Yagub Zeynalzade estas 26-jaraĝa kuiristo el Azerbajĝano [eo]. Li ricevis sian kuirartan trejnadon en Kroatio kaj Italio. Post iom da tempo laborinte en itala restoracio, Yagub revenis al Azerbajĝano, kie li transformis sian loĝejon en la centro de Bakuo [eo] en restoracion. Li loĝas kaj ricevas siajn klientojn en apartamento konsistanta el unu sola ĉambro kaj subtegmento.
#000003
La kuirarta talento de avino
#000004
La intereso de Yagub pri kuirado estis transdonita al li de lia avino kiu edukis lin. Kiel infano li pasigis multajn somerojn en Dashkesan kie lia avino vivis. En intervjuo kun Jam News, Yagub diris, “Antaŭ ne longe mi rimarkis, ke kuirado estas enradikiĝinta en mi. La influo de mia avino estas neforviŝebla.”
#000005
Sed malgraŭ senfinaj dolĉaĵoj, kiujn lia avino preparis por li, la vivo en Dashkesan finfine komencis esti enuiga. Li decidis forlasi ĉi tiun komfortan zonon por vivi memstare, por kompreni kion li kapablas sen iu ajn helpo.
#000006
Tiel komenciĝis la transformado de Yagub en Bakuo. Kiam li unue alvenis en Bakuo, li luis loĝejon kun amiko. Sed la konservativaj opinioj de Yagub, malhelpis komenci novan vivon. ““Mi estis radikala kaj nekongrua kun preskaŭ ĉiuj. Mi havis tre malgrandan amikaron kaj sentis min izolita.”
#000007
Yagub fine forlasis la loĝejon kaj okupiĝis pri religiaj studoj en madraso [koranlernejo]. “Tiu ĉi edukado efikis al mi profunde. Lerninte religion, mi iusence lernis mian veron. Ĉi tio trankviligis min kaj mi komencis esplori aliajn kampojn. Mi volis renkonti novajn homojn.”
#000008
Ĉe iu punkto, Yagub havis sep laborlokojn, provante repagi siajn ŝuldojn. “Poste mi konsciis, ke mi volas komenci mian propran entreprenon. Tiel komenciĝis mia projekto, kiun mi nomis projekton apartamento.”
#000009
Projekto apartamento aŭ libera spaco
#000010
“Mi bezonis du monatojn por paki miajn aĵojn kaj ekloĝi en ĉi tiu dometo. Iom post iom mi dediĉis min al ĉi tiu loĝeja spaco. Mi devis komenci ie. Mi havis nur 40 manatojn [ĉirkaŭ 24 €/25 USD] kaj tiun tagon komencis la Projekto Apartamento. Mi konservis duonon de tiu kvanto por mi, aĉetis dolĉaĵojn kun la alia duono, preparis teon kaj invitis gastojn. Ĉi tio estis mia unua evento. Muziko, distro. Ĝis nun ne estis problemoj kun la najbaroj,” diras Yagub.
#000011
Li diras, ke la celo de la projekto estis krei reton de homoj pere de eventoj.
#000012
Yagub nomas ĉi tiun spacon, kiun li transformis en restoracion, ankaŭ “libera spaco” – loko kie junuloj kunvenas kaj manĝas memkuiritajn manĝaĵojn, kondutante libere.
#000014
Yagub diras, ke la Projekto Apartamento ne estas nur restoracio kaj hejmo, ĝi estas parto de io, kio povas fariĝi longtempe, ĉeno de restoracio.
#000015
“Estas potencialo en regionoj kaj vilaĝoj, kaj mi provas trovi ĝin. Mi aŭ alvokas aŭ vizitas rekte. Iuj el la produktoj tie, ne estas vaste konataj ĉi tie. Mi aĉetas ilin, kuiras manĝaĵojn de ili kaj provas gustumigi ilin al homoj. Kiam mi parolis kun lokanoj en la vilaĝoj pri agroturismo [eo], la “svisa modelo” ktp., tio sonis al ili kiel fabelo. Ili ne interesiĝas pri neatingeblaj perspektivoj, sed sole serĉas iom da helpo ĉi tie kaj tie. Do mi aĉetis iliajn produktojn anstataŭe.”
#000016
Komence Yagub faris tion pro personaj interesoj. Kiam li vojaĝis ĉirkaŭ la regionoj dum komercaj vojaĝoj, li aĉetis interesajn produktojn kaj kunportis ilin al Bakuo. Li preparis nekonatajn pladojn kaj regalis siajn amikojn, kiuj siavice diskutis kun aliaj pri tiuj novaj kuirartaj spertoj.
#000017
“Kompreneble mi volis transformi ĉi tiun procezon en monon. Daŭrigi ĉi tiun laboron, kiun mi ĝuas, kaj profitigi ĉi tiun laboron. Do mi aĉetas ĉi tiujn produktojn, metas ilin en la menuon kaj vendas ilin. Tiel mi helpas tiujn en la vilaĝoj aĉetante iliajn produktojn, kaj mi proponas al homoj novajn gustojn, mi rakontas al ili la historion de ĉi tiuj pladoj.”
#000018
Manĝaĵo elektita ne de la kliento, sed de la kuiristo
#000019
“Homoj sciigas min , ke ili interesiĝas. Malgrandaj entreprenoj ĉie havas malfacilaĵojn nun. Ni ankoraŭ metas la fundamenton, ĉio estas nova, kaj nova koncepto ĉiam malfacilas. Manko de stabilaj enspezoj estas precipe malfacila. Okazas, ke ĉiutage estas gastoj dum tuta semajno, kaj foje ili forestas dek tagojn.”
#000021
Yagub diras, ke en ĉi tiu koncepto, la menuo ne estas determinata laŭ la gusto de la klientoj. La klientoj fidas la kuiriston, kiu deziras feliĉigi la klienton per liaj pladoj.
#000022
La funkcioj de la hejma restoracio de Yagub Zeynalzade ne estas limigitaj al la apartamento kaj restoracio. Ĝi ankaŭ estas studio. Li tie faras foto- kaj filmregistradojn kreante enhavon por diversaj kuirartaj platformoj.
#000023
“Tra la tempo ni altiris volontulojn. Ili lernas kuiradon ĉi tie. Du el ili jam laboras kun ni. Sed ĉi tio estas nekutima loko por labori. Mia celo en kreado de ĉi tiu spaco estis transdoni mian kuirartan scion al aliaj. Krom mi, estas kvar knabinoj kun kuirarta edukado. Unu jam kompletigis la programon kaj nun instruas tri pliajn knabinojn.”
#000024
Ĉi tiu domo-restoracio ankaŭ ofertas scenejon por arto de la loka junularo, kiun Jagub volas helpi tielmaniere. En malsamaj anguloj de la apartamento oni povas vidi metiojn kaj produktojn faritajn hejme.
#000025
“En la lastaj tagoj okazis interesaj aferoj. Amikoj alportis tomatojn, paprikojn, melongenojn el siaj ĝardenoj, alia gasto alportis vinberojn. Estas bonege, ke homoj scias kie trovi nin. Tiel estas ĉiam freŝaj lokaj produktoj. Foje homoj ankaŭ alportas siajn proprajn pladojn, kiujn ni poste gustumas kaj kune pridiskutas. Ĉi tiu koncepto estas unika kaj miaj atendoj pri ĝi estas altaj. Mi certas, ke ni povas atingi multon en la estonteco.” certigas Yagub.
#000026
Teo estas la plej populara trinkaĵo en Bangladeŝo [eo]. Kun sia desegnaĵo pri la malfacila situacio de teolaboristoj kaj iliaj malaltaj salajroj, la juna artisto Tufan Chakma demandas ĉu homoj trinkas la sangon de la laboristoj. Bildo el Fejsbuko. Uzata kun rajtigo.
#000028
La Asocio de Posedantoj de Teoĝardenoj postulis ke teoplantejoj donu loĝadon, emeritiĝajn avantaĝojn kaj kuracajn financojn, kune kun semajnaj manĝaj subvencioj, kaj faciligu bazan edukadon al infanoj de laboristoj, altigante iliajn tagajn salajrojn super 400 takoj (4,20 dolaroj) antaŭ la kresko. Diversaj agentejoj pri laboro kaj civila socio de la lando esprimis sian subtenon al la postuloj de teolaboristoj.
#000029
Kvankam la Sindikato de Teolaboristoj protestis por peti tagan salajron de 300 takoj (3,60 dolaroj), ĝi ŝajnas kontentiĝi pri la kresko de 170 takoj (1,80 dolaroj). En sociaj retejoj, videoj en kiuj ili feliĉas pro la kresko aperis. Tamen, multaj starigis la demandon: kiel pluvivos teolaboristoj kun pli malaltaj salajroj se la inflacio puŝis vivkostojn preter iliajn eblecojn?
#000030
La teolaboristino Seema Mahali respondis tiun demandon por la bengallingva sekcio de BBC:
#000031
Ili povas diri ke ni loĝas en domo donita de teoplantejo, sed la kosto de riparo de la domo estas tute la nia. Ni ankoraŭ devas aĉeti vestojn, ni devas doni edukadon al niaj infanoj; ni devas aĉeti rizon, fabacojn kaj legomojn. Ĉu 120 takoj sufiĉas (1,20 dolaroj)?
#000032
Kvankam taso da teo kostas pli ol 120 takojn (1,26 dolarojn) en elitaj teovendejoj ĉefurbe, teolaboristoj gajnas tiel malmulte ke ili ne povas aĉeti kokidon aŭ legomojn en la bazaro. Iuj eĉ turnas sin al plado farita kun teaj folioj, ofta elemento en siaj ĉiutagaj manĝoj. Tiurilate, la verkisto Kasafaddauza Noman skribis:
#000033
Kio povus esti pli romantika ol paroli pri teo en ĉi tiu regiono? Niaj amoj, paroladoj, rakontoj, kantoj kaj revolucioj kutime faras referencojn al teo. Per reklamado, ni povas scii ke eĉ post trinkado de taso da teo, soifo daŭras; vi povas senprokraste refreŝiĝi per taso da teo. Eĉ kun nur trinkado de teo, ni povas ŝanĝi ajnan situacion, ni povas protesti kontraŭ iu ajn maljusteco kaj havi revoluciajn ideojn. Sed teolaboristoj en ĉi tiuj anoncoj estas realaj fonaj akcesoraĵoj. La bela sceno de teokolekto ŝajnas pli bela per bonega kinematografio. Hodiaŭ, vi devas pagi almenaŭ 120 takojn (1,26 dolarojn) en elita teovendejo kaj eĉ manĝaĵaj kritikistoj kovras ĝin. Sed neniu filmeto montras la scenojn de la lukto por la vivo de laboristoj kun minimuma salajro de 120 takoj (1,26 dolaroj) tage, tio ne estas diskutita en la ĉefaj amaskomunikiloj. Ĉar ili konservas sian vivon en ĉi tiu paradizo manĝante teajn foliojn!
#000034
Nuntempe, estas multaj grandegaj projektoj en la lando por daŭrigi ĝian ekonomian disvolviĝon. Pri tio, Tasmia Afrin Mou skribis en Fejsbuko:
#000035
Teokultivado en Bangladeŝo komenciĝis dum la brita kolonia reĝimo. En 1840, ili establis la unuan teoĝardenon en la havena urbo Ĉitagongo [eo]. Tamen, komerca teokultivado ekis en la Silheta Regiono en 1857. Nuntempe, ekzistas pli ol 167 teoĝardenoj en la lando. Grava parto de tiu industrio situas en Silheto, Habiganj kaj Moulvibazar. Estas ĉirkaŭ 140.000 laboristoj en ĉiuj ĝardenoj, kaj plej multaj dediĉis sin al ĉi tiu profesio de generacioj.
#000038
Dum la 1860-aj kaj 1870-aj jaroj, la komerca sukceso de teoplantejoj en la regionoj Assam kaj Silheto altiris investojn de multaj eksterlandaj kompanioj. Rezulte, teoĝardenoj en ĉi tiuj regionoj komencis kreski. Kun tio venis la postulo de pli da laboristoj. En esplora artikolo de 2014 titolita “Historio de bangladeŝaj teoĝardenoj kaj teolaboristoj”, Riad Mahmud kaj Alida Binte Saqi malkaŝas ke la migrado de teolaboristoj estis simila al sklavotrafiko. La unuaj laboristoj en teoplantejoj ne estis devenaj de Silheto. Ili venis el diversaj lokoj de Barato [eo], pli ekzakte la plejmulto venis el la areoj trafitaj de malsato. Ili estis portitaj al teoplantejoj kun falsaj pretekstoj kaj la lokanoj nomis ilin “coolies” [Ndlr: pejorativa nomo de nekompetentaj laboristoj en Azio, malbone pagataj]. La lokaj loĝantoj, la posedantoj de la teoplantejoj kaj la oficialuloj traktis ilin kiel sklavojn.
#000039
Elvi Sidheri, foto de la aŭtoro, uzata kun permeso.
#000042
Li ne povis atendi plu kaj decidis malantaŭeniri. Lia pacienco atingis sian limon. “Se Hispanio ne volas ricevi Elvi-on, Elvi ankaŭ ne volas eniri Hispanion”, li diris al si mem, plifortigante elmontron kiu karakterizas lin ĝis hodiaŭ: paroli pri si mem en la tria persono. Li turnis sin duonvoje, petis sian pasporton kaj komencis la sekvan flugon al Albanio. Li konis kaj ne konis Madridon samtempe en tiu okazo.
#000044
Politikaj situacioj estis malfaciligantaj la disvastigon de la albana kulturo en la mondo. La internacia izoliteco de Albanio, unue, dum la komunisma reĝimo de Enver Hoĝa (1944-1985), kaj la nuna diplomatia blokado de Kosovo, lando rekonita hodiaŭ de 97 el la 193 membroj de UN [eo], kunlaboris por portreti kulturon kiu, eĉ kuntekste de Balkanio, estas imagata kiel la plej enigma. Oni taksas ke estas inter kvin kaj ses milionoj da homoj kiuj sin identigas etne kiel albanojn, kaj ne loĝas nur en Albanio. Ili konsistigas la ĉefan etnon en Kosovo (ĉirkaŭ 93%), la ĉefan etnan minoritaton en Nord-Makedonio [eo] kaj havas konsiderindan ĉeeston en Nigramonto, Italio kaj Grekio, aldone al grava diasporo en Usono, Italio kaj Norda Eŭropo [ĉiuj eo].
#000045
Pli ol dudek jarojn post sia unua intenco viziti Hispanion, Elvi Sidheri estas unu el la malmultaj tradukistoj kaj kulturaj perantoj inter la iberamerika mondo kaj la albana mondo. Fakte, li estas sperta konanto de la kultura monda romantiko kaj precipe de Hispanameriko ĉar li estas tradukisto de la hispana, itala kaj portugala al la albana, kaj dediĉis du romanojn al Hispanio: Du mondoj (Dÿ bote, origine en la albana), publikita en 2019, kaj A España con Amor (Sama titolo en originala verkaĵo albane) [eo: Al Hispanio kun Amo], eldonita en 2021.
#000046
Kun tiu spirito, ni parolis kun Elvi Sidheri per retpoŝto kaj jen la intervjuo, kiu estis redaktita.
#000047
Kiel restas la bildo kiun vi perceptis pri Hispanio post vivado de tia malagrabla situacio en la Madrida flughaveno?
#000048
Fue muy impactante, ya que me di cuenta de que la España de mis sueños de juventud, la que había conocido leyendo a Lope de Vega, Góngora y García Lorca, era otra cosa. Pero, aunque fui consciente que la realidad era distinta, no sentí ningún resentimiento hacia España. Volví a los pocos años, en 2004, y después muchas otras veces, cada vez que podía. De hecho, después de dos décadas tomé esa experiencia como inspiración y la plasmé como autor en una parte de mi libro publicado en 2021, A España con amor, por más que el libro no sea autobiográfico.
#000049
Ĝi estis tre ŝoka, ĉar mi rimarkis ke la Hispanio de miaj sonĝoj en mia juneco, kiun mi konis legante Lope de Vega, Góngora, Gracía Lorca, estis io alia. Sed, kvankam mi konstatis ke realeco malsamas, mi ne sentis ian rankoron kontraŭ Hispanio. Mi revenis ene de kelkaj jaroj, en 2004, kaj poste multalifojojn, ĉiufoje kiam mi povis. Fakte, post du jardekoj mi prenis tiun sperton kiel inspiron kaj reflektis ĝin kiel aŭtoro en parto de mia libro eldonita en 2021, Al Hispanio kun Amo, malgraŭ tio ke la libro ne estas aŭtobiografia.
#000050
Elvi Sidheri, albana verkisto kaj tradukisto
#000051
Kiel vi rekonektis kun la hispana mondo poste?
#000052
Fui a América casi inmediatamente después de esta primera fea experiencia y fue muy oportuno porque en el Caribe pude reencontrar las raíces de mi amor por el mundo hispano, su cultura y su lengua. Fui a República Dominicana y al principio me sentí casi como en casa porque estaba lleno de turistas italianos, que son muy parecidos a nosotros, los albaneses. En mi país la cultura y la lengua italianas están muy presentes. Y después empecé a apreciar la forma relajada en que vivían los lugareños, el clima, la naturaleza, el mar azul y la música. Después en Cuba me sentí muy atraído por su orgullo, la cultura asombrosa que tienen y la arquitectura colonial de Santiago de Cuba y La Habana. Descubrí que, aunque España y América Latina tienen orígenes comunes, como la misma lengua y algunas tradiciones, el Caribe e Hispanoamérica son realidades lejanas, que difieren visiblemente de España y de Europa.
#000053
Mi ris al Ameriko preskaŭ tuj post ĉi tiu unua malbela sperto kaj tio estis tre taŭga ĉar en Karibio mi povis renkonti la radikojn de mia amo por la hispana mondo, ĝia kulturo kaj lingvo. Mi iris al Dominika Respubliko [eo] kaj komence mi sentis min preskaŭ hejme ĉar ĝi estis plena de italaj turistoj kiuj tre similas al ni, la albanoj. En mia lando la itala kulturo kaj lingvo tre ĉeestas. kaj poste mi komencis estimi la malstreĉitan manieron en kiu la lokanoj, la vetero, la naturo, la blua maro kaj la muziko vivis. Poste, en Kubo mi sentis min tre allogita de ilia fiereco, la nekredebla kulturo kiun ili havas kaj la kolonian arkitekturon de Santiago de Kubo kaj Havano [ĉiuj eo]. Mi malkrovis ke kvankam Hispanio kaj Latinameriko havas komunajn originojn, kiel la sama lingvo kaj iuj tradicioj, Karibio kaj Latinameriko estas malproksimaj realaĵoj kiuj videble diferencas de Hispanio kaj Eŭropo.
#000054
Kion vi povus rakonti al ni pri ĉi tiuj kulturaj diferencoj inter Hispanio kaj Latinameriko el via perspektivo kaj viaj spertoj?
#000055
España es casi un típico país de Europa Occidental: desarrollado, moderno, de mentalidad abierta, aunque mantiene sus raíces mediterráneas. América Latina ha heredado la mayor parte del legado cultural español, como su lengua y muchas tradiciones, pero también ese maravilloso Nuevo Mundo ha creado su propia conciencia, a partir de la mezcla de muchas culturas y etnias que emigraron a lo largo de los siglos y se fusionaron con el componente nativo y con personas de otros orígenes como África y Asia.
#000056
Hispanio estas preskaŭ tipa okcidenteŭropa lando: disvolvita, moderna, kun malferma menso, kvankam ĝi konservas siajn mediteraneajn radikojn. Latinameriko heredis la plej grandan parton de la hispana kultura postlasaĵo, kiel ĝian lingvon kaj multajn tradiciojn, sed ankaŭ tiu mirinda Nova Mondo kreis sian propran konsciencon, el la miksaĵo de multaj kulturoj kaj etnoj kiuj elmigris tra la jarcentoj kaj kunfandiĝis kun la denaska komponento kaj kun homoj el aliaj originoj, kiel Afriko kaj Azio.
#000057
En tiu miksaĵo de kulturoj en Latinameriko, kiel vi vidas, el Albanio, tiun denaskan komponenton kiun vi mencias kaj ĝian interagadon kun aliaj kulturoj? Ĉu vi vidas similecojn inter tiu realaĵo kaj via balkana kunteksto?
#000058
La península balcánica también ha estado habitada por muchas naciones diferentes y la región siempre ha sido una encrucijada de civilizaciones, religiones e imperios. Soy muy consciente de que mi identidad albanesa fue forjada por la mezcla de estos pueblos y culturas a lo largo de los siglos.
#000060
La indiĝenaj popoloj konsistigas la plej gravan parton de la bildo kiun ni havas de Latinameriko, kaj precipe tiun kiun mi havas kiel hispansimpatianto, ĉar ili estas la koro mem de la amerika kontinento. Mi pensas pri la miksaĵo de etnoj, lingvoj, tradicioj kaj radikoj kiuj kontribuis al historiaj civilizacioj kaj ankaŭ pri la kontribuo de denaskaj kulturoj: sen ili Latinameriko ne estus la sama.
#000061
La Balkana Duoninsulo ankaŭ estis loĝata de multaj diversaj nacioj kaj la regiono ĉiam estis vojkruciĝo de civilizacioj, religioj kaj imperioj. Mi tre scias ke mia albana identeco estis forĝita de la miksaĵo de ĉi tiuj popoloj kaj kulturoj tra la jarcentoj.
#000062
Ĉu vi trovas multajn kulturajn similecojn inter Balkanoj kaj Latinameriko?
#000063
Seguramente podemos encontrar muchas, sí. Aunque no me gusta hablar de aspectos negativos hay que mencionar que en estas dos regiones hay problemáticas comunes como falta de estabilidad, problemas económicos, crisis gubernamentales, dictaduras pasadas y sistemas democráticos híbridos. Afortunadamente también compartimos una actitud en la vida cotidiana de vivir con alegría, somos irascibles, despreciamos las dificultades que enfrentamos y hay un cierto disfrute de la lentitud en el día a día que nos permite apreciar los pequeños placeres que se nos presentan. Me gusta pensar que, en cierto modo, los Balcanes son la América Latina de Europa en muchos aspectos hermosos.
#000064
Ni certe povas trovi multajn, jes. Kvankam mi ne ŝatas paroli pri negativaj aspektoj, ni menciu ke en ĉi tiuj du regionoj estas oftaj problemoj kiel manko de stabileco, ekonomiaj dilemoj, registaraj krizoj, pasintaj diktaturoj kaj hibridaj demokratiaj sistemoj. Feliĉe ni ankaŭ kundividas sintenon en la ĉiutaga vivo de travivado kun ĝojo, ni estas koleruloj, ni malestimas malfacilaĵojn kiujn ni alfrontas kaj estas certa ĝuo de la malrapideco en la tago al tago kiu permesas al ni estimi la malgrandajn plezurojn kiuj estas prezentitaj al ni. Mi ŝatas pensi ke, iel, Balkanoj estas la Latinameriko de Eŭropo en multaj belaj aspektoj.
#000065
Ĉu ekzistas vortoj en la albana kiujn oni povas traduki klare al la hispana, sed samtempe, traduki ilin en aliajn lingvojn malfacilegas ĉar ne ekzistas ekvivalentoj?
#000066
Creo que sí. Pienso en la muy típica palabra española “siesta” que puede traducirse fácilmente con la palabra albanesa “kotem”: una especie de siesta relajante, que también implica una tradición del lento disfrute de la vida que ambas culturas compartimos.
#000067
Mi kredas ke jes ja. Mi pensas pri la tre tipa hispanvorto “siesta” [eo: siesto] kiu oni povas facile traduki per la albana vorto “kotem”: speco de malstreĉa dormeto, kiu ankaŭ implicas tradicion de malrapida ĝuo de la vivo kiun ambaŭ kulturoj kundividas.
#000068
Kaj se vi elektus unu solan vorton de la hispana, kiu ĝi estus?
#000069
La que siempre me ha fascinado es “hermosa”, ya que es una de las primeras palabras que aprendí al leer el libro “La judía de Toledo” de Lion Feuchtwanger. Es un escritor judío alemán sobreviviente del Holocausto que en su novela describe el amor entre el rey Alfonso VIII y Raquel, una muchacha judía a quien llamaban la “Fermosa”. Para mí, España y el mundo y culturas hispánicas son simplemente hermosas.
#000070
Tiu kiu ĉiam fascinis min, estas “hermosa” [eo: bela], ĉar ĝi estas unu el la unuaj vortoj kiujn mi lernis legante la libron “La judía de Toledo” [eo: La judino de Toledo] de Lion Feuchtwanger. Li estas juda-germana verkisto, postvivanto de la Holokaŭsto, kiu en sia romano priskirbas la amon inter reĝo Alfonso VIII kaj Raquel, juda knabino kiun oni nomis “Fermosa”. Por mi, Hispanio kaj la mondo kaj hispanaj kulturoj estas simple belaj.
#000071
Kiuj estas la hispanaj kaj latinamerikaj aŭtoroj kiujn vi ŝatas aŭ pli ĝuas traduki?
#000072
Me encanta hacer traducciones especialmente de poetas, ya sea de España o de América Latina, y debo señalar que mi primera traducción del español fue de tres de las Novelas Ejemplares de Miguel de Cervantes. Todo el tiempo traduzco autores, como Octavio Paz, Mario Benedetti, César Vallejo –uno de los poetas más difíciles de traducir–, Jaime Sabines, Pablo Neruda y, mi favorita en absoluto, Elvira Sastre.
#000073
Mi amas fari tradukojn precipe de poetoj, estu de Hispanio aŭ Latinameriko, kaj mi devas klarigi ke mia unua tradukado de la hispana estis tri el la Ekzemplaj Romanoj de Cervanto [eo]. Mi tradukas aŭtorojn la tuta tempo, kiel Octavio Paz, Mario Benedetti, César Vallejo -unu el la plej malfacilaj poetoj por traduki-, Jaime Sabines, Pablo Neruda kaj, mia plej ŝatata verkistino, Elvira Sastre.
#000074
Kiu literaturo temas pri la ligoj inter la albana kaj la hispana mondo?
#000075
Poca y no está traducida. El clásico de referencia es el famoso libro Hasta la vista (NdR: título original en albanés) del gran autor Pietro Marko, donde describe la Guerra Civil Española inspirado en sus propias experiencias como voluntario de las Brigadas Internacionales. Nunca se ha traducido al español y yo siempre recomiendo su traducción por su disidencia a la dictadura y las experiencias que cuenta. También me gustaría destacar mi libro A España con Amor, en el que describo las relaciones culturales y humanas entre albaneses y españoles desde la década de 1930 hasta nuestros días a través de tres historias de amor en tres épocas diferentes. (NdR: en junio se ha publicado en España la novela policial La espía de cristal de Pere Cervantes, que ambienta una historia de amor entre un reportero español y una sobreviviente de guerra albanesa en el Kosovo de la posguerra)
#000076
Malmulta kaj ne estas tradukita. La referenca klasikaĵo estas la fama libro Hasta la vista (NdlR [Hispane*]: originala titolo albane) de la granda aŭtoro Pietro Marko, kie li priskribas la Hispanan Enlandan Militon inspiritan de siaj propraj spertoj kiel volontulo de la Internaciaj Brigadoj. Oni neniam tradukis al la hispana kaj mi ĉiam rekomendas ĝian tradukon pro lia malkonsento al diktatoreco kaj la spertoj kiujn li rakontas. Mi ankaŭ ŝatus reliefigi mian libron Al Hispanio kun Amo, en kiu mi priskribas kulturajn kaj homajn rilatojn inter albanoj kaj hispanoj de la 1930-aj jaroj ĝis nuntempo tra tri amrakontoj en tri malsamaj tempoj. (NdlR [hispane]: en junio, estis eldonita en Hispanio la polica romano La espía de cristal de Pere Cervantes, kiu starigas amrakonton inter hispana raportisto kaj postvivantino de albana milito en la postmilita Kosovo)
#000077
Estante la albana literaturo malmulte konata, pri kiu ni devus atenti por kompreni pli bone ĉi tiun kulturan panoramon? La nomo de la verkisto Ismail Kadaré ĉiam aperas, sed kiuj aliaj estas?
#000078
La literatura albanesa está viviendo una especie de renacimiento, después de la caída del régimen totalitario en Albania, pero también en Kosovo, y hay muchos escritores talentosos que están creando una nueva ola sin vínculos, pocas influencias y una mentalidad distinta al antiguo régimen y sus reflejos en nuestro espacio literario, como pueden ser Erjus Mezini o Kristaq Turtulli.
#000079
Kadaré es un grande, y eso no lo digo yo, sino los lectores de medio mundo en los más de treinta idiomas en la cuales han sido traducidos sus libros. Pero sus obras están inevitablemente vinculadas a aquel periodo histórico. Él supo jugar majestuosamente con la censura, señalando problemas que nadie más podría. Sin embargo, un hecho lamentable en el que caen muchos cuando escriben sobre Albania es tomar siempre como punto de referencia la violencia del Kanun medieval, las Vírgenes Juradas, la dictadura de Hoxha, la prostitución, las organizaciones criminales mafiosas y nada más, como si Albania y los albaneses fuéramos sólo eso. Es algo muy despectivo, que no le hace justicia a Albania ni a su literatura.
#000080
La albana literaturo vivas specon de renaskiĝo, post la falo de la totalisma reĝimo en Albanio, sed ankaŭ en Kosovo, kaj estas multaj talentaj verkistoj kiuj kreas novan ondon sen ligoj, malmultaj influoj kaj malsama pensmaniero de la malnova reĝimo kaj ĝiaj reflektoj en nia literatura spaco, kiel ekzemple Erjus Mezini aŭ Kristaq Turtulli.
#000081
Kadaré estas grandulo, kaj ne mi diras tion, sed la duonmondaj lektoroj en la pli ol tridek lingvoj en kiuj liaj libroj estis tradukitaj. Sed liaj verkoj estas neeviteble ligitaj al tiu historia periodo. Li sciis ludi majeste kun cenzuro, montrante problemojn kiujn neniu povis montri. Tamen, malfeliĉa fakto en kiun multaj falas kiam ili skribas pri Albanio estas konsideri ĉiam la perforton de la mezepoka Kanun, la Vírgenes Juradas (Ĵuritaj Virgulinoj), la Hoxha-diktaturon, la prostituadon, la krimajn organizojn de mafio kaj nenion pli, kvazaŭ Albanio kaj albanoj estas nur tio. Ĝi estas io tre disdegna, kiu ne faras justecon al Albanio aŭ al ĝia literaturo.
#000082
Efektive, kiam oni parolas pri “Albanio” kaj “Kosovo”, oni kutime proliferigas negativajn, aŭ almenaŭ antaŭmodernajn kaj malhelajn stereotipojn. Kion oni povus fari de kultura produktado por kontraŭstari tiujn bildojn kaj oferti al la mondo pli fidelan, modernan kaj kosmopolitan vizion de la nunaj Albanio kaj Kosovo?
#000083
Tanto extranjeros como muchos autores albaneses suelen enfocarse en esto, quizás, porque les resulta más fácil que profundizar en otras cosas. En mi literatura, por el contrario, siempre trato de centrar la atención en el carácter cosmopolita ancestral típico de los albaneses. Por ejemplo, en el hecho de que nuestra tierra desde siempre ha sido encrucijada de civilizaciones, lenguas, culturas y tradiciones y eso lleva a una mentalidad abierta y a una hospitalidad característica que se aprecia, entre otras cosas, en el rescate de los judíos en la Segunda Guerra Mundial o en la acogida de refugiados de la guerra de Kosovo en 1999. Intento destacar de nuestra Besa ­–código de honor tradicional albanés­– nuestra actitud alegre y nuestra obstinación y carácter invencible ante las dificultades de la vida, el mal destino, los invasores y los regímenes opresores.
#000084
Samkiel eksterlandanoj, albanaj aŭtoroj kutime fokusiĝas pri tio, eble, ĉar ili trovas ĝin pli facila ol profundigi aliajn aferojn. En mia literaturo, kontraŭe, mi ĉiam provas koncentri atenton al la tipa prapatra kosmopolita karaktero de la albanoj. Ekzemple, en la fakto ke nia tero ĉiam estis vojkruciĝo de civilizacioj, lingvoj, kulturoj kaj tradicioj kaj tio kondukas al malferma menso kaj karakteriza gastamo kiu videblas, interalie, en la savo de la judoj en la Dua mondmilito aŭ en la ricevo de rifuĝintoj de la kosova milito en 1999. Mi klopodas elstarigi el nia Besa -tradicia honora kodo en Albanio- nian gajan sintenon kaj nian persiston kaj nevenkeblan karakteron fronte al la malfacilaĵoj de la vivo, malbona destino, la invadantoj kaj subpremaj reĝimoj.
#000085
Kiun estontecon de kunlaboro ni povas atendi inter la albana mondo kaj la hispana mondo konsiderante ke ili estas ekstercentraj areoj de tutmonda kultura produktado?
#000086
Estoy seguro de que seguirán construyéndose puentes culturales entre nuestras culturas y gente, especialmente a través de la literatura, y daré lo mejor de mí para dar mi aporte en este contexto, como autor y como traductor.
#000087
Mi estas konvinkita ke kulturaj pontoj inter niaj kulturoj kaj homoj estos daŭre konstruitaj, precipe per literaturo, kaj mi faros mian plej bonegan parton por doni mian kontribuon en ĉi tiu kunteksto, kiel aŭtoro kaj kiel tradukisto.
#000088
Tiuj ĉi faktoj montras popolan malfidon al la Ŝtata Administra Konsilio (ŜAK) formita de militistoj. Speciale malaltiĝis dependeco de la homoj de la banka sistemo kaj de ĉiuj financaj mekanismoj ĝenerale. Tio stimulas la popolon de Mjanmao al uzado de ĉifromono kiel alternativo. Ambaŭ ŜAK kaj la ombra Registaro de la Nacia Unueco (RNU) agnoskis tiun bezonon per siaj mandatoj: la unua kiel rimedon kuraci la malsanan ekonomion per la cifereca mono kaj eviti truditajn sankciojn kontraŭ ĝi kaj la dua por apartigi la ekzistantan monon de la ŝtato kaj krei alternativan sendependan monon kiu garantios liberajn kaj sekurajn financajn fluojn. Ambaŭ flankoj ankaŭ anoncis proprajn ĉifromonajn iniciatojn; estos interese vidi kiu venkos en tiu ĉi batalo de ĉifromonaj revoj.
#000092
Tamen la elekto de ĉifromono farita de RNU havas certajn dubigajn aspektojn. La rezonoj de RNU por elekti Tether estis preventi la spuradon de ĝiroj, krei pli bonajn kaj rapidajn ĝirojn kaj atingi financan stabilecon. Tether estas la tria ĉifromono laŭ grandeco kun merkata parto je 76 miliardoj da usonaj dolaroj kaj ĝi povas esti transdonata same kiel Bitcoin en ĝiroj malfacile spureblaj de registaro.
#000095
Ĉiuj formoj de ĉifromono estis malpermesitaj en Mjanmao longe antaŭ la puĉo. En 2020 la Centra Banko de Mjanmao (CBM) deklaris malpermeson de ĉifromono, referencinte al Bitcoin (BTC), Litecoin (LTC), Ethereum (ETH) kaj Perfect Money (PM), kaj ĉiuj vendistoj devus esti punataj surbaze de mona leĝo. En januaro 2022 denove, responde al la deklaro de RNU pri Tether kiel oficiala valuto, farita en decembro 2021, ŜAK preparis leĝon pri kibersekureco, kiu faris krima la uzadon de VPN kaj de ĉifromono. La ironio de la militista paŝo estas ke tuj post la malpermeso de ĉifromono en februaro 2022 ĝi deklaris ke ĝi estas kreanta ciferecan monon.
#000097
Aliflanke, la militistaro observas kaj arestas kontraŭjuntajn grupojn spurante telefonnumerojn per Wave Money, K Pay, CB Pay, ktp. La alia eventuala celo de la junta strebo al cifereca mono povas esti la revo pri centralizita manipulado de la ĝiraj datumoj de la homoj en unu loko, tiel ke oni povu spuri kaj kontroli civitanojn eĉ pli senprobleme.
#000099
La granda diskurso de la ĉifromona movado kondukas al la disiĝo de mono kaj ŝtato. Estas evidente ke ekde kiam ĉio komenciĝis per la blanka papero de Satoshi, la ĉifromono estas prezentata kiel rezistado al la ŝtata povo. La ĉifromona revolucio en Venezuelo estis prezentita kiel granda ekzemplo de ambaŭ rezistado kaj reprezalioj.
#000101
Se paroli pri la reprezalia flanko, la registaro de Venezuelo provas centralizi la ĉifromonan movadon kreante Petro, nacian ciferecan monon. Venezuelo estas nur unu el la multaj ŝtatoj kiuj atente rigardas al ĉifromonoj aŭ ciferecaj valutoj bazitaj sur blokĉeno kiel instrumento de centralizado kaj spurado. Ekzemple ankaŭ Ĉinio ekde 2014 akcelas la kreadon de nacia cifereca mono, cifereca juano [eo], kiun la Popola Banko de Ĉinio nomis “suverena mono”. The Washington Post raportis ke la Ĉina Komunista Partio deziras spuri sian propran popolon pli skrupule establinte pli centralizitan ciferecan monon. La cifereca juano ebligas nur “kontrolatan anonimecon”, kio signifas ke la persone identigeblaj informoj pri civitanoj estos grandskale difinataj kaj kontrolataj de la ŝtato. La mono iĝas unu el la instrumentoj de la ĉina sistemo de socia kredito, kiu estas mondskale unu el la instrumentoj de cifereca publika administrado plej entrudiĝantaj en privatecon.
#000103
La ĉifromona revolucio en Venezuelo havas similan politikan kaj ekonomian kuntekston al tiu de Mjanmao nun. Tamen en Mjanmao la strategioj pri ĉifromonaj revoj ĉe ambaŭ flankoj pli grande substrekas leĝodonajn aktivadojn ol evoluigon de la ĉifromona ekonomio. Kaze de Venezuelo, la evoluigo de la ĉifromona ekonomio devenas pli de sociaj ciferecaj novigoj, profunda kompreno de valorkreado kaj distribuado, kaj de la ebleco atingi lokajn komunumojn ol de leĝodonaj aferoj.
#000104
La ĉifromona revolucio en Mjanmao estas ĉe la komenco de obstina lukto inter reprezalioj kaj rezistado. Tio ludos gravan rolon en la politika revolucio en Mjanmao: ĉu la lando povos restarigi demokration aŭ dronos en aŭtoritatismo [eo].
#000105
Meksiko [eo] estas meze de malplibonigo de simptomoj de klimata krizo, kun sekecoj, inundoj kaj fajregoj ĉiam pli severaj en ĝia teritorio. En tiu kunteksto, kie populacioj suferas pro malabundeco, pliiĝis luktoj por akvo en la lando, en la lasta jardeko.
#000109
Keretaro [eo], ŝtato en centra zono de la lando, kun altaj indicoj de streso kaj malsekureco pri akvaj rimedoj, estas la sola ŝtato kiu neniam havis specifajn lokajn leĝojn pri akvoj. Nuntempe, la tuta teritorio de la ŝtato estas tuŝita de sekeco, kaj pli ol triono suferas severan sekecon. Krome, la 26 ĉefaj akvorezervejoj de Keretaro estas malplenaj.
#000110
La 31-an de marto, oni prezentis du leĝajn proponojn kiuj atentigis la loĝantaron.
#000111
Ĉirkaŭ 30 organizoj, aktivuloj kaj ekologiistoj protestis kontraŭ du iniciatoj prezentitaj en la @Legislatura_Qro.
#000116
Ambaŭ proponoj estis kritikitaj de civilaj organizoj kiel riskaj ĉar ili ne traktas gravajn aspektojn de akva reguligado, kiel la efikon sur ekologian daŭrigeblon, la kamparan kuntekston kaj la klimatan ŝanĝon; kaj ankaŭ, ĉar ili establas privatan administradon de trinkakvaj servoj, modelon kiu estas tutmonde kaj vaste pridubita pro siaj negativaj efikoj por la homa rajto je akvo.
#000117
El relator de @onu_es@SRWatSan ya advirtió los riesgos de privatizar los servicios públicos de agua para los #DerechosHumanos, ¿por qué seguimos insistiendo? #AguasConLaLeyDeAguas 
#000118
La raportisto de UN @SRWatSan jam avertis pri riskoj de privatigo de publikaj akvaj servoj kontraŭ homaj rajtoj, kial insisti?
#000120
La guberniestro de Keretaro, la Ŝtata Akvo-Komisiono kaj iuj leĝdonantoj argumentis, ke la leĝaj iniciatoj ne celas privatigi akvon en la ŝtato, sed la koncesion de la publika servo al privataj kompanioj; kvankam diversaj grupoj de la civila socio kaj aktivuloj atentigis, ke “koncesio de servoj” estas formo de privatigo laŭ Raportisto de Unuiĝintaj Nacioj pri homa rajto je akvo.
#000121
Retoj el la tuta lando, inkluzive de la Coordinadora de Trabajadores en Defensa del Carácter Público del Agua, la Coordinadora Nacional Agua para Todxs, la Red Mexicana de Cuencas, la Coalición de Organizaciones Mexicanas por el Derecho humano al agua kaj la Freshwater Action Network México (FANMex), avertis pri la eblaj konsekvencoj de aprobo de la iniciatoj, konsiderante la efikojn de privatigo en aliaj ŝtatoj de la lando kaj specife en Keretaro en la lastaj du jardekoj.
#000122
Osc identifican 3 riesgos en #aguasconlaleydeaguas de #Queretaro:
Sin inclusión real de #DerechosHumanos ni justicia hídrica
Sin bases para la Gestión integral en #EmergenciaClimática
#000123
Osc identigas 3 riskojn en #aguasconlaleydeaguas de #Keretaro:
Sen reala inkludo nek de #HomajRajtoj, nek de akva justeco
Sen bazoj por integra administrado pri #KlimataKrizo
#000124
Kvankam la koncesio de la servoj estas aktuala praktiko de la ŝtata ĉefurbo, la formaligo de ĉi tiu modelo malfermus la pordon por normaligi tion, laŭ akademiaj kaj ĵurnalaj esploroj, kio estas unu el la ĉefaj kaŭzoj de la nuna loka akva krizo. En la lastaj jaroj, la konfliktoj kaŭzitaj de akaparado de akvo estigis manifestaciojn en Amealco, Cadereyta kaj aliaj municipoj de Keretaro.
#000125
Sub la alvoko #AguasConLaLeyDeAguas (Akvoj [ndlt. La vorto estas uzata por averti aŭ atentigi iun pri specifa danĝero aŭ situacio] kun la Akva Leĝo), organizoj kaj loĝantoj postulas malferman parlamentan kunsidon por malhelpi la riskojn kaj inkluzivi la civitanajn proponojn.
#000126
De la loka parlamento, la malfermo de spacoj por partopreno ankoraŭ ne estis konsiderata, malgraŭ la fakto ke ĝi estas devo derivita de la Escazú-interkonsento, internacia pakto kiu traktas aliron al informoj, publika partopreno kaj aliro al justico en naturmediaj aferoj en Latinameriko kaj Karibio (ĉiuj eo).
#000127
#ParlamentoAbierto no es un foro ni unos días para enviar opiniones por correo, es un proceso amplio, oportuno, transparente, incuyente y suficiente acorde con obligaciones y estándares de #EscazúAhora y del derecho humano al agua. #AguasConLaLeyDeAguas de #/ZNmXDNyk2P
#000128
#MalfermaParlamento estas nek forumo, nek kelkaj tagoj [por] sendi opiniojn per poŝto, ĝi estas larĝa, ĝustatempa, travidebla, inkluziva kaj sufiĉa procezo laŭ devoj kaj normoj de #EscazúNun kaj de homa rajto al akvo. #AguasConLaLeyDeAguas (eo: Gardu pri la akva leĝo) de #Keretaro
#000130
Kun areo de 1,5 milionoj da kvadrataj kilometroj, Mongolio [eo] estas inter la plej grandaj landoj en la mondo, okupante la 18-an lokon laŭ grandeco. Ĝia vasta tero ampleksas virgajn borealajn arbarojn [eo], montajn ekosistemojn, kaj plurajn specojn de prerioj [eo] konataj kiel stepo [eo]. Loĝata de 3.3 milionoj da homoj, Mongolio ankaŭ estas unu el la plej maldense loĝataj landoj en la mondo, kio faras ĝin bona elekto por konservado de la biologia diverseco [eo].
#000133
Tamen, dum la lastaj tri jardekoj, la naturmedio [eo] de Mongolio alfrontas multoblajn minacojn, inkluzive de minado kaj infrastruktura evoluigo, troa paŝtado, ekspluatado de fosiliaj brulaĵoj, dezertiĝo kaj klimata ŝanĝo [pdf en la angla] kiuj ĉiuj manifestiĝas kiel senprecedencaj pliiĝoj de la aeraj temperaturoj kaj en nenormala ripeta formo de precipitaĵo [eo].
#000134
Klimata ŝanĝo [eo] influas la furaĝorezervojn, la kunmetaĵon de plantoj kaj la diversecon de la paŝtejoj. Ĝi same kaŭzis konstantan pliiĝon de naturaj katastrofoj kiel sekeco kaj dzud, [tio estas] severa klimata situacio kiu kaŭzas amasan mortadon de la brutaro ĉu pro malsato ĉu pro ekstrema malvarmo.
#000135
Plia fonto de poluado estas la ĉiutagaj agadoj de homoj kaj ilia aliro al la vivmedio [eo].
#000136
Riverfluejo plenigita per plastaj kaj vitraj boteloj. Foto de Amedeo Bastiano uzata kun permeso.
#000137
Ekzemple en la riverfluejoj, kiuj sekiĝas somere, estas kutime trovi malplenan botelon da vodko. Sur la montetoj, estas altaroj de plastaj pakaĵoj kaj ladskatoloj starantaj apud la veraj altaroj starigitaj por preĝi al la ĉiela dio Tenger [tengrismo] kiu estas esenca figuro en mongolaj ŝamanismaj kredoj [en]. Ekster la vilaĝoj, meze de la stepo, troviĝas subĉielaj rubejoj. Nur kelkajn kilometrojn de siaj domoj, la loĝantoj de tiuj vilaĝoj amasigas la rubaĵojn, kiujn ili produktas dum la vintro, kaj bruligas ilin tie. En la ĉirkaŭaĵo, eblas vidi restaĵojn de misformita plasto dum multaj monatoj poste.
#000138
Laŭ loka fakulo, la kaŭzo je la radiko de tio estas la manko de vivmedia konscio ĉe la mongola popolo [eo]. Batsuren S. estas 37-jara vivmedia inĝeniero, kiu diplomiĝis ĉe unu el la plej bonaj mongolaj universitatoj kaj finis specialajn magistrajn studojn en fama instituto en Sud-Orienta Azio [eo], kie ŝi nun laboras kiel esploristino. Ŝi petis ke ŝia familia nomo kaj la nomo de ŝia universitato restu konfidencaj. Ŝi klarigas:
#000139
People in Mongolia don’t realize that their actions have consequences. If they leave a bottle in a meadow, this bottle may reach a river, or be eaten by a yak and cause its death. But people are not educated to think this way. They just say: “I want to have a beer,” or some vodka, or some water. And they drink, then leave the bottle in the grass.
#000140
Homoj en Mongolio ne rimarkas, ke iliaj agoj havas sekvojn. Se ili lasas botelon en herbejo, tiu botelo povas atingi riveron, aŭ esti manĝita de gjako [eo, gruntbovo] kaj kaŭzi ĝian morton. Sed homoj ne estas edukitaj pensi tiel. Ili nur diras: “Mi volas trinki” bieron aŭ iom da vodko aŭ iom da akvo. Ili trinkas, poste lasas la botelon en la herbo.
#000141
Mongoloj estas juna popolo – kio signifas, ke ili ne estas plene memkonsciaj je socia nivelo, kaj ne profunde komprenas kiom vundebla la naturo estas, asertas Batsuren, ligante la aferon al lastatempa ŝanĝo en vivstilo:
#000142
People here have been almost exclusively nomads until a few decades ago. They started gathering in cities only recently, and even nowadays, approximately half of the population lives in the traditional nomadic way. In the past, nomads’ trash could be abandoned in nature without worrying too much. It consisted of carcasses of animals, furs, wood, and natural fabric used for clothing. After a few weeks, the environmental agents would consume it and let it return to what it was before without any damage for the soil.
#000143
Homoj ĉi tie estis preskaŭ ekskluzive nomadoj ĝis antaŭ kelkaj jardekoj. Ili komencis kolektiĝi en urboj nur lastatempe, kaj eĉ nuntempe, proksimume duono de la loĝantaro vivas laŭ la tradicia nomada maniero. En la pasinteco, la rubaĵoj de nomadoj povis esti forĵetitaj en la naturo sen fari sin tro da zorgoj. Ĝi konsistis el kadavroj de bestoj, feloj, ligno kaj natura ŝtofo, uzitaj por vestaĵoj. Post kelkaj semajnoj, la naturmediaj kataliziloj konsumus ĉion kaj lasus ĉion reveni al tio kio ĝi estis antaŭe sen ajna damaĝo por la grundo.
#000144
Nuntempe, la rubaĵo ŝanĝiĝis kaj fariĝis vitro, plasto, metalo, benzino, kemiaĵoj. Sed por homoj, kiuj ne konas la tiurilatajn danĝerojn, kompreni la efikon de forĵetado de ĉi tiuj produktoj en la naturo ne estas tiel simpla.
#000145
A part of the new ruling class of Mongolia is extremely concerned about it. And the herder communities also understand that some change is happening. They observe nature every day, and see that it behaves differently from the past. A lot of information is circulating through the internet. However, the institutions aren’t reaching out to the public in systematic way. And while people do agree on the importance of protecting nature, they still have a limited understanding of the ways to do so.
#000147
Parto de la nova reganta klaso de Mongolio ege maltrankviliĝas pri ĝi. Kaj la paŝtistaj komunumoj ankaŭ komprenas, ke iu ŝanĝo okazantas. Ili observas la naturon ĉiutage, kaj vidas ke ĝi kondutas malsame ol en la pasinteco. Multaj informoj rete cirkulas. Tamen, la institucioj ne atingas la publikon en sistema maniero. Kaj kvankam homoj konsentas pri la graveco protekti la naturon, ili ankoraŭ havas limigitan komprenon pri la manieroj fari tion.
#000148
Kiel li klarigas, en 1998, la mongola registaro aprobis Publikan Ekologian Edukan Programon, efektivigonta inter 1998 kaj 2005. Sed neniu elpensis planon por traduki ĝin en konkretajn agojn por longdaŭraj rezultoj. Do, la pozitivaj sed malegalaj rezultoj kiuj estis akiritaj komence, estas nun forvelkantaj.
#000149
Between 2019 and 2020, the government designated 32 new protected areas, for a total of 4.9 million hectares. It also committed to put under national protection 30 percent of the country’s total land. They already achieved the result of protecting 21 percent of it, which equals to almost 33 million hectares. On top of this, 31 additional million hectares are now designated as locally protected areas. All this took a lot of effort, yet, because of the absence of an organic program to spread information, many people remain uneducated, even among the scientific community. The country suffers [from] the lack of a science-based nature conservation approach, and the public tends to oversimplify matters related to the environment.
#000150
Inter 2019 kaj 2020, la registaro nomumis 32 novajn protektitajn areojn, por entute 4,9 milionoj da hektaroj. Ĝi ankaŭ decidis meti sub nacian protekton 30 procentojn de la tuta lando. Ili jam atingis la rezulton protekti 21 procentojn de ĝi, kio egalas al preskaŭ 33 milionoj da hektaroj. Aldone al tio, 31 pliaj milionoj da hektaroj nun estas nomumitaj kiel loke protektitaj areoj. Ĉio ĉi postulis multe da peno, tamen, pro manko de programo por disvastigi informojn, multaj homoj restas neinformitaj, eĉ inter la scienca komunumo. La lando suferas [pro] la manko de scienco-bazita naturkonserva aliro, kaj la publiko emas tro simpligi aferojn ligitajn al la naturmedio.
#000151
Kaj por Batsuren kaj por Gala, la nura maniero kiel la situacio povas pliboniĝi estas ŝanĝante la pensmanieron de la homoj. Kaj por ke tio okazu, institucioj kaj la registaro sindone faru politikon por plibonigi la naturmedian edukadon.
#000152
Kiel Batsuren konkludas, “ili [la registaro] daŭrigu lanĉi ampleksajn informkampanjojn, disvastigu konscion pli egale kaj sisteme, kaj puŝu homojn doni pli da atento al la naturmedio.”
#000153
La 28-an de decembro, la Agentejo pri Publika Registro de Kartvelio transdonis ŝtatan proprieton de preskaŭ 5 960 kvadrataj metroj da ŝtata tero al Nunu Tamazashvili, la edzino de la nuna ĉefministro de la lando, Irakli Gharisbashvili. La peto estis farita de la Nacia Forsta Agentejo kaj kolerigis civitanojn kaj ekologiistojn tra la mondo.
#000156
La kanalo Pirveli TV estis la unua kiu informis pri la cedo, asertante ke la tereno estis la novjardonaco de Gharisbashvili al lia edzino.
#000157
La tereno estas parto de la Kartvelia Ŝtata Forsta Fonduso kaj situas en Borjomi [fotoj], balneologia loko en la centro de la lando.
#000158
Pirveli TV raportis ke la tereno estis proksime al la apuda domo kiun la familio konstruis. Ili asertis ke la tereno antaŭe estis tute barita, krom la parto kiu ligis la novan domon al la arbaro, sugestante ke oni jam sciis ke la tereno estos koncesiita al ili.
#000159
La tereno estis luvendata al Tamazashvili por 49 jaroj, kontraŭ jara pago de 6 256 larioj (proksimume 2 mil dolaroj). Laŭ la kondiĉoj de la luaĉeta kontrakto [eo], Tamazashvili povas instali “povizoran laŭbon” [eo] por “sportaj kaj distraj celoj”.
#000160
“Turismaj, sportaj kaj aliaj kulturaj kaj distraj celoj” estas kelkaj de la kriterioj kiuj permesas luaĉeti la arbarojn protektitajn de la Kartvelia Ŝtata Forsta Fonduso al personoj.
#000161
La 23-an de januaro, la Nacia Arbara Agentejo eldonis deklaron per Fejsbuko, insistante ke la aŭkcio de la grundoj, anoncita en decembro, estis malfermita al ĉiuj kaj ke la kontrakto inkluzivas liston de devontigoj por luaĉetaj tenantoj.
#000162
The phrase ‘Türkiye’ symbolises and conveys the Turkish nation’s culture, civilisation, and values in the best way possible. As part of this, the phrase ‘Made in Türkiye’ instead of ‘Made in Turkey’ began to be used in our export products; as a result, our products, which are the pride of our country in international trade, are promoted and presented to the rest of the world using the ‘Türkiye’ branding. Our aim is now to represent our state and nation’s thousands of years of experience in every sector under the ‘Türkiye’ brand.
#000173
La vorto “Türkiye” simbolas kaj spegulas la turkajn naciajn kulturon, civilizon kaj valorojn en la plej bona ebla vojo. Kiel parto de tio, la frazo “Made in Türkiye” anstataŭ “Made in Turkey” komencas esti uzata en niaj eksportaĵoj; kiel rezulto niaj produktoj, pri kiuj nia lando fieras en internacia komerco, estas reklamataj kaj prezentataj al la resto de la mondo uzante la varmarkon “Türkiye”. Nia celo nun estas reprezenti la miljaran sperton de niaj ŝtato kaj nacio en ĉiu sektoro sub la varmarko “Türkiye”.
#000174
Dum Altun kaj la prezidento substrekas ke la nomŝanĝo devos fortigi la reputacion de la lando, aliaj ŝercas ke la kampanjo strebas malasociigi la landon de samnoma birdo. “Tajpu “Turkey” en Guglo kaj vi ricevos miksaĵon de bildoj, artikoloj kaj vortaraj difinoj kiuj konfuzas la landon kun meleagro – ankaŭ konata en la angla kiel “the turkey”, granda birdo devenanta el Nordameriko – kiu estas fama kiel plado de Kristnaska menuo aŭ ĉe Dankotaga vespermanĝo” raportis TRT World.
#000176
With what's going on inside Turkey, another branding campaign is the focus? /2Q7z4wEWDC
#000178
ICYMI, Turkey now insists on calling itself Türkiye in English, as it has no other problems to deal with 
#000181
ICYMI, Turkio nun insistas nomiĝi Türkiye en la angla, ĉar ĝi ne havas aliajn traktendajn problemojn
#000183
Aliaj kritikas la registaran elekton uzi la monon de impostpagantoj por tiu nomŝanĝo dum estas sennombraj aliaj problemoj kiuj plagas la komunumon, kiel recesio, kreskanta senlaboreco, nekontrolebla perforto, genra diskriminacio kaj kresko de Omikron-infektiĝoj inter aliaj.
#000184
Another savvy method to spend $! That is just what is needed in a recession! Bravo 
#000185
I hate to be the bearer of bad news but Turkiye and Turkey will be pronounced pretty much the same in English and foreigners will still call it Turkey anyway. Huge waste of taxpayers’ money 
#000188
Mi malamas esti la disvastiganto de malbonaj novaĵoj, sed “Turkiye” kaj “Turkey” estos prononceblaj tre simile en la angla kaj eksterlandanoj ajnakaze plu nomos ĝin “Turkey”. Granda rubujigo de la mono de impostpagantoj
#000190
Tiu ĉi artikolo de Nazarij Vivĉarik aperis ĉe OpenDemocracy la 15-an de decembro 2021. Ĝi estas republikigita kadre de partnereco pri kundivido de enhavo kaj estas redaktita por kongrui kun la stilo de Tutmondaj Voĉoj.
#000193
Por la direktoro de la elektrocentralo, Oleksij Bida, la post-karba estonteco de Ukrainio estas “politika decido”, li diras al mi dum li gvidas min ĉirkaŭ la karba elektrocentralo kiu provizas elektron al 70% de la konstruaĵoj de la publika sektoro aŭ rezidejaj en la urbo Ĉerkaso, situanta en la centra parto de Ukrainio.
#000194
Ĉerkaso, kie loĝas nur 300 mil homoj sur la bordoj de la granda rivero Dnipro, fluanta tra la lando, estas unu el la multaj urboj en Ukrainio plejparte dependaj de karba energio. Sed tio povus iĝi kontestata ĉar ukraina prezidento Volodimir Zelenskij dum la klimata konferenco COP26 promesis ke la lando, same kiel kelkaj aliaj, ĉesos uzi karbon en 2035. Kiel tiu promeso estos realigita en praktiko, restas malklare – inkluzive en Ĉerkaso.
#000195
Bida diras ke lia centralo estas preta uzi anstataŭe tergason, sed kvankam tio estas “teknike ebla”, tio estos “malprofita por nia kompanio kaj konsumantoj, okazos signifa prezokresko”.
#000196
Por transiro al alternativa energio la Ĉerkasa elektrocentralo bezonos investojn, diras Bida, kaj jam malfacilas mini karbon en Ukrainio. La landaj minejoj en Donbaso kutime provizis ĝin, sed ekde la komenco de la rusio-ukraina milito en 2014 [Ndlt: tiel en Ukrainio oni kutimas nomi la Donbasan militon inter lokaj separistoj kaj la ukraina registaro] multaj el ili nun estas en okupita teritorio aŭ inunditaj. “Ni nun troviĝas en situacio en kiu ni havas la monon por karbo, sed ni ne povas aĉeti ĝin” rimarkas li.
#000197
La kresko de prezoj por konsumantoj kaj la problemoj pri infrastrukturo kaj liverado, la teknologio, la investoj kaj la politika volo estas nur kelkaj el la problemoj sur la malfacila vojo de Ukrainio al la post-karba estonteco. Efektive malfacilas imagi energian transiron en lando kiu ofte ŝajnas troviĝi meze de energia krizo. Sed Ukrainio devos rezigni je uzado de karbo post nur 14 jaroj, do la diskuto devas komenciĝi hodiaŭ.
#000198
Ukrainio famas pro sia karbo aŭ almenaŭ ĝi famis. La mina regiono de la lando, Donbaso, provizis la plej kvalitan karbon en Sovetunio kaj la sendependa Ukrainio. Hodiaŭ, post la milito en Orienta Ukrainio, proksimume 39 minejoj en Donbaso estas inunditaj, laŭ la Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo. Tio rezultiĝas je problemoj pri liverado kaj kvalito, kaj ili jam senteblas en Ĉerkaso, kiu havas problemojn pri poluado kaj malaltaj temperaturoj.
#000199
“La situacio en Ukrainio ĝenerale kaj ĉi tie en Ĉerkaso estas kriza” konstatis antaŭnelonge Anatolij Bondarenko, estro de la Ĉerkasa Urba Konsilio. “Ni ne havas sufiĉe da karbo kaj la karbo kiu estas aĉetata en Pollando ne havas necesan kalorian valoron kaj pro tio niaj hejmoj ofte estas malvarmaj”.
#000200
Pavlo Karas, estro de la urba publika kompanio pri energia infrastrukturo, lastatempe raportis ke pro la forlaso de karbo fare de la ukraina registaro, la Ĉerkasa karba elektrocentralo funkcios pliajn 10 ĝis 20 jarojn antaŭ ol ĝi estos haltigita. La kompanio de Karas uzas tergason kaj hejtas relative etan nombron de domoj en la urbo, sed ĝi havas hejtocentralon kiu povus esti rekonstruita kaj plu funkcii.
#000201
Tamen la aktualaj problemoj pri hejtado en Ĉerkaso ŝajnas esti pli prioritataj ol la longdaŭra bildo, laŭ vic-urbestro Viktor Bezzubenko: “Nia elektrocentralo povas funkcii per tergaso kaj karbo, sed ĝi ricevas duonon de la karbo kiun ĝi bezonas nun – ĝi bezonas 60 000 tunojn monate kaj ricevas 30 000. Kaj por plu teni la urbon varma ni uzas tergason, kio estas relative multekosta”.
#000202
Tamen, diras Bida, lia centralo trovas la monon por aĉeti karbon, sed ĝi ne ricevas materialon sufiĉe kvalitan: “Ni mesaĝis al ŝtataj minejoj, ni deziris aĉeti ukrainan karbon de Pavlohrado kiel antaŭe, sed malfeliĉe ni ne povis”.
#000203
Krome, la lanĉo de novaj merkataj procezoj en la ukraina energia sektoro estas plu en frua etapo – kaj havas negativajn efikojn, diras eksperto Viktor Kurtev. “La sistemo estas ne nur teknike malekvilibrigita, ĝi estas ankaŭ malekvilibrigita finance” diras li, atentigante je signifaj ŝuldoj de ukrainaj energiaj kompanioj. “La administrado de la energia sistemo estas detruita kaj ni eĉ ne parolas ĉi-foje pri oligarĥoj. Tio estas ankaŭ la respondeco de la registaro”.
#000204
Prezidento Zelenskij siavice lastatempe alvokis la ukrainajn komercistojn kaj la amaskomunikilojn ĉesigi disvastigon de novaĵoj pri problemoj rilataj al provizado de karbo kaj tergaso. “Iam nia anĝela pacienco finiĝos” diris li “kaj por iuj komenciĝos infera periodo”.
#000205
OpenDemocracy demandis la ministerion pri energio de Ukrainio pri ĝia pozicio rilate la promeson de la lando ĉesigi la uzadon de karbo. La ministerio diris ke la ukraina promeso pri laŭgrada rezigno “ne enhavas striktajn sindevigojn kaj ne signifas rezignon je karbo”, sed ke tio kondukos al “dialogo inter registaroj, komercistoj kaj lokaj aŭtoritatoj pri forlaso de karbo je daŭripova kaj ekonomie inkluziva maniero”.
#000206
Tio, diris la ministerio, povus signifi finon de la “senrekompensa uzado de karbo por produktado de energio”.
#000207
Pli da karbo por post-karba estonteco
#000208
Fakte Ukrainio alfrontis paradokson: de unu flanko, al la lando grave malsufiĉas karbo por funkciigi ĝiajn elektrocentralojn – kaj de alia flanko, ĝi bezonas prepari sin al situacio kiam ĝi bezonos radikale malpli da karbo ol ĝi uzas nun. Jen kio okazos, se ĝi deziras atingi sian celon de laŭgrada rezigno ĝis 2035 kaj la prezidentan celon pri klimata neŭtraleco en 2060.
#000209
Ekster Ĉerkaso estas malfortaj signoj de eventualaj solvoj de la energia krizo – kvankam ili malkongruas al sindevigoj de la centra registaro. En la urbo Vatutino, kie loĝas ĉirkaŭ 15 mil homoj, situanta proksimume 100 km for de Ĉerkaso, jam pasis 25 jaroj post la fermo de lokaj karbominejoj, sed lokanoj diris al mi ke plu haveblas rezonoj por pripensi ilian remalfermon.
#000210
Kvankam la urbo havas propran karbominejan komplekson, al ĝi mankas la kvalito de la karbo el Donbaso kaj pro tio Vatutino havis karbobriketan fabrikon, diras Vasil Ĉerkaŝin, ministro kun dudekjara sperto. Tiuj briketoj estis uzataj por hejti ne nur la urbon, sed ankaŭ la apudajn vilaĝojn. Post kiam la minejoj estis fermitaj fine de la 1990-aj, “ili kolapsis aŭ estis inunditaj kaj la briketa fabriko estis malmuntita por ferrubo”.
#000211
Kvankam la Ĉerkasa provinco havas proprajn karbajn rezervojn, ĝi finfine transiris al rusia gaso kiel ĉefa energifonto, kio estis vaste reklamata tiutempe, diras Jurij Hromovski, eksa deputito de provinca konsilio, naskiĝinta en Vatutino. “Komence ĉio iris bone, ĉar [rusia] gaso estis malpli kosta. Sed poste ni komencis diskuti, ĉu ne estus pli bone reveni al karbominado ie apude? Finfine ni plu importas karbon el Sudameriko ktp”.
#000212
Je malpli granda skalo, la vilaĝo Stepanci, norde de Ĉerkaso, eksperimentas pri alternativoj al karbo. Por solvi siajn problemojn pri hejtado la vilaĝo nun produktas proprajn briketojn el ligno de apudaj arbaroj.
#000213
“La prezo de briketo nun estas ĉirkaŭ 6000 hrivnoj [ĉirkaŭ $220] kontraŭ tuno. Tio estas malpli kosta ol gaso aŭ elektro” diras Volodimir Micuk, estro de la Ĉerkasa regiona asocio de lokaj komunumoj, kiu lastatempe alvokis vilaĝajn administraciojn transiri al alternativaj formoj de energio.
#000214
Oleksandr Jaremenko, estro de vilaĝo Stepanci, diras al mi ke dum briketoj ne kovras la hejtajn bezonojn de la tuta vilaĝo – oni plu devas uzi gason kaj karbon – ĉi-jare oni translokis la fokuson al memfarita fuelo, alfrontinte la problemojn pri liverado de karbo kaj gaso. Antaŭ la sekva hejta sezono en 2022, li diris, la vilaĝo klopodas transigi publikajn konstruaĵojn al alternativaj fueloj.
#000215
En aliaj partoj de la provinco estas 33 sunpanelaj instalaĵoj kaj 13 etaj hidroelektraj centraloj, kvankam parto de la sunpanelaj stacioj estas konektitaj al la nacia energiosistemo de Ukrainio, do ili ne liveras elektron por la regionaj bezonoj. “Por iuj homoj tio estas komerco aŭ simple aldona financa subteno. Tiuj kiuj havas troan energion, vendas ĝin al la central,o kaj ricevas monon kontraŭ tio” diras Serhij Ĉuban, direktoro pri infrastrukturo ĉe la Ĉerkasa regiona administracio.
#000216
Dume, la Ministerio pri energio de Ukrainio konstatis ke ĝi laboras pri la kreskigo de la kapacito de la landa nuklea energio kaj la integrado de alternativa energio. Efektive ĝi planas nun konstrui novajn nukleajn generatorojn laŭ propraj planoj, kunlabore kun la usona kompanio Westinghouse. Tiuj ĉi planoj inkluzivas la urbeton Orbita en la Ĉerkasa provinco [eo], kie troviĝas nefinkonstruita reaktoro.
#000217
Do, dum la prezoj de energio plu kreskas – kaj ukrainoj alfrontas fuelan malsufiĉon – Ukrainio devas atendi novajn liveradojn de karbo kaj importadon de energio el Belorusio. La planoj de la ukraina registaro pri nova generado de energio estas gravaj – sed ili ankoraŭ ne estas plenumitaj, do restas nuraj planoj.
#000218
Al ĉi tio aldoniĝos la strukturaj defioj kiujn la lando tenas pritraktendaj, kiel la ŝuldo de junuloj en universitata edukado, la malegaleco en aliro al sanservo kaj la fiasko de la privata pensia sistemo postulita dum la civitana-milita diktaturo de Pinochet, inter multaj aliaj. La malfacileco de la venonta laboro de Boric ne similas al tio kion li jam spertis.
#000221
La prezidanta kampanjo okazis en la mezo de konstitucia procezo, aktivigita per plebiscito post la krizo de oktobro 2019, kiam miloj da ĉilianoj turnis sin al la stratoj por postuli novan socian pakton. Gabriel Boric, reprezentanto de la maldekstra konglomerato Aprobita Digno (es: Apruebo Dignidad), gajnis la prezidantecon en la dua raŭndo dimanĉe la 19-an de decembro kun 55,87% de la voĉoj, kompare kun 44,13% de la ekstremdekstra eks-deputito José Antonio Kast, kiu forte kontraŭis la ideon de nova konstitucio.
#000222
La elektita 35-jaraĝa prezidanto komprenas iom pri plenumado de malfacilegaj misioj. Antaŭ jardeko, li gvidis kune kun aliaj estroj amasan studentan movadon, kiu postulis [al] Sebastián Piñera [eo], kiu tiutempe estis plenumanta sian unuan oficperiodon, senpagan kaj kvalitan publikan edukadon. Nun, dum la lasta parto de sia dua periodo kiel deputito de la suda regiono Magallanes, Boric kolektis la subskribojn por subteni sian prezidantan kandidatecon je rekorda rapideco, gajnis antaŭbaloton en kiu laŭ la enketoj li ne havus la unuan ŝancon, estis rigida fronte al personaj atakoj kaj falsaj novaĵoj faritaj de Kast, kaj [li] triumfis en la baloto kun preskaŭ miliono da voĉoj pli ol lia kontraŭkandidato, post kiam li estis en la dua loko en la unua raŭndo, iĝante tiel la plej juna kaj la plej voĉdonita prezidanto en la historio de Ĉilio.
#000223
Post la entuziasmo de tiu nokto, en kiu Gabriel Boric citis Salvador Allende antaŭ la granda homamaso en la centro de Santiago, estiĝis maltrankvilo pro la alveno de ŝanĝoj kaj ondego de esperoj kiun la prezidanto elektita devos administri kun grandega prudento. Tamen, la sola fakto ke espero revenas al la kolektiva leksiko konsistigas bonan novaĵon meze de katastrofo. En tempo de pandemio, klimata urĝeco, devigita migrado kaj aliaj malkuraĝigaj homaj dramoj, ĉiliaj civitanoj preferis politikan projekton kiu celas pli bonan horizonton anstataŭ subteni rakonton dominatan de timo pri internaj kaj eksteraj malamikoj, realaj aŭ imagitaj.
#000225
Kompreneble, ne sufiĉas nur montri la vojon al ĉielarko. Se Boric seniluziiĝas en sia redistribua programo, [se] li stumblas tro multajn fojojn pro siaj ŝajnaj malfortaj punktoj — urba krimo, drogokomercado kaj terorismo en la regiono Araucanía — aŭ eĉ se li efektivigos teruran administradon, la seniluziiĝo profundiĝos kaj la espero elmontros sian fragilecon. Tio estus, ĝuste, la fekunda grundo por fini la historion de Kast: restariga promeso kiu celas reakiri dubindan perditan ordon kaj supozitan patriotan esceptecon kiu ĉirkaŭprenas la metaforon, tre oftan dum la 90-aj jaroj, de Ĉilio kiel bona najbaro en malbona kvartalo.
#000226
Sur kontinenta skalo, kun Gabriel Boric oni povas atendi la plifortigon de tiu milda maldekstro en kiu iam staris la eksa prezidanto de Ĉilio, Michelle Bachelet, kaj la reaperinta Luiz Inácio da Silva, kaj kiun la fatala politika pendolo tenis ekster la superreganta akso, de almenaŭ kvin jaroj. Ankaŭ oni atendas forte antaŭenigi diplomation “turkisan”, kiel nomiĝas la daŭripova tagordo kiu trairas la arbaran kaŭzon kun la maro, kaj kiu, male al aliaj progresemaj ŝtatestroj, senambigue kondamnas malobservojn de homaj rajtoj faritajn de iu ajn registaro, inkluzive de — kiel li jam kondamnis — tiuj de maldekstra flanko.
#000227
Plie, ĉio indikas ke li estos gvidanto respektema al la institucioj kaj regiona plurflankismo, dialoga spirito kiun li jam montris interne. Pruvo de ĉi-lasta estas ke liaj unuaj agadoj kiel elektita prezidanto estis protokola akcepto en la palaco La Moneda, kie li estis akceptita de la sama prezidanto kiun li severe kritikis pri la gvidado de la lando dum la socia eksplodo en 2019, kaj poste vizito al la sidejo de la Konstitucia Konvencio, al kiu Boric ofertis garantiojn de subteno kaj aŭtonomio.
#000228