropa Komisono [en] (DGT), kontaktis Tutmondajn Voĉojn petante permeson por uzi tiun tekston por tutmonda konkurso pri tradukado en la ĉeĥan lingvon. La konkurso, nun okazigita jam la kvaran jaron, proponas al fremdaj lernantoj de la ĉeĥa provi ilian kompetentecon per tradukado el sia denaska lingvo ĉeĥen. Ĉi-jare partoprenis parolantoj de la araba, ĉina, franca, italia, pola, rusa kaj slovena lingvoj.
#000038
La finalistoj estis invititaj al Prago por dutaga renkontiĝo kaj premio-aljuĝa ceremonio je la 11-a kaj 12-a de aprilo. Mi ĉeestis la ceremonion kiel administranto-redaktisto de Tutmondaj Voĉoj kaj mem transdonis la premiojn kaj diplomojn al la venkintoj. Mi ankaŭ intervjuis du el la venkintoj por ekscii ĉu ili ĝuis traduki la artikolon kaj kial ili decidis sin dediĉi al la lernado de tiel malfacila lingvo kiel la ĉeĥa.
#000039
Vena Dragar kaj Sofia Rogoĵnikova, premiitaj respektive je la tria kaj la unua loko. Foto farita de Filip Noubel kaj uzata kun permeso.
#000040
Sofia Rogoĵnikova, kiu gajnis la konkurson, rakontis:
#000041
“It all started with my mother, who studied Czech when she was 16, as part of the Soviet-Czechoslovak Friendship. I went to a summer school when I was 15 and decided to live and study in Prague. I graduated in translation studies at Prague’s Charles University, and added Italian as my third language. I also studied in Italy and took the translation test with Italian. I now translate and also teach Czech as a foreign language. The text was not too challenging but it has some technical terms, and we were only allowed print dictionaries during the competition”.
#000042
“Ĉio komenciĝis pro mia patrino, kiu eklernis la ĉeĥan kiel deksesjarulino, kadre de la sovetunia-ĉeĥoslovaka amikeco. Mi mem kiel dekkvinjarulino vizitis somerlernejon kaj decidis loĝi kaj studi en Prago. Mi diplomiĝis pri tradukado ĉe la Praga Karol-Universitato, kaj kiel trian lingvon studis la italan. Nun mi tradukas kaj ankaŭ instruas la ĉeĥan kiel fremdan lingvon. La teksto ne estis tre malfacila, sed ĝi enhavis kelkajn teknikajn terminojn, kaj dum la konkurso ni povis uzi nur presitajn vortarojn.”
#000043
“I chose Czech as a ‘rare’ language at my University in Ljubljana because I was a fan of Czech literature: the Brave Soldier Švejk, but also Kundera and Hrabal. Last year I participated in the competition and our text was the Little Red Hood tale, so I did not expect a story about Mozambique!”
#000045
“Mi elektis la ĉeĥan kiel “raran” lingvon ĉe mia Ljubljana Universitato, ĉar mi ŝatis la ĉeĥan literaturon: la Brava soldato Ŝvejk, sed ankaŭ Kundera kaj Hrabal. Jam lastjare mi partoprenis la konkurson kaj nia teksto estis la fabelo Ruĝkufulineto, do mi ne atendis artikolon pri Mozambiko!”
#000046
Laŭ Jan Faber, funkciulo de DGT en Prago kaj mem tradukisto el la angla kaj pola:
#000047
“This year we had 29 participants from Slovenia, Poland, France, Russia, Italy and Egypt. The Chinese university eventually had to withdraw, as they were not able to secure enough paper dictionaries to be used during the competition. We do not allow online resources and we are very strict about this, because it gives all the participants a level playing field, not no mention that with the Internet, the temptation to use “illegal” aids might be just too strong. Students were very enthusiastic to learn about GV and one of the participants from Poland will hold a presentation on GV for her colleagues at her home Mikołaj Kopernik University in Toruń. The 10 finalists, who were invited to Prague, participated in a translation workshop, where they tried, in small groups, to translate into Czech a fragment from a famous fairy tale by the Grimm brothers”
#000048
“Ĉi-jare ni havis 29 partoprenantojn el Slovenio, Pollando, Francio, Rusio kaj Egiptio. La ĉina universitato fine ne partoprenis, ĉar ĝi ne povis havigi al siaj konkursanoj sufiĉe da paperaj vortaroj. Ni malpermesas interretajn helpilojn, kaj estas severaj pri tio, ĉar tiel ĉi ĉiuj partoprenantojn havas la samajn kondiĉojn, krom tio ke kun la interreto estus tento uzi “kontraŭleĝan” helpon. La studentoj entuziasmis ekkoni Tutmondajn Voĉojn kaj unu el la partoprenantoj el Pollando prezentos paroladon pri ĝi por siaj kolegoj ĉe la Universitato de Mikołaj Kopernik en Toruń. La 10 finalistoj, kiuj estis invititaj en Pragon, partoprenis en tradukista renkontiĝo, kie ili provis, en malgrandaj grupoj, ĉeĥigi fragmenton el fama fabelo de la fratoj Grimm.”
#000049
Por Roĵnikova la konkurso estis ŝia unua renkontiĝo kun Global Voices [Tutmondaj Voĉoj], sed ŝi aldonis:
#000050
“I will definitely check GV because I like to compare sources of information to avoid fake news. I can check news in different languages, and GV offers a large choice all in one same place.”
#000051
“Mi certe vizitados Tutmondajn Voĉojn, ĉar mi emas kompari plurajn fontojn de informoj por eviti falsaĵojn. Mi povas legi novaĵojn en pluraj lingvoj, kaj Global Voices (Tutmondaj voĉoj) disponigas grandan elekton en unu sola loko.”
#000052
[Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en Esperanto, krom [en] = angla]
#000053
Strč prst skrz krk. Ne, tio ĉi ne estas mistajpaĵo kreita de kato transpaŝinte la klavaron — ĝi estas vera ĉeĥlingva frazo, kiu signifas “ŝovu la fingron tra la kolon”. Eble ĝi ne estas la plej utila frazo, tamen tiu langrompilo ofte citiĝas kiel pruvo, ke lerni tiun ĉi arĥaikan slavan lingvon, parolatan de 10 milionoj da homoj en Mezeŭropo, preskaŭ ne eblas.
#000054
La sono ř, kiu ekzistanta nur en la ĉeĥa, estas unu el la malfacilaĵoj dum lernado de la lingvo
#000055
Malgraŭ tio, ĉiam pli granda nombro de fremduloj ignoras la avertojn kaj brave ekbatalas la Kafka-ece nekompreneblan gramatikon kaj ekzercas sin en la fleksado de la lango por prononci la ne-elparoleblan sonon “ř“. Iuj faras tion pro amo al la ĉeĥa literaturo, sed plej multaj por povi profiti el la ĉeĥa labormerkato. Ĉeĥio nun havas preskaŭ la plej malaltan senlaborecon el ĉiuj eŭropaj ŝtatoj.
#000056
Sekve de tio, dum kelkaj antaŭaj jaroj la ĉeĥa registaro subtenis plurajn novajn entreprenojn direktitajn al la instruado de la ĉeĥa kiel fremdan lingvon. Kaj ĝuste en tiu ĉi situacio du organizaĵoj kune ekokazigis ĉiujaran traduko-konkurson por fremdaj lernantoj de la ĉeĥa lingvo. Jam depost 2015 la Instituto de lingva kaj faka preparo [en] (ÚJOP) ĉe la Universitato de Karolo en Prago (unu el la plej malnovaj universitatoj en Eŭropo) kaj la Ĝenerala Direkcio Tradukado de la Eŭropa Komisiono [en] (DGT) okazigas internacian studento-renkontiĝon, kies parto estas ankaŭ konkurso pri tradukado. Por la jaro 2019, ili elektis Global Voices (Tutmondaj Voĉoj) kiel la fonton de ilia tradukota konkurso-teksto.
#000057
Kiel eksplikas Jan Faber, funkciulo de DGT en Prago kaj mem tradukisto el la pola kaj angla lingvoj:
#000058
“The competition poses a very specific challenge for the organizers. We have participants from China, France, Slovenia, Poland, Russia and Italy this year, and we need to identify a text of similar length, style and difficulty. For this year’s edition, we decided to select an article published in Global Voices in most of the languages mentioned above. Global Voices is just perfect, as it provides articles on interesting and fresh topics that come in several language versions, translated by native speakers, and using contemporary language and an accessible style”.
#000059
“La konkurso frontigas la organizantojn laŭ specifa defio. Ĉi-jare ni havas konkursantojn el Ĉinio, Francio, Slovenio, Pollando, Rusio kaj Italio, kaj ni bezonas trovi por ili tekston kun simila longeco, stilo kaj malfacileco. Por la jaro 2019, ni decidis elekti artikolon publikigitan enTutmondaj Voĉoj en la plimulto de la ĵus menciitaj lingvoj. La retejo Tutmondaj Voĉoj estas simple perfekta, ĉar ĝi enhavas artikolojn pri interesaj kaj aktualaj temoj, tradukitajn je denaska nivelo, kaj verkitajn en nuntempa lingvaĵo kaj facile alirebla stilo.”
#000060
Zuzana Čaputová, la novelektita prezidento de Slovakio la 30-an de marto 2019. Foto-uzado permesata en amaskomunikiloj.
#000062
Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en esperanto, krom alie menciita [en=angla] aŭ [cs=ĉeĥa]
#000063
Kvankam Slovakio kaj Ĉeĥio oficiale kaj amike disiĝis [en] en 1993, iliaj socioj plu havas inter si fortajn ligojn kulturajn, ekonomiajn kaj politikajn — eĉ tiom, ke iuj partoj de la ĉeĥa socio parolas pri Zuzana Čaputová, la novelektita prezidento de Slovakio, kiel pri “ĉeĥa prezidento”.
#000064
Čaputová, 45-jara por-eŭropunia juristo kaj aktivulo, elektiĝis la 30-an de marto 2019 per 58% de la voĉoj. Kiam ŝi okupos la oficon en junio, ŝi fariĝos la unua prezidentino de Slovakio.
#000065
Sed kial ĉeĥoj reagis al ŝia venko tiom entuziasme?
#000066
Surpapere, kaj rilate multajn aspektojn de ekonomio, ambaŭ ŝtatoj iras ekde 1993 per tre disaj vojoj. Por Slovakio, la transiro al merkata ekonomio estis pli malfacila, kaj ĝi suferis pro alta senlaboreco kaj malalta MNP pokape [en], kompare kun sia najbaro. Kaj kvankam ambaŭ ŝtatoj aliĝis en 2004 al la Eŭropa Unio, nur Slovakio decidis adopti la eŭron [en] kiel sian monunuon (en 2009). [MNP = Malneta Nacia Produkto]
#000067
La pli alta [en] homa evoluo de la ĉeĥoj kaj la abundo de laborpostenoj en Ĉehio altiras konstantan fluon de slovakaj migrantaj laboristoj.
#000068
Nuntempe ili nombras pli ol 100 000 personojn – 1% de la loĝantaro de Ĉeĥio kaj pli ol 10% de ĝiaj fremdaj laboristoj [cs]. Tial do oni ofte aŭdas la slovakan lingvon en Prago kaj aliaj ĉeĥaj urboj, kio ironie rememorigas pri la tempoj de Ĉeĥoslovakio, kiam ambaŭ lingvoj oficiale havis egalrajtan statuson kaj estis uzataj en edukado samkiel en amaskomunikiloj sen ajna lingva diskriminacio.
#000069
La ligoj politikaj abundas eĉ pli. La nuna ĉeĥa ĉefministro, Andrej Babiš [cs], naskiĝis en Bratislavo en Slovakio, kaj post fini la lernejon kaj universitaton tie, li plu parolas la ĉeĥan kun milda slovaka akĉento.
#000070
Li estas ankaŭ tre pridiskutata entreprenisto enpolitikiĝinta kaj estas suspektata pri pasinta kunlaboro kun la komunista kaŝpolico [en] — kaj nuntempe pri mis-alproprigo de financo-subteno de la Eŭropa Unio.
#000071
La politika sinteno de li kaj lia partio ANO 2011 [en] estas konservativa, ofte kontraŭbrusela, malkaŝe kontraŭa al akceptado de rifuĝintoj, kaj ĝenerale jesas al pli fortaj ligoj kun Moskvo kaj Pekino. La nuna ĉeĥa prezidento Miloš Zeman, elektita en 2018, havas la saman politikan sintenon. [Traduknoto: kontraŭbrusela signifas kontraŭ la politiko de la Eŭropa Unio].
#000072
Kovrilo de la ĉeĥa gazeto Respekt prezentanta artikolon pri Zuzana Čaputová kun titolo “La miraklo sub la Tatra montaro”. Justa uzo.
#000073
Tiel do Zuzana Čaputová, la novelektita prezidento de Slovakio, estas tute alia ol ili: ŝi estas juristo, aktivulo pri la naturmedio, subtenanto de la brusela [eŭropunia] politiko kaj de la GLAT-komunumo — kaj virino.
#000074
Tio ĉi povus klarigi multe pri tio, kiel la ĉefaj ĉeĥaj amaskomunikiloj kaj politikistoj reagas je la neatendita venko de Čaputová.
#000075
La 31-an de marto, la influa kaj liberala ĉeĥa semajno-gazeto Respekt prezentis frontpaĝe artikolon [cs] pri la venko de Čaputová kiel “La ĉeĥa prezidento Čaputová”. La ĉefredaktoro skribas:
#000076
Na českých sociálních sítích to v sobotu večer vypadalo, jako kdyby Zuzana Čaputová byla zvolena nikoli slovenskou, ale českou prezidentkou. Zavládlo tu naprosté nadšení. Pochopitelně mezi těmi, kdo si před rokem nepřáli úspěch Miloše Zemana. Mohlo by se zdát, že ty oslavy jsou naivní, nesmyslné, ale není tomu tak. Slovensko totiž vyslalo trochu naděje i do Česka.
#000077
En ĉeĥaj sociaj retejoj sabat-vespere ŝajnis, kvazaŭ Zuzana Čaputová estus elektita ne kiel slovaka, sed kiel ĉeĥa prezidento. Ekregis tie tuta ekzaltiĝo. Kompreneble inter tiuj, kiuj antaŭ jaro ne deziris la sukceson de Miloš Zeman, povus ŝajni, ke la ĝojado estas naiva, sensenca, sed ne estas tiel. Slovakio ja sendis iom da espero ankaŭ al Ĉeĥio.
#000078
Alia distingo, kiu tuj evidentiĝis al ĉeĥaj observantoj, estas la diferencaj sintenoj de Zeman kaj Čaputová al amaskomunikiloj. La ĉeĥa prezidento fifamas pro incite atakadi ĵurnalistojn [en], dum Čaputová malkaŝe subtenis la krimesploradon pri la murdo de la slovaka ĵurnalisto [en] Ján Kuciak.
#000079
Ĉiuj ĉeĥaj ofictenantaj politikistoj, inkluzive de la prezidento kaj la ĉefministro, gratulis Čaputová pro ŝia sukceso. Plie, Jiří Pospíšil, la ĉefo de la opozicia partio TOP 09, skribis en Tvitero:
#000080
Zvolení Zuzany Čaputové je dobrou zprávou pro ČR. Věřím, že přátelské vztahy mezi našimi zeměmi budou pokračovat. Paní Čaputové k vítězství gratuluji a doufám, že se i my brzy dočkáme slušného prezidenta, který hledí vpřed a není zatížen minulostí.
#000081
La elektiĝo de Zuzana Čaputová estas bona mesaĝo al Ĉeĥio. Mi kredas, ke la amikaj rilatoj inter niaj ŝtatoj daŭros. Mi gratulas al Čaputová pro ŝia venko kaj esperas, ke ankaŭ ni baldaŭ ekhavos prezidenton decan, kiu rigardos antaŭen kaj ne estos ŝarĝita per la pasinteco.
#000083
Konforme al la gefrataj rilatoj inter ambaŭ ŝtatoj, Čaputová post sia prezidentiĝo vizitos kiel la unuan fremdan landon ĝuste Ĉeĥion.
#000085
[Ligiloj, krom kiam alie notite, kondukas al turklingvaj paĝoj.]
#000086
Vido de sur la teraso de la Lernejo de naturo. Foto fare de Güneş Sönmez, uzata kun permeso.
#000087
Doğa Okulu, aŭ ‘Lernejo de Naturo’ troviĝas en la altaĵoj de Eski Orhanlı, forlasita montara vilaĝo apud la urbeto Seferihisar. Ĝi ne estas ordinara lernejo. Oni tie havas nek fiksitan instruistaron, nek ian instruplanon. Ĉe Doğa Okulu ĉiu estas lernanto de la naturo kaj religas sin al praepokaj scioj propraj al la natura vivo, imitante la naturon mem: oni eksperimentas, spertas kaj evoluas kolektive sen rigidaj horaroj.
#000088
Eski Orhanlı, je unu horo distanca de la egea marbordo en la provinco Izmir, staras super fekunda valo. La klimato kaj tero servas kiel hejmo al sovaĝe kreskantaj olivarboj kaj vinberarboj, kaj ankaŭ al regiona famaĵo – kverkoj. La vilaĝo estis loĝata por mil jaroj, sed en la 1980-aj jaroj ĝi estis forlasita, ĉar la anoj de Eski Orhanlı decidis fondi novan vilaĝon en la valo, por ke ili povu pli facile atingi siajn kampojn.
#000089
Elementa lernejo de ruiniĝinta Eski Orhanlı estis donacita al Doğa Okulu por esploraj celoj. Oni renovigis ĝin helpe de Doğa Derneği [en] (eminenta turka naturprotekta neregistara organizaĵo), de vilaĝanoj de la regiono kaj de la urba estraro de Seferihisar [en]. Ĝuste la starigado de Doğa Okulu mem fariĝis la unua leciono, kiun la lernejo prezentis: volontuloj miksis antikvajn metiojn kun nuntempaj daŭrigeblaj solvoj por rekonstrui la eluzitan domon. Doğa Okulu fine malfermis siajn pordojn en februaro 2014.
#000090
Tiu ĉi murartaĵo estis kreita de arkitekto el Doğa Okulu, kaj bildigas la naturon ĉirkaŭ la lernejo. Foto farita en Doğa Okulu kaj uzata kun permeso.
#000091
Betonan strukturon de la malnova lernejo oni anstataŭigis per tero kaj ŝtonoj el la vilaĝo. Energion ĝi akiras per sunpaneloj kaj per la oleo “prina” el muelitaj olivsemoj. La retpaĝaro de Doğa Okulu priparolas la lernejon kiel “vivan konstruaĵon”, ĉar ĝi “spiras” tra argila stuko. La loko, kie infanoj de Eski Orhanlı iam lernis legi kaj skribi, nun gastigas diversajn instrukunsidojn kaj metilernajn kursojn, kaj neniam mankas konversacioj. De la novaj loĝantoj de Orhanlı oni povas lerni ekzemple, kiel produkti olivoleon permane, kaj sekve, kiel krei naturan sapon el tiu olivoleo.
#000092
Raziye, turka folkloristino kaj volontulo ĉe Doğa Okulu, skribas en sia blogo:
#000093
Orhanlı’da köy sakinleri hala kendi sabununu yapmaya devam ediyor. Biz de köy sakinlerinden Pembe Teyze’yle konuşup sabun yapmaya karar verdik. Hem sabun yaptık hem de sabun hakkında değerli bilgiler öğrendik. Mesela öyle her aklına estiğinde sabun yapılmazmış. Sabun, yaz ağzı denilen ilkbaharda ve güzün katımaya (sertleşmeye) uygun zamanlarda yapılırmış. “Sabahın bereketi üzerimize olsun” diyerek erken vakitlerde avluda ateşi yaktık.
#000094
La loĝantoj de Orhanlı daŭrigas produkti sian propran sapon. Parolante kun unu el la daŭraj loĝantoj, Onklino Pembe, ni decidis fari same kiel ŝi. Nun ni lernis kiel fari ĝin, ni ankaŭ lernas esencajn informojn pri sapo. Ekzemple, oni ne povas fari sapon, kiam ajn oni volas. La taŭga tempo por produkti sapon estas komenco de somero, printempo, kaj kiam aŭtuno ekseveriĝas. Dirante “la abundo de mateno estu sur ni”, ni faras fajron frue en la mateno.
#000095
Metiaj kursoj estas kutime du- aŭ tri-tagaj okazaĵoj kun vasta temaro. Ekzemple, la kurso ‘Unuaj paŝoj en la naturon’, okazinta ekde la 20-a ĝis la 21-a de junio, estis enkonduka kurso por novaj naturentuziasmuloj. Interesatoj venis por kompreni la ŝlosilajn aferojn de vivado en la naturo kaj rekonis multajn el siaj urbaj kutimoj kiel kontraŭnaturajn kaj nedaŭrigeblajn.
#000096
Orhanlı köyü Doğa Okulu'ndan günaydın!Yerel tohumlardan patlıcan, biber,domates fidelerim ekilip dikilmeyi bekliyor. /92R0a3sFpN
#000098
Alia grava subtenanto de Doğa Okulu estas MAGMA, nova turka geografia magazino. La kunfondintoj de la magazino, Kemal Tayfur kaj Özcan Yüksek, okazigis en julio praktikan kurson pri naturprotektocela verkado kaj redaktado.
#000101
En sociaj retoj lernintoj de la lernejo sopiras pri la travivaĵoj en Doğa Okulu ankoraŭ longe post sia foriro.
#000102
Aliaj lastatempaj kursoj inkluzivis ekzemple produktadon de natura argilstuko kaj adobo (de la 5-a ĝis la 7-a de septembro), dume kurso pri birdobservado sekvos poste en ĉi tiu aŭtuno.
#000106
Krom reinstrui vivlecionojn de anatoliaj prauloj, Doğa Okulu kondukas naturprotektocelajn esplorprojektojn kun subteno de volontuloj kaj akademiuloj de Doğa Derneği. Unu el ili estas la projekto pri naturaj heredaĵoj de Seferihisar, celanta listigi la plantaron kaj bestaron de Seferihisar. La estraro de la urbo ekigis la projekton en marto 2013, kaj ekde tiam la partoprenantoj akiris multe da informoj pri la naturo ĉirkaŭ Seferihisar. Ekzemple, en la golfo Sığacık oni trovis kolonion de flavbekaj pufinoj [eo].
#000108
Ozcan Yuksek el MAGMA argumentas per Twitter kontraŭ la baraĵo, montrante ke la regiono estas laŭleĝe protektata lando:
#000110
— özcan yüksek (@ozcanyuksek) 7-a julio 2014
#000112
Alakır estas unuaklasa protektata natura teritorio! Tiu ĉi projekto kontraŭas naturon kaj devas esti nuligita senprokraste!
#000113
Iuj vizitantoj pasigas sinsekvajn monatojn ĉe Doğa Okulu. Sevcan Gizem Gürüz skribas en sia blogo pri la komenco de sia duonjara restado en la lernejo:
#000114
İlk vardığımda yolun üzerindeki dere yatağında çalışan çocuk ve gençler gördüm. Gülümsüyorlardı. Şehirdekilerin aksine. Bir kısmı fidan dikiyor, bir kısmı çöp topluyordu. Üzerlerinde şalvar ve uzun sarı çizmeler. Oysa benim üzerimde yeni aldığım kot pantolon, ayağımdaysa kırmızı “Converse”ler...
#000115
O an fidan dikmek zor geldiği için çöp toplamaya karar verdim. Derenin öte tarafındaki çöplere yöneldim. Bir cesaret, ilk adım... Eyvah! Daha ilk adımda çoraplarıma kadar ıslandım. Neyse dedim ve o anı Instagram’da ölümsüzleştirmek adına telefonuma sarıldım. Olamaz! Hayatında ilk defa inek gören köpeğim Roma avaz avaz havlıyordu, susması için ona doğru hamle yaparken ayağım taşa takıldı ve kendimi derenin soğuk sularında otururken buldum. Hayır! O da ne? Yanımda yüzen telefonum mu yoksa? Hay aksi... Belli ki buraya alışmam biraz zaman alacak!
#000116
Kiam mi unuafoje alvenis, laŭlonge de la vojo al la vilaĝo mi ekvidis infanojn kaj dekkelkjarulojn laborantajn apud la rivero. Kontraste al la homoj de la urbo, ili ridetis. Iuj plantis arbojn, iuj kolektis rubaĵojn [kiuj falis en la riveron]. Ili havis sur si ŝalvaron [eo] [speco de larĝa pantalono] kaj longajn flavajn botojn, dum mi surhavis mian novan ĝinzon, kaj sube ruĝajn ŝuojn de “Converse”...
#000118
Mi decidis kolekti rubaĵojn, ĉar plantado de arboj tiam ŝajnis al mi malfacila. Mi direktiĝis al la rubaĵoj trans la rivero. Kun iom da kuraĝo, unua paŝo... Ve! Miaj ŝtrumpetoj trempiĝis en akvon. “Ne gravas,” mi pensis, ekprenante mian telefonon por eternigi tiun momenton per Instagram. Neeble! Mia hundo Roma, kiu ĵus ekvidis bovon je la unua fojo en sia vivo, senĉese bojadis. Ĝuste kiam mi moviĝis por trankviligi ŝin, mi glitfalis sur malseka ŝtono kaj subite trovis min sidanta en la malvarma fluo de l’ rivero. Ho ne! Kio estas tio? Ĉu tio flosanta estas mia telefono? Damne... Evidente mi bezonos pli da tempo por alkutimiĝi al ĉi tieaj aferoj!
#000119
Dank’ al la penado de sia loka estraro, Seferihisar iĝis la unua urbo en Turkio, kiu aliĝis al la movado Cittaslow [en] [laŭvorte: urbo malrapida]. ‘Cittaslow’-oj estas kulture kaj ekologie protektataj loĝterenoj celantaj ŝirmi lokajn vivmediojn kaj kuirajn tradiciojn kontraŭ la invadema tutmondiĝo. Ĉiusemajne la estraro de Seferihisar subtenas lokan produktadon faciligante bazarojn de malrapidmanĝaĵoj, kie produktantoj vendas siajn produktaĵojn rekte al konsumantoj. Por pligrandigi la diversecon kaj la kvaliton de la manĝaĵoj, oni okazigas regionajn festivalojn, kie produktantoj renkontiĝas kaj interŝanĝas rikoltaĵojn.
#000121
Kadre de interŝanĝo de investoj, la jamajka registaro konsentis doni 1 200 akreojn (485 hektarojn) da tero al la ĉina registaro – kie ajn ĝi volas. Cucumber Juice [en] havas fundamentajn demandojn, kiujn laŭ ŝia opinio la registaro devas respondi: Kia estas la valoro de la tero? Kiel ĝi estos uzata? Kion fari, se ĝi jam estas okupita? Ŝi konkludas ke “Jamajko estas aĉetebla, oni ĝin vendas, kaj ĝi tute ne estas tiel sendependa, kiel ĝiaj civitanoj kaj loĝantoj emas pensi.”
#000124