Kiel ni vidos, Joan Amades ne nur okupiĝis pri folkloro kaj etnografio. Kiel amanto de la naturo kaj de la kulturo li interesiĝis ankaŭ pri diversaj fakoj, ekzemple ekskursismo, grafologio aŭ entomologio, inter aliaj. Tamen restas iom nekonata grava aspekto en la aktivado de Joan Amades, tio estas lia esperanto-agado. Esperanto estis por li la plej grava jun-aĝa pasio. Kvankam kun la paso de la tempo tiu pasio malvarmiĝis, esperanto lasis en li aron da valoroj kaj vidpunktoj pri la mondo kaj la homaro, kiujn li konservis dum sia tuta vivo kaj vidigis en sia verkaro.
#000003
Kiam li revenis al la urbo, lia patro, danke al ega intereso kaj strebado, irigis lin al la bazlernejo Victor Hugo ĝis li fariĝis naŭ-jara, tio estas la sufiĉan tempon, por ke li lernu legi kaj skribi. Tion poste memoris Joan Amades dirante: “Mia patro ne estis tre klera, lia plej grava revo estis, ke mi multe sciu pri legado kaj skribado”. [Amades, Joan, Quan anava a estudi, Barcelona, ed. Barcino, 1982, p. 7]
#000010
Forlasinte la lernejon, Joan Amades eklaboris en la drapvendejo de siaj gepatroj, ĉe la pulbazaro de Sant Antoni, sed li faris ĉion eblan por transformi ĝin en librobrokantejon, kiu iĝos lia vivodaŭra pasio.
#000011
La gepatroj tute ne ŝatis la leg-avidecon de sia filo, ĉar li havis tre malbonan vidkapablon. Pro tio ili malpermesis ĝin al li. Joan Amades devis kaŝi sin por daŭre legi. Tamen li superis tiun handikapon per sia mirinda memoro kaj nesatigebla scivolemo.
#000013
Tiama Barcelono estis kontrasta: unuflanke alternis anarkiistaj atencoj kaj pistol-teroro de la mastraro; aliflanke floris kulturo per diversaj grupoj kaj kluboj. Unu el ili, la Barcelona Ateneo, fariĝis la sidejo de la burĝaj kleruloj. Gravaj homoj por la kulturo, kiel Lluís Domènec i Montaner aŭ Eugeni d’Ors, apartenis al ĝi kaj en ĝi multe lernis.
#000014
Ĉe la Popola Enciklopedia Ateneo Joan Amades pasigis sian junecon kaj eniris plej diversajn kulturfakojn. Per sia mallonga periodo en la lernejo Victor Hugo li akiris sufiĉan bazkapablecon por poste disvolvi sukcese sian memlernadon, ĉiam legante librojn. La Ateneo malfermis diversajn pordojn al li. Li krome estis junulo sufiĉe solema, kaj lia atenea periodo helpis lin ekhavi kontaktojn kaj plibonigi siajn sociajn kapablojn, kio poste tre utilos al li. Tie li kultivis entomologion, grafologion, astronomion, ekskursismon kaj lingvojn.
#000019
Entomologio, studado de la insektoj, estis unu el liaj emoj, kiun li multe ĝuis per ekskursado. Prefere ol la biologiaj karakteroj, la konduto de la insektoj pli allogis Joan Amades. Li ŝatis kompari tiun insektan konduton kun la homa personeco kaj starigi rilatojn inter ili, kiel jam faris la mezepokaj bestolibroj. Tiu procedo gravos, kiam li studos la homajn kutimojn. El formikoj, ekzemple, mirigis lin, ke ili unuope estas etaj kaj havas ĥaosan movon, tamen kune montras egan kunordigon, kunlaboron kaj unuecon, kiuj kondukas ilin al atingo de grandaj kolektivaj celoj. Tiu agado eble memorigis lin pri la funkciado de la pulbazaro, kie staris lia librovendejo, sed precipe oni povus ĝin kompari kun la esperantista idealo pri universala frateco. Similan ideon celis transdoni Teresa Rosell, amikino de Joan Amades, per la frazo “maro estas gutaro”, kiu fariĝis unu el la plej famaj devizoj de la katalunaj esperantistoj.
#000022
Krom pri la studo de la konduto, Joan Amades ĉefe interesiĝis pri la homa maniero interilati kaj interkomuniki. La parola lingvo, la lingva diverseco, la karakterizoj de la skriba esprimado aŭ eĉ la gestolingvo estis aliaj objektoj, kiujn li studis. Tiam esperanto aperis kiel granda solvo al la homa universala interkomunikado. Ĝi estis idealo, kiu plene kongruis kun la celoj kaj intelektaj aspiroj de Joan Amades.
#000023
Ni vidas do kiel, kvankam la intersiĝoj de Amades ŝajnis multflankaj kaj senrilataj inter si, same kiel la antaŭe menciitaj formikoj, ĉiuj iris en la direkton de la studo de komuna fako: la karakterizaĵoj de la socia konduto de la homoj kaj ilia maniero interilati kaj interkomuniki. Laŭ tiu vojo, en la historia momento, en kiu vivis Joan Amades, estis neeviteble, ke li pli aŭ malpli frue trafos esperanton kaj fervore entuziasmiĝos, ĉar ĝi respondis al granda parto de la liaj intelektaj inklinoj.
#000024