La novelaro tre plaĉis al mi, kaj mi
surpriziĝus, se nenio el ĝi troviĝus en
estontaj antologioj de la plej bonaj noveloj en
#000009
Provu diveni, pro kio la eldonejo de Ekstremoj metis fine de la
libro originalan tabelon Laŭtema enhavo1,
siaspecan vojmontrilon, kiu klarigas al kiu temo apartenas tiu aŭ alia
#000010
Evidentas la plej simpla respondo: ĉar el la mem noveloj ne tute klaras,
pri kio temas, sekve necesas klariga laŭtema vojmontrilo. (Kvankam tio
ne estas ordinara por beletro, malkiel en la literaturo teknika kaj scienca.)
Uzante la tabelon, la leganto povas facile diveni, ke ekzemple Implice
kaj novice (Gonçalo Neves, P.135) apartenas al Unua amora sperto
kaj Deziro (Jorge Camacho, P.77) — al Seksa memkontentiĝo.
#000011
La novelaron konsistigas verkoj de konataj aŭtoroj, reprezentantaj
la “iberan skolon” — Gonçalo Neves, Georgo Kamaĉo, Liven Dek, Miguel
Fernández — kiujn famigis en Esperantujo la kolektiva poemaro Ibere
libere (vidu la recenzon de Valentin la Senkompata en LOdE.
1998: 7). Eblas plene konsenti kun la antaŭparolinto (Fernando de Diego)
pri la ekstreme bela kaj majstra lingvaĵo de la kvaropo. Ĝi estas netradicie
#000014
Se trakti ajnan novelon de Ekstremoj aparte (nepre aparte),
oni ricevas grandan plezuron pri brila esprimivo de la lingvo kaj sentas
miron kaj admiron pro tio, ke eblas tiel bele kaj plene uzi la eblojn kaj
latentojn de la Zamenhofa lingvo. Samtempe oni sentas etan bedaŭron, ke
la temo estas ne tute konvena, aŭ, mole dirante, tre leĝera (koito, samseksamo
#000015
Sed resumante la impreson de la tuta almanako, eblas konkludi, ke la
kompilinto ne faris bonan servon por la aŭtoroj. El helaj eroj konstruiĝis
makabra mozaiko, kvazaŭ la libro estus destinita por “sekse prizorgitaj
personoj”. Sufiĉas vidi la enhavtabelon: Li kaj la vulvo, Semo
de Satano, Ĉe la altaro de Onan. Enestas tute nerealaj scenoj,
tamen bunte pentritaj, simile al la artaj montraĵoj de riĉaj pornorevuoj,
ekzemple, bizaraĵo en Malfidelo de Miguel Fernández.
#000017
Ankaŭ la strukturo kaj stila logiko de plimultaj noveloj estas nebula
kaj pala. La priskribitaj cirkonstancoj ŝajnas servi nur por gvidi la
leganton al kulmina seksa sceno, por kiu la aŭtoroj ne avaras la senduban
#000018
Sekso ludas gravan rolon en multaj el la noveloj. Bedaŭrinde la tono kaj intrigoj ofte ŝajnas iom adoleskaj. Tio validas ne nur pri la relative junaj Camacho kaj Neves, sed ankaŭ pri la matura mezaĝulo Fernández.
#000031
"Ibere libere", la poemaro, kaj nun
"Ekstremoj", la novelaro. Ili estas fekundaj kaj
majstraj, Fernandez, Camacho (iam Kamaĉo), Neves kaj Gutierrez
(plumnome Dek), tiuj kvar iberoj jaraj inter 30 kaj 50.
#000036
Ĝi estas libro plena je surprizaj vortelektoj kaj
rakontofinoj, ne seniluziiganta la leganton kun adekvata
vorttrezoro, kun granda vorttrezoro, kiun oni atendas de tiu
ibera kvaropo, tiel ke komencanto ne legu ĝin sen vortaro.
Impresas aliflanke agrablaj kunmetoj de vortoj, radikoj kaj
afiksoj, tiel ke sperta leganto certe dufoje metos la libron en
siajn manojn. Unue por legi ĝin, kaj due por ĝui la fluan
#000040
La sentoapogeon ĉirkaŭbrakas la lingvo- kaj stiloapogeo. Ju
pli torditaj kaj interplektitaj la korpoj en kelkaj noveloj, des
pli tiaj la vortoj. "Ŝiaj turgeskaj mamoj kuspiĝis supren
- nekredeble! -, ŝiaj cicoj pintiĝis meze de ronde vastaj
brunoj punktitaj de roseroj... (p. 22), ĝu-groto, tra kies
randoj mi lernis ellangi sismojn kaj gutojn de nektaro... (p.
#000041
Nia lingvo unuflanke ebligas tre facilajn kaj simplajn kaj
infanlude konstrueblajn tekstojn, sed aliflanke disponas je
trafaj kaj melodiaj kaj poetdigne esprimipovaj vortoj kiel la jam
vaste konataj, kaj ankaŭ kiel aliaj tiulibre malkovreblaj.
Malofte ilia lingvaĵo estas ĉe la rando de l' akceptebla, kiam
#000042
Kaj ankoraŭ du lingvaj rimarketoj: En unu novelo, legiĝas
"saĝaj robertoj" (p. 24), kio rilatas al la vironomo
Roberto. Sed tute hazarde "des roberts" en la franca
estas familiara vorto por titoj, mamoj.
#000045
Ke la verkintoj havas talenton, estas klare. Domaĝe, ili
estas kvazaŭ iniciatantoj de serioza literaturo amnovela en
Esperanto, tial ili havas nenian jam establitan mezurilon al kiu
kompari la altecon de la kvalito de siaj verkoj. Konsekvence, la
artnivelo de la noveloj multe varias.
#000050
Kaj la abundaj neologismoj? Nu, Shakespeare inventis pluroble
pli da vortoj ol nia kvaropo, en siaj verkoj. Do, ĉiu al sia
#000052
La kisa malsano de Claude Piron
#000063
Amuza rakonto, favora al Esperanto, malfavora al la angla - do iel tipe esperantista
#000064