Poemo de Petőfi – la 15an de marto – Ĝisdatigita kun artikolo en hungara gazeto Népszava
#000001
Sándor Petőfi: La juĝo (Az itélet)
#000002
Historilibrojn nun mi legadis, finon atingis.Fine la vera Rakont’ de Homaro, nu, kio ĝi estas ?Sango-rivero ja, kiu eliras sur nebulegajrokoj iamaj, flue libere la nunon atingas.Oni ne fidu, ke jam malaperis, jam ĝi ripozas, ĉesos flu’ ekirinta, ja sole je sin’ de la maro.Longa rivero de sang’ enfalos sango-maregon.Vidas tagojn mi teruregajn, proksimiĝantajn,kiajn vidis Mondo neniam. Pac’ de la nunoestas sole la tomba silent’, okazanta kutimeantaŭ tondra muĝeg’, post fulm’, skuegonta la teron.Ho! Sekret-saturita futuro, Vi, forvualita!Fean fajron de l’ konjekt’ekigante, mi jen tra-vidas nun ĉi vualon, tuj, pro la suba kaŝaĵokaptas min teruriĝ’, abomen’, samtempe humoroĝoje penetras min, sovaĝarda. La Di’ de Milit’ sur- metas ree kirason, el ingo tirante la glavon, tra l’mond’ fora galopas for, sur dors’ de ĉevalo,al la popoloj vokas por la decida batalo. Bon’ kontraŭ Malbon’ – la nacioj tere disiĝos.Malvenkinto eterna, ĉi tie, la Bono superos,sed venk’ ĝia unua ja kostos sang-oferegojn.Estos tamen egale. Jen estos tio la Juĝo,kiun Dio anoncis per profetaro iama.Estos tio la Juĝo, ĉi poste komenco de vivo:savo eterna; ni por ĝi ne devos flugi Ĉielen,ĉar la Ĉielo desupros jam surteren eterne.
#000003
Aŭskultu la poemon el la prelego de tradukinto:
#000004
Fragmento de la hungarlingva poemo de Petőfi (la foto devenas de OSZK Kézirattár)
#000005
Kio okazis en la jaro 1848 en Hungario? Legu >
#000007
Profeto ( = vidanto , vidisto ) en Esperanto
#000008
Freŝa, fidela esperantigo de la poemo „La Juĝo” de Sándor Petőfi estis kompletigita okaze de la ducentjariĝo, far de István Szabolcs.
#000009
Tekstoj metitaj ĉirkaŭ la foto de la tradukinto – István Szabolcs:
#000011
1. István Szabolcs verkis pli ol dudek versiojn de la poemo de Petőfi „La Juĝo”, en Esperanto, ĝis li finfine atingis la finan version.
#000012
2. La skota poeto William Auld, kiu estis nomumita trifoje por la Nobel-premio, ekkonis la hungaran kulturon per „La Tragedio de l’ Homo”.
#000013
3. Poemo de Petőfi kaj ties traduko. La traduko de István Szabolcs aperigas individuajn momentojn de la poemo de Petőfi ankaŭ sur la sonnivelo.
#000014
La esperantaj kaj hungaraj versoj estas metitaj unu apud la alian kiel foto, klare aranĝite, Sándor Petőfi, lia portreto estas pala kvazaŭ malantaŭe, kaj la koloroj de la nacia flago, kun ruĝ-blank-verdaj penikstrekoj kiel la fono, paŝtelsimilaj, sen ĝeni la legadon.
#000015
ENKADRITE en blua koloro, sur la dekstra flanko supre:
#000016
Novaj verkoj sur la tablo
#000017
La tradukado de la hungara literaturo en Esperanton daŭras. József Horváth ĵus finis verkon de Karinthy kaj verkon de Gárdonyi, li tradukis „Kredu min S-ro Instruisto” kaj „La nevideblan homo”-n. Kaj la rakonto de Mór Jókai, „La du salikoj de Nagyenyed”, estas rete legebla de kelkaj jaroj, tradukita de László Vizi – ankaŭ ĉina portalo reklamas ĝin.
#000018
Li ne estas literaturisto, li venis de la banka sektoro kaj antaŭ kelkaj jaroj li iĝis grava ambasadoro de Esperanto, kun István Szabolcs ni parolis pri la malfacilaĵoj de la traduko de la poemo „La juĝo” de Sándor Petőfi en Esperanton, kaj pri la grava rolo de la poeto kaj Imre Madách en la kultivado de la lingvo.
#000019
„Mi trovis la taskon fakte por mi mem – ridetante diris István Szabolcs – mi ŝatintus, ke ni Esperantistoj tutmonde festu laŭmerite Sándor Petőfi kaj Imre Madách, ĉar ili ambaŭ havas sian ducentjaran datrevenon ĉi-jare, kaj inter la verkoj legitaj de la Esperantistoj „Johano la brava” kaj
#000020
„La tragedio de l’ homo” certe okupas elegantan lokon.
#000021
Antaŭ iom pli ol kvindek jaroj Kolomano Kalocsay, unu el la plej gravaj figuroj de Esperanto-lando, publikigis cent tridek tradukojn de poemoj de Petőfi, inter ili „Johano la Brava” (tiu versio servis kiel bazo de ties ĉina traduko). La titolo de la libro estis „Libero kaj Amo”.
#000022
En ĉi libro la poemo „La juĝo” jam aperis, sed la giganto de Esperantistoj sekvis la metrikajn regulojn alimaniere, ĉar la poemo de Petőfi estas antikhelenmetrika: skribita ja en heksametroj. ️
#000023
Jen kaj jen mi kompreneble ne sukcesus sen la traduko de Kalocsay, mi transprenis ekzemple la epiteton „sovaĝarda”, unu el la epitetoj plej esence karakterizantaj la stilon de la Poeto, sed Kalocsay solvis la poemon en heptametroj, do en sep verspiedoj, sed mi faris aferon je formfideleco kaj mi tradukis ĝin en heksametroj” – diris István Szabolcs.
#000024
La heksametro estas poezio bazita sur la regula interŝanĝo de daktiloj kaj spondeoj en versoj; en la daktila verspiedo la longa silabo estas sekvita de du mallongaj silaboj, dum la spondea verspiedo konsistas el du longaj silaboj. La scienco de la „primezurado de la silaboj” nomiĝas prozodio.
#000025
Esperanto kapablas perfekte kunagordi la antikvan-helenan poezion bazitan sur tempomezuro de la longeco de la silaboj kun la poezio bazita sur ties akcentoj t.e. la akcentoj de la vortoj de tiuj lingvoj, en kiuj la vortoj havas akcentojn kaj al kiu grupo apartenas ankaŭ Esperanto mem. La akcento en Esperanto sen esceptoj falas ĉiam sur la antaŭlastan silabon. Male al la hungara lingvo, Esperanto nek perdas ĉi tion en la heksametro, kie en la antikva-helena tempomezura poezio la akcentita silabo ĉiam estas longa silabo, kaj oni povus diri, ke tio estas ĉio.
#000026
„En mia propra traduko mi observis kaj obeis la antikvajn helenajn regulojn plene, senescepte, kaj tiu senescepteco estas unu el la emblemaj trajtoj de Esperanto.
#000027
La ununura cedo estis farita ankaŭ laŭ la helenaj reguloj.
#000028
Estis la senkondiĉa fideleco al la pensoj de la poeto kiu pleje difinis kaj determinis mian laboron.” – diras István Szabolcs.
#000029
Por ĉi poemtraduko – por traduki unu poemon sole – li uzis plurajn librojn, kiuj helpis lian laboron el la vidpunkto de metriko kaj poezio-teorio.
#000030
La traduko estis verkita de István Szabolcs en pli ol dudek versioj, ĝis li atingis la finan version kaj ankaŭ Antono Samak, Esperantisto el Debreceno, multe helpis en tio.
#000031
„Mi pensis, ke gravas montri certajn momentojn de la poemo de Petőfi je la sonnivelo, ekzemple, kiam Petőfi skribas en la deksesa linio de la hungara teksto, ke la dio de la milito rajdas sur ĉevalo kaj galopas tra la mondo, mi transprenis ĝin tiel: „tra l’mond’ fora galopas for, sur dors’ de ĉevalo, / al la popoloj vokas por la decida batalo”.
#000032
Do la multaj o-vokaloj faras rajdadon preskaŭ viva. Kun la escepto de kvin vortoj – li daŭrigas – ĉiuj esprimoj jam troviĝis en la „Unua Libro” eldonita la 26-an de julio 1887, kiu do tute sufiĉas por la traduko de la poemo de Petőfi laŭ ĝia gramatika materialo, la supre menciitaj kvin vortoj aperis poste, sed ili naskiĝis kaj enkorpiĝis en la lingvon Esperanto dum la vivo de la kreinto. — En Esperanto la vortfarado estas determinita de tri principoj, la unua estas la principo de neceso kaj sufiĉo, la dua estas precizeco kaj koncizo en la kazo de la scienco, kaj la tria estas la abundo kaj redundo en la kazo de la poezio. Povas okazi, ke la vokaloj kaj konsonantoj de certa Esperanta vorto simple ne elvokas en la leganto la bildon, kiun la aŭtoro origine volis.
#000033
Tio povas okazi por ekzemplo pro la „mal-vortoj”, kiuj eble ne ĉiam kapablas elvoki la malon de la radikvorto ĉar la radikvorto iel memorigas la bazan ideon... (mola – malmola, malmola = dura, sed ne en sono), ĉi kaze la poeto kreas novan vorton, sed tio estas nur la privilegio de la plej bonaj.
#000034
Feliĉe mi ne renkontis tian obstaklon dum mia laboro. – li asertas, kaj ankaŭ emfazas, ke en la Esperanta traduko ili – Petőfi kaj Madách – preskaŭ „trovas unu la alian” – la ofte citita sentenco el la Tragedio
#000035
„luktu hom’ kaj firme fidu!” inkluzivas la verbon „fidi” per kiu mi devis anstataŭigi la verbon „kredi” en la kazo de Petőfi, do la tuta traduko estas preskaŭ interpretebla kiel mistika, kuna mesaĝo de la du Poetoj.
#000036
Sándor Petőfi okupas elegantan lokon en la historio de Esperanta literaturo kaj lingvo, kaj ĝuste per li la vortoj „kurta” kaj „ĉardo” eniris Esperanton.
#000037
Oni ne povas kultivi Esperantan literaturon sen koni la plenajn profundecojn de „Johano la brava” kaj „La Tragedio de l’ Homo” de Madách – li emfazas – la skota poeto William Auld ekkonis la hungaran kulturon per la „homaropoemo” de Madách, kaj tio inspiris lian lirikan epopeon verkitan en Esperanto: „La infana raso”, kiu eble ankaŭ ludis rolon en tio ke li estis nomumita trifoje por la Nobel-premio.
#000038
Dank’ al la traduko de Kalocsay, la verko de Madách iĝis konata por la maltanoj, ĉar ĝi estis tradukita en la maltan lingvon de Carmel Mallia, kiu preparis ankaŭ la tradukon de la „Nacia Kanto” omaĝe al la 15-a de marto.
#000039
Esperanto estas perfekta peranta ankaŭ lingvo por tradukoj.
#000040
István Szabolcs diras pri la estonteco de sia traduko de Petőfi: „ĉi-jare, en la kutima granda somera kunveno, la Universala Kongreso en Torino, mi prelegos pri la traduko.”
#000041
Dum nia interparolo li deklamas la poemon de Petőfi tradukitan en Esperanton laŭpete. La sono de la lingvo mem estas sudeca, kvazaŭ rememoriga pri la greka, kaj la pulsado de la teksto perfekte transdonas la establitan metrikon antikvan.
#000042
Klaku la ĉi-suban bildon por la hungarlingva artikolo de Népszava:
#000043
La hungarlingva artikolo de Népszava >
#000044
Eszperantó nyelvtanfolyamA MESZ webáruházaHírlevelek, kiadványok1% felajánlása
#000049