Hodiaŭ ni parolos pri maro, kiu ricevas ĉi tiun nomon, sed kiu estas endorreika lago de saleta akvo. Estas pri Kaspia Maro. La Kaspia Maro estas akvoareo tute ĉirkaŭita de tero kaj sen ia rekta eliro al la maro aŭ oceano. Tial, se ni sekvas la difinon donitan en geologio, ĝi estas flanko kaj ne maro. Ĝi havas certan nivelon de saleco kaj estas klasifikita kiel la plej granda enlanda lago aŭ endorreika baseno en la mondo. Samtempe ĝi estas konsiderata la plej malgranda maro en la mondo.
#000001
Tial ni dediĉos ĉi tiun artikolon por rakonti al vi ĉiujn karakterizaĵojn, geologion kaj kuriozaĵojn de la Kaspia Maro.
#000002
Se oni konsideras la Kaspan Maron aŭ lagon, oni devas ankaŭ rigardi la juran aspekton. Ekzemple, se ĝi estos konsiderata maro de la landoj, kiuj limigas ĝin, kaj la naturaj rimedoj, kiuj ekzistas en ĝiaj financoj, estus posedaĵo de la marbordo de ĉiu lando. Alie, se ni parolas pri lago, la fundaj rimedoj dividiĝos egale inter la riverbordaj landoj.
#000004
La Kaspia Maro situas oriente de Kaŭkazo en profunda depresio inter Eŭropo kaj Azio. Ni estas ĉirkaŭ 28 metrojn sub marnivelo. La riverbordaj landoj, kiuj ĉirkaŭas la Kaspian Maron, estas Irano, Azerbajĝano, Turkmenio, Rusujo kaj Kazastanio. Ĉi tiu maro konsistas el 3 basenoj: centra aŭ meza nordo kaj la suda baseno.
#000005
La unua baseno estas la plej malgranda, ĉar ĝi nur kovras iom pli ol kvaronon de la tuta mara areo. Ĝi ankaŭ estas la plej malprofunda parto, kiun ni povas trovi en ĉi tiu areo. La centra baseno havas profundon de ĉirkaŭ 190 metroj, kio permesas la ekziston de pli granda kvanto de naturaj rimedoj, kvankam la plej profunda estas en la sudo. La suda baseno enhavas 2/3 de la totala akvokvanto en la Kaspia Maro.
#000006
La totala larĝo de ĉi tiu maro estas averaĝe ĉirkaŭ 230 kilometroj. Ĉe la plej larĝa punkto ĝi kapablas mezuri 435 kilometrojn kaj ĝia maksimuma longo estas ĉirkaŭ 1030 kilometroj. La plej profunda parto estas areo, kie la tereno abrupte leviĝas ĝis profundo de 1.025 metroj. La proksimuma totala areo de la maro estas 371000 kvadrataj kilometroj kun akvokvanto de 78.200 kubaj kilometroj. Oni povas diri, ke ĉi tiu maro enhavas pli ol 40% de ĉiuj kontinentaj akvoj de la mondo. Kvankam ĝi ne havas elfluon de la maro, tamen ne estis oceano nutrata de multaj riveroj, kiuj enfluas ĝin.
#000007
Inter la plej gravaj riveroj, kiuj enfluas ĉi tiun maron, ni elstaras la Uralon, la Térek, la Atrak kaj la Kurá. Jen unu el la kialoj, kial ĝi estas konata kiel maro, ĉar estas multaj riveroj, kiuj enfluas ĝin.
#000008
Formado de la Kaspia Maro
#000009
La akvoj de ĉi tiu maro estas iomete salaj, kvankam nur ĉirkaŭ triono de la saleco de oceana akvo. Ĉi tio estas pro la procento de akvo, kiu vaporiĝas, ĉar ĝi estas sufiĉe alta en iuj areoj.
#000010
Kiam la malbono nomata Paratetis formiĝis antaŭ ĉirkaŭ 5.5 milionoj da jaroj, ĝi perdis sian ligon kun la maro kaj estis tute izolita post malpliiĝo de la akva nivelo kaj la levado de la tera ŝelo, kiu formis proksimajn montojn. Ĉi tiuj montoj estas Kaŭkazo kaj Elburz. Komence de la formiĝo de la Kaspia Maro, ĝi formis ununuran basenon kune kun la Nigra Maro kaj atingis sian maksimuman amplekson dum la tempo de la paleoceno. Estis tiam dum tiu tempo ke granda alteco de la Kaŭkazaj montoj estis sperta kiu preferis la apartigon de la baseno en du malsamajn korpojn. Ĉi tio kaŭzis, ke la Kaspia Maro estas tute izolita.
#000011
Kiel vi povus atendi, la Kaspia Maro estas parto de granda kvanto de biodiverseco. En ĝi estas pli ol 850 specioj de bestoj kaj pli ol 500 specioj de plantoj Danke al ĉi tiuj unikaj formaj kondiĉoj, oni deklaris, ke ĉirkaŭ 400 endemiaj specioj de bestoj estas loĝataj kaj multaj pli, kiuj kunekzistas en la deltoj de la riveroj kaj la marbordoj.
#000013
Iuj bestospecioj, kiujn ni povas trovi en la Kaspia Maro, estas: la foko, estante unu el la plej ikonecaj bestoj, ĉar ili ne troviĝas ie ajn sur la tero, ĉar ĝi estas endemia specio. Ni ankaŭ havas grandan nombron da fiŝoj kiel ripozejo, ezoko, haringo, kastela blankfiŝo, sprato, bramo kaj sturgo. La sturgo estas unu el la fiŝoj, kiuj donas plej multe da mono al la ĉirkaŭaj landoj, ĉar ĝia kapreolo servas kiel kaviaro. La fiŝfarmo en ĉi tiu maro reprezentas preskaŭ 90% de sia monda kaptaĵo.
#000014
Se ni iras al la subakva parto de la ekosistemo, ni ankaŭ povas observi la ekziston de diversaj specoj de moluskoj kaj krustacoj, kaj ankaŭ de iuj reptilioj. Ni trovas la rusan testudon, la nigran testudon, inter aliaj. Sur la surfaco kaj ĉirkaŭ la maro, kelkaj birdoj ankaŭ nestas kaj travintras, kiel ekzemple la kaspia mevo, la ordinara fuliko, la ordinara cigno, la ordinara ansero, la platbeka anaso, la kigna cigno kaj la imperia aglo, inter aliaj.
#000015
Koncerne la vegetaĵaron, ni trovas iujn speciojn de ruĝaj kaj brunaj algoj, kiuj troviĝas en la maraj profundoj kaj en iuj areoj de la marbordo. En la regionoj pli proksimaj al la bordo disvolviĝas iuj kserofitaj plantoj, kiuj kreskas favore. Iuj el ĉi tiuj plantoj estas adaptitaj al pli sekaj grundoj.
#000016
Kiel atendite, ĉi tiu maro estas minacata de la ekonomiaj agadoj de homoj. La baseno de ĉi tiu maro abundas en nafto kaj tergasa kuŝejo. Ĉi tiuj naturaj rimedoj estas la plej gravaj en la tuta regiono. La produktado ekspluatado pliiĝis dum la lastaj jardekoj depende de la postulo. Kune kun sturgo-fiŝkaptado ili kontribuas al granda ekonomia kresko, kiu ankaŭ kaŭzas efikojn al la medio.
#000017
Ĉi tio estas pro la poluado de la akvoj pro la konstruado de ekstraktaj platformoj, artefaritaj insuloj kaj aliaj strukturoj necesaj por povi ĉerpi ĉi tiujn naturajn rimedojn kaj malŝarĝi la toksajn substancojn per agrikulturo kaj brutaro.
#000018
Ankaŭ konstantaj minacoj de naftoverŝoj. Ĉar la naturo de la maro estas fermita, la Kaspia Maro estas tre vundebla al poluado.
#000019
Mi esperas, ke per ĉi tiuj informoj vi povas lerni pli pri Kaspia Maro.
#000020