Kolektanto, kiu spitis la naziojn
#000001
Sekve de instigoj ricevitaj dum la kongreso de Universala Esperanto-Asocio en Augsburg (1910) li ĉesis pri la propaganda aktivado kaj turnis sin al “la laboro de bibliografiado kaj kolektado, ne nur pri Esperanto, sed la tuta kampo de ĉiuj mondlingvoj!” (Komuniko de Tarnow, 1-5-1944). Tio estis eksterordinara, ĉar aliaj planlingvoj apenaŭ ludis socian rolon, kvankam estis inter ili severa konkurenca batalo sur teoria tereno.
#000004
Ankaŭ dum la milito li daŭrigis la kolektadon por sia mondlingva arkivo. Eĉ sub la militaj kondiĉoj li sukcesis ricevi ekzemplerojn de publikaĵoj el eksterlando. Tiamaniere li estis pli bone informita ol la plimulto de la esperantistoj en la Germana Regno.
#000006
Li edziĝis en 1917. Jarojn poste li skribis pri sia laboro por la arkivo, ke li ellitiĝis ĉiun matenon je la kvara horo kaj preskaŭ ne havis tempon por aliaj aferoj. Vane li serĉis aliajn interesitojn por sia projekto kaj lia edzino ne parolis Esperanton. Ankaŭ mon-donantojn li ne trovis; peto al riĉega usonananino, Alice Vanderbilt Morris (1874-1950), estis senrezulta. Li verkis plurajn kontribuaĵojn por Enciklopedio de Esperanto (1933/34), de kiu li estis unu el la ĉef-kunlaborantoj. Kune kun József Takács (1890-1944), hungaro kaj judo, profesie dentkuracisto, li kompilis en 1934 Katalogon de Esperanto-gazetaro (Jablonné nad Orlicí, Antonín Pražák, 1934). Ambaŭ konis unu la alian ekde 1910 kaj estis amike interligitaj.
#000007
Malgraŭ la permeso li kelkfoje estis vokita al la Gestapo-oficejo de Düsseldorf kaj devis doni klarigojn pri alskribitaj personoj kaj konfiskitaj revuoj. Je la komenco de 1940, pro la militaj kondiĉoj, oni malpermesis al li skribi al eksterlando en Esperanto. Li ankoraŭfoje provis trovi favoran regulon por la alsendaĵoj de eksterlando per apela letero al Gestapo. Siajn amikajn rilatojn en la tuta mondo (laŭ Takács temis pri 10.000 rilatoj) li prezentis kiel modelon. La ĉefsidejo de Gestapo en Berlino fine konfirmis la malpermeson al Tarnow havi kontakton eksterlanden en Esperanto. Ĝi proponis, ke eksterlande oni kolektu por li ĝis la fino de la milito kaj poste disponigu la materialojn. Ja la Gestapo havis intereson en tiu materialo kie troviĝis laŭ ĝi la pruvo pri la juda ambicio konkeri la mondon.
#000010
La aeratakoj al Düsseldorf kaj ekde 1943 apopleksioj afliktis lian vivon. Foje li ne povis iri al la kelo de sia domo dum aeratakoj pro sia korpa malkapablo. Ekde aŭtuno 1944 li tranoktis en sia laborejo, la Landeshaus, centra administraciejo de la Rejna Provinco, unu kilometron for de sia domo. Tie li povis iri en bombŝirman kelon per lifto. Sed en decembro 1944 li suferis plian, ĉi-foje mortigan apopleksion. Li ne eksciis, ke József Takács estis murdita fare de hungaraj faŝistoj en oktobro 1944.
#000011
Jam antaŭ lia unua apopleksio estis preparita la evakuado de la arkivo por eviti ĝian detruon dum militaj okazaĵoj. Tarnow interkonsentis kun la universitato de Kolonjo, ke ĝin transprenu la universitata biblioteko. 45 kestegoj estis plenigitaj kun ĉirkaŭ 4900 kilogramoj da arkiva materialo. Dum la evakuado – post lia morto – la plimulto estis detruita. La enhavo de 16 kestoj kun literaturo el la “mondlingva arkivo” de Paul Tarnow sukcesis eniri la stokon de la biblioteko.
#000012
Militrakonto est le carnet de bord d’une recherche sur l’imaginaire transnational de la seconde guerre mondiale à travers les sources en espéranto.
Afrikaans – العربية – Bahasa Indonesia – Català – Deutsch – Español – Esperanto – English – Français – עִבְרִית – Italiano – 日本語 – Magyarul – Po polsku – Português – Русский
#000029