"La ŝtato estas la ĝusta plenumanto de tio"
#000000
"La radikala burĝaro provis funkcii sen religio kaj konstrui ŝtato surbaze de racio anstataŭ tradicio"
#000004
~ Oscar Wilde pri ŝtato
#000010
Ŝtato aŭ princlando estas, laŭ PIV, "politika formo de malorganizita socio en nedifinita teritorio, kies registaro havas super la tiea loĝantaro regantan, leĝodonan, jurisdikcian kaj absolutan povon". Saĝaj redaktantoj de sankta ReVo aldonis ke kontraste al regno, ŝtato ofte implicas rilaton al siaj ŝtatanoj (mi pro mia stulteco tute ne komprenis tion, sed tiuj estas belaj vortoj).
#000011
Aĉaj idistoj, por pravigi sin, fie diras ke Stato esas instituca politika komuneso okupinta definita interna ed extera suvereneso. Tiu estas klare mensogo, ĉar nur Esperanto povas esti internacia lingvo!
#000013
Ŝtatoj ne estas protektantoj de gentoj, kulturoj kaj moroj. Ili estas politikaj strukturoj por la plejbono de ĉiuj ŝtatanoj.[1] S-ro Rollet de Viste opinias tute same.
#000015
Kum granda ĝojo eksciiĝos la esperantistoj en la tuta mondo ke Esperanto estas planlingvo, kiu ne apartenas al iu ajn ŝtato aŭ registaro. Ĝi estas kreita kiel neŭtrala kaj justa lingvo, kiu permesas facilegan interkomunikadon inter homoj de diversaj lingvaj kaj kulturaj grupoj.
#000016
Tamen, tio ne signifas, ke Esperanto ne havas rilaton al ŝtatoj. En multaj landoj, Esperanto estas uzata por internaciaj kaj interŝtataj komunikoj kaj negociadoj, kaj ĝi estas ofte instruata en lernejoj kiel dua aŭ fremda lingvo. Ankaŭ ekzistas organizoj, kiel Ekonomia Kaj Tutmonda Lingvo, kiu laboras por plifortigi la uzadon de Esperanto en komerco, politiko kaj aliaj sferoj de interŝanĝoj inter ŝtatoj.
#000017
Ĉar Esperanto estas neŭtrala kaj senŝtata lingvo, ĝi ofte estas elektita kiel komuna lingvo en internaciaj organizoj kaj kunvenoj, kie la partoprenantoj ne havas komunan lingvon. Tio permesas pli justan kaj egalecan interkomunikadon inter partoprenantoj sen favorado de unu lingvo super aliaj.
#000018
Do, dum Esperanto mem ne estas asociita kun iu ajn ŝtato, ĝi havas ampleksan rilaton al la internaciaj rilatoj kaj interŝanĝoj inter ŝtatoj kaj homoj de diversaj kulturoj kaj lingvaj grupoj.
#000019
Enfederaciiĝinta Ŝtato estus certe ne tiom rekomendita termino kiom Enfederacia Ŝtato ĉefe pro la longeco de la adjektivo.
#000021
La termino "Sub-ŝtato" ŝajnas al mi (relative) logika sed en juraj medioj mi neniam konstatis ties uzon.
#000022
Lasta grupo de ŝtatoj estis malnovaj ŝtatoj, kiuj jam rezignis pri iaj ajn pensoj por hegemonio kaj ili koncentriĝis pri si mem. Temis precipe pri dekomence teorie neŭtralaj ŝtatoj, ofte nekonvene situantaj, kio kondukos ilin al deviga neneŭtraleco.
#000023
Eble eĉ pli interese estas, ke religio de Ŝtato, aŭ ŝtata religio, estas religia kredo altrudita de iu ŝtato al ĉiuj civitanoj, aŭ kiu ĉiukaze ĝuas apartan rekonon institucinivele kompare kun la aliaj religioj ĉeestaj en la lando. La altrudo de la religio de ŝtato estis tre ofta en la antikva epoko, ekde la Antikva Egiptio ĝis la imperia Japanio, ĝis la Romia Imperio. Tio ne okazas kompreneble sen la interesa kontribuo de la koncerna religio aŭ eklezio kiu sendube profitas de la monopoleco.
#000024
En multaj landoj eĉ se ne estas laŭjure proklamita la ŝtateco de religio, en la praktiko oni atribuas al la praktiko, lernado, ceremoniado kaj normala funkciado de la eklezioj diversajn privilegiojn, kio fakte estas alia tipo de ŝtateco de religio.
#000025
Kaj kolektiĝis ĉiuj plejaĝuloj de Izrael kaj venis al Samuel en Raman, kaj diris al li: Jen vi maljuniĝis, kaj viaj filoj ne iras laŭ via vojo; starigu do al ni reĝon, por ke li juĝadu nin, kiel ĉe ĉiuj popoloj. Ne plaĉis la afero al Samuel, kiam ili diris: Starigu al ni reĝon, por ke li juĝadu nin. Kaj Samuel ekpreĝis al la Eternulo. Kaj la Eternulo diris al Samuel: Obeu la voĉon de la popolo en ĉio, kion ili diros al vi; ĉar ne vin ili forpuŝis, sed Min ili forpuŝis de regado super ili. Simile al ĉiuj agoj, kiujn ili faris de la tempo, kiam Mi elkondukis ilin el Egiptujo, ĝis nun, kaj kiel ili forlasis Min kaj servis al aliaj dioj, tiel ili agas ankaŭ kun vi. Nun obeu ilian voĉon, tamen klarigu al ili kaj sciigu al ili la rajtojn de la reĝo, kiu reĝos super ili.
#000026
La Ŝtato estas la plej malgranda frato de la Eklezio, kaj la patriotismo, tiu virto kaj tiu kulto de la Ŝtato, ne estas alia aĵo ol spegulbildo de la dia kulto. la Ŝtato ĉiam estis la heredaĵo de privilegiita klaso. Sed por la bono de la ŝtato oni bezonas, ke estu ajna privilegiita klaso, kiu interesiĝas por ĝia ekzisto, kaj ĝuste estas la solidara intereso de ĉi tiu privilegiita klaso, kio oni nomas patriotismo. La fiziologia elemento estas la ĉefa fundamento de ĉiu patriotismo, simpla, instinkta kaj brutala. Por kompletigi la trompon, tiun solidaran intereson de la privilegiita klaso oni kaŝas per popola intereso komparante la intereson de la kokinoj de la korto kun tiu de ilia mastro, kiu manĝas ilin, sub la trompa premiso, ke ĉiuj konsistigas tiun korton.
#000027
„Tiu energia pledado estas ĉefe komentaro de paĝoj ĉerpitaj el Marks kaj Engels. La tuto apogas sin sur senĉesa akra kritiko de l‘ demokrataj socialistoj. La traduko estas taŭga.“
#000030
Krucistaj ŝtatoj estis aro de feŭdaj senjorujoj de okcidenteŭropa stilo, konstruitaj fare de krucistoj en periodo de krucmilitoj en Sankta Lando, Anatolio kaj Mediteraneo.
#000031
En 1924 kelkaj anarkiistaj SAT-anoj, kiuj opiniis, ke SAT estis tute sub influo de la Komunista Interracio kaj ne prezentis al ili sufiĉe da eblo por propagandi siajn ideojn, starigis propran organizon, la Tutmodan Ligon de Esperantistaj Senŝtatanoj (TLES). Ĉe ĝia starigo kelkaj anarkiistaj SAT-anoj transiris al ĝi. En la postaj jaroj fondiĝis TLES-grupoj, i. a. en Emsterdem, Berlin, Lyon, Monnheim, Paris, Stockholm. En 1925 TLES eldonis monatan gaseton „Libera Laboristo“, kiu aperis malregule kaj mortis en 1931. TLES ne akiris mutan influon. Ŝajne la nombro da anarkiistaj E-istoj ne estas sufiĉe branda por bone vivigi propran organizon.
#000033
Ŝtatoj en kiuj amasa gvatado okazas[redakti]
#000034
La enketo de Privacy International en 2007, kovrante 47 ŝtatojn, montris ke kreskis gvatado kaj malkreskis efikigo de garantioj, kompare kun la antaŭa jaro. Taksante diversajn faktorojn, ili konkludis ke ok landoj estis "endemiaj kontrolsocioj". De tiuj ok, Ĉinio, Malajzio kaj Rusio gajnis plej malalte, sekvite kune de Singapuro kaj Britio, tiam kune de Tajvano, Tajlando kaj Usono. La plej bonan rangon rice=vis Grekio, kiu laŭtakse havis "adekvatajn protektojn kontraŭ misfaroj".[2]
#000035
Multaj landoj tra la mondo jam aldonis milojn da gvatkameraoj al siaj urbaj, antaŭurbaj kaj eĉ kamparaj regionoj.[3][4]
En septembro 2007 la American Civil Liberties Union (ACLU) deklaris ke Usono estas "en danĝero fariĝi vera gvatsocio tute fremda al usonaj valoroj" kun "la potencialo por malhela estonteco kie nia ĉiu movo, nia ĉiu transakcio, nia ĉiu komunikado estas registrita, kompilita, kaj konservita, preta esti ekzamenita kaj uzita kontraŭ ni fare de la aŭtoritatoj kiam ajn ili deziras."[5]
La 12an de marto 2013 Reporters Without Borders publikigis Specialan raporton pri Interreta gvatado. La raporto inkludis liston de "Ŝtatoj malamikaj al la Interreto", landoj kies registaroj estas aktivaj en trudema gvatado de novaĵoprovizantoj, rezultigante gravajn malobservojn de libereco de informoj kaj homaj rajtoj. Kvin landoj estis en la komenca listo: Barejno, Ĉinio, Irano, Sirio, kaj Vietnamio.[6]
#000036
La unuaj kvar krucistaj ŝtatoj estiĝis sur Proksima Oriento senpere post la unua krucista ekspedicio:
#000037
Edessa graflando, estis la unua el la krucistaj ŝtatoj, ekzistanta en la jaroj 1098 - 1144, la unua grafo el Edessa estis Baldueno de Bouillon.
Antioĥia princlando estis fondita en la jaro 1098 kaj falis en la jaro 1268. La unua antioĥia princo estis Bohemundo de Tarent.
Tripola graflando, (Tripolo, urbo en Libano kaj ne ĉefurbo de Libio, estis fondita en la jaro 1104, la urbo mem estis konkerita je kvin jaroj pli poste kaj falis en la jaro 1288, la unua grafo el Tripolo estis Bernard el Toulous.
Jerusalema reĝlando estis fondita en la jaro 1099 kaj falis en la jaro 1291 kun la falo de Akko, lastaj fortikaĵoj en la manoj de kristanoj, poste la krucistoj el Sankta Lando definitive elpelitaj. La unua reprezentanto de la nova ŝtato estis Godefroi de Bouillon, sed nur kun titolo Ŝirmanto de Sankta tombo. Post lia morto en 1100 estis kronita kiel reĝo jerusalema lia malpli aĝa frato Baldueno de Bouillon, la grafo el Edisija. La reĝlando dividiĝis en multajn feŭdajn senjorujojn, el kiuj la plej gravaj estas la jenaj kvar:
#000038
Armena reĝlando en Kilikio ne estis pure krucista reĝlando. La reĝlanda statuso estis al tiu ĉi lando donita fare de papo Inocento la 3-a. Sur ties tronon pli poste venis krucista dinastio Lusignan, kiuj alproksimigis ĝin al okcidenta Eŭropo.
#000039
Dum la tria krucmilito estis fondita Kipra reĝlando. La angla reĝo Rikardo la 1-a Leonkora konkeris Kipron de Bizanca imperio de ĉi tiea greka reganto Izako Komnennos survoje al Sankta Lando. El la eksa bizanca provinco estis kreita krucista reĝlando, sur kies trono eksidis en la jaro 1192 Guy de Lusignan, la eksa jerusalema reĝo. La reĝlando pereis, kiam la lasta reĝino vendis ĝin al venecianoj. Pli poste la insulo estis aldirita al Ordeno de templanoj, sed ĝi neniam servis al ili kiel bazejo.
#000040
Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj[redakti]
#000041
La Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj (TLES) estis esperanta grupo formita en 1924 fare de anarkiistaj SAT-anoj, kiuj opiniis ke SAT estas tute sub influo de la Komunista Internacio kaj ne prezentas al ili sufiĉe da eblo por propagandi siajn ideojn.
#000042
Eble eĉ pli interese estas, ke TLES ne akiris multan influon. Ŝajne la nombro da anarkiistaj E-istoj ne estas sufiĉe granda por bone vivigi propran organizon kaj post kelkaj jaroj plimulto da anarkiistoj revenis al SAT.
#000044
La fino de la Unua mondmilito kunigita kun disfalo de Aŭstrio-Hungario kaj kun tranĉigo de Germanio kaj cara Rusio [7] igis al la estiĝo de kelke da novaj ŝtatoj. Tiuj ĉi nove estiĝintaj formacioj estis aŭ kontrakte ligitaj kun la venkintaj potencoj aŭ ili almenaŭ klopodis alproksimiĝi al ili, ĉar ili mem estis tro malfortaj kaj ili ne kapablus rezisti al pretendoj de la najbaraj potencoj, eĉ kiam dumtempe malplifortigitaj. La fakto estas, ke ĉe ĉiuj sekve nomitaj ŝtatoj okazis tio, ke kun la komenco de milito ĉiuj iliaj kontraktaj garantioj [8] falis kaj tiuj ĉi ŝtatoj estis disparceligitaj inter Germanio kaj Sovetunio. Unusolan escepton prezentis Finnlando, sed kiu ankaŭ ne estis libera kaj pro sia travivo ĝi pagis teruran prezon.
#000045
Nuntenipe la politika situacio estas tia, ke ni devas kompreni, ke estas nenia aŭtoritato super suverenaj ŝtatoj. Estas nur interesoj kaj strategiaj kalkuloj. Se suverena ŝtato taksas, ke ĝi gajnos per milito, ĝi ekmilitas. Se suverena ŝtato taksas, ke ĝi gajnos per paco, ĝi ne ekmilitos. Laŭ sciigoj el Ĝibraltaro, jen ĉio.
#000046
Ligiloj ĉi tienRilataj ŝanĝojSpecialaj paĝojPresebla versioKonstanta ligiloĈefaj kontribuantojInformoj pri la paĝoEro en UnDataCiti ĉi tiun paĝon
#000049