Gbekɛbii hii kobɔlɔi komɛi hi shi yɛ Nairobi maŋ lɛ mli heko banee. Amɛbɛ ninaa ko kɛha nɔyaa, jetsɛremɔ gbɛ kɛkɛ amɛ kpaa. Leebi ko lɛ, oblahii nɛɛ miikota amɛ sai kɛjɛ kpo nɔ ŋanii lɛ, he ni amɛwɔ lɛ. Bɔ ni afee ni fɛi akaye amɛ fe nine lɛ, amɛsha jwɛi kɛfee kɔɔyɔɔ lɛ mli kulɔɔ. Gbekɛbii hii lɛ ateŋ mɔ kome ji Magozwe. Lɛ ji gbekɛ kwraa ni yɔɔ amɛ teŋ.
#000001
En la okupata urbo Najrobo, malproksime de zorgema vivo hejme, loĝis grupo de senhejmaj knaboj. Ili bonvenigis ĉiun tagon kiel ajn ĝi venis. Unu mateno, la knaboj pakis siajn matojn post dormado sur malvarmaj trotuaroj. Por forpeli la malvarmon ili ekbruligis fajron per rubo. Inter la grupo de knaboj estis Magozwe. Li estis la plej juna.
#000002
Be ni Magozwe fɔlɔi shi jeŋ lɛ, eye afi enumɔ pɛ. Ekɛ etsɛkwɛ yahi shi. Nuu nɛɛ kwɛɛɛ gbekɛ lɛ jogbaŋŋ. Ehaaa Magozwe niyenii jogbaŋŋ. Ehani gbekɛ lɛ tsu nii deŋdeŋ.
#000003
Kiam la gepatroj de Magozwe mortis, li havis nur kvin jarojn. Li iris loĝi kun sia onklo. Ĉi tiu viro ne zorgis pri la infano. Li ne donis al Magozwe sufiĉe da manĝaĵo. Li igis la knabon multe labori.
#000004
Kɛji Magozwe wie nitsumɔ lɛ he lɛ, etsɛkwɛ lɛ yiɔ lɛ. Be ni Magozwe bi etsɛkwɛ lɛ kɛji ebaanyɛ eya skul lɛ, etsɛkwɛ lɛ yi lɛ ni ekɛɛ, “Olu tsɔ kɛha nɔ ko kasemɔ.” Afii etɛ sɛɛ lɛ, Magozwe nyɛɛɛ nyafimɔ nɛɛ dɔŋŋ hewɔ lɛ ejo foi kɛjɛ etsɛkwɛ lɛ ŋɔ. Eyabɔi gbɛjegbɛ lɛ nɔ hii.
#000005
Se Magozwe plendis aŭ demandis, lia onklo batis lin. Kiam Magozwe petis, ĉu li povas iri al lernejo, lia onklo batis lin kaj diris: “Vi estas tro stulta por lerni ion ajn.” Post tri jaroj de ĉi tiu traktado Magozwe forkuris de sia onklo. Li ekloĝis surstrate.
#000006
Gbɛjegbɛ lɛ nɔ shihilɛ wa naakpa. Gbekɛbii hii lɛ gboɔ deŋme dani amɛ naa niyenii. Bei komɛi lɛ amɔmɔɔ amɛ ni bei komɛi lɛ ayiɔ amɛ. Kɛji amɛheye lɛ, mɔ ko bɛ ni yeɔ buaa amɛ. Shika ni amɛnaa kɛjɛɔ nibaa mli kɛ nibii bibii hɔɔmɔ mli lɛ ni amɛkɛlɛɔ amɛ he. Kui krokomɛi ni miitao amɛye amɛ nɔ kɛ amɛbanɔɔ. Enɛ haa ni shihilɛ lɛ mli waa diɛŋtsɛ.
#000007
Strata vivo estis malfacila kaj la plej multo de la knaboj luktis ĉiutage nur por akiri manĝon. Foje ili estis arestitaj, foje batitaj. Kiam ili estis malsanaj, estis neniu por helpi. La grupo dependis de la malmulta mono, kiun ili akiris de almozpetado, kaj de vendado de plastoj kaj aliaj reciklado. La vivo estis eĉ pli malfacila pro bataloj kun rivalaj grupoj, kiuj volis regi partojn de la urbo.
#000008
Iun tagon, dum Magozwe trarigardis la rubujojn, li trovis malnovan ĉifonan rakontolibron. Li purigis la malpuraĵon de ĝi kaj metis ĝin en sian sakon. Ĉiutage poste li elprenis la libron kaj rigardis la bildojn. Li ne sciis kiel legi la vortojn.
#000010
La bildoj rakontis la historion de knabo, kiu fariĝis piloto. Magozwe revus esti piloto. Foje, li imagis, ke li estas la knabo en la rakonto.
#000012
Je lɛ mli ejɔ ŋanii ni Magozwe damɔ gbɛjegbɛ lɛ he eeba shika. Nuu ko nyiɛ banina lɛ ni ekɛɛ, “Helo, atsɛɔ mi Tɔmas, mitsuɔ nii yɛ biɛ nɔɔŋ, yɛ he ni obaana niyenii ni oye.” Etsɔɔ lɛ shia ko ni asha he wuɔfɔ ni abu yiteŋ kɛ ziŋle bluu. “Miheɔ miyeɔ akɛ obaaya na niyenii yɛ jɛmɛ?” ekɛɛ. Magozwe kwɛ nuu lɛ, ni ekwɛ shia lɛ, ni ekɛɛ, “Ekolɛ,” kɛkɛ ni eho etee.
#000013
Malvarmis kaj Magozwe staris sur la vojo almozpetante. Viro iris al li. “Saluton, mi estas Tomaso. Mi laboras proksime ĉi tie, en loko, kie vi povas havi ion por manĝi,” diris la viro. Li indikis flavan domon kun blua tegmento. “Mi esperas, ke vi iros tien por iom manĝi?” li demandis. Magozwe rigardis la viron, kaj poste la domon. “Eble,” li diris, kaj foriris.
#000014
Nyɔji babaoo sɛɛ lɛ, gbekɛbii hii kobɔlɔi nɛɛ bayɔse Tɔmas jogbaŋŋ. Esumɔɔ mɛi kɛwiemɔ, titri mɛi ni yɔɔ gbɛjegbɛ lɛ nɔ. Tɔmas bo mɛi awala mli saji toi. Ehiɛ ka shi ni eyɛ mɛi ahetsui, enyafiii mɔ ni ebuɔ mɔ. Gbekɛbii lɛ ekomɛi bɔi shia ni asha he wuɔfɔ kɛ bluu lɛ mli yaa kɛha amɛ shwane niyenii.
#000015
Dum la sekvaj monatoj, la senhejmaj knaboj kutimis vidi Tomason. Li ŝatis paroli kun homoj, precipe homoj surstrate. Tomaso aŭskultis la rakontojn pri la vivoj de homoj. Li estis serioza kaj pacienca, neniam malĝentila aŭ senrespekta. Iuj el la knaboj komencis iri al la flava kaj blua domo por manĝi tagmeze.
#000016
Magozwe ta shi eekwɛ mfoniri wolo lɛ mli kɛkɛ ni Tɔmas bata emasɛi. “Mɛni adesa lɛ kɛɔ?” Tɔmas bi lɛ. “Ekɔɔ gbekɛ nuu ko ni batsɔ etsɔ kɔɔyɔɔŋ lɛlɛ kudulɔ ko he,” Magozwe here lɛ nɔ. “Mɛni ji gbekɛ nuu lɛ gbɛi?” Tɔmas bi lɛ. “Mileee, mileee bɔ ni akaneɔ nii,” Akamafio wie blɛoo.
#000017
Magozwe sidis sur la trotuaro rigardante sian bildlibron, kiam Tomaso sidiĝis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas piloto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Mi ne scias, mi ne scias legi,” diris Magozwe mallaŭte.
#000018
Be ni amɛkpe lɛ, Magozwe bɔi lɛ diɛŋtsɛ ehe sane gbaa kɛtsɔɔ Tɔmas. Egba lɛ etsɛkwɛ lɛ he sane kɛ bɔ ni ejo foi kɛjɛ eŋɔ. Tɔmas ewieee tsɔ ni ekɛɛɛ Magozwe nɔ ni efee hu shi ebo lɛ toi jogbaŋŋ. Bei komɛi lɛ amɛgbaa sane be ni amɛyeɔ nii yɛ shia ni akɛ ziŋle bluu ebu yiteŋ lɛ.
#000019
Kiam ili renkontiĝis, Magozwe komencis rakonti sian propran historion al Tomaso. Ĝi estis la rakonto de lia onklo kaj kial li forkuris. Tomaso ne multe parolis, kaj li ne diris al Magozwe kion fari, sed li ĉiam aŭskultis atente. Foje ili parolis dum ili manĝis ĉe la domo kun la blua tegmento.
#000020
Be ni Magozwe ye efɔmɔ gbijurɔ ni ji nyɔŋma lɛ, Tɔmas ha lɛ adesa wolo hee ko. Adesa ni yɔɔ wolo lɛ mli lɛ wieɔ akrowa gbekɛ nuu ko ni da ni ebatsɔ bɔɔlutswalɔ kpanaa ko he. Tɔmas kane adesa lɛ etsɔɔ Magozwe bei saŋŋ kɛyashi gbi ko ni ekɛɛ, “Efeɔ mi akɛ eshɛ be ni obaaya skul ni oyakase bɔ ni akaneɔ nii. Te osusuɔ tɛŋŋ?” Tɔmas gbala mli akɛ ele he ko ni gbekɛbii baahi shi yɛ kɛya skul.
#000021
Proksime al la deka naskiĝtago de Magozwe, Tomaso donis al li novan rakontolibron. Ĝi estis rakonto pri vilaĝa knabo, kiu kreskis esti fama futbalisto. Tomaso legis tiun rakonton al Magozwe multfoje, ĝis unu tago li diris, “Mi pensas, ke venis la tempo, por vi iri al lernejo kaj lerni kiel legi. Kion vi pensas?” Tomaso klarigis, ke li scias pri loko, kie infanoj povas loĝi kaj iri al lernejo.
#000022
Magozwe susu shihilɛhe nɛɛ kɛ skulyaa lɛ he. Esusu akɛ ekolɛ etsɛkwɛ lɛ sane ja akɛ elu tsɔ kɛha nɔ ko kasemɔ? Esusu akɛ ekolɛ abaayayi lɛ yɛ shihilɛhe hee nɛɛ? Eshe gbeyei. “Ekolɛ ebaahi kwraa akɛ mahi gbɛjegbɛ lɛ nɔ,” ejwɛŋ.
#000023
Magozwe pensis pri ĉi tiu nova loko, kaj pri irado al lernejo. Kaj kio se lia onklo pravus kaj li estus tro stulta por lerni ion ajn? Kio se ili batus lin ĉe ĉi tiu nova loko? Li timis. “Eble estas pli bone resti loĝanta sur la strato,” li pensis.
#000024
Li dividis siajn timojn kun Tomaso. Post iom da tempo la viro trankviligis la knabon, ke la vivo povus esti pli bona ĉe la nova loko.
#000026
Enɛ hewɔ lɛ Akamafio fa eyahi tsu ko mli yɛ shia ni abu yi eŋɔli lɛ. Ekɛ gbekɛbii enyɔ komɛi ni hi tsu lɛ mli. Gbekɛbii nyɔŋma ni yɔɔ shia lɛ mli. Kɛfata amɛ he lɛ, Nyɛkwɛ Sisi kɛ ewu, gbeei etɛ, alɔnte kome kɛ abotia momo ko hu hi shia lɛ mli.
#000027
Kaj tiel Magozwe translokiĝis en ĉambron en domo kun verda tegmento. Li dividis la ĉambron kun du aliaj knaboj. Entute estis dek infanoj loĝantaj en tiu domo. Kune kun onklino Cissy kaj ŝia edzo, tri hundoj, kato, kaj maljuna kapro.
#000028
Magozwe bɔi skul yaa. Nikasemɔ lɛ wa naakpa ejaakɛ nibii pii yɛ ni kpaako ebaakase. Bei komɛi lɛ enijiaŋ jeɔ wui. Shi esusuɔ kɔɔyɔɔŋ lɛlɛ kudɔlɔ kɛ bɔɔlotswalɔ lɛ ni ekane amɛ sane yɛ adesa wolo lɛ mli lɛ ahe. Tamɔ amɛ fee lɛ, lɛ hu enijiaŋ ejeee wui.
#000029
Magozwe komencis lernejon kaj ĝi estis malfacila. Li havis multon por lerni post malfrua komenco. Foje li volis rezigni. Sed li pensis pri la piloto kaj la futbalisto en la rakontolibroj. Kiel ili, li ne rezignis.
#000030
Magozwe ta yale lɛ mli yɛ shia ni abuyi eŋɔli lɛ mli eekane adesa wolo ni ekɛjɛ skul lɛ. Tɔmas bata emasɛi kpaakpa. “Mɛni adesa lɛ kɛɔ?” Tɔmas bi. “Ekɔɔ gbekɛ nuu ko ni batsɔ tsɔɔlɔ he,” Magozwe here nɔ. “Mɛni ji gbekɛ lɛ gbɛi?” Tɔmas bi. “Egbɛi ji Magozwe,” Magozwe kɛɛ ni eŋmɔ mugɛɛ.
#000031
Magozwe sidis en la korto ĉe la domo kun la verda tegmento, legante rakontolibron de la lernejo. Tomaso venis kaj sidis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas instruisto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Li nomiĝas Magozwe,” diris Magozwe ridetante.
#000032
Ilustrita de: Wiehan de Jager
#000033
Tradukita de: Elizabeth Ocansey (OLE Ghana)
#000034
Fonto: Magozwe el la Afrika Rakontolibro
#000035
Legi pliajn rakontojn de la 5-a nivelo:
#000036