Ekrankopio de la kanalo en Jutubo [eo] de la humuristo Sergej Larin: “La granda kaj potenca rusa lingvo”.
#000001
El la lingva vidpunkto, la rusa, la ukraina kaj la belorusa formas tion kion oni nomas la orienta branĉo de la slavaj lingvoj. Ĉiuj devenas de la komuna slava lingvo kiu estis la ĉefa lingvo de komunikado en la Kieva Regno [eo], civilizacio ekzistinta de la 9-a ĝis la 13-a jarcento, kiu aperis en tio kio nun estas Kievo kaj de tie etendiĝis al Ukrainio, Belorusio kaj la eŭropa parto de Rusio. Malgraŭ siaj multaj diferencoj, la tri lingvoj uzas la cirilan alfabeton kaj permesas certan gradon de reciproka kompreno sen bezono de tradukado. Ili estas ankoraŭ esence apartaj lingvoj, kun malsamaj literaturoj kaj kuntekstoj.
#000002
Ĝis la fino de la rusa carisma imperio en 1917, la teritorioj kie oni parolis tiujn tri lingvojn estis plejparte sub rusa kaj pola kontrolo. La carisma Rusio trudis la rusan kiel lingvon de la administrado, armeo kaj edukado, dum la ukraina kaj la belorusa estis parolataj hejme, en la strato, en la preĝejoj, kaj, en iuj periodoj, en lernejoj. Plejparte, en la carisma imperio, la elitoj estis dulingvaj, ĉar paroli la rusan ofertis sociekonomiajn privilegiojn.
#000003
La sovetia nocio de “rusparolantoj”
#000004
Dum la nova sovetia ŝtato aperis kaj plifortigis siajn instituciojn en la 1920-aj jaroj, ĝi ankaŭ efektivigis plurajn politikojn, sed fine, en 1938, deklaris la rusan kiel devigan lingvon en ĉiuj sovetiaj lernejoj.
#000005
La rusa, supozeble, fariĝus la reganta lingvo de ĉiuj popoloj de la sovetia bloko en utopia komunisma estonteco: lingvo de scienco, progreso kaj paco. En ĉi tiu rakontado, la rusan ofte priskribis citaĵo de la rusa verkisto de la 19-a jarcento Ivan Turgenev: “великий, могучий русский язык”, aŭ “la granda kaj potenca rusa lingvo”.
#000006
Tial, la antaŭaj carismaj politikoj estis plifortigitaj kaj igis multajn elitojn nerusajn sendi siajn infanojn al ekskluzivaj ruslingvaj lernejoj, anstataŭ lernejoj kun studprogramo en la oficiala lingvo de unu el la 14 neruslingvaj sovetiaj respublikoj. La rusa estis plifortigita hejme kaj fariĝis la ĉefa lingvo de televido. Rezulte, granda nombro da homoj kiuj ne devenas de rusa etno fariĝis denaskaj rusparolantoj, kun diversaj gradoj de scio pri sia hereda lingvo. Ĉi tiuj heredaj lingvoj ofte estis konsiderataj neallogaj aŭ senutilaj. Por iuj naciecoj, estis simple neeble lerni la lingvon kiun oni heredus, ĉar ne estis lernejoj, lernolibroj aŭ instruistoj kiuj faciligus ĝian lernoprocezon. Tio estis la kazo de koreoj, judoj (konsiderataj etna kaj religia komunumo laŭ sovetia difino de naciecoj) kaj germanoj.
#000007
Iom post iom, la esprimo “rusparolanto” fariĝis signo de rafinado, supera edukado, pli bonaj laboraj kaj profesiaj perspektivoj, pli alta vivnivelo kaj parto de la sovetia nocio “культурный человек”, tio estas iu kun bona edukado kaj progresemaj kaj intelektaj kvalitoj, kiu povus aliri scion danke al rusaj tradukoj.
#000008
Kiam Sovetunio ĉesis ekzisti fine de 1991, ĉiuj eksaj sovetiaj respublikoj komencis vojon por remalkovri sian historian, kulturan kaj lingvan identecon, kiu estis longe cenzurita kaj misprezentita de la sovetia ideologio, inkluzive de Rusio.
#000010
La etnaj rusoj, kiuj ofte estis privilegiitaj kiel portantoj de la “granda kaj potenca” rusa lingvo en ĉiuj respublikoj krom la rusa [respubliko], devis fari neatenditajn decidojn. Ili povus akcepti la novan kulturan diskurson de siaj novaj patrioj kie la rusa [lingvo] perdis (en la plej multaj lokoj) sian statuson kiel oficiala lingvo, kaj vidi kiel ĝiaj plej altaj pozicioj estis okupitaj fare de la novaj lokaj elitoj, kutime membroj de la dominanta etna grupo de la novaj aŭ revivigitaj ŝtatoj. Aŭ ili povus translokiĝi al la nova Rusio, kie ili pensis ke ili ne devus sperti tion kion ili konsideris “perdo de pozicio”.
#000011
En ĉi tiu fazo, la termino “rusparolanto” priskribas du malsamajn grupojn distingiĝantajn etne: la unua grupo rilatas al etnaj rusoj, kaj, laŭ etendo, al etnaj slavoj, sed ankaŭ inkluzivas la judojn, germanojn, grekojn kaj tiujn kiuj estas minoritato en sia nova loĝlando.
#000012
La dua grupo inkluzivas homojn el la reganta etno, kiel la azeroj aŭ la kirgizoj, kiuj parolas la rusan kiel gepatran ligvon, kaj foje nur ĝin. Ili ofte malakceptas referencojn al religia novigado kiun aliaj spertas kaj estas vidataj kiel grupo aparte de la plimulto.
#000013
Malkreskanta Rusio deklaras sin protektanto de ĉiuj rusparolantoj
#000015
Ĉi tiu granda grupo estas strategia por Rusio pro pluraj kialoj: Unue, Rusio estas plejparte malkreskanta nacio kun loĝantaro en konstanta malpliiĝo rezulte de la malbonaj vivkondiĉoj de la plimulto, malata vivdaŭro kaj amasa intelekta elmigrado.
#000017
Due, Rusio dependas de la rusparolantoj kiuj ĝenerale sekvas rusiajn amaskomunikilojn por ke tiuj reprezentu ĝiajn interesojn en pluraj landoj kaj kreu lokajn premajn grupojn kiuj favoras rusian komercon kaj politikajn interesojn.
#000018
Trie, Moskvo utiligas tiujn komunumojn kiam ĝi volas kontraŭi lokajn aŭ eksterlandajn registarojn, per ludado de la karto de minoritatoj supozeble senigitaj de siaj kulturaj aŭ ligvaj rajtoj. Ĉi tio ofte okazas por kontraŭstari al Eŭropa Unio [eo] per la rusparolantaj komunumoj de la baltaj ŝtatoj. Tio servas kiel ekskuzo por daŭrigi subtenadon de Transnistrio [eo] kaj, fine, tio estis uzata en la pravigo de Moskvo por okupi Krimeon [eo], partojn de la Luganska kaj Donecka provincoj [eo], kaj plej lastatempe, la tutan Ukrainion.
#000019
Nuntempe, Moskvo intence manipulas la diversan kaj kompleksan nocion de la rusparolantoj por nei iliajn proprajn specifajn identecojn: multaj el ili, eĉ en Ukrainio, kiuj parolas la rusan kiel gepatran lingvon aŭ estas dulingvaj, ne identiĝas kiel rusa etno kaj, certe, ne identiĝas kun Rusio. Tamen, Moskvo deklaras ke ĝi defendas ilin.
#000020
La realo estas ke kiam (Rusio) bombardas urbojn kiel Ĥarkivo, en norda Ukrainio, ĝi bombas homojn de rusa etno kaj rusparolantojn egale.
#000021
Por pli da informoj pri tiu ĉi temo, vidu nian specialan dosierujon Rusio invadas Ukrainion.
#000022
Ekrankopio de la komenca paĝo de la projekto “ANA TELE”
#000024
[Artikolo origine publikigita en la rusa, la 16-an de aŭgusto 2016]
#000025
Kiel oni scias, Rusio estas multnacia lando. Laŭ artikolo 68-a de la Konstitucio de la Rusia Federacio [eo], la ŝtata lingvo sur la teritorio de la Rusia Federacio estas la rusa. Konforme al paragrafo 2 de la sama artikolo, la respublikoj rajtas instrui proprajn ŝtatajn lingvojn. Bedaŭrinde, tio fakte ne signifas, ke ĉiuj reprezentantoj de la multnombraj popoloj de Rusio flue parolas sian gepatran lingvon.
#000026
En la libro “Kiel kaj kial konservi la lingvojn de la popoloj de Rusio”, la esploristoj K. Zamjatin, A. Pasanen kaj J. Saarikivi rimarkas, ke la situacio de la naciaj lingvoj en Rusio ne estas tre kuraĝiga, kvankam ne katastrofa. Tamen, la teorio estas iom en konflikto kun la praktiko. Laŭ la fakta situacio, nur en kelkaj el la 83 konsistigaj entoj de la Rusia Federacio eblas ricevi edukadon en la nacia lingvo. En la tiel nomataj “naciaj lernejoj” instruado estas ofte en la rusa, kaj la denaska (t.e. loka) lingvo estas uzata nur en la kurso en kiu oni ĝin instruas. Tiel, oni ne kapablas paroli pri aktualaj temoj en ĉi tiu lingvo kaj ne facilas trejni sin por uzi la lingvon ankaŭ skribe. La lingvoj de la popoloj de Rusio kutime estas instruataj dum nur kelkaj horoj semajne, ofte kiel libere elektebla fako fine de la lerneja tago. Se la lingvo ne estas uzata hejme, tia trejnado ne malhelpas ĝian malaperon. Akiri profesian edukadon en minoritata lingvo praktike ne eblas — la sola escepto estas kutime filologia edukado en la gepatra lingvo, destinita al instruistoj kiuj celas instrui tian lingvon.
#000027
Tamen, kiel notas la aŭtoroj de la libro, en iuj regionoj de la lando la situacio de instruado de minoritataj lingvoj ankoraŭ estas signife pli bona ol en la resto de la Rusia Federacio. Tiel, en la respublikoj Tatario [eo] kaj Baŝkirio [eo] estas lerneja instruado en la loka lingvo (tatara kaj baŝkira, respektive) kaj ekzistas eĉ lernejoj, kie oni instruas en la lingvoj de aliaj minoritatoj, marioj [eo] kaj udmurtoj [eo]. Tamen, eĉ kie instruado disponeblas en aliaj lingvoj ol la rusa, multaj studentoj de naciaj minoritatoj frekventas lernejojn kie la lecionoj estas en la rusa lingvo.
#000028
Pupo en nacia tatara kostumo. Bildo kun permeso de russiandolls.ru.
#000029
Gravas memori, ke granda parto de la popoloj de Rusio loĝas ekster siaj naciaj teritorioj. En tia situacio, studi sian gepatran lingvon — eĉ kiel fakon — ofte simple ne eblas. En kelkaj kazoj, la granda plimulto de la lingva komunumo povas loli ekster la naciaj respublikoj – ekzemple, pli ol 60% de la tataroj kaj mordvoj [eo].
#000030
Se oni fidas la datumojn pri la loĝantara censo de 2010 en Rusio, evidentiĝas, ke nacieco ne ĉiam signifas ke oni regas la nacian lingvon. La tatara estas la dua plej parolata lingvo en la Rusia Federacio, sed la parto de tiuj, kiuj parolas ĝin, estas 3% de la tuta nombro de rusoj kiuj parolas aliajn lingvojn, estante en la tria loko post la rusa (99%) kaj la angla (5%). Averaĝe 68,5% de la tataroj parolas sian gepatran lingvon en Rusio, sed kono de la nacia lingvo multe varias laŭ la regiono de la lando. Jen la subjektoj (administraj regionoj) en la Volga Federacia Distrikto laŭ la plej granda nombro de tataroj kiuj regas la tataran: Tatario, la Ĉuvaŝa Respubliko, Mordovio, la Penza Regiono, la Respubliko de Marij El, la Regiono Niĵnij Novgorod, same kiel la Astraĥana Regiono. En ĉi tiuj regionoj, la tatara lingvoscio inter tataroj estas super la mezumo, en Tatario ĉi tiu cifero estas preskaŭ 93%. Tiuj kiuj konas plej malbone sian nacian lingvon estas la tataroj loĝantaj en la Ekstremorienta Federacia Distrikto (Amura Provinco, Juda Aŭtonoma Provinco, Provincoj Kamĉatko kaj Ĉemara, Saĥalena Provinco), en la nordo (Neneca Aŭtonoma Regiono) kaj en la okcidento de la lando (Kaliningrada Provinco). La Ĥabarovska Provinco fermas la liston – ĉi tie nur 23% de tataroj parolas la tataran.
#000031
Nu, se la nacia lingvo estas parolata en la familio, tiel la infano lernas ĝin de infanaĝo laŭ natura maniero. Kaj kio pri tiuj, kiuj jam plenkreskis, sed ne lernis sian gepatran lingvon kaj ŝatus regi ĝin kiel plenkreskuloj?
#000032
La komuna projekto ellaborita de la lernejo pri la angla EF English First, kaj la Ministerio pri Edukado kaj Scienco de la Respubliko Tatario, la reta lernejo de la tatara lingvo “ANA TELE ” (tatare: “gepatra lingvo”), kiu malfermis siajn pordojn en februaro 2013 [ru], celas tiajn homojn. La lernejo estis kreita nome de la Prezidento de Tatario R.N. Minniĥanov post multaj plendoj ricevitaj kaj de loĝantoj de Tatario kaj de aliaj regionoj de la Rusia Federacio, kaj de personoj kiuj loĝas eksterlande.
#000033
La lernejo ANA TELE ne estas organizita laŭ tradicia formato “nigra tabulo – lerneja skribtablo – lernolibro”. Kompreneble, lerni lingvon ne eblas sen lingvolernaj ekzercoj (en la programo estas 3 000 da ili), sed ANA TELE inkluzivas ankaŭ 54 filmetojn, 10 000 sonfragmentojn kaj 5 000 bildojn. Ĉiu leciono komenciĝas per trejna filmeto kaj finiĝas per la rilata tasko, kiu ebligas enkapigi la lernitajn konceptojn, dank’ al kio eblas eviti plian skribadon kaj memorigadon de vortprovizo. Ankaŭ konversaciaj klasoj kun instruisto estas ofertataj, kaj la lernejo mem memorigas la studentojn pri tiu ebleco (telefone aŭ retpoŝte). Notindas ankaŭ la bonega teknika ekipaĵo de la projekto: dum pluraj monatoj da trejnado, mi neniam alfrontis teknikajn problemojn. Sen mencii la facilecon de uzado: oni povas ekzerci ie ajn kaj iam ajn, oni nur bezonas interretan aliron.
#000034
Cetere, la projekto estas populara ne nur en Rusio:
#000035
@RusMinnikhanov Рөстәм әфәнде! АНА ТЕЛЕ программасына ярдәм өчен сезгә зур рәхмәт! Мин татар телен Америкадан өйрәнәм һәм ул бик файдалы.
#000036
Depost la ekesto de la projekto, pli ol 30 000 homoj sekvis la kurson. Ĉiujare la lernejo malfermas siajn pordojn al 10 000 novaj uzantoj. Aliĝu ankaŭ vi! Rakhim itegez! (tatare: Bonvenon!)
#000038
Tiu ĉi artikolo verkita de Srijana Singh Thakuri estis publikigita en Nepali Times. Redaktita versio estas republikigata de Global Voices kiel parto de interkonsento pri kundivido de enhavo.
#000041
Mi estis la unua filino kaj post mi venis tri pli junaj fratinoj. Mia patrino gravediĝis tri pliajn fojojn post tio, ĉiuj estintus knabinoj.
#000042
Ili ĉiuj finis sian vivon en kontraŭleĝaj klinikoj, kie la gepatroj povas ekscii la genron de sia bebo kaj elekti aborton se temas pri knabino. Mi scias ke ĉi tiu praktiko nomiĝas ina feticido kaj estas kutima ĉefe en Suda Azio.
#000043
Miaj gepatroj provis havi filon, esperantaj ke filo finfine venos. Mi estis jam sufiĉe aĝa por rimarki la malĝojon kaj la zorgon en la okuloj de mia patrino ĉiam kiam ŝi malkovris ke ŝi gravediĝis je plia knabino.
#000044
Oni riproĉis al mia patrino ke ŝi estas malbenita kaj difektita. Kial mi ne sufiĉis? Kial ni filinoj ne sufiĉis?
#000045
Fine, nia patro forlasis nin. Iun nokton, senvorte, li malaperis, lasante nin malantaŭe kun ruinigita hejmo, ruinigitaj koroj kaj amaso da ŝuldopagigistoj ĉe nia pordo en ĉiuj horoj de la tago.
#000046
La sano de mia patrino malboniĝis. Mi apenaŭ vidis ŝin rideti. Mi komencis labori kiel kuiristino en busstacio por provi mildigi ŝian doloron. Ni vendis bananojn, fruktojn, kaj faris ĉion eblan por elturniĝi. Mi promesis al mia ploranta patrino ke mi estos same bona kiel la filo kiun ŝi kaj mia patro tiom malespere volis.
#000047
Mi ne kulpigas mian patron. Fakte, mi kompatas lin. Viktimo de patriarkeco, li neniam sciis alian aferon. Socio konvinkis lin ke filinoj ne meritas la investon, ke ĉio kion ili faras estas edziniĝi kaj iri al la domo de aliulo, ke familioj bezonas filojn por porti la nomon kaj heredi praulan posedaĵon.
#000048
Sed la ironio estas ke ni havis neniun teron por heredi. Ni havis nenion. Provante havi filon, mia familio plonĝis pli profunde en malriĉecon, ŝuldojn kaj deprimon.
#000049
Finfine, la aferoj komencis pliboniĝi. Mi trapasis ekzamenon por eniri la lernejon Kopila Valley en Surkhet, kiu estas konata kiel la plej verda lernejo en Nepalo. La instruistoj eksciis pri mia historio kaj per hazarda bonŝanco mi ricevis unu el la tre malmultaj lokoj disponeblaj por mia aĝogrupo. En la intervjuo, mi klarigis ke per ŝanco al edukado, mi povus helpi mian patrinon prizorgi miajn tri fratinetojn kaj helpi eduki ilin ankaŭ.
#000051
Mi provis transformi mian malĝojon kaj mian koleron en persistecon. Mi volis esti la plej bona pri ĉio. Pro mia patro, mi sentis min kvazaŭ mi havus ion por pruvi. Mi iĝis klasestrino. Mi aliĝis al la enpoviga klubo de knabinoj. Mi sekvis lecionojn pri tradicia danco.
#000052
Mi verkis poezion kaj partoprenis en konkursoj pri debatado. Mi prunteprenis librojn de la biblioteko. Mi studis ĝis malfrue en la nokto kaj faris ĉiujn taskojn por atingi la nivelon de miaj kolegoj. Mi kaptis ĉiun oportunon kiu aperis sur mia vojo.
#000053
Iun tagon aperis anonco ke la lernejo Kopila Valley estis stariganta la unuan futbalan teamon de knabinoj. Mi prezentiĝis en la unua tago de praktikado en malpura tereno, sen sportŝuoj, kun ŝvito gutanta sur mia frunto, preta provi ion novan. Mi neniam vidis futbalkampon, rigardis matĉon, aŭ eĉ surhavis ŝorton.
#000054
En mia vilaĝo, ĉiu kvadrata colo de tero estis uzata por produkti manĝon, kaj sportoj estis por knaboj, en nekultivataj terasoj inter la kultivaj sezonoj. Mi neniam sciis ke futbalo estas io por mi.
#000055
Mi iris ĉiutage por trejniĝi kun trejnisto Gopi. Li traktis min same kiel li traktus la knabojn. Li kriis al mi sed ankaŭ kuraĝigis min. Mi ankoraŭ memoras mian unuan matĉon kaj kia estis la sento surmeti uniformon, postkuri la pilkon en la futbalkampo.
#000056
Kun la paso de la tempo mi iĝis bona pri futbalo kaj nia teamo komencis gajni matĉojn. Mi enpafis golojn kaj estis aparte kapabla pri defendado, perkapa pilkado kaj angulŝotoj. Sed mi ankaŭ daŭrigis miajn studojn kaj komencis iĝi rimarkita kiel studento kaj atleto.
#000057
Mi sukcesis eniri pli grandajn teamojn kaj mi varbiĝis por turniroj. Klaĉoj ankaŭ sekvis. Najbaroj klaĉis pri mi, dirante ke mi revenas hejmen tro malfrue aŭ ke mi foriras tro frue. Mi estis nomata egoisma kaj oni diris ke mi havas la kapon en la nuboj. Tio malboniĝis kiam mi ekhavis menstruon, homoj diris al mi kien mi povus iri kaj kien ne, kion mi povus fari kaj kion ne.
#000058
Mi kondutis kontraŭ la maniero en kiu knabinoj de mia vilaĝo devus konduti: silentu, tenu vian kapon mallevita, provu ne iĝi rimarkita, kaj kiam tempo estas, estu edziniĝebla.
#000060
Mi forskuis la kritikadon kaj tenis miajn okulojn malfermitaj al mia revo. Mi daŭrigis mian edukadon kaj diplomiĝis kiel la unua de mia klaso. Mi estis elektebla por stipendioj kaj mi registriĝis en supera lernejo en Katmanduo. Mi daŭrigis la piedpilkadon kaj iris al turniroj, trejniĝante tage kaj nokte.
#000061
Mia historio ne estas unika. Temas nur pri kio okazas kiam knabinoj kaj virinoj ricevas ŝancon, oportunon kaj investon.
#000062
Mi ĵus 20-jariĝis, kaj pasintsemajne mi sukcesis en la lasta kandidatiĝa etapo por la nacia virina futbalteamo de Nepalo. Mi subskribis kontrakton kaj mia nomo estis anoncita en la ĵurnaloj. Mi estas nun oficiale profesia futbalistino reprezentanta mian landon.
#000063
Mi neniam sentis min tiom fiera esti filino de Nepalo, kvankam ekzistis tempoj kiam mi sentis ke mia lando ne fieris pri mi.
#000064
Mi ŝatas surmeti la ruĝan nacian ĵerzon kaj eniri la stadionon. Mi ankoraŭ povas senti la ekscitiĝon de la pilkĵetado kaj de la golo kiu atingas la malantaŭon de la reto.
#000065
Mi ŝatas futbalon ĉar ĝi sentigas min libera kaj forta kaj potenca. Mia venonta granda revo estas ke la virina teamo de Nepalo ludu en la Monda Pokalo aŭ kvalifikiĝu por la Olimpikaj Ludoj.
#000066
Srijana Singh Thakuri la 9-an de septembro ĉe sia komenco en la nacia teamo en matĉo kontraŭ Bangladeŝo en Katmanduo. Nepalo gajnis 2-1. Foto: per Nepali Times, uzata kun permeso.
#000067
Post multaj jaroj, mia patro revenis al ni. Mi ŝatintus diri ke li havis grandan vekiĝon kaj komprenis siajn erarojn, sed tio ne okazis. Anstataŭe, li provis denove havi filon, kaj fine, mia frateto naskiĝis.
#000068
Mi amas mian frateton kaj mi esperas ke li kreskos rigardante min ludi por ke li havu alian perspektivon pri tio kion la knabinoj povas fari.
#000069
Mia patro ricevis tion kion li ĉiam volis kaj mi atingis miajn revojn. Mi alvokis lin kiam mi sukcesis eniri la teamon kaj mi scias ke li fieris pri mi.
#000070
Mi ankaŭ komprenis lastatempe ke mi nenion plu devas pruvi al li. Miaj revoj estas por aliaj knabinoj kiel mi, kies patroj volas nur filojn. Miaj revoj estas por miaj fratinoj kaj mia patrino. Sed ĉefe, miaj revoj estas por mi.
#000071
Ĉi tiu teksto estas parto de speciala serio de Tutmondaj Voĉoj pri virinoj kun akademiaj karieroj, nomata Virinoj en Scienco. Vidu aliajn rakontojn ĉi tie kaj ĉi tie.
#000074
El siaj 52 vivojaroj, la esploristo Gladis Kaercher dediĉis 26 al la ofico de universitata profesorino kaj kunordiganto de UNIAFRO (Programo de Asertaj Agoj por la Nigra Loĝantaro en Federaciaj kaj Ŝtataj Institucioj de Supera Edukado), instruista kompletiga kurso celanta diskutojn kaj instruadpraktikojn pri etno-rasaj rilatoj en universitato en suda Brazilo, regiono konata pro la influo de eŭropa enmigrado.
#000075
En lando kiel Brazilo, kie la plimulto de la loĝantaro deklaras sin nigra kaj kie rasa malegaleco manifestiĝas en datumoj kiel indicoj pri murdadoj de nigruloj, kiuj pliiĝas, dum tiuj de blankuloj malpliiĝas, Gladis estas voĉo, kiu defendas la gravecon de diskuto pri la rasa demando en la formado de la individuoj ekde infanaĝo.
#000076
Kunlabore kun sia kolegino Tanara Furtado, en 2014, ŝi kreis instrumaterialon, kiu neniam antaŭe estis vidita en Brazilo, kaj kiu aperigis la temon de identeco kaj reprezentado ekde frua aĝo: kolorkrajonojn en malsamaj haŭtnuancoj, kiuj ebligis al infanoj reprezenti rolulojn kun nigra haŭto en siaj desegnaĵoj.
#000077
Global Voices parolis kun la profesorino de la Federacia Universitato de la Suda Rio-Grando (UFRGS) per videokonferenca voko, pri ĉi tiu kreo kaj pri ŝia kariero kiel esploristo. Jen la ĉefaj punktoj de la intervjuo.
#000078
La esploristo diras, ke la ideo krei kolorkrajonojn ekestis de ĝeno pro la fakto, ke en Brazilo, ĝis tiam, estis nur unu krajono, kiun oni konsideris “haŭta koloro”: rozkolora krajono, uzita por reprezenti la blankan haŭton. Ekster Brazilo jam ekzistis krajonoj kun koloraj paletroj en malsamaj haŭtnuancoj. Sed la intenco de Gladis kaj Tanara estis disponigi ĉi tiun materialon en la klasĉambroj de brazilaj publikaj lernejoj, kaj importi ĝin estus multekoste kaj daŭrus longan tempon.
#000079
En decembro 2014, post debatoj, kunvenoj kaj provoj, estis lanĉitaj la kolorkrajonoj Pintkor, kun 12 nuancoj de haŭtkoloroj. Hodiaŭ ekzistas ankaŭ 24-kolora versio. La instruisto diras:
#000081
O que eu acho fantástico nessa invenção, era uma concretude que fazia os professores poderem discutir com as crianças pequenas as questões raciais. Porque pintar o corpo humano em um desenho é uma coisa concreta para uma criança, é palpável, fácil de desencadear a discussão. Para criança pequena, falar de raça, racismo, etnia, isso tudo é uma abstração absurda. Mas falar da cor da pele, da cor que se usa para pintar, é uma concretude. A criança pinta. Ela vai falar por que está pintando daquela cor, e o professor pode, então, entrar com perguntas e estabelecer esse diálogo.
#000082
Kion mi trovas mirinda pri ĉi tiu invento estis konkreteco, kiu permesis al instruistoj diskuti rasajn aferojn kun malgrandaj infanoj. Ĉar pentri la homan korpon en desegnaĵo estas konkreta afero por infano, ĝi estas palpebla, facile ekfunkciiga diskuto. Por malgrandaj infanoj, paroli pri raso, rasismo, etneco, ĉio ĉi estas absurda abstraktaĵo. Sed paroli pri la haŭta koloro, la koloro uzata por pentri, estas konkreta afero. La infano pentras. Ĝi parolos pri tio, kial ĝi pentras per tiu koloro, kaj la instruisto povas tiam komenci fari demandojn kaj starigi ĉi tiun dialogon.
#000083
En sia doktora tezo, ŝi esploris programon por disvolvi publikajn lernejajn bibliotekojn en Brazilo kaj la rasajn kaj genrajn temojn en iliaj kolektoj. La esploristo ekzamenis tion, kiel la libroj haveblaj en ĉi tiuj spacoj, kiuj enhavis nigrajn rolulojn, estis akceptitaj de infanoj en la klasĉambro, kian efikon ili havis sur ilin kaj kiel la infanoj perceptis ilin.
#000084
A tese, então, se desdobra em pesquisas que eu vou continuando, pensando a representação do negro na literatura e outros marcadores identitários. Ali eu me dou conta da importância desses artefatos [livros infantis contendo personagens negros] para a educação das relações raciais.
#000085
La tezo do disvolviĝas en esploradoj kiujn mi daŭrigos, pensante pri la reprezentado de nigruloj en literaturo kaj aliaj identecaj signoj. Tie mi konstatas la gravecon de tiuj artefaktoj [porinfanaj libroj enhavantaj nigrajn rolulojn] por la edukado pri rasaj rilatoj.
#000086
Demandita pri kio instigis ŝin iĝi esploristo, Gladis respondas:
#000087
A necessidade. Eu sempre fui uma professora inquieta. O primeiro ponto da minha vida é ser professora. Por ser professora e ter um desejo profundo que meus alunos aprendessem de fato, eu sempre fui uma professora inquieta, incomodada. Sempre saí buscando materiais, alternativas, respostas. E isso fez com que eu precisasse entender determinados processos da minha sala de aula. É assim que eu me torno uma pesquisadora. Sempre pensando na dimensão concreta da minha atuação docente.
#000088
La neceso. Mi ĉiam estis sentrankvila instruisto. La unua punkto en mia vivo estas esti instruisto. Estante instruisto kaj havante profundan deziron, ke miaj lernantoj efektive lernu, mi ĉiam estis sentrankvila kaj ĝenita instruisto. Mi ĉiam serĉis materialojn, alternativojn, respondojn. Kaj tio igis min bezoni kompreni iujn procezojn en mia klasĉambro. Tiel mi fariĝas esploristo. Ĉiam pensante pri la konkreta dimensio de mia instrua agado.
#000089
Laborante dum 26 jaroj en universitato, kiu ekzistas de ĉirkaŭ 85 jaroj, Gladis diras, ke ŝi parkere konas la nomojn de ĉiuj nigraj kolegoj kiujn ŝi havis, ĉar la listo estas mallonga:
#000090
Saber o nome dos meus colegas negros é profundamente dolorido. Não há outro modo de dizer. Dói saber o nome. Dói. O que para um colega branco é inimaginável. Eu posso nominar [todos] meus colegas negros. Isso é profundamente assustador, numa universidade que tem quase 3 mil professores.
#000091
Koni la nomojn de miaj nigraj kolegoj dolorigas profunde. Ne ekzistas alia maniero diri tion. Estas dolorige koni la nomojn. Estas dolorige. Tio por blanka kolego estas neimagebla. Mi povas nomi [ĉiujn] miajn nigrajn kolegojn. Tio estas profunde timiga en universitato, kiu havas preskaŭ 3 000 instruistojn.
#000092
Kaj estas ankoraŭ unu punkto, kiu koncernas ĉefe la nigrajn esploristinojn, laŭ ŝi:
#000093
Nós, mulheres, somos educadas para a humildade. Eu acho a humildade uma coisa preciosa, mas às vezes o excesso de humildade nos tira a altivez. Nós, mulheres negras, principalmente, somos educadas para desaparecer. E isso é tão marcante, que a gente leva muito tempo para perceber determinadas características que nos prejudicam.
#000094
Ni virinoj estas edukitaj por humileco. Mi pensas, ke humileco estas altvalora afero, sed foje troa humileco forprenas nian fierecon. Ni, precipe nigrulinoj, estas edukitaj por malaperi. Kaj ĉi tio estas tiel rimarkinda, ke ni bezonas multan tempon rimarki iujn trajtojn, kiuj damaĝas nin.
#000095
Kiel virino, la profesorino asertas, ke krom la rasa afero, la genra afero ankaŭ rolis en ŝia akademia trajektorio:
#000096
Há questões da vida acadêmica que atravessam mais fortemente os percursos femininos. Uma das questões que atravessou o meu percurso acadêmico foi a maternidade. Eu era uma mulher que queria ser mãe. Algo da maternidade, sobretudo nos primeiros anos, é da ordem de uma demanda importante, que é física. É um filho que berra e um seio que derrama leite.
#000097
Estas aferoj en la akademia vivo, kiuj pli forte transiras la virinajn vojojn. Unu el la aferoj, kiuj transiris mian akademian vojon, estis patrineco. Mi estis virino kiu volis esti patrino. Io pri patrineco, precipe en la fruaj jaroj, estas grava postulo, kiu estas fizika. Estas infano kiu krias kaj mamo kiu verŝas lakton.
#000098
Gravediĝinte por la dua fojo, je ĝemeloj, Gladis rememoras, ke ŝi estis surprizita de la maniero, kiel la novaĵo estis akceptita en la akademia medio. Ŝi mencias rimarkon de persono kiu konfesis al ŝi ne scii ĉu gratuli ŝin pri tio aŭ ne.
#000099
E eu disse para ela: pode me cumprimentar, porque a pessoa mais interessada em ser doutora antes do nascimento desse bebê sou eu. Nenhum homem grávido, esperando filhos gêmeos, daria essa resposta. Eu sabia que, sim, aconteceria um período em que a minha carreira ficaria quase em stand by após o nascimento dos bebês. O homem segue tocando sua vida acadêmica normalmente depois de ser pai. Esse é um forte atravessamento de gênero.
#000100
Kaj mi diris al ŝi: vi povas gratuli min, ĉar la plej interesata homo esti doktoro antaŭ la naskiĝo de ĉi tiu bebo estas mi. Neniu graveda viro, kiu atendus ĝemelojn, donus tiun respondon. Mi sciis, ke ja, estos periodo, kiam mia kariero iĝos lanta post la naskiĝo de la beboj. Viro daŭrigas sian akademian vivon normale, post kiam li fariĝas patro. Tio estas forta genra punkto.
#000101
Inter siaj plej grandaj revoj kiel esploristo, hodiaŭ, Gladis esperas, ke la kolorkrajonoj en diversaj haŭtnuancoj povos esti distribuataj de la brazila registaro al publikaj lernejoj, ke ŝi havos pli da nigraj kolegoj, tiel ke ne plu eblos memori ĉiujn iliajn nomojn, kaj ankaŭ ke troviĝos pli da virinoj en administraj postenoj de universitatoj.
#000102
Por aliaj virinoj, kiuj havas akademian karieron aŭ volas engaĝiĝi en tia vojo, la instruisto diras:
#000103
Dentro da universidade é fundamental construir-se em rede, em grupo. A solidão não é um imperativo da carreira acadêmica, da intelectualidade negra acadêmica. Hoje ela é uma escolha, mais do que nunca. Então, o conselho é: a solidão não é uma parte integrante do pacote. A gente pode furar essa solidão e criar pontes magníficas.
#000104
En la universitato, estas esence estiĝi en reto, kiel grupo. Soleco ne estas imperativo de la akademia kariero, de la akademia nigra intelektularo. Hodiaŭ ĝi estas elekto, pli ol iam ajn. Do la konsilo estas: soleco ne estas integra parto de la pakaĵo. Ni povas trarompi tiun solecon kaj krei grandiozajn pontojn.
#000105
Afriko eltenas pli ol 24% el la tutmonda ŝarĝo de malsanoj, kun nur 3% de la sanlaborantoj por flegi ĝiajn malsanulojn. Eĉ se tio estas daŭra problemo, la lastatempa KOVIM-19-a pandemio plu elmontris la mankojn de sansistemoj en la kontinento. Manko de alireblo al testoj, malabundo aŭ manko de (spir-)ventoliloj kaj aliaj medicinaj ekipaĵoj malfaciligis la strebojn por savi vivojn je la pinto de la infektiĝado. La ekzakta nombro de afrikaj sanlaboristoj kiuj estis infektitaj per KOVIM-19 ekde la komenco de la pandemio estas malfacile kalkulebla. Sed julie de 2020 la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) raportis ke la nombro estas pli ol 10 000, kiu aldoniĝis al la defioj pri maldisponebloj de sanlaborista forto ĉe la fronta linio.
#000109
Granda kaŭzanto de tia maldisponeblo de sanprofesiuloj estas la kreskiĝanta forfuĝo de cerboj, pro tio ke sanprofesiuloj el Afriko amase migradas al disvolviĝintaj landoj, kiel Usono, Unuiĝinta Reĝlando kaj Kanado.
#000110
La nesufiĉo de kuracistoj en Afriko
#000112
Kiel rekomendite de MOS (Monda Organizaĵo pri Sano), la ideala kuracisto-po-homa proporcio estas 1 po 1 000 personoj. Sed realvive, Afriko havas malaltan kvanton de unu kuracisto po 5 000 malsanuloj. Ĝis 2035, antaŭvidate estas ke la deficito estos je 4,3 milionoj da kuracistoj.
#000113
Unuiĝinta Reĝlando, kun loĝantaro de 68 milionoj da homoj, havas pli ol 370 000 kuracistojn, dum Niĝerio, kun 211 milionoj da homoj, havas malpli ol 75 000 kuracistojn laŭ MOS. Multaj el la kuracistoj laborantaj en Unuiĝinta Reĝlando devenas de Niĝerio kaj la nombro da niĝeriaj kuracistoj tie estas kreskanta. Ekzemple, en 2006 estis 2 692 niĝeriaj kuracistoj en la brita laborforto, kaj en 2018, tiu nombro pliiĝis ĝis 5 250. Tiujare, Unuiĝinta Reĝlando dungadis almenaŭ 12 novajn niĝeriajn kuracistojn ĉiusemajne, laŭ raporto.
#000114
En 2016, la eksa prezidanto de la Niĝeria Kuracista Asocio diris ke laŭtakse 8 000 niĝeriaj kuracistoj estis laborantaj en Usono. Studo el 2015 malkovris ke 86 procentoj el Internaciaj Afrik-edukitaj Diplomiĝintoj pri Medicino (African-educated International Medical Graduates (IMGs) en la usona laborforto venis el kvar landoj: Egiptio, Niĝerio, Sudafriko kaj Ganao. Krom kuracistoj, aliaj usonaj grupoj de sanrilataj okupiĝoj ankaŭ estas komponataj el granda procentaĵo de afrikanoj. Ekemple, 24 procentoj el la registritaj flegistoj, 20 procentoj el flegist-asistantoj, kaj 16 procentoj el personaj flegistoj estas el Afriko.
#000115
Kanado ankaŭ havas historion de kreskigado de sia medicina laborforto per afrik-trejnitaj kuracistoj. En 2019, la totala nombro de kuracistoj trejnitaj eksterlande estis 22 procentoj, inkluzive de afrikanoj. Aliaj landoj, inkluzivante Aŭstralion, Saud-Arabion kaj Unuiĝintajn Arabajn Emirlandojn tenas siajn altajn kvantojn pri kuracisto-po-homa proporcioj per dungado de medicinaj diplomitoj el afrikaj landoj.
#000116
La motivanta motoro de tiu amasa eliro estas la serĉo de pli verdaj paŝtejoj. “Mi forlasis Niĝerion ĉar mi volis enspezi pli, lerni novajn aferojn kaj labori en pli bona medio”, diris al Africa Renewal en 2016 niĝeria kuracisto kiu laboras en Usono. Malalta salajro, malmultaj labor-oportunoj, malbona infrastrukturo kaj malbonespera futuro por iliaj infanoj estas unu el la faktoroj respondecaj pri la amasa elmigrado de afrikaj sanlaboristoj.
#000117
Tiu jam delonga problemo havas kaj sanajn kaj financajn konsekvencojn. Malgraŭ havi nur 16% el la tutmonda populacio, Afriko respondecas pri malpli ol 1% el la tutmodaj elspezoj pri sano. Kaj je po-homaj indicoj, la resto de la mondo elspezas pli ol 10-foje pli pri sansistemo ol Afriko. Tiu akra financa malsameco multege efikas sur la sanlaboristaron kaj la saninstalaĵojn.
#000118
Averaĝe, kirurgoj en Novĵerzejo, Usono, enspezas 216 000 $ jare, dum iliaj samlaboruloj en Zambio enspezas 24 000 $ kaj averaĝe la kenjaj kuracistoj enspezas 6 000 $.
#000119
Estas 0,3 malsanulejaj litoj po 1 000 homoj en Etiopio, kompare al Germanio kun 8 litoj po 1 000 homoj. Estas kazoj de zimbabvaj kuracistoj operaciantaj per nudaj manoj pro manko de gantoj. Je la pinto de KOVIM-19 en 2020, la Centr-Afrika Respubliko, lando kun ĉirkaŭ 5 milionoj da homoj, havis nur 3 spir-ventoliloj. Por ke Niĝerio malestigu sian sansisteman infrastrukturan mankon, ĝi bezonas investon de 82 miliardoj da usonaj dolaroj en la ŝtata sansistemo kaj pliajn 386 000 litojn por atingi la tutmondan meznombron de 2,7 litoj po 1 000 homoj.
#000120
Ĉio ĉi klarigas kial multnombraj afrikaj sanlaborantoj amase forlasas la kontinenton. Estante alte taksitaj enmigrintoj en siaj alvenlandoj, ili havas aliron al multaj padoj por enmigro, kio portas ilin al porĉiama restadpermeso. Tio inkluzivas la “Senfinan Restadpermson en Britio” (Indefinite Leave to Remain) kaj la “Dung-Bazitan Verdan Karton” (Employment-Based Green Card) en Usono, kiuj poste kondukas al ŝtataneco per naturalizado.
#000121
Multaj disvolviĝintaj ekonomioj ŝparis milionojn da usonaj dolaroj – je Afrika elspezo – pro cerbofuĝo. Studo de 2011 fare de Edward J. Mills, profesoro pri publika sano ĉe la kanada Otava Universitato, kaj aliaj esploristoj pri naŭ subsaharaj afrikaj landoj montris ke registaroj elspezis inter 21 000 $ kaj 58 700 $ por subvencii la edukadon de unu kuracisto.
#000123
Tiel, la malgajno de miloj da kuracistoj al aliaj landoj post diplomiĝo metas ĉiujn tiujn landojn en grandan financan perdon. La ĝenerala perdo pro malreveno estas taksata je miliardoj da dolaroj. Unuiĝinta Reĝlando estis raportita kiel la plej granda profitanto, kun 2,7 miliardoj da dolaroj, sekvata de Usono, kun 846 milionoj da dolaroj, laŭ raporto de la profesoro Mills kaj aliaj.
#000124
En 2010, la Monda Sana Asembleo adoptis agad-kodon pri internacia dungado de sanlaboristoj, kiu rekomendas ke riĉaj landoj pruntedonu financan asiston al landoj alfrontantaj mankon de sanlaboristoj. En tiu sama jaro, Usono, pere de sia Iniciato pri Medicina Edukada Partneriĝo, investis 130 milionojn da dolaroj por subteni medicinajn lernejojn en 12 subsaharaj landoj.
#000125
Kelkaj publikaĵoj starigis demandon pri la kialo malantaŭ la foriro de cerboj el Afriko al riĉaj landoj kaj ĉu tio devus esti rigardata kiel krimo. La agadkodo de la Monda Asembleo pri Sano ankaŭ provis bari la elfluadon de talentuloj, sed sen atingi tuŝeblajn plibonigojn, tiel ke ĉiutage pli da afrikaj sanlaboristoj enviciĝas por kuniĝi kun siaj kolegoj en la disvolviĝinta mondo.
#000126
La 11-an de majo, d-ro Shakuntala Haraksingh Thilsted, dana nutrosciencisto naskiĝinta en Trinidado kaj Tobago [eo], estis nomumita gajninto de la Monda Premio pri Nutrado 2021, kiel agnosko por siaj 40 jaroj da pionira laboro por plibonigi la sanon de homoj en la Tutmonda Sudo [en.wikipedia].
#000129
La fondumo, kiu ĉiujare donas la prestiĝan premion, estis fondita en 1986 de d-ro Norman Borlaug, “patro de la Verda Revolucio”, premiito de la Nobel-premio pri paco en 1970. La Monda Premio pri Nutrado [fr.wikipedia], taksita je 250 000 usonaj dolaroj [ĉ. 212 000 €], estas aljuĝita al individuoj, kiuj trovas manierojn daŭripove plibonigi la nutraĵproviantadon.
#000130
D-ro Haraksingh Thilsted estis elektita pro ŝia “pionira esplorado, kompreno kaj gravaj novigoj por kompreni kaj antaŭenigi la gravecon de akva manĝaĵo”. Kreante “holismajn, manĝosentemajn alirojn al la akvokulturo” kune kun sia reto de internaciaj partneroj, d-ro Haraksingh Thilsted povis plibonigi la dietojn de milionoj da vundeblaj homoj ĉirkaŭ la mondo kaj sekurigi iliajn vivrimedojn per pli rezistaj ekosistemoj.
#000131
En la 1980-aj jaroj, la jardeko en kiu fondiĝis la World Food Prize Foundation [Fondumo de la Monda Premio pri Nutrado], d-ro Haraksingh Thilsted, tiutempe laboranta ĉe la Internacia Centro por Diareaj Esploroj kaj Malsanoj en Dako, Bangladeŝo [eo], estis profunde trafita de la granda nombro da infanoj suferantaj de subnutrado. Ŝi decidis klopodi plibonigi la nutran valoron de ilia dieto per nutra sistemo, kiu uzis indiĝenajn fiŝetojn kiel bazan manĝaĵon. Ŝia ideo rapide fariĝis movado: homoj komencis kultivi fiŝetojn loke kaj malmultekoste. Ĉi tio ŝanĝis la dieton kaj vivrimedojn de malriĉaj komunumoj en Azio kaj Afriko, kie nutraĵa nesekureco estis zorgiga.
#000132
En ĉi tiu duparta intervjuo (la dua parto legeblas ĉi tie), d-ro Haraksingh Thilsted parolis kun mi retpoŝte pri sia pasio por nutrado kaj la multaj homoj, kiujn ŝi povis helpi.
#000133
JMF: Kio igis vin repensi pri kiel amase nutri homojn?
#000137
SHT: Working with severely malnourished children and their mothers [in Bangladesh], I witnessed first-hand the power of diverse, nutritious foods in keeping people well-nourished and healthy. This can be done sustainably, through employing very many pathways [...] producing diverse foods; paying attention to quantity as well as quality, nutritional quality and food safety; consuming sufficient [food], not excess; greatly reducing food waste and loss.
#000138
SHT: Laborante kun severe subnutrataj infanoj kaj iliaj patrinoj [en Bangladeŝo], mi vidis rekte la potencon de diversaj kaj nutraj manĝaĵoj por teni homojn bone nutrataj kaj sanaj. Ĉi tio povas esti farata en daŭripova maniero, multmaniere [...] per produktado de diversaj nutraĵoj; priatento al kaj la kvanto kaj la kvalito, manĝokvalito kaj nutraĵa sekureco; konsumado de sufiĉe [da manĝaĵoj], ne tro; signifa reduktado de manĝorubo [eo] kaj manĝoperdoj.
#000139
SHT: Growing up in Trinidad and in a home in which my grandmother ruled the kitchen, I did not think of the issue of some people facing food insecurity. My grandmother instilled in us the value of healthy food for good brain—[including] fish—and for being strong. Working in Bangladesh, the most nutritious food in the diet, small fish, comes from water. The sea is not the only source of aquatic foods. Inland waters—lakes, rivers, seasonal water bodies, floodplains—are extremely important sources of diverse aquatic foods [like] animals, plants, seaweed. Two-thirds of the planet is covered by water, so we must make use of this potential for harvesting and growing diverse, nutritious foods, sustainably.
#000141
SHT: Kreskante en Trinidado, en domo, kie mia avino respondecis pri la kuirejo, mi ne pensis pri la problemo, ke iuj homoj ne havas nutraĵan sekurecon. Mia avino instruis al ni la valoron de sanaj manĝaĵoj, kiel fiŝoj, por bona cerbo kaj por esti forta. En Bangladeŝo, la plej nutra manĝaĵo en la dieto, fiŝetoj, devenas de la akvo. La maro ne estas la sola fonto de akva nutraĵo. Enlandaj akvoj – riveroj, laŭsezonaj akvoamasoj, inundareoj – estas tre gravaj fontoj de diversaj specoj de akva nutrado kiel akvaj organismoj kiel bestoj, plantoj kaj algoj. Du trionoj de la planedo konsistas el akvo. Do ni devas utiligi ĉi tiun potencialon por daŭripove rikolti kaj kultivi diversajn kaj nutrajn manĝaĵojn.
#000142
JMF: Ĉu gravas, ke vi estas ina sciencisto, la unua virino de azia deveno kaj la unua el Karibio, kiu ricevis ĉi tiun premion?
#000143
SHT: Yes; it matters to show to young people, from all backgrounds and countries, that there are opportunities. Studying hard, working hard, and learning from/listening to others are good habits to develop. I do hope that getting this award will show young women that a career in food and nutrition can be exciting and rewarding.
#000144
SHT: Jes, gravas montri al gejunuloj el diversaj medioj kaj el ĉiuj landoj, ke ekzistas ŝancoj. Lerni forte kaj labori forte kaj lerni aŭskultante aliajn estas bonaj kutimoj, kiujn oni povas disvolvi. Mi esperas, ke mia ricevo de ĉi tiu premio montras al junaj virinoj, ke karieroj en la nutraĵa kaj nutra industrioj povas esti ekscitaj kaj rekompencaj.
#000145
JMF: Ĉu vi povas klarigi la diferencon inter doni manĝaĵojn kaj nutri, kaj kion tio signifas por daŭripova nutraĵa sekureco?
#000146
SHT: In the past [...] famine and food shortage [were] many times not related to a lack of food, but to power, distribution, trade, war, water scarcity, and pests. People were taken up with not being hungry, filling their stomachs. So just ‘quantity’ was the goal; now we know that we [must] think of nutritional quality and food safety. Today, many people are eating too much of staple foods—rice, wheat, maize, oil, meats—with [...] very little fruits, vegetables and aquatic foods [which are] the source of vitamins, minerals and essential fatty acids. So people can be overweight and at the same time be suffering from ‘hidden hunger': lack of vitamins and minerals. A well-nourished woman gives birth to a well-nourished child who grows up to do well in school, work well, is healthy, and thereby contributes to national development, inter-generationally.
#000147
SHT: En la pasinteco, malsatego kaj manko de manĝaĵoj ofte rilatis ne al nesufiĉo de manĝaĵoj, sed al povo, distribuo, komerco, milito, akvomankoj kaj plagoj. La homoj certigis ke ili ne malsatu, plenigante siajn stomakojn. La celo estis simple “kvanto”. Ni nun scias, ke ni devas pensi pri manĝaĵa kvalito kaj nutraĵa sekureco. Hodiaŭ multaj homoj manĝas tro da bazaj manĝaĵoj, kiel rizo, tritiko, maizo, oleo, viando, kun [...] tro malmultaj fruktoj, legomoj kaj akvaj manĝaĵoj, kiuj estas fonto de vitaminoj, mineraloj kaj esencaj grasacidoj [eo]. Homoj do povas esti superpezaj kaj samtempe suferi de “kaŝita malsato”: manko de vitaminoj kaj mineraloj. Bone nutrata virino naskas bone nutratan infanon, kiu kreskas kaj bone fartas en lernejo, bone laboras.
#000148
JMF: Kiam vi unue rimarkis, ke per ĉi tiu ŝanĝo, via laboro ŝanĝis la vivon de homoj?
#000149
SHT: In Bangladesh, in the 1990s, mothers [would] tell me about their health and that of their children when they ate small fish and vegetables and fed these foods to their young children. I would hear the same feedback in the other countries where I worked: Cambodia, Nepal, India, Malawi, Zambia.
#000150
SHT: En Bangladeŝo en la 1990-aj jaroj, patrinoj rakontis al mi pri sia sano kaj tiu de siaj infanoj, kiam ili manĝis legomojn kaj malgrandajn fiŝojn, kaj donis ilin al siaj infanoj. Mi aŭdis la samon de virinoj en la aliaj landoj, kie mi laboris: Kamboĝo, Nepalo, Barato, Malavio, Zambio.
#000151
En la dua parto, d-ro Haraksingh Thilsted parolas pri plurkulturo en lagetoj, la graveco de biologia diverseco [eo], la efiko de klimata ŝanĝo [eo], kaj la rolo, kiun registaroj kaj fortaj politikaj kadroj ludas en nutraĵa sekureco.
#000152
Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en la angla, krom tiuj, kiuj estas en Esperanto [eo].
#000155
La klimata ŝanĝo – plifortigita de la ekonomia abismo, kiun la pandemio KOVIM-19 kunportas – minacas tutmondajn manĝajn sistemojn. La redukto de malsato kaj la nutraĵa sekureco ĉefrolas do en la tagordo. Kiel ni povas efektivigi ekologiajn terkulturajn praktikojn, precipe se kamparanoj, multaj el kiuj estas virinoj, ne havas lokon ĉe la intertraktada tablo? Cetere, al multaj kamparanoj el la tiel nomata “Global South” [Tutmonda Sudo] mankas financa subteno aŭ la sekureco de terposedaj rajtoj.
#000156
En tiu ĉi dua retpoŝta intervjuo kun d-ro Haraksingh Thilsted (vi povas legi la unuan intervjuon ĉi tie), ŝi parolas pri kiel ŝia laboro kiel Tutmonda Gvidanto por Nutrado kaj Publika Sano de World Fish [Monda Fiŝo], CGIAR-a esplorcentro en Malajzio [eo], helpis ŝin plifortigi kaj restrukturigi la komunuman agrikulturon al malmultkarbonaj, nutraj manĝosistemoj laŭ la Celoj por Daŭripova Evoluigo de la Unuiĝintaj Nacioj por 2030.
#000158
SHT: Policies, investments and programmes from governments are key. However, in many low- and middle-income countries, policy makers and government officials need to have knowledge of the multiple benefits of aquatic foods—for people, planet and national development. Global funding agencies can play a role in influencing governments and assisting with aid.
#000160
SHT: Politikoj, investoj kaj registaraj programoj estas esencaj. Tamen politikaj decidantoj kaj registaraj oficialuloj en multaj landoj kun malalta kaj meza enspezoj devas havi scion pri akva manĝaĵo – por la homoj, planedo kaj nacia disvolviĝo. Internaciaj financaj institucioj povas ludi rolon en influado je registaroj kaj asisti per helpo.
#000161
JMF: Kiuj politikoj kaj pensmanieroj gravas por ke tia manĝaĵa programo sukcesu?
#000162
SHT: Value the multiple benefits of diverse foods from oceans and inland waters—so, policies that protect and manage water systems and the diverse species of aquatic foods found in different waters. Water systems and aquatic foods must be included in policies from different sectors: education, nutrition and health, mother and child care programmes, school-feeding programmes, safety net programmes for the poor and vulnerable, not just to feed [but] also to nourish the poor and vulnerable, and leave no one behind. Immediate actions are needed as the numbers of those who are becoming malnourished and do not have access to nourishing foods are growing rapidly.
#000163
SHT: Aprezi la multajn avantaĝojn de diversaj manĝaĵoj el oceanoj kaj enlandaj akvoj – politikoj kiuj do celas protekti kaj administri akvajn sistemojn kaj diversajn akvajn organismojn el diversaj akvoj. Akvosistemoj kaj akva manĝaĵo devas esti integritaj en la politikoj de diversaj sektoroj: edukado, nutrado kaj sano, prizorgaj programoj rilate al patrinoj kun infanoj, lernejaj manĝoprogramoj, komunuma subteno por nutri malriĉulojn kaj vundeblajn personojn kaj disponigi sekurecan reton, kiu lasas neniun malantaŭe. Ĉar la nombro de homoj kiuj riskas esti subnutrataj kaj sen aliro al nutraj manĝaĵoj kreskas rapide, tuja agado necesas.
#000164
SHT: Aquaculture, nutrition-sensitive pond polyculture approaches, as I have promoted with diverse species of small and large fish, may be suitable for some of the larger islands. Production of some marine species, for example, seaweed [and] mussels may also be appropriate for some islands.
#000166
JMF: Kiel la registaro de Bangladeŝo helpis vin transiri de komunuma al landa nivelo? Kaj kiel la programo disvastiĝis de tie tra Azio kaj Afriko?
#000168
SHT: There are around four million homestead ponds in Bangladesh. The Government of Bangladesh banned the poisoning of ponds, [there was a common practice of killing off native fish before stocking ponds with large fish species], promoted the maintenance of native fish in the ponds and stocked micronutrient-rich fish species, using an assessment by BRAC [a Bangladesh-based development organisation] and Copenhagen Consensus that nutrition-sensitive pond polyculture is a cost-effective approach to combat malnutrition.
#000169
SHT: Bangladeŝo havas ĉirkaŭ kvar milionojn da lokaj reproduktejoj. La registaro de Bangladeŝo prenis rimedojn kontraŭ venenaj fiŝlagetoj (estis loka kutimo mortigi indiĝenajn fiŝojn antaŭ ol la lagetoj por fiŝbredado estos plenigitaj per grandaj fiŝspecoj). La registaro antaŭenigis la konservadon de indiĝenaj fiŝoj kaj la stokadon de fiŝspecoj riĉaj je mikronutraĵoj. Ĝi uzis pritakson de BRAC (evoluhelpa organizaĵo el Bangladeŝo) kaj Copenhagen Consensus Center [Kopenhaga Interkonsenta Centro, ndlt.], laŭ kiu la nutraĵosentema polikulturo [miksita fiŝbredado, ndlt.] en lagoj estas kostefika maniero kontraŭbatali subnutradon.
#000170
JMF: Ĉu vi povas klarigi, kiel plurkulturo en lagoj funkcias por provizi nutraĵon kaj altigi la biodiversecon, tiel ke vi komencis produkti manĝaĵon el sekigitaj fiŝoj.
#000171
SHT: Benefits [include] increased production and productivity (no competition between species); diverse fish species, the small species being micronutrient-rich; increased nutritional content of the total production; increased consumption; increased income from sale; better environment [and] no poison used to clean the pond. [As far as the] dried fish from capture fisheries [goes]—both inland and coastal—sun-drying is a common practice. Dried small fish are very nutrient-dense, as the moisture content is removed and the nutrients are therefore concentrated, [making it] super food for young children: multiple nutrients with no bulk. Children have small gastro-intestinal tracts, and can only eat small amounts.
#000172
SHT: Avantaĝoj inkluzivas pliigitan produktadon kaj produktivecon (neniu konkurenco inter specioj); diversaj fiŝspecoj, la malgrandaj specioj riĉas en mikronutraĵoj: pliigi la nutran valoron de la tuta produktado; pliigita konsumo; pli da vendo-enspezoj; pli pura vivmedio [kaj] neniu veneno por purigi la fiŝlageton.
#000173
Por sekigitaj fiŝoj de fiŝkaptaj farmoj, enlandaj kaj marbordaj, suna sekigado estas ofta praktiko. Sekigitaj malgrandaj fiŝoj estas tre nutraj, ĉar oni forigas la fluidaĵon kaj koncentras nutraĵojn, kio faras ke tiaj fiŝaĵoj estas supernutraĵo [eo] por infanoj: multnombraj nutraĵoj en malgranda volumo. Infanoj havas malgrandan gastro-intestinon kaj povas manĝi nur malgrandajn kvantojn.
#000174
La plurkultura sistemo de d-ro Haraksingh Thilsted esta ekonomie kaj vivmedie daŭrigebla en akvokulturo, ĉar malgrandaj kaj grandaj specioj kunekzistas en fiŝbredejoj, rizokampoj kaj aliaj akvejoj. Foto ricevita danke al d-ro Haraksingh Thilsted, uzata kun permeso.
#000175
JMF: Konsiderante tutmondajn poluajn nivelojn, povus esti iom da malemo meti fiŝojn ĉe la supro de la menuo, konsiderante la altajn nivelojn de hidrargo [eo] en iuj pli grandaj fiŝoj. En Karibio [eo] kaj Latinameriko, kie ekzistas alta kaj nereguligita uzo de insekticidoj, ekzistas ankaŭ zorgoj pri kloaka akvo, kiu perturbas akvovojojn kaj fiŝojn.
#000176
SHT: Better management, better regulation, better education of the issues. Limit the intake of large carnivorous species, eat diverse species, eat smaller, faster-growing fish that do not accumulate much, eat seaweed.
#000177
JMF: Ĉu via programo ankaŭ havas edukan elementon? Kiel oni kuraĝigis homojn elprovi dieton bazitan ĉefe sur fiŝaĵo?
#000179
SHT: [The programme] included nutrition and health messaging and demonstrations to women, men and youth [as well as] engagement and training of women in the entire approach, [including] production systems.
#000180
SHT: La programo donis informojn pri nutrado kaj sano kaj atelierojn por virinoj, viroj kaj gejunuloj. Pere de la programo oni stimulis partoprenon kaj trejnadon [inkluzive de produktaj sistemoj] de virinoj.
#000181
JMF: Ĉu vi povas klarigi kiel diverseco rekte influas egalecon? Ĉu ni devas en nia sistemo de valoroj ŝanĝi la fokuson, de profito al justeco?
#000182
SHT: Equity and justice are paramount values that must be included along with monetary values. In food systems [like] pond polyculture, diversity can lead to a combination of multiple values. However, production is only one part of the system. The entire food system's framework must be considered. Trade-offs must be handled carefully, using solutions identified with communities’ [input].
#000183
SHT: Egaleco (samvaloreco) kaj justeco estas la plej altaj valoroj kiuj devas akompani financajn valorojn. En nutrosistemoj kiel fiŝbredado, diverseco povas konduki al kombinaĵo de multoblaj valoroj. Tamen produktado estas nur parto de la sistemo. La kadro de la tuta nutraĵa sistemo estu rekonsiderata. Interŝanĝoj estu zorge traktataj, uzante lokajn solvojn kun la partopreno de komunumoj.
#000184
JMF: Kiel tio kongruas kun taŭga mastrumado de niaj oceanoj en la kunteksto de aferoj kiel troa fiŝkaptado, vivmedia poluado kaj malaperantaj koralrifoj?
#000185
SHT: Aquatic foods are from oceans and inland waters. Communities which live close to water bodies and depend on them for food, income, livelihoods, culture and identity must be considered and brought into the debate.
#000186
SHT: Akvaj manĝaĵoj venas de oceanoj kaj enlandaj akvoj. Komunumoj kiuj loĝas proksime al akvejoj kaj dependas de ili por manĝo, enspezoj, brutaro, kulturo kaj identeco devas esti implikitaj kaj inkluzivitaj en la debato.
#000187
SHT: There is a lot the average person can do: eat local, traditional, seasonal foods, learn to cook, eat meals with family and friends, reduce waste and loss, buy fresh foods, not foods wrapped in plastic [or] in tins, have a kitchen garden [or] plants in pots. Governments must make sure that the right to food is upheld and no one is left behind. School feeding, mother-and-child and safety net programmes are necessary for the poor and vulnerable—growing in numbers due to COVID-19.
#000189
SHT: Kiel individuo oni povas fari multon: manĝi surloke produktitajn laŭsezonajn produktojn, lerni kuiri, manĝi kune kun sia familio kaj amikoj, redukti sian malŝparon kaj rubon, aĉeti freŝajn manĝaĵojn kaj ne manĝaĵojn pakitajn en plasto aŭ ladskatoloj, krei legomĝardenon aŭ meti plantojn en potojn. Programoj pri nutraĵoj en lernejoj rilataj al prizorgado de patrinoj-infanoj kaj sekurecaj retoj estas necesaj por malriĉuloj kaj vundeblaj personoj – kiuj multiĝas pro la pandemio de KOVIM-19.
#000190
JMF: Kio estas via fina celo?
#000191
SHT: Move from feeding to nourishing people, nations and planet. Making space for aquatic foods on the plate of diverse, nutritious, safe and affordable foods. Inspire young women from low- and middle-income countries to study science and take up a career in food and nutrition.
#000192
SHT: Transiri de manĝaĵa liverado al nutrado de homoj, landoj kaj la planedo. Fari lokon por akvaj manĝaĵoj en la menuo de diversaj, nutraj, sekuraj kaj malmultekostaj vivrimedoj. Kuraĝigi junajn virinojn el landoj kun malaltaj kaj mezaj enspezoj okupiĝi pri sciencaj studoj kaj fari karierojn en la sektoroj de nutraĵoj kaj vivrimedoj.
#000193
Laŭ la datumoj de UNESKO (2014 – 2016), nur ĉirkaŭ 30 procentoj de ĉiuj studentinoj en la mondo elektas STEM-rilatajn kampojn [eo] en la supera edukado.
#000194
Gökçin Çınar, 30-jaraĝa aerspaca inĝeniero el İzmir, Turkio [eo], estas inter tiu malplimulto de virinoj kiuj sekvas karieron en STEM.
#000195
Nun ŝi estas esploristo ĉe la Aerospace Systems Design Laboratory (ASDL) ĉe la Georgia Institute of Technology (Georgia Tech), en Atlanta, Usono [eo]. Ŝia laboro temas pri novaj dezajnoj kaj teknologioj de aviadiloj, kiuj helpos igi aviadon pli daŭripova kaj ekoamika.
#000196
Mi parolis kun Çınar je la 4-a de Marto, kadre la Internacia Tago de Virinoj , telefone kaj retpoŝte, pri ŝia kariero, ŝia fako kaj ŝiaj aventuroj en Jutubo.
#000197
Ĉi tiu intervjuo estas redaktita por koncizeco.
#000198
SY: Ĉu vi alfrontis ajnan genrajn stereotipojn kiam vi elektis vian studfakon?
#000202
Aerospace engineering was the only profession I ever wanted in high school. My parents and I were overjoyed when I got my university entrance exam scores, that placed me into the top schools, and most importantly, my dream field.
#000203
Little did I know about all the criticism I’d get from my extended family, teachers, or even total strangers. Many people didn’t think I’d have a future in aerospace engineering. Some thought I “wasted” my exam score by not choosing to study medicine, which apparently was more suitable for my gender, others thought if I wanted to study engineering, I should have chosen something that was more “girly”, whatever that meant. But I didn’t listen to any of it. I was sure of myself and I knew what I wanted so at the end of the day it didn’t have even the tiniest impact on my life. My parents supported me all the way, so I feel I’m privileged in that sense.
#000204
Aerspaca inĝenierado estis la sola profesio, kiun mi volis en mezlernejo. Miaj gepatroj kaj mi tre ĝojis, kiam mi ricevis rezulton de universitata enirekzameno, kiu metis min en la plej bonajn lernejojn, kaj plej grave, en mian revan kampon.
#000205
Malmulton mi sciis pri ĉiuj kritikoj, kiujn mi ricevus de mia etendita familio, instruistoj aŭ eĉ de nekonatoj. Multaj homoj ne pensis, ke mi havos estontecon en aernaŭtika [eo] inĝenierado. Kelkaj pensis ke mi “malŝparas” miajn ekzamenajn notojn ne elektante studi medicinon, kiu ŝajnas pli taŭga por mia genro, aliaj pensis, ke se mi volis studi inĝenieradon, mi devus elekti ion pli “knabinan”, kion ajn tio signifas. Sed mi ne konsentis pri tio. Mi estis certa pri mi mem kaj mi sciis, kion mi volas, do je la fino de la tago, tio ne havis eĉ la plej etan efikon je mia vivo. Miaj gepatroj subtenis min ĉiumaniere, do mi sentas min privilegiita persono en tiu ĉi senco.
#000206
SY: Kio plej ekscitas vin pri via laboro?
#000207
My research focuses on novel aircraft designs and technologies that can make aviation more sustainable and environmentally responsible. Although the global aviation industry by itself is not a major contributor to climate change right now, we expect its share to grow rapidly as the demand in aviation increases. There are many design solutions, technologies, and operational improvements that can help reduce the amount of fossil fuel necessary to fly an aircraft. I did my Ph.D. in one of the most promising and most radical solutions: electrified aircraft. With the recent technological advances in electric machines and batteries, we can now talk about electrifying the aircraft propulsion system. Electrified aircraft propulsion is a novel technology that has the potential to significantly reduce, and even fully eliminate fuel consumption and aircraft emissions while allowing for more affordable and quieter flights. Of course, it also comes with many challenges that we engineers have to overcome. My current research projects funded by the US government, including NASA, are focused on finding the right solutions to these challenges.
#000208
Mia esploro fokusiĝas pri novaj dezajnoj kaj teknologioj de aviadiloj, kiuj helpos igi aviadon pli daŭripova kaj ekologie respondeca. Kvankam la tutmonda aviadila industrio en si mem nun ne multe kontribuas al la klimata ŝanĝo, ni atendas ke ĝia kontribuo rapide kreskos pro la pliiĝanta demando por aviada transporto. Estas multaj dezajnaj solvoj, teknologioj kaj operaciaj plibonigoj, kiuj povas helpi redukti la kvanton de fosilia brulaĵo necesa por flugigi aviadilon. Mi doktoriĝis pri unu el la plej promesindaj kaj plej radikalaj solvoj: la elektrigitaj aviadiloj. Kun la lastatempaj teknologiaj progresoj en elektraj maŝinoj kaj baterioj, ni nun povas paroli pri elektrigado de la aviadila propulsa sistemo. Elektrigita aviadila propulso estas nova teknologio, kiu havas la eblon signife redukti, kaj eĉ plene forigi konsumon de brulaĵo kaj aviadilajn emisiojn, kiu permesos pli malmultekostajn kaj pli kvietajn flugojn. Kompreneble, ĝi ankaŭ venas kun multaj defioj, kiujn ni inĝenieroj devas superi. Miaj nunaj esplorprojektoj financitaj de la usona registaro, inkluzive de NASA, fokusiĝas pri la trovo de la taŭgaj solvoj por ĉi tiuj defioj.
#000209
SY: Kiel fremda ina inĝeniero, ĉu vi alfrontis defiojn pro viaj genro kaj etneco? Kion vi faris por venki ilin?
#000210
I think, in the US, we live in a transition era where diversity, equity, and inclusion is becoming more and more important in both every day and professional life. But we are not there yet. Especially those of us in STEM have a very, very long road ahead of us. I am lucky that my current working environment supports diversity, but obviously, I don't always stay within my bubble. As a foreign female engineer working in a white-male-dominated field, I have had many unpleasant experiences over the years.
#000211
Recently, I was told by a source of authority that I should change my name to be more successful because it was hard to pronounce. We are expected to deal with such daily micro-aggressions, with a smile, looking our best without trying hard. And although there is a rising awareness to be more inclusive, there are still not many female engineers in high-level positions. There are not many female academics in the aerospace engineering departments of top universities. Most panels are still male-dominated. And as many of my other female colleagues do, I try to overcome such challenges by excelling in my field, working harder and putting more effort into everything I do.
#000212
Mi pensas ke ni, en Usono, vivas en transira epoko, kie diverseco, egaleco kaj inkluziveco iĝas pli kaj pli gravaj kaj en la ĉiutaga kaj en la profesia vivo. Sed ni ankoraŭ ne estas tie. Precipe tiuj el ni en STEM havas tre, tre longan vojon irendan. Mi estas bonŝanca ĉar mia nuna labormedio subtenas diversecon, sed evidente, mi ne ĉiam restas ene de mia bobelo. Kiel fremda ina inĝeniero laborante en blank-vir-regata kampo, mi travivis multajn malagrablajn spertojn en la daŭro de jaroj.
#000213
Antaŭ nelonge, iu aŭtoritatulo diris al mi, ke mi devas ŝanĝi mian nomon por esti pli sukcesa, ĉar ĝi estas malfacile prononcebla. Oni supozas ke ni devas trakti tiajn ĉiutagajn mikro-agresojn, ridetante, aspektante plej bine kaj senĝene. Kaj kvankam kreskas la konscio por esti pli inkluziva, ankoraŭ ne estas multaj inaj inĝenieroj en altnivelaj postenoj. Estas ne multaj inaj akademianoj en la departamentoj de aerospaca inĝenierado ĉe pintaj universitatoj. Plej multe da podioj estas ankoraŭ regataj de viroj. Kaj kiel multaj el miaj aliaj inaj kolegoj faras, mi provas superi tiajn defiojn elstarante en mia fako, laborante pli kaj penante pli pri ĉio kion mi faras.
#000214
SY: Vi menciis, ke vi laboras kun NASA kaj aliaj aviadaj gigantoj kiel Boeing kaj Airbus. Kiel via laboro eniras la industrion?
#000215
I joined the Aerospace Systems Design Lab (ASDL) at Georgia Tech as a Ph.D. student and graduate research assistant eight years ago. ASDL is a very unique lab. It consists of a very large and multidisciplinary group of students and faculty. The close relationship we at ASDL enjoy with the industry allows us to work on real-world problems and make a significant research impact in our field. The findings of our research in academia are being utilized in real-world applications and informing the decision-makers in the government and the industry, which is the most exciting part of my job.
#000216
Mi aliĝis al la Aerospace Systems Design Lab (ASDL) ĉe Georgia Tech kiel doktoriĝa studento kaj diplomiĝanta esplor-helpanto antaŭ ok jaroj. ASDL estas tre unika laboratorio. Ĝi konsistas el tre granda kaj multfaka grupo de studentoj kaj fakuloj. La proksima rilato, kiun ni ĉe ASDL ĝuas kun la industrio, permesas al ni prilabori realmondajn problemojn kaj fari esploron kun grava efiko en nia kampo. La rezultoj de nia esplorado en akademio estas uzataj en realmondaj aplikoj kaj informas la decidfarantojn en la registaro kaj la industrio, kio estas la plej ekscita parto de mia laboro.
#000217
SY: Vi ankaŭ havas jutuban kanalon fokusiĝante pri STEM kaj serion kiu nomiĝas #kadındediğin [virino, vi diru]. Kial vi decidis komenci la kanalon kaj la serion kaj kio estas la ĉefa celo?
#000218
Back in 2016 when I was a grad student at Georgia Tech, I came up with an idea to combine my passion for acting and engineering. My then-boyfriend and now-husband liked the idea and together we created Biz Siz Onlar [Us, You, Them], our YouTube channel.
#000219
We made videos about various engineering fields where we interviewed each other and our friends with STEM degrees. I wanted these videos to help break the gender stereotypes that I experienced back in high school. I wanted to encourage young women to follow their dreams and choose their professions according to their passions, not according to society’s expectations. Shortly after releasing these interview videos, I started to receive messages from high school students from around Turkey. This helped me realize all the challenges some of these young, brilliant girls have to overcome. Their stories about suppression and their admirable resilience against it are the main reasons why I will never stop advocating for equality and social justice. My goal is to show them that they don’t have to fit themselves into someone else’s perception of who they should be, how they should behave, what they should dream and achieve. I think showing the younger generation that it is possible to live your life outside the boxes that their society might try to put them in is a powerful inspiration.
#000220
Reen en 2016, kiam mi estis diplomiĝanta ĉe Georgia Tech, mi ekhavis ideon kombini mian pasion pri aktorado kaj inĝenierado. Mia tiama koramiko kaj nun edzo ŝatis la ideon kaj kune ni kreis Biz Siz Onlar [Ni, Vi, Ilin], nia Jutub-kanalo.
#000221
Ni faris filmetojn pri diversaj kampoj de inĝenierado, kie ni intervjuis unu la alian kaj niajn amikojn kun STEM-diplomoj. Mi volis, ke ĉi tiuj filmetoj helpu rompi la genrajn stereotipojn kiujn mi spertis en mezlernejo. Mi volis kuraĝigi junajn virinojn sekvi siajn revojn kaj elekti sian profesion laŭ siaj pasioj, ne laŭ la atendoj de la socio. Baldaŭ post publikigado de ĉi tiuj intervjuaj filmetoj, mi ekricevis mesaĝojn de mezlerneaj studentoj de la tuta Turkio. Ĉi tio helpis min kompreni ĉiujn defiojn, kiujn kelkaj el tiuj ĉi junaj, brilaj knabinoj devas superi. Iliaj rakontoj pri subpremado kaj ilia admirinda fortikeco kontraŭ ĝi estas la ĉefa kialo, kial mi neniam ĉesos pledi por egaleco kaj socia justeco. Mia celo estas montri al ili, ke ili ne devas konveni al ies percepto pri kiu ili estu, kiel ili kondutu, kion ili devas revi kaj atingi. Mi pensas ke montri al la juna generacio ke eblas vivi sian vivon ekster la skatoloj, en kiujn la socio provus enmeti nin, estas fortega fonto de inspiro.
#000222
SY: Kion vi planas ankoraŭ?
#000223
Many things! The more steps I climb, the higher I'd like to go. I wouldn't be able to list all the things I'd like to do here even if I wanted to. But my top two goals in the near future are to become a successful academic faculty member and get my private pilot’s license.
#000224
Multaj aferoj! Ju pli da ŝtupoj mi grimpas, des pli alten mi ŝatus iri. Mi ne povus listigi ĉiujn aferojn, kiujn mi ŝatus fari ĉi tie eĉ se mi volus. Sed miaj ĉefaj du celoj en proksima estonteco estas iĝi sukcesa akademia specialisto kaj akiri mian privatan pilotpermesilon.
#000225
Ĉiuj ligiloj plusendas al paĝoj en la angla krom tiuj markitaj per [eo], kiuj plusendas al artikoloj en Esperanto, ndlt.
#000228
Tri monatojn post kiam la Monda Organizaĵo pri Sano [eo] deklaris [pdf] la pandemion KOVIM-19, Stephanie L. Blair, gujano-usonanino de unua generacio, komencis labori pri Sadie's Caribbean Alphabet [La kariba alfabeto de Sadie], libro celanta infanojn kiuj ĝenerale ne kutimas vidi bildojn similajn al ili en la literaturo kiu dominas la merkaton.
#000229
Resaniĝante post operacio, Blair, kiu laboras kiel administra helpanto en jura kabineto de Novjorko, sed ankaŭ diplomiĝis pri lingvistiko, havis sufiĉe da libera tempo por komenci realigi sian ideon. Kiam ŝi konvinkiĝis pri la potenco de tia projekto, ŝi asociiĝis kun la ilustristo Herman Collymore devena de Sankta Lucio [eo], por doni vivon al lia ilustrita libro.
#000230
Mi rekontaktis Blair, kiun mi konis de malproksime, kiam ni estis parto de la sama karibo-usona komunumo kiel infanoj, por paroli pri ŝia nova rolo kiel aŭtoro. Ŝi diris al mi ke ŝi jam dum jaroj revis verki romanon aŭ teatraĵon. Ŝi sendis siajn verkojn al sia plej bona amiko, kiu antaŭ kelkaj jaroj donis al ŝi teatran skriblibron kaze de ŝia naskiĝtago, nur por demandi lian opinion. Tamen nenio, kion ŝi skribis, trovis favoron en ŝiaj propraj okuloj. Ĉio ŝajnis al ŝi aŭ soni malĝuste aŭ esti sensenca.
#000231
Iom post iom, ĉiufoje, kiam ŝi eliris por trovi librojn por doni al la infanoj, ŝi rimarkis la ŝajnan mankon de rakontoj ligitaj al la karibo-usona sperto. En junio 2020, ŝi anoncis al sia plej bona amiko, “Mi pensas, ke mi verkos infanlibron”. Ŝi donis formon al sia projekto kaj la ceteron vi scias.
#000232
Some people think foreigners are poor, lack education, or pose a certain kind of threat. As a Guyanese-American, I'm judged because I'm American, I'm judged because I'm Guyanese, and I'm judged because I'm black. It's threefold for me.
#000236
[The alienation] was from different angles. I didn't see shows that represented Caribbean and/or Caribbean-American children and families. Back then, people weren't as well-versed in [the culture of] Caribbean families as they are now.
#000237
Iuj homoj pensas, ke fremduloj estas malriĉaj, malhavas edukadon aŭ prezentas iun minacon. Kiel gujano-usonanino [eo], mi estas juĝata ĉar mi estas usona, ĉar mi estas gujana kaj ĉar mi estas nigra. Estas ĉi tiuj tri dimensioj por mi.
#000239
[La sento de fremdiĝo] venis de multaj malsamaj anguloj. Spektante televidon, mi ne vidis iujn karibajn aŭ karibo-usonajn familiojn aŭ infanojn sur la ekrano. Tiam homoj ne tiom konis [la kulturon] de karibaj familioj kiel hodiaŭ.
#000240
AR: Kio estis kreski en hejmo kiel la via? Kiel membro de la kariba diasporo, ĉu via familio devis asimiliĝi al la usona kulturo? Ĉu vi alfrontas la riproĉajn rigardojn de karibaj homoj, kiuj konsideras vin usonigita?
#000241
SB: It was instilled in me to know what my roots are. My family has assimilated to American society in certain ways. I don't struggle with it at all. Caribbean people are constantly pushing forward to build a better life for themselves and their families. They've built a very tough exterior and desensitized themselves from worrying about small talk [and] what people think about them.
#000242
SB: Oni instruis al mi la gravecon memori la radikojn. Mia familio multe similis al tiuj de la usona socio. Mi tute ne havas problemon pri tio. Karibaj homoj konstante serĉas eblecon antaŭeniri por konstrui pli bonan vivon por si mem kaj siaj familioj. Ili konstruis tre malmolan fasadon kaj lernis ne zorgi pri bagateloj [kaj] tio kion homoj pensas pri ili.
#000243
AR: Ĉu vi iam havis la impreson, ke estis rivaleco inter via afrik-usona identeco kaj via kariba identeco? Kaj se jes, kio instigis vin elekti verki por la kariba junularo anstataŭ la afrik-usona junularo?
#000244
SB: What made me [choose to] write for Caribbean youth is my own personal experiences. I was looking for literature for my little cousins, goddaughter, and godson. I noticed how scarce and inaccessible Black children's literature was, compared to other fictional children's books.
#000245
It’s hard for me to put a label on myself. Americans view American-born children from Caribbean parents as Caribbean children, and Caribbean people view children who are born in the United States as Americans, [yet] they constantly say to them, ‘You are Caribbean.’ This is my first book and there is more to come’ [perhaps categorised] under Caribbean and African-American writing.
#000246
SB: Kio instigis min verki por la kariba junularo estis mia propra sperto. Mi serĉis librojn por miaj malgrandaj kuzoj kaj miaj filinoj. Mi konsciis, kiom limigita kaj malpli alirebla estas literaturo destinita al nigraj infanoj, kompare al fikciaj libroj destinitaj al aliaj infanoj. Estas malfacile por mi meti etikedon al mia propra identeco. Usonanoj rigardas infanojn naskitajn en Usono de karibaj gepatroj kiel karibajn infanojn. En Karibo oni rigardas infanojn naskiĝintajn en Usono kiel usonanojn, [kaj tamen] oni konstante memorigas ilin, ke ili estas karibaj. Ĉi tio estas nur mia unua libro kaj mi planas eldoni pli, [kio eble taŭgos] ene de kariba kaj afrik-usona literaturoj.
#000247
La kovrilo de La kariba alfabeto de Sadie, celinta infanojn ekde ses jarojn aĝajn. Bildo reproduktita kun permeso de la aŭtoro.
#000248
SB: The book [captures] what it means to be a Caribbean-American [with] strong connections to your Caribbean roots and Caribbean family living abroad. This alphabet shares its Caribbean food, sports, spices, music, and landmarks with the world.
#000250
SB: La libro [kaptas] kion signifas esti kariba usonano [kaj havi] fortajn ligojn al viaj radikoj kaj al via kariba familio kiu loĝas malproksime. Ĉi tiu [libro] alfabeto diskongas manĝaĵojn, sportojn, spicojn, muzikon kaj famaĵojn de Karibo al tutmonda publiko.
#000251
AR: Ĉu vi pensas ke enfokusigi ĉefe la karibanojn povus esti taksata kiel divida faktoro inter afrikanoj kaj afrik-usonanoj?
#000252
SB: How people from different cultures view my work has crossed my mind, and I hope the response is positive. I didn't think [my approach] divisive. Some people will view it as that, but I can't live to please everybody and I don't think that I can truly write about African culture—I have an understanding of it, but I haven't lived in it. If I were to write an African-American story, someone will say, ‘Oh, she's from a Guyanese background, how can she write about the African-American [experience]?’ People will always have something to say.
#000253
Some Caribbean people can be very judgmental and there's always a back and forth about, well ... Guyanese are not Caribbean, they're South American.
#000254
SB: Mi efektive pensis pri la maniero en kiu personoj de diversaj kulturoj traktos mian laboron kaj mi esperas ke iliaj reagoj estos pozitivaj. Mi ne konsideris mian aliron kiel fonton de divido. Kelkaj opinios ĝin tia, sed mi ne povas plaĉi al ĉiuj kaj mi ne pensas ke mi vere kapablas verki pri la kulturo afrika. Mi komprenas ĝin, sed mi ne vivis en ĝi. Se mi devus verki rakonton afrik-usonan, certe ekzistos iu kiu diros, “Ho, ŝi havas gujanan devenon, kiel povas ŝi verki pri [la sperto] afrik-usona?” Homoj ĉiam havos ion por diri.
#000255
Kelkaj karibanoj povas montriĝi tre kritikaj kaj oni ĉiam revenas al la ideo ke, vi scias, la gujananoj “ne estas karibaj”, ili estas “sudamerikanoj”.
#000256
AR: Ĉu vi difinus vin mem kiel nigran verkistinon?
#000257
SB: Honeste, estas malfacile por mi difini min per etikedoj, ĉar temas pri io kion mi neniam faris. Mi estas nur Stephanie. Sed se mi devus fari tion, mi dirus ke mi estas nigra verkistino gujano-usona.
#000259
AR: Kion vi ŝatus diri al infanoj kiuj povus esti rigardataj kiel diferencaj?
#000260
SB: You are beautifully crafted by a higher power to stand out. Don't be afraid of who you are. Your uniqueness is your superpower.
#000261
Producing Caribbean literature is one of my goals because I attended schools throughout my youth where children and families differed from me culturally, linguistically, and physically. Even though the United States of America is a melting pot, if you don’t live in a state that has a large population of people from a country you or your family are from ... chances are you won’t be too open about your culture.
#000262
SB: Vi estis mulditaj en mirinda maniero fare de supera povo por elstari. Ne timu tion, kio vi estas. Via singulareco estas via superpotenco.
#000263
Produkti kariban literaturon estas unu el miaj celoj ĉar, dum mia juneco, mi vizitis lernejojn en kiuj la aliaj infanoj kaj iliaj familioj estis diferencaj de mi kulture, lingve kaj korpe. Kvankam Usono formas miksiĝon de kulturoj, se vi ne loĝas en ŝtato kiu enhavas gravan loĝantaron devenan de lando de kiu vi mem aŭ via familio devenas... ekzistas fortaj ŝancoj ke vi ne montros tro malferme vian apartenon al tiu kulturo.
#000264
AR: Kiel la libro estis akceptita kaj kiun celon vi esperas atingi?
#000265
SB: [I want to] connect with Caribbean families all across the world through literature. While having a successful career is nice, producing relatable Caribbean literature is my goal.
#000266
I've received a lot of positive feedback from educators, friends, family and of course, all the kiddies. One parent asked me if I would be turning this book into a series and it has definitely crossed my mind. We shall see what happens in the future.
#000267
SB : [Mi ŝatus] atingi la karibajn familiojn tutmonde per literaturo. Certe, vidi sian karieron kronitan de sukceso estas mojose, sed mia celo estas produkti kariban literaturon kun kiu la homoj povus identiĝi.
#000268
Mi ricevis multajn pozitivajn reagojn fare de edukistoj, amikoj, familio kaj, kompreneble, ĉiuj junaj legantoj. Familiano demandis min ĉu mi pripensas igi tiun libron serio kaj tio sendube trafis mian menson. Ni vidos kio la estonteco rezervas por ni.
#000269
La libro de Blair estas memeldonita.
#000270
Magomed Magomedov estas aktivulo de la kajtaga lingvo el respubliko Dagestano (Rusio) kaj kreinto de unika portalo Avzag (“avzag” signifas “lingvo” en la oseta), dediĉita al indiĝenaj lingvoj de Kaŭkazio. La portalo gastigas samplojn de specifaj fonologioj de kaŭkazaj lingvoj, klarigas iliajn komplikajn gramatikojn kaj ebligas rektan tradukadon inter ili sen la uzo de lingvoj-perantoj.
#000273
Dagestano, situanta ĉe la Kaspia maro en Norda Kaŭkazio, estas ege plurlingva teritorio, kie tradicie loĝas pli ol 30 etnaj grupoj, parolantaj pli ol 40 dialektojn. Antaŭ nuraj 20 jaroj plurlingvismo estis disvastiĝinta inter la loĝantoj de Dagestano. Homoj kutime parolis tri aŭ kvar lingvojn: sian denaskan, la rusan, alian lokan lingvon kaj la lingvon de najbara etno.
#000274
Malgraŭ akceliĝanta migrado el malproksimaj vilaĝoj kaj daŭraj lingvaj ŝanĝoj, Dagestano plu montras vere altan nivelon de lingva transdonado ene de siaj etnoj. Samtempe al lokaj lingvoj mankas institucia subteno kaj ili apenaŭ estas reprezentitaj en la cifereca mondo. Kvankam la normigita dargva lingvo estas uzata en edukado kaj lokaj amaskomunikiloj, la kajtaga kaj aliaj lokaj variaĵoj havas malpli da rekono.
#000275
AM: Ĉu homoj plu uzas la lingvon en neformala komunikado? Do ĉu gejunuloj parolas la kajtagan inter si kaj ĉu ĝi estas instruata en lernejoj?
#000280
MM: Our mountainous villages used to be strong bastions of native languages where parents were sending their kids to their grandparents on summer holidays for language acquisition. And even if a child did not start to speak over those few months, it often was enough to establish a foundation by retaining the language in the child’s mind in a somewhat “packaged” state. This is how it was with me, and this “package” from my grandparents, which I had not opened in a decade, helped me a lot to reestablish the precious knowledge. However, now even in the villages, the young generation is overwhelmingly Russified. The informational landscape, the cartoons, and other modern forms of media popular among the youth are all in either Russian or English.
#000281
Another big problem is the ongoing mass migration into other parts of Russia due to the dire economic situation in the rural mountainous areas. There are many other dimensions to this problem, but one of the most significant is the complete absence of formal education in native tongues in our schools. The literary Dargwa is actually being taught a couple of hours a week in our schools. But here is the catch: it is mostly mutually non-intelligible with our local Kaitag variety, which results in people neither picking up Dargwa nor strengthening their knowledge of their mother tongue, ultimately resulting in the loss of both. And I can’t stress this enough—we don’t need two-three hours of lessons a week, we need at the very least a full 11-year primary school education in our local languages.
#000282
MM: Niaj montaraj vilaĝoj tradicie estis fortikaĵoj de indiĝenaj lingvoj, kien gepatroj sendis siajn infanojn al geavoj dum someraj ferioj por lingvolernado. Kaj eĉ se infano ne estis ekparolanta post tiuj kelkaj monatoj, tio ofte sufiĉis por krei bazon per retenado de la lingvo en infana menso en siaspeca “pakita” formo. Tio okazis al mi kaj tiu ĉi “pakaĵo” de miaj geavoj, kiun mi ne malfermis dum jardeko, multe helpis al mi por reestabli la precizajn konojn. Tamen nun eĉ en vilaĝoj la juna generacio estas plejparte rusigita. La informa pejzaĝo, la animaciaĵoj kaj aliaj formoj de amaskomunikiloj, popularaj inter la junularo, estas en la rusa aŭ la angla.
#000283
Alia granda problemo estas daŭra amasa migrado al aliaj partoj de Rusio pro la malbona ekonomia situacio en la kamparaj montaraj areoj. Ekzistas ankaŭ pluraj aliaj dimensioj de tiu ĉi problemo, sed unu el la plej gravaj estas kompleta manko de formala edukado en indiĝenaj lingvoj en niaj lernejoj. La literatura dargva lingvo estas efektive instruata du horojn semajne en niaj lernejoj. Sed jen la kaptilo: ĝi estas plejparte reciproke nekomprenebla kun nia loka variaĵo de la kajtaga, pro kio homoj nek lernas la dargvan, nek altigas sian konon de la gepatra lingvo, finfine perdante ambaŭ. Kaj mi ne povas ne substreki tion sufiĉe — ni bezonas ne du-tri horojn da lecionoj semajne, ni bezonas almenaŭ kompletan 11-jaran lernejan edukadon en niaj lokaj lingvoj.
#000284
AM: Kio pri la cifereca reprezentado de lingvoj de Dagestano? Ĉu la situacio estas malsama por “grandaj” lingvoj kiel la avara, dargva, kumika kaj tiuj “malgrandaj” kiel la agula, kajtaga, caĥura?
#000285
MM: The digital representation of our languages is quite weak. The big literary languages have some simple dictionaries and corpora. However, as a result of Soviet politics, no such things were created for the smaller languages. Because why would you want a dictionary for, say, Kaitag, if there's a dictionary for Dargwa, which theoretically should cover Kaitag since they are the same language? In reality, while being closely related, they are quite different, and both of them need proper digital infrastructure. There is a strong need for new content like videos or articles that would be in demand among the youth. After all, if we don’t create content in our languages, who is going to do that?
#000286
MM: La cifereca reprezentado de niaj lingvoj estas sufiĉe malforta. La grandaj literaturaj lingvoj havas vortarojn kaj tekstarojn. Tamen kiel rezulto de soveta politiko ne multaj aĵoj estis kreitaj por malgrandaj lingvoj. Ĉar kial oni dezirus vortaron por ekzemple la kajtaga, se haveblas vortaro por la dargva, kiu teorie devus kovri la kajtagan ĉar ili estas la sama lingvo? En la realo, dum ili estas proksime interligitaj, ili estas sufiĉe diferencaj kaj ambaŭ bezonas propran ciferecan infrastrukturon. Haveblas forta bezono je nova enhavo, kiel videaĵoj aŭ artikoloj postulataj de la junularo. Finfine, se ni ne kreas enhavon en niaj lingvoj, kiu faros tion?
#000287
AM: Malgraŭ relative alta nivelo de lingva konservado ene de la komunumo, la lingvoj de Dagestano estas relative malfortaj rilate ciferecan infrastrukturon. Kial?
#000288
MM: It might be due to the perception that our languages are only fit for small talks in a kitchen or on a farm. There is a stereotype that for anything more serious or technological, you absolutely have to use Russian because our languages lack the necessary terminology for expressing the phenomena of the modern world. And I would say this is a sort of “cultural cringe.” These are just excuses, as neither English nor Russian nor pretty much any other language had those terms up to a certain point in their development. Sure, we are a bit behind, but a persistent and energetic push can give us the required momentum.
#000289
MM: Eble tio okazas pro la opinio ke niaj lingvoj taŭgas nur por etaj interparoloj en kuirejo aŭ farmo. Ekzistas stereotipo, ke por io pli serioza aŭ teknologia oni sendube devas uzi la rusan, ĉar al niaj lingvoj mankas necesa terminaro por esprimi la fenomenojn de la nuntempa mondo. Kaj mi volas diri ke tio estas speco de “kultura ŝrumpo”. Tio estas nuraj sinpravigoj, ĉar en iu momento nek la angla, nek la rusa, nek iu ajn alia lingvo havis tiujn ĉi terminojn. Certe ni iom postrestas, sed persista kaj energia puŝado povas doni al ni la necesan impulson.
#000290
AM: Kiel vi venis al la ideo de la portalo Avzag?
#000291
MM: Around 1.5 years ago, I started to read existing linguistics papers about my language. As I was trying to learn it, I wanted to apply the knowledge I gained. Because I am a software engineer, an obvious choice was to build an application. And because I am not a linguist, I took the sounds of the language as the simplest thing I could grasp. So the very first demo was an unsophisticated sort of alphabet where you could listen to examples of pronunciation for every letter.
#000292
MM: Antaŭ ĉirkaŭ 1,5 jaroj mi eklegis ekzistantajn studaĵojn pri mia lingvo. Mi provis lerni ĝin, do mi deziris apliki la ricevitajn konojn. Mi estas programisto, do evidenta elekto por mi estis krei aplikaĵon. Kaj ĉar mi ne estas lingvisto, mi prenis la sonojn de la lingvo kiel la plej simplan aĵon, kiun mi povis preni. Do la vere unua montra versio estis simpla speco de alfabeto, kie oni povis aŭskulti specimenojn de prononcado por ĉiu litero.
#000293
AM: Kio estis la plej komplika afero en la kreado de Avzag?
#000294
MM: There are two dimensions to this project: the application and the language contents. The first one, while not easy, I can do myself. This part contributes to my motivation because I truly enjoy the process of engineering which allows me to significantly develop my technical skills. The most important part, however, is the language content, and it is not easy to find people who would have some language expertise and willingness to work with the app's editing tools. The older generation usually has the former, the younger one, the latter, and it isn’t often that someone has both. And given that the project is a non-profit one, a great amount of enthusiasm is needed.
#000295
MM: Estis du dimensioj de la projekto: la aplikado kaj la enhavo en la lingvo. La unuan taskon, kvankam ĝi ne estas tre facila, mi povis plenumi memstare. Tiu ĉi parto kontribuis al mia motivado, ĉar mi vere ĝuis la procezon de inĝenierado, kiu ebligis al mi grave evoluigi miajn teknikajn konojn. La plej grava parto tamen estis la enhavo en la lingvoj kaj estis malfacile trovi homojn, kiuj havus sufiĉe da lingvokonoj kaj deziron labori kun la aplikaĵa redaktilo. La pli aĝa generacio kutime havas la unuan, la juna generacio havas la duan, kaj malofte iu havas ambaŭ. Kaj menciindas ke la projekto estas neprofita, do necesas granda kvanto da entuziasmo.
#000296
AM: Sur kiu teknologio baziĝas Avzag?
#000297
MM: Avzag uses simple web-frontend technologies, nothing groundbreaking. In a way, the app is just a tool for conveniently presenting the language contents, an interactive Wikipedia page, if you will. There is a simple text converter tool, and right now that is it when it comes to input data processing.
#000298
In the not-so-distant future, I plan to work on some more advanced analysis tools. I do not consider this to be a technically advanced project, but it’s something that I have always wanted to build, given how underwhelmed I was with some of the existing applications. Maybe they were good at the time of their creation, but I am not so sure about their functionality and user experience today. Maybe my app will feel as dated in five years, but that's progress for you. So, it is not really about using the most cutting-edge algorithms and tools, but rather about pushing the quality bar. And I believe we have succeeded. All the code and all the language contents are available in my public repository on GitHub. So I invite others to compete and collaborate because this is how we can create better solutions.
#000299
MM: Avzag uzas simplajn TTT-interfacajn teknologiojn, nenio ekstreme avangarda estas uzata. Iusence la aplikaĵo estas la nura ilo por konvene prezenti la enhavon en la lingvoj, interaga Vikipedia paĝo, se oni povas tiel diri. Tie haveblas simpla teksto-konvertilo kaj ĝuste nun ni preparas pritraktadon de eniraj datumoj.
#000300
En la ne tro malproksima estonteco mi planas krei pli avantaĝajn analizilojn. Mi ne konsideras la projekton nepre teknike avangarda, sed ĉiam necesas ion fari, konsiderante kiom malkontenta mi estis pri iuj jam ekzistantaj aplikaĵoj. Eble ili estis bonaj en la tempo de sia kreado, sed mi ne certas pri ilia funkcia kaj uzanta taŭgeco hodiaŭ. Eble mia apo aspektos same arkaika post kvin jaroj, sed ĝi jam estas progreso. Do fakte temas ne pri uzado de la plej modernaj algoritmoj kaj iloj, sed ĉefe pri altigo de kvalitnivelo. Kaj mi kredas ke ni sukcesis. La tuta kodo kaj lingva enhavo estas alireblaj en mia publika deponejo ĉe GitHub. Do mi invitas aliajn konkuri kaj kunlabori, ĉar tio ebligos krei pli bonajn solvojn.
#000301
AM: Ĉu krei tradukilon kaj vortaron por kaŭkazaj lingvoj estas pli granda defio kompare al tiu por eŭropaj lingvoj, pro la gramatikaj trajtoj de la unuaj?
#000302
MM: We’ve managed to develop an interactive phrasebook and are filling it with content. So far, I cannot say our grammar makes the process any harder than it might have been with European languages. But what I can say is that our grammars are very beautiful and very different in their own unique way. Even I, a person without any linguistic education, constantly find amazing structures and ideas while getting familiar with Caucasian languages.
#000303
I think part of the reason why our people think that our languages are less “powerful” or less functional is that we are way too used to English or Russian, and we try to directly map the grammars and meanings from foreign languages onto ours. In other words, we have stopped thinking within the mental framework that the Caucasian languages provide to us, and it is such a waste on our part. Still, it’s never too late to restore one’s intellectual sovereignty.
#000304
MM: Ni sukcesis krei interagan frazaron kaj ni kompletigas ĝin. Mi ankoraŭ ne povas diri ke nia gramatiko faras la procezon pli malfacila ol tio povus okazi pri eŭropaj lingvoj. Sed mi povas diri ke niaj gramatikoj estas vere belaj kaj diferencaj pro sia unikeco. Eĉ mi, homo sen ajna lingva edukado, konstante trovas amuzajn strukturojn kaj ideojn konatiĝante kun kaŭkazaj lingvoj pli proksime.
#000305
Mi opinias ke parto de la kaŭzo pro kiu homoj konsideras niajn lingvojn malpli “povaj” aŭ malpli funkciaj estas ke ni tro alkutimiĝis uzi la anglan aŭ la rusan kaj ni provas rekte paŭsi la gramatikojn kaj signifojn el la fremdaj lingvoj al la niaj. Alivorte ni devas ĉesi pensi ene de la mensa kadro kiun la kaŭkazaj lingvoj donas al ni kaj tio estas temporaba. Sed neniam estas tro malfrue por restarigi intelektan suverenecon.
#000306
MM: It is all thanks to some highly enthusiastic people who care deeply about their languages. When I get to know someone who might be helpful, I tell them: look, this is what I am doing for my language, and if you think that your language can also benefit from it, you are welcome to use the system and I will be happy to help you. Although so far I have spent most of my time on the project building a strong technical foundation, now that I have it I need to start communicating about the project more, and hopefully, some local communities and language enthusiasts will find the work useful. Right now three people actively contribute their languages to the project, and I am sincerely grateful to them: Azamat Birmamit for Kabardian Circassian, Taimuraz Btemyraty for Iron Ossetian, and Abdurahim Kattir for Keren Aghul. Their company makes the work feel much less intimidating and much more fun.
#000308
MM: Ĉio okazas danke al entuziasmaj homoj, kiuj profunde zorgas pri siaj lingvoj. Kiam mi trovas iujn, kiuj povus helpi, mi diras al ili: rigardu, jen kion mi faras por mia lingvo kaj se vi opinias ke ankaŭ via lingvo profitus pro tio, mi bonvenigas vin uzi la sistemon kaj mi ĝojus helpi al vi. Kvankam mi ankoraŭ uzas plejparton de mia tempo por la konstruado de firma teknika fundamento de la projekto, nun mi jam devas lanĉi pli detalan komunikadon pri la projekto kaj mi esperas ke lokaj komunumoj kaj entuziastoj trovos tiun ĉi laboron utila. Ĝuste nun tri homoj aktive kontribuas al prezentado de siaj lingvoj en la projekto kaj mi sincere gratulas ilin: Azamat Birmamit por la kabardo-ĉerkesa, Btemirati por la irona dialekto de la oseta kaj Abdurahim Kattir por keren-agula. Ilia akompano faras la laboron pli intima kaj oble pli ĝojoplena.
#000309
AM: Kio estas viaj planoj pri la evoluigo de Avzag?
#000310
MM: For the next couple of months, my main focus is to continue adding content to the phrasebook module. After that, I will start the active development phase of the dictionary module. And of course, I want to be more proactive about getting on board people who can help with other languages, especially with my own Dargin branch.
#000311
MM: Por la sekvaj monatoj mia ĉefa fokuso estos daŭre aldoni enhavon al la frazara sekcio. Poste mi transiros al la aktiva fazo de evoluigo de la vortara sekcio. Kaj kompreneble mi deziras esti pli aktiva rilate alvokadon de teamanoj, kiuj povus helpi pri aliaj lingvoj, speciale pri mia propra dargina branĉo [en].
#000312
AM: Kio estas viaj esperoj pri la estonteco de la kajtaga kaj aliaj lokaj lingvoj?
#000313
MM: I used to think that everything was lost, but now I believe that even a single passionate person with a cheerful attitude and the right tools can turn the tide of the battle. Most importantly, we have small but passionate local communities with individuals working hard to reclaim their intellectual sovereignty. And then—this is my part—we have technologies to facilitate our activities and explore innovative solutions. The future is exciting for those of us who aspire to use for good and multiply the intellectual assets provided by our languages and our culture.
#000314
MM: Mi kutime pensis ke ĉio estas perdita, sed nun mi kredas ke eĉ unu pasia persono kun vivoplena pozicio kaj ĝustaj iloj povas ŝanĝi la sorton de la batalo. Plej gravas, ke ni havas malgrandajn, sed pasiajn lokajn komunumojn kun personoj pene laborantaj por repreni sian intelektan suverenecon. Kaj krome — tio estas mia parto — ni havas teknologiojn por faciligi nian aktivadon kaj esplori novajn solvojn. La estonteco estas ekscita por tiuj el ni, kiuj aspiras uzi ĝin por prospero kaj kresko de la intelektaj posedaĵoj, liveritaj de niaj lingvoj kaj niaj kulturoj.
#000315
Redaktora noto: la intervjuo estis farita la 8-an de marto, do Magomed Magomedov deziris omaĝi la viktimojn de la balkara deportado de 1944 [en]. “Ni devas peti Alahon pardoni la viktimojn” proklamis li. “Unutma, unutdurma, keçme”.
#000316