Ĉu vi vidas ĉiujn lingvojn supre de la paĝo ? Ni tradukas rakontojn el Global Voices por ke civitanaj komunikiloj tra la mondo estu alireblaj por ĉiuj.
#000000
Arto kaj kulturoBona novaĵoCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFreŝa NovaĵoHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndiĝenojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj ĵurnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraĵoParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifuĝintojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuiĝitaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojaĝo
#000003
Lingvisto el Trinidado kaj Tobago: de astronomio ĝis ĉiutaga vivo “lingvistiko estas ĉie”
#000004
Tio estas la dua parto de la intervjuo kun la lingvisto Jo-Anne Ferreira, kiu venkis [en] en la internacia konkurso pri nomoj por ekzomondoj kaj ricevis eblecon nomi planedojn kiel reprezentanto de sia lando. La konkurso estis aranĝita de la Internacia Astronomia Unio (IAU) kaj okazis omaĝe al la 100-a datreveno de ties fondiĝo.
#000006
Ferreira proponis la vortojn Dingolay kaj Ramajay [en] por nomi la novajn stelon kaj ekzoplanedon. Lingvistika graveco de tiuj ĉi vortoj estis analizita en la unua parto de la intervjuo, kie ŝi rimarkigis, ke la nomelekto iĝis triumfo de la trinidada Patois [elp. patuà]. Se vi mem interesiĝas pri la steloj kaj ŝatus serĉi ekzoplanedojn, en la gvidlibro “La Universo”, eblas trovi detalajn instrukciojn [en].
#000007
Daŭrigante nian konversacion, Ferreira parolas pri graveco de la lingvo ĝenerale kaj pri tio, ke lingvistiko riveliĝas “en ĉio... ĝi similas al matematiko kaj fiziko”.
#000009
Patois absolutely needs resources — print, digital and more. We have a language documentation project afoot, and [language teacher] Nnamdi Hodge and I trek across the country interviewing as many Patois-speaking elders as possible, and filming, transcribing, translating and archiving. We have a Facebook page and Nnamdi has a YouTube channel. We can’t do it alone though. We hope to embark on community-based language development, with “The Guide for Planning the Future of Our Language”.
#000012
Based on the work of professors Carrington and Jean Bernabé, and colleagues of CRILLASH, Université des Antilles in Martinique and the Folk Research Centre of St Lucia, we've also developed a project about the Patois alphabet that's now in its pre-final version. We hope that the author, Gertrud Aub-Buscher, will finish her dictionary soon.
#000013
Patois vere bezonas resursojn — presitajn, ciferecajn kaj aliajn. Nun ni realigas projekton pri dokumentado. La instruisto Nnamdi Hodge [en] kaj mi vojaĝadas tra la lando, pridemandante laŭeble plej multe da maljunuloj, parolantaj la trinidadan Patois kaj samtempe filmas, transliterumas, tradukas kaj arkivigas la registraĵojn. Ni havas komunan paĝon ĉe Fejsbuko [en] kaj Nnamdi Hodge havas ankaŭ kanalon ĉe Jutubo [en]. Tamen ni solaj ne povas plenumi la tutan laboron. Ni esperas komenci evoluigon de la lingvo [en] je nivelo de la komunumoj, uzante “la gvidilon pri planado de estonteco de nia lingvo” [en].
#000015
Surbaze de esploroj de la profesoroj Carrington kaj Jean Bernabé, kaj tiuj de la kolegoj el CRILLASH, la Universitato de la Antiloj [fr] en Martiniko kaj la Centro de Popolaj Studoj [en] de Sankta Lucio, ni lanĉis projekton pri kreado de alfabeto por la trinidada Patois, kiu troviĝas nun en antaŭfina fazo de redaktado. Ni esperas ke ĝia aŭtoro [en] Gertrud Aub-Buscher [en] baldaŭ finos sian vortaron.
#000016
Bildoj pri la trinidada kreola lingvo (“kwéyòl“) de Jo-Anne Ferreira, uzataj kun permeso.
#000017
JAF: Antillean or Atlantic French-lexicon Creole is alive and well in many countries of the Caribbean, and it is the Number 2 language of the region, after Spanish. Thanks to Haiti, it is also the Number 1 language of CARICOM, even with 13 English-official countries.
#000019
Patois was once spoken by every creed and race in this country. It belongs to no one and everyone. Unfortunately, it is dying in Trinidad and Tobago, Grenada and Venezuela, since it is no longer a first language.
#000020
Here, however, it is so interwoven into our everyday speech that most of us don’t even recognise that some things we say are Patois or due to Patois. We haven’t truly grasped the impact of Patois on what and how we speak: calques, vocabulary in the areas of flora, fauna, foods, folklore and festivals, music, place names, our syntax, pronunciation, and intonation. Patois itself has borrowed from many other languages in our space, sharing a symbiotic relationship with them. It's time for a return to roots to explain the present, and to understand our uniqueness.
#000021
With 12,200 entries, Patois may constitute only 10 percent of Lise Winer's edited “Dictionary of the English/Creole of Trinidad and Tobago”, but it’s deep in our marrow and linguistic DNA. Everyone needs to get this dictionary and get it now.
#000022
I insist on capitalising my name, my language, my nationality. We just mentioned that words change, and change they must, if they are around long enough or if they change location. Those who happen to know that a patois in France is a non-standardised regional variety of French don’t seem to know that that common noun changed and became a proper noun here, regardless of any stigma attached to the French meaning. Any negative word can undergo amelioration, because of the will of the speakers and their power to determine the course, the meaning, the status, definition and even the connotation of any word. In English, all proper nouns are capitalised. French stopped being a reference point for English a long time ago.
#000023
The spirit of Patois has triumphed in the face of adversity and it will not be put down or humiliated any longer.
#000024
JAF: La kreola surbaze de la franca leksiko de la Antiloj aŭ de la atlantika regiono estas viva kaj bone fartas en pluraj karibiaj landoj. Ĝi estas la dua laŭ signifo lingvo en la regiono, post la hispana. Danke al Haitio ĝi estas laŭ graveco ankaŭ la unua lingvo de la Karibia Komunumo (CARICOM), malgraŭ tio ke en tiu supranacia organizaĵo en kiu membras 13 landoj kaj kies oficiala lingvo estas la angla.
#000025
En la trinidada Patois, iam parolis reprezentantoj de ĉiuj kredoj kaj rasoj en tiu ĉi lando. Ĝi apartenas al neniu kaj al ĉiuj samtempe. Bedaŭrinde ĝi estas mortanta en Trinidadao kaj Tobago, Grenado kaj Venezuelo, ĉar ĝi ne plu estas unua lingvo por la plimulto de la loĝantaro.
#000026
Tamen Patois plu restas nepra parto de nia ĉiutaga parolo. Plejparto de ni eĉ ne konscias, ke iuj vortoj uzataj de ni estas fakte la Patois aŭ devenas de tiu lingvo. Ni ankoraŭ ne komplete konsciiĝis pri la influo de la Patois sur nia terminologio kaj kiel ni parolas: niaj paŭsitaj vortoj, la vortoj pri floro, faŭno, manĝaĵoj [en], folkloro [en] kaj festivaloj [en], muziko [en], toponimoj [en], nia sintakso, proponco kaj intonacio. En Patois mem prunteprenis elementojn el diversaj lingvoj parolataj en nia regiono kun kiuj ni havas proksimajn rilatojn. Ni devas reveni al la fontoj por klarigi la nuntempon kaj kompreni nian unikecon.
#000027
En Patois nun estas registritaj 12 200 vortoj, kio povas konsistigi nurajn 10% de “la vortaro de la anglakreola lingvo de Trinidado kaj Tobago” [en] redaktita de Lise Winer, tamen por ni tio estas parto de nia konscio, kuŝanta profunde en nia DNA. Ĉiu devas laŭeble pli baldaŭ konatiĝi kun tiu ĉi vortaro.
#000028
La spirito de Patois superis ĉiujn malnobligojn [fr] kaj ĝi ne plu toleros humiligojn [en].
#000030
JMF: Vi opinias ke la lingvistoj devas subteni la lingvan egalrajtecon. Kial?
#000031
JAF: Because no language can possibly be superior to another. We describe, not prescribe or proscribe. Why tell a silk fig that it is a bad lacatan? We are who we are. So it's equal language rights for all. We have declarations, charters, codes, etc.
#000032
JAF: Simple ĉar neniu lingvo efektive povas domini super alia. Ni priskribas lingvon, sed ne trudas aŭ malpermesas ĝin. Por kio diri al vera figo, ke ĝi estas malbona lakatan [en]? Ni estas kio ni estas. Do temas pri samaj lingvaj rajtoj, lingva egaleco devas esti por ĉiuj. Ni havas deklaraciojn [en], ĉartojn [en], regularojn, ktp.
#000033
JAF: Crime is linked to lack of jobs, [which] is linked to lack of education, [which] is linked to lack of language access. Is nobody seeing the link twixt crime and language?
#000035
Language policy and language planning fall right under sociolinguistics — you can plan for people to acquire a language; legally and socially raise the status of a language, and add vocabulary by creating dictionaries and grammars. We currently have no national language policy. CARICOM and the Association of Caribbean States don't have language policies either.
#000036
It's not like English is totally foreign here, but it's like a second language for too many. I have no problem with English as our national official language — it's part of us — but I do have a problem with the minoritising of the majority and their language. Bilingualism and multilingualism are normal around the world. The problem is we like to think of bilingualism as good only if it includes a language with status.
#000038
Lack of language access slows people down: in education, in getting the right job [...] so if it's English needed, then teach it as a skill, using students’ backgrounds as bridges — not barriers.
#000039
JAF: Krimnivelo estas ligita al manko de laboro, kiu estas ligita al manko de edukiteco, kiu siavice estas ligita al manko de alireblo al la lingvo. Ĉu neniu vidas ligon inter krimnivelo kaj la lingvo?
#000040
Lingva politiko kaj lingva planado troviĝas kadre de sociolingvistiko. Oni povas plani ke homoj ekkonu la lingvon. Oni povas jure kaj socie altigi statuson de la lingvo, larĝigi vortprovizon, kreante vortarojn kaj gramatikon. Nun mankas al ni lingva politiko. Ankaŭ la Karibia Komunumo (CARICOM) kaj la Asocio de Karibiaj Ŝtatoj [en] ne havas lingvan politikon.
#000041
Se eblus ricevi statistikon pri kiom da civitanoj en la lando iras al universitato kaj kiom da ili ne havas tiun eblecon, kaj se eblus vidi el kiuj regionoj ili venas, ekscii kiu lingvo estas denaska por ili, mi pensas ke la situacio tiukaze rapide iĝus pli klara. Ni plu malstimulas parolantojn kiuj scipovas nur unusolan lingvon, ĉu la kreolan aŭ dialekton. Necesas haltigi tiun ĉi procezon.
#000042
La angla lingvo ne estas konsiderata fremda lingvo en Trinidado kaj Tobago, sed por plejparto de la loĝantoj ĝi tamen estas la dua. Mi ne havas problemojn pro tio ke la angla estas oficiala lingvo — ĝi estas nia neforigebla parto — tamen mi ne ŝatas ke oni neglektas la plimulton kaj de ĝia lingvo. Dulingveco kaj plurlingveco estas normalaj aferoj en la tuta mondo. La problemo estas, ke ni emas pensi ke dulingveco donas avantaĝon nur kiam ĝi inkluzivas lingvon kun alta statuso, kiun oni perceptas kiel prestiĝan.
#000043
La lingva baro vere bremsas homojn: en edukado, en ricevado de bona laboro [...], do se la angla necesas, instruu ĝin kiel utilan scion, uzante jamajn sciojn de la lernantoj por starigi lingvajn ligilojn anstataŭ krei barilojn.
#000044
JMF: Ĉu la lingvoj povas esti unuiga faktoro en socio tiom diversa kiel Trinidado kaj Tobago?
#000045
JAF: We have operated exonormatively for such a long time, but more and more, as any nation should, we are coming into our own. Individual words, like dingolay and pelau [a rice dish], belair/bèlè, [a dance], have more than one origin. All of our languages, past and present, have gone into making us who we are. One of my students is investigating linguocultural rich points, and it’s fascinating. Trinbagonians are connected through a shared linguocultural history and present — we don’t have to constantly define or explain or substitute our words in our conversations.
#000046
JAF: Dum longa tempo ni sekvis specifaĵojn de aliaj landoj, sed nun ĉiam pli, same kiel iu ajn popolo, ni transiras al sendependa ekzistado. Apartaj vortoj kiel dingolay kaj pelau [en; riza plado], belair/bèlè [en; danco] havas pli ol unu originan fonton. Ĉiuj niaj lingvoj, iamaj kaj nunaj, faris nin kio ni estas. Unu el miaj lernantoj esploras lingvokulturologiajn [ru: линвокультурология] specifaĵojn de la lingvo kaj tio estas interesega afero. La trinindadanoj estas kunligitaj de la komuna lingvokultura historio kaj nuntempo — ni ne bezonas ĉiam difini, klarigi aŭ anstataŭigi vortojn dum niaj konversacioj.
#000047
JMF: Kiom rimarkindaj estas ŝanĝoj inter la indiĝenaj kaj hereditaj lingvoj de Karibio?
#000048
JAF: Intangible cultural heritage is being recognised more and more. Language reclamation is happening. Long live endonormativity [uzo de lingvovarianto kiel normo] — we will dictate our own pace.
#000049
JAF: La nemateria kultura heredaĵo ricevas ĉiam pli grandan agnoskon. La lingvo renaskiĝas. Vivu endonormaleco [uzo de specifa lingvovarianto kiel la normo] — ni sekvu nian propran ritmon.
#000050
Arto kaj kulturoBona novaĵoCivitanaj komunikilojEdukadoLingvoMedioScienco
#000051
Post COP26, karibia starpunkto pri klimata maljusteco kaj “1,5 por resti viva”
#000053
Defendo de la malgrandaj insulaj evoluantaj ŝtatoj ĉe COP26 fare de la ĉefministrino de Barbado Mia Mottley igas ŝin regiona rokstelulino
#000054
Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn
#000058
Ĉiuj komentoj estas kontrolitaj de administranto. Ne sendu vian komenton pli ol unufoje ĉar tiu povus esti markita kiel spamo.
Bonvolu konduti respekteme al aliaj. Komentoj kiuj enhavas malamajn esprimojn, obscenaĵojn kaj personajn atakojn ne estos aprobitaj.
#000061
Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon.
#000062
Bonvolu subteni nian gravan laboron
#000064