Litovo ( lietuvių kalba ) estas la oficiala ŝtatlingvo de Litovio kaj estas rekonita kiel unu el la oficialaj lingvoj de la Eŭropa Unio.
Ekzistas proksimume 2.9 milionoj [3] indiĝenaj litovaj parolantoj en Litovio kaj proksimume 200,000 eksterlande.
Litovo estas balta lingvo, rilatita al la latva kaj pli fore al slavaj kaj aliaj hindoeŭropaj lingvoj.
Ĝi estas skribita en latina alfabeto.
Litovo ofte laŭdire estas la plej konservativa vivanta hindoeŭropa lingvo, retenante multajn ecojn de proto-indo-eŭropano nun perdita en aliaj lingvoj.
#000003
9 Kursoj pri la litova
#000004
Inter hindeŭropa lingvaro, litovo estas eksterordinare konservativa, retenante multajn arkaikajn ecojn alie trovitajn nur en antikvaj lingvoj kiel ekzemple sanskrito [5] aŭ malnovgreka.
Tial, ĝi estas unu el la plej gravaj fontoj en la rekonstruo de la hindeŭropa pralingvo malgraŭ it malfrua atestado (kie la plej fruaj tekstoj datas nur al ĉ. 1500).
La fonologio kaj aparte la nominala morfologio de litovo povas esti superita per la konservativismo de novgrekaj verboj, kiuj konservas kelkajn arkaikajn ecojn mankantajn ion rilate al litovo, kiel ekzemple la sinteza aoristo kaj mediopasive formularoj. preskaŭ estas
#000005
La prot-Balt-slavaj lingvoj disbranĉiĝis rekte de proto-indo-eŭropano, tiam sub-branĉita en proto-Baltan Maron kaj proto-slava.
Proto-balta disbranĉiĝis en Proto-Okcidenta-Baltan Maron kaj Proto-Orienta-Baltan Maron.
Balta lingvaro pasis tra prot-Balt-slava stadio, de kiu baltaj lingvoj retenas multajn ekskluzivajn kaj ne-ekskluzivajn vortfaradajn, morfologiajn, fonologiajn kaj akcentajn isoglose en ofta kun la slavaj lingvoj, kiuj reprezentas siajn plej proksimajn vivantajn hindoeŭropajn parencojn.
Krome, kun litova estaĵo tiel arkaika en fonologio, slavaj vortoj ofte povas esti konkluditaj el litovo per regulaj sonleĝoj;
vilkaj kaj pola ŭilk ← PBSl.
PIE ÷ wĺ̥kwoj, ĉio kun la signifo " lupo ".
#000006
Laŭ kelkaj glotokronologiaj konjektoj, [9] [10] la orienta balta lingvaro disfendas de la okcidenta Balta Maro tiajn inter AD 400 kaj 600.
La greka geografiisto Ptolemeo jam skribis de du balta tribo/nacioj sub nomo, la Galindai kaj Sudinoi (γαλίνδαι, σουδινοί) en la dua-jarcenta p.K.
La diferencigo inter litovo kaj la latva komenciĝis post 800;
por longa periodo, ili povus esti konsideritaj dialektoj de ununura lingvo.
Ĉe minimumo, transiraj dialektoj ekzistis ĝis la 14-a aŭ 15-a jarcento kaj eble same malfrue kiel la 17-a jarcento.
Ankaŭ, la 13-a- kaj 14-ajarcenta okupo de la okcidenta parto de la Daugava baseno (proksime koincidanta kun la teritorio de moderna Latvio) de la germana Sword Brethren havis signifan influon sur la sendependa evoluo de la lingvoj.
#000007
La plej frua pluviva skriba litova teksto estas traduko originanta de proksimume 1503-1525 el patroniao, la ave Maria, kaj la La Kredo Nicea verkita en la Southern Aukštaitian-dialekto.
Presitaj libroj ekzistis post 1547, sed la nivelo de legopovo inter litovoj estis malalta tra la 18-a jarcento, kaj libroj ne estis ofte haveblaj.
En 1864, sekvante la Januaran Ribelon, Mikhail Muravyov, la rusa Governor General of Lithuania (Generalguberniestro de Litovio), malpermesis la lingvon en eduko kaj eldonado kaj baris uzon de la latina alfabeto entute, kvankam libroj presitaj en litovo daŭre estis presitaj trans la limo en Orienta Prusio kaj en Usono.
Alportite en la landon fare de librokontrabandistoj malgraŭ la minaco de rigidaj malliberecaj punoj, ili helpis instigi kreskantan naciisman senton kiu finfine kaŭzis la ĉesigon de la malpermeso en 1904.
#000008
Jonas Jablonskis (1860-1930) faris signifajn kontribuojn al la formado de la norma litova lingvo.
La konvencioj de skriba litovo evoluis dum la 19-a jarcento, sed Jablonskis, en la enkonduko al lia Lietuviškos kalbos gramatika, estis la unua se temas pri formuli kaj klarigi la esencajn principojn kiuj estis tiel nemalhaveblaj al ĝia pli posta evoluo.
Lia propono por Standard Lithuanian estis bazita sur lia indiĝena Western Aukštaitijan dialekto kun kelkaj ecoj de la dialekto de la orienta Prussian Lithuanians parolita en Eta Litovio.
Tiuj dialektoj [ kiujn klarigo bezonis ] konservis arkaikan fonetikon plejparte sendifektan pro la influo de la najbara praprusa-lingvo, dum la aliaj dialektoj spertis malsamajn fonetikajn ŝanĝojn.
Litovo estis la oficiala lingvo de Litovio ekde 1918.
Dum la soveterao (vidu Historion de Litovio), ĝi estis uzita en oficiala diskurso kune kun la rusa, kiu, kiel la oficiala lingvo de Sovetunio, transprenis prioritaton litovon.
#000009
Provo unuigi la kontraŭstarajn sintenojn estis farita fare de Jan Michał Rozwadowski.
Li proponis ke la du lingvogrupoj estis efektive unueco post la dividado de hindeŭropa, sed ankaŭ sugestis ke post la du dividiĝis en apartaj unuoj (baltaj kaj slavaj), ili havis malantaŭan kontakton.
La genetika parencecvido estas pliigita per la fakto ke proto-Balto-la slava estas facile rekonstruebla kun gravaj pruvoj en historia prozodio.
La kvazaŭaj (aŭ certa, same certa kiel historia lingvistiko povas esti) similecoj pro kontakto estas viditaj en tiaj fenomenoj kiel la ekzisto de definitivaj adjektivoj formitaj per la aldono de klinita pronomo (descendita de la sama proto-ind-eŭropa pronomo), kiuj ekzistas en kaj balta kaj slava ankoraŭ nenie alie en la hindoeŭropa familio (lingvoj kiel ekzemple albana kaj la ĝermanaj lingvoj evoluigis definitivajn adjektivojn sendepende), kaj tio ne estas rekonstruebla por prot-Balt-slava, signifante ke ili plej verŝajne formiĝis tra lingvokontakto.
#000011
[ citaĵo bezonis ] La balta hidronim areo streĉas de la Vistula Rivero en la okcidento ĝis Orient Moskvo kaj de la Balta Maro en la nordo ĝis Sud Kievo.
Vladimir Toporov kaj Oleg Trubachyov (1961, 1962)-datita studis baltajn hidronimojn en la rusa kaj ukraina teritorio.
Hydronyms kaj arkeologio analizo montras ke la slavoj komencis migri al la baltaj areoj oriente kaj nordorientaj indikoj en la 6-7-a jarcentoj, antaŭe tiam, la balta kaj slava limo estis sude de la Pripyat Rivero.
En la 1960's Vladimir Toporov kaj Vyacheslav Ivanov faris la post konkludoj pri la rilato inter la baltaj kaj slavaj lingvoj:) proto-loslava-lingvo formite de la periferi-specaj baltaj dialektoj;
b) slava lingva tipo poste formis de la baltaj lingvoj strukturan modelon;
c) kiun la slava struktura modelo estas rezulto de la baltaj lingvoj struktura modeltransformo.
La disertaĵoj de tiuj akademiuloj ne kontraŭdiras la baltajn kaj slavaj lingvoj-proksimecon kaj de historia perspektivo precizigas la balt-slavajn lingvoj-evoluon.
#000012
2,955,200 homoj en Litovio (inkluzive de 3,460 tataroj), aŭ proksimume 80% de la populacio, (1998) estas indiĝenaj litovaj parolantoj;
la plej multaj litovaj loĝantoj de aliaj naciecoj ankaŭ parolas litovon iagrade.
La totala tutmonde Litov-parolanta populacio estas proksimume 3,200,000.
#000014
Litovo estas la ŝtatlingvo de Litovio kaj oficiala lingvo de la Eŭropa Unio.
#000015
La litova lingvo havas du dialektojn (tarmės):
Aukštaičių ( Aukštaitian, Highland Lithuanian) kaj žemaičių /žemaitiu ( Samogitian, Lowland litova).
Ekzistas signifaj diferencoj inter norma litovo kaj Samogitian.
La moderna ĵemajtia dialekto formiĝis en la 13-a-16-a jarcentoj sub la influo de la kurona lingvo.
Litovaj dialektoj estas proksime ligitaj kun etnografiaj regionoj de Litovio.
#000016
Dialektoj estas dividitaj en subdialektojn (patarmės).
Ambaŭ dialektoj havas tri subdialektojn.
Samogitian estas dividita en Okcidenta, Norda kaj Suda;
Aukštaitian en Okcidenta (Suvalkiečiai), Suda (Dzūkai) kaj Orienta.
Ĉiu subdialekto estas dividita en pli malgrandajn unuojn - paroladojn (šnektos).
#000017
Norma litovo estas derivita plejparte de okcidentaj Aukštaitianaj dialektoj, inkluzive de la orienta dialekto de Eta Litovio.
Influo de aliaj dialektoj estas pli signifa en la vortprovizo de norma litovo.
#000018
Litovo utiligas la latinan manuskripton kompletigitan kun diakritaj signoj.
En la pretig sinsekvo, y tuj sekvas post į ( mi nomis nosinė ), ĉar kaj y kaj į reprezentas la saman longvokalo [ iː]:
#000019
Krome, la sekvaj digrafoj estas uzitaj, sed estas traktitaj kiel sekvencoj de du leteroj pri pretigceloj.
La digrafk reprezentas ununuran sonon, la velaran frikativon [ x], dum dz kaj dž estas okulfrapaj kiel simplaj kombinaĵoj de iliaj komponentleteroj (sonoj):
#000020
La litova skribsistemo estas plejparte fonema, t.e., unu letero kutime egalrilatas al ununura fonemo (sono).
Ekzistas kelkaj esceptoj: ekzemple, la litero I reprezentas aŭ la vokalon [ ɪ], kiel en la angloj sidas, aŭ estas silentaj kaj simple indikas ke la antaŭa konsonanto estas palatigita.
Ĉi-lasta estas plejparte la kazo kiam mi okazas post konsonanto kaj estas sekvita per dorso aŭ centra vokalo, krom en kelkaj pruntitaj vortoj (ekz., la unua konsonanto en lūpa [ ˈɫûːpɐ], "lipo", estas velarigita dentala laterala aproksimant;
aliflanke, la unua konsonanto en liūtaj [ ˈljuːt ̪ɐs̪], "leono", estas palatigita alveolara laterala aproksimant;
ambaŭ konsonantoj estas sekvitaj per la sama vokalo, la longa [ uː], kaj neniu [ ɪ] povas esti prononcita en liūtas).
#000021
Makrono (sur u), Ogoneko (sur , e, mi, kaj u), kaj y (modloko de mi) estas uzita ĉar gramatika kaj historical argumentas kaj ĉiam indikas vokallongon en Modern Standard Lithuanian.
Akuta, grava, kaj tild diakritaj signoj kutimas indiki tonaltakĉentojn.
Tamen, tiuj tonaltakĉentoj estas ĝenerale ne skribitaj, krom en vortaroj, gramatikoj, kaj kiel ekzemple kie bezonite por klareco, por diferencigi homonimojn kaj dialektan uzon.
#000022
Litovo havas ses longvokalojn kaj kvin mallonga ili (ne inkluzive de pridisputata fonemo markita en krampoj).
Longo estis tradicie konsiderita la karakterizaĵo, kvankam mallongaj vokaloj estas ankaŭ pli alcentrigitaj kaj longvokaloj pli periferiaj:
#000024
Litovo estas tradicie priskribita kiel havado de naŭ diftongoj, akeo, Au, ei, eu, oui, ou, ui, Ie, kaj uo. Tamen, kelkaj aliroj (t.e., Schmalstieg 1982) traktas ilin kiel vokalsekvencojn prefere ol diftongoj;
efektive, la pli longa komponento dependas de la speco de streso, dum en diftongoj, la pli longa segmento estas fiksa.
#000026
La litova prozodia sistemo estas karakterizita per libera akĉento kaj karakteriza kvanto.
Ĝia akcentado foje estas priskribita kiel simpla ton sistemo, ofte nomita tonaltakĉento.
En vortfaradaj vortoj, unu silabo estos tonike elstara.
Peza silabo - t.e., silabo enhavanta longvokalon, diftongon, aŭ Sonorant elkondukon - povas havi unu el du tonoj, regresan tonon (aŭ akutan tonon) aŭ altiĝantan tonon (aŭ cirkumfleksan tonon).
Malpezaj silaboj (silaboj kun mallongaj vokaloj kaj laŭvole ankaŭ Obstruant elkondukoj) ne havas la dudirektan kontraston de pezaj silaboj.
#000027
Litovo estas tre klinita lingvo en kiu la rilatoj inter vortklasoj kaj iliaj roloj en frazo estas esprimitaj per multaj klinadoj.
#000028
En litovo, ekzistas du genroj por substantivoj - viraj kaj feminaj, kaj ekzistas tri seksoj por adjektivoj, pronomoj, numeraloj kaj participoj: vira, virineca kaj neŭtra.
Ĉiu atributo devas sekvi la sekson kaj la nombron da la substantivo.
La neŭtraj formoj de aliaj vortklasoj estas uzitaj kun temo de nedifinita sekso (pronomo, infinitivo ktp.).
#000029
Ekzistas dek du substantivo kaj kvin adjektiv deklinacioj kaj unu (vira kaj virineca) participdeklinacio.
#000030
Substantivoj kaj aliaj partoj de nominala morfologio estas malkreskitaj en sep kazoj:
nominativo, genitivo, dativo, akuzativa, instrumenta, lokativo, kaj vokativo.
En pli malnovaj litovaj tekstoj tri kromaj specoj de la lokativo estas trovitaj:
La plej oftaj estas la ilative, kiu daŭre estas uzita, plejparte en parola lingvo, kaj la alativo, kiu pluvivas en la normlingvo en kelkaj idiomaj uzokutimoj.
La adesive estas preskaŭ formortinta.
Tiuj kromaj kazoj estas verŝajne pro la influo de Uraliclingvoj kun kiuj baltaj lingvoj havis multjaran kontakton (Uraliclingvoj havas bonegan diversecon de substantivkazoj, kelkaj kiuj estas specialigitaj lokativoj).
#000031
La litova vorta morfologio montras kelkajn inventojn.
Nome, la perdo de sinteza pasivaĵo (kiu estas hipotezita surbaze de la pli arkaikaj tamen long-formortintaj hindoeŭropaj lingvoj), sinteza perfekta (formite per la rimedoj de kopiado) kaj aoristo;
formiĝanta subjunktivo kaj imperativo kun la uzo de sufiksoj kaj plie klinadoj kontraste al sole klinadoj en, ekz., malnovgreka;
fuziado kaj malaperado de la - t kaj nt- signoj por triapersona singularo kaj pluralo, respektive (tio, aliflanke, okazas en latva kaj la praprusa ankaŭ kaj povas indiki kolektivan kvaliton de ĉiuj baltaj lingvoj).
#000033
Aliflanke, la litova vorta morfologio retenas kelkajn arkaikajn ecojn forestantajn de la plej multaj modernaj hindoeŭropaj lingvoj (sed komuna kun la latva).
Tio inkludas la sintezan formadon de futuro kun la helpo de la - s sufikso;
tri ĉefaj vortaj formoj kun la prezenco devenas utiligi la - n kaj st- infiksoj.
#000034
La verbobūti estas la nura helpverbo en la lingvo.
Kune kun participoj, kutimas formi dekduojn da kunmetaĵformoj.
#000035
En la agformo, ĉiu verbo povas esti klinita por iuj da la sekvaj etosoj:
#000036
En la indikativo kaj nerektaj etosoj, ĉiuj verboj povas havi dek unu tempojn:
#000037
prezenco ( nešu), pretere ( nešiaŭ), preter ripeta ( nešdavaŭ) kaj estonta ( nešiu)
#000038
nuna perfekta ( ESU-nešę'oj), pretere perfekta ( buvaŭnešę'oj), pasinta ripeta perfekta ( būdavaŭ nešę'oj), estonta perfekta ( būsiu nešę'oj)
pasinta inkoativa ( buvaŭbenešą'oj), pasinteco ripeta inkoativa ( būdavaŭ benešą'oj), estonta inkoativa ( būsiu benešą'oj)
#000039
La nerekta etoso, uzita nur en skriba rakonta parolado, havas la samajn tempojn egalrilatantajn al la konvena aktiva participo en nominativo, ekz. pasinteco de la nerekta etoso estus nešę'oj, preter ripeta inkoativa de la nerekta etoso estus būdavę'oj benešą'oj.
Ĉar ĝi estas nominala formo, tiu humoro ne povas esti konjugita, sed devas egali la numeron kaj sekson de la subjekto.
#000040
La subjunktivo (aŭ kondicionalo) kaj imperativ humoroj havas tri tempojn.
Subjunktivo: nuna ( neščiaŭ), pretere ( būčiaŭ nešę'oj), inkoativa ( būčiaŭ benešą'oj);
imperativo: nuna ( nešk), perfekta ( būk nešę'oj) kaj inkoativa ( būk benešą'oj).
#000041
En la pasiva voĉo, la formnombro ne estas kiel riĉulo kiel en la agformo.
Ekzistas du specoj de pasiva voĉo en litovo: anto-participo (tipo I) formika perfektiva participo (tipo II) (en la ekzemploj sub tipoj I kaj II estas apartigita kun hako).
Ili ambaŭ havas la samajn humorojn kaj tempojn:
#000043
Litovo havas la plej riĉan particip sistemon de ĉiuj hindoeŭropaj lingvoj, havante participojn derivitajn de ĉiuj simplaj tempoj kun apartaj aktivaj kaj pasivaj formoj, kaj du gerundioformularoj.
#000045
En praktikaj esprimoj, la riĉa totala inflektional sistemo igas la vortordon havi malsaman signifon ol en pli izolaj lingvoj kiel ekzemple la angla.
La angloj vortumas " aŭton venas" tradukiĝas kiel "atvažiuoja automobilis" (la rheme unue), dum " la aŭto venas" - "automobilis atvažiuoja" (la temo unue;
#000046
La unua preskriptivgramatika libro de litovo estis komisiita fare de la Duko de Prusio, Frederick William, por uzo en la Litov-parolantaj paroĥoj de Orienta Prusio.
Ĝi estis skribita en la latina kaj la germana fare de Daniel Klein kaj publikigita en Königsberg en 1653/1654-a La unua scienca Kompendio de litova lingvo estis publikigita en la germana en 1856/57 fare de August Schleicher, profesoro en Praga universitato.
En ĝi li priskribas prusa-litovon kiu poste devas iĝi la "skeleto" (Būga) de moderna litovo.
#000048
Hodiaŭ ekzistas du definitivaj libroj pri litova gramatiko: unu en la angla, la "Enkonduko Moderna Litovo" (nomitaj Beginner's litova en ĝiaj pli novaj eldonoj) de Leonardas Dambriūnas, Antanas Klimas kaj William R. Schmalstieg, kaj alia en la rusa, la грамматика литовского языка de Vytautas Ambrazas "" ("La Gramatiko de la litova lingvo").
Alia lastatempa libro pri litova gramatiko estas la dua eldono de "Revizio de Moderna Litova Gramatiko" de Edmund Remys, publikigita per litova Esplorado kaj Studoj-centro, Ĉikago, 2003.
#000049
Litovo retenas parencojn al multaj vortoj trovitaj en klasikaj lingvoj, kiel ekzemple sanskrito kaj la latina.
Tiuj vortoj devenas de proto-indo-eŭropano.
Kelkaj ekzemploj estas la sekvantaj:
#000050
Tio eĉ etendiĝas al gramatiko, kie ekzemple latinaj substantivdeklinacioj finiĝantaj en - um ofte egalrilatas al litovo - ų, kun la la latina kaj litovo kvarajn deklinaciojn estante precipe proksime.
Multaj el la vortoj de tiu listo partumas similecojn kun aliaj hindoeŭropaj lingvoj, inkluzive de la angla.
#000052
Unuflanke, la vortfaradaj kaj gramatikaj similecoj inter baltaj kaj slavaj lingvoj indikas afinecon inter tiuj du lingvogrupoj.
Aliflanke, tie ĉu kelkaj baltaj (precipe litovaj) vortoj sen ekvivalentoj ekzistas en slavaj lingvoj [ kiu?
, precipe tiuj kiuj estas similaj al sanskrito aŭ la latina [ klarigo bezonis ].
Tiu fakto konfuzis multajn lingvistojn antaŭ la mezo de la 19-a jarcento, sed poste estis influa en la rekreo de la Prota hindoeŭropa lingvo [ klarigo bezonita ].
La historio de la rilato inter baltaj kaj slavaj lingvoj, kaj nia kompreno de la afineco inter la du grupoj, restas en disputo (vidi:
#000053
En libro (1934) rajtigis Die Germanismen des Litauischen. Teil I: Die deutschen Lehnwörter im Litauischen, K. Alminauskis trovitaj 2,770 pruntvortoj, de kiuj proksimume 130 estis de necerta origino.
La plimulto de la pruntvortoj estis trovita estinti venita de la polo, Belarusian, kaj germanaj lingvoj, kun iu indico ke tiuj lingvoj ĉiuj akiris la vortojn de kontaktoj kaj komercas kun Prusio dum la epoko de la Granda Duklando de Litovio.
Pruntvortoj konsistis el proksimume 20% de la vortprovizo uzita en la unua libro presita en la litova lingvo en 1547, la Katekismo de Martynas Mažvydas.
Sed kiel rezulto de lingvokonservado kaj elpurigado de politikoj, slavaj pruntvortoj nuntempe konsistigas nur 1.5% de la Standard Lithuanian-leksikono, dum germanaj pruntvortoj konsistigas nur 0.5% de ĝi.
La plimulto de pruntvortoj en la 20-a jarcento alvenis de la rusa lingvo.
#000054
Direkte al la fino de la 20-a jarcento, kelkaj vortoj kaj esprimoj ligitaj al novaj teknologioj kaj telekomunikadoj estis pruntitaj de angla lingvo.
La litova registaro havas establitan lingvopolitikon kiu instigas al la evoluo de ekvivalenta vortprovizo por anstataŭigi pruntvortojn.
Tamen, malgraŭ la plej bonaj laboroj de la registara por eviti la uzon de pruntvortoj en la litova lingvo, multaj anglaj vortoj fariĝis akceptitaj kaj nun estas inkluditaj en litovalingvaj vortaroj.
Aparte, vortoj devante fari kun novaj teknologioj esti trapenetrinta la litovan popollingvon, inkluzive de tiaj vortoj kiel:
#000055
Aliaj komunaj fremdaj vortoj ankaŭ estis adoptitaj per la litova lingvo.
#000057
Tiuj vortoj estis modifitaj por konveni la gramatikajn kaj fonetikajn postulojn de la litova lingvo, sed iliaj fremdaj radikoj estas evidentaj.
#000058
Litovo (demonimo) - lietuvis (maskla);
#000059
La lingvo de la plej fruaj litovaj skribaĵoj, en la 16-a kaj 17-a jarcentoj, estas konata kiel Old Lithuanian kaj devias en kelkaj signifaj rilatoj de la litovo de hodiaŭ.
#000061
Krom la specifaj diferencoj donitaj malsupre, devus notiĝi ke substantivoj, verboj kaj adjektivoj daŭre havis apartajn finojn por la duobla nombro.
La dualo hodiaŭ daŭras en kelkaj dialektoj.
#000062
La vokaloskriba ą, ę, į, ų daŭre estis prononcita tiel longaj nazalaj vokaloj, [29] ne tiel longaj buŝaj vokaloj kiel en la litovo de hodiaŭ.
#000063
La origina balta longa ā daŭre estis retenita kiel tia, ekz. bralis "frato" (moderna brólis).
#000064
Komparitaj al la moderna lingvo, ekzistis tri kromaj kazoj, formiĝis sub la influo de la Finiclingvoj.
La origina lokativo estis anstataŭigita per kvar tielnomitaj postmetitaj kazoj, la inesivekazo, ilativo, adesivekazo kaj alativo, en en direkte al kiuj egalrilatas al la prepozicioj,«, "ĉe" kaj«", respektive.
Ili estis formitaj fiksante postopozicion al unu el la antaŭaj kazoj:
#000065
La inesive aldonis - en la origina lokativo.
La ilative aldonis - n () al la akuzativo.
La adesive aldonis - torton al la origina lokativo.
La alativo aldonis - torton al genitivo.
#000066
La inesive fariĝis la moderna lokativo, dum la aliaj tri malaperis.
Notu, aliflanke, ke la ilativo daŭre estas utiligita foje en la ĉiutaga lingvo (plejparte en la singularo):
Lietuvon "al Litovio", miestan "al la grandurbo".
La interesa aĵo ĉirkaŭ tiu formo estas sia relativa produktiveco.
Ekzemple, estas ne nekutime aŭdi "skrendame Niujorkan (ni flugas al New York)".
#000067
Adjektivoj povis aparteni al ĉiuj kvar akĉentoklasoj al Old Lithuanian (nun ili povas nur aparteni al klasoj 3 kaj 4).
#000069
Kromaj restoj de i-tiga adjektivoj daŭre ekzistis, ekz.:
#000070
loc. sg. didimè pulkè "en la granda homamaso" (nun didžiame)
loc. sg. gerèsnime "pli bone" (nun geresniamè)
loc. sg. mažiáusime "plej malgranda" (nun mažiáusiame)
#000071
Kromaj restoj de u-tiga adjektivoj daŭre ekzistis, ekz. rūgštù'oj "acido":
#000072
Neniuj u-tiga restoj ekzistis en la dativo eksterordinara kaj lokativpluralo.
#000073
Definitivaj adjektivoj, originale implikantaj pronomon sufiksitan al adjektivo, ne kunfalis en ununuran vorton en Old Lithuanian.
#000074
La proto-ind-eŭropa klaso de sentemaj verboj daŭre ekzistis en Old Lithuanian:
#000075
Optativo (t.e. la tripersona imperativo) daŭre havis it'ojn proprajn finojn, - akeon por triakonjugaciaj verboj kaj - Ie por aliaj verboj, anstataŭe de utiligado de regulaj tripersonaj nunaj finoj.
#000076
Vortordo estis pli libera en Old Lithuanian.
Ekzemple, substantivo en genitivkazo povis aŭ antaŭiri aŭ sekvi la substantivon kiun ĝi modifas.
#000077
Okupo de la baltaj ŝtatoj de Sovet-Unio (1940)
Baltio sub sovetia rego (1944-91)
#000082
La litova lingvo estas la oficiala lingvo de Litovio, parolata de ĉirkaŭ 4 milionoj da Litovoj. La litovlingva nomo de la lingvo estas "lietuvių kalba" (lingvo de la litovoj).
#000083
La litova lingvo ankoraŭ konservas la plejparton de la origina sonsistemo kaj de la morfologiaj strangaĵoj en la praa Hindeŭropa lingvaro kaj tiel estas fascina por lingvostudo. Kelkaj rekonstruaĵoj konkludis ke la litova estas la lingvo kiu plej proksime rilatas al la prahindeŭropa lingvo. Kelkaj lingvistoj opinias ke la prabaltaj lingvoj disiĝis el la aliaj hindeŭropaj lingvoj antaŭ 1000 a.K.
#000084
Inter la jaroj 400 ĝis 600, la litova kaj latva lingvoj disiĝis el la okcidenta balta (Prusa) lingvaro, kiu poste malaperis. La unue konata litovlingva skribaĵo venas el himna traduko en 1545. Publikiĝintaj libroj en la litova lingvo estas konataj ekde 1547, sed la nivelo de legkapableco inter Litovoj estis malalta dum la 16-a ĝis la 18-a jarcento kaj libroj ne estis facile disponeblaj. Legkapableco en Litovio plialtiĝegis dum la 19-a jarcento, malgraŭ viktimigo, farata de rusaj aŭtoritatistoj (kiu estis la plej grava post la subpremo de la Januara Ribelo, en 1864 ĝis 1904, kiam rusaj oficialuloj malpermesis ian publikan paroladon de la litova lingvo kaj la uzadon de la latina alfabeto por skribaĵoj).
#000085
La litova estis la oficiala lingvo de Litovio ekde 1918. Dum la Sovetunia tempo (1944 ĝis 1990), oni uzis ĝin en oficialaj aferoj apud la rusa lingvo, kiu estis oficiala en la Sovetunio kaj estis rigardita kiel pli grava ol la litova.
#000086
La litova estas unu el du (la alia estas la latva) ankoraŭ parolataj baltaj lingvoj, kiuj konsistigas apartan branĉon de la Hindeŭropa lingvaro.
#000087
Estas 2,955,200 parolantoj en Litovio (inkluzive 3,460 tataroj) aŭ ĉirkaŭ 80% el la loĝantaro (1998) parolas la litovan. La suma parolanto de la litova por ĉiuj landoj estas 4,000,000 (1993 UBS).
#000089
La litova estas la oficiala lingvo de Litovio.
#000090
La litova lingvo havas du ĉefajn dialektojn: la aŭkŝtajtia (Aukštaičių, altlanda litova) kaj la ĵemajtia dialekto (Žemaičių, malaltlanda litova). Vidu mapojn ĉe [1].
#000091
La norma lingvo estas bazata je la okcidenta aukŝtajtia dialekto. Komprenebleco inter la aŭkŝtajtia kaj ĵemajtia dialektoj estas konsiderata kiel malfacila por la plejparto de litovoj. Inter la fremdaj lingvoj, precipe la rusa, angla kaj germana estas uzataj kun alilandanoj.
#000092
Kiel multaj hindeŭropaj lingvoj, la litova uzas modifitan latinan alfabeton. Ĝi enhavas 32 literojn. Laŭalfabeta ordigo prezentas unu surprizon: "Y" estas movita inter Ogoneka I (Į) kaj J.
#000093
Dekstrakorna, maldekstrakorna, kaj makrona/tilda diakritiloj povas esti uzata por montri akcenton kaj vokalan longecon. Tamen, ĉi tiujn oni ĝenerale ne skribas, krom en vortaroj kaj kie ili estas necesaj por klareco. Plie, la sekvantaj duliteraĵoj estas uzataj, sed estas rigardata kiel du literoj por laŭalfabeta ordigo. Notu ke la "Ch" duliteraĵo signifas velaran frikativon, sed la aliaj estas logikaj komponaĵoj de siaj enhavaj literoj.
#000094
Konsonantoj antaŭ e, ę, ė, i, į, y estas palataligataj. "i" antaŭ vokalo (krom e) havas nur tiun funkcion kaj eĉ ne estas prononcata. Kie "i" aŭ "j" estas postirita per "a" aŭ "ą", la "a" estas prononcata kiel "e". Sekve:
#000095
Ekzistas du gramatikaj genroj en la litova. La litova estas fleksia lingvo. Ĝi havas kvin substantivajn kaj tri adjektivajn deklinaciojn kun diversaj variantoj.
#000097
Substantivoj kaj aliaj deklinacieblaj vortoj estas deklinaciataj per sep kazoj: la nominativo, genitivo, dativo, akuzativo, instrumentalo, tri tipoj de lokativo, kaj la vokativo (nur substantivoj - Adjektivaj formoj uzas la nominativon).
#000098
La unua scienca "Kompendio de la litova lingvo" estis publikigita en 1856-57 de August Schleicher, instruisto ĉe Praga Universitato.
#000100
Kategorio Litova lingvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Vikipedio en lt:Vikipedio en la litova lingvo (Reta enciklopedio)
#000103