Unu Metaforo por la Universo
#000000
La mallonga novelo “La Babela Biblioteko” estas metaforo por la universo, kiu fascinas matematikistojn.
#000002
“La universo (kiun aliaj nomas Biblioteko) konsistas el nedifinita, kaj eble senfina, nombro da sesangulaj galerioj ...”.
#000003
Ĉu ĝi estas senfina? Ĉu ĝi estas finia, sed senlima? Ĉu tio eblas?
#000005
La aliroj de Borges estas tiel profundaj kaj kreemaj, ke ili esploras iujn el la grandaj demandoj en matematiko, laŭ Marcus du Satoy, profesoro pri matematiko ĉe la Universitato de Oksfordo, kaj unu el la plej popularaj verkistoj kaj kolumnistoj de la Uniĝita Reĝlando pri la temo.
#000006
La grekoj opiniis en pratempoj, ke la Universo estas rotacia ĉiela sfero kun fiksaj steloj. En la 20a jarcento ni komprenis, ke la Universo povas esti finia, sed samtempe senlima.
#000007
La verkisto klarigas en la teksto, ke se ni forlasas unu flankon de la biblioteko, ni reaperas aliflanke. Por ke tio estu ebla, necesas geometria formo nomata Toro (ne konfusi kun la nordia dio), la formo de konataj objektoj kiel ringbulko.
#000009
Se iu estas ene de tiu ringbulko kaj komencas esplori ĝin, li perceptos la Universon kiel finhavan, sed samtempe la vojaĝo ne havas finon.
#000011
Tamen la ringbulka bildo funkcias nur kiel komenca proksimuma kalkulado al la mondo de Borges, ĉar la biblioteko havas multajn etaĝojn.
#000012
La verkisto priskribas kiel “kiam ni rigardas supren, ni vidas etaĝojn pliiĝantajn kaj kiam ni rigardas malsupren etaĝojn, kiuj malsupreniras”, en galerioj kunigitaj de centraj putoj.
#000013
“Do ĉi tiuj du flankoj de la biblioteko povas kuniĝi por krei la formon de cilindro.”
#000017
“Sed se ni iros norden, ni revenos suden. Do la ekstremoj de la cilindro ankaŭ povas esti kunigitaj por krei toron aŭ ringbulkan formon.”
#000018
“Kaj estas tria direkto, en kiu ni povas iri, supren kaj malsupren. Kunigi ĉi tiujn finojn de la biblioteko postulas kvaran dimension. La rezulta formo de la Babela Biblioteko estas do toro en kvar dimensioj,” li diras Du Sautoy.
#000019
“Tio eksterordinaras por mi. En novelo Borges sukcesis krei formon, kiun ni ne povas fizike vidi.”
#000020
Retpoŝtadreso ne estos publikigita. Devigaj kampoj estas markitaj *
#000024