Wikipedia's Cereal as translated by GramTrans
#000000
Cerealo estas ajna herbo kultivita por la manĝeblaj komponentoj de it greno (botanike, speco de frukto nomita kariopso), kunmetita de la albumeno, ĝermo, kaj brano.
Cerealgrajnoj estas kultivitaj en pli grandaj kvantoj kaj disponigas pli da manĝaĵenergio tutmonde ol iu alia speco de kultivaĵo [1] kaj estas tial bazkultivaĵoj.
Manĝeblaj grajnoj de aliaj plantfamilioj, kiel ekzemple fagopiro ( Poligonacoj), kvinoo ( Amarantacoj) kaj chia ( Lamiacoj), estas referitaj kiel pseŭdocerealoj.
#000001
En ilia natura formo (kiel en tuta greno ), cerealoj estas riĉa fonto de vitaminoj, mineraloj, karbonhidratoj, grasoj, petroloj, kaj proteino.
Se rafinite per la forigo de la brano kaj ĝermo, la restanta albumeno estas plejparte karbonhidrato.
En kelkaj evoluigaj nacioj, greno en la formo de rizo, tritiko, milio, aŭ maizo konstituas plimulton de ĉiutaga nutraĵo.
En evoluintaj nacioj, cerealkonsumo estas modera kaj multfaceta sed daŭre granda.
#000002
La vorto cerealo estas derivita de" Cereso ", la romia diino de rikolto kaj agrikulturo.
#000003
Agrikulturo enkalkulis la subtenon de pliigita populacio, kaŭzante pli grandajn sociojn kaj poste la evoluo de grandurboj.
Ĝi ankaŭ kreis la bezonon de pli granda organizo de politika rajtigoj (kaj la kreado de socia tavoliĝo), ĉar decidoj devis fariĝi koncerne laboron kaj rikoltasignon kaj alirrajtoj al akvo kaj tero.
Agrikulturo bredis senmovecon, kiam populacioj kontentiĝis malsupren je longaj tempodaŭroj, kiu kaŭzis la amasiĝon de materiaj varoj.
#000004
Fruaj Neoolitaj vilaĝoj montras signojn de la evoluo de prilaborado de greno.
La Levantenio estas la praa hejmo de la prapatroj de tritiko, hordeo kaj pizoj, en kiuj multaj el tiuj vilaĝoj estis bazitaj.
Ekzistas signoj de la kultivado de figoj en la Jordan Valley tiel longe kiel antaŭ 11,300 jaroj, kaj cerealo- (greno) produktado en Sirio antaŭ ĉirkaŭ 9,000 jaroj.
Dum la sama periodo, farmistoj en Ĉinio komencis kulturi rizon kaj milion, utiligante homfaritajn inundojn kaj fajrojn kiel parton de sia kultivadreĝimo.
Fibrokultivaĵoj estis kulturitaj jam manĝkultivaĵoj, kie Ĉinio kulturas kanabon, kotonon estantan evoluigita sendepende en Afriko kaj Sudameriko, kaj Sud-Okcidenta Azio malsovaĝiganta linon.
La uzo de grundamendoj, inkluzive de stalsterko, fiŝoj, kompoŝto kaj cindro, ŝajnas esti komenciĝinta frue, kaj evoluigita sendepende en pluraj lokoj de la mondo, inkluzive de Mezopotamio, la Nilvalo kaj orienta Azio.
#000005
La unuaj cerealgrajnoj estis malsovaĝigitaj fare de fruaj primitivaj homoj.
Antaŭ Proksimume 8,000 jaroj, ili estis malsovaĝigitaj fare de maljunegaj farmaj komunumoj en la Fekundduonluna regiono.
Triticum turgidum subsp. dicoccon-tritiko, spelteto, kaj hordeo estis tri el la tielnomitaj Neoolitaj fondintrikoltoj en la evoluo de agrikulturo.
Ĉirkaŭ la sama tempo, milioj kaj rizoj komencis iĝi malsovaĵigitaj en Orientazio.
Sorgo kaj milioj ankaŭ estis kulturitaj en sub-sahara Okcidentafriko.
#000006
Dum la dua duono de la 20-a jarcento ekzistis sensacia pliiĝo en la produktado de altaj rendiment-cerealaj kultivaĵoj tutmonde, aparte tritiko, kaj rizo, pro iniciato konata kiel la Verda revolucio.
La strategioj evoluigitaj per la Verda revolucio temigis batalu for malsaton kaj estis alkuregantaj en akirado de totalaj rendimentoj de cerealgrajnoj, sed ŝajne ne donis sufiĉan signifon por nutrokvalito.
Tiuj modernaj altaj rendiment-cerealaj kultivaĵoj havas malaltan kvalitproteinojn, kun endaaminoacidaj mankostatoj, estas altaj en karbonhidratoj, kaj manko balancis esencajn grasacidojn, vitaminojn, mineralojn kaj aliajn bonkvalitajn faktorojn.
#000007
Dum la preter malmultaj jardekoj, ankaŭ ekzistas kreskanta intereso en plurjaraj grenplantoj.
Tiu intereso evoluigita pro avantaĝoj en erozio kontrolas, reduktis bezonon de sterkaĵo, kaj potencialo malaltigis kostojn al la farmisto.
Kvankam esplorado daŭre estas en fruaj stadioj, La Tera Instituto en Salina, Kansaso povis krei kelkajn kulturvariojn kiuj produktas sufiĉe bonan kultivaĵorendimenton.
#000009
La varma-sezonaj cerealoj estas kultivitaj en tropika malaltebenaĵo jar-rondaj kaj en temperitaj klimaoj dum la senfrosta sezono.
Rizo estas ofte kultivita en inunditaj kampoj, kvankam kelkaj trostreĉoj estas kultivitaj en tereno.
Aliaj varmaj klimatcerealaĵoj, kiel ekzemple sorgo, estas adaptitaj al aridaj kondiĉoj.
#000010
Malvarmet-sezonaj cerealoj estas bon-adaptitaj al temperitaj klimaoj.
La plej multaj specoj de speciala specio estas aŭ vintro aŭ printempaj specoj.
Vintro kiam specoj estas semitaj en la aŭtuno, ĝermas kaj kreskas vegetative, tiam iĝas neaktivaj dum vintro.
Ili rekomencas kreski en la printempo kaj maturaj en malfrua printempo aŭ somerkomenco.
Tiu kultivadsistemo faras optimuman uzon de akvo kaj liberigas la teron por alia kultivaĵo frue en la kresksezono.
#000011
Vintrospecoj ne floras ĝis printempo ĉar ili postulas printempecigon: eksponiĝo al malaltaj temperaturoj por genetike kialigita tempodaŭro.
Kie vintroj estas tro varmaj por printempecigo aŭ superas la eltemon de la kultivaĵo (kiu varias je specioj kaj diverseco), farmistoj kultivas printempajn specojn.
Printempaj cerealaĵoj estas plantitaj en frua printempo kaj maturigas poste tiun saman someron, sen printempecigo.
Printempaj cerealaĵoj tipe postulas pli da irigacio kaj rendimenton malpli ol vintrocerealaĵoj.
#000012
Post kiam la cerealplantoj kreskigis siajn semojn, ili kompletigis sian vivociklon.
La plantoj mortas, iĝas brunaj, kaj sekaj.
Tiel baldaŭ kiel la gepatroplantoj kaj iliaj semkernoj estas sufiĉe sekaj, rikolto povas komenciĝi.
#000013
En industrilandoj, grenrikoltoj estas universale maŝin-rikoltitaj, tipe uzante kombajnon, kiu tranĉas, tresh, kaj blovpurigas la grenon dum ununura enirpermesilo trans la kampo.
En evolulandoj, gamo da rikoltaj metodoj estas en uzo, depende de la kosto de laboro, de kombinaĵoj ĝis maniloj kiel ekzemple la falĉilo aŭ grenlulilo.
#000014
Se kultivaĵo estas rikoltita dum humida vetero, la greno eble ne sekiĝas adekvate en la kampo por malhelpi ruinaĵon dum sia stokado.
En tiu kazo, la greno estas sendita al senakviĝa instalaĵo, kie artefarita varmeco sekigas ĝin.
#000015
En Nordameriko, farmistoj ofte liveras sian lastatempe rikoltitan grenon al grenlifto, granda stokejo kiu plifirmigas la kultivaĵojn de multaj farmistoj.
La farmisto povas vendi la grenon ĉe la livertempo aŭ konservi proprieton de parto de greno en la naĝejo por pli posta vendo.
Stokejoj devus esti protektitaj kontraŭ malgrandaj grendamaĝbestoj, ronĝuloj kaj birdoj.
#000016
La sekva tablo montras la jaran produktadon de cerealoj en 1961, [10] 2010, 2011, 2012, kaj 2013 vicigite antaŭ 2013 produktado.
#000017
Maizo, tritiko, kaj rizo kune respondecita pri 89% de ĉiu cerealproduktado tutmonde en 2012, kaj 43% de ĉiuj manĝkalorioj en 2009, [11] dum la produktado de aveno kaj triticale draste falis de iliaj 1960aj-niveloj.
#000018
Alia cerealhonorindulo de avizo, sed ne inkludita en FAO statistiko, inkludas:
#000019
Tef, antikva grajno kiu estas bazvaro en Etiopio.
Ĝi estas alta en fibro kaj proteino.
Ĝia faruno ofte kutimas fari injeran.
Ĝi ankaŭ povas esti manĝita kiel varma matenmanĝprodukto simila al faruno kun ĉokolado aŭ nuksa gusto.
Ĝia faruno kaj tutaj grenproduktoj povas kutime esti trovitaj en naturaj manĝbutikoj.
Sovaĝa rizo, kultivita en malgrandaj kvantoj en Nordameriko.
#000020
Pluraj aliaj specioj de tritiko ankaŭ estis malsovaĝigitaj, kelkaj tre frue en la agrikulturhistorio:
#000021
Spelto, proksima parenco de ordinara tritiko.
Einkorn, tritikspecio kun ununura grajno.
Triticum turgidum subsp. dicoccon, unu el la unuaj kultivaĵoj malsovaĝigita en la Fekunda duonluno.
Durum-tritiko, la nura tetrapolida specio de tritiko nuntempe kultivis, kutimis fari semolon.
Kamut, maljunega parenco de durum-tritiko kun nekonata historio.
#000022
En 2013 tutmonda cerealproduktado atingis rekordon 2,521 milionoj da tunoj.
Burĝonanta trempsaŭco al 2,498 milionojn da tunoj estis prognozita por 2014 fare de la FAO en julio 2014.
#000023
Kelkaj grajnoj estas mankhavaj en la enda aminoacido, lizino.
Tio estas kial multaj vegetaraj kulturoj, por ricevi ekvilibran dieton, kombinas sian dieton de grajnoj kun guŝoj.
#000024
Multaj guŝoj, aliflanke, estas mankhavaj en la endaaminoacida Metionino, kiuj grajnoj enhavas.
Tiel, kombinaĵo de guŝoj kun grajnoj formas ekvilibran dieton por vegetaranoj.
Oftaj ekzemploj de tiaj kombinaĵoj estas legomstufaĵo (lentoj) kun rizo de Suda Indians kaj bengaloj, legomstufaĵo kun tritiko en Pakistano kaj Norda Hindio, kaj faboj kun tortiljoj, tohuo kun rizo, kaj arakida butero kun tritikpano (kiel sandviĉoj) en pluraj aliaj kulturoj, inkluzive de amerikanoj.
La kvanto de krudproteino trovita en greno estas mezurita kiel la grena krudproteinkoncentriĝo.
#000025
La Iso publikigis serion de normoj koncerne cerealproduktojn kiuj estas kovritaj fare de ICS 67.060.
#000026
Hare Krishna Food por Vivo
#000031
Greno estas poaco, kies semon oni povas mueli kaj manĝi. Oni ofte uzas grenon por fari farunon, kaj sekve panon kaj aliajn bakaĵojn kaj nutraĵojn entute.
#000034
Ekzistas ne-poacaj plantoj, kiujn oni simile kiel grenon kultivas pro iliaj semoj, ekzemple
#000035
Apud la vorto "greno" ekzistas la ne-oficiala novradiko "cerealo" kun tre simila signifo. Sed ne tute klaras kial oni enkondukis tiun aldonan radikon, kiam jam ekzistas la vorto "greno". Laŭ kelkaj "cerealo" emfazas, ke temas pri manĝebla planto, dum por aliaj "cerealo" emfazas ke oni ankaŭ alkalkulas la plantojn, kiuj el kuirada vidpunkto similas al grenoj (ekz-e kvinoo).
#000036
Jen kiel oni povas rekoni grenojn kiam ili estas en herba stadio:
#000037
Rigardi ĉe la kunligo de la folio kaj tigo. Tiuloke ĉe cerealoj povas troviĝi:
#000038
"oreletoj" (3) t. e. orelformaj elstarantaĵoj ambaŭflanke de la foliobazo.
#000039
T=Tritiko, tritiko montras la tri trajtojn
H=Hordeo, hordeo ne surhavas harojn, nur la du unuajn trajtojn.
A=Aveno, aveno ne montras oreletojn, nur ligulon.
S=Sekalo, sekalo montras neniun el tiuj trajtoj.
#000041
La neuzeblajn (malpurajn, infektitajn) grenojn oni povas uzi por hejtado. La kaloria valoro de 1 kg da greno estas 3400 (dum tiu de brunkarbo estas nur 3100, ĉe pajlo 2600). En 2005, en Ĉeĥio, oni forbruligas grenojn por tiel solvi problemojn de stokado, nevendebleco (je prezo de 35,5 eŭroj; dume intervencia prezo estas 101 eŭro).
#000042
« Kia greno, tia pano. »
« Konsumi sian grenon antaŭ ĝia maturiĝo. »
#000045