Eblas aŭskulti ĉi tiun artikolon, kiun voĉlegis Maurizio ‘Rico’ Giacometto.
#000005
En pluraj landoj, precipe en Eŭropo, oni celebras festotagon meze de aŭgusto. Kvankam nuntempe ĝi estas katolika festo, ĝi ekestis en la tempo de la antikvaj romanoj. La lando, en kiu oni verŝajne plej multe festas tiun tagon, estas Italujo. Tie ĝi nomiĝas Ferragosto.
#000006
La vorto Ferragosto venas el la latina feriae Augusti, la ferioj de la imperiestro Aŭgusto. Aŭgusto mem kreis tiun festotagon por propagandi la personon de la imperiestro. Tion li faris en la jaro 18 de nia erao. Temis pri festotago, la unua tago de la monato aŭgusto, kiun li donacis al la popolo, por ke la homoj ripozu post la penoj kaj malfacilaĵoj de la pasinta jaro, kaj precipe post la lacigaj laboroj de la antaŭaj semajnoj en la kamparo.
#000007
En la sama monato estis aliaj festotagoj, kiam la popolo ĝuis ripozon. Ekzemple, la dek-tria de la monato estis festotago dediĉita al la diino Diano. En la tuta roma imperio kreiĝis tiam tiaj por-popolaj festoj, kaj dum tiuj festotagoj okazis ĉeval-konkursoj. La ĉevaloj mem iomete ripozis dum tiu periodo, kaj oni ornamis ilin dum ceremonioj kaj paradoj. La tradicio de la ĉevalkonkursoj en la somero kaj precipe en la mezo de aŭgusto daŭras ĝis nun. La plej fama ekzemplo estas tiu de la Palio di Siena, fama ĉevalkonkurso en la urbo Sieno.
#000008
La katolika eklezio komencis celebradon de la ĉiel-iro de Maria pli-malpli en la jaro 600 de nia erao. Oni elektis por tiu festotago la dek-kvinan de aŭgusto. Por malhelpi kaj finfine ne plu permesi nekristanan feston, oni movis la daton de la feriae Augusti al la sama dato, la dek-kvina de aŭgusto. La celo estis, ke la publiko festu la ĉieliron de Maria anstataŭ tiun nekristanan feston, sed tiu espero ne realiĝis. Italoj ankoraŭ nun kun granda plezuro ĝuas tiun mezaŭgustan liberan tagon, kiun la imperiestro Aŭgusto kreis antaŭ 2000 jaroj.
#000009
Maurizio Giacometto (Rico) estas redaktoro de la rubriko “Libroservo” en uea.facila.
#000010
ceremonio: festo por speciala religia aŭ publika okazo.
dediĉi: plenkore doni sin mem aŭ ion alian por iu celo.
eklezio: organizita religia komunumo, kutime kristana.
katolika: rilata al granda grupo interne de la kristana religio, kun gvidanto en Romo (Italujo).
imperio: granda ŝtato, kiu konsistas el pluraj landoj kutime regataj de unu tre forta lando; imperiestro: reganto de tia ŝtato.
#000011
latina (lingvo): la lingvo parolata de la Romanoj antaŭ multaj jarcentoj, la antaŭulo de la modernaj itala, hispana kaj franca lingvoj inter aliaj, kaj ankoraŭ nun uzata por krei sciencajn vortojn.
ornami: aldoni detalojn al objekto aŭ alia aĵo por plibeligi ĝian aspekton.
parado: festa marŝado de soldatoj aŭ aliaj homoj, por montri sin al la publiko.
#000012
propagandi: aktive labori por disvastigi ideon, ekzemple politikan opinion aŭ idealon kiel Esperanto.
#000013
Mi proponas la komenton de La Boesi... (ĉirkaŭ la mezo de la deksesa jarcento !)...
#000014
Sed nenio pli klare evidentigas la tiranan ruzon brutigi siajn regatojn, ol la konduto de Ciro kontraŭ Lidianoj, post kiam li sturme prenis Sardeson, la lidian ĉefurbon, kaj kaptis Krezon, tiun tiel riĉan reĝon, kiu mallibera sekvis lin. Oni informis lin, ke Sardesanoj ĵus ekribelis. Li rapide submetis ilin. Sed ĉar li volis nek disrabi tiel belan urbon, nek daŭre lasi armeon por gardi ĝin, li sin elturnis por teni ĝin. Li starigis bordelojn, drinkejojn, ludejojn kaj ordonis, ke la loĝantoj uzu ilin. Tio montriĝis tiel efika, ke neniam plu poste la reĝo bezonis ekmiliti kontraŭ Lidianoj. Tiuj kompatinduloj amuziĝis elpensante ĉiuspecajn ludojn, tiel ke Latinanoj tiris el tio vorton : kion ni nomas tempopasigilo, tion ili nomas 'ludi', kvazaŭ ili volus diri 'Lidi'. Ne ĉiuj tiranoj tiel eksplicite deklaris, ke ili celas virinigi siajn virojn, sed fakte estas, ke, kion ĉi tiu formale dekretis, tion kaŝe celis plejparto el la aliaj. Verdire, tia estas la natura karaktero de la popolamaso, kiu estas pli multnombra en la urboj. Ĝi estas suspektema kontraŭ kiu ĝin amas, kaj simplanima kontraŭ kiu ĝin trompas. Kredu tion : neniu birdo estas tiel facile kaptebla per kriĉaso, neniu fiŝo tiel gluteme sin alkroĉas al hoko, kiel ĉiuj popoloj logiĝas al servuto, se nur per plej eta plumo oni tiklas ilian buŝon. Kaj mirige estas, kiel ili sin allasas, tuj kiam oni apenaŭ tiklas ilin. Teatraĵoj, ludoj, farsoj, spektaĵoj, strangaj bestoj, medaloj, bildoj kaj similaj trompiloj estis por la antikvaj popoloj la logaĵoj al servuto, la prezo de ilia libero, la iloj de la tiraneco. Tiun rimedon, tiun procedon, tiujn logaĵojn uzis la antikvaj tiranoj por dormigi siajn regatojn sub la jugo. Tiel la stultigitaj popoloj admiris tiujn tempopasigilojn, amuzate de vana plezuro pasanta antaŭ iliaj okuloj ; ili kutimiĝis servuti same naivege, sed pli malbone, ol la infanoj, kiuj lernas legadon pro videmo al brile kolorigitaj bildoj.
#000015
Dankon, @op97 pro via interesa komento - kvankam ĝi verŝajne estas tro malfacila por la legantoj de uea.facila! Eĉ se la ĉefa celo de Aŭgusto ne vere estis helpi la popolon, sed propagandi la personon de la imperiestro, la fakto estas, ke tiu feria tago daŭras ĝis nun, kaj estas tre grava festotago en Italujo. Verŝajne la verkinto de tiu komento, La Boesi, ĝenerale malaprobis la fakton, ke la popolo rajtas amuziĝi kaj ĝui liberan tempon.
#000016
Jes, ne estas facile sekvi tiun legaĵon. Kian malbonan opinion Boesi havas pri la malriĉuloj! Laŭ li, neniel ili povas konscii sian sorton. Kaj frazo kiel "Ili celas virinigi siajn virojn" hirtigas miajn harojn. Tamen mi emas pardoni lin, ĉar Montanjo, kiu estas unu el miaj plej amataj filozofoj, amis lin tiel kare.
Ankaŭ pardonu min pro la verŝajne multaj eraroj en ĉi tiu komento. Kvankam la temo multe interesas min, mi ne jam kapablas esprimi ĝin Esperante.
#000017
Kaj frazo kiel "Ili celas virinigi siajn virojn" hirtigas miajn harojn.
#000019
Pardonu pro la eta rimarko, prefere "aŭgustmeza" festo, ĉar ne estas pluraj aŭgustoj el kiuj oni festus la mezan.
#000022
Prefere ne. La ĉefelemento de kunmetita vorto troviĝu en la dekstra parto. Oni serĉu la ĉefelementon de la kombino. Ĉi-okaze, la ĉefelemento estas 'aŭgusto'. Temas pri aŭgusta festotago. Kiu parto de la ĉefelemento? Kiu parto de aŭgusto? Tiu, kiu troviĝas en la mezo de la monato. Do mezaŭgusto, mezaŭgusta (festo)tago. Same kiel 'hispanujo estas sud-eŭropa lando' aŭ 'antaŭparolo' aŭ 'retro-iri'. Ĉi tie oni ne parolas pri iu 'speco' de iu ĉefa ideo, iu ĉefelemento. Oni parolas pri iu parto de la ĉefelemento. Kaj la ĉefelemento estas aŭgusto, ne la mezo.
#000023
Mi komprenas, ke temas pri la mezo de aŭgusto. Laŭ mi, ambaŭ formoj funkcias.
#000024
Mi vidas, ke estas iom da konfuzo. Oni povus pasigi tagojn kaj pravigi tiun aŭ tiun vorton (precipe se oni pensus influite de la naciaj lingvoj. Tiun oni ne faru, oni pensu esperante). La tuto dependas de la signifo. Vi mem diris, ke ambaŭ formoj funkcias, sed havas malsamajn signifojn. Ĉi tie la signifo estas 'mez-aŭgusta'. Ne temas pri la speco de mezo, kiu troviĝas en aŭgusto (aŭgusto-mezo), sed pri la parto de aŭgusto kiu troviĝas en la mezo, la meza parto de aŭgusto.
#000027
Mi konsentas, ke tiu estas la senco, je (laŭ/en?) kiu La Boesi verŝajne celis tian esprimon. Ja estas laŭdinde kontraŭbatali tiranecon kaj ekspluaton. Kaj mi komprenas la deziron de politikaj aktivuloj veki la homaron kaj decidigi ilin agi. Tamen mi havas problemon pri la ideo, ke iu feliĉo, kiun oni ĉerpas dum la vivo, antaŭ ol ni faros paradizon, estas nur malalta, senvalora eskapo.
#000028
aŭgust(·o)·mez·o ≈ mezo de aŭgusto
(simile al tagmezo, noktomezo, semajnfino, mondfino, ktp.)
mez(·o)·aŭgust·o ≈ aŭgusto kiu (iu sence) estas en la mezo.
(simile al mezfingro, mezlernejo, mezvaloro, finaĵo, finludo ktp.)
#000031
Bonvolu diri al mi se vi pensas ke mi fuŝis ion en la analizo.
Fontoj sur kiuj mi provis surbazi mian analizon:
- Ĉu Esperanto Fundamente estas facila? de Pierre Telle-Bouvier
- Kunmetado estas simpla! de Tirifto
- Fundamentaj reguloj de la vort-teorio en Esperanto de René de Saussure
#000036
Dankon pro via detala analizo. Sed mi jam sentas kapturniĝon. Mi esperas, ke iu alia pretos komenti pri ĝi.
#000037
Eblas afiŝi nun kaj registriĝi poste.
Se vi jam havas konton, ensalutu nun por afiŝi uzante ĝin.
#000038