Nasip Kısmet estas termino uzata de turkoj por priskribi la ideon, ke “tio kio estas intencita okazi okazos” aŭ “sorto”. Ĉi tio estas la termino kiun grupo de turka-hungaraj muzikistoj en Budapeŝto elektis por sia grupo, kaj kiu spegulas la ligon inter la du kulturoj. Kiel bonŝancaj ili estas ludi turkajn popolkantojn en la ĵazrok-aranĝo en Hungario, precipe pro lastatempaj evoluoj — ĉu la reformoj de la Organizaĵo de tjurkaj ŝtatoj unuflanke kaj la dekstra politika diskurso de la hungara ĉefministro Victor Orbán, sur la alia?
#000003
Arif Erdem Ocak, la fondinto, kaj solisto de Nasip Kısmet, kiu loĝas en Hungario ekde 2010, kaj ludas turkan muzikon tie ekde 2015, respondis al mia demando ĉu li renkontis mistraktadon pro sia turka origino, la jenon:
#000004
It is a tough question, of course, it is seen and felt, a lot of stereotypes, especially regarding the Kebab shops, although there are not that many Turkish people, as in western Europe... The mistreatment and racist attitude could be felt, but I cannot blame the whole nation, because this kind of attitude is all over the world, and I don’t want to blame the whole nation, just because of a couple of intolerant people.
#000005
Estas malfacila demando, kompreneble, tio estas vidata kaj sentata, multaj stereotipoj, precipe pri la kebab-butikoj [eo], kvankam ne estas tiom da turkoj, kiel en Okcidenta Eŭropo... La mistraktado kaj rasisma sinteno sentiĝis, sed mi ne povas kulpigi la tutan nacion, ĉar tia sinteno estas ĉie en la mondo, kaj mi ne volas kulpigi la tutan nacion, nur pro kelkaj netoleremaj homoj.
#000006
La vortoj de Arif estis konfirmitaj de unu el la hungaraj aŭskultantoj en koncerto de Nasip Kısmet. Unu el ili, historiisto laŭ edukado, diris, ke estis malestimega sinteno al la turkoj, kiujn iuj konsideras “duarangaj, duanivelaj” civitanoj, aŭ “nur kebabistoj”, la rezulto de speco de simbiozo de la historio de la otomana periodo [eo] kaj kontraŭ-islama propagando.
#000007
Ligoj inter la du landoj ekzistas de jarcentoj. Ekzistas monumentoj de la heredaĵo de la otomana periodo, kiel ekzemple la fama Maŭzoleo de Gül Baba [eo] en Budapeŝto, aŭ minaretoj en diversaj hungaraj urboj, kiel ekzemple Eger, Érd, aŭ la Moskeo de Jakovali Hasan [eo]. Nuntempe, landoj kunlaboras, ne nur en la ekonomia sfero, sed ankaŭ en la kampo de kulturo, kaj per reciprokaj “soft power“-institucioj [institucioj de milda povo], ekzemple la Hungara Kulturinstituto en Istanbulo, kiu funkcias ekde 2014, kaj la Instituto Yunus Emre [eo] en Budapeŝto (2013). Ĉi tio ankaŭ videblas en muzeoj kaj ekspozicioj, kaj nomoj, kiel ekzemple la placo nomita “Yunus Emre”, laŭ la nomo de la turka poeto kaj Sufi-mistikulo [eo] de la 13-a jarcento.
#000008
En 2018, la turka ambasadoro en Budapeŝto, Ahmet Okif Aktay, eĉ diris, ke turka-hungaraj rilatoj estas “en ora epoko“, malgraŭ la popolisma retoriko de la hungara ĉefministro Victor Orbán, kiu estas vaste konata pro sia ekstremdekstra vizio, kaj la kristana, kontraŭ-enmigrinta kaj kontraŭ-islama popolismo en la lando. Tamen, la kontraŭ-otomana retoriko de Orbán ne estas tiel simpla, ĉar li ankaŭ komencis la tiel nomitan “sanigon” de otomana heredaĵo en Hungario.
#000009
Kompare kun multaj aliaj ŝtatoj en la Eŭropa Unio, precipe Mezorienta Eŭropo, Hungario, kaj la balkanaj landoj havas pli profundajn historiajn kaj kulturajn ligojn ne nur kun Turkio (inkluzive de la otomana Turkio) sed ankaŭ kun tjurkaj nacioj.
#000010
Kvankam, laŭ la sciencaj datumoj, hungaroj ne havas parencecon kun la tjurkaj popoloj, la koncepto de hungara tuttjurkismo estis populara de la 19-a jarcento ĝis la fino de Dua Mondmilito, alportante la ideon de certa supereco super la aliaj nacioj. Iuj ankoraŭ kredas je la komunaj genetikaj radikoj de la hungara kaj tjurkaj popoloj aŭ uzas ilin kiel kialon por plifortigi rilatojn inter la landoj.
#000011
La specifa proksimeco de hungaroj al la tjurkaj popoloj aŭ eĉ al la tjurka mondo restas. Ekde 2010 populara festivalo, la Granda Kurultáj, okazas en Hungario kaj reklamas la komunan heredaĵon de nomadaj popoloj en la plej granda parto de Centra Azio.
#000012
Hungario estas observanto en la Organizaĵo de Tjurkaj Ŝtatoj [eo] (antaŭe la “Turka Konsilio”, fondita en 2009) ekde 2018, kiel la sola ne-tjurka kaj eŭropa lando, kaj aktive partoprenas en la kunvenoj. En 2019, reprezenta oficejo estis malfermita en Budapeŝto.
#000013
Tamen, Hungario havas la plej proksimajn rilatojn el ĉiuj tjurkaj ŝtatoj kun Turkio. Ekde la 16-a jarcento kaj la Batalo de Mohacs [eo] en 1526. Tiam, la venko de la Otomana Imperio super la Hungara reĝlando kondukis al la dispartigo de Hungario kaj al la kreado de la otomana Hungario, influante la historion, kreante la kulturajn kaj arkitekturajn heredaĵojn, kaj aliflanke, specifan kontraŭ-otomanan retorikon, kiu daŭre restas grava post duonjarmilo.
#000014
Estas surprize, ke kun tia komuna historio kaj fortaj kulturaj kaj ekonomia-politikaj ligoj, ne estas tiom da turkoj en Hungario. Ili eĉ ne estas inkluzivitaj en la nombro de naciaj minoritatoj, inter kiuj estas reprezentantoj de balkanaj kaj najbaraj landoj, same kiel romaoj [eo], kaj turkoj ankaŭ ne konsistigas grandan parton de enmigrintoj, kiuj estas el Ukrainio (15,41 procentoj), Rumanio (11 procentoj), Germanio (9,14 procentoj) kaj Slovakio (5,2 procentoj). Aktuale en 2019, iom pli ol 3 200 turkoj loĝas en Hungario, preskaŭ 1 000 pli ol en 2016.
#000015
Kia estas la sinteno de hungaroj al la turkoj? Aldonita al politika propagando, kontraŭ-islama humoro pliiĝis pro la rifuĝinta krizo en 2015 kaj postaj jaroj.
#000016
Daŭras la skeptika sinteno de la aŭtoritatoj rilate al azilpetantoj, precipe tiuj el landoj kun islama plimulto, tamen la sinteno de hungaroj rilate al la turkoj ne estas unusenca.
#000017
Kvankam kelkaj hungaroj sekvas la ĉefajn kanalojn kun tiu speciala diskurso, ksenofobiaj vidpunktoj ne vaste disvastiĝis en la nacio ĝenerale.
#000018
Tamen la homoj, kiujn mi intervjuis, konsentis, ke la kulturaj ligoj ankoraŭ estas fortaj, ekzemple la hungara kuiristino Agnes Toth prezentas turkan kuirarton en la mondo, laŭdante la riĉan kuirartan kulturon de Turkio.
#000019
Aŭ la ekzemplo de hungara akademia muzikisto Dániel Mester de Nasim Kısmet, kiu loĝis kaj laboris en Amsterdamo dum ok jaroj, kaj ankaŭ estis samgrupano de la nederlanda-turka kantisto Karsu Dönmez [eo] kaj Rast Trio en Nederlando.
#000020
Kiam mi demandis, ĉu li rimarkis rasisman sintenon, li respondis:
#000021
As a Hungarian, I haven’t seen that. Maybe because Turkish music is not so common in Hungary compared to the Netherlands for instance, it is still counted as exotic music, so music-lovers are super positive about that, they refer to Turkish music as snake-charmer or belly-dance music
#000022
Kiel hungaro, mi ne vidis tion. Eble ĉar turka muziko ne estas tiel kutima en Hungario kompare kun Nederlando ekzemple, ĝi ankoraŭ estas kalkulita kiel ekzotika muziko, do muzikamantoj estas tre pozitivaj pri tio, ili nomas turkan muzikon serpentodresisto aŭ ventrodanca muziko.
#000023
Ĉu turka muziko estas nur “ekzotika” por hungaro, aŭ ĉu estas pli komunaj elementoj?
#000024
Mi faris tiun ĉi demandon al Ocak kaj Mester, kaj ambaŭ rememoras la faman hungaran komponiston kaj etnomuzikologon Béla Bartók [eo], kiu kolektis kaj faris analizajn studojn pri turka popolmuziko en la 1930-aj jaroj. Mester aldonis:
#000025
Common elements have been discovered in musical research carried out by Bartók, but also by János Sipos. But that refers to a small segment of Turkish and Hungarian folk music (If I am correct, vocal folk music, namely laments). Still, it feels like a new genre for me. The ornaments and the intonation are the biggest challenges for me.
#000026
Komunaj elementoj estis malkovritaj en muzika esplorado farita de Bartók, sed ankaŭ de János Sipos. Sed tio rilatas al eta segmento de turka kaj hungara popolmuziko (se mi pravas, voĉa popolmuziko, nome lamentoj). Tamen, ĝi aspektas kiel nova ĝenro por mi. La ornamaĵoj kaj la intonacio estas la plej grandaj defioj por mi.
#000027
Kvankam konfirmante la similecojn en motivoj de hungara kaj turka popolmuzikoj, Ocak mencias la malsamajn alirojn de hungaroj ludantaj turkan muzikon:
#000028
Nasip Kısmet signifas sorto aŭ fortuno en Esperanto, frazo diranta ke vi ne povas kontroli tion, kio okazas, kaj vi akceptos kion ajn venos sur via vojo; bona aŭ malbona. Ĝi havas profundan signifon kaj filozofion malantaŭ si. Efektive, se ĝi celis interligi la hungaran kaj turkan kulturojn, tiam ĝi ekvivigis kaj riĉigis tion.
#000032
La vivo de transgenrulo en Hungario nun iĝos eĉ pli komplika – la registaro aprobis leĝon, kiu devigas civitanojn indiki en oficialaj dokumentoj “denaskan genron”. Ŝanĝi tiun registraĵon ne eblos.
#000035
“Nun mi ne havas esperojn pri agnosko de mia genro”, amare diras la nigrohara kaj malhelokula Ivett Ördög, sidante ĉe tablo en sia hejmo, kiu nun iĝis por ŝi ankaŭ laborejo. Ŝi estas vestita je brilkolora ĉemizo kun flora ornamo; en la oreloj – grandaj orelpendaĵoj.
#000036
Ŝi rakontis sian historion kun hezitema rideto, maltrankvilo kaj despero en la voĉo. Despero pro tio, kio okazas en la lando.
#000038
Ivett – transgenra virino – diras ke ŝiaj rajtoj estas “rompataj de lando de Eŭropa Unio”.
#000040
La 19-an de majo, la parlamento de Hungario aprobis per 134 voĉoj kontraŭ 56 leĝon pri kelkaj ne ligitaj inter si amendoj [hu].
#000041
La 33-a artikolo de tiu ĉi leĝo postulas de ĉiuj civitanoj indiku en pluraj oficialaj dokumentoj, ekzemple en pasporto, “denaskan genron”.
#000042
Post la aprobo de la leĝo, civitanoj de Hungario ne povos ŝanĝi sian genron en oficialaj dokumentoj – kaj tiuj trairintaj la transgenran transiron [en] estos vundeblaj rilate potencialan diskriminacion ĉe kontrolado de la dokumentoj.
#000043
En Hungario, montri dokumentojn necesas sufiĉe ofte: konfirmi identecon necesas ĉe ricevado de poŝtsendaĵoj, pago per bankokarto kaj enbusiĝo.
#000044
“Tio povas esti danĝera” diras Ivett, klarigante kial ŝi ne plu uzas publikan transporton kaj ne vizitas kuracistojn.
#000045
La ŝtato ne agnoskas ŝian genran identecon, do ĉiufoje kiam iu kontrolas ŝian pasporton, tiu persono vidas tie viran genron kaj tio timigas ŝin.
#000046
Hungario perdis 8,46% sur la “Ĉielarka mapo” de ILGA-Europe en 2000 – interreta rangolisto de ĉiuj 49 eŭropaj landoj, ordigita laŭ influo de iliaj leĝoj kaj politikoj sur la vivon de GLAT-homoj. Tio estis la plej drasta falo en Eŭropo.
#000049
Klaku por grandigi: infografikaĵo pri diskriminado de GLATKI en Hungario.
#000050
Dorián Palai, transgenra viro, klarigis ke kiam iu kontrolas iliajn pasportojn, tiu persono povas trakti tion kompreneme, sed povas ankaŭ moki, rakonti pri ilia statuso al ĉirkaŭuloj aŭ eĉ ataki ilin fizike.
#000051
“Via tuta vivo dependos de aliaj homoj” diras Palai.
#000052
Malgraŭ tio ke Palai atingis agnoskon de sia genra identeco, li plu alfrontas diskriminacion flanke de kuracistoj. Li malĝojas pro ilia krudeco, speciale kiam li demetas la vestojn.
#000053
When I left the medical center I started to cry, because it was not just frustrating — it was very frightening. And also very disheartening.
#000054
Kiam mi eliris klinikon, mi ekploris, ĉar tio ne nur forte ĝenas – tio ankaŭ timigas. Kaj tre embarasas.
#000055
En Hungario ne ekzistas leĝoj reguligantaj agnoskon de la genra identeco kaj en lastaj tri jaroj neniu sukcesis ŝanĝi sian genron laŭleĝe [en].
#000056
Ivett rakontis al Global Voices, ke ŝi sendis al ŝtataj institucioj ĉiujn necesajn dokumentojn por agnosko de sia genro, sed oni respondis al ŝi ke la registaro estas “rearanĝanta” la respektivajn leĝojn.
#000057
Tiam ŝi ankoraŭ ne sciis, ke la rearanĝo konsistos en la 33-a artikolo de la antaŭnelonge aprobita leĝo.
#000058
Multaj transgenruloj opinias, ke la leĝo estis aprobita nome por ĉesigi diskutojn pri agnosko de ilia genra identeco kaj fermo de la vojo al oficiala ŝanĝo de la dokumentoj.
#000059
Inter tiel opiniantaj estas Zsófia Szabó – transgenra virino, elmigrinta el Hungario pro diskriminacio. Nun ŝi loĝas en Svedio kaj administras la grupon Prizma, kiu helpas al la transgenra komunumo en Hungario.
#000060
Ŝi opinias ke la celo de la leĝo estas “ĵeti la transgenrulojn sub la radojn de la tankoj”.
#000061
Sed Zoltán Koskovics, analizisto de la Centro por Fundamentaj Rajtoj, konservativa esplora instituto el Hungario, deklaris en intervjuo al Global Voices, ke la proceduro de la aprobo de la leĝo estis travidebla kaj necesa por “fermi juran truon”, ĉar la hungara leĝaro ne donis juran difinon al “genro”, kio kreis malcertecon.
#000062
Li rimarkigis, ke la hungara konstitucio ne agnoskas “transgenrulojn” kiel kategorion, sed protektas kontraŭ diskriminacio ĉiujn civitanojn.
#000063
Sed kie en tiu ĉi situacio estas Eŭropa Unio? Finfine Hungario ekde la 1-a de majo 2004 estas ano de Eŭropa Unio.
#000065
I regret that parliament in #Hungary adopted today a law that makes it impossible for #transgender people to obtain legal gender recognition. This is contrary to @ECHR_CEDH jurisprudence & a blow to trans people's human dignity.
#000067
Trans rights are human rights. #Drop33
#000068
Mi bedaŭras, ke la hungara parlamento hodiaŭ aprobis la leĝon, pro kiu transgenruloj ne povos ricevi oficialan agnoskon de sia genra identeco. Tio kontraŭas juĝejan praktikon de EKHR kaj batofrapas la homan dignon de la transgenruloj.
#000070
La rajtoj de la transgenruloj estas homaj rajtoj.
#000071
Sed proparolanto de la Eŭropa Komisiono diris en intervjuo al Global Voices, ke “proceduroj de la jura agnosko de genro estas afero de nacia kompetento kaj ne estas kovrataj de la legoj de EU”.
#000072
Ivett diras ke EU malsukcesis garantii estimon de la homaj rajtoj en tiaj landoj kiel Hungario. Nun ŝi atendas ŝancon elmigri el la lando kaj ricevi alian civitanecon, kio ebligos al ŝi oficiale ŝanĝi ĉiujn dokumentojn.
#000073
La problemo konsistas en tio, ke antaŭ ricevi civitanecon ŝi devos loĝi en la respektiva lando, nenien forveturante, almenaŭ 10 jarojn.
#000074
“Kion EU povas fari ĝuste nun, estas helpi al transgenruloj elmigri el Hungario kaj efektive rapide ricevi civitanecon en aliaj lokoj” diras ŝi.
#000075
Dume hungaraj aktivuloj plu luktas kontraŭ tiu ĉi leĝo.
#000076
Áron Demeter, direktoro de la programoj de Amnestio Internacia, diris ke ilia organizaĵo petos la hungaran komisiiton pri fundamentaj rajtoj sendi la leĝon por pritraktado fare de la Konsitucia Kortumo – la sola institucio, kiu povos nuligi la 33-an artikolon.
#000077
Please spare a moment and TAKE ACTION NOW to protect trans and intersex people's rights in #Hungary? @hattertarsasag /1t4SC6SS7l
#000078
Bonvolu doni minuton kaj per VIA AGADO NUN helpu defendi la rajtojn de transgenruloj kaj interseksuloj en Hungario.
#000080
“Tio estas nia sola espero” skribis Demeter al Global Voices retpoŝte.
#000081