Protekti la antikvan alfabeton de Kartvelio en cifereca epoko
#000005
Kartvela alfabeto. Laboro por la konkurso “Ni verku en la kartvela lingvo”. Foto de la oficiala retejo “Ni verku en la kartvela“.
#000006
[La ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en Esperanto, krom [en] = en la angla] aŭ [ka] = en la kartvela lingvo]
#000007
“Mia telefono havas nur la latinan alfabeton, do ĉiun fojon, kiam mi mesaĝas, mi bezonas transigi la kartvelajn literojn en la latinajn. Jen turmento”, diras la iom pli ol kvindek jarojn aĝa oranĝvendisto en la Tbilisa agrikultura bazaro.
#000010
Kvankam pli novaj saĝtelefonoj ebligas uzon de la kartvela alfabeto, multaj en Kartvelio — kie la averaĝa laborpago estas 333 dolarojn [ĉ. 300 €] monate — trovas sin, kiel Dolidze, devigataj konservi pli malmultekostajn kaj malnovajn telefonojn.
#000011
La unika alfabeto de Kartvelio estas unu el la pretervolaj viktimoj de tiaj ciferecaj damaĝoj.
#000012
La kurboriĉa kartvela alfabeto estis alloganta klerulojn kaj kaligrafiistojn dum jarcentoj, antaŭnelonge ankaŭ la Organizaĵon de Unuiĝintaj Nacioj pri Edukado, Scienco kaj Kulturo [UNESKO]. En decembro 2016 Unesko metis la kartvelan alfabeton en sian liston de nemateria kultura heredaĵo de la homaro [en].
#000013
La kartvela fakte prezentiĝas en tri skriboj: mĥedruli, kutime uzata hodiaŭ, kaj en du antikvaj skriboj, asomtavruli kaj nusĥuri, uzataj precipe en religiaj skriboj kaj en la plimulto da malnovaj dokumentoj. La tri skriboj, kiel diris Unesko en sia propono [en], “kunekzistas danke al siaj diferencaj funkcioj, reflektantaj la multflankan kulturan identecon de Kartvelio”.
#000014
Dubinde, ke la kartvelan alfabeton minacas nun danĝero. Sed ĝi estas lingvistika postiĝinto, uzata nur por la kartvela kaj parencaj lingvoj de Kartvelio, tiaj kiel la mingrela kaj la svana, parolataj de proksimume 3,7 milionoj da homoj, aŭ 0,06% de la monda loĝantaro. Dume, malgrandaj lingvoj tutmonde formortas po unu ĉiujn 14 tagojn [en], kaj iuj en Kartvelio klopodas, ke iliaj lingvo kaj alfabeto estu konservataj longtempe.
#000015
“Malgrandaj lingvoj estas aparte sendefendaj nuntempe kaj tial bezonas protektadon”, diras Nino Doborĝginidze, estro de la Instituto de Lingvaj Studoj de la Ŝtata Universitato “Ilia Ĉavĉavadze” [en] en Tbiliso. Manko de teknologia evoluigo por tiaj lingvoj, inkluzive la kartvelan, siavice malhelpas la internacian diskonigon de valoraj kartvellingvaj materialoj, ekzistantaj en diversaj komunikiloj, parole, manskribe kaj presite”.
#000016
Laŭ raporto de Unesko publikigita en 2015, el la 7100 lingvoj, nuntempe parolataj tutmonde, oni uzas enrete nur 500, kaj Google, la dominanta serĉilo de la mondo, subtenas nur 348. Kaj eĉ el tiuj lingvoj, kiuj sukcesis enretiĝi, por multaj estas limiĝoj: la kartvela, ekzemple, estas prezentata nur per unusola tiparo en Microsoft Word.
#000017
Sekve de la limigita interreta atingopovo de Kartvelio, la latina alfabeto estas ofte uzata. Eldonejoj aŭ provizantoj de servoj, ekzemple, emas uzi la latinan alfabeton en siaj reklamaj tekstoj: 25% da rabato de novaj alportaĵoj skribiĝas “25% p’asdaklebas akhal ch’amosvlis” anstataŭ “25% ფასდაკლებას ახალ ჩამოსვლის”.
#000018
“Nia lingvo kaj nia alfabeto estas nia heredaĵo; ĝi estas trezoro, kiu devas esti ne nur protektata, sed ankaŭ vivtenata kaj ĝisdatigata”, klarigas Cikolia, 45-jaraĝa fidela subtenanto de la uzo de la kartvela skribo en ĉiutaga cifereca komunikado. “La mondo pli kaj pli cifereciĝas, kaj niaj signoj devas esti kapablaj evolui kaj adaptiĝi al la realo, kiu jam ne estas nur surpapera”.
#000020
Laŭ vortoj de Cikolia, antaŭ marto 2016 ĉiuj tiparoj devus esti akireblaj en la retejo [ka] de la konkurso por libera elŝuto. “La estonteco estas gloka [angle glocal, kofrovorto el global kaj local; kosmopolita kaj regiona samtempe, ndlr]: malgraŭ la tutmondiĝo, mondcivitanoj plue ŝatos siajn naciajn tradiciojn”, rimarkas Cikolia. Konklude li rimarkigas ke “ŝanĝi la klavaron okupas du sekundojn, sed multaj homoj ne bonvolas fari eĉ tion”.
#000021
Najbara Armenio frontos similajn defiojn, ĉar ankaŭ ĝi havas unikan lingvon kun alfabeto, uzata sole por la armena.
#000022
“Estis homoj, kiuj sole parolis armene kaj decidis lerni skribi armene, komencantaj per mesaĝoj en sociaj amaskomunikiloj”, rakontis Jeganjan al EurasiaNet el Erevano. Laŭ liaj vortoj, dum la armena registaro estis relative neaktiva en subtenado de la alfabeto, estas signoj, ke la privata sfero pli kaj pli adoptas ĝin. “Antaŭ nelonge unu provizanto de telekomunikadaj servoj komencis sendi tekstojn al siaj klientoj en la armena skribo, anstataŭ la antaŭe uzata latina alfabeto”, li diris.
#000025
La popola apogo reenmodigis la naciajn skribojn, laŭ aserto de Jeganjan, ĉar homoj komencis kompreni, ke iliaj specifaj alfabetoj estas unike taŭgaj por reprezenti la sonojn de ilia lingvo.
#000026
“Transliterigo ne plu estas laŭmoda”, diras Jeganjan. Laŭ liaj vortoj, nuntempe “transliterigo ofte estas uzata por ridindigi ion aŭ iun”.
#000027
Rusiaj diplomatoj reagas al nova lingvoleĝo en Kirgizio, revenigante kolonian pasintecon
#000029
La historioj de koreoj en Kirgizio, konvertiĝintaj al islamo
#000031
Kiel kurdlingvaj dividoj malhelpas aliron al informoj
#000032
Tiuj fotoj montras la historion de la ‘rusaj dometoj’ en Havano, Kubo
#000033
Retpoŝto (ne estos publikigata) (deviga)
#000035
Aboni komentojn de ĉi tiu artikolo per retpoŝto
#000036