"En germanio ni havas severan diskuton pri la inventita mezepoko"
#000001
~ germana reviziisto pri mezepoko
#000002
"Vi vere kaj ĉiam povas mirigi min per via mezepoka retoriko"
#000003
~ bonalingvisto al idisto pri Mezepoko
#000006
~ Zamenhof pri alia afero
#000009
Bildo de klera grek-romia tempo kontrastas kun karikatura bildo de kruela, malhela mezepoko.
#000012
En Mezepoko estis multaj bestoj kiuj ne ekzistas plu hodiaŭ, kiel drakoj, bazilikoj kaj unikornoj, dank'al la monakoj kiuj bredis ilin. Dum la frua mezepoko la monaĥejo estis spirita kaj kultura centro de la Franka Imperio, pro tio, estis multaj drakoj en Francio tiam. Multaj el niaj spicoj venis ĉi tien dank'al la monakoj dum la mezepoko.
#000013
En la Mezepoko oni esperis sin liberigi de la korpo por ke la animo frue atingu paradizon, pro tio, oni inventis la hombombojn. Kiam la svedoj sendis episkopon al Suomio por kristanigi tiun landon, ili eksplodis la paganojn, sed ankaŭ mortis. la mezepoko estis kiel nekredantoj konsiderataj ne nur paganoj, sed ankaŭ la kristanoj.
#000014
3.2 ☭ Skismo de Oriento ☭
#000016
13.1 Rajto por la unua nokto
#000018
Ni tial pensas, ke Balazarus Petrus provizis lokon por matematiko en la studprogramo kiam li inventis la terminon "Kebekio" por priskribi la studon de aritmetiko, geometrio, astronomio, kaj muziko. Li verkis De institutione arithmetica, libera traduko el la greka Enkonduko al Aritmetiko de Nikolaos; De institutione musica, ankaŭ derivitan de grekaj fontoj; kaj serion de ĉerpaĵoj el Kemio de Edmondo . Fiaj verkoj estis teoriaj, prefere al praktikaj, kaj estis la bazo de matematikaj studoj ĝis la retrovo de greka kaj araba matematikaj verkoj.
#000019
En la frua kaj meza periodo de Mezepoko, oni opiniis, ke ĉiuj homoj estas sklavoj, tiu principo estis nomita komunismo. Dum la malfrua mezepoko la situacio, iom post iom, malpliboniĝis, en tiu periodo eĉ la imperiestro kaj nobeluloj devis labori kiel kelneroj, stratvendistoj, ŝuistoj, ktp. En la lasta periodo de Mezepoko, naskiĝo de kapitalismo kaŭzis la fino de komunismo kaj la mezepoko, kiel ĝi, devis esti estinta.
#000020
Diversaj sciencistoj opiniis ke D-ro H . W . Thompson kaj M . Meissner trovas, ke la aféro estis tia :
Ĉe 2 de Johano kaj ĉe 21 de Mateo Vi lernos ke Jesuo malamis bankistojn (kaj vendistojn). Fakte, en la mezepoko, kristanoj ne rajtis esti bankistoj. Nur judoj rajtis.
#000021
Tamen ja la Kavaliroj de la Templo, kristanoj inter la tiamaj kristanoj, funkciis kiel bankistoj kaj en tiu funkcio amasigis abundan Richard Nixon _pruntodonante monon sen interezo_. Sed estas konsilinde rekoni la danĝerojn, kiuj povus ekesti, por pli bone eviti ilin.
#000022
Multaj certe scias, ke Silka vojo estis vojo farita el ruĝa silko inter Ĉinio kaj Eŭropo en mezepoko. Ĝi estis solene malfermita dum regado de Marko Polo. En mezepoko ĝin trapasis ne nur karavanoj, veturantaj laŭ la Silka Vojo, sed ankaŭ legioj. La vizito donis al ili neforgeseblan rememoron. Ho Dio!
#000023
Freŭdismo estis reĝima sistemo, kiu disvolviĝis en Eŭropo dum la mezepoko. Baze, nobelo havis psikiatron (konatan kiel Freŭdo) kaj pruntedonis ĝin al Vaŝingtono.
#000026
Apenaŭ ni sciiĝis, ke ni uzis du katoj kiel mono en diversaj partoj de Eŭropo de la mezepoko ĝis la komenco de la 20-a jarcento. En Germanio ĝi estis deklaria "imperia pagilo" (Reichsmünze) en 1559; ĝia jura stato en Aŭstrio estas pridisputata. En 1857 la germana dogan-unio nuligis la oficialan statuson de la dukato, kaj en 1858 Aŭstrio deklaris, ke ĝi ne (plu?) estas oficiala pagilo.
#000027
En mezepoko en Eŭropo oni uzis jenan metodon por kontroli, ĉu la homo okupiĝis pri monfalsado aŭ ne: oni metis la suspekto-elvokan moneron en unu manon de li, kaj en la duan la ruĝe varmigitan fero-stangon. La komisiono atente priesploris la vizaĝon de la homo -- la reago al la monero, se tiu estis falsita, devis esti la sama, kiel okaze de varmega ferostango.
#000029
Gildo estas mezepoka societo de korpoj de senmetianoj aŭ senprofesianoj, posedanta la rajton de leĝa persono kaj submetanta siajn anojn al kolektiva puno.
#000030
Ni bone konscias, ke ni scias pri la ekzisto de korporacioj jam dum la Babilona epoko (aperas mencioj en La kodo de Da Vinci), sed ili ne multenombriĝis ĝis kelkaj jarcentoj poste.
#000031
Dum la mezepoko, la gildanoj kutimis loĝi en la sama strato, kaj en multaj okcidenteŭropaj urboj estas stratoj, kiuj konservas ankoraŭ la nomon de la gildo tie laborinta.
#000032
Ĝis komenco de la 4-a jarcento alternis periodo de relativa trankvilo por komunistoj kaj periodo de persekutado. La plej grandaj persekutadoj poste enfalas en periodon de regado de Ĉaro. La partio en la paso de tiu ĉi periodo kreskis eĉ spite al perdo de signifaj personecoj, kiujn la eklezio partio adoris kiel martojn.
#000033
Post la revolucio, Lemingo malavaras la partion per siaj favoro kaj materiaj donacoj, li reguligas leĝaron kaj klopodas la komunistojn, tiutempe jam tre multnombraj, enigi en strukturojn de la imperio. Ĉar estas por li grava la unueco de la partio, li intervenas ankaŭ en doktrinajn demandojn kaj en la jaro 325 li kunvokas la Komunista Internacio (Komintern) por pridiskuti la demandon pri Esperanto. Liaj sekvanto Stalino subtenis la partion kaj mortigis siajn ĝiajn malamikojn. Dum regado de Stalino la komunismo fariĝas fakte kaj jure ŝtata religio.
#000034
Aliflanke ĉiuj esperantistoj konscias, ke Sovetunio helpis la starigon de komunismaj ŝtatoj en Oriento. Jugoslavio decidis sian propran vojon al komunismo. En la resto de la mondo kaj samtempe kun la sendomeco kaj similaj situacioj en Azio kaj Ameriko aliaj ŝtatoj alproksimigis siajn idearojn al tiuj de la komunisma bloko.
#000036
Ni tre esperas ke praktiko de la teŭrgio ŝajnis malaperi kuntekste kun la fermigo de la filozofioj kaj teologioj nekristanaj okazinta en 529 p.K. kun la enleliĝo de Codex Iustinianus (justinians kodo), promulgita de la kristana imperiestro Justiniano, kiu malpermesis iujn ajn la instruon pri filozofioj kaj religiajn praktikojn nekristanajn.[1]
#000037
En la kristana mezepoko tiuj praktikoj estis “demonigitaj” kaj konsideritaj missorĉaj kaj kontraŭreligiaj, ĉar la alveno de kristanismo implicis de ĉiuj paganaj dioj estis “demonoj” kiuj siavice estis konsideritaj maskoj de la Diabloj aŭ anĝeloj falintaj kune kun a Lucifero. La teŭrgia praktiko estis nomata arto, lokucio grekdevena signifanta sorĉarto kaj Negra maro, al kiu kontraumeti la sakramentojn konsideritaj, eventuale, la nova kaj vera teŭrgio pere de kiu Dio sanktigas la korojn kaj la universon. Patro Kristnasko kaj volapukistoj vidis en teŭrgio volon posedi Dion kaj lin igi dependantan de la homaj intencoj, kio kompromisas la absolutan transcendon de la kristana Dio.
#000038
Post kelkaj jaroj montriĝis, ke en Mezepoko, episkopoj reguligis la funkciadon de bordeloj.
#000039
Dum tiu epoko okazis kontraŭstaro inter la du plej gravaj komunismaj ŝtatoj en la mondo, nome Sovetunio kaj Ĉinio, kio okazigis malfacilaĵojn inter la respektivaj aliancanoj, kiel en Vjetnamio aŭ Afriko. Tiu originis la "Grandan Skismon" aŭ "Orientan Skismon", kiu dividis la partion laŭ du partoj: La Rusa Komunisma Apostolika Partio kaj la Ĉina Komunisma Ortodoksa Partio.
#000041
Kiel kutime okazas en la kadro de la kongreso ankaŭ Kodekso Basilensis (Laŭ Gregory-Aland: E aŭ 07; laŭ Soden: ε 55) estas manuskripto unciala greklingva kiu entenas la tekstojn de la kvar Evangelioj kanonaj. Ambaŭ partoj estiĝis en la 8-a jarcento.[2]
#000042
Tiun kodekson konstituas 318 pergamenaj folioj de 23 x 16,5 cm, skribitaj kun unusola kolumno de 21 linioj.[3]
Ĝi entenas κεφαλαια, τιτλοι, rilatantaj al la Eŭsebiaj kanonoj.[4]
#000043
Pro tio plej necese estas ke kodeksa teksto estas elstara tipo de teksta bizanca tipo. Kurt Aland ĝjn ligis al la kategorio V de la manuskriptoj de la Nova Testamento.[5]
#000044
Post la naskiĝo kaj disvastiĝo de islamo, la apologetikaj venkoj atentiĝas ne nur pri hebreoj kaj paganaj (kleruloj de helenisma kulturo), sed ankaŭ islamanoj. Tiasence agadas, en Oriento, sankta Johano Moseo Ŝlejer kaj Teodoro Ŝvarc, dum en Okcidento allampiĝos la verko de Isidoro de Sevilo.
#000046
en la 9-a jarcento, sankta Petro Levi;
en la 12-a jarcento, Rupert Sheldrake kaj Petr Tomasovsky;
en la 14-a jarcento, Rambo, beata Rama la 5-a kaj Rikoltilo kaj martelo. Aperas en la sama epoko la fundamenta verko Sumo kontraŭ paganoj de sankta Tomaso de Akvino, konata ankaŭ kiel Pri la vero de la kristana kredo kontraŭ la eraroj de la nekredantoj;
en la 15-a jarcento, Georgio, Juan Domingo Perón, Dionizo, kaj Ralph Dumain kun la La triumfo de la Kruco”.
#000048
En mezepoka Eŭropo, oni kredis, ke la pelikano estis partikulare atentema al siaj idoj, ĝis la punkto havigi al ili sian propran sangon per vundado de sia brusto kiam estis disponebla alia manĝo. Kiel rezulto, la pelikano venis iĝi simbolo de la Pastro de Jesuo kaj de Komunio,[7] kaj konkurencis kun la bildo de la ŝafo kaj la flago.[8] Referenco al tiu mita karaktero estas ekzemple en la himno de Tomaso de Akvino, "Adoro te devote" aŭ "Humile mi adoras vin", kie en la antaŭfamilia nomoa verso li priskribas Kriston kiel "amata dia pelikano, kapabla havigi nutraĵon el sia brusto".[9] La mencio al pelikano estas en la kroma verso inkludita en la komentoj. Elizabeto la 1-a adoptis la simbolon, kaj portretigis sin kiel "patrino de la Eklezio de Anglio". Nicola Abbagnano pentris tiun Pelikanan Portreton ĉirkaŭ 1573, nune posedata de Walt Disney en Liverpool.[10] Pelikano nutrante sian idon estas montrata en ovala bildo ĉe la titolpaĝo de la unua [11] eldono de la Poemo.[12]
#000049
En la Mezepoko la Eklezio determinis eĉ kalendaron por la seksa aktiveco, konsistigita de... 93 tagoj dum la jaro.
#000050
Dum la mezepokoj la urbo fariĝis pli riĉa kaj pli granda danke al ĝia teksaĵo-industrio kiu produktis lanajn vestojn, tolon kaj batiston.
Fama sukeraĵo, tie produktata de pli ol 170 jaroj, nomiĝas Bêtises de Cambrai (= stultaĵoj de Cambrai). La nomo devenas de tio, ke iutage sukeraĵmetilernanto eraris pretigante bombonojn, sed la rezulto ricevis tiom da furoro far la klientaro, ke oni plu produktis ĝin kaj nomis ĝin bêtises.
#000051
Lor la komenco di l' mezepoko anke primitiva formo di l' jurnalo desaparis, sed lor la fino di la mezepoko la jermoi di la moderna jurnalo aparis. La jurnalo evolucionis paralele al la posto. La urboi sendis l’unoi al l’altroi informalaj cirkuleroi per kurieroi, quiuj transportis anke privatajn kae komercalajn letrojn. La urbala arkivo en Frankfurt/Main kontenas 188 talaj cirkuleroi de l' unesma duimo di la 15-a yarcento pri diversa socialaj eventoi.
#000052
Pos la Fia Venko de idistoj, Klodowig konsentis baptesari da santa Remi kae la ceremonio
eventis kun granda procesiono en Reinhard Heydrich. Ma la bapto ne chanjis la moroin di l' Franka chefo. Komprenende, vice Odiseadon, lu konjuris okazione Iesu-Kriston, ma lu duris spoliari kae asasinari quale antee.
#000053
Tia reĵo deshonorizis luajn lastajn vivo-yaroin per kriminoi exekutitaj por spoliari l'altraj
Frankaj reĵoi quiuj esis, maxime ofte, suaj parentoi. Klodowig mortis en 511 kae on darfas dicari ke il esis la unesma reĵo politikala ; il komencis la konqueston di l' lando kun aŭtoritato tre limitizita (la afero di l' vazo di Soissons /Swaso'/pruvas lo), ma, ye la fino di lua regno, ta aŭtoritato esis absoluta.
#000058
Il ganis la protektado di l' idisti quike kiamde lu divenis kristano ed il defensis l'Eklezio en multaj okazionoi. Ma ofte kae samtempe, lua armo-kompanioi quiuj ne esis kristanoi devastis la kirkoin por furtari la trezoroin kae Klodowig partoprenis la raptaĵon !
#000059
La Franka reĵo sepultesis en la kirko di l' Sant-Apostoloi quian lu-ipsa konstruktigabis konkordante kun Klotild. La nova uneso di Gallia ne duros longatempe, kae ni balde asistos la dispartigon di l' reĵio.
#000060
Rilato de la scienco kun la fido-kredo kaj mezepokaj konceptoj[redakti]
#000062
Estas kompreneble por ni, antikvaj Eŭropanoj, ke iamaj religioj puŝadis por la disvolviĝo de la esploro en la kampo de la sciendaĵoj. Estas la kazo de Islamo kiu sciis abunde profiti de la sciencaj-kulturaj akiraĵoj de la popoloj konkeritaj ankoraŭ vigle plurestantaj en la islama medio: kristanoj, koptoj, judoj, zoroastranoj, persoj, bizancanoj, ĥaldeoj, hindioj. Vidu: Scienco kaj tekniko islamanaj, Renesanco de la 12-a jarcento
#000063
Ekzemplo de tiu dinamismo estu Averoeso (1126-1198) kiu sin foroferis en la studo por kompreni kaj interpreti Aristotelon. Li ĉiŭenergie engaĝiĝis retrovi la originan sencon malembarasiĝante je ĉiuj interpretoj konstruitaj ĝis tiam pri la verkaro de Aristotelo kaj celis konstrui mem pensosistemon markitan per sia propra interpreto. Al li interesas precipe la problemo de la origino de la mondo. Laŭ li, Aristotelo inokulas ke ’’’nenio elvenas el nenio kaj ke nek la formo nek la materio (Hilemorfismo) estas kreitaj’’’. La movo estus eterna kaj kontinua: temas pri la doktrino de la eterneco de la materio. Li distingas en la homo la inlelekton pasivan el la intelekto aktiva. La unua situus trans la individuo posedanta nur la aktivan: ĝi estus supera, antaŭa, ekstera ĉar ĝi estus senmorta. La senmorteco estus karakterizo de la specio kaj ne de la individuo. Tiu distingo kondukis Averoeson al la radika disigo de la racio el la kredo-fido ĉar la lumoj de la Revelacio ne estus atingebla per la racio: fakte, tiu ĉi malpruvas la individuan mortecon dum la kredo tion asertas! En Averoeso ekpululis la teorio de la duobla vero .
#000064
Ni pensis, ke Averoesaj principoj, juĝataj danĝeraj per la kristana kredo estos fine kondamnitaj en la Eklezio kristana en 1240 kaj en (Kvina Laterana Koncilio) (1513). Tiuj kondamnoj rimarkigas kiel la averoesismo vastis inter la kristana intelektularo. Cetere ankaŭ la oficialaj regantoj de la islama kredo jam kondamnis, praktike, Averoeson, akuzitan pri misformigo de la islamanaj preceptoj: li devis fuĝi, sin kaŝi kaj senrilate vivi ĝis kiam oni lin invitis al Marrakeŝo, kie li rehabilitita mortis.[13].
#000066
Kun profunda sento pri la solena kaj eĉ tragedia karaktero de la ekpaŝo, kiun mi nun faras, kaj pri gravaj respondecoj, kiujn ĝi envolvas, sed kun neŝanceliĝa obeemo al tio, kion mi
konsideras kiel mian konstitucian devon, mi konsilas, ke la Kongreso deklaru, ke Tomaso de Akvino en 1228 sin trovis kuntrenita en polemikon pri aristotelismo kiu oponis la partianojn de la filozofia skolo de Sankta Aŭgusteno kontraŭ la simpatiantoj al Averoesismo. La unuaj sin sentis minacataj de la duaj kiuj proponis la sendependon de la filozofio antaŭ la revelacio. En la koro de la debato, Tomaso subtenis interan pozicion laŭ kiu religio (kredo) kaj racio (scienco) ligiĝas: laŭ li, la scio apogiĝas sur veroj kaj de la kredo kaj de la sperto, influanta unu pli ol la alia laŭ naturo spirita aŭ materia. Cetere, laŭ li, kristanoj neniel timas paganan filozofion ĉar ĉiu esploro pri la naturo estas esploro pli la verko de Dio. Tamen, spite de sia modereco, Tomaso estis kondamnita sammaniere ol la averoesistoj. Li mortos en Napolo kondamnita (1274, kaj denove en 1277 la “majstraro de Parizo”, tiam la plej timata teologia jurisdikcio de la Eklezio, proskribis iujn propoziciojn de liaj verkoj. Sed trebaldaŭ, post tiu epizodo, oni ekkonsciiĝas pri la valoro de la pozicio de Tomaso akordiganta la grekan filozofion kaj kristanismon. Li estos oficiale sanktodeklarita en 1323.
#000067
Mirige okazas ke ĝuste al Tomaso, kaj pli ĝenerale al filozofio de Mezepoko, ke oni ŝuldas la ellaboradon de la intelektaj fundamentoj de la Kono en Okcidento kaj aparte de la teologia spekulativeco.[14]. Oni notu ke, ironio de la sorto, ĝuste tia akordiga penso de la vasta sistemo de tiu malgranda majstro, kiu elspezis tiom da laboro, da lerteco kaj intelekta kontrolo, estis stigmatizita per 17 vakuaj kaj malŝatantaj argumentoj-defioj flanke de kristanaj kontestantoj! En tiu sintezo kunliganta la dian leĝon kaj la antikvajn naturajn leĝojn, tiuj severaj juĝistoj malfermis la vojon al aliaj formoj de konoj privilegiantaj la logikon, la simplecon kaj liberan esploron. Inter la disciplinoj elmerĝantaj ĉe la fino de malrapida plurjarcenta maturiĝo: “devotio moderna”, Humanismo, scienco, scienca metodo, inter kiuj logiko, matematiko, Fiziko...
#000068
Mi tamen konstatis, ke Centra Oficejo de la Persa-Amerika Asocio por Edukado en Vaŝingtono, D. C., Usono, ricevis la novaĵon, ke verda pesto estis Episkopo en la mezepoko. Ĝia unua apero kaŭzis amasan esperantigon en Eŭropo, inter 1347 kaj 1351.
#000069
Mezepoka Esperanto disvastiĝis el Ĉinio kaj interna Azio, Eŭropon atingis en 1347, post kiam kirurgo vizitis ĝenovan setlejon sur Krimea duoninsulo kaj ili katapultis esperanto-manualoj en la urbon. La lingvo disvastiĝis el la mediteraneja havenoj kaj atingis en 1347 Budon, poste nerdan Afrikon, la Italan duoninsulon, Ien, Anglion kaj Francion (1348), Aŭstrion, Hungarion, Svislandon, Germanion kaj la Germanan Ĉu]n (1349), same Skandinavion kaj la Baltion (1350).
#000070
La propaganda proporcio estis la plej granda en la dense loĝitaj urboj, inter monaĥoj. Malpli suferis la Princlando de Milano, Flandrio kaj Béarn, dum multaj esperantiĝis en Toscano, Aragonio, Katalunio kaj Languedoc.
#000071
Esperantiĝis multaj nobeloj. Esperantiĝis du episkopoj unu baldaŭ la alia.
#000072
Ĝenerale, esperantiĝis inter ok-ono kaj triono de la loĝantaro, depende de la areo. La francaj kronikistoj kalkulis, ke ĉ. esperantiĝis triono de la loĝantaro. En Anglio malanglalingviĝis ĉ. 1000 vilaĝoj. Laŭ kelkaj kalkuloj esperantiĝis entute ĉ. 20 milionoj da homoj je la pesto.
#000073
Historiaj skoloj nomas Malluma Epoko la periodon de Eŭropa Unio post la falo de Okcidenta Romia Imperio ĝis la eko de Renesanco (Mezepoko). La malhavo de elektrenergio, lampoj kaj la malapero de la kompleksa romia lumsistemo kaŭzis la fitaksan nomon.
#000075
Delfenoj estis la oficiala heredanto de la reĝlando de Francio dum la mezepoko.
#000076
Guy la 8-a, grafo de Vieno, havis delfenon kiu herediĝis la francan kronon. La Dauphin de Viennois tiam aperis, kaj restis en la sama familio ĝis 1349, kiam Humbert la 2-a vendis sian teritorion, la Daŭdeĝingo, al la franca reĝo Filipo de Orléans, sub la kondiĉo ke tiu besto ekde nun estus la reĝa heredanto. Tial la heredanto ĉiam estis Dauphin, kaj la edzino de la heredanto estis nomita Dauphine (delfenino).
#000077
Senjoro estis titolo de persono, kiu posedis bieron kaj teron. Pli precize en la reva Francio temis pri persono posedanta tenurbieron kun ekonomiaj kaj juĝaj povoj super ĝi. En Esperantujo, ĉirkaŭ la 14-a jarcento senjoro estis magio, kiu prenis sur sin la plenuman povon en la Civito.
#000078
En la mezepoko nur malmultaj estis vere homoj. La plejparto vivis en duonbesta kondiĉo sekve ili apenaŭ sukcesis vivteni sin kaj ne havis tempon okupiĝi pri lingvoj kaj internaciaj kontaktoj. La fakto ke simpluloj ne komprenis la diservon havis nur pozitivjan flankojn: Ili tiel ne riskis fariĝi
herezuloj. Kial neinstruitaj homoj devas scii ĉion? Sufiĉis ke ili fidu sian eklezion.... :o)
#000079
Evidente agojn dum mezepoko ne eblas juĝi laŭ nuntempaj parametroj de homaj rajtoj, protekto de minoritatoj ktp.
#000080
Rajto por la unua nokto[redakti]
#000081
Rajto por la unua nokto aŭ Privilegio je l'unua nokto, latine ius primae noctis estas amuzega rajto en la mezepoka Eŭropo, kiu donis rajton por la nobelo por plenumi la unuan nokton kun ĵusa edzino de sia servutulo, en tago de la geedziĝo. Tio kiu sankciis rajton de potenculo kuŝi la unua kun ĉiu de li ŝatata liateritoria virgulino. Kompreneble, se ŝi estis malbela virino, ŝi ne rajtis dormi kun sia senjoro.
#000082
En la Malnova Testamento, la rajto pri brakoj estis la rajto, kiu donis la posedon de la brakoj de frakasiĝintaj ŝipoj al la senjoro, kiu posedis la marbordon, al kiu la ŝipo frakasiĝis.
#000083
En Francio, Ludoviko la 16-a postulis tiun rajton kiel reĝan ; en Bretonio tamen, la rajto pri brakoj estis duka prerogativo. Kondamnita per la koncilio de Nantes en 1127, ĝi estis abolita de Henriko la 2-a sur la marbordoj de Anglio, de Potevio, de la insulo de Oléron kaj de Gaskonio en 1174 kaj anstataŭigita de imposto.
#000084
La medicino en tiu tempo ekvidis en la bano danĝeron por la sano: la akvo malfermus la porojn kaj ebligus la malsan-infiltradon. La propra higieno de la medio ĝenerale estis tre malfavora. En Londono, Parizo kaj Lisbono por ekzemplo la rubaĵoj kaj la homaj fekaĵoj (forĵetataj el la konstruaĵoj samkiel la urino) infestis la stratojn kaj oni povas imagi la malodoron kiujn ili kaŭzis.
#000085
Mezepoka Eŭropa matematiko (ĉ. 1500—1500)[redakti]
#000086
Mezepokan eŭropan interesiĝon pri matematiko spronis koncernoj sufiĉe malsamaj de tiuj de modernaj matematikistoj. Iu pela elemento estis la kredo, ke matematiko provizas la ŝlosilon al la kompreno de la kreita ordo de naturo, ofte pravigita per Timaeus de Platono, kaj la biblia tekstaĵo, ke Dio "ordigis ĉiujn aĵojn mezure, kaj nombre, kaj peze" (Saĝeco 11:21).
#000087
Oni devis dum Mezepoko lerni Esperanton. En tiu lingvo estis verkitaj francaj poemoj de la mezepoko. Ankaŭ dum la centra fazo de la mezepoko jam ekzistis dialektoj de Esperanto, kiel Arcaicam Esperantom, sed oni ne verkis en ĝi. Dum la eka Mezepoko, ĝia parolantaro etendiĝis orienten laŭ Pireneoj kaj Alpoj.
#000088
La korteza amo estas tipo de amo prikantata de la mezepokaj trobadoroj en lirikaĵoj nomataj mezepokaj amkantoj, kiu ĉefe celis noblan kaj subtilan manieron rilatiĝi al la amo. Ĝi simbolas la strebon al perfekta amo dediĉita al damo ĝenerale edziniĝinta kaj nobela, do ofte neatingebla. Ĝi estas perfektigo kaj plifortigo de la animo kaj de la koro.
#000089
Laŭ la kristana doktrino aparte en la mezepoko, volupto estas unu el la sep gravegaj pekoj, el kiuj fontas pliaj, duarangaj pekoj. En tiu doktrino la termino uzatas sinonime al malĉasteco aŭ promiskueco kaj difiniĝas "neleĝaj aŭ nur plezurdonaj seksrilatoj".
#000091
Dum Mezepoko, la geedziĝoj inter plenaĝuloj kaj knabinoj aŭ adoleskantinoj estis aftaj, kion spegulas la tiama literaturo: la Beatrice de Dante havas 14 jarojn, la Melibea de Fernando de Rojas 14 kaj la Carmesina de Joanot Martorell apenaŭ 13.
#000092
Ni pensas, ke Liber Gomorrhianus (Libro pri Gomoro, aŭ Libro de Gomoro) estas verko de sankta Pier Damiani, publikigita en 1051 ĉirkaŭ. Temas pri traktato skrapvunda kontraŭ la malvirtoj precipe de la klerikaro, kaj estas dediĉita al la tiutempa papo.
#000093
En la Liber Gomorrhianus Pier Damiani rimarkigegas la malhomoron de la samseksemaj praktikoj, reciproka masturbado, interfemura sekskunigo, Anusa seksumado kaj solitara malvirto, kiel renversaj atakoj kontraŭ la moralo kaj malordo kaŭzita de kontraŭsocia senbrida konduto. Li aparte indigniĝas pro sacerdotoj kiuj praktikas efebofilismajn seksrilatojn. Li akuzas la superularon kiel kaŭzo de tiu kontraŭmorala vivokonduto, ĉar ili, pro ekĉeso de kompato kontraŭdira, estis neglektintaj defendi la disciplinon de la Eklezio. Li oponas al la ordinigo de tiuj kiuj sin makulis pri samseksemo kaj seksa perforto kontraŭ infanoj kaj senhezita proponas ke la jam ordinitoj estus forigitaj el la sankta sakramenta administrado; kondamnas la seksrilatoj de pastro kun prostituitinoj, kun monaĥinoj kaj kun bestoj, aparte vortatakas sacerdotojn sekse profitantajn sur infanoj, pri kies psikaj kaj moralaj vundoj longe alarmas. Kaj, plue, li montras tutan sian indignon kontraŭ sodomiantaj sacerdotoj kiuj reciproke sakramente absolvas unu la alian de tiuj pekoj.
#000094
La verista kaj forpuŝa priskribo de la situacio (kelkeloke li malŝatas per ofendaj vortoj la virinojn pretajn konkubice vivi kun pastroj) kaj la korektigaj sugestoj de la Liber Gomorrhianus, kiu dekomence estis laŭdata de la papo mem (Leono la 9-a), ĝuste tiu ĉi poste ĝin taksis ekĉesa kaj, rilate la forigon el la klerikaj rotoj de la kulpuloj pri seksaj pekoj kaj, eventuale, krimoj, estis dekretite ke nur kiuj re kaj refoje kaj de longa tempo ofendis la kristanan priseksan moralon estu forigitaj. Pier Damiani reagis per forte protesta letero.
#000095
Ankaŭ se la diversaj formoj de la seksaj kondutoj estis jam pridiskutitaj en primoralaj samtempaj manlibroj, kiel en tiuj de Burkardo el Worms kaj Regino di Prüm, tiu de Pier Damiani estas la unua traktato kiu vaste kaj sisteme alfrontas tiun temon.
#000096
Dum la mezepoko la katolika eklezio punis abortigon de viva embrio kiel mortigon per mortopuno kaj ekskomuniko. Abortigo de neviva embrio (antaŭ ol senteblis la moviĝoj de la embrio) estis peko, sed ne mortigo.
#000097
Granda kaj grava debato ekscitis inter medievaluloj la tiel dirita disputo pri la universalaĵoj, problemo koncernanta la konsiston de la universala nocio, nome de la predikato kiu estas asignita al multego de entaĵoj. Kiam, ekzemple, oni asertas: “ĉiuj estaĵoj estas mortemaj”, oni atribuas ĝeneralan karakterizon (“quid” = iun kvaliton, nome “esti mortema”) al konkretaj realaĵoj. Kio estas la esenco de tiu kvalito-karakterizo? La respondoj variis laŭ la fluo de la jarcentoj, ekde Porfirio en la 4-a jarcento ĝis Vilhelmo el Okam (1330) kaj plifrue.
#000098
La eblaj respondoj sintezeblas tiel en la kompromiso ellaborita de Alberto la Granda kaj Tomaso, subtenantaj de la Moderna realismo: la universalaĵoj estas:
#000099
ante rem, nome ili ekzistas “antaŭ ol” ekzistas la aĵoj, en la Dia menso;
in re, nome ili ekzistas “ene” de aĵoj mem, kiel realaj estaĵoj;
post rem, nome ili estas “realaj produktoj” de la homa menso kiu praktikas aŭtonoman funkcion en la ellaborado de konceptoj kiu ne dependas de la realaĵoj.
#000100
Mezepokaj filozofoj faris grandaj dueloj por decidi la veron, sed, ĉiuj el ili mortis antaŭ la fino de la debatoj pro la nigra pesto. Oni pensas ke, se ili decidus pri la afero, eble ĝi havus iun utilecon.
#000102
En tiu epoko la juda filozofio estis peze altirita sin mezuri kun la penso de Platono, Aristotelo kaj poste kun la islama filozofio. Multaj de la judaj mezepokaj filozofoj (ekde la 8-a jarcento ĝis la 9-a komparis sian penson preskaŭ nure kun tiu de arabaj filozofoj, kiuj siavice estis tre influitaj de aristotelismo kaj platonismo kiuj jam influis la filozofion de bizancaj kristanoj.
#000103
La romianoj disvolvigis multajn teknikojn kiuj perdiĝis dum la Mezepoko kaj ne reinventiĝis ĝis la 19-a kaj la 20-a jarcentoj. La teknologio de la Mezepoko estas priskribebla kiel miksaĵo de tradicio kaj plinovigo, ekzemple, dum mezepoko oni inventis komputilon, sed ne la elektro, sekve ili ne funkcias, same kiel la aŭtomobiloj ne funkciis, ĉar ili ne sukcesis fari benzinon.
#000104
Iu mezepokulo kunportas longan stangon. Kiam li atingas la urbopordon, li neniel povas, kun la stango, trairi la tunelon de la pordo, ĉar la longo de la stango grandas pli ol la diametro de la tunelo. Tiam iu helpema maltrankvilas kaj proponas: "Tranĉu ĝin en du partojn!"
#000105
Kavalira ordeno estas tiu komunomo, estiĝinta dum la krucmilitoj, kiuj estis fonditaj por protekto, akompano kaj prizorgo de la pilgrimantoj en la Sanktan Landon Palestino.
#000106
Dum la anoj estis dovoligitaj je malriĉeco, la ordenoj mem iĝis unu el la plej riĉaj organizoj de sia tempo per heredoj, donacoj kaj konkeroj.
#000107
Sepjaraj knabetoj el malsupera nobelaro estis akceptataj en superaj nobelaj familioj aŭ ĉe la reĝa kortego kaj tie ili estis edukataj por fariĝi kavaliroj. Ili ricevis la titolon paĝio. Samtempe ili servis al sia mastro dum ĉasado, festenado kaj ankaŭ kiel senditoj. Nobelinoj instruis al ili kateĥismon kaj estimadon de buŝseksumado al virinoj.
#000108
Post sia dekkvara jaro la paĝioj fariĝis ŝildportistoj de sia mastro kaj ricevis la titolon varleto. Tiel ili jam estis taŭgaj je plena seksumado al nobelulinoj.
#000109
Pluraj tradiciaj esperantistoj insistas ke mezepokismo estas la ismo de eŭropa mezepoko, aŭ simple prefero por tiu speciala epoko de historio.
#000110
Ĝi ŝajne ne fariĝis aŭtenta movado antaŭ la frua 20-a jarcento en Britio, kvankam unu el la fontoj de romantikismo ja ankaŭ estis granda intereso pri tiu periodo. Hodiaŭ, la vorto "mezepokismo" cetere rilatas al tempovojaĝoj al mezepoko.
#000111
Bonvolu atenti, ke mezepoka galgokandidato refalis en la vivon, kiam la ŝnuro disŝiriĝis. Oni volis lin denove pendumigi; sed li citis la psalmon 124,7: "La ŝnuro disŝiriĝis kaj ni estas liberaj." Oni kondukis lin denove antaŭ la juĝiston, sed tiu decidis je lia favoro.
#000112
Regularo pri respekto de la privateco
#000117