En helena mitologio, Leto ( / ˈ l iː t oʊ / ;
λατώ, kiun Lātṓ en dorika Greko, etimologio kaj signifo kontestis) estas filino de la titanoj Koeo kaj Febo, la fratino de Asteria, [1] kaj la patrino, de Zeŭso, de Apolono kaj Artemiso.
#000001
La insulo de Kos estas postulita kiel ŝia naskiĝloko.
En la olimpikulskemo, Zeŭso estas la patro de ŝiaj ĝemeloj, [3] Apolono kaj Artemiso, la Letoides, kiujn Leto elpensis post kiam ŝia kaŝa beleco hazarde kaptis la atentojn de Zeŭso.
Klasika grekmitoj registras malmulton koncerne Leton krom ŝia gravedeco kaj ŝian serĉon por loko kie ŝi povus naski Apolono'n kaj Artemiso'n, ĉar Hera en sia ĵaluzo igis ĉiujn terojn eviti ŝin.
Finfine, ŝi trovas insulon kiu ne estas alkroĉita al la marfundo tiel kiun ĝi ne estas konsiderita tero kaj ŝi povas naski.
Tio estas ŝin unu aktiva mita rolo: post kiam Apolono kaj Artemiso estas kreskigitaj, Leto retiriĝas, por resti malklara [5] kaj bonintenca matroneca figuro sur Olimpo, ŝia rolo jam ludis.
En romia mitologio, la romia ekvivalento de Leto estas Latona, Latinigo de ŝia nomo, influita fare de etruska Letun.
#000002
En Kreto, ĉe la grandurbo de Dreros, Spyridon Marinatos malkovris oka-jarcentan post-minoan kamendomtemplon en kiu tie estis trovitaj tri unikaj figuroj de Apolono, Artemiso kaj Leto farita de latunlittuktolon martelitan super forma kerno ( sphyrelata).
Walter Burkert notas [8] ke en Fajsto ŝi prezentiĝas lige kun inicsekto.
#000003
Leto estis identigita de la kvara jarcento pluen kun la ĉefa loka patrindiino de anatolia Likio, kiam la regiono iĝis Hellenized.
En grekaj surskriboj, la Letoidoj estas referitaj kiel la "naciaj dioj" de la lando.
Ŝia rifuĝo, la Letoon proksime de Xanthoj datis de antaŭ helena influo en la regiono, aliflanke, [11] kaj unuigis la likiankonfederacion de urboŝtatoj.
La Helenoj de Koj ankaŭ postulis Leton kiel sia propra.
Alia rifuĝo, pli ĵuse identigis, estis ĉe Oenoanda en Nord Likio.
Ekzistis, kompreneble, plia Letoon ĉe Deloso.
#000004
La praa naturo de Leto povas esti konkludita el la naturoj de ŝia patro kaj patrino, kiuj eble estis titanoj de la suno kaj luno.
[ citaĵo bezonis ] ŝia Titano-patro estas nomita "Koeo", kaj kvankam Herbert Jennings Rose konsideras sian nomon kaj naturon necerta, [13] li estas en unu romia fonto donita la nomon Polus, [14] kiuj povas rilatigi lin al la sfero de ĉielo de poluso ĝis poluso.
[ citaĵo bezonis ] La nomo de la patrino de Leto, "Febo" (φοίβη - laŭlitere "pura, lerta"), estas identa al la epiteto de ŝia filo Apolono, φοῖβος Ἀπόλλων, ĉie en Homero.
#000005
Pluraj klarigoj estis prezentitaj por klarigi la originon de la diino kaj la signifon de ŝia nomo.
Pli malnovaj fontoj konjektis ke la nomo estas rilatita al la greka λήθη lḗtē (forgeso) kaj λωτός lotuso (la frukto kiu alportas forgeson al tiuj kiuj manĝas ĝin).
Ĝi tiel signifus "la kaŝan unu".
#000007
En 20-ajarcentaj fontoj Leto estas tradicie derivita de likian lada, "edzino", kiam ŝia plej frua sekto estis centrita en Likio.
Likianlada ankaŭ povas esti la origino de la greka nomo λήδα Leda.
Aliaj akademiuloj ( Paul Kretschmer, Erich Bethe, Pierre Chantraine kaj R. S. P. Beekes) proponis antaŭ-grekan originon.
#000008
Naskiĝo de Artemiso kaj Apolono
#000009
Kiam Hera, la plej konservativa diino - por ŝi havis plej por perdi en ŝanĝoj al la ordo de naturo - [17] malkovranta ke Leto estis graveda kaj ke Zeŭso estis la patro, ŝi ekkomprenis ke la idoj cementus la novan ordon.
Ŝi estis senpova ĉesigi la fluon de la okazaĵoj.
"Latona por ŝia intrigo kun Zeŭso estis ĉasita fare de Hera super la tuta tero, al ŝi venis al Deloso kaj produktis unuan Artemiso'n, per la helpo de kies akuŝistiko ŝi poste naskis Apolono'n."
Hera ekskludis Leton de naskado de sur " terra firma ", la kontinento, ajna insulo sur maro, aŭ ajna loko sub la suno.
Antoninus Liberalis estas ne sole en sugestado ke Leto venis malsupren de la tero de la Nordanoj en la alivestiĝo de lupino, aŭ ke ŝi elserĉis la "lupo-landon" de Likio, antaŭe nomita Tremilis, kiun ŝi renomis por honori lupojn kiuj amikigis ŝin [20] por ŝia nestado.
Alia malfrua fonto, Aelian, ankaŭ interligas Leton kun lupoj kaj Hyperboreans:
#000010
Lupoj ne estas facile liveritaj de sia ido, nur post dek du tagoj kaj dek du noktojn, ĉar homoj de Deloso asertas ke tio estis la tempodaŭro kiun ĝi prenis Leton por vojaĝi de la Hiperboreoi al Deloso.
#000011
La plej multaj raportoj konsentas ke ŝi trovis la dezertan flosantan insulon de Deloso, daŭre portanta ĝia arkaika nomo de Asterios, kiu estis nek kontinento nek reala insulo, kaj naskis tie, promesante la insulriĉaĵo de la devotuloj kiuj pilgrimus al la obskura naskiĝloko de la grandioza dio kiu devis veni.
La insulo estis ĉirkaŭita de cignoj.
Kiel gesto de dankemo, Deloso estis certigita kun kvar kolonoj kaj poste iĝis sankta al Apolono.
#000012
Estas rimarkinde ke Leto produktis Artemiso'n, la pli aĝan ĝemelon, sen penado, kiam Kalimako skribis, [22] kvazaŭ ŝi estus simple rivelanta alian manifestiĝon de ŝi mem.
Kompare, Leto uzkonsumis dum naŭ noktoj kaj naŭ tagoj por Apolono, laŭ la Homeric Hymn to Delian Apollo (Homera Himno al Delian Apollo), en la ĉeesto de ĉiu la unua inter la senmortaj diinoj kiel atestantoj:
Dione, Reao, Ichnaea, Temiso kaj la "laŭt-ĝemada" mar-malfrua Amphitrite.
Nur Hera konservis tute malsama, eble por kidnapi Eileithyia, la diinon de akuŝo, por malhelpi Leton irado en naskokonvulsiojn.
Anstataŭe Artemiso, estinta naskita unue, helpita kun la naskiĝo de Apolono.
Alia versio, en la homera Himno al Delian Apollo kaj en Orfa himno, ŝtatoj ke Artemiso estis naskita antaŭ Apolono, sur la insulo Ortygia, kaj ke ŝi helpis al Leto transiri la maron al Deloso la venontan tagon por naski tie Apolono'n.
#000013
Atestantoj ĉe la naskiĝo de Apolono
#000014
Laŭ la homera himno, la diinoj kiuj kunvenis por esti atestantoj ĉe la naskiĝo de Apolono reagis al publika okazo en la ritoj de dinastio, kie la aŭtenteco de la infano devas esti establita preter dubo de la unua momento.
La dinastia rito de la travivita naskiĝo havendaĵo estanta konata al la aŭskultantoj de la himno.
La dinastio kiu estas tiel maltrankvila ĉirkaŭ estado aŭtentikigita en tiu mito estas la nova dinastio de Zeŭso kaj la Olimpika Panteono, kaj la diinoj ĉe Deloso kiuj ekhavas atestanton al la dekstreco da la naskiĝo estas la grandaj diinoj de la malnova ordo.
La diino Dione (en she nomo simple la "diino") estas foje prenita per pli postaj mitografer kiel nura virineca formo de Zeŭso (vidu enirdodona): se tio estis tiel, ŝi ne kunvenintus ĉi tie.
#000015
Leto estis minacita kaj atakis en ŝiaj migradoj de ktonaj monstroj de la praa tero kaj malnovaj manieroj, kaj tiuj iĝis la malamikoj de Apolono kaj Artemiso.
Oni estis la giganto Tityos, falusa estaĵo kiu kreskis tiel vasta ke li disfendis la uteron de sia patrino kaj devis esti portita por nomi de Gaia mem.
Li provis seksperforti Leton proksime de Delfo sub la ordoj de Hera, sed estis bagateligita per la sagoj de Apolono kaj/aŭ Artemiso, kiam Pindaro memoris en pitia odo.
#000016
Alia antikva terestaĵo kiu povis esti venkita estis la drako Pytho, aŭ Python, kiuj vivis en interkrutejo de la patrino-roko sub Delfo kaj apud la Castalian Fonto.
Apolono mortigis ĝin sed devis fari pentofaradon kaj esti purigita poste, ĉar kvankam Python estis infano de Gaia, estis necese ke la antikva Delphic Oracle pasis al la protekto de la nova dio.
#000017
Leto estis intense adorita en Likio, Malgranda Azio.
En Deloso kaj Ateno ŝi estis adorita ĉefe kiel komplementa instruisto al siaj infanoj.
Herodoto raportis [25] templon al ŝi en Egiptujo supozeble ligite al flosanta insulo [26] nomita " Khemmis " en Buto, kiu ankaŭ inkludis templon al egipta dio grekoj identigitaj per interpretatio graeca kiel Apolono.
Tie, Herodoto ricevis por kompreni, la diinon kiun grekoj rekonis kiam Leto estis adorita en la formo de Wadjet, la kobro-kapa diino de Malsupra Egiptujo.
#000018
Leto ankaŭ estis adorita en Kreto, ĉu unu el "certaj kretaj diinoj, aŭ grekaj diinoj en ilia kreta formo, influita fare de la minoa diino".
Admiro de loka Leto estas atestita ĉe Fajsto [28] (kie estas laŭdire ke ŝi naskis Apolono'n kaj Artemiso ĉe la insuloj konata hodiaŭ kiel la Paximadia (ankaŭ konata kiel Letoai en praa Kreto) kaj ĉe Lato, kiu portis she nomon.
Kiel Leto Phytia ŝi estis patrino-diaĵo.
#000019
Pindaro nomas la diinon Leto Chryselakatos, [30] epiteto kiu estis alkroĉita al ŝia filino Artemiso jam Homero.
"La koncepto de diino kronis kiel reĝino kaj provizita per spindelo ŝajnas esti origininta de azia kultado de la Granda Patrino ", O. Brendel-notoj, sed bonŝanca supervivo de signita stokregistro de ŝia tempio sur Deloso, kie ŝi estis la centraj figuroj de la Deliana Triunuo, filmas she sektobildon kiel sidante sur ligna trono, vestita en tola ŝelpediko kaj tola himation .
#000021
La enkonduko de Leto en Likion estis renkontita kun rezisto;
tie, laŭ tiu de Ovidio Metamorfozas , [33] kiam Leto vagis la tero post naskado de Apolono'n kaj Artemiso'n, ŝi provis trinki akvon de lageto en Likio.
La kamparanoj tie rifuzis permesi al ŝi farendaĵo tion movante la koton ĉe la fundo de la lageto.
Leto iĝis ilin ranoj por ilia negastameco, eterne kondamnite por naĝi en la neklaraj akvoj de lagetoj kaj riveroj.
#000022
Tiu sceno, kutime nomita Latona and the Lycian Peasants aŭ Latona kaj la Ranoj , estis populara en Northern Mannerist arto, [35] permesante kombinaĵon de mitologio kun pejzaĝo kaj kamparanscenoj, tiel kombinante historian pentradon kaj ĝenropentraĵon.
Ĝi estas reprezentita en la centra fontano, la Bassin de Latone, en la ĝardenteraso de Versailles.
#000023
Niobe, reĝino de Tebo kaj edzino de Amphion, fanfaronis pri she supereco al Leto ĉar ŝi havis dek kvar infanojn ( Niobids), sep filojn kaj sep filinojn, dum Leto havis nur du.
Por ŝia hibriso, Apolono mortigis ŝiajn filojn kiam ili trejnis atletikon, kaj Artemiso she filinojn.
Apolono kaj Artemiso uzis venenigitajn sagojn por mortigi ilin, kvankam laŭ kelkaj versioj kelkaj el la Niobids estis esceptigita ( Chloris, kutime).
Amphion, ĉe la vido de liaj mortaj filoj, aŭ mortigis sin aŭ estis mortigita de Zeŭso post ĵurkonfirmado de venĝo.
Detruita Niobe fuĝis al Mount sipylus en Malgranda Azio kaj aŭ fariĝis ŝtono kiam ŝi ploris aŭ mortigis sin.
Ŝiaj larmoj formiĝis la rivero Achelous.
Zeŭso kontaktis ĉiujn homojn de Tebo ŝtonon tiel kiun neniu entombigis al la Niobids ĝis la naŭa tago post ilia morto, kiam la dioj mem enterigis ilin.
#000024
La Niobe kiun rakonto prezentiĝas en tiu de Ovidio Metamorfozas (Libro VI), kie Latona (Leto) postulis la virinojn de Tebo por iri al ŝia tempio kaj bruligi incenson.
Niobe, reĝino de Tebo, eniras en la mezo de la kultado kaj insultas la diinon, postulante ke havi belecon, pli bonan gepatrecon kaj pli da infanoj ol Latona, ke ŝi estas pli sportkorpa esti devotita ol la diino.
Por puni tiun impertinentecon, Latona petegas Apolono'n kaj Artemiso'n por venĝi ŝin kontraŭ Niobe kaj por konfirmi ŝian honoron.
Obeemaj al ilia patrino, la ĝemeloj mortigas la sep filojn kaj sep filinojn de Niobe, lasante ŝin seninfana, kaj ŝia edzo Amphion mortigas sin.
Niobe estas nekapabla moviĝi de funebro kaj ŝajne fariĝas marmoro, kvankam ŝi daŭre ploras, kaj ŝia korpo estas transportita al alta montopinto en ŝia naskiĝlando.
#000025
Leto – helene Λητώ [Letó], dore Λατώ [Lató], tial identigita kun la romia diino Latona – estas patrino de la ĝemelaj dioj Apolono kaj Artemiso. Ŝi estas filino de la titanoj Feba, la Luno kaj de Kojo, eble la plenluma Ĉielo, ambaŭ gefiloj de Urano kaj Gaja.
#000029
Oni kredas ke la etimologio de ŝia nomo koncernas la ideon de sunbrilo, ĉar la diino ne sukcesus akuŝi siajn filojn tie kie estus sunbrilo. La mito diras ke, graveda de Zeŭso, Leto serĉis sekuran lokon por akuŝi ĉar Hera, plenĵaluze, malpermesis la Teron akcepti la gravedulinon. Timante la koleron de la reĝino de la dioj neniu regiono de la tero volis akcepti ŝin, nur izola insulo, kiu situis nenie, ne apartenante al la Tero, kuraĝis akcepti la akuŝontinon. Poste tiu insulo estis nomita de Apolono, Deloso kaj tiu ĉi dio faris ĝin la centro de la mondo. Estis, do, en Deloso kie okazis la akuŝo de Leto, sed tio fariĝis kun tro da malfacilo ĉar Hera sciante pri la okazaĵo devigis la diinon de la akuŝoj, Ilitia, kunpremi la maldekstran femuron sur la dekstran por malfacligi la akuŝon. Pro tia magia obstako Leto atendis naŭ noktojn por, finfine, ĉe palmarbo, naski la du ĝemelajn gefratojn, kiuj eliĝis laŭ la jena vico: unue naskiĝis Artemisa, poste Apolono.
#000030
Oni ankaŭ rakontas ke por eskapi de la kolero de Hera, Leto transformiĝis en lupino kaj kaŝis sin en la fabela lando de la hiperboreoj, kie naskiĝis la ĝemelaj gedioj. Sciante pri ŝia rifuĝejo Hera pelis al la gravedulino la serpenton Pitono. Kunpremante la gefilojn ĉe sia sino la patrino fuĝis al Likio, konata lando de la lupoj, kaj tie ŝi haltis ĉe fonto por bani la ĵusnaskitojn.
#000031