Yagub Zeynalzade estas 26-jaraĝa kuiristo el Azerbajĝano [eo]. Li ricevis sian kuirartan trejnadon en Kroatio kaj Italio. Post iom da tempo laborinte en itala restoracio, Yagub revenis al Azerbajĝano, kie li transformis sian loĝejon en la centro de Bakuo [eo] en restoracion. Li loĝas kaj ricevas siajn klientojn en apartamento konsistanta el unu sola ĉambro kaj subtegmento.
#000003
La kuirarta talento de avino
#000004
La intereso de Yagub pri kuirado estis transdonita al li de lia avino kiu edukis lin. Kiel infano li pasigis multajn somerojn en Dashkesan kie lia avino vivis. En intervjuo kun Jam News, Yagub diris, “Antaŭ ne longe mi rimarkis, ke kuirado estas enradikiĝinta en mi. La influo de mia avino estas neforviŝebla.”
#000005
Sed malgraŭ senfinaj dolĉaĵoj, kiujn lia avino preparis por li, la vivo en Dashkesan finfine komencis esti enuiga. Li decidis forlasi ĉi tiun komfortan zonon por vivi memstare, por kompreni kion li kapablas sen iu ajn helpo.
#000006
Tiel komenciĝis la transformado de Yagub en Bakuo. Kiam li unue alvenis en Bakuo, li luis loĝejon kun amiko. Sed la konservativaj opinioj de Yagub, malhelpis komenci novan vivon. ““Mi estis radikala kaj nekongrua kun preskaŭ ĉiuj. Mi havis tre malgrandan amikaron kaj sentis min izolita.”
#000007
Yagub fine forlasis la loĝejon kaj okupiĝis pri religiaj studoj en madraso [koranlernejo]. “Tiu ĉi edukado efikis al mi profunde. Lerninte religion, mi iusence lernis mian veron. Ĉi tio trankviligis min kaj mi komencis esplori aliajn kampojn. Mi volis renkonti novajn homojn.”
#000008
Ĉe iu punkto, Yagub havis sep laborlokojn, provante repagi siajn ŝuldojn. “Poste mi konsciis, ke mi volas komenci mian propran entreprenon. Tiel komenciĝis mia projekto, kiun mi nomis projekton apartamento.”
#000009
Projekto apartamento aŭ libera spaco
#000010
“Mi bezonis du monatojn por paki miajn aĵojn kaj ekloĝi en ĉi tiu dometo. Iom post iom mi dediĉis min al ĉi tiu loĝeja spaco. Mi devis komenci ie. Mi havis nur 40 manatojn [ĉirkaŭ 24 €/25 USD] kaj tiun tagon komencis la Projekto Apartamento. Mi konservis duonon de tiu kvanto por mi, aĉetis dolĉaĵojn kun la alia duono, preparis teon kaj invitis gastojn. Ĉi tio estis mia unua evento. Muziko, distro. Ĝis nun ne estis problemoj kun la najbaroj,” diras Yagub.
#000011
“Mi ekkonis ilin, kaj ili konis unu la alian. Mi decidis inviti homojn, kiuj inspiros unu la alian. Ĝi estas kaj komerca kaj socia projekto. Kvankam ne estis grava enspezo, mi gajnis homojn. Kaj mi, kiu konis neniun ĉi tie, iom post iom komencis havi komunumon.”
#000013
Yagub nomas ĉi tiun spacon, kiun li transformis en restoracion, ankaŭ “libera spaco” – loko kie junuloj kunvenas kaj manĝas memkuiritajn manĝaĵojn, kondutante libere.
#000014
Yagub diras, ke la Projekto Apartamento ne estas nur restoracio kaj hejmo, ĝi estas parto de io, kio povas fariĝi longtempe, ĉeno de restoracio.
#000015
“Estas potencialo en regionoj kaj vilaĝoj, kaj mi provas trovi ĝin. Mi aŭ alvokas aŭ vizitas rekte. Iuj el la produktoj tie, ne estas vaste konataj ĉi tie. Mi aĉetas ilin, kuiras manĝaĵojn de ili kaj provas gustumigi ilin al homoj. Kiam mi parolis kun lokanoj en la vilaĝoj pri agroturismo [eo], la “svisa modelo” ktp., tio sonis al ili kiel fabelo. Ili ne interesiĝas pri neatingeblaj perspektivoj, sed sole serĉas iom da helpo ĉi tie kaj tie. Do mi aĉetis iliajn produktojn anstataŭe.”
#000016
Komence Yagub faris tion pro personaj interesoj. Kiam li vojaĝis ĉirkaŭ la regionoj dum komercaj vojaĝoj, li aĉetis interesajn produktojn kaj kunportis ilin al Bakuo. Li preparis nekonatajn pladojn kaj regalis siajn amikojn, kiuj siavice diskutis kun aliaj pri tiuj novaj kuirartaj spertoj.
#000017
“Kompreneble mi volis transformi ĉi tiun procezon en monon. Daŭrigi ĉi tiun laboron, kiun mi ĝuas, kaj profitigi ĉi tiun laboron. Do mi aĉetas ĉi tiujn produktojn, metas ilin en la menuon kaj vendas ilin. Tiel mi helpas tiujn en la vilaĝoj aĉetante iliajn produktojn, kaj mi proponas al homoj novajn gustojn, mi rakontas al ili la historion de ĉi tiuj pladoj.”
#000018
Projekto apartamento, la hejma restoracio de Yagub Zeynalzade, altiras klientojn ĉefe per ĝia paĝo ĉe Instagram.
#000020
“Homoj sciigas min , ke ili interesiĝas. Malgrandaj entreprenoj ĉie havas malfacilaĵojn nun. Ni ankoraŭ metas la fundamenton, ĉio estas nova, kaj nova koncepto ĉiam malfacilas. Manko de stabilaj enspezoj estas precipe malfacila. Okazas, ke ĉiutage estas gastoj dum tuta semajno, kaj foje ili forestas dek tagojn.”
#000021
Yagub diras, ke en ĉi tiu koncepto, la menuo ne estas determinata laŭ la gusto de la klientoj. La klientoj fidas la kuiriston, kiu deziras feliĉigi la klienton per liaj pladoj.
#000022
La funkcioj de la hejma restoracio de Yagub Zeynalzade ne estas limigitaj al la apartamento kaj restoracio. Ĝi ankaŭ estas studio. Li tie faras foto- kaj filmregistradojn kreante enhavon por diversaj kuirartaj platformoj.
#000023
“Tra la tempo ni altiris volontulojn. Ili lernas kuiradon ĉi tie. Du el ili jam laboras kun ni. Sed ĉi tio estas nekutima loko por labori. Mia celo en kreado de ĉi tiu spaco estis transdoni mian kuirartan scion al aliaj. Krom mi, estas kvar knabinoj kun kuirarta edukado. Unu jam kompletigis la programon kaj nun instruas tri pliajn knabinojn.”
#000024
Ĉi tiu domo-restoracio ankaŭ ofertas scenejon por arto de la loka junularo, kiun Jagub volas helpi tielmaniere. En malsamaj anguloj de la apartamento oni povas vidi metiojn kaj produktojn faritajn hejme.
#000025
“En la lastaj tagoj okazis interesaj aferoj. Amikoj alportis tomatojn, paprikojn, melongenojn el siaj ĝardenoj, alia gasto alportis vinberojn. Estas bonege, ke homoj scias kie trovi nin. Tiel estas ĉiam freŝaj lokaj produktoj. Foje homoj ankaŭ alportas siajn proprajn pladojn, kiujn ni poste gustumas kaj kune pridiskutas. Ĉi tiu koncepto estas unika kaj miaj atendoj pri ĝi estas altaj. Mi certas, ke ni povas atingi multon en la estonteco.” certigas Yagub.
#000026
Pola popolartistino Karolina Cicha [eo], kantistino, komponistino, multinstrumentistino kaj unu-virina orkestro provas uzi la muzikon por venki historian antaŭjuĝon vidalvide de minoritataj grupoj en Eŭropo. En ĉi tiu intervjuo kun Global Voices, ŝi klarigas kial ŝi prezentas la muzikon de minoritatoj en Pollando, ĉu sole, ĉu kune kun siaj kolegaj artistoj.
#000028
Por multaj minoritataj grupoj, esti aliigita [ndltr. esti reprezentata de aliaj homoj] estas konata sperto. Sed muziko povas oferti vojon al interkultura [eo] dialogo kaj kundivido de transkultura [eo] perspektivo. Ĉar muziko ofte estas ŝlosila kultura kaj nacia identigiloj – konsekvence trans generacioj – muziko povas konservi kulturojn kaj malhelpi ilian nenaturan asimiladon [eo] meze de antaŭjuĝo aŭ diskriminacio de la plimulto.
#000029
Ĉio, kion mi devas diri pri ĝi, estas ie inter la melodioj. Muziko parolas pli ol vortoj. Ĝi estas la lingvo de emocioj. Ĝi estas beleco. Vi devas iri al koncerto aŭ aŭskulti albumon [por kompreni ĝin].
#000030
Ĉi tiuj humanigaj klopodoj kongruas kun la pensado de la germana “filozofo de ekzistanteca pesimismo” Arthur Schopenhauer [eo], kiu proponis en sia “La mondo kiel volo kaj reprezento” ke muziko estas universala lingvo kiu povas malkaŝi niajn internajn paroladojn kaj dezirojn kaj povas esti lingvo de kompreno kaj akcepto, helpante nin eviti fali en antaŭjuĝon kaj protekti nin kontraŭ eterna sufero.
#000031
Tra ŝia muziko, Cicha elstarigas la plurdimensiecon de la pola kaj orienteŭropa kulturoj. En 2017, kune kun Bart Pałyga, ŝi surbendigis la albumon Tatar Album (Płyta Tatarska) , kun kantoj de la krimeaj kaj volgaj tataroj [eo], kiuj ĉerpas el tradicioj kaj sonoj el la jaro 1397, de kiam datiĝas la unuaj mencioj pri la tataroj en la Granda Duklando de Litovio.
#000032
La tataroj, specife la Lipka-tataroj [eo], estas parto de la pola pejzaĝo ekde la 14-a jarcento. Kiel multaj el sia speco, Lipka-tataroj estis parto de la pli granda tjurka islama familio, kiuj skribas en la araba alfabeto kaj parolas la tataran lingvon [eo], tamen, dum la asimilprocezoj en Pollando (tra la tielnomita pola-centrismo), multe de tiu kulturo kaj historio perdiĝis – kvankam aktivuloj kaj artistoj [eo] komencis revivigi la tataran heredaĵon en la lastaj jaroj.
#000033
Karolina Cicha, kiu naskiĝis en la Podlaĥia provinco de Pollando, diskutis kial ŝi estas allogita al la tatara muziko:
#000034
Multaj tataroj loĝas en mia hejmregiono. Ili transloĝiĝis al Pollando antaŭ pli ol 600 jaroj, kreskis en la pola kulturo kaj samtempe ne forgesis pri sia identeco kaj islamo [eo].
#000035
Tamen, eĉ antaŭ ĉi tiu albumo plena de tatara muziko, Karolina surbendigis alian albumon Wieloma językami (Naŭ lingvoj), kiu prezentis kantojn de aliaj polaj malplimultoj, kiel belorusoj, litovoj, rusoj, ukrainoj, judoj, romaoj, kaj du kantoj de la tatara nacia minoritato.
#000036
Tamen, ŝi ne haltis malkovri la sonojn de malplimultoj. En aŭgusto 2022, ŝi venis al la malnova sinagogo en Plzeň [Plezeno, Ĉeĥio], kune kun Patricja Betley kaj Karolina Matuszkiewicz, en tradiciaj naciaj vestaĵoj, por prezenti la kantojn de la karaimoj [eo], la sola tjurka malplimulto kiu konfesas judismon [eo].
#000037
...Kiam temas pri la karaismanoj [eo], tiu ĉi minoritato ĉeestas ankaŭ en Pollando kaj estas laŭorganize tre dinamika. Estis la polaj karaismanoj mem, kiuj petis min aranĝi kaj disvolvi sian muzikon.
#000039
Karolina ne simple prezentas la muzikon de minoritatoj – ŝi ankaŭ kantas en iliaj lingvoj:
#000040
Min tre interesiĝas minoritatoj, tial mia deziro lerni la fonetikon de lingvoj. Dum lernado de la lingvo, vi devas ankaŭ lerni pri la kulturo kaj mondbildo [eo] de difinita minoritato.
#000041
Prezentinte la muzikistojn dum la karaima muzikkoncerto en la sinagogo de Plezeno (Plzeň), la tria sekretario de la litova ambasadejo en Ĉeĥio, Kristina Baubinaitė, rimarkigis, ke Unesko konsideras la lingvon de la karaimoj kiel grave endanĝerigita, laŭdante la rolon de Karolina en la procezo de ĝia konservado. En 2021 Karolina publikigis albumon plenan de karaima muziko nomita Karaimska mapa muzyczna.
#000042
Ĉi tiu pola muzikistino ankaŭ faras intensan esploradon pri la artefaktoj, sonoj kaj historiokantoj en la aliaj lingvoj; ekzemple, por la tatara albumo, ŝi vizitis la Krimeon, Tatarstanon kaj Kazaĥion [ĉiuj en eo].
#000043
Mi vojaĝas eksterlanden kun la muziko de minoritatoj loĝantaj en Pollando ekde 2014... La rakonto pri la kunteksto de la kanto estas gravega elemento de ĉiu koncerto. Mi preparas ilin dise. Gravas la ĉeesto de kelkaj kantoj ĝuste pro tiu ĉi kunteksto, kiu diras multon pri la luktoj kaj suferoj de difinita minoritato. Multaj homoj trovas kompaton kun ĉi tio kaj permesas al ili vidi sian landon kaj siajn vivojn kun pli granda perspektivo.
#000044
Tra tiuj prezentoj, ŝi rakontas la rakontojn de la komunumo: prezentante la minoritatan grupon, elstarigante la ĉefelementojn de la muziko, kundividante la celojn de la komunumo kaj ĝiajn reprezentantojn, kaj instruante la publikon pri la komponistoj aŭ kreintoj de la kanto. Ŝia tatara albumo inkludis pecojn de krime-tataraj kantoj, kiel ekzemple Ey Güzel Qırım. Tiu ĉi peco esploras tragedian paĝon de la krime-tatara historio — la amasa deportado de krime-tataroj [eo] en 1944 — same kiel rakontojn de karaimoj kiuj komencis moviĝi de Krimeo al Litovio kaj Pollando en la 14-a jarcento, daŭrante en la 19-a kaj 20-a jarcentoj.
#000045
Ni kutime renkontiĝas bonan akcepton de nia muziko. Homoj ofte miras, ke en slava lando estas minoritatoj devenantaj el la tjurka lingvogrupo. La ĉeesto de belorusoj, ukrainoj aŭ litovoj en la regiono estas apenaŭ surpriza, sed malmultaj homoj scias pri tataroj aŭ karaimoj, eĉ en Pollando mem.
#000046
Se demandite kion ŝi plej ŝatas pri tiu speco de muziko, Cicha respondas ene de la muzika universalismo de Schopenhauer:
#000047
Mi ne havas muzikan edukadon. Mi estas memlernantino. Mi lernis ĉion laŭorele kiel vilaĝaj muzikistoj... En muziko, mi interesiĝas pri universalaj emocioj kaj kiel ili manifestiĝas per loka kanto. Mi ne limigas min al mondmuziko. Ekzemple, mi ĵus surbendigis la albumon ‘SAD’, kiun mi kunkreis kun Sw@da, kiu estas la kreinto de elektronika muziko.
#000048
Laŭ Schopenhauer, eĉ artistoj ne estas protektitaj kontraŭ la sufero de la vivo. Tamen, la rekompenco por la artisto estas la pura, vera kaj profunda scio pri la interna naturo de la mondo.
#000049
Por aŭskulti la muzikon de Karolina Cicha kaj festi la diversecon de muzikistoj, kulturoj kaj lingvoj en Pollando, rigardu la Spotify-liston de Global Voices ĉi tie.
#000050
Konata kolektivo en Meksiko kiu ciferecigas librojn kaj poste kundividas ilin interrete, kiel politika pozicio, batalas kontraŭ nova kopirajta regulado. La retejo Pirateca [ndlt. Tiu nomo rilatas hispane al du vortoj: “Pirata” kaj “Biblioteca”, aŭ “Pirato” kaj “Biblioteko”, kio esperante signifus egale: “Pirateko”] estas ankoraŭ neatingebla pere de la ĉefaj operatoroj pri telekomunikado en la lando ekde julio 2022.
#000052
La kolektivo alfrontas agojn kiujn ĝi taksas persekuto flanke de la registaraj aŭtoritatoj pri aŭtorrajtoj, kiuj alvenis al la blokado de ĝia retejo kaj al limigoj por kundividi siajn enhavojn ligitajn al sia retejo en sociaj retoj. Ĝia Tvitera konto ankaŭ estis suspendita.
#000053
 estas retejo kiu ekde 2019 provizas liberan aliron al pli ol 279 titoloj hispane sub la slogano “La libroj ne estas ŝtelitaj, ili estas eksproprietigitaj!”. Homoj kiu administras estas anonimuloj. Ili diras per siaj propraj vortoj al Tutmondaj Voĉoj ke:
#000054
A veces, para no centrar la atención en las identidades, preferimos decir que Pirateca no es nada. Pero tal vez, buscando una definición provisional, hoy podríamos decir: Pirateca es una amistad.
#000055
Foje, por ne koncentri atenton al identecoj, ni preferas diri ke Pirateko estas nenio. Sed eble, serĉante provizoran difinon, hodiaŭ ni povus diri: Pirateko estas amikeco.
#000056
La instigoj malantaŭe naskiĝas kun la deziro kundividi librojn kiuj markis ilin (ilian vivon):
#000057
Es nuestra forma de materializar el amor por nuestrxs amigxs, es el deseo de compartir nuestras lecturas con ellxs; pero también es el amor por esa comunidad posible, esa comunidad por venir: esxs otrxs amigxs que aún no conocemos, aquellxs con quienes en secreto, nuestros afectos resuenan.
#000058
[Tio] estas nia maniero materiigi amon por niaj amikoj, estas la deziro kundividi niajn legaĵojn kun ili; sed ankaŭ estas la amo por tiu ebla komunumo, tiu venonta komunumo: tiuj aliaj amikoj kiujn ni ankoraŭ ne konas, tiuj kun kiuj niaj simpatioj sekrete akordiĝas.
#000059
Antaŭ kelkaj monatoj legantoj de Pirateko rimarkis ke la retejo ne alireblas pere de pluraj meksikaj operatoroj pri telekomunikado kaj denuncis tion en la [sociaj] retoj. Ili ankaŭ asertas ke Fejsbuko forigis antikvajn publikaĵojn de Pirateko kaj malpermesis la kreadon de novaj.
#000060
Pluraj librovendejoj en Meksiko subtenante Piratekon metis ŝparmonujojn por ricevi ekonomiajn kontribuojn por Pirateko. Inter ili, la eldonejo kaj librovendejo Impronta, kiu ricevis viziton de inspektistoj de la Meksika Instituto pri Industria Proprieto (es: IMPI), kiuj rekviziciis la ŝparmonon la saman monaton kiam komenciĝis la blokadoj.
#000061
La operatoroj pri telekomunikado implikitaj en la blokado estas la plej grandaj en Meksiko: Telmex, Megacable kaj iutempe Izzi, kiu poste ĉesis bloki ĝin. Historiaj retmezuradoj de Observatorio Abierto de Interferencias, spaco dediĉita al dokumentado pri interretaj blokadoj, kaj Ripe Atlas havas registraĵojn kiuj konfirmas la ekziston de la blokado.
#000062
La operatoroj pri telekomunikado Telmex kaj Megacable, kiuj estis konsultitaj de Tutmondaj Voĉoj, diris ke la blokaj mezuroj okazas ĉar ili ricevis ordon de IMPI.
#000063
[Busca] perpetuar el sistema profundamente clasista y privatizador que dicta que sólo las personas con capital económico pueden acceder a la cultura; para ellos, la cultura se compone de objetos cualquiera, capitalizables y que se pueden poseer, negando así un hecho que a nosotrxs nos parece una realidad ontológica absoluta: que toda creación es siempre colectiva y que el valor de los objetos culturales está en las vidas que transforma, en los corazones que sensibiliza, en las mentes que potencia, y no en los valores monetarios que algún sistema económico pueda poner sobre ellos.
#000068
[Serĉas] daŭrigi la profunde klasisman kaj privatigan sistemon kiu diktas ke nur homoj kun ekonomia kapitalo povas aliri kulturon; por ili, kulturo konsistas el ajnaj objektoj kapitaligeblaj kaj kiuj povas esti posedataj, tiel neante fakton kiu ŝajnas al ni absoluta ontologia realo: ke ĉiu kreado estas ĉiam kolektiva kaj ke la valoro de kulturaj objektoj estas en la vivoj kiujn ĝi transformas, en la koroj kiujn ĝi tuŝas, en la mensoj kiujn ĝi disvolvas, kaj ne en la monaj valoroj kiujn iu ekonomia sistemo povas meti sur ilin.
#000069
La meksika leĝaro havis serion da modifoj koncerne kopirajton. En 2020, inter ĉi tiuj ŝanĝoj estis enkondukita administra proceduro kiu permesas al operatoroj pri telekomunikado bloki aliron al retejoj provizore, sen havi juĝistan rezolucion pri la kazo.
#000070
En ĉi tiu kazo, blokaj agoj devenas de administra proceduro kaj ne rezulte de proceso. La blokado estis iniciatita de IMPI pro anonima plendo kiun ĝi ricevis kontraŭ Pirateko, diras Salvador Alcantar, kiu akompanas la kolektivon en la leĝa proceduro kaj kiu taksas ke oni alfrontas la unuan publikan kazon kun ĉi tiuj trajtoj en la lando.
#000071
Unu el la kritikoj de ĉi tiu nova kopirajta leĝaro estas ke la aŭtoritato ne havas publikajn registrojn pri ĉi tiu tipo de rimedoj petataj al interretaj provizantoj, do ili povas agi laŭ sia bontrovo kaj sen respondigebleco, aldonas Alcantar.
#000072
Fronte al la ekonomia argumento laŭ kiu kundividi librojn, kiel Pirateka faras, efikas sur la aŭtorojn de ĉi tiuj libroj kaj sur la eldonejojn, la kolektivo diras ke:
#000073
Los derechos de autor no protegen a nadie más que a los intereses económicos de los dueños de los grandes capitales, o sea, a quienes menos participan en la elaboración de las potencias afectivas de un texto.
#000074
Kopirajtoj ne protektas iun ajn krom la ekonomiajn interesojn de la posedantoj de granda kapitalo, tio estas tiuj kiuj malplej partoprenas en la ellaborado de la afekciaj povoj de teksto.
#000075
[Pirateko] konsideras ke la institucioj kaj korporacioj kiuj kutime mencias ĉi tiun argumenton devus subteni ĝin publikante la informojn pri kiel la profitoj generitaj de la eldona industrio estas distribuitaj kaj tiel konigi la supozeblajn efikojn al la aŭtoroj. La Nacia Ĉambro de la Meksika Eldona Industrio (es: CANIEM) raportas ke la privata libroindustrio generis ekonomian enspezon de 8 mil 469,9 milionoj da meksikaj pesoj (440 milionoj da usonaj dolaroj) en 2020, el kiuj 368 milionoj (19 milionoj da dolaroj) respondas al elektronikaj libroj. La ekonomia forto de la industrio ankoraŭ restas sur papero.
#000076
Ĝis nun la kolektivo ne estis sciigita aŭ informita de la aŭtoritato pri la leĝaj kialoj aŭ akuzoj kiuj kondukis al la blokado de ĝia retejo. Ili argumentas ke la blokadoj okazas meze de persekutado fare de IMPI kaj CANIEM, por scii la nomojn de la homoj kiuj prizorgas kaj por puni ilin. Dume, ili reasertas ke [ili] daŭrigas danke al la subteno kiun ili ricevas de tiuj kun kiuj ili kundividas la librojn:
#000077
Tiu ĉi estas fragmento de la originala teksto verkita de Esther Mamani kaj publikigita en la cifereca revuo Muy Waso.
#000082
La bolivia Chiquitania estas la plej granda kaj biodiversa tropika seka arbaro de la mondo. De preskaŭ unu jardeko, arbaraj incendioj mortigas, ĉiujare, milionojn da bestoj, bruligas milionojn da hektaroj kaj damaĝas milojn da familioj.
#000083
Antaŭ la naturmedia kaj homa katastrofoj, indiĝenaj virinoj kiel Germinda Casupá transprenas la defendadon de sia teritorio.
#000084
Germinda estas 45-jaraĝa. Ŝi surhavas ĝinzon, kotonan to-ĉemizon, sportajn ŝuojn kaj ŝi tenas sian malhelan hararon en bulo. Por protekti sin kontraŭ la suno ŝi ĉiam uzas ĉapelon, ankaŭ el teksaĵo. La longaj vojoj kiujn ŝi devas sekvi en la komunumoj estas por ŝi kvazaŭ promenadoj. Kiam ŝi estis junaĝa ŝi ludis futbalon, basketbalon kaj flugpilkadon [eo].
#000085
La vojo de San Ignacio al Santa Anita daŭras ĉirkaŭ du horojn kaj estas gruza. Dum la vojaĝo, la polvo kaj la varmego kumuliĝas en la taksio. Malgraŭ la sufokiĝo, Germinda ridetas kaj montras kontaĝan humuron.
#000086
Atingante la komunumon, Germinda salutas la tieajn estrojn kaj profitas por kontroli iliajn laborplanojn, dum la brula sezono alvenas.
#000087
Tiu “administra” kapablo venas de ŝia unua laboro, kiam ŝi ankoraŭ estis adoleskanto. Tiam ŝi estis dediĉiĝanta al la pago de servoj kaj al la kontrolo de dungitaro en loka bieno.
#000090
La gepatroj de Germinda elprenis ŝin el la lernejo kiam ŝi estis 15-jaraĝa, por ke ŝia pli aĝa frato havu la oportunon iri al la universitato.
#000091
Du jarojn post tiu familia decido, Germinda ne nur laboris kaj prizorgis siajn filojn, sed ŝi ankaŭ iris al la vespera lernejo por fini sian mezlernejan gradon.
#000092
Por Germinda, daŭrigi edukadon estis esence. Ŝi ne volis travivi la samajn aferojn kiujn ŝia patrino travivis.
#000093
“Kiam ŝi havis ok jarojn, miaj geavoj vendis ŝin al riĉa familio por ke ŝi helpu en la domo kaj ŝi neniam revenis al la lernejo”, rakontas Germinda pri sia patrino.
#000094
Tiu praktiko en la orienta Bolivio estas konata kiel patronado kaj konsistas el donado de kuratoreco de knabinoj kaj knaboj al “patronoj”, kontraŭ “prizorgado”. Reĝimo de servuteco [eo] kiun UN difinas kiel nuntempan formon de sklaveco.
#000095
Chiquitania estas la plej granda tropika seka arbaro en la mondo kaj, ĝis 2019, ankaŭ la plej bone konservita. La plej granda parto de tiu teritorio troviĝas en la departemento de Santa Cruz.
#000096
Dum la periodo de bruligado de la tero (chaqueo), kiu komenciĝas inter julio kaj aŭgusto, la disvastiĝo de la fajro estas koŝmaro kiu ripetiĝas ĉiujare. Tiu praktiko realiĝas tradicie por la preparado de la agrikulturaj grundoj, sed de pli ol jardeko ĝi mortigas la naturmedion.
#000097
La homoj loĝantaj en la areoj klarigas ke la incendioj servas por purigi la kultivareojn de malgrandaj, mezaj kaj grandaj produktistoj de sojo, maizo kaj fazeoloj.
#000098
Laŭ informo de la Fondumo Tierra (Fundación Tierra), 26,3% el la areo bruligita en Santa Cruz en 2019 estis tero de mezaj kaj grandaj agrikulturaj kompanioj.
#000099
Nur 4,9% temis pri komunaj proprietoj kaj apenaŭ 2,7% pri malgrandaj proprietoj.
#000100
La incendioj ekster kontrolo okazantaj pro la agroindustrio, kiu disvastiĝas inkluzive ĝis fiskaj teroj kaj protektitaj areoj, endaĝerigas la sekurecon de pli malgrandaj komunumoj.
#000101
Tamen, en 2019, multaj komunumoj pagis monpunojn pro la incendioj de siaj teritorioj. La monpunoj atingis ĝis okdek mil boliviajn pesojn.
#000102
Arlena Algarañaz, la plej bona amikino de Germinda Casupá, memoras kun kolero pri la multaj horoj kiujn ili pasigis en oficejoj de la Aŭtoritato pri Imposto kaj Kontrolo de Arbaroj kaj Tero. Ili provis klarigi al la oficistoj ke la incendioj ne estas okazigitaj de la komunumoj.
#000103
Malgraŭ sia persisto kaj strebo, Germinda ankoraŭ devis superi obstaklon: sian eksedzon, kun kiu ŝi edziniĝis kiam ŝi estis 16-jaraĝa.
#000105
Li ne konsentis ke Germinda devus studi kaj labori samtempe. Kiam ŝi iris eksteren, li molestis kaj perfortis ŝin pretekste de “ĵaluzo”. Dum multaj jaroj li frapis kaj insultis ŝin.
#000106
For de tiu rilato, iĝis pli facile por Germinda daŭrigi sian edukadon per partopreno en atelioroj kaj plenumado de postenoj en kiuj ŝi montris sian temperamenton: fortan sed akordiĝeman, engaĝitan kaj respondecan.
#000109
La kritikoj kontraŭ Germinda ne mankas. Plejparte, ili venas de viraj gvidantoj.
#000112
Kiam ŝi eniras unu el la komunumoj kiujn ŝi vizitas kutime, unu el la gvidantoj de la komunumo diras ke ili ne agnoskas ŝin kiel aŭtoritaton.
#000113
Kaj ne estis la ĉefoj kiuj elektis Germinda por partopreni en la juĝado de la Internacia Tribunalo pri Naturo (TIN) en Ĉilio en 2019 por denunci la bolivian ŝtaton pro mortigo de la naturmedio. Tamen, ŝi estis elektita danke al la vasta subteno de siaj virinaj kolegoj.
#000116
En 2018, ŝi kreis la Ligon de Komunumaj Defendantoj. Tiu ĉi organizaĵo estas komunuma averta sistemo pri kazoj de perforto kontraŭ la virinoj de la regiono.
#000117
“Germinda ĉiam estas atenta por helpi siajn kunulinojn. Se ni ekscias pri kazo de perforto, ni raportas ĝin”, klarigas Elena Guasese, loĝanto de Sañonama.
#000118
Tiu verdikto kiun la tribunalo donis en 2019 signifis venkon por Germinda, sed ĝi reprezentis nur la komencon de pli da taskoj kaj respondecoj.
#000119
La etendiĝo de la agrikultura frontlinio kaj la fajro revenis al Chiquitania en 2020 kaj ankaŭ en 2021. Tiuj ĉi novaj incendioj postulas de Germinda pli da laboro por estingiĝi la flamojn kaj savi sian popolon. Tio signifas protekti la vivon de la arbaroj kaj de ĝiaj loĝantoj.
#000120
Nuntempe, Germinda vizitas la komunumojn por vidi kiuj agadoj estas farataj por malpliigi la efikojn de la fajroj.
#000121
La monitorado kiun Germinda faras, inter aliaj aferoj, temas pri ĝisdatigo de la nombro de familioj ekzistantaj en ĉiu komunumo, kontrolado de ilia aliro al trinkakvo aŭ aŭtoj kiuj havas sufiĉan fuelon por eblaj evakuoj.
#000122
“Ni devas moviĝi de zorgo al agado”, diras Germinda antaŭ eniri taksion pere de kiu ŝi vizitos tri komunumojn en la ĉirkaŭaĵo de San Ignacio de Velasco: Sañonama, Santa Anita kaj Espíritu.
#000123
La lukto kontraŭ la fajro ne ĉesas
#000125
Survoje al la komunumo de Espíritu, Germinda parolas kun kelkaj fajrobrigadistoj kiuj laboras en la regiono. La incendioj reaktiviĝis en Candelaria, San Matías kaj Roboré.
#000126
Kvankam familiano helpos ŝin prizorgi lin, Germinda estas maltrankvila: la taskoj komencas kumuliĝi.
#000129
En Espíritu, Germinda aranĝis diversajn renkontiĝojn kun la virinoj de la komunumo. Ŝi planis paroli pri aliro al trinkakvo, edukado kaj sano.
#000131
Sed la fajro kaj ĝia danĝera etendiĝo okupas la diskutojn.
#000132
Tiun tagon, post sia lasta renkontiĝo, Germinda tuŝas sian frunton, aranĝas sian ĉapelon kaj finas sian vojaĝon.
#000133
“Estis tre bele esprimiĝi antaŭ la Internacia Tribunalo pri Naturo”, — memoras Germinda rideteme — “sed ĉi tie en la arbaro ne ekzistas verdikto kiu estingu la fajron”.
#000134
Teo estas la plej populara trinkaĵo en Bangladeŝo [eo]. Kun sia desegnaĵo pri la malfacila situacio de teolaboristoj kaj iliaj malaltaj salajroj, la juna artisto Tufan Chakma demandas ĉu homoj trinkas la sangon de la laboristoj. Bildo el Fejsbuko. Uzata kun rajtigo.
#000136
La Asocio de Posedantoj de Teoĝardenoj postulis ke teoplantejoj donu loĝadon, emeritiĝajn avantaĝojn kaj kuracajn financojn, kune kun semajnaj manĝaj subvencioj, kaj faciligu bazan edukadon al infanoj de laboristoj, altigante iliajn tagajn salajrojn super 400 takoj (4,20 dolaroj) antaŭ la kresko. Diversaj agentejoj pri laboro kaj civila socio de la lando esprimis sian subtenon al la postuloj de teolaboristoj.
#000137
Kvankam la Sindikato de Teolaboristoj protestis por peti tagan salajron de 300 takoj (3,60 dolaroj), ĝi ŝajnas kontentiĝi pri la kresko de 170 takoj (1,80 dolaroj). En sociaj retejoj, videoj en kiuj ili feliĉas pro la kresko aperis. Tamen, multaj starigis la demandon: kiel pluvivos teolaboristoj kun pli malaltaj salajroj se la inflacio puŝis vivkostojn preter iliajn eblecojn?
#000138
La teolaboristino Seema Mahali respondis tiun demandon por la bengallingva sekcio de BBC:
#000139
Ili povas diri ke ni loĝas en domo donita de teoplantejo, sed la kosto de riparo de la domo estas tute la nia. Ni ankoraŭ devas aĉeti vestojn, ni devas doni edukadon al niaj infanoj; ni devas aĉeti rizon, fabacojn kaj legomojn. Ĉu 120 takoj sufiĉas (1,20 dolaroj)?
#000140
Kvankam taso da teo kostas pli ol 120 takojn (1,26 dolarojn) en elitaj teovendejoj ĉefurbe, teolaboristoj gajnas tiel malmulte ke ili ne povas aĉeti kokidon aŭ legomojn en la bazaro. Iuj eĉ turnas sin al plado farita kun teaj folioj, ofta elemento en siaj ĉiutagaj manĝoj. Tiurilate, la verkisto Kasafaddauza Noman skribis:
#000141
Kio povus esti pli romantika ol paroli pri teo en ĉi tiu regiono? Niaj amoj, paroladoj, rakontoj, kantoj kaj revolucioj kutime faras referencojn al teo. Per reklamado, ni povas scii ke eĉ post trinkado de taso da teo, soifo daŭras; vi povas senprokraste refreŝiĝi per taso da teo. Eĉ kun nur trinkado de teo, ni povas ŝanĝi ajnan situacion, ni povas protesti kontraŭ iu ajn maljusteco kaj havi revoluciajn ideojn. Sed teolaboristoj en ĉi tiuj anoncoj estas realaj fonaj akcesoraĵoj. La bela sceno de teokolekto ŝajnas pli bela per bonega kinematografio. Hodiaŭ, vi devas pagi almenaŭ 120 takojn (1,26 dolarojn) en elita teovendejo kaj eĉ manĝaĵaj kritikistoj kovras ĝin. Sed neniu filmeto montras la scenojn de la lukto por la vivo de laboristoj kun minimuma salajro de 120 takoj (1,26 dolaroj) tage, tio ne estas diskutita en la ĉefaj amaskomunikiloj. Ĉar ili konservas sian vivon en ĉi tiu paradizo manĝante teajn foliojn!
#000142
Nuntempe, estas multaj grandegaj projektoj en la lando por daŭrigi ĝian ekonomian disvolviĝon. Pri tio, Tasmia Afrin Mou skribis en Fejsbuko:
#000143
Kial ni devas vidi ĉi tiun afiŝon [Ndlr (hispane): La afiŝo diras “Ni volas panon kaj rizon en niaj manĝoj, ni volas tagan salajron de 300 takoj”] dum ĉi tiu disvolva fazo de la lando? Teolaboristoj gajnos 5.100 takojn (54 dolarojn) monate, konsiderante ĉi tiun pliigitan indicon de 170 takoj (1,80 dolaroj) tage. Ne viandon kaj legomojn, sed kiel familio povas aĉeti eĉ rizon kaj panon kontraŭ tiu ĉi mono (dum unu monato)!
#000144
Teokultivado en Bangladeŝo komenciĝis dum la brita kolonia reĝimo. En 1840, ili establis la unuan teoĝardenon en la havena urbo Ĉitagongo [eo]. Tamen, komerca teokultivado ekis en la Silheta Regiono en 1857. Nuntempe, ekzistas pli ol 167 teoĝardenoj en la lando. Grava parto de tiu industrio situas en Silheto, Habiganj kaj Moulvibazar. Estas ĉirkaŭ 140.000 laboristoj en ĉiuj ĝardenoj, kaj plej multaj dediĉis sin al ĉi tiu profesio de generacioj.
#000146
Dum la 1860-aj kaj 1870-aj jaroj, la komerca sukceso de teoplantejoj en la regionoj Assam kaj Silheto altiris investojn de multaj eksterlandaj kompanioj. Rezulte, teoĝardenoj en ĉi tiuj regionoj komencis kreski. Kun tio venis la postulo de pli da laboristoj. En esplora artikolo de 2014 titolita “Historio de bangladeŝaj teoĝardenoj kaj teolaboristoj”, Riad Mahmud kaj Alida Binte Saqi malkaŝas ke la migrado de teolaboristoj estis simila al sklavotrafiko. La unuaj laboristoj en teoplantejoj ne estis devenaj de Silheto. Ili venis el diversaj lokoj de Barato [eo], pli ekzakte la plejmulto venis el la areoj trafitaj de malsato. Ili estis portitaj al teoplantejoj kun falsaj pretekstoj kaj la lokanoj nomis ilin “coolies” [Ndlr: pejorativa nomo de nekompetentaj laboristoj en Azio, malbone pagataj]. La lokaj loĝantoj, la posedantoj de la teoplantejoj kaj la oficialuloj traktis ilin kiel sklavojn.
#000147
Eĉ en la 21a jarcento, la kondiĉo de teolaboristoj ne multe ŝanĝiĝis. Iliaj enspezoj kaj vivniveloj, kaj la malegaleco kiun ili alfrontas, aperis denove en iliaj lastatempaj protestoj.
#000148
Jam pasis preskaŭ kvar jaroj depost ekvalidis prezidenta dekreto kiu limigas la studadon de indiĝenaj lingvoj en la naciaj respublikoj de la Rusa Federacio. Tio okazis en 2017 kiam la parlamento de la Respubliko de Tatarstano [eo] nuligis la devigan studon de la tatara lingvo [eo] en lernejoj. Kian efikon tio havis sur la nacia mem-identeco de tataroj loĝantaj en Rusio?
#000151
Tataroj en Rusio longe sentas premon rilate al sia identeco kaj la uzo de sia gepatra lingvo. Tio estis la situacio kiam politikaj motivoj regis super la jura ordo, malgraŭ la fakto ke la rusa leĝaro garantias la uzadon kaj studadon de minoritataj indiĝenaj lingvoj. Ĝenerale, la nova politiko ŝajnis malkongrua kun la rajtoj de malplimultoj, garantiitaj de la konstitucio. La decido limigi la spacon por indiĝenaj minoritataj lingvoj montris la superecon de unu (reganta) nacia kulturo kaj etneco, kaj kelkaj sentis ke ĝi kaŭzis malkreskon de la multkulturismo de la lando.
#000153
Tataroj, estante tjurklingva popolo kun plejparte islama kredo, estas la dua plej granda etno en Rusio, kie la domina vektoro de nacia identeco estas ortodoksa slava. Ili ankaŭ estas la plej granda tjurka komunumo en la Rusa Federacio. La komunumo inkludas tatarojn vivantaj en la Respubliko de Tatarstano (36 procentoj), same kiel volgaj tataroj, siberiaj tataroj, astraĥanaj tataroj, krime-tataroj [eo], kaj aliaj pli malgrandaj grupoj. La nombro da tataroj en Rusio laŭ la ŝtata censo de 2010 estas proksimume ses milionoj. Ĉar ili estas ankaŭ disvastigitaj ekster Rusio, la tataroj de ekster Tatarstano kaj de ekster Rusio sentas specialan ligon al Tatarstano, kiu reprezentas sian nacion, identecon kaj bezonojn.
#000154
Tatarstano estas parto de la Rusa Federacio, kaj kune kun la aliaj 21 naciaj respublikoj, estas egala subjekto de la federacia ŝtato. La naciaj respublikoj, kontraste al aliaj federaciaj subjektoj — krajoj (teritorioj), oblastoj (regionoj) — havas specialan juran statuson, kun la rajto havi propran konstitucion, leĝdonajn instancojn, kaj eĉ sian propran prezidenton (en Tatarstano). Gravas mencii ke ilia speciala statuso ankaŭ donas al ili la rajton determini siajn naciajn lingvojn je la oficiala nivelo en la respubliko kune kun la ŝtata lingvo, la rusa.
#000155
Tamen, post la prezidenta iniciato en 2017, kaj ĝia efektivigo en Tatarstano, la tatara lingvo, kaj kun ĝi, la statuso de la tatara nacio kaj Tatarstano mem ŝajnis perdi sian pozicion, por iuj nacia tragedio. Tamen prezidento Putin opiniis, ke la studado de denaskaj lingvoj estu libervola. Laŭ li, “devigi homon lerni lingvon kiu ne estas denaska por li estas same neakceptebla kiel redukti la nivelon kaj tempon por la instruado de la rusa.” Putin ankaŭ nomis la rusan lingvon “la natura spirita kadro de nia tuta multnacia lando”.
#000156
Malgraŭ ke aktivuloj kaj anoj de la publiko esprimis malkonsenton, aranĝis protestajn mitingojn, kaj eĉ prezentis plendon ĉe la Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj [ru] pri la nova lingvopolitiko, multaj instruistoj de la tatara perdis sian laboron baldaŭ post kiam ĝi estis efektivigita, kaj la statuso de la lingvo daŭre estas malcerta.
#000157
Laste sed ne balaste, la fermo de la Tuttatara Publika Centro (Vsetatarskiy Obshestvenniy Centr) [ru] konsternis multajn homojn. Tio okazis post kiam la prokurorejo postulis, ke la plej malnova nacia organizaĵo de la tataroj estu agnoskata kiel ekstremista.
#000158
Reviglante la konfliktitan tataran kulturon
#000159
Paradokse, la tumulto ĉirkaŭ la lingvopolitiko kaŭzis revigliĝon de la tatara kulturo en Rusio. La pli juna generacio trovis novan direkton por mem-identeco, kondukante al novaj evoluoj kaj kultura agado en Tatarstano kaj preter ĝi. Kune kun la nacia festo Sabantuy, kiu estas celebrata en urboj ĉie en Rusio kaj celas prezenti sian kulturon, tataroj retrovis kaj eĉ modernigis aliajn iam forgesitajn tradiciojn kaj kutimojn.
#000160
Ekzemple, elementoj de tradicia brodaĵo fariĝis parto de modernaj elegantaj vestaĵoj, kaj pluraj markoj nun aldonas tradiciajn ŝablonojn al puloveroj aŭ libertempaj vestaĵoj. La ĉapeleto tubetejka [eo] fariĝis eleganta akcesoraĵo en la vestaro de la moderna virino. Tataraj bazaroj kaj merkatoj ankaŭ renaskiĝas en iniciatoj kiel ekzemple Pechen Bazary (Bazaro Peçän ), la fojnomerkato en Kazano [eo], la ĉefurbo de Tatarstano.
#000161
Sportĉemizo kun tatara ŝablono, dezajnita de Tatarcha Casual. Foto de la tatara festivalo el la arkivo de Elmira Lyapina, uzata kun permeso.
#000162
Paroli la tataran, porti tradiciajn vestaĵojn, ludi tataran muzikon, organizi malsamajn festivalojn nun estas rigardata kiel signo de prestiĝo. Tataraj kantoj estas prezentitaj pli ofte en federaciaj amaskomunikilaj kanaloj: junaj artistoj kiel Dina Garipova , Saida Mukhametzyanova , Elmira Kalimullina ĉiuj estis la parto de la franĉiza [eo] spektaklo “The Voice” [La Voĉo] en la rusa televido.
#000163
Krome, tatara kin- kaj filmfestivaloj ankaŭ altiris novan atenton. La talenta, juna tatara direktoro Ilshat Rakhimbay rakontis al Global Voices pri sia percepto de ĉi tiu revivigo kaj la kresko de tatara nacia identeco responde al politikaj limigoj.
#000164
Ĝi estas sufiĉe mirinda, kaj samtempe tamen ne surpriza. Efektive, [ni vidis] la evoluon de diversaj tataraj kulturaj festivaloj, pli da prezentistoj de tatara muziko aŭ muziko en tatara lingvo, kaj pli grave—pli da agnosko kaj rekono ne nur de la publiko, sed ankaŭ de la aŭtoritatoj kun pli profunda nivelo de konscio. Montriĝis pli profunda respekto por la lingvo kaj kulturo, kaj ne ekzistas tia ekskludo kiel antaŭe — ĝi ne estas nur la sceneja kulturo, sed ankaŭ tiu estas subtenata.
#000165
Ekrankopio de la mallonga filmo “Imagine” (2017), direktoro Ilshat Rakhimbay.
#000166
Tiel, la filmoj de Ilshat Rakhimbay estas faritaj tra la prismo de “Tatar-eco“. Se demandite kial nacia identeco gravas al li kiel produktisto, li klarigis:
#000167
Ĝi estas nur kodo, kiu komence estas ankrita en vi mem, kaj per la lingvo kaj kulturo, en kiuj vi kreskis, vi vidas la tutan mondon. Per vortoj, gepatra lingvo, formiĝas speciala rilato al la mondo, la tero, la ĉielo, la homoj kaj la Ĉiopova.
#000168
En la 19-a jarcento, la germana filozofo GW Hegel, en sia “Grundlinien der Philosophie des Rechts” [Elementoj de la filozofio de la juro] proponis la vojon al organika komunumo: “Estu homo kaj respektu aliajn kiel personojn.” Li emfazis, ke lingvo estas ŝlosila elemento de mem-identeco aŭ mem-decido. Se nacio estus senigita de la ŝlosila elemento de sia identeco, multnacia komunumo povus perdi la unikan kulturan heredaĵon kiun ĝi reprezentas. Artisto povas ricevi nacian amon kiam la nacio rekonas sin en siaj verkoj, sed ĉu la rekono de la nacia identeco de minoritato postulas pli larĝan publikan akcepton?
#000169
Ni parolis kun la cifereca lingva aktivisto Franca Umasoye Igwe, ununome Umasoye. De niĝeria deveno, Umasoye interesiĝas pri la intersekcoj de teknologio, socimedioj kaj la konservado de la lingvo Ekpeye [elp. ekpeje]. La ekpejoj [eo] estas subgrupo de la Igboj [eo] kiuj loĝas en la regionoj de Ahoada en River State [eo], Niĝerio. Umasoye kunigas siajn pasiojn en la organizaĵo kiujn ŝi fondis, la NRO [eo] Lingva Iniciato Parolu Ekpeje Flue (Speak Ekpeye Fluently Language Initiative). La retejo klarigas ke Umasoye realigas sian kredon laŭ kiu lingva daŭripovo devus esti engaĝa kaj amuza — la interfaco estas aŭdaca, bunta kaj alloga, inkluzivante rimedojn kiel senpagajn lingvajn librojn, kursojn kaj vortaron. En junio, Umasoye kaj ŝia teamo ankaŭ kreis premiitan projekton nomitan “project Afrilingo” ĉe la Kodummaratono Monda Pintkunveno pri la Informa Socio, kiu gastigis la eventon en partneriĝo kadre de la Internacia Jardeko de Indiĝenaj Lingvoj [de Unesko]. La projekto inkluzivas la kreadon de ludoaplikaĵo por lerni pri indiĝenaj lingvoj kaj kulturoj. Ekkonu pli pri la engaĝiĝo de Umasoye rilate al la disvastigo de la ekpeja lingvo per ciferecaj medioj en nia intervjuo kun ŝi.
#000171
RV: Kia estas la nuna stato de via lingvo rete kaj eksterrete?
#000175
Umasoye: La ekpeja lingvo gajnas iom post iom spacon interrete per la laboro de la Lingva Iniciato Parolu Ekpeje Flue. Ni planas havi pli da alireblaj retaj rimedoj en la venontaj jaroj. Eksterrete, la lingvo estas parolata ĉefe de aĝuloj, ĉar junaj generacioj (generacioj “Z” kaj “Y”) ne ŝajnas interesiĝi pri ĝi. Ni intencas alfronti tiun defion per la uzado de ciferecaj iloj.
#000177
RV: Kiuj estas viaj motiviĝoj por vidi vian lingvon en ciferecaj spacoj?
#000178
Umasoye: My motivation for having Ekpeye in the digital space is to see that young Ekpeye youths embrace and learn their language in a relatable space. Hopefully this will reduce their language apathy.
#000179
RV: Priskribu kelkajn el la defioj kiuj malhelpas ke via lingvo estu uzata rete plenmaniere.
#000181
Umasoye: Some of the challenges that prevent Ekpeye being fully utilized online are:
#000182
No proper documentation of the Ekpeye language in recent times.
Lack of funding for developing special apps or web environments between learners and native speakers.
#000183
Umasoye: Kelkaj el la defioj kiuj malhelpas ke la ekpeja lingvo estu plenmaniere uzata rete inkluzivas:
#000184
Neniun taŭgan dokumentadon de la ekpeja lingvo en la freŝdataj tempoj.
Mankon de financado por la disvolvado de specialaj retaj apoj aŭ retaj medioj inter lernantoj kaj denaskaj parolantoj.
#000185
RV: Kiuj konkretaj paŝoj laŭ vi povus esti faritaj por kuraĝigi gejunulojn komenci lerni sian lingvon aŭ daŭrigi ĝian uzadon?
#000186
Umasoye: Young people can be encouraged to learn their language by using a fun and interesting approach that appeals to them while educating them on the importance of language sustainability. A fun approach that can be used is music, the creation of language gaming apps as well as family influence.
#000187
Umasoye: Junuloj povas esti kuraĝigitaj lerni sian lingvon uzante amuzan kaj interesan aliron kiu allogas ilin, samtempe edukante ilin pri la graveco de lingva daŭripovo [eo – pdf]. Uzebla amuza aliro povas esti muziko, la kreado de lingvaj ludaj apoj, same kiel familia influigo.
#000188
En la amerika kontinento, indiĝenaj popoloj suferis atakojn ekde kiam komenciĝis la eŭropa koloniigo en la 15-a jarcento. Ĝia loĝantaro estis amasmortigita pro fremdaj malsanoj, trudlaboro [eo], deviga migrado [eo] por eltiri rimedojn, same kiel pro aliaj formoj de perforto. Hodiaŭ, ilia vivstilo, lingvoj, kulturo kaj vivoj estas ankoraŭ endanĝerigitaj pro loĝiga koloniismo, perforto, klimata ŝanĝo [eo], ekonomia, rasa diskriminado kaj kultura asimilado [eo]. Krome, multaj indiĝenaj virinoj suferas seksan perforton. Kadre de nia tutmonda vivmedia krizo, indiĝenaj popoloj estas la ĉefaj gardistoj de flaŭro kaj faŭno. Ili konsistigas 5% de la monda loĝantaro, sed protektas 80% de la monda biologia diverseco, kerna ero por redukti la efikojn de la klimata ŝanĝo.
#000192
Muziko estas potenca veturilo por arta esprimo, identeco, emocioj kaj socia ŝanĝo. Ĉi tie ni prezentas kvin kantojn de indiĝenaj virinoj kaj neduumuloj [ndlt.: neduumaj homoj estas tiuj kiuj identigas sin nek kiel virojn nek kiel virinojn. Detalaj informoj en Esperanto sur tersiso.net] de la tero kiun ni hodiaŭ konas kiel Amerikon, nomo kiu devenas de la itala navigisto kaj komercisto Amerigo Vespucci [eo]. Por tiuj kiuj estis sur la kontinento dum dekoj da miloj da jaroj, ĉi tiu regiono estas konata kiel Abya Yala [Testudinsulo].
#000193
María Reyna estas indiĝena kantistino de mihea [eo] deveno el la regiono oaĥaka (Oaxaca), Meksiko. Kune kun Joaquín Garzón Rivera, direktoro de orkestro, komponisto kaj pianisto, ŝi lancis en 2019 Orgullosa soy Raíz [Mi estas fiera radiko]. Ŝi kunfandas operajn voĉojn kun ĝenroj kiel ĵazo kaj bolero, kaj kantas hispane kaj en pluraj indiĝenaj lingvoj.
#000195
En kunteksto plena je diskriminacio kaj rasismo rilate al indiĝenaj popoloj en Meksiko, Reyna kantas pri sia fiereco pri esti indiĝena virino en Orgullosa soy Raíz.
#000196
kiuj superfluas ĉi tiun landon
#000197
Lido Pimienta de Barankilo, Kolombio, nun loĝanta en Toronto, Kanado, sukcesis elstari en la Amerikoj. Ŝi estas identigita kiel afrokolombianino kaj guaĥirino [wayú] [ĉiuj eo], kaj ŝiaj kantoj parolas pri feminismo, amo kaj ĝojo. Ŝia albumo Miss Colombia estis nomumita por la latinamerika premio Grammy por la plej bona latina rokmuziko aŭ alternativa albumo en 2020. “En ŝia muziko ni aŭdas elementojn de kumbio [cumbia] kaj bullerengue, indiĝenajn ritmojn de Kolombio, kune kun elementoj de elektronika muziko, en kelkaj kazoj sinteza popmuziko [eo] kaj en aliaj kazoj hiperpopo aŭ avangarda popo“, skribas la kultura revuo Doble Rodada [es].
#000199
En Nada [Nenio], kiun ŝi kantas kune kun Li Saumet, la kantistino de Bomba Estéreo, Lido Pimienta kantas pri la sufero de virinoj. Pimienta skribis pri sia kanto: “[Virinoj] portas nian doloron kiel memoron, kiel malsanon, kiel baton, kiel vundon (...) Doloras esti unu el ni. Doloras kiam vi estas de akvo, de suno kaj de monto, doloras se vi ne estas konsiderata kiel apartenanta al la ĝenerala socio aŭ ĉeftendenco [ofte referita kiel mainstream en la angla], vi devas pluvivi, ne vivi”.
#000200
Todo lo que yo sentí, todo lo que yo viví
Por todo lo que presentí, ya no me queda nada
Por todo lo que yo miré y todo lo que ya soñé
Por todo lo que te esperé, ya no me queda nada
#000201
Ĉio, kion mi sentis, ĉio, kion mi travivis
Por ĉio, kion mi sentis, al mi restas nenio
Por ĉio, kion mi rigardis kaj kion mi revis
Por ĉio, kion mi atendis por vi, al mi restas nenio
#000202
Elisapie Isaac estas inuita [eo] kantaŭtoro, dokumentfilma produktisto kaj aktivulo de Kebeko, Kanado. Ŝi volas kanti pri la forto kaj la resilienco [eo] de la nordaj inuitaj komunumoj. Ŝi diras:
#000204
C’est vrai qu’on a vécu des choses extrêmement difficiles, mais les gens pensent toujours que les autochtones sont des victimes, mais allez les voir en 2018. Vous verrez la fierté d’un peuple qui travaille tellement fort. Le territoire, la langue, les enjeux sont encore bien là, mais les tambours reviennent. Les jeunes des premières nations réapprennent à les utiliser de façon cérémoniale. Ça va être fort comme guérison. On a de plus en plus l’impression qu’on nous entend et je sentais qu’il fallait que je parle aux gens de chez moi dans une langue qu’ils connaissent. Il fallait que je fasse encore de la musique.
#000205
Estas vere, ke ni travivis ege malfacilajn aferojn, tamen homoj ankoraŭ opinias, ke la indiĝenaj popoloj estas viktimoj, sed iru vidi ilin en 2018. Vi vidas la fierecon de popolo, kiu tiom multe laboras. La tero, la lingvo, la problemoj ankoraŭ estas tie, sed la tamburoj revenis. Gejunuloj de la Unuaj Nacioj instruas uzi tiujn [tamburojn] ceremonie denove. Tio estos forta resanigo. Pli kaj pli ni havas la impreson, ke ni estas aŭdataj, kaj mi sentis, ke mi devis paroli kun homoj hejme en lingvo, kiun ili konas. Mi devis denove muziki.
#000206
Kaê, indiĝeno de guajajara [eo] deveno kiu kreskis en la favela [eo] komplekso de Maré en Rio-de-Ĵanejro, iĝis unu el la eksukcesantaj indiĝenaj kantistoj kaj aktivuloj de Brazilo. Ri identiĝas kiel neduuma [eo] kaj kantas pri la sperto de indiĝenoj, kiuj vivas en urbaj medioj, kaj miksas elementojn de repo, brazila funko (kiel en “Essa Rua é Minha”), kaj tradiciajn instrumentojn kaj elementojn de sia denaska lingvo Ze'egete.
#000209
En la kanto Minha Força (“Mia forto”), ri kune kun Canário Negro parolas pri la interna forto fronte al diverseco. La filmeto montras la solidarecon inter nigraj kaj indiĝenaj virinoj.
#000210
la forton kiun mi havas
#000212
Fawn Wood, de kria [eo] kaj saliŝa [eo] deveno, estas komencanta kantistino kaj kantverkistino, ankaŭ tre aktiva ĉe TikTok kaj partoprenanta en powwows [ndlr: moderna poŭoo (powwow) estas specifa speco de evento kie homoj kunvenas por danci, kanti, societumi kaj honori indianan kulturon], kulturaj kaj sociaj kunvenoj de indiĝenaj popoloj de Nordameriko.
#000214
En majo 2022, ŝi gajnis la premion JUNO [eo] en la kategorio Indiĝena Tradicia Artisto aŭ Grupo de la Jaro, danke al ŝia albumo kakike, kaj ŝi planas publikigi novan albumon antaŭ la fino de la jaro. Pri la premio ŝi diris:
#000215
I think it’s a blessing and it was something that was a long time coming. At one time it was illegal to sing our music. But this is the music that has been on this land forever.
#000216
Mi pensas, ke estas beno kiu prenis longan tempon por alveni. Iam estis kontraŭleĝe ludi nian muzikon, sed tio ĉiam estis la muziko de ĉi tiu lando.
#000217
Remember Me (“Memoru min”) estas unu el ŝiaj plej popularaj kantoj kiuj trairis la indiĝenajn kontojn de TikTok por memori la virinojn kiuj suferis seksan perforton. La kanto estas amletero al tiuj kiuj mortis.
#000218
Estas multaj pliaj kantoj de indiĝenaj virinoj por malkrovi: la gvatemala [eo] kantistino de majaa [eo] deveno Sara Curruchich ĝisdatigadas ludliston en Spotify kun indiĝenaj kantistoj el la tuta mondo.
#000221
Bonvolu uzi unu el niaj emblemoj kiam vi diskonigas niajn artikolojn aŭ raportas pri Global Voices aŭ pri Tutmondaj Voĉoj en Esperanto (GVE). Kiel ĉio de Global Voices, la emblemoj ricevis permesilon de tipo Atribuo Krea Komunaĵo (CC-BY 3.0). Dankon por uzi ilin zorge.
#000223
La koloroj de Global Voices estas verda #269926 , cejana #00b8c0 kaj nigra #000000
#000224
Nia emblemo uzas la simbolon Mpatapo , la “nodon de pacigo/repaciĝo”, el la aro de okcident-afrikaj adinkraj simboloj:
#000226
La simboloj apartenis al la Aŝantioj [eo], kiuj printas ilin sur ŝtofo, same kiel sur ceramikaĵoj kaj metalaĵoj. La Aŝantioj rezistis britan kolonian regadon kiam tiu alvenis en Okcidentafrikon. Tial eblas ke multe da kultura tradicio kaj simboleco pluvivas ĝis hodiaŭ.
#000227
Emblemoj de Tutmondaj Voĉoj (GVE)
#000229
Ĉi tie elŝuteblas ses versioj de la emblemo: en ambaŭ bildoj estas ligilo al du grandecoj (4536px/600px) en formato PNG kaj ligilo al la skalebla formato EPS.
#000230
PNG-formato estas “travidebla” formato kiu montros la fonkoloron malantaŭ si. PNG-dosieroj estas pikselaj dosieroj kiuj malklariĝas kiam skalitaj. Plej multaj dosieroj en interreto estas kunpremitaj pikselaj dosieroj kaj tial ne aŭtomate taŭgas por profesiaj presaĵoj.
#000231
EPS-formato estas krom la svg-formato ankaŭ kvazaŭ norma formato por konservi vektorajn dosierojn (angle: “vector“). Vektoraj bildoj [eo] montras nur la liniojn kaj plenigaĵojn de la objekto, dum la ĉirkaŭaĵo restas “malplena” kaj tiel la objekto estas memstara. Ĉi tiuj dosieroj povas esti malfermitaj, redaktitaj kaj rekonservitaj pere de preskaŭ ajna grafika aranĝoprogramo. Helpe de la libera softvara programo Postscript, la EPS-dosieroj povas esti montrataj sur ekrano aŭ konvertitaj por presado sur ne-Postscript-printilo.
#000232
La emblemo kun blanka fono en PNG-formato estas la defaŭla formato por uzo sur helaj fonoj (ekzemple por reta uzo). Por profesiaj aplikoj uzu la skaleblan .eps- formaton.
#000234
Por aliaj emblemoj kaj insignoj de Global Voices : vidu ĉi tie.
#000236
La Ghriba estas evento kiu kunigas diversajn religiojn en la trankvila insulo Ĝerbao. Bildo de Imen Boudali, uzita kun permeso.
#000237
Tiu ĉi artikolo de Imen Boudali estis unuafoje publikigita de Raseef22 kaj estas republikigata karde de partnereco pri interŝanĝo de enhavo kun Global Voices.
#000238
En majo ĉiujare Tunizio gastigas unikan kaj eksterordinaran eventon. La nordafrika lando, hejmo por la plej malnova sinagogo en Afriko, celebras kaj revivigas siajn judajn radikojn kadre de la pilgrimado de La Ghriba, evento kuniganta diversajn religiojn en la trankvila insulo Ĝerbao.
#000239
Tuj post kiam la pramo atingas la bordon, Ĝerbao bonvenigas onin kun sereneco. Tiu ĉi insulo, historia hejmo de tunizianoj kaj ĉiuj tri ĉefaj monoteismaj religioj kaj loko de ĉiujara juda pilgrimado, estas ofte nomata “la insulo de revoj”. Ĝi donas al vizitantoj senton de aparteno kaj akceptas ilin kiel nenie aliloke. Palmarboj estas ĉie kie vidas la okulo, laŭlonge de primitivaj vojoj, oni rapide ekvidas specifajn ĝerbaajn domojn aŭ houche, la etajn, kolorplenajn butikojn de la insulo, virojn en grizaj jebbas, virinojn en beskris, malhfas (tradiciaj vestoj kiujn uzas nur virinoj de tiu ĉi insulo) kaj dhallalas (tradiciaj pajloĉapeloj) ie ajn.
#000240
Tiu ĉi sceno estas kompletigata per la odoro de la belega blua maro, la fiŝkaptistoj kaj iliaj boatoj dissemitaj ie kaj tie, la vendistoj de jasmenaj florbukedoj, la grupoj de maljunaj viroj ludantaj damojn kaj la virinoj stirantaj motorciklojn. Fakte kiam oni estas ĉi tie, oni ensorbas kolorojn, nuancojn kaj formojn, foje bazajn kaj minimalismajn, sed neniam tedajn aŭ lacigajn.
#000241
Sed ne nur paradizaj bordoj aŭ la nekompareblaj sunsubiroj faras tiun ĉi lokon unika kaj belega; gravas ankaŭ homoj kaj rilate tion Ĝerbao estas adorata ne nur de tunizianoj, sed ankaŭ de sennombraj vizitantoj de la tuta mondo.
#000242
Loĝantoj de Ĝerbao sukcesis dum la daŭro de la insula historio subteni pacan kunvivadon de ĝiaj islama, kristana kaj juda komunumoj, kio iĝis ekstreme malofta, ne nur en la araba regiono, sed ankaŭ tra la mondo.
#000243
Antaŭ la establo de Israelo en 1948, Tunizio estis hejmo por pli ol 100 000 judoj, sed jaroj pasis kaj post la araba-israela milito en 1967 multaj foriris. Tamen la lando estas hejmo por unu el la plej grandaj judaj komunumoj en Mezoriento kaj Nordafriko, kun 2 000 judoj, el kiuj 1 200 loĝas en Ĝerbao.
#000244
Ĝis nuntempo kaj malgraŭ sia malgranda nombro, tuniziaj judoj plu ludas signifan rolon en la ĝerbaa socio kaj, same kiel siaj nejudaj najbaroj, aktivas en la insula turisma industrio.
#000245
Ĝerbao estas hejmo por juda lernejo (jeŝiva), kiu proponas sekularan kaj religian edukadojn por infanoj de kvin aŭ ses jaroj ĝis adoleskantoj 14-jaraĝaj. Irante tra la klasĉambroj, oni aŭdas studentojn diskuti pri frazoj el Torao, transirante de la tunizia araba kaj la biblia hebrea lingvo. En alia lernejo de la insulo, la bazlernejo Souani, islamaj kaj judaj studentoj lernas kune en la samaj klasĉambroj, kundividante sekularajn akademiajn celojn kaj garantiante la estontecon de sia socio surbaze de principoj de interreligia harmonio.
#000246
La juda heredaĵo de Ĝerbao, same kiel la heredaĵo de la tunizia religia diverseco, plenforte montriĝas ĉiujare dum la pilgrimado Ghriba. Tiu ĉi ĉiujara renkontiĝo okazas ĉi-jare de la 14-a ĝis la 22-a de majo kun diversaj eventoj, inkluzive viziton al la sinagogo, disdonado de almozoj kaj bonfarado, preĝado kaj aliaj lokaj tradicioj.
#000247
Ne-judaj tunizianoj ofte partoprenas en iuj el la sinagogaj tradicioj. Ekzemple multaj lokaj virinoj kaj vizitantoj prenas ovojn markitajn per la nomoj de junulinoj el iliaj familioj kaj lasas ilin en speciala loko ĉe la sinagogo. Kiam la pilgrimado finiĝas, la ovoj estas redonataj al la junulinoj, kiuj manĝas ilin kun la espero plibonigi siajn edziniĝajn perspektivojn.
#000248
Dum oni marŝas direkte al la sinagogo, la ĉeesto de sekurecservo certe rimarkindas. Centoj da policanoj, specialaj trupoj kaj armitaj veturiloj estas lokitaj laŭlonge de la stratoj kaj ĉirkaŭ la religia konstruaĵo por garantii la senprobleman pason de la festo. Antaŭ ol eniri la ejon, vizitantoj trapasas skanadon kaj iliaj aĵoj estas skrupule ekzamenataj.
#000249
Dum vi pasas tra la sekurecaj aparatoj, centoj da tuniziaj flagoj kaj la karaktera kombino de la blua kaj la blanka bonvenigas vin.
#000250
Muziko sonas kiel fono. Ĉiuj sentas festan atmosferon. Junaj kaj maljunaj, vi povas vidi ke ĉiu ajn surhavis siajn plej belajn vestojn. Sub la posttagmeza aprila suno grupoj da vizitantoj en festaj vestoj amasiĝas, akcelante siajn paŝojn por trovi sidlokon en la Oukala (speco de vere tradicia kaj malmultekosta hotelo en populara tunizia kvartalo), kie estas organizita muzika festeno.
#000251
“Mia patrino aĉetis novajn vestojn, do mi povas surpreni ilin hodiaŭ. Nun mi atendas miajn amikojn por ke ni ludu kune. Mi estas vere ekscitita!”, diras la 8-jara Iŝmail, tutkore ridetante kune kun siaj gepatroj kaj aliaj familianoj.
#000252
Aliaj ĉeestantoj, pli fokusiĝintaj je la religia aspekto de la evento, elektas iri rekte al la sinagogo. Malgraŭ ĝia relativa malgrandeco, la interiero de la konstruaĵo estas ŝoke belega. La blua fajenca kahelo kovras la kvar murojn ĝis la plafono, ŝokante la imagopovon. La ejo estas plena je homoj.
#000253
Sub la arkadoj kaj la eternaj lampoj, iuj ĉeestantoj eksidis por legi la Toraon, aliaj bruligas kandelojn kaj flustras, diskrete kun okuloj fermitaj, siajn longe tenitajn dezirojn.
#000254
“Mi venis por loki tiun ĉi ovon je la nomo de mia solula nevino”, diris Eliana, sepdekjara franco-tunizianino. “Mi scias ke ŝi ne vere kredas je tiuj ĉi historioj, sed ekde kiam mi estis eta, mi alkutimiĝis veni al tiu ĉi sinagogo kaj vidi mian patrinon kaj miajn onklinojn fari tion. Tio estas parto de nia historio kaj de nia identeco, kaj mi plu tenas la heredaĵon viva”.
#000255
Tiu ĉiujara pilgrimado estas grava ne nur por loka komunumo, sed ankaŭ por la tuta lando, de ekonomia perspektivo, per la revigligo de la insula turisma sektoro kaj politike, ĉar tio helpas krei la pacan kaj plurkulturan identecon de Tunizio. La evento estas preparata dum monatoj, kun partopreno de pluraj organizantoj, inkluzive de la Ministerio pri internaj aferoj — ĉio por ekskludi iujn ajn malbonajn surprizojn.
#000256
En freŝdata memoro, Tunizio spertis du tragikajn atakojn kontraŭ la juda komunumo de Ĝerbao. La unua okazis en 1985 kiam soldato, kiu devis subteni la ordon, ekpafis ene de la Ĝerbaa sinagogo, mortigante kvin homojn. Poste, en 2002, 25-jara franco-tuniziano ligita al Al-Kaida mortigis 21 homojn.
#000257
Kun tiuj ĉi incidentoj en memoro, la tuniziaj aŭtoritatoj klopodas fari tiun ĉi ĉiujaran eventon pli sekura. La registarestro Najla Bouden, la ministro pri turismo Mohamed Moez Belhassine, la guberniestro de Médenine Said Ben Zayed, la ĉefrabeno de Tunizio Haïm Bittan, same kiel kelkaj ambasadoroj kaj diplomatoj el landoj kiel Francio, Belgio, Germanio, Italio kaj Usono partoprenis tagmanĝon dum la ĉi-jara pilgrimado.
#000258
“Ĝerbao restas fandejo de civilizoj kaj lando de paco kaj toleremo por ĉiuj, de kie eliras mesaĝo pri amo kaj paco”, diras Bouden.
#000259
Siavice, la ministro pri turismo Belhassine diris ke la pilgrimado de La Ghriba estas grava evento, kiu malfermas la turisman kaj someran sezonon kaj sendas multajn mesaĝojn al la mondo pri paca kunvivado kaj toleremo por pli bona kaj pli malfermita komunumo.
#000260
Li aldonis ke tiu ĉi grava evento, kiu, laŭ li, akumulis ĝis 3 000 vizitantojn, 50 ĵurnalistojn kaj altrangulojn de 14 nacioj, estas kazo por ne nur malkovri la plurkulturan aspekton de la insulo, sed ankaŭ plonĝi je tiu ĉi riĉa celloko, proponanta senfinajn avantaĝojn.
#000261
Rilate al la organizantoj de la pilgrimado gvidata de Perez Trabelsi (prezidanto de la Juda Ĝerbaa Komitato kaj gvidanto de la juda komunumo en Ĝerbao), ili opinias ke ĉi-jara vizito estis escepta kaj rimarkinda je kelkaj niveloj. Por ili, post du jaroj de pandemio, sendi mesaĝon pri paco kaj kunvivado de Tunizio al la resto de la mondo estis gravege en tiu ĉi tumulta tempo.
#000262