Nova literuma vortaro en Esperantilo
#000001
Fine mi decidis krei novan propran vortaron por literumilo Hunspell.
Pri la literumado mi jam skribis du foje en mi blogo (Literumado – ISpell, ASpell, MySpell, Hunspell kaj Projekto Lingvohelpilo kaj Literumado)
#000002
En malnovaj eldonoj ekzistis du literumiloj en esperantilo. La interna literumilo de Esperantilo, laboris kun vortaro de tn. radikaro. La dua literumilo baziĝis sur hunspell kaj estis uzata nur por sugestoj de korektoj. Tiu literumilo devenis de tiama OpenOffice kaj estis kompletita de Sergio Pokrovskij kaj Dmitri Gabinski. La kromprogramo Esperantilo por OpenOffice uzis nur la literumilon de Hunspell.
#000003
La kreinto de programo ĉapelilo Pejno Simono kontaktis min kaj plendis pri la literumado de esperantilo. La programo ĉapelilo ne plu funkcias sur nuna vindozo. Fakte, la esperanta literumilo ne konis kelkajn oftajn vortojn, kiuj estis jam en ĉapelilo. Li sendis al mi la liston de vortoj de ĉapelilo. Fakte, en tiu listo estas multaj vortoj, kiujn ne konas Esperantilo. Mi ne uzis la liston de ĉapelilo direkte, ĉar ĝi enhavis multajn vortojn, kiujn mi ne trovis en esperantaj tekstoj. Mi decidis plivastigi la radikaron de Esperantilo kaj krei de tiu listo la vortaron por Hunspell. Tamen el la diskuto kun Pejno Simono ekestis kelkaj ideoj por kreo de nova literumilo.
#000004
Literumilo ne estas vortaro. Do ĝi unue devas trovi literumajn erarojn kaj ne enhavi ĉiujn vortojn de normala vortaro.
Esperanto estas lingvo tre favora por vortfarado. La literumilo devas konsideri tiun.
Se ekzistas iu vorta kunmetaĵo, do nepre ekzistas ankaŭ la aliaj devenaj vortoj.
Literuma vortaro devas enhavi nur la plej oftajn vortojn, ne ĉiujn eblajn vortojn.
#000005
Se ekzistas transitiva verbo „legi“ ekzistas ankaŭ adjektivo „legebla“. Se ekzistas adjektivo „pura“ ekzistas ankaŭ „pure, malpura, pureco, purulo, plipurigi“. Oni povas konstrui multajn tiujn regulojn, kiuj oni povas enprogrami en priskribo de Hunspell literumilo.
#000006
Ekzemple on Hunspell oni povas difini adjektivan sufikson „A“ kaj poste eblajn devenaj vortojn.
#000007
Mi opinias, ke ne ĝenas, ke iu derivo ne estus senca esperanta vorto. La literumilo devas unue trovi mistajpitajn vortojn, sed ne decidi ĉu iu vorto estas valida esperanta vorto. Por tiu tasko ekzistas ja vortaroj kiel REVO.
#000008
La kreito de programo ĉapelilo konstruis tiujn vortojn aŭtomate. La aŭtomata konstruo de vortoj havas la malavantaĵon, ke oni post ne scias, kiu vorto estas la origina kaj kiu la aŭtomate kreita. Tiam ne ekzistis tamen la kababla literumilo kiel Hunspell, kiu subtenas vortfaradon.
#000009
Mi kolektis ankaŭ grandan tekstaron por testi kaj kompari literumilojn kaj trovi novajn vortojn.
#000010
Mi decidis krei du vortarojn por la literumilo. La unua rekonas nur vortojn, kiuj estas en radikaro kaj direktaj derivoj. La dua (la morfologia vortaro) povas ankaŭ rekoni kunmetaĵoj aŭ kombinoj de bazaj vortoj. Mi decidis uzi du vortarojn por oferi al uzantoj du strategiojn, kiuj ankoraŭ ekzistis en malnova Esperantilo.
#000011
La unua vortaro ne rekonas vortojn, kiuj estas tre maloftaj kreaĵoj. La dua vortaro povas ne rekoni literuman eraron, ĉar la eraro povas esti valida kombino.
#000012
La vorto „kontrau“ estas evidente la misskribita vorto „kontraŭ“. Sed tiu eraro povas esti komprenata kiel allasebla vortfarado (kon+tra+u) (koni + trai – uzado de vorteto kiel radiko). Ĉar en Esperanto ekzistas multaj du- aŭ triliteraj radikoj, tiuj misinterpretoj povas ofte okazi.
#000013
Mi ankaŭ publikas la listojn por komparo de literumiloj. La bazo pro testado de literumilo estas la listo de vortoj, kiuj estas orditaj laŭ la ofteco de vortoj.
#000014
Plej oftaj vortoj en esperanta vikipedio
#000015
La esperanta vikipedio enhavas 21.265.680 vortojn. Mi ne sukcesis forigi specialajn formatajn vortojn de vikipedia tekstaro. Do la listo estas malpurigita per specialaj formataj vortoj de vikio.
#000016
La listo enhavas: vorton la ofteco de vorto en vikipedio kaj oftecan grupon (La vortoj de grupo n estas duoble oftaj kiel la vortoj de grupo n+1). La plej ofta estas la vorto „la“, kiu aperas 1335212 foje en la esperanta vikipedio. Do oni povas de tiu listo malfacile kaj rapide testi la literumilon.
#000017
Ĉiuj ekzemploj por unikso (aŭ cygwin medio).
#000018
La bona flanke de tiu metodo estas, ke la listo estas ordigita laŭ la oftece de vortoj.
#000021
Oni povas per tio simile kompari literumiloj. Ekzemple kiel trovi vortojn kiuj estas konata en unu literumilo sed ne en la dua
#000022
Oni povas ankaŭ kalkuli la nombroj de vortoj per komando „wc -l“.
Por trovi la nombron de vortoj por kiu la literumilo raportas la eraron en tuta esperanto vikipedio
#000024
En la suba tabelo oni vidas, kiel ofte iu literumilo raportas erarojn kun specifa tekstaro. Ekzemple la nova literumilo de esperantilo raportas sur tekstaro de libera folio (553106 vortoj) 34715 foje la eraran vorton. Tio estas relative 6.28% de vortoj. Tio signifas, ke averaĝe la literumilo reportas de 100 vortoj pli-malpli 6 erarojn.
#000025
Mi ankaŭ trovis la listojn de kapvortoj de PIV kaj Revo kaj ankaŭ uzis ilin por komparo. Oni tuj rimarkas, ke la malnova literumilo de OpenOffice estas la malplej abunda. Tre bona estas la listo de programo ĉapelilo. La malnova Esperantilo ne estis tiel malbona, kiel oni sugestis. Oni tuj vidas, ke la literumiloj de ĉapelilo kaj Marek Blahus enhavas preskaŭ ĉiujn vortojn de PIV. Mi ne decidis simple enigi kapvortojn de PIV, ĉar tio ne plibonigus la rezulton. PIV enhavas multajn vortojn, kiujn oni nenie aliloke trovas. Mi timis, ke tiuj maloftegaj vortoj de PIV povas negative influi la kapablon de literumilo trovi erarojn. Mi delonge uzis la esperantan tekstaron kaj REVO por kompili la malnovan literumilon, do la rezultoj sur tiu tekstaro (listo) estas ankaŭ por malnova Esperantilo bonaj.
Tiu literumilo havas por gutemberg-tekstaro la plej bonan rezulton. La literumilo de Marek Blahus prezentas bonajn rezultojn, sed praktike ĝi estas apenaŭ uzebla por granda tekstaro, ĉar la speciala kompilado de vortaro iĝas la literumilon tre ege malrapida.
#000026
Ekzemple jen la listo de gutenbeg-tekstaro de vortoj, kiuj ne konas Esperantilo, sed kiuj konas literumilo de Marek. Do temas ofte pri nomoj. Sed en tiu listo mi trovis ankaŭ dubindajn vortojn: trad, Praha (oficiale estas Prago).
#000027
Oni povas multe analizi, ĉu iu vorto estas en PIV aŭ REVO kaj kiel ofte en tekstaro. Laŭ tiu metodo oni povus ankaŭ analizi, kiu vortaro estas plej taŭga PIV aŭ REVO. La demando estas tre interesa, ĉar ŝajne PIV estas multe pli granda ol REVO. Mi kompilis literumilon direkte de vortoj de PIV kaj REVO. Tiujn literumilojn mi ankaŭ testis. Unue estas okulfrape, ke la listoj de REVO kaj PIV ne estas bonaj por direkta konstruo de literumilo.
#000028
Oni vidas, ke la diferencoj ne estas tiom grandaj malgraŭ tio, ke PIV enhavas duoble pli da vortoj ol REVO. La metodo de komparo de tiuj vortaroj ne estas perfekta, ĉar en Esperanto la leganto povas mem redukti vortojn al baza formo. Do en REVO oni ne trovas oftajn verbojn „necesas“ kaj „agado“, sed la uzanto de vortaro povus ja mem trovi la vortojn „necesa“ kaj „agi“, se li ion scias pri la esperanta vortfarado. Do la vera komparo de tiuj vortaroj devus esti pli detala kaj konsideri la regulojn de vortfarado.
#000029
Jen la listo de plej oftaj vortoj de libera folio, kiujn oni ne trovas en REVO.
#000030
La simila listo por PIV
#000031
Estas iom strange, ke en PIV-listo ne aperas nomoj de monatoj. Mi supozas, ke la vera PIV enhavas tiujn vortojn, sed mia listo estas fuŝa. En PIV ne ekzistas ankaŭ novaj vortoj kiel: interreto, paĝaro, diskutejo, vikipedio, retejo. Tiuj vortoj ekzistas en REVO.
#000032
Mi kolektis ĉiujn dosierojn por analizoj en unu elŝutebla arkivo, por ke ankaŭ la aliaj povas testi siajn listojn kaj vortarojn. La rezultoj ne estas tute konvinkaj, sed mi estas certa, ke la nova literumilo estas pli bona ol la malnova.
#000033
La aktuala kromprogramo Esperantilo por OpenOffice enhavas la novan literumilon. La problemo estas, ke OpenOffice ne subtenas du alternativajn vortarojn por unu lingvo. Tamen mi volis, ke la uzanto povas selekti, kiun vortaron li uzas: la normalan vortaron aŭ la morfologian vortaron. Tial mi difinis la morfologian vortaron, ke la vortaro por lingvo „zulu“. Do se iu volas uzi la vortaron, li elektu la lingvon „zulu“ kaj la morfologia esperanta vortaro estas uzata por literumado.
#000034
Lingva ludo „vortaj amikoj“ en Esperantilo
#000035
Esperantilo enhavas bazon de vortoj kun iliaj kuntekstoj (vidu menuo: Lingvistiko-Bazo de Frazpartoj).
La bazo estas kreita de granda esperanta tekstaro.
La kuntekstoj estas ordigitaj laŭ gramatika dependeco. Do oni povas trovi ekzemple, kiuj adjektivoj priskribas iun substantivon.
#000036
de infano (9), de arne (3), de knabo (3), de maŭrico (3), de antono (2), de edzino (2), de fernando (2), de filo (2), de kristino (2), de amikino (1), de andreo (1), de anjo (1), de cindrulino (1), de familio (1), de georgo (1), de ido (1), de johano (1), de josefino (1), de junulo (1), de knabineto (1), de kristoforo (1), de lumo (1), de markizo (1), de matildo (1), de petro (1), de reĝido (1), de reĝino (1), de sfinkso (1), kun filo (1), kun voĉo (1)
#000037
Mi trovis, ke oni povas diveni la vorton „patro“, nur de la kono de kuntekstoj. Tio estas la ideo de la ludo. Dum la ludo oni vidas nur la kuntekstajn vortojn (amikoj de vortoj) kaj devas elekti el la listo de 4 vortoj la konvenan vorton. La amikaj vortoj estas ordigitaj laŭ ofteco kaj estas montritaj nur plej facilaj gramatikaj dependecoj. La ludanto devas dum unu ludo diveni 10 vortojn (substativojn, adjektivojn aŭ verbojn). Vortoj estas elektitaj hazarde. Por ke la ludo ne estu tro malfacila, la ludanto devas diveni nur oftajn vortojn. La ludo estas nun la parto de programo esperantilo (de eldono 0.990) kaj estas atingebla per menuo (Lingvistiko/Ludo Vortaj Amikoj).
#000038
La ludo ne estas facila kaj oni devas bone koni la lingvon. Tamen mi jam sukcesis diveni 10 ĝustajn respondojn. Iam okazas, ke la hazarde elektitaj vortoj por la elekto estas tre similaj, tiam la ludo enhavas hazardan elementon, ĉar oni ne estas eble elekti la ĝustan vorton nur de bona kono de lingvo.
#000039
Mi pensas, ke la ludo estas interesa, ĉar oni ekkonas per tiu ludo la veran uzadon de vortoj, kiu devenas de granda esperanta tekstaro. Tiuj kuntekstoj estas ofte pensigaj kaj surprizaj.
#000040
Kolektado de ekzemploj de gramatikaj eraroj
#000041
En la lasta tempo mi legis la diplomlaboron „Erarkolektado kaj Analizado“ de Sonja Petrović Lundberg. La diplomlaboro aperis kadre de projekto lingvohelpilo. Tio estas jam la dua diplomlaboro. Pri la alia mi skribis en mia alia blogo (Projekto Lingvohelpilo kaj Literumado).
#000042
La bona kolekto de gramatikaj eraroj estas grava bazo por programado de gramatika kontrolilo. De tiu kolekto oni vidas, kiuj tipoj de eraroj ekzistas. Oni programas laŭ tiuj tipoj kaj oni fine povas testi la programon kontraŭ tiuj ekzemploj. En la projekto „lingvohelpilo“ oni volis uzi la esperantan komunumon por kolektado de tiuj eraroj. Oni programis eĉ specialan kromprogramon por Firefox, kiu ebligas tre facilan raportadon de eraroj direkte de TTT-legilo. Oni uzis bonajn kontaktojn kaj konon de esperanta medio. Tamen la rezultoj de tia kolektado helpe de komunumo ne estis imponaj kaj raportoj bezonis ampleksan prilaboron. En la projekto Sonja kolektis la plej grandan parton de ekzemploj propramane. Ŝi uzis tekstojn de siaj studentoj, kiujn ŝi antaŭe korektis.
#000043
Por mi interesa kaj valora estas la klasifiko de eraroj. Mi bedaŭrinde malatingis tion dum programado de Esperantilo. Tio ne estas nur interesa informo por statistiko, sed ankaŭ oni povus helpe de tiuj tipoj doni al uzantoj de korektilo pluajn informojn kaj ligiloj al eksteraj fontoj kiel lernu.net aŭ PMEG.
Interesa fakto de tiu diplomlaboro estas kaj granda parto de eraroj estas la falsa uzado de vortoj.
#000044
La diplomlaboro ankaŭ pritraktis la dependecon de gramatikaj eraroj de nacieco de uzanto. Bedaŭrinde la bazo de eraroj ne estis sufiĉa por tiu demando.
#000045
Mi pensas, ke nuntempe nur spertaj esperantaj korektistoj povas doni la uzeblan materialon. Temas pri teksto antaŭ korektado kaj post korektado. Pro multaj kialoj la atingo de tiuj tekstoj ne estas facila. Kiu aŭtoro volas publikigi la unuan eraran version de sia teksto? Nun kelkaj korektistoj uzas la programon Esperantilo por ilia laboro. Ili raportas multajn erarojn (ĉefe nur falspozitivaj mesaĝoj). Tiu raportado nun estas tre facila de programo Esperantilo. Sufiĉas unu klako. Mi ne scias, kiel organizi la raportadon de erarojn, kiujn la programo nun ne povas trovi. Mi devos iam pensi pri tio.
#000046
Ekzistas ankaŭ alia ebla fonto de ekzemploj de gramatikaj eraroj. Tiu fonto estas vikipedio. En vikipedio oni povas trarigardi tre komforte la lastajn ŝanĝojn de ĉiu artikolo. La tezo estas: Kutime tiuj ŝanĝoj koncernas forigon de skriberaroj. Se la ŝanĝo okazis nur ĉe unu vorto en frazo kaj ne temas pri literuma eraro, tio tre verŝajne estas la gramatika eraro. Mi trarigardis la ŝanĝolistojn de kelkaj artikoloj. Bedaŭrinde la ŝanĝoj de tiu tipo ne estas tre oftaj. Pri tiuspeca kolektado mi legis sur la pago de projekto Morfologik, kiu pritraktis la kolektadon de eraroj por pola lingvo kaj projekto Language Tool. La aŭtoro skribis la programon, kiu mem de plena datumaro de vikipedio trovas gramatikajn erarojn. Tiu provo eble estas ankaŭ farinda por esperanta vikipedio.
#000047
Por mi la novaĵo en tiu diplomlaboro estas, ke ĉe multaj eraroj temas pri falsa uzo de vortoj. Ĉe tiuj eraroj ne temas pri strikte gramatikaj eraroj. Ŝajne oni pensas, ke la komputilo ne povas trovi tiujn erarojn. La tasko povus esti pli facila ol oni tion unue pensas. Mi trovis liston de vortojn (la listo enhavas erarojn!), kiuj estas ofte miksitaj ĉe komencantoj. Se oni bone analizas la liston, estas okulfrape, ke ĉe kelkaj vortoj, oni povus bone trovi la eraron de kunteksto de vorto.
En Esperantilo ekzistas nun „vortaro de frazpartoj“ (Menuo Lingvistiko-Uzado de vortoj en frazparoj“). Mi pli bone nomigus tiun vortaron „kunteksta vortaro“. Ĉe kelkaj verboj oni povus trovi la eraron, ĉar la verboj havas alian transitivecon.
#000048
verbo „ŝerci“ estas ne transitiva.
#000049
Ebla solvo por trovo de misuzo de prepozicioj „por“ kaj „pro“ nur de analizo de ĉefa verbo.
#000050
De tiuj listoj oni vidas kaj verboj „suferi, morti, honti“ aperas en la tekstaro nur kun „pro“.
#000051
De tiu statistiko oni povas konstrui regulojn, sed eble tiuj reguloj ne estas tute certaj. La problemo estas, ke ofte la kunteksto povas esti pli vasta kiel unu frazo kaj devas enhavi la ĝeneralan scion pri mondo. Tiu scio nuntempe estas ne atingebla de komputiloj.
#000052
Por tiaj eraroj oni povas tre facile konstrui frazojn por testado de programo. Oni prenas frazojn de granda tekstaro, en kiuj aperas tiuj vortoj kaj interŝanĝas tiuj vortoj je la falsaj vortoj. Poste oni testas, ĉu la programo trovas tiun interŝanĝon.
#000053
Nun mi ne povis trovi en la reto la plenan liston de ekzemploj de gramatikaj eraroj. La listo en vikio ne estas plena laŭ la teksto en la diplomlaboro.
La ekzemploj de diplomlaboro inspiris min plivastigi mian liston de gramatikaj eraroj.
Feliĉe unu ekzemplon de tiu laboro (frazo: „Lernis tie ĉirkaŭ 120 studentojn.“) la programo Esperantilo regas nun tute ĝuste.
#000054
La plej granda manko de gramatikaj korektiloj estas la falspozitivaj mesaĝoj. Kiel programisto oni tre ĝojas, ke la programo trovas iujn erarojn kaj unue ne zorgas pri falspozitivaj eraroj. Por la uzanto ĉiu falspozitiva eraro por „evidente“ ĝusta frazo estas la grava pruvo, ke la programo estas tre malperfekta. Ekzistas do la bezono testi la programon kontraŭ ĝustaj tekstoj. Sed la kolekto de ĝustaj teksoj ne estas facila afero. La problemo estas unue la kvalito de tekstoj kaj due la fakto, ke kelkaj konstruaĵoj aperas tre malofte. Oni bezonas do tre grandan amason da tekstoj. Feliĉe iu jam faris tiun grandegan laboron. En la PMEG oni trovas ekzemplojn por ĉiuj eblaj artoj de frazoj. Kaj ĉiu ekzemplo estas zorge tralegita de aŭtoro de libro. Mi ekstraktis tiuj ekzemplaj frazoj de PMEG kaj uzas ilin por testado. Mi devus diri, ke veraj tekstoj estas eĉ pli komplikaj. Ili enhavas multaj fremlingvajn nomojn, fremdlingvajn citaĵojn kaj estas tre komplikaj.
#000055
La projekto lingvohelpilo nun donas fruktojn. Mi ŝatus, ke tiuj fruktoj estas ankaŭ iom da lingvistika materialo kaj io, kion mi povus ruli sur mia komputilo. La dua konstato estas, ke reta komunumo vere ne taŭgas por prilaboro de komplikaj lingvistikaj taskoj.
#000057
Mi nun bedaŭrinde ne havas tempon por la programo Esperantilo. Mi esperas, ke post iom da tempo mi denove okupos pri la programo kaj povus realigi kelkajn ideojn.
#000058
Mi ofte estas surprizita de kelkaj tiaj kunligoj de vortetoj. Por mi la kunligo „ne jam“ estas iam ŝtranga kaj mi
eĉ devas bone pripensi, kion tio signifas.
#000060
Ekzempla frazo: “ La problemo estas kompleksa kaj ne jam solvita“.
#000061
Ŝajnas, ke en tiu frazo oni povus uzi „ankoraŭ ne“.
Mi trovis en la esperanta korpuso, ke „ne jam“ aperas 161 foje kaj „ankoraŭ ne“ 659 foje kaj „ne ankoraŭ“ 18 foje. Do ne eblas diri, ĉu iu formo estas malĝusta aŭ ne.
Ĉu la programo „Esperantilo“ plendu pri „ne jam“ aŭ „ne ankoraŭ“?
#000062
Interese estus pruvi, ĉu la ofteco de uzado de „ne jam“ ŝanĝiĝis en lastaj 100 jaroj en esperantaj tekstoj. Poste oni povus diri, ĉu la influo de angla lingvo sur Esperanto kreskis.
Mi mem tute ne ŝatas la anglan uzadon de interpunkcio en esperantaj tekstoj kaj la rigidan ordon, kiu estas tute
Kion fari? La angla lingvo ŝajne vere regas la lingvan mondon.
#000065
Esperantilo denove laboras kun OpenOffice
#000066
Fine mi sukcesis pretigi la novan eldonon de kromprogramo Esperantilo por OpenOffice.
Tiu programo laboras kun aktuala OpenOffice 3.1.
Do la uzantoj de OpenOffice povas nun uzi la gramatikan korektilon de Esperantilo rekte en OpenOffice.
Oni nur devas instali la kronprogramon de Esperantilo por OpenOffice.
#000067
Pluaj informoj pri uzado de kontrolilo oni trovas en dokumentaro de OpenOffice.
#000068
La adaptigo de Esperantilo por nova eldono de OpenOffice estas pena laboro.
Mi frontis kelkajn teknikajn problemojn, sed helpe de aliaj programistoj mi sukcesis fari tion.
Nun ekzistas kelkaj liberaj gramatikaj korektiloj por OpenOffice.
Feliĉe mi povis trarigardi la kodaron de aliaj programoj kaj gajni valorajn informojn.
#000069
LanguageTool programita en Javo (la plej populara kontrolilo)
Voikko programita en C++ por fina lingvo
#000070
Decidajn informojn mi trovis en la kodo de Voikko.
Tio denove estas por mi la pruvo, ke la venonto de komputiko estas en liberaj programoj.
#000071
Signifo de koloroj ĉe korektado en programo Esperantilo
#000072
La programo kontrolas tekston kaj markas vortojn depende de tipo de eraro. Ofte la programo avertas nur eblan eraron. La uzanto devas en tiu kazo mem decidi, ĉu la averto estas ĝusta. La avertoj pri eblaj falsaj amikoj povas ofte esti tre maltrafaj. Oni malŝaltu tiun korekton en preferaĵojn (Preferaĵoj-Kontrolado-Avertu pri ebla falsa amiko), se oni ne estas kontenta pri ties avertoj.
#000073
Ruĝa kaj roza koloroj signifas preskaŭ certan eraron.
Verda kaj blua koloro signifas nur sugeston (pripensindan lokon en teksto).
#000074
Uzantoj de komputilaj programoj kutimigis al tio, ke rezultoj de rezultaj programoj estas certaj. Komputilaj programoj ofte helpas ĉe matematikoj problemoj, kiuj havas nur unu solvon. La rezulto de tiuj programoj povas esti nur ĝusta aŭ malĝusta. Kutima kalkulilo neniam rezultus, ke 2 plus 2 estas verŝajne 4. En kazo de lingvistikaj programoj la situacio estas alia. Oni ne povas kalkuli sur natura lingvo, kiel oni kalkulas en la matematiko. Temas ofte pri verŝajneco kaj eblo. Ankaŭ homaj korektistoj ofte malsamopinias pri korekteco de iu teksto. Do la programo estas nur ilo, kiu indikas iun pripensindan lokon en teksto, en kiu povas esti eraro.
#000075
Mi iom timas, ke la uzantoj de programo Esperantilo tro fidas al la indikoj de programo kaj laŭ la kutimo de uzado de kalkuliloj malŝaltas propran cerbon.
En la programo estas modelo de lingvo, kiu estas abstrakta kaj ne plene spegulas la lingvon. Ĝis nun ne ekzistas komputilo, kiu povas funkcii kiel homa cerbo kaj regi la naturan lingvon. Do la rezultoj de komputiloj pri natura lingvo devige ne estas certaj. Due en programo ekzistas eraretojn, kiuj ankaŭ kondukas al malĝustaj rezultoj. Se la programo indikas ion strangan, tio ne signifas, ke mi ankaŭ tiun farus. Nur tial, ke mi estas la programisto de tiu programo. Mi ofte mem miras pri la rezultoj de programo. Tio estas afero, kiun mi ne sentas min ebla komprenigi.
#000076
Kolektado de ekzemploj de eraroj
#000077
Uzanto de programo Esperantilo sciigis al mi pri interesa mesaĝo de projekto „Lingvohelpilo“. Mi konas tiun projekton kaj renkontis ĝiajn membrojn, pri kio mi jam skribis en frua blogo. Mi esperas, ke nun kelkaj esperantaj instruistoj kolektos tiujn erarojn. Kutime tiaj vokoj ne rezultigis iujn rezultojn, sed nun ekzistas ilo por firefox, kiu plifaciligas la kolektadon de eraroj. Tio eble estas pro ia malfacileco de temo kaj manko de spertaj Esperantistoj, kiu interesiĝas pri komputila lingvistiko. Mi esperas, ke ĉi-foja agado estos fruktodona.
#000078
Nun ekzistas komenca listo kun ekzemploj sur vikio de ikso. Kelkaj ekzemploj estas al mi tre konataj kiel „Mi vidas la hundo“, sed mi rimarkis ankaŭ tre interesajn ekzemplojn, pri kiuj mi frue ne pensis. Mi ankaŭ testis Esperantilon kun tiuj frazoj. Entute Esperantilo ne povis trovi ĉirkaŭ 15 erarojn. Interesaj estas ekzemploj pri falsa transitiveco:
#000079
En la lasta eldono 0.986 mi jam laboris pri tiu temo, sed tiujn erarojn la programo ne povas trovi.
La temo estas iam malfacila, ĉar ne estas facile maŝine trovi, kio estas pripensita subjekto kaj kio objekto. (kiel en frazo: „Mi mankas monon“.)
#000081
Feliĉe pro granda parto de tiuj ekzemploj mi povas facile plivastigi la gramatikan kontrolilon en Esperantilo. Do tiu listo helpos ankaŭ por aliaj projektoj.
#000082
Interesa scienca laboraĵo pri literumado
#000083
Alia membro de projekto Marek Blahu planis la laboraĵon pri literumado. La laboraĵo estas delonge preta, sed mi nur jam trovis ĝin. Ekzistas eĉ al eblo testi la novajn listojn per reta programo. Marek preparis novajn listojn por Hunspell, sed laŭ li la listoj ne estas pretaj. Estus bone, se tiuj listoj estus uzataj en projekto Firefox aŭ OpenOffice. La laboraĵo estas tre interesa. Ĝi temis ne nur pri elekto de literumilo, sed ankaŭ havas tre interesan parton pri konstruado de eblaj derivaĵojn depende de senco (tipo) de radiko. La plej taŭge literumilo por Esperanto estas laŭ tiu laboraĵo Hunspell. Mi ankaŭ supozis tion en mia blogo. Mi konas kaj uzas tiun literumilon en Esperantilo. Nun dezirindas nur bona libera vortaro por tiu literumilo.
#000084
Mi mem nuntempe opinias, ke la vortaro por literumilo ne havu ĉiujn eblajn vortojn, sed nur la plej ofte uzatajn vortojn. Ankaŭ la literumilo ne devas nepre trovi eblajn kunmentaĵojn (analizi morfemojn). Ofte la teoria ebla vorto estas la skriberaro de iu alia kutima vorto. Do oni devus analizi, ĉu malofta teorie ebla vorto ne estas tre simila al alia kutima vorto. Laŭ mia opinio praktika elveno al la problemo estus konsideri nur radikojn (morfemoj), kiuj estas tre produktemaj kiel: „*listo, *grupo, *ebla, ...“.
La plej granda laboro estus trovi tiujn radikojn (aŭ skribi programon, kiu tion faras).
#000085
De laboraĵo de Marek mi eksciis pri ekzisto de programo ESPSOF de Toon Witkam. La programo estas la kontrolilo por esperantaj tekstoj, kiu funkcias por programo MS Word (Ĝi estas skribita en la programa lingvo Visual Basic). Mi mem preferus OpenOffice. Tamen MS Word estas tre vaste uzata programo kaj eble tre konata al multaj Esperantistoj. ESPSOF enhavas multajn interesajn lingvistikajn analizojn kaj kromajn ilojn. Bedaŭrinde mi ne havas la programon MS Word sur mia komputilo, do mi ne povis testi la programon. Laŭ la priskribo de aŭtoro la programo povas iom simile kiel Esperantilo mem trovi eblajn kunmetitajn vortojn. Tio ne estas facila tasko. Teorie ekzistas preskaŭ senlima nombro de ebloj. En praktiko oni devas tre limigi la nombron de radikoj kaj eblaj ligoj en unu vorto.
#000086
Ŝajnas, ke la fina perfekta ideo por literumilo por esperantaj tekstoj ankoraŭ ne ekzistas (kaj en teorio kaj en praktiko). Ĝi povas esti la mikso de statistika alveno kaj analiza alveno. La saman konstatas Marek en sia laboraĵo. Malfacila afero estas trovi la plej oportunan proporcion inter tiuj metodoj kaj pruvi tion praktike. Ankaŭ la pritakso de literumilo ne estas facila afero. La literumilo devas trovi ĉiujn erarojn, sed ne misaverti pri bone skribitaj vortoj. Por tio ekzistas matematikaj indikoj, sed fine oni devus pritaksi, kio estas pli grava: preterpasitaj eraroj aŭ ĝenado de uzanto pri ĝustaj vortoj. La bona statistiko pri esperanta morfologio estus la bona starto por la tasko.
#000087
Feliĉe la laboraĵo estas skribita en la lingvo, kiun mi iugrade komprenas. Tio estas la angla. Mi havus problemojn kun ĉeĥa laboraĵo, kvankam la ĉeĥa kaj pola lingvoj estas tre similaj. En la scienco la angla lingvo estas delonge memkomprenebla. Mi observis grandajn ŝanĝojn en lastaj 5 aŭ 10 jaroj. Antaŭ 10 jaroj, kiam mi studis informatikon la kono de angla lingvo estis jam tre oportuna sed ne necesa por studado. Nun eĉ studentoj skribas iliajn laboraĵojn en tiu lingvo.
#000088
La komputila lingvistiko por Esperanto progresas kaj la projektoj feliĉe influas unu la alian. Mi dezirus pli da tiaj projektoj.
#000089
Fine mi sukcesis kuri Esperantilon kiel kromprogramo de OpenOffice. Mi jam skribis pri tio en mia frua blogo.
Nun oni povas elŝuti la programo direkto de retejo de OpenOffice por kromprogramoj (angle: extensions). Nun la programo kuras nur kun nova eldono de OpenOffice 3.0, unue nur sur linukso.
Poste mi provos prepari la eldonon por vindozo. Nun oni povas uzi la gramatikan korektilon de Esperantilo direkte de OpenOffice. La nova interfaco (API) de OpenOffice en eldono 3.0 ebligis tion.
La programado de kunlaboro de OpenOffice kun Esperantilo ne estis simpla afero kaj mi bezonis kelkajn vesperojn pro realigi tion. Kvankam la gramatika kontrolilo por Esperanta lingvo ne ŝajnas esti interesa por plej granda parto de homoj, jam en unuaj tagoj tiu programo estas elŝutita de 30 personoj.
#000090
Laŭ mia scio Esperantilo estas la dua programo, kiu laboras kun OpenOffice. Tio estas certe tre bona verbado por esperanta lingvo. Se OpenOffice havas gramatikan kontrolilon por tiu lingvo, tio por multaj homoj povas signifi, ke tiu lingvo estas vaste uzata. Nun mi atendas, ke aliaj programoj oferus la principan eblon de gramatika kontrolado. Mi esperas pri Firefox, KDE.
#000091
Leo kaj Paul denove raportis multajn problemojn pri gramatika korektado.
Mi sukcesis korekti 62 raportitajn erarojn.
Aldone mi ankaŭ plibonigis la pruvadon de transitiveco de verboj.
Nun la programo povas indiki pri sekvaj eraroj.
#000092
La festo komencis. – La festo komenciĝis.
Mi startis la komputilon. – Mi startigis la komputilon.
#000093
En tiu eldono la kontrolilo indikas ankaŭ pri eblaj falsaj amikoj laŭ la listo de vikipedio.
La programo ankaŭ sugestas pri la uzo de pli oportunaj samsignifaj vortoj de la listo de retejo„bona lingvo“.
#000094
Tiu eldono enhavas precipe korektojn de raportitaj eraroj. Ĉe tiu okazo mi dankas al Paul kaj Leo, kiuj raportis tre multaj raportoj pri falsa indiko de gramatikaj eraroj. Entute estis raportitaj 62 eraroj. Mi sukcesis korekti 45 erarojn en la nuna eldono. Bedaŭrinde la sintaksa analizo en la programo ne estas tute fidinda por komplikaj frazoj. Do la programo havas ankoraŭ problemojn kun korekta analizo. Tio kaŭzas falsaj avertojn pri gramatikaj eraroj.
Kvankam mi plibonigis la sintaksan analizon, mi ne scias, ĉu tiuj plibonigoj estos rimarkeblaj.
#000095
Leo sciigis al mi la ekziston de tre interesa paĝo pri konvencioj de Monato. En tiu paĝo mi trovis tre interesaj regolojn de uzado de komoj. Mi samopinias kun tiuj reguloj kaj Esperantilo ankaŭ postulas tiujn regulojn. Kvankam eble kelkaj kazoj ne estas kovritaj de tiuj reguloj.
#000096
Mi plivastigis la kapablojn de programo trovi gramatikajn erarojn. Nun la programo povas ankaŭ testi la tekston laŭ kelkaj reguloj de gazeto „Monato“.
#000097
Mi korektis ankaŭ kelkajn gravajn erarojn en kampo de maŝina tradukado. Do mi esperas, ke la nuna eldono estos pli fidinda kaj la uzantoj plu raportos erarojn. Nun mi preskaŭ ne havas tempon por mia hobio, do la raportado de uzantoj estas preskaŭ sola motivo modifi la programon.
#000098
La eldono 0.983 donas 2 grandajn teknikajn ŝanĝojn en la ena vivo de programo kaj multajn korektojn de eraroj.
Unue mi nun uzas la plej novan eldono de programa lingvo Tcl en versio 8.51. Due mi nun uzas por tradukaj projektoj la sqlite.
Pri la Tcl85 mi skribis ankoraŭ en blogo „Nova versio de programlingvo Tcl 8.5“.
Mi ankaŭ aktualigis enajn moduloj sqlite kaj XOTcl.
La konservado de tradukaj projektoj kiel bazoj de sqlite plirapidigis la programon.
La enlego kaj enskribo de datoj estas tre rapida. Ankaŭ la uzato de sqlite estas pli sekura pro datoj, ĉar ĉiuj modifoj estas tuj enskribitaj sur disko.
#000099
Por uzanto la plej videbla novaĵo estas literumado en tempo de skribado. Nun literumado funkcias simile al kutimaj programoj. Oni skribas kaj la programo tuj korektas skribitajn vortojn. Oni nur komence devas lanĉi la literumadon per butono „ABC“.
Oni povas ankaŭ en preferaĵoj aŭ en menuo „Korektado“ malŝalti tiun dumskriban literumadon.
Jam en komenco de la projekto kelkaj uzantoj postulis tiun funkcion, sed mi longe pensis, ke tiu funkcio estas tro malfacila aŭ eĉ malebla en Tcl.
Poste mi ekhavis ideon, kiu ebligis al mi realigi tion.
#000100
Mi ankaŭ korektis multajn erarojn, kiuj estis aŭtomate reportataj de multaj uzantoj. La funkcio la aŭtomata raportado estas tre valora. Mi ricevas multajn valorajn raportojn kaj por uzantoj la raportado signifas nur unu klakon de komputila muso.
#000101
Mi ankaŭ preparis specialan version de programo kun nur tre bazaj funkcioj. Mi nomis tiun programon „Esperantileto“.
Esperantileto enhavas nur kelkajn funkciojn por skribado kaj korektado de esperanta lingvo.
Tiu programo celas komencantojn, kiuj ne bezonas aliajn funkciojn aŭ eĉ estas irititaj de multaj funkcioj.
Mi preparos poste specialan instalan programon „Setup“ por Esperantileto, kiu estos nur 3,8MB granda kompare al 12MB granda instala programo de Esperantilo.
Por homoj kun malrapida reta korekto tiu programo estos eble plej alloga.
Nun ekzistas aldona lanĉa sistema menuo „Esperantileto“, kiu lanĉas la redaktilon kun pli facila baza modo.
#000102
Mi nuntempe testas kaj preparas la alian version de Esperantilo por tradukistoj kun nomo „EsperantiloTM“.
Tio eldono estas nur traduka programo por tradukitoj, kiuj laboras nur kun traduka memoro kaj ne estas dependa de iu lingvo.
Ekzistas grupo de tradukistoj, uzantoj de programoj kiel OmegaT kaj aliaj, kiuj ne interesiĝas pri Esperanto sed tradukas profesie kaj volas uzi eblojn de traduka memoro.
EsperantiloTM estus eldono nur por tiuj homoj.
#000103
La divido de programo en kelkaj versioj estas provo de adapto de programo al bezonoj de uzantoj. Due mi supozas, ke la intereso pri traduka memoro kaj tielspeca programaro estas pli granda ol intereso pri esperanta lingvo.
#000104