Wikipedia's Deixis as translated by GramTrans
#000000
Eventuale la plej oftaj kategorioj da kontekstaj informoj referita per deikto estas tiuj de persono, loko, kaj tempo - kion Fillmore nomas la "gravaj gramaticaligitaj tipoj" de deikto.
#000003
Persondeikto maltrankviligas sin pri la gramatikaj personoj implikitaj en eldiraĵo, (1) kiun tiuj rekte implikis (ekz. la parolanto, la adresato), (2) tiujn ne rekte implikis (ekz. preteraŭdantoj - tiuj kiuj aŭdas la eldiraĵon sed kiuj ne estas rekte alparolitaj), kaj (3) tiujn menciitajn en la eldiraĵo.
En la angla, la distingoj estas ĝenerale indikitaj per pronomoj.
La sekvaj ekzemploj montras kiel.
(La persono deikta:dejktaj esprimoj estas en kursivo, signala notacio kiu daŭros tra tiu artikolo.
#000004
mi iras al la kinejo.
#000006
En lingvoj (kiel angla) kun genderitaj pronomoj, la tripersona virgenra pronomo estis tradicie utiligita kiel defaŭlto dum uzado de ĝi" estas malkonvena sed la sekso de it precedenco estas nekonata aŭ neuzebla.
#000009
En la angla, oni ofte nun ofte uzas la tripersonan pluralon, eĉ kiam la precedenco estas eksterordinara:
#000010
En lingvoj kiuj distingas inter virseksoj kaj virinecaj pluralaj pronomoj, kiel ekzemple la franca aŭ Serbo-kroato, [6] la virsekso denove estas ofte utiligita kiel defaŭlto.
" Ils vont à la bibliothèque "," Onio idu u biblioteku " ( Ili iras al la biblioteko) povas rilati aŭ al grupo de virgenraj substantivoj aŭ grupo de kaj viraj kaj ingenraj substantivoj.
"estus uzita nur por grupo de ingenraj substantivoj.
En kvanto tiaj lingvoj, la sekso (kiel gramatika kategorio) de substantivo estas nur tanĝante rilatita al la sekso de la aĵo kiun la substantivo reprezentas.
Ekzemple, en la franca, la senmarka persono, signifante ke persono (de ambaŭ seksoj) ĉiam estas ingenra substantivo, kaj tiel se la temo de diskurso estas "les personoj" (homoj), la uzo de "ulnoj" estas deviga, eĉ se homoj estantaj pripensitaj estas ĉiuj viroj.
#000011
Loku deikton, ankaŭ konatan kiel spacdeikto, maltrankviligas sin pri la spacaj lokoj signifa al eldiraĵo.
Simile al persondeikto, la lokoj povas esti aŭ tiuj de la parolanto kaj adresato aŭ tiuj de personoj aŭ objektoj estantaj referitaj.
La plej elstaraj anglaj ekzemploj estas la adverboj " ĉi tie " kaj " tie " kaj la demonstrativoj " tio " kaj " tion " - kvankam tiuj estas malproksimaj de esti la nuraj deikta:dejktaj vortoj.
#000012
Jen estas kie ni lokos la statuon.
#000015
Se alie ne precizigis, loko deikta:dejktaj esprimoj estas ĝenerale komprenitaj por esti relative al la loko de la parolanto, kiel en
#000017
kie "trans la strato" estas komprenita por signifi "trans la strato de kie mi momente estas."
Estas interesi noti ke kvankam "ĉi tie" kaj "tie" kutimas ofte rilati al lokoj proksimaj al kaj longe de la parolanto, respektive, "tie" povas ankaŭ rilati al la loko de la adresato, se ili ne estas en la sama loko kiel la parolanto.
#000019
Deikta:dejkta projekcio: En kelkaj kuntekstoj, spaca deikto estas uzita metafore prefere ol fizike, t.e. la parolanto ne parolas kiel la deikta:dejkta centro.
#000022
Ĉi-supra eldiraĵo ĝenerale estus konsiderita la esprimon de la parolanto de lia/ŝia irado hejmen, ankoraŭ ĝi ŝajnas esti tute normala ĉiukaze por projekcii lian fizikan ĉeeston al lia hejmo prefere ol for de hejme.
Jen estas alia komuna ekzemplo:
#000023
mi ne estas ĉi tie, bonvole forlasu mesaĝon.
#000024
Malgraŭ ĝia komuna uzokutimo por alparoli homojn kiuj vokas kun neniu responds la telefono, la ĉi tie ĉi tie estas semantike malkongrua al onies foresto.
Tamen, tio estas konsiderita normala por la plej multaj homoj ĉar parolantoj devas projekcii sin kiel respondado de la telefono kiam fakte ili ne estas fizike.
#000025
Lingvoj kutime montras minimume dudirektan referencan distingon en sia deikta:dejkta sistemo: proksimala, t.e. proksime de aŭ pli proksime al la parolanto;
kaj distala, t.e. longe de la parolanto kaj/aŭ pli proksime ĝis la adresato.
La angla ekzempligas tion kun tiaj paroj kiel tio kaj tio, ĉi tie kaj tie, ktp.
#000026
En aliaj lingvoj, la distingo estas tridirekta: proksimala, t.e. proksime de la parolanto;
mediala, t.e. proksime de la adresato;
kaj distala, t.e. longe de ambaŭ.
Tio estas la kazo en kelkaj enamiĝlingvoj [noto 1] kaj en Serbo-kroato, [7]
La korea, la japana, tajo, filipinano kaj turko.
La arkaika angla formion kaj tie (daŭre konservita en kelkaj regionaj dialektoj) siatempe reprezentanta distalan kategorion kiu nun estis inkludita per la antaŭe mediala "tie".
#000027
La tempo, aŭ tempa, deikto maltrankviligas sin pri en la diversaj tempoj implikitaj kaj referita en eldiraĵo.
Tio inkludas tempoadverbojn kiel "nun", "tiam", "baldaŭ", kaj tiel antaŭen, kaj ankaŭ malsamaj tempoj.
Idealekzemplo estas la vorto morgaŭ, kiu indikas la sinsekvan venontan tagon post ĉiu tago.
La "morgaŭo" de tago lastan jaron estis malsama tago de la "morgaŭo" de tago venontan semajnon.
Tempadverboj povas esti relative al la tempo kiam al eldiraĵo kion farita (Fillmore nomas la "ĉifra tempo", aŭ Et) aŭ kiam la eldiraĵo estas aŭdita (la deĉifranta tempo de Fillmore«", aŭ Dt).
Kvankam tiuj estas ofte la sama tempo, ili povas malsami, kiel en la kazo de prerekorditaj elsendoj aŭ korespondado.
Ekzemple, se oni devus skribi
#000028
la Et kaj Dt estus malsamaj, kun la antaŭa deikta:dejkta esprimo koncerne Et kaj ĉi-lastaj la Dt.
#000030
Tempoj estas ĝenerale apartigitaj en absolutaj (deikta:dejkta) kaj relativaj tempojn.
Tiel, ekzemple, simpla angla pasinteco enestas absoluta, kiel ekzemple
#000031
dum pluskvamperfekto estas relative al iu alia deiktaĵe precizigis tempon, kiel en
#000032
Diskursdeikto, ankaŭ referita kiel tekstodeikto, rilatas al la uzo de esprimoj ene de eldiraĵo por rilati al partoj de la diskurso kiu enhavas la eldiraĵon - inkluzive de la eldiraĵo mem.
#000034
"tio" rilatas al suprenalvenparto de la diskurso, kaj en
#000035
"tio" rilatas al antaŭa parto de la diskurso.
#000036
Distingo devas esti farita inter diskursdeikto kaj anaforoj, kio estas kiel en kiam esprimo faras referencon al la sama referencito kiel antaŭa periodo,
#000037
Liono substrekas ke estas eble ke esprimo estus kaj deikta:dejkta kaj anafora en la sama tempo.
#000039
"ĉi tie" aŭ "tie" funkcio anafore en ilia referenco al Londono, kaj deiktaĵe en tio ke la elekto inter "ĉi tie" aŭ "tie" indikas ĉu la parolanto estas aŭ estas ne nuntempe en Londono.
#000041
La proksimuma regulo por distingi la du fenomenojn estas kiel sekvas: kiam esprimo rilatas al alia lingva esprimo aŭ peco de diskurso, ĝi estas diskurso deikta:dejkta.
Kiam tiu esprimo rilatas al la sama objekto kiel antaŭa lingva esprimo, ĝi estas anafora.
#000042
Ŝaltilreferenco estas speco de diskursdeikto, kaj gramatika trajto trovis en kelkaj lingvoj, kiu indikas ĉu la argumento de unu paragrafo estas la sama kiel la argumento de la antaŭa paragrafo.
En kelkaj lingvoj, tio estas farita tra samaj subjektosignoj kaj malsamaj subjektosignoj.
En la tradukita ekzemplo "John punched Tom, and left- (Necesejo pugnobatis Tom, kaj foriris -)- [sama subjekto-signo]", ĝi estas Johano kiu foriris, kaj en "Johano trui Tom, kaj maldekstra- [malsama subjekto-signo]", ĝi estas Tom kiu foriris.
#000043
[ citaĵo bezonis ] Socia
#000044
Socia deikto koncernas la sociajn informojn kiu estas ĉifrita ene de diversaj esprimoj, kiel ekzemple relativa socia statuso kaj konateco.
Du gravaj formoj de ĝi estas la tielnomitaj T-V distingoj kaj formalaj parolmanieroj.
#000045
T-V distingoj, nomumitaj laŭ la latina "tu" kaj "voj" (eksterordinaraj kaj pluralversioj de "vi") estas la nomo donita al la fenomeno kiam lingvo havas du malsamajn duapersonajn pronomojn.
La ŝanĝiĝanta uzokutimo de tiuj pronomoj indikas ion ĉirkaŭ formalaĵo, konatecon, kaj/aŭ solidarecon inter la interaktants.
Tiel, ekzemple, la T formo eble estos uzita dum parolado al amiko aŭ sociaj egalas, dum la V-formularo estus uzita paroli al pli stranga aŭ socia ĉefo.
Tiu fenomeno estas ofta en eŭropaj lingvoj.
#000046
Formalaj parolmanieroj estas multe pli kompleksa formo de socia deikto ol T-V distingoj, kvankam ili ĉifras similajn specojn de sociaj informoj.
Ili povas impliki vortojn estantajn markitaj kun diversaj morfemoj same kiel preskaŭ totale malsamaj leksikonoj estantaj utiligitaj surbaze de la socia statuso de la interaktants.
Tiu speco de socia deikto estas trovita en gamo da lingvoj, sed estas aparte ofta en suda kaj Orientazio.
#000047
Ĝenerale parolante, anaforoj rilatas al la maniero kiel en kiu vorto aŭ frazo rilatigas al alia teksto:
#000048
Eksofora referenco rilatas al lingvo ekstere de la teksto en kiu la referenco estas trovita. Homofora referenco estas senmarka frazo kiu akiras specifan signifon tra scio pri sia kunteksto.
Ekzemple, la signifo de la frazo " la reĝino " povas esti determinita fare de la lando en kiu ĝi estas parolita.
Ĉar ekzistas multaj reĝinoj ĉie en la mondo, la loko de la parolanto [noto 2] disponigas la ekstrajn informojn kiu permesas individuan reĝinon esti identigita.
Endofora referenco plusendas al io internon de la teksto en kiu la referenco estas trovita. Anafora referenco, se kontraŭbatalite al cataphora, rilatas al io ene de teksto kiu estis antaŭe identigita.
Ekzemple, en " Susan dropped the plate. It shattered loudly " la vorto " ĝi " plusendas al la frazo " la platon ".
Catafora referenco rilatas al io ene de teksto kiu ankoraŭ ne estis identigita.
Ekzemple, en " He was very cold. Davido promptly put on his coat " la identeco de la " li " estas nekonataj ĝis la individuo ankaŭ estas referita kiel " Davido ".
#000049
Homofora referenco estas senmarka frazo kiu akiras specifan signifon tra scio pri sia kunteksto.
Ekzemple, la signifo de la frazo " la reĝino " povas esti determinita fare de la lando en kiu ĝi estas parolita.
Ĉar ekzistas multaj reĝinoj ĉie en la mondo, la loko de la parolanto [noto 2] disponigas la ekstrajn informojn kiu permesas individuan reĝinon esti identigita.
#000050
Deikta:dejkta centro, foje referita kiel origo, estas aro de teoriaj punktoj ke deikta:dejkta esprimo estas "ankrita" al, tia ke la taksado de la signifo de la esprimo kondukas unu al la signifa punkto.
Ĉar deikta:dejktaj esprimoj estas ofte egocentraj, la centro ofte konsistas el la parolanto tiutempe kaj loko de la eldiraĵo, kaj plie, la loko en la diskurso kaj signifaj sociaj faktoroj.
Tamen, deikta:dejktaj esprimoj ankaŭ povas esti utiligitaj laŭ tia maniero ke la deikta:dejkta centro estas transdonita al aliaj partoprenantoj en la interŝanĝo, aŭ al personoj /lokoj/ ktp. estantaj priskribita en rakonto.
Tiel, ekzemple, en la frazo
#000052
mi staras ĉi tie nun.
#000053
la deikta:dejkta centro estas simple la persono tiutempe kaj loko de parolado.
Sed diru ke du homoj parolas sur la telefono longdistancaj, de Londono ĝis New York.
#000054
en kiu kazo la deikta:dejkta centro estas en Londono, aŭ ili povas same valide diri
#000056
en kiu kazo la deikta:dejkta centro estas en New York.
Simile, dum rakontado de rakonto pri iu, la deikta:dejkta centro ŝanĝas al ili supozeble.
Tiel tiam en la frazo
#000058
Li tiam kuris dudek futojn maldekstren.
#000059
estas komprenite ke la centro estas kie pri la persono estas parolita, kaj tiel, "al" plusendas ne al la maldekstro de la parolanto, sed al la objekto de la maldekstro de la rakonto, t.e., la personon referitan kiel "li" tiutempe tuj antaŭ ol li kuris dudek futojn.
#000060
Estas helpeme distingi inter du uzokutimoj de deikto, gesta kaj simbola, same kiel ne-deikta:dejktaj uzokutimoj de ofte deikta:dejktaj vortoj.
Gesta deikto rilatas, larĝe, al deikta:dejktaj esprimoj kies kompreno postulas iun specon de aŭdvidaj informoj.
Simpla ekzemplo estas kiam ĉe objekto estas indikita kaj referita kiel "tio" aŭ "tio".
Tamen, la kategorio povas inkludi aliajn specojn de informoj ol indikado, kiel ekzemple direkto de rigardo, voĉo,.
Simbola uzokutimo, kompare, postulas ĝenerale nur bazan spati-tempan scion de la eldiraĵo.
#000061
postulas ekzistanta kapabla vidi kiu fingro estas tenita supren, dum
#000062
postulas nur scion de la aktuala loko.
#000063
mi iris al tiu grandurbo unu tempo ...
#000064
ne-deikta:dejkta uzokutimo de "tio", kiu ne referenceas ion ajn specifan estas.
Prefere, ĝi estas utiligita kiel senfina artikolo, multe la maniero«" povus esti utiligita en it loko.
#000065
La esprimoj deikto kaj indeksiceco estas ofte uzitaj preskaŭ interŝanĝeble, kaj ambaŭ traktas esence la saman ideon: kontekste dependaj referencoj.
Tamen, la du esprimoj havas malsamajn historiojn kaj tradiciojn.
En la pasinteco, deikto estis asociita specife kun spatiotemporal referenco dum indeksiceco estis uzita pli larĝe.
Pli grave, ĉiu estas rilata al malsama kampo de studo;
deikto estas rilata al lingvistiko, dum indeksiceco estas rilata al filozofio.
#000066
Deikto (el la helena δειξις [deîksis] 'montri'). Vorto referanta, en la vortigo, al la spaco kaj al la tempo en kiuj la vortigo mem estas kreita aŭ al la homoj, ĉar elsendantoj kaj ricevantoj de la vortigo. La lingvaj elementoj, kiuj ankras la vortigon al la kunteksto tempo-spaca kaj al la protagonistoj de la komunika ago, estas nomitaj deiktaj. Tiaj elementoj povas esti unuopaj vortoj kiuj apartenas al malsamaj partoj de la parolado
#000072
adverboj kiel 'tie', 'nun', 'hieraŭ';
pronomoj kaj adjektivoj montraj kaj posedaj kiel 'mia', 'tiu';
#000073
sed ili povas esti ankaŭ morfemoj kiel tiuj kiuj en la itala montras la tempon kaj la personon de la verbo aŭ de la sintagmoj.
#000074