Ĉi tiu libro enhavas dudek rakontojn/novelojn, el kiuj pluraj estas elstaraj, interalie la komika novelo Kiel ni mortigadis leporon por la antaŭkristnaska vespermanĝo kaj la tujsekva novelo Kiel mi eniris parnason. Kelkaj el ili estas ankaŭ trafe socikritikcelaj, ekzemple, Kistehjo (trompiĝo per nigramerkata aĉeto), Kiel kondutas al ni kelkaj oficistoj (burokratismo sovaĝiĝinta), kaj La telefono (burokrata malkompetento, kiam temas pri telefonriparoj). Ensume, rilate al sia literatura kvalito, rakontaro sukcesa, leĝera, sed kelkfoje pensiga, distra, neniam teda, salutinda.
#000002
Ankaŭ la desegnaĵoj, ilustrantaj la rakontojn, amuzas kaj plibeligas la libron.
#000003
Mi volegus diri samon pri la stilo kaj lingvaĵo, sed, bedaŭrinde, tion mi ne povas. La stilo estas plena de naciismoj, kaj ne malofte ĝi estas tro tordita por ebligi facilan komprenon. Vort- kaj kelkfoje gramatik-misuzaĵoj ankaŭ ne maloftas. Kune, ĉi tiuj karakterizaĵoj malpliigas la plezuron de legado.
#000004
Ofta misuzado de „la”. Mi scias, ke ofte slavoj ne scias ĝuste uzadi la artikolon. Sed pli bone estus, se ili sekvus la konsilon de Zamenhof, prefere ĝin ne uzi, ol ĝin misuzi.
#000005
„Al” estas ofte misuzata, kaj kelkfoje tio cerbumigas. Ekzemple, „Mi elpuŝis la pistoleton al Venĉjo el la mano kaj kaptis ĝin en la aero”, „li uzis la okazon kaj eltrinkis al la patro duonon de botelo kun sorpa likvoro”, „mi denove malfermis la skatolegon, rememorante al mi la pasintecon”.
#000006
Ankaŭ kelkaj aliaj lingvoĝenaĵoj elstaras: „Tio ne estos senpage”, „societo” ĉiam anstataŭ „socio”, „inter la pordo staris sekretariino”, „babilaĉis la najbarino inter la pordo”, „tiel daŭrigis la interkonsiliĝo” (efektive, plurfoja necerteco pri la netransitiveco de la verbo „daŭri”), „fikse rigardas araneon de senmorteco” (signifo?), „mi rememoriĝis pri kavalireco”, ĉiam uziĝas „plua” anstataŭ „plia”.
#000007
Do mi nur iom mezvarme rekomendas ĉi tiun verkon, avertante la legonton, ke la legado ne estos ĉiam glata.
#000008
Ĉu ŝerco, ke la unuaj rakontoj en la kolekto Rakontoj ne nur
ŝercaj estas la plej nuraj kaj la plej malŝercaj en la tuta libro?
Oni povus facile senkulpigi leganton, kiu, tramaĉinte dekon da paĝoj,
forĵetus la volumeton, kredante sin trompata de la aŭtoro kaj eldonejo.
Tamen per pacienco venas, se ne ĉi-foje scienco, scio - scio, ke la mondo
de Vladimír Váňa certe esplorindas.
#000009
Sed plej memorindas la rakontoj, kiuj transsaltas la epokon, en kiu ili estas
koncipitaj, kaj kiuj fariĝas senepokaj, do ĉiamaj, ĉiesaj. Ekzemple
Kisteho: tie ĉi ĉefrolas avareco, trompemo; temoj eternaj,
klasikaj, tamen en la rakonto de Váňa freŝaj, aktualaj. Klarigo
de kisteho - kiun mi ne malkaŝas - troveblas en la rakonto (ne en vortaro)
kaj miaopinie bone resumas la filozofion de Vladimír Váňa.
#000011
Same vantemo: legindas Kiel mi eniris Parnason kaj Kelkaj konsiloj,
kiel facile kaj rapide fariĝi verkisto. Jen juveloj, kiuj per simpla,
klara lingvo brilas. En Kelkaj konsiloj . . . ni lernas, ke redaktoro
devenas de redoktoro, ĉar redaktoro devas esti ia doktoro, ia kuracisto
de ĝis nun ne eldonitaj verkoj (p. 48). Trafe!
#000012
Kaj nepre menciindas la - jam konata - absurda sed klasike komika Kiel
ni mortigadis leporon por la antaŭkristnaska vespermanĝo. La
stilo kaj enhavo memorigas pri la rakontaro de J. H. Sullivan - sed juĝu,
ĝuu vi mem. Ĉiaokaze valoras akiri la libron, se nur pro la Váňa-a
leporo - kiu permesas indulgeme pretervidi etajn presmakulojn (ekzemple en la
teatraĵeto, kie meze de kursivigitaj frazoj - literoj foje malkursiviĝas).
Jen eble kroma ŝerco en la plejparte ĝueblaj Rakontoj ne nur ŝercaj.
#000013
Vladimír Váňa ne apartenas al la konataj Esperantaj verkistoj, tamen
unu el liaj noveloj estas ege konata kaj legata. Temas pri
Kiel ni mortigadis leporon por la antaŭkristnaska vespermanĝo, kiu estas eble la plej
memorinda ero en la progresiga legolibro Paŝoj al plena posedo.
La sama novelo en 1961 ricevis unuan premion en la Belartaj Konkursoj,
kaj samjare alia novelo de Váňa ricevis trian premion.
#000014
Post la morto de la aŭtoro lia filino trovis aron da tekstoj el lia
mano, kaj tiujn nun eldonis Petr Chrdle. Temas pri entute dudeko da rakontoj.
Kiel aludas la titolo, kelkaj estas ŝercaj, aliaj ne. Pli ĝuste, duono
de ili estas satiraj, kaj ili primokas precipe sociajn, politikajn kaj
artajn aferojn, sed ankaŭ homajn rilatojn kaj kondutojn.
#000015
Dumvive la aŭtoro do ne povis aŭ volis publikigi la plimulton el tiuj
tekstoj, kaj oni rajtas demandi sin, ĉu la eldonintoj vere faris bone,
aperigante ilin ĉiujn. La nivelo estas varia, kaj pri tio eble Váňa
mem konsciis. Ŝajne ne okazis elektado aŭ redaktado, nek lingva polurado.
#000016
Pluraj verkoj, interalie la premiita Kiel mi eniris parnason,
primokas modernan literaturon kaj arton. La perspektivo estas de persono,
kiu ne komprenas tiujn strangajn artaĵojn kaj sekve konkludas, ke ili
neniel valoras. Ne tre originale aŭ sprite, bedaŭrinde. Mi preferus,
se la aŭtoro pli multe uzus sian precipan talenton, tiun de burleskaj
farsoj. Imagu, se en la Esperanta “parnaso” iuj konsilus lin, kiel
evoluigi sian talenton kaj eviti falilojn! Nu, naiva revo...
#000018
Relative bona tamen estas novelo pri instruistaj spertoj, La metamorfozo.
Identa temo ripetiĝas en malpli valora bagatelo Milita danco, kio
montras, ke neniu sarkado okazis ĉe la eldonantoj. En alia sufiĉe bona
ero pri embarasoj en la planekonomio, Kisteho, la aŭtoro — intence
aŭ ne — plantis blagon en formo de letero kies enhavo rivelas vere aŭguran
kapablon, krom se temas pri aŭtora misaĵo. En la kolekto troviĝas ankaŭ
du romantike historiaj rakontetoj, unu pri ĉeĥa historio, alia pri indianoj
#000019
La stilo de la rakontoj plej ofte estas vigla, klara kaj senartifika.
Mediaj aŭ personaj priskriboj ne tre riĉas, sed dialogoj kaj agoj fluas
nature. La lingvaĵo tamen ne estas senriproĉa. Tre ofte oni trovas esprimojn,
kiuj ŝajnas nacilingve pensitaj, kaj nur provizore vestitaj per Esperantaj
vortoj. Estus bone se oni uzus ne-ĉeĥajn kunlaborantojn por redakti la
#000020
Tipa sekvo de nacilingva pensado estas la esprimo “kolhararon anstataŭ
hararo” (pĝ. 81). Tute simile oni povas legi ĉe la franco Lorjak: “ne
horloĝo sed vek-horloĝo”. Kiom la denaska lingvo katenas niajn pensojn!
#000022
Nu, ŝajne la aŭtoro antaŭvidis mian akran prijuĝon, ĉar en Kelkaj
konsiloj, kiel facile kaj rapide fariĝi verkisto li skribis, ke “kritikistoj
plejparte rekrutiĝas el la vicoj de tiuj, kiuj volis fariĝi verkistoj,
sed ne povis tiun celon atingi, ĉar ili ne ellernis skribi: ili scias
nur legi” (pĝ. 50). Tuŝite! Do, mi ŝatus fini per rekomendo, sed ne
vere scias al kiu leganto rekomendi ĉi rakontojn. Ili estas iel nek-nek
— nek sufiĉe literature valoraj, nek sufiĉe glatstilaj, kaj nur kelkaj
#000023
La fama kristnaska leporo do iom solas en ĉi kunteksto.
#000024
Liaj originalaj rakontoj estas malpli konataj. Du el ili estis premiitaj en Belartaj Konkursoj de UEA en 1961, unu el tiuj – Kiel ni mortigadis leporon por la antaŭkristnaska vespermanĝo aperis en Paŝoj al plena posedo kaj legeblas en la reto*. Aliajn rakontojn de Váňa la publiko ne konis. Plejparton de ili jam post lia morto trovis lia filino, kaj en 2002 KAVA-PECH eldonis la libreton Rakontoj ne nur ŝercaj.
#000025
En la libro estas dudek kelkpaĝaj rakontoj (unu el tiuj estas en formo de radio-teatraĵeto). Ĉiun oni povas legi tuj komplete, ne necesas poste memori detalojn por daŭrigo, kiel ĉe romanoj. Ĉiu rakonto estas ilustrita per desegnaĵo de – vi eble jam konjektis – Pavel Rak, en ties tuj rekonebla stilo, tute konvena ĉi-libre.
#000026
Ve, ie-tie la spriteco eĉ tute perdiĝas, cedante lokon al mallerta plumpa politikumado. Malgaja fabelo kaj Kiel grava estas la plano enhavas fakte nenion krom malamo al socialismo kaj speciale al Sovetunio. Nu jes, socialismo havis plurajn mankojn, kaj multaj imagis sin tre kuraĝaj, ridante pri ili kaj revante pri luksa vivo okcidente. Sed poste oni ricevis eblecon kompari. Negativaj trajtoj de socialismo estis ridindaj, sed tiuj de kapitalismo – rekte vivdanĝeraj. Kaj la lasta frazo de la rakonto: Kaj ĉi tie la malgaja fabelo finiĝas. Ĝian veran, espereble pli gajan finon verkos mem la vivo. – iĝas tute amara. La aŭtoro eble eĉ ne atendis, kiom terura kaj senesperiga reale estos tiu supozite gaja fino...
#000028
Strange kaj bedaŭrinde, sed ial la libro komenciĝas de la plej malsukcesaj pecoj. Sed ne forĵetu ĝin post dudeko da paĝoj, legu plu.
#000029
Mi diru, proksimume duono el la rakontoj estas vere legindaj. Kelkaj eĉ brilaj, tiu menciita pri kristnaska leporo memorigas verkojn de la angla klasikulo Jerome. Kelkaj konsiloj kiel facile kaj rapide fariĝi verkisto kaj Kiel mi eniris Parnason – la temo estas jam multfoje traktita de diversaj aŭtoroj sed ŝajnas neelĉerpebla, ĉar tro multas dezirantoj fariĝi famaj verkistoj... La aŭtoro, ekzemple, tre populare klarigas, kio estas metaforo, kaj aldonas: Metaforon aŭ mallongigitan komparon ni konas jam de nia infanaĝo, kiam ni komparis – per kreto sur pordoj kaj muroj – niajn samaĝulojn al diversaj animaloj... (p. 50)
#000030
Pluraj homoj volas famiĝi ankaŭ kiel pentristoj, tio eĉ pli facilas (poeto devas minimume scipovi legi-skribi, sed avangarda pentristo tute ne bezonas scipovi pentri!), kaj diversaj “ankaŭkritikistoj” nepre trovos en la bildo profundan sencon, kiun la aŭtoro mem neniel supozis – tiun temon traktas Maljuna koro. La fino ĉi-kaze, tamen, rezultiĝas tute neatendita, tragika kaj komika samtempe.
#000031
Alian malvirton de multaj homoj (mi ne diru, kiun...) ridige kaj instrue traktas Kisteho (ne serĉu tiun vorton en vortaroj!).
#000032
La metamorfozo kaj La milita danco rakontas pri klopodoj de instruisto trovi interkomprenon kun lernejanoj, obseditaj de “romantiko” pri vakeroj kaj indianoj... fine li eĉ sukcesas, spite ĉiujn normojn de pedagogio.
#000033
Du rakontoj ne estas tradukeblaj alilingven pro uzitaj vortludoj. Tamen ĉeestas ankaŭ lingvaj misaĵoj kiel “kromordinara” (=eksterordinara), “trenbesto” (supozeble jung-besto), ankaŭ diversloke gramatikaj fuŝoj naci-influitaj.
#000035