En lingvistiko, vortordo tipologio estas la studo de la ordo de la sintaksaj eroj de lingvo, kaj kiom malsamaj lingvoj povas dungi malsamajn ordojn.
Korelacioj inter ordoj trovitaj en malsamaj sintaksaj sub-domajnoj estas ankaŭ de intereso.
La primara vorto ordonas ke tio estu de intereso estas la ermendo de paragrafo - la relativa ordo de subjekto, objekto, kaj verbo;
la ordo de modifier'oj (adjektivoj, numeraloj, demonstrativoj, posesivoj, kaj komplementaj instruistoj) en substantivsintagmo;
kaj la ordo de adverbialoj.
#000001
Kelkaj lingvoj utiligas relative restriktan vortordon, ofte fidante je la ordo de eroj por peri gravajn gramatikajn informojn.
Aliaj - ofte tiuj kiuj peras gramatikajn informojn tra klinado - permesas pli da fleksebleco, kiu povas esti uzita por ĉifri pragmatajn informojn kiel ekzemple topikigo aŭ fokusi.
La plej multaj lingvoj, aliflanke, havas preferatan vortordon, [1] kaj aliaj vortordoj, se uzite, estas konsideritaj " markitaj ".
#000002
La plej multaj akuzativaj lingvoj - kiuj havas gravan vortklason de substantivoj kaj paragrafoj kiuj inkludas subjekton kaj objekton - difinas konsistigan vortordon laŭ la finhava verbo (V) kaj ĝiaj argumentoj, la subjekto (S), kaj objekto (O).
#000003
Ekzistas ses teorie eblaj bazaj vortordoj por la transitiva frazo.
La superforta plimulto de la lingvoj de la mondo estas aŭ subjekt-verb-objekta (SVO) aŭ subjekt-objekt-verba (SOV), kun multe pli malgranda sed daŭre signifa parto utiliganta verb-subjekt-objektan (VSO) vortordon.
La ceteraj tri aranĝoj estas escepte maloftaj, kun verbo-objekto-subjekto (VOS) estanta iomete pli oftaj ol objekto-subjekto-verbo (OSV), kaj objekto-verbo-subjekto (OVS) estanta signife pli raraj ol la du antaŭaj ordoj.
#000004
0 Tradukita artikolo1 Trovante la bazan eron de vortordo kaj reĝimo de dissendo
3 Funkcioj de konsistiga vortordo
4 Frazo vortordoj kaj disbranĉigo
#000005
Trovante la bazan eron de vortordo kaj reĝimo de dissendo
#000006
Artikolo de Murray Gell-Mann kaj Merritt Ruhlen, konstruante en laboro en kompara lingvoscienco, asertas ke la distribuo [ klarigo bezonis ] de vortordo tajpas en la lingvoj de la mondo estis origine SOV.
La papero komparas enketon de 2135 lingvoj kun "supozita filogenetika arbo" de lingvoj, finante ke ŝanĝoj en vortordo tendencas sekvi specialajn nervvojojn, kaj la dissendo de vortordo estas al granda ampleksoovertikalo (t.e. sekvante la filogenetikan arbon de deveno) kontraste al horizontala (area, t.e. per difuzo).
Laŭ tiu analizo, la plej lastatempa prapatro de [ ĉio?
nuntempe konataj lingvoj ĵus estis parolitaj sufiĉe por spuri la tutan evoluan padon de vortordo en la plej multaj kazoj.
#000007
S kaj O ambaŭ devas esti nominalaj argumentoj
pragmate idlo, t.e. neniu elemento havas specialan emfazon
#000009
Dum la unuaj du el tiuj postuloj relative facile respekteblas, ĉi-lastaj du estas pli malfacilaj.
En parola lingvo, ekzistas apenaŭ iam du plenaj substantivoj [ kiujn klarigo bezonis ] en paragrafo;
la normo estas ke la paragrafo havus maksimume unun substantivon, la aliaj argumentoj estantaj pronomoj.
[ citaĵo bezonis ] En skriba lingvo, tio estas iom malsama, sed tio estas de neniu helpo dum esplorado de buŝaj lingvoj.
Finfine, la nocion de "pragmate idlo" malfacilas testi.
Dum la angla frazo " The king, they killed. " havas pezan emfazon de reĝo, en aliaj lingvoj, ke ordo (OSV) eble ne portas signife pli altan emfazon ol alia ordo.
#000010
Se ĉiuj postuloj supre estas renkontitaj, ĝi daŭre foje turnas ke lingvoj ne ŝajnas preferi ajnan specialan vortordon.
La lasta eliro estas tekstokalkuloj, sed eĉ tiam, kelkaj lingvoj devas esti analizitaj kiel havante du (aŭ eĉ pli) vortordojn.
#000011
Tiuj estas ĉiaj ajn vortordoj por la subjekto, verbo, kaj objekto en la sinsekvo de plej multe de la komunpaŝtejo al plej rara (la ekzemploj utiligas "ŝi" kiel la subjekton, "manĝis" kiel la verbo, kaj "panon" kiel la objekto):
#000012
Foje padronoj estas pli da komplekso:
La germana, la nederlanda, la afrikansa kaj friso havas SOV en subuloj, sed vortordo V2 en ĉefpropozicioj, SVO-vortordo estanta la plej oftaj.
Utiligante la gvidliniojn supra, la nemarkita vortordo tiam estas SVO.
Franca uzas SOV defaŭlte, sed en la komuna kazo kie la subjekto estas clitan
pronomo, la ordo estas SVO anstataŭe.
#000014
Aliaj, kiel ekzemple la latina, la greka, la persa, la rumana, asiro, turko, naĝilo, la vaska havas neniun striktan vortordon;
prefere, la frazaranĝo estas tre fleksebla kaj reflektas la pragmatikon de la eldiraĵo.
Simile, la japana postulas ke ĉiuj frazoj finiĝas kun V, sed ĝi povis esti SOV aŭ OSV.
#000015
alternativo estas tiel kelkaj el la vortoj en la kelta kiuj estas neidentigitaj aŭ de ne-ind-eŭropa origino ŝajnas dividi almenaŭ iun similecon al eŭskaj vortoj.
Tiel povus esti indikite anstataŭe ke eble ŝanĝo al VSO-vorto formato en kelta hindeŭropa eble venis de formortinta antikva lingvo kiu estis relative al la vaska;
kiam keltaj parolantoj unue alvenis en Okcidenteŭropo.
#000019
Fiksa aŭ prototipa vortordo estas unu ekster multaj ĝenodistancoj moderigi la pretigon de frazosemantiko kaj redukti ambiguecon.
Unu metodo de igi la paroladrivereton malpli malferma al ambigueco (kompleta forigo de ambigueco estas verŝajne malebla) estas fiksa ordo de argumentoj kaj aliaj frazeroj.
Tio funkcias ĉar parolado estas esence linia.
Alia metodo devas etikedi la erojn laŭ iu maniero, ekzemple kun kazmarkado, interkonsento, aŭ alian signon.
Fiksa vortordo reduktas esprimivon sed ekstra markado pliigas informŝarĝon en la paroladrivereto, kaj pro tiuj kialoj strikta vortordo malofte troveblas kune kun strikta morfologia markado, unu kontraŭekzemplo estanta persa.
#000020
Atentaj diskurspadronoj, estas trovite ke antaŭe antaŭfiksitaj informoj ( temo) tendencas antaŭi novajn informojn ( komento).
Krome, agi partoprenantojn (aparte homoj) estas pli supozeble parolita ronde (esti temo) ol aĵoj simple spertante agojn (kiel oranĝoj estantaj manĝita).
Se agante partoprenantojn estas ofte topikaj, kaj temo tendencas esti esprimita frue en la frazo, tio implicas ke agi partoprenantojn havas emon esti esprimita frue en la frazo.
Tiu tendenco tiam povas gramaticalize al privilegia pozicio en la frazo, la subjekto.
#000021
La meciitaj funkcioj de vortordo povas esti observitaj influanta la frekvencojn de la diversa vortordpadronoj: La vasta plimulto de lingvoj havas ordon en kiu S antaŭas O kaj V. Whether V antaŭas O aŭ O iras antaŭ V tamen, estis montrita esti tre multedira diferenco kun larĝaj sekvoj en frasal-vortordoj.
#000022
Scio pri vortordo aliflanke povas esti uzita por identigi la temajn rilatojn de la NPs en paragrafo de nekonata lingvo.
Se ni povas identigi la verbon en paragrafo, kaj ni scias ke la lingvo estas strikta akuzativa SVO, tiam ni scias ke Grob smock Blug verŝajne signifas ke Grob estas la faldobrodanto kaj Blug la unuo smockeis.
Tamen, ĉar tre strikta vortordo estas rara en praktiko, tiaj aplikoj de vortordostudoj malofte estas efikaj.
#000023
[ citaĵo bezonis ] Frazo vortordoj kaj disbranĉigo
#000024
La ordo de eroj en frazo povas varii tiel multon kiel la ordo de eroj en paragrafo.
Normale, la substantivsintagmo kaj la adpozicia frazo estas esploritaj.
Ene de la substantivsintagmo, oni esploras ĉu la sekvaj modifier'oj okazas antaŭ aŭ post la ĉefsubstantivo.
#000025
Ene de la adpozicia paragrafo, oni esploras ĉu la lingvofabrikaĵuzo de prepozicioj ( en Londono), postopozicioj ( Londono en), aŭ ambaŭ (normale kun malsamaj prepozicioj ĉe ambaŭ flankoj).
#000027
Ekzistas pluraj komunaj korelacioj inter fraz-nivela vortordo kaj fraz-nivela konsistiga ordo.
Ekzemple, SOV-lingvoj ĝenerale metis modifier'ojn antaŭ kapoj kaj uzpostopozicioj.
VSO-lingvoj tendencas loki modifier'ojn post siaj kapoj, kaj uzprepozicioj.
Por SVO-lingvoj, ambaŭ ordoj estas oftaj.
#000028
Ekzemple, franca (SVO) uzas prepoziciojn (dans Lajn voiture, à mallertajn), kaj lokadjektivojn post (une voiturespacieuse).
Tamen, malgranda klaso de adjektivoj ĝenerale iras antaŭ siaj kapoj (une nobelulo voiture).
Aliflanke, en anglaj (ankaŭ SVO) adjektivoj preskaŭ ĉiam iras antaŭ substantivoj (granda aŭto), kaj adverboj povas iri ambaŭ vojojn, sed komence estas pli oftaj (tre plibonigitan).
(la angla havas tre malmulton de adjektivoj kiuj iras post siaj kapoj, kiel ekzemple elstaraj , kiuj konservis sian pozicion kiam pruntite de la franca.
#000029
En hungara, la enklita - t markas la rektan objekton.
Por "Kate manĝis kukpecon ", la eblecoj estas:
#000032
(sama vortordo kiel la angla) ["Kate manĝis pecon de cake. "] " Egy szelet tortát Kati evetmeg."
(emfazo de agento [Kate]) [" kukpeco Kate ate. "] "Kati evetmeg egyoszelettortát."
(ankaŭ emfazo de agento [Kate]) ["Kate manĝis pecon de cake. "] "Kati egyoszelettortát evetmeg."
(emfazo de objekto [kuko]) ["Kate kukpeco manĝis.
" Egy szelet tortát evetmeg Kati."
(emfazo de nombro [peco, t.e. nur unu peco]) [" kukpeco manĝis Kate.
(emfazo de tuteco de ago) [" Manĝis kukpecon Kate.
#000033
(emfazo de tuteco de ago) [" Manĝis Kate peco de cake. "] la portugala
#000034
En la portugala, clitaj pronomoj kaj komoj permesas multajn malsamajn ordojn:
#000035
estis uzitaj supre por indiki ellasitajn submetatajn pronomojn, kiuj povas esti lasitaj implicaj en la portugala.
Dank'al konjugacio, la gramatika persono estas reakirita.
#000037
En la latina, la finoj de substantivoj, verboj, adjektivoj, kaj pronomoj enkalkulas ekstreme flekseblan ordon en la plej multaj situacioj.
Al la latina mankas artikoloj.
#000038
"] (Sama ordo kiel la angla)
["Romulo kiun la grandurbo fondis.
#000039
Romulo estas en la nominativo, tiel ke ĝi estas la subjekto de la frazo.
urbem estas la akuzativo de la tria deklinaciosubstantivo, urb'oj, tiel ke ĝi estas la celo de la frazo.
kondiderat estas la triapersonaj eksterordinara pluskvamperfekto indika aktiva formo de la verb posedapartamento, kondere .
Ĝi rakontas la rilaton inter Romulo kaj urbem.
#000040
Latina prozo ofte sekvas la vortordon Subject, Dativobjekto, Rekta objekto, Adverb, Verb" (ofte konata per la akronimo "SIDAV"), sed tio estas pli de gvidlinio ol regulo.
Adjektivoj normale iras post substantivo kiun ili modifas (aŭ la subjekto aŭ la Objekto), sed tio ne estas absolute postulata.
En praktiko, ekzistas granda fleksebleco en vortordo, kvankam tiu regulo kutime sekvis estas ke la verbo laste iras en la frazo.
Tamen, estas ne malĝusta gramatiko utiligi tute malsaman vortordon.
Meti vorton pli frue en la frazo pliigas la emfazon de ĝi, sed tiu subtileco nur estus precipe evidenta al indiĝena latina parolanto.
[ citaĵo bezonis ] Tamen, eĉ en Klasiklatino-poezio, lirikistoj sekvis vortordon tre loze por realigi deziratan skandadon.
Romulo urbem condiderat (subjekto Object Verb) estas preferinda, sed ekzistas nenio eksplicite malĝusta kun kondiderat-urbem Romulo (Verbo Object Subject).
#000041
Pro la ĉeesto da kazoj (nominativo, genitivo, dativo, akuzativo, ablativo, kaj en kelkaj kazoj aŭ dialektovokativo kaj lokativo) aplikitaj al substantivoj, pronomoj kaj adjektivoj, la albana lingvo permesas grandan nombron da pozicia kombinaĵo de vortoj.
En parola lingvo vortordo devianta de la plej ofta S-V-O helpas al la parolantlokademfazo sur vorto, tiel ŝanĝi parte la mesaĝon liveris.
Ĉi tie ĝi estas ekzemplo:
#000042
La vortordo de multaj hindarja lingvaro povas ŝanĝi depende de kiuj specifaj implicoj parolanto deziras fari.
Tiuj estas ĝenerale helpitaj per la uzo de konvenaj inflektional sufiksoj.
Pripensu tiujn ekzemplojn de la bengala:
#000044
আমি ওটা জানি না। ["I that don't know.", typical, neutral sentence]
আমি জানি না ওটা। ["I don't know that.", general emphasis on what isn't known]
ওটা আমি জানি না। ["That I don't know.", agitation about what isn't known]
ওটা জানি না আমি। ["That don't know I.", general emphasis on the person who doesn't know]
জানি না আমি ওটা। ["Don't know I that.", agitation about the person who doesn't know]
#000045
En multaj lingvoj, ŝanĝoj en vortordo okazas pro topikigo aŭ en demandoj.
Tamen, la plej multaj lingvoj estas ĝenerale supozitaj havi bazan vortordon, nomitan la nemarkita vortordo;
alia, markis vortordoj povas tiam esti utiligitaj por emfazi frazelementon, por indiki modalecon (kiel ekzemple demanda modaleco), aŭ por aliaj celoj.
#000046
Ekzemple, la angla estas SVO ( subjekto - verbo
- objekto), kiel en "I malpermeso-sciigo-tio", sed OSV ankaŭ estas ebla: "That I don't know."
Tiu procezo estas nomita tem-turnanta (aŭ topikigo) kaj estas ofta.
En la angla, OSV estas konsiderinda vortordo ĉar ĝi substrekas la objekton, kaj ofte estas akompanita per ŝanĝo en intonacio.
#000047
Ekzemplo de OSV estanta uzita por emfazo:
#000048
(OSV, prefere ol mi povas vidi Bill, SVO) Ne-normaj vortordoj ankaŭ estas trovitaj en poezio en la angla, precipe arkaikaj aŭ romantikaj esprimoj - kiel la liga frazo "With this ring, I thee wed" (SOV) aŭ "Thee I love" (OSV) - same kiel en multaj aliaj lingvoj.
#000049
Diferencoj en vortordo malfaciligas tradukon kaj lingvedukon - aldone al ŝanĝado de la individuaj vortoj, la ordo ankaŭ devas esti ŝanĝita.
Tio povas esti simpligita unue tradukante la individuajn vortojn, tiam restrukturante la frazon, kiel en interlinia brilo, aŭ restrukturante la vortojn antaŭ traduko.
#000050
^ The constructed klingona lingvo uses OVS order for its deliberate alienness.
#000051
En Esperanto, la vortordo estas libera.
#000055