Ekde 2020, ĝi estas oficiala internacia tago, subtenita de Uniĝintaj Nacioj, kiun oni festas la 18an de Septembro. Antaŭe ĝi ne estis apogita de gravaj internaciaj organizoj.
La Internacia Koalicio por Egala Salajro estas platformo pri tiu ĉi temo formata de la Internacia Organizaĵo de Laboro, la Virina Fako de Uniĝintaj Nacioj kaj aliaj partneraj organizoj.
La Tago ekzistas por atentigi homojn pri genra salajra malegaleco. Ĝi signifas ke dum (abstrakta) viro gajnis 1 dolaron, je mondskala nivelo (abstrakta) virino gajnis 77 cendojn pro samvalora laboro. Se oni ne zorgas pri malestigi tiun ĉi malegalecon (kiu averaĝe ekzistas), la socio bezonus 257 jarojn por atingi salajran egalecon.
Interesaj estas la malsimilecoj je pluraneca perspektivo. Ekzemple, rilate al la deveno de la virino, en la jaro 2019, kompare al unu dolaro gajnita de blankhaŭta, ne latinamerik-devena viro:
#000001
Virino de azia-amerika deveno gajnis $0.85, do la tago en kiu oni atingas la saman salajron estas la 5a de Marto. (La monsumon kiun iu viro gajnis en 2018, la virino gajnos nur la 5an de Marto 2019);
Usona virino de afrika aŭ azia deveno gajnis $0.61, do la tago estas la 22a de Aŭgusto;
Usona virino de indiĝena deveno gainis $0.58, do la tago estas la 3a de Septembro;
Virinoj de latinamerika deveno gajnis $0.53, tiel la tago por ili estas la 20a de Novembro 2020.
#000002
Ĉe Eŭropunia nivelo la malsimilo inter salajroj de viroj kaj virinoj estas nuntempe averaĝe 14% (datumoj de 2018), kaj en Italujo, la lando kie mi nun loĝas, estas simila situacio ol en Usono rilate al virinoj de azi-amerika deveno (15% de malsimileco).
Oni facile povas imagi ke la malegaleco dependas multe de la fako en kiu oni laboras, ĉar ĝenerale “virinecaj” laboroj estas malpli prestiĝaj aŭ ne postulantaj altajn studojn. La malegaleco estas ankoraŭ pli signifa por virinoj, kiuj havas filojn. Ekzemple se oni komparas patran averaĝan salajron kaj patrinan salajron, en 2018 patrinoj gainis $0.69 por ĉiu $1 gajnita de patroj, do en 2019 la tago de egala salajro por virinoj-patrinoj estis la 10a de Junio.
#000003
Kvankam dum la pasintaj 15 jaroj la tutmonda komunumo multe penis inspiri kaj allogi virinojn kaj knabinojn en sciencon, tamen virinoj kaj knabinoj daŭre ne plene kaj samskale partoprenas en ĝi. Nuntempe nur ĉirkaŭ 30% de ĉiuj esploristoj estas virinoj mondskale. Laŭ la enketoj de UNESCO, nur 30% de lernantoj, kiuj elektas STEM-fakojn (nome Scienco-Teknologio-Inĝenierado-Matematiko) estas knabinoj. Parolante pri universitataj studoj, en kelkaj fakoj kiel konstruado, matematiko, statistiko, informadiko, tiuj datoj varias el 2-3% ĝis 5-7% .
En 2015 la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj adoptis rezolucion por deklari la 11an de Februaro la Internacian Tagon de Virinoj kaj Knabinoj en Scienco
#000005
Laŭ ĝi, la celoj de la Tago estas atentigi pri kiom gravas atingi plenan kaj egalan aliron de virinoj kaj knabinoj al scienco kaj partoprenigi ilin pli aktive en ĝi, kaj antaŭeniri atingon de genra egaleco kaj potencigon de virinoj kaj knabinoj.
Aldone, scienco kaj genra egaleco ambaŭ estas esencaj por la atingo de la internacie interkonsentitaj disvolvaj celoj, inkluzive de la Agendo 2030 por Daŭripova Disvolviĝo.
#000006
Krom tiuj ĝeneralaj datoj, okazas ankaŭ fakaj kaj naciaj tagoj. Jen sube du ekzemploj.
#000007
Tutmonda Tago de Intelektaj Propraĵoj (2018)
#000008
Kiam ni parolas pri novigo, laŭ la enketoj de la Monda Organizo de Intelektaj Propraĵoj (WIPO), en la jaro 1995 nur 17% de internaciaj patentpetoj prezentitaj laŭ la Patenta Kunlabora Traktato (PCT), inkluzivis almenaŭ unu virinon inter la listigitaj inventistoj.
En 2008 jaro, tiu organizo dediĉis la Internacian Tagon de Intelektaj Propraĵoj al Virina kontibuo al kreemo kaj novigo.
La sekvan jaron, okaze de la Internacia Tago de Virinaj Rajtoj, la sama organizo diskonigis multajn statistikojn koncerne al partopreno de virino en IP-ligitaj procezoj kaj pri virinaj spertoj de patentigo.
#000009
Oni festas ĝin dum la unua semajno de Februaro por agnoski la atingojn de inaj atletoj, rekoni la influon de sporta partopreno por virinoj kaj knabinoj, kaj honori la progreson kaj daŭran lukton por egaleco de virinoj en sportoj.
Ĉiun jaron, ekde 1987, la Usona Kongreso agnoskas virinajn kontribuojn al sportoj. NGWSD estas festata ĉiujare tra Usono en la formo de komunumaj eventoj, kiujn partoprenas famaj inaj sportistoj, disdonado de premioj kaj aliaj agadoj.
#000011
Ekde 2007, ĝi okazas kun la subteno de koalicio de 15 internaciaj neregistaraj kaj registaraj organizaĵoj, kaj sciencaj kaj medicinaj socioj, kiuj fakas pri seksa kaj reprodukta sano kaj estas sponsorita de la firmego Bayer AG. La 26-an de Septembro ĉiujare oni lanĉas tutmondan kampanjon, kiu vizias estontecon en kiu ĉiu gravedeco estas dezirata. La celoj de MKT estas plibonigi la scion pri kontraŭkoncipado kaj ebligi junulojn fari informitajn elektojn pri sia seksa kaj reprodukta sano.
#000012
Ami iun, kies ĉeesto kaj atento redonas al ni la senton de digno kaj valoro, kiun ni penas trovi en ni mem, estas fenomeno komuna al multaj emociaj, romantikaj kaj familiaj rilatoj. En interhomaj rilatoj, la bezono plenigi ĉi tiun originalan mankon de memamo igas onin vundeblaj, ĉar ĝi facile kondukas al tolerado de eĉ malĝustaj kaj perfortaj kondutoj por ne perdi tiun ĉeeston, de kiu oni trovas validigon.Mi pensas, ke ĉi tiu interpreto ankaŭ aplikeblas al grupa kaj amasa dinamikoj, kiam publika figuro estas objekto de granda emocia investo.En la amo de Napolo al Maradona, la prioritata elemento restas tiu de elaĉeto, malgraŭ ĉiujn kontraŭdirojn de la figuro kaj la polemikaj pritaksoj, kiuj racie povas esti prezentitaj pri ria konduto.Ami na Maradona ne estas kontraŭ-feminisma, same kiel ne estas kontraŭ-feminisma ami kunulon aŭ perfortan gepatron, aŭ resti emocie ligita al spertoj, kiujn ni vivis kun malsama konscio ol tiu akirita poste.
#000013
Finfine emocioj ne estas elektitaj, kaj diskuti ilian pravecon ne utilas por ŝanĝi la aferojn. Anstataŭe vi povas elekti kiel agi, kaj do ankaŭ kien direkti vian atenton, al kiu kaj kio dediĉi pensojn, vortojn, tempon kaj energion.Por multaj el ni, kiuj proprasperte scias, kio signifas esti implikita en perfortaj / toksaj / malfunkciaj rilatoj, la simplaj konsideroj, kiujn mi kundividas ĉi tie, estas ege malevidentaj: kompreni tion estas malfacila laboro kaj postulas konstantan kaj pezan laboron sur ni mem kaj sur niaj skemoj de kundependeco.
#000014
La 25-a de Novembro ne estas la Internacia Tago “kontraŭ perforto kontraŭ virinoj”, ĉar se eĉ hodiaŭ necesus establi datrevenon por principe konstati, ke seksa perforto ne estas etike akceptebla, miaflanke, mi emus sinmortigi.Ĝi nomiĝas Internacia Tago *POR FORIGO* de perforto kontraŭ virinoj: iniciatema titolo, kiu invitas, praktike, respondeci kaj engaĝiĝi, identigi efikajn agajn strategiojn por atingi la celon.Por solvi problemon, unue necesas kompreni ĝin en ĝia komplikeco, kaj tial fingromontri la kontraŭdirojn, kiuj manifestiĝas en niaj spertoj kaj en niaj atestoj, utilas nur se sekvas la devo esplori ilin.
#000015
“Mi ĉeestis kiel liceano la francan feminisman agon “Lunde la 14-an de septembro”, kiu celis apogi la liberecon de virinoj vestiĝi libere kaj komprenigi tion, ke la problemo ne estas tio, ke virinoj “maldece” vestiĝas, sed tio, ke la seks-agresantoj estas ja tiuj kiuj maldecas. La movado naskiĝis en sociaj retejoj, kaj decidis protesti ĝuste tiu-lunde en francaj liceoj por la rajto libere vestiĝi, kun la celo kontraŭbatali seksismajn diskriminaciojn. En liceoj, multaj vestaĵoj (kiel mallongaj jupoj, ŝortoj...) estas malpermesataj, nur al lernantinoj, pro “nedececo”. Virlernantoj ja rajtas vesti ŝortojn kiam varmas. Tio klare estas genro-bazita diskriminacio.Tial, multaj liceaninoj ĝuste decidis vestiĝi tiu-lunde per mallongaj jupoj kaj aliaj vestaĵoj taksitaj kiel nedecaj, por protesti kontraŭ la malpermeso de ili. Notindas, ke la rajto vestiĝi kiel oni deziras ne nur temas pri libereca afero, sed ankaŭ temas pri rajto efike labori, ĉar ekzemple, precize lunde varmegis.Mialicee tiu protesto ne sukcesis ŝanĝigi la regularon. Male, la estroj de la liceo memorigis la regulojn pri malpermesataj vestaĵoj. Tamen ĝi efikis kiel vekigilo. Edukistino demandis al liceanino vestita per mallonga jupo: “kiel via virprofesoro scios kie vin rigardi?”. Dum la juna generacio en Francujo nun estas grandaplejparte senkatenigita de seksismaj pensoj, tiu demando estas perfekta elmontro, ke ne tiel estas por la pli maljunaj generacioj, eĉ por edukistoj. Landaskale, tiu movado estis interalie subtenita de la ekssekretario pri intergenra egaleco kaj nuna sekretario pri civitaneco Marlène Schiappa, kaj de la feminisma asocio Nous Toutes. Sed male ol s-rino Schiappa, Jean-Michel Blanquer, la franca ministro pri edukado, diris ke “sufiĉas vestiĝi normale kaj ĉio iros bone”, kaj ke laŭ li “ekzistas ia granda prudenteco, kiun ni devas havi”. Eĉ se objektive, tiu movado malsukcesis atingi siajn celojn pri libera vestiĝo, ĝi instigis al debato pri tiu ĉi temo kaj multaj francaj amaskomunikiloj informis pri ĝi.”
#000016
Do, vi eble rimarkis multajn novaĵojn pri COVID-19 en la lastaj tagoj. Mi estos honesta, estas timige kaj estas multo por pritrakti. La mondo estas nun timiga loko, kaj por multaj homoj ĉiam estis. Mi esperas, ke ĉi tiu afiŝo povas helpi normaligi tion, kion vi eble sentos, kaj ankaŭ donos iujn konsilojn pri sidado kun malfacilaj sentoj.
#000017
Bonvolu kontroli viajn fontojn kiam temas pri koronvirusaj informoj [...] La Monda Organizaĵo pri Sano havas precizajn kaj ĝisdatigitajn informojn.
#000018
Kiuj ajn sentoj aperos ĉe vi rilate al COVID-19, ili validas.
#000019
Ekrankopio de “Ramita Seca,” produktita de Elisa Portela per YouTube, enhavante koreografion kaj ludadon de la rolulo “Bartolina Xixa”, reĝinjo inspirita de anda indiĝena estetiko.
#000020
Meze de granda rubodeponejo, ĉirkaŭata de nebulo, silueto en larĝa paŝtela rozkolora jupo, kun longaj harplektaĵoj, dancas vidalon [vidala, en la hispana], formon de tradicia poeziaĵo akompanata de muziko tipa de argentina folkloro.
#000021
Temas pri Bartolina Xixa, drag folk rolulo de la Andoj kreita de Maximiliano Mamaní, kiu repripensas nordargentinan folkloron el genra perspektivo kaj celas dekoloniigi ĝin fokusiĝante pri indiĝenaj popoloj.
#000022
La vidalo estas plena je simbolismo. Komponitaj de la kantisto-kantverkisto Aldana Bello, la versoj esploris la temon de la minekspluatado kaj la abomenaĵojn faritajn kontraŭ la indiĝenaj komunumoj:
#000024
Mamaní naskiĝis en Jujuy, en la ekstrema nordokcidento de Argentino, kaj kreskis en la najbara regiono Salta. Ri studas Antropologion ĉe la Nacia Universitato de Salta kaj laboras kiel instruisto de popolaj dancoj.
#000027
Hago danzas folklóricas argentinas, peruanas y bolivianas. Me gusta la música popular, por eso me surgió la necesidad de reflexionar sobre el folklore y pensar que a mí, como marica, se me negaba la posibilidad de mostrarme a la hora de construir una coreografía y armar una pareja de baile...
#000029
Mi faras popolajn dancojn argentinajn, peruajn kaj boliviajn. Mi ŝatas popolan muzikon, kaj pro tio mi bezonis pripensi ĝin kaj mian pozicion kiel gejo en ĝi, ĉar oni rifuzis al mi la ŝancon esprimi min kiam temis pri farado de koreografio kaj duopa danco...
#000030
Me di cuenta de que a muchas personas les pasa lo mismo porque el folklore está pensado desde una lógica heterosexual. Se le dan ciertos atributos a los varones, a los gauchos, como la fuerza, la firmeza y el galanteo. Es el que dirige. Las mujeres, en tanto, son sumisas, complacientes.
#000031
Mi komprenis, ke la sama afero okazas al multaj, ĉar folkloro estis kreita de aliseksema vidpunkto. Kelkaj trajtoj estas donataj al la vira figuro, al gaŭĉoj [ekzemple], kiel fortikeco, firmeco kaj amindumado. Li gvidas. Virinoj, aliflanke, estas cedemaj, obeemaj.
#000032
La sociaj pridemandadoj de Mamaní ne limiĝas je la mondo de folkloro — ili ankaŭ alparolas la tendencojn, kiuj regas tutmondajn estetikojn en kiuj “reĝinjo” estas taksata, estetikoj kiuj, laŭ la artisto, estas ligitaj al stereotipoj pri la koncepto de ineco de la okcidentaj kulturoj.
#000033
Ria reĝinja rolulo apartigas sin de tiuj tendencoj: inspirita de Bartolina Sisa Vargas, ajmara gvidantino, kiu rebelis kontraŭ la hispana imperio kaj poste estis kaptita, torturita kaj mortigita en La Paz, Bolivio, en 1782, Mamaní pagas tributon al tiu ĉi anda virino, la “ĉolino” — “laborema virino, domestrino, kiu iras labori ĉiutage kaj havas fortajn ligojn kun sia familio, sia komunumo, siaj prapatroj, siaj tradicioj”.
#000034
En epizodo de la podkasto “Relatos Disidentes” aŭ “Kronikloj de Malkonsentemulo,” de la Salta portalo, VóVè, Mamaní priskribas sian karakteron.
#000036
Suelo decir que le presto mi cuerpo a Bartolina Xixa. [Un personaje que] nace por la urgencia de poder pensar otras formas de hacer folclore, otra forma de entender identidades que me vienen atravesando y que vienen atravesando a un colectivo.
#000037
Mi kutime diras, ke mi pruntedonas mian korpon al Bartolina Xixa. [Karaktero, kiu] naskiĝis de la urĝeco esti kapabla pripensi aliajn manierojn folklorumi, alian manieron por kompreni identecojn, kiuj transiras mian propran sperton kaj kiuj transiras sperton de tuta grupo.
#000038
Defii la koncepton de argentina vireco kaj la “GLAT-normo”
#000039
La aktivismo kaj la batalado de Mamaní sinturnas al sociaj retejoj — specife Facebook kaj Instagram — tra kiuj transdoni provokemajn mesaĝojn. La plej bona ekzemplo estas Facebook-afiŝo, kiu famiĝis kiel la “gejkiso”, kiu disvastiĝis virusece en la platformon en novembro 2018.
#000040
Dum la antaŭludparto de piedpilkkonkurso inter la Boca Juniors kaj River Plate teamoj, konata kiel “la Superklasika”, Mamaní publikigis la afiŝon, enhavantan bildojn de kiso, antaŭ la monaĥejo San Bernardo, en Salta, inter li kaj alia viro, surhavante la t-ĉemizojn de la rivalaj teamoj. Ri proklamis ĝin la “Superklasika Geja Kiso”.
#000041
En eltiraĵo de la teksto legeblas:
#000042
El super clásico beso Marica, Somos negros, somos villeros, somos del interior de Argentina, somos pobres, no somos el esteriotipo de cuerpo esbelto, somos los rostros negados por la colonialidad, SOMOS MARICAS, empoderadas y subalternas, alejadas del “clásico” gay estereotipado. [...] Transitamos nuestra vida en los espacios y en la memoria que siempre son acallados por la heteronorma y la LGBTnorma. [...] Un clásico argentino no es un BOCA Y RIVER, un clásico argentino es ver cómo nos estigmatizan, nos insultan, nos expulsan, nos odia, nos matan.
#000043
La superklasika Geja Kiso. Ni estas nigraj, ni estas de la getoj, ni estas de la kamparo, ni estas malriĉaj. Ni ne havas la stereotipan sveltan korpon, ni estas la vizaĝo, kiun kolonieco rifuzas agnoski. Ni estas gejaĉoj, potencigitaj kaj subrangaj, for de la stereotipa “klasika” geja [viro] [...] Ni vivas niajn vivojn en spacoj kaj memoroj, kiuj estas ĉiam silentigitaj far de la aliseksemula normo kaj de la GLAT-normo [...] Argentina klasikaĵo ne estas Boca kontraŭ River. Argentina klasikaĵo estas vidi, ke ni estas stigmatizataj, insultataj, forpelataj (de niaj landoj), malamataj, mortigataj.
#000044
La afiŝo altiris ĉiajn reagojn kaj komentojn subtenajn, malakceptajn, primokajn, admirajn, amajn kaj malamajn de uzantoj. Global Voices parolis kun Mamaní pri la afiŝo per WhatsApp:
#000045
Una cosa interesante fue la de atacarnos diciendo que no éramos argentinos. [...] Lo que querían decir era que el rostro de la argentinidad es blanco, es heterosexual, y no tiene atributos morenos, indígenas, ni de diversidades sexuales.
#000046
Interesa afero estis vidi, kiel ili atakis nin dirante, ke ni ne estas argentinanoj [...] Kion ili provis diri estas, ke la vizaĝo de Argentino estas blankula, estas aliseksema, kaj ne havas malhelhaŭtajn aŭ indiĝenajn ecojn, nek havas ĝi ajnan seksan diversecon.
#000047
Mamaní agnoskas, ke ri estas atentema kiam ri publikigas en sociajn retejojn, konsciante pri kiel tio venigas al ili atakojn kaj maltoleremon. Sed ri ne lasas ke atakoj kaj negativa kritiko intermetiĝu al la ĉefa celo, kio estas disvastigi artaĵojn pere de sia reĝinja rolulo, Bartolina, en la spirito de media, socia, politika kaj genra aktivado.
#000048
Mamaní ankaŭ substrekis kiel, ene de la “reĝinjejo” kaj de la GLAT-komunumoj de Argentino, oni ĉiam pridemandas rian manieron esprimi diversecon el “periferia perspektivo”, rian elekton de estetika ikono de bolivia indiĝena kulturo kiel reĝinja rolulo:
#000049
No es lo mismo ser un gay blanco de una ciudad que un gay moreno, con un cuerpo no estandarizado [según los cánones de belleza dominantes], con rostro indígena, que vive en una comunidad alejada de toda la cultura capitalista. [Ser] gay, pobre, trabajador... todo eso va a diferenciar las construcciones.
#000050
Ne estas la sama [afero] esti blankula geja [viro] de la urbo kaj esti bruna geja [viro], kun korpo, kiu ne estas normeca [laŭ la reganta ideo de beleco], kun indiĝena vizaĝo, kiu loĝas en komunumo for de ĉiu kapitalisma kulturo. [Esti] geja, malriĉa, de la laborista klaso... ĉio ĉi, kio difinas kaj apartigas [niajn sociajn] strukturojn [kaj spertojn].
#000051
Irene Patrick-Ogbogu, 43-jaraĝa, ekuzis rulseĝon antaŭ sep jaroj. Tiam ŝi spertis malkreskon de sia libera volo.
#000054
“Mi ne plu povas eliri, kiel antaŭe, mi ne povas fari plejparton de la aferoj en la publikaj spacoj, kaj homoj nur rigardas min kompate”, diris al mi Patrick-Ogbogu dum telefonintervjuo la 10-an de aŭgusto.
#000055
Hodiaŭ, en Niĝerio, homoj kun ajna speco de handikapo estas ofte traktitaj kun malestimo. Dum nova leĝo aprobita en 2018 donas novajn esperojn por la inkluzivigo de handikapuloj, niĝerianoj kun handikapo daŭre alfrontas aron da obstakloj kaj mistraktoj, inter alie parolajn kaj seksajn misuzojn, diskriminacion en la laborloko, kaj limigitan aliron al la publikaj spacoj kaj transportoj.
#000056
Patrick-Ogbogu estas la fondinto kaj direktoro de la Centro por Antaŭenigo de Handikapulaj Rajtoj [en, kiel ĉiuj sekvaj ligiloj se ne indikite alie], organizaĵo kiu laboras por ŝanĝi la manieron en kiu handikapeco estas vidata kaj alfrontata en Niĝerio. Sed ŝi estas ankaŭ unu el la ĉirkaŭ 27 milionoj da niĝerianoj kun korpa handikapo. La rekta sperto de diskriminacio kontraŭ homoj kun handikapo estigis ŝian deziron je ŝanĝo.
#000057
Laŭ la homrajta aktivisto Ekaete Umoh, la sociaj antaŭjuĝoj estas la plej ĝena solvindaĵo, ĉar la percepto diktas la agon.
#000058
Diskriminacio minacas la rajtojn de homo kun handikapo, influante ilian aliron al la sansistemo, ilian ekonomian inkluzivecon, kaj ilian edukadon. Okupiĝas pri la problemo #RampUpNigeria, kampanjo en la sociretejoj starigita fare de la aktivisto por la handikapulaj rajtoj Blessing Ocheido por substreki la preskaŭ neekzistantan alireblecon de rulseĝoj en Niĝerio.
#000059
En aliaj landoj, la bankaŭtomatoj estas provizitaj de aŭskultiloj kaj de brajla klavaro, tiel ke homoj kun aŭdaj aŭ vidaj problemoj povu aliri senprobleme al sia propra mono sen ajna helpo. En Niĝerio, tamen, malmultaj bankaŭtomatoj havas tiajn ecojn, kaj ilia alteco igas ilin nealireblaj por uzantoj en rulseĝo. Restauracioj, malsanulejoj kaj aliaj publikaj ejoj estas preskaŭ nealireblaj por homo kun apartaj bezonoj – kvankam oni foje trovas preĝejon kun signolingva interpretisto.
#000062
Tiuj ĉi spacoj, tiom necesaj sed samtempe malfacile alireblaj, malebligas sendependecon. Kaj, rimarkas Umoh, estas ĝuste pro tiuj ĉi strukturaj baroj, kaj ne pro la handikapo mem, ke handikapeco iĝas ŝarĝo kaj la antaŭjuĝo pli emfazata.
#000063
“Multaj homoj vidas handikapecon kiel aferon pli de karitato ol de homaj rajtoj.”
#000064
Kiel Patrick-Ogbogu, Umoh ekhavis poliomjeliton en la 80-aj jaroj, kiam la viruso tuŝis centojn da infanoj en la tuta mondo. Kvankam Umoh ne uzas rulseĝon, la malsano tuŝis la muskolojn de unu el ŝiaj gamboj, lasante unu el ili videble malpli granda ol la alia.
#000065
Diskriminacio pri handikapeco ene de la familioj
#000066
Umoh asertas ke ŝia batalo por la handikapulaj rajtoj komenciĝis per agoj je la familia nivelo. “Mi ŝatus viziti la hejmojn de la familioj kaj diri al ili: ‘Rigardu min! Ĉu io malbonas pri mi?’ Tio por helpi ilin kompreni, kio estas handikapeco.” La atentemo pri familioj kreskiĝis danke al ŝiaj universitataj spertoj, kiam – trude tenata en konstruaĵo dediĉita al studentoj kun handikapoj, fizikaj aŭ ne – ŝi malkovris ke ĝuste familioj estas parto de la problemo.
#000067
“Vivante en tiu ĉi socio, familioj aldonis al la evoluo [de siaj infanoj] malaltan memestimon. Oni aŭdas pri familioj kiuj kaŝas [handikapitajn] homojn, [kelkaj] mistraktante siajn filojn.” — Ekaete Umoh
#000068
Edukisto por surdaj infanoj en Lagos, kiu petis ne esti rekonebligita ĝuste pro la delikata naturo de laboro kun familioj, diris al mi ke kiam surdaj infanoj naskiĝas en averaĝa niĝeria familio, la bonŝancaj finiĝas sub la prizorgado de institucioj, ĉar la gepatroj ne scias kiel prizorgi ilin – aliaj eĉ estas adoptitaj de instruistoj. Tiuj kiuj vivas kun siaj familioj estas apartigitaj kaj neniam lernas komuniki ĝuste, kio influas ilian evoluon kaj eĉ pli limigas iliajn vivelektojn.
#000069
Familiaj kaj sociaj antaŭjuĝoj surefikas homojn kun ĉia tipo de handikapo, sed ankaŭ genro estas faktoro. Esplorado sugestas ke handikapitaj virinoj havas 10-foje pli grandan probablecon sperti hejman perforton, misuzadon kaj seksan agreson. Inoj kun handikapo estas ankaŭ preteratentitaj de aktivistoj por virinaj rajtoj, asertas Umoh. Pro tiu ĉi kialo, kaj Umoh kaj Patrick-Ogbogu zorgas specife pri la rajtoj de handikapitaj virinoj.
#000070
El ĉiuj antaŭjuĝoj, religiaj kaj kulturaj kredoj povas esti la plej akraj. CNN raportas ke en Niĝerio handikapeco estas ofte konsiderata kiel supernatura konsekvenco de malbono aŭ sorĉado kaj, pro tio, handikapuloj estas ofte marĝenigitaj aŭ eĉ ekzilitaj.
#000071
La unua paŝo direkte al aliro al homaj kaj juraj rajtoj
#000072
Ĉiuj aktivistoj pri handikapulaj rajtoj konsentas ke iliaj klopodoj estus pli fruktodonaj kun la juro ĉe ilia flanko.
#000073
La 23-an de januaro 2019, preskaŭ 20 jaroj post ĝia unua propono, la niĝeria prezidento Muhammadu Buhari subskribe leĝigis la Akton pri [Malpermeso de] Diskriminacio kontraŭ Handikapuloj, 2018.
#000074
La akto donas al komisiono respondecon pri “instruado, san-prizorgado, sociaj, ekonomiaj kaj civitanaj rajtoj” por la homoj kun handikapo. Laŭ la novaj leĝoj, kiu ajn estus kaptita dum diskriminacia ago kontraŭ handikapuloj, riskus monpunon je 100.000 niĝeriaj nairoj (egalaj al 276 usonaj dolaroj) aŭ ses monatojn en malliberejo, aŭ ambaŭ.
#000075
Umoh klarigis ke temas pri vera venko ne nur por la handikapuloj, sed ankaŭ por la tuta lando, ĉar ĝi certe kreos laborpostenojn kaj komercajn ŝancojn. La produktado de protezaj membroj, por helpi mutilitajn homojn agrable vivi en la socio, estas klara ekzemplo de tio.
#000076
Umoh mastrumas la Familie Centritan Iniciaton por Handikapuloj (FACIP), neprofitcelan organizaĵon kiu ekde 19 jaroj okupiĝas pri edukado de familioj pri handikapeco kaj pri antaŭenigo de politikaj ŝanĝoj kaj de rajtoj de knabinoj kun handikapeco. Ŝi havas hipotezon, ke la leĝa projekto pri handikapeco estis preterlasita dum tiom da jaroj pro malbonŝanca miksaĵo de antaŭjuĝoj kaj misfunkcia jura sistemo. Ofbodo-Patrik konsentas: “Iam [la leĝa projekto] atingis la prezidentan oficejon; lia preteksto estis manko de sufiĉa buĝeto por la postuloj de la leĝa projekto.”
#000077
Patrick-Ogbogu fidas ke la novaj leĝoj plibonigos la situacion de handikapuloj. Ŝi estas kunlaborinta kun la registaro por krei ŝancojn por homoj kun handikapo ekde kiam DRAC fondiĝis en 2011, kaj en tiu periodo ŝi estas atestinta ŝanĝojn en la percepto de la problemo. Idris Agboluaje, DRAC-ano, asertas ke li mem vidis ŝanĝojn en la sinteno de la edukistoj kaj de la policistoj al la handikapuloj, faciligante por tiuj ĉi la ekzercadon de iliaj rajtoj.
#000079
Novaj esperoj por la inkluzivigo de handikapeco
#000080
La celo, asertas Umoh, estas normaligi handikapecon, kio adresos la izoligon kaj segregadon de la handikapuloj. “Kiel la infanoj komprenos siajn samaĝulojn, se ili ne povas interagi [kun ili]?”, ŝi demandas.
#000081
Umoh kredas, ke la Ministerio pri Publika Edukado devas esti implikita: “La [demokratiaj] rajtoj por la handikapuloj devus esti inkluzivigitaj en la programo de la socisciencaj studoj.” Ŝi proponas ke signolingvo devus esti lingva opcio en la niĝeriaj lernejoj, flanke de fremdaj lingvoj kiel la franca.
#000082
Patrick-Ogbogu substrekas la neceson de publika reprezentado kiel en la senato, dum Umoh entuziasmiĝas pri la ideo de kunlaborado inter la handikapuloj kaj iliaj aliancanoj. Tiu ĉi pensas ke la baroj (enaj kaj eksteraj) blokantaj la ŝancojn kaj kreantaj limojn povas esti facile forigitaj per pli granda nombro da publikaj kaj privataj organizaĵoj kiuj postulas handikapulajn rajtojn.
#000083
Patrick-Ogbogu emfazas ke, pli ol ĉio, la leĝo pri handikapeco temas pri videblo. “Tio ĉi estas ŝanco por la handikapuloj esti vidataj tiaj, kiaj ili estas: homoj kun la rajto kaj la povo ekzerci siajn homajn rajtojn.”
#000084
Ĉi tiu artikolo ĉerpas el reta ekspozicio pri Imrich Matyáš (legebla en la slovaka lingvo).
#000085
Ĝis antaŭnelonge oni tute ne sciis, ke ajna GLAT-aktivismo okazis en teritiorio de Slovakujo jam en la 30-aj jaroj. Sed en 2012 slovaka historiistino Jana Jablonická-Zezulová malkovris taglibrojn kiujn verkis nekredeble interesa homo. Li nomiĝis Imrich Matyáš, vivis en la jaroj 1896-1974 en Bratislavo, kaj laboris kiel oficisto. Samtempe li evidentiĝis esti la unua slovaka aktivulo pri rajtoj de samseksamuloj.
#000086
Matyáš ekaktivis jam 22-jaraĝe kaj ne ĉesis siajn klopodojn ĝis la momento kiam samseksamo estis (parte) malkrimigita en Ĉeĥoslovakujo. Entute li diligente aktivis dum 40 jaroj. Li strebis influi juristojn, kuracistojn, psiĥologojn kaj aliajn intelektulojn por konvinki ilin ke samseksamaj homoj estas maljuste persekutataj kaj ke ilia situacio nepre ŝanĝiĝu. Nome, tiutempe samseksamaj agoj estis punataj per malliberigo (eĉ ne parolante pri la rilata socia stigmo).
#000087
Al Ĉeĥoslovakujo venis inspiro ĉefe de Germanujo, kie la movado por malkrimigo de samseksamo komenciĝis jam antaŭe, interalie per fondo de tiucela asocio en Berlino en 1897. En Prago oni do komencis eldoni revuon Voĉo de seksumorientiĝa minoritato (Hlas sexuální menšiny). Matyáš estis laŭ la ĝisnunaj scioj la sola slovaka kontribuanto al la revuo. Ĝia ĉefa celo estis forigi la leĝajn paragrafojn, kiuj kaj en Ĉeĥujo, kaj en Slovakujo (en ĉiu el la du partoj de la ŝtato estis malsama leĝaro) punadis samseksamon per malliberigo (en Slovakujo nur inter iĉoj – ne pro tio ke ĝi estis pli progresema lando, kiel lesboj tiutempe foje ŝercis, sed ĉar tie seksemeco de virinoj estis tiom plene ignorata). Krom tio oni en la revuo publikigadis ekzemple ankaŭ beletraĵojn aŭ anoncojn. La kontribuaĵoj de Matyáš estis diversaj: historiaj, kritikaj, biografiaj, ktp.
#000088
Krom verki por Voĉo (kiun ri ankaŭ finance kaj organize subtenis kaj senpage dissendadis al scientistoj, kuracistoj kaj juĝistoj), la agado de Matyáš konsistis ankaŭ el tio ke li preskaŭ ĉiumonate organizis prelegojn kie samseksamo estis diskutata. Krome li donis senpagajn jurajn konsilojn al homoj akuzitaj pri samseksamo. Li korespondis kaj estis en kontakto kun la berlina movado, kie li ĉerpis novajn faktojn kaj argumentojn por uzi en la propra lando. Ĝenerale li argumentis per scienco, kaj laŭ propraj vortoj konsideris sian strebon “batalo etika [...] por justeco [kaj] vera humanismo”.
#000089
En la 50-aj jaroj Matyáš ofte spertis policajn pridemandadojn kaj hejmajn vizitojn de la “mora sekcio” de la polico. La ĉefa kialo estis, ke oni per minacoj kaj ĉantaĝoj strebis de Matyáš ekhavi informojn pri konataj kaj politikemaj samskesamuloj de la Komunisma Partio, por povi senkredindigi ilin. Matyáš rezistis kaj rifuzis doni ajnajn informojn. Li indikis, ke la pridemandadoj, kiujn li priskribas en siaj taglibroj, estis elĉerpigaj kaj negative efikis lian mensan kaj fizikan sanon. La pridemandadoj daŭris ĝis duono de la 60-aj jaroj (do eĉ post la parta malkrimigo).
#000090
Matyáš en la taglibroj priskribas ankaŭ tiamajn “kuracadojn” de samseksemo, kiujn spertis liaj konatuloj. La kuracadoj estis tre multekostaj kaj, evidente, tute senefikaj. En la pli bona kazo oni uzis psiĥoanalizajn metodojn kiel hipnozo aŭ sugestado – tiuj estas priskribitaj de Matyáš. Bedaŭrinde ni scias de aliaj historiaj fontoj ke krom ili estis kiel “kuracado” uzitaj ankaŭ ĥemiaĵoj, kastrado aŭ aliaj formoj de torturo.
#000091
Estas mirinde, ke Matyáš daŭrigis sian agadon ankaŭ en la 50-aj jaroj, kiam li ne plu havis subtenon de Voĉo aŭ de ajna GLAT-rajta movado. Nome, nazioj kaj la dua mondmilito detruis ajnajn strebojn al tiurilata socia liberaligo. Matyáš esperis, ke post la milito eble komunistoj finfine malkrimigos samseksamon. En la jaro 1950 aperis nova krimleĝaro. Tamen, ĝi ne alportis la ŝanĝon pri kiu li esperis – samseksamo daŭre estis krimo punata per malliberigo. Matyáš estis furioza pri tio. Malgraŭ siaj malagrablaj spertoj kun la policaj pridemandadoj li ne rezignis. Li skribadis leterojn al diversaj komisionoj kaj ministrejoj. Li kontaktis ankaŭ plurajn ĉeĥoslovakajn seksologojn por peti de ili subtenon kaj pruvojn por sia pledado.
#000092
Grandega sukceso okazis en la jaro 1961, kiam samseksamo estis (parte) malkrimigita. Tiu jaro estas relative frua, kompare kun aliaj landoj de la mondo. Tamen, mi diras “parte”, ĉar seksumado inter samseksaj homoj pli junaj ol 18 jaroj daŭre estis krimo, dum aliseksema seksumado estis leĝe permesita jam ekde 15 jaroj. Plena malkrimigo okazis nur en la jaro 1990. La 29an de novembro 1961, la tagon de la malkrimigo, Matyáš skribis: “Ĝi estas certe progreso, kaj 70% humana.”
#000093
Matyáš dum sia vivo tute ne atingis ajnan famon aŭ honoron. Male, oni preskaŭ forgesis pri li ĝis la antaŭnelonga hazarda malkovro de liaj taglibroj. Li mortis per memmortigo en 1974 kiam li aĝis 78 jarojn.
#000094
La rakonto de Imrich Matyáš fascinas kaj kortuŝas min interalie pro sia daŭra aktualeco. Eĉ se ekde 1990 ni en Slovakujo havas plenan malkrimigon, la justeco por GLAT-uloj daxure ne estas centelcenta – eĉ en la nivelo de leĝaj reformoj, mankas ekzemple leĝoj kiuj permesus al samseksamuloj oficiale krei familiojn kaj leĝe protekti ilin. La argumentoj kaj konsiloj kiujn Matyáš skribis antaŭ jardekoj estas grandparte daŭre uzeblaj hodiaŭ. La nelaciĝema kaj esperplena aktivulo estas laŭ mi inspiro por la hodiaŭa generacio de aktivuloj, por daŭrigi en la laboro kiun li antaŭ jardekoj komencis.
#000095
‘Vi ne rajtas kunkuri, ĉar vi estas tro bona. Tio estas nejusta por la aliaj.’
#000097
Jen la mesaĝo, kiun Caster Semenya, multfoje premiita Olimpika kuristo el Sudafriko, efektive ĵus ricevis. IAAF, la Internacia Asocio de Atletikaj Federacioj, ĵus aprobis regulon, kiu devigos al atletinoj kun tro altaj niveloj de testosterono submetiĝi al medicina terapio. La specifeco de la kategorio, kaj la tempumo, sugestas ke la regulo estis kreita specife por celi Semenyan. Por povi kuri en konkursoj en novembro, ŝi devos preni drogojn por fiksi siajn hormonojn ekde nun ĝis tiam.
#000098
Sonas absurde, sed estas vero. Kaŝiĝante malantaŭ la kurteno de medicinaj vortoj kiel hyperandrogenism kaj ideoj de ‘egaleco’ kaj ‘justeco’, grandparte okcidentaj asocioj premas tiujn medikamentojn al ĉefe nigraj, neokcidentaj virinoj.
#000099
Tio ne estas la unua fojo por Semenya. En 2016, post venki 800m-an konkurson, ŝi estis afliktita de kontroversio. Lyndsey Sharp, brita, blanka kuristo, kiu venis en la 3a vico, larmoplene plendis, ke ŝi ne havis ŝancon venki pro tio, ke la aŭtoritatoj NE devigis al Semenya kaj aliaj atletoj redukti siajn hormonnivelojn. Aliaj britaj, blankaj atletoj saltis por defendi Lyndsey-n kaj ataki Semenyan.
#000100
La ideo de ‘nejusta avantaĝo’ radikiĝas en la blanka genra duumo elpensita dum la naskiĝo de koloniismo. Oni kreis ŝablonojn de ineco kaj iĉeco, surbaze de ‘dezirindaj’ blankaj homoj, kaj markis ĉion ekster tiuj limoj kiel falsan. Kiel iu pepanto rimarkis: kiam oni laste levis demandon pri la hormonniveloj de blanka atletino, konkursante pri martelĵeto?
#000101
Ĉiuj profesiaj atletoj havas nejustajn avantaĝojn. Se ne, ili ne estus sukcesaj. Se ni volas biologie modifi la korpojn de iuj, por ke ili estu ‘egalaj’, oni do submetu ĉiujn atletojn al rigoraj testoj kaj drogoj por konformi al specifa hormonprofilo. Kaj ĉu oni ankaŭ ekskludu tro altajn atletinojn? Tro junajn? Sporto ne estas bita simulo, en kiu oni povas egaligi ĉiujn trajtojn, por vidi kiu ‘vere’ estas la plej bona atleto.
#000102
Tiu diskuto bedaŭrinde ne estas io nova. En la lastaj kelkaj monatoj ŝtormis diskutoj en sociaj retoj ankaŭ pri sporto kaj transgenreco. Multaj homoj, eĉ progresemaj, insistas, ke transgenraj atletoj devu konkurenci en sia ‘biologia’ genra kategorio. Tio estas, ke transgenraj virinoj estu traktataj kiel iĉoj, kaj transgenraj viriĉoj kiel inoj, por la bezonoj de la konkurso, tiel ke ili ne havu ‘nejustan avantaĝon’. Tiu speguleco inter la du aferoj ne preterpasis sen rimarko de la komunikiloj – en iu usona novaĵejo, oni eĉ referencis Semenyan kiel ‘transgenra atleto’, kirlante la konfuzon.
#000103
Do klare estas, ke la afero ne nur temas pri justeco, sed pri rasisma, transfobia genra duumo kun radikoj en koloniismo. Tio estas eĉ sen mencii interseksajn homojn, kiuj havas tre vastajn kaj variajn biologiajn trajtarojn. Post legi ĉi tiujn novaĵon mi komencas eĉ dubi, ĉu entute ekzistu genrokategorioj por sportoj.
#000104
La ŝtata instituto por rasbiologio, rasscienca organizo, fondita en 1922, de kie venis multaj rasismaj ŝablonoj kaj ideoj
#000105
La afero estas jena: hormonoj ne havas sekson. Testosterono ne estas ‘iĉa hormono’, kaj estrogeno ne estas ‘ina hormono’. Ĉiuj bezonas ekvilibron de ambaŭ por povi vivi. Estrogeno en viriĉoj modulas libidon, erektan funkcion, kaj kreadon de spermoj. Testosterono en virinoj modulas fertilecon, libidon, produktadon de ruĝaj globuloj kaj distribuon de graso. Ili pliiĝas kaj malpliiĝas kun aĝiĝo, kaj varias en individuoj. Sen iu el la du, viaj ostoj komencus korodiĝi. Jes, ili estas asociitaj kun iuj duarangaj seksaj karakteroj, kiel barboj kaj mamoj, sed la kompreno de tiuj kiel pruvo de genra duumo estas ĉefe kultura fenomeno.
#000106
Krome, ŝanĝi hormonreĝimon povas tumultigi onian mensan staton. Eble nesurprize, oni atendas, ke virinoj, kaj nur virinoj, simple eltenu tiujn ŝanĝojn. Ekzemple, la kontraŭkoncipa pilolo, hormona medikamento kiu uziĝas ekde la 60aj jaroj, montriĝis antaŭ kelkaj jaroj havi fortan ligon kun deprimiĝo. Unue, estas mirinde, ke oni neniam esploris tion antaŭe, sed due, post tiu novaĵo nenio ŝanĝiĝis – oni ankoraŭ atendas, ke inoj respondecu pri kontraŭkoncipo, kaj ne iĉoj. Do, ĉu la trudo de tiuj hormonoj al atletoj kiel Caster Semenya ankaŭ ne malegaligas la sistemon? Ĉu la aliaj atletoj ankaŭ prenu medikamentojn, kiuj kaŭzas mensan ŝanĝon? Kompreneble, la psiĥologia traŭmo de esti traktata kiel nenorma virino kaj trompulo nur pliigas tiun efikon. Multaj atletinoj estis sekrete testitaj kaj persvaditaj rezigni sian karieron sen plua klarigo, kaj la sama afero neformale okazas en lernejoj tra la mondo, kie instruistoj, trejnistoj kaj lernantoj malinstigas tro ‘iĉecajn’ knabinojn de partoprenado en sportoj.
#000107
Homoj ne volas, ke Caster Semenya gajnu medalojn. Tio ne temas pri justeco en sporto, sed pri koloniismo kaj la genra duumo. La reguloj pri hormonprofiloj tuŝas preskaŭ ekskluzive nigrajn atletojn, ofte afrikdevenajn, kaj severe limigas la prosperon de transgenraj atletoj. Tiuj reguloj simple ne estas defendeblaj.
#000108
Tamen, mi ŝatus fini per io pozitiva. Malgraŭ la atakoj, Caster Semenya gajnis 15 orajn medalojn en diversaj konkursoj de sia vivo. Kaj kiam temas pri transgenreco, estas multaj ĝojigaj ekzemploj de klopodado fronte al malakcepto. Mack Beggs estas transgenra atletiĉo, kiu estis devigita konkursi en la ina kategorio pro usonŝtataj leĝoj. Li venkis la Teksasan konkurson du jarojn sinsekve.
#000109
La genra duumo daŭras, sed la diverseco kaj potenco de la homa esto ĉiam venkas.
#000110
Se vi scipovas la anglan, mi rekomendas la jenan pepĉenon de Julia Serano, aŭtoro de Whipping Girl, kiu bele ilustras la temon per metaforo.
#000111
Gvidlinioj pri alirebleco de programeroj
#000112
Ĉi tiu dokumento prezentas ideojn kaj sugestojn, rilate al la alirebleco de programeroj. “Alirebla”, en ĉi tiu kunteksto, ne indikas nur laŭvortan fizikan eblon (ekz. estas lifto por homoj, kiuj ne povas uzi ŝtuparon), sed ankaŭ konsideron pri la etoso kaj kromaj kondiĉoj, kiuj povus malkomfortigi aŭ endanĝerigi iun.
#000113
Organizi programeron 100%-e alireblan, sendepende de ecoj kiel aĝo, lingvonivelo, handikapeco, sano, fizika trejnado, ktp. estus tre malfacile, se entute eble. Sed organizi programeron pli alireblan estas io, kion ĉiuj povas tre facile fari per iom da pripensado kaj atentemo.
#000114
Ĉi-sube ni listigas kelkajn konsilojn por helpi al vi, kiel programkontribuanto, alirebligi vian programeron.
#000115
Uzu enhavavertojn en la priskribo de via programero, kaj ripetu ilin je la komenco de ĝi.
#000116
Enhavaverto povas esti rapida komento rilata al tiklaj temoj traktotaj, kiuj povus esti ŝokigaj/malkonfortigaj/anksiigaj, ekzemple por apartenantoj de malsama kulturo aŭ homoj, kiuj postvivis traŭmon. Ofta (kaj eble ŝablona) ekzemplo estas mencio aŭ priskribo de seksperforto.
#000117
Vi povas uzi enhavavertojn ankaŭ por sciigi la ĉeestantojn pri kiuspeca partopreno estas atendata el ili, ekz. ĉu ili devos nur sidi kaj aŭkulti, aŭ ili devos moviĝi, paroli, aŭ aliel interveni.
#000118
Utilas diri, ke estas en ordo se partoprenanto volas foriri de la programero, pro iu ajn kialo.
#000119
La koncepto “sekura spaco” indikas kuntekston, kie oni strebos pli egaligi la spacon kaj la diskuton, kompare kun la “normala socio”.
#000120
Klopodu gvidi la diskuton tiel, ke ĉiu sentu sin sekuraj (el psika/emocia vidpunkto), kaj komfortaj paroli. Zorgu aparte pri homoj el malprivilegiitaj grupoj, kiel anoj de malplejmultoj/subpremitaj kategorioj aŭ novuloj. Ne akceptu primokojn, ofendojn kaj prijuĝajn komentojn. Depende de la temo de la diskuto, povas utili subtreki ĝian konfidencan karakteron. Starigu regulojn por peti la parolon, kaj eviti ĝenan interrompadon. Plena tia regularo, kune kun video, kiu montras uzeblajn gestojn por regi diskuton, troveblas ĉi tie.
#000121
Por igi programeron pli alirebla
#000122
... al blinduloj kaj / aŭ malforvidantoj:
#000123
Se vi projekcias ion, aŭ skribas sur tabulo, ĉiam komentu tion ankaŭ voĉe.
Evitu projekcii tro longajn tekstojn, kaj uzu grandan, simplan tiparon.
#000124
Se vi legos ion (sen laŭtigilo en la ĉambro), havu prefere la tekston projekciitan sur ekrano. Alternative (aŭ aldone), elprintu kelkajn foliojn kun la teksto, kaj avertu komence de la programero ke haveblas printaĵoj.
#000125
... al homoj kun limigita moviĝpovo:
#000126
Se vi proponas ludon, sport-aktivaĵon, aŭ alian programeron en kiu necesas moviĝi, provu elpensi pli facilan version por homoj kun moviĝproblemoj aŭ kun malmulte da fizika trejnado.
Respektu ĉies limojn: diru eksplicite ke enordas se iu ne sukcesas fari tiun ekzercon, aŭ eĉ tute ne volas provi.
#000127
Klopodu paroli malrapide kaj klare, uzu frazojn mallongajn.
Klarigu mallongigojn, kaj fakajn vortojn.
Klarigu specifaĵojn de la Esperanta kulturo (ekz. kio estas gufujo, aŭ nomojn de “famuloj” kiujn vi citas/mencias)
Faru ofte paŭzojn por demandi ĉu necesas plia klarigo.
Se vi perceptas, ke homoj eble ne komprenas, ne hezitu reklarigi kaj simpligi klarigojn.
#000128
... al GLAT-aj / kviraj homoj:
#000129
Ne antaŭsupozu la genron aŭ la seksorientiĝon de la ĉeestantoj. Se vi volas mencii unu el ili por fari ekzemplon, kaj vi ne certas pri ties preferata pronomo, uzu genroneŭtran pronomon/esprimon.
Ĉe danc-kursoj aŭ simile, anstataŭ la tradiciajn rolojn de “viro” kaj “virino”, uzu genroneŭtrajn rolojn kiel “gvidanton” kaj “sekvanton”, kaj lasu la homojn libere elekti inter ili.
#000130
La sugestoj ĉi-supre menciitaj estas nur kelkaj ekzemploj, kaj certe estus multaj aliaj aldoneblaj. Vi povas mem elpensi/serĉi aldonajn strategiojn, kiuj aplikiĝas pli specife al la tipo de programero, kiun vi organizas, aŭ al iu kategorio da partoprenantoj, kiujn vi volas aparte inkluzivi.
#000131
Tamen, antaŭ ol vi saltas el via seĝo por komenti pri tiu mankanta akuzativo (jes, mi faris ĝin intence), mi volas starigi demandon: se korektoj estas ofendaj, konfuzaj, aŭ ignorotaj, ĉu ili efektive funkcias? Mi dirus, ke ne. Se ili ne plialtigas la lingvonivelon, ili rapide fariĝas ilo por skeptikumi, kritiki, kaj ataki.
#000132
Persone, mi emas eviti korekti erarojn entute, sed en iuj okazoj tio estas nepra, ekz. se temas pri oficiala retejo kun gravaj informoj. Do ĉi tie mi prezentos kelkajn argumentojn pri kiel korekti lingvaĵon estante afabla kaj konscia pri la kialo kaj la kielo.
#000133
Ne traktu lingvaĵon kiel personan elekton
#000134
Eble tio sonas kvazaŭ sensence. Oni ja elektas siajn vortojn, do ĉu oni ne ankaŭ elektas siajn erarojn?
#000135
Nu, laŭ jardekoj da studoj lingvosciencaj, ne. Oni konstruas internan, koheran gramatikon ĉiuetape dum la akirado de lingvo, kaj al la homo, kiu produktas ‘eraron’, tio efektive estas parto de ties kohera sistemo.
#000136
Tio ne signifas, ke ni ignoru normojn, ke ne estu alcelata nivelo de Bona Esperanto. Tamen, ni ĉesu trakti la neatingon de tiu nivelo kiel personan kulpon. Tiu sinteno radikas en eksmodaj, eŭropcentrismaj perceptoj de lingvo bazitaj sur Latino. Ili simple ne havu lokon en internacia, pacema komunumo kiel Esperantujo.
#000137
La temo estas tro vasta por trakti komplete ĉi tie, sed fakte estas neniu studo, kiu pruvis, ke korekti lingvajn erarojn havas iun ajn daŭran pozitivan efikon je lingvaĵo. Do mi konsilas jene: korektu ne la homon, sed la eraron.
#000138
Ĉi tiu por mi estas persona ĉevaleto. Okazis al mi plurfoje, ke mi uzas vorton en Facebook, kaj iu verdulo galopas al la komentejo por kritiki ĝin.
#000139
‘Vi ne diru “apo”. Kara, vi ne simple povas preni iun ajn vorton de via denaska lingvo kaj esperantigi ĝin!’
#000140
Oni ŝajne ĉiam supozas, ke mi fuŝas lingve ĉar mi estas anglo. Sed en preskaŭ ĉiu tia okazo, la vortuzon mi prenis de alia, neangla Esperantisto.
#000141
Flanke al tio, ke estas tede por mi kontraŭi tiujn argumentojn, estas tre malĝentile. Ĉu Esperantujo ne estas komunumo de lingva egaleco? Do kial mi devas senti min katenita al mia “malegala” denaska lingvo?
#000142
Ĝenerale, tre ofte videblas tiaj komentoj pri ‘hispanismoj’ kaj ‘germanismoj’, sed ne ĉiam eblas certi, de kie fontas iu (laŭ vi) stranga vorto aŭ gramatika eraro. Anstataŭ piki la pekinton per elpensintaj erarfontoj, fokusu la eraron mem.
#000143
Se vi korektas eraron, kiun vi trovis en la retpaĝo de TEJO, ne faru tion en Facebook-fadeno. Sendu retmesaĝon rekte al la TEJO-oficejo. Kaj se vi korektas la eraron de specifa homo, konsideru fari tion private.
#000144
Mi pretas agnoski, ke kiel sperta Esperantisto mi ankoraŭ faras simplajn kaj stultajn erarojn, aŭ ne ĉiam trovas la ĝustan vorton. Antaŭ kelkaj monatoj mi prelegis ĉe la Londona Esperanto-Klubo, kaj la postan semajnon mi ricevis mesaĝon rilate al mia prelego. Oni prikomentis la enhavon, kaj donis etan liston da rimarkigoj pri mia lingvaĵo. Mi tre aprezis tion, ĉar ne temis pri skeptika kritiko, sed pri efektive helpemaj konsiloj, provizataj antaŭ fono de laŭdoj. Mi konsciis pri aferoj, kiuj antaŭe neniam eniris mian kapon (ekz. kiam oni parolas pri la periodo, kiam oni renkontas iun, oni diru ‘la horo’ anstataŭ ‘la tempo’).
#000145
Memoru: se la korekto ne povos uziĝi, ĝi probable ne utilos. Kaj anstataŭ esti amara interŝanĝo, ĝi povus esti eĉ amika!
#000146
Ĉu la lingvaĵo gravas en ĉi tiu situacio?
#000147
Kiam vi parolas kun viaj amikoj, ĉu en Esperanto aŭ en la denaska lingvo, ĉu vi interrompas ilin por korekti eraron? Kiam turisto alvenas vin en via urbo kaj demandas pri stratnomo fuŝbuŝe, ĉu vi kritikas ties prononcon?
#000148
Se jes, mi pensas, ke ni ne povas esti amikoj...
#000149
Sed, parolante serioze, ofte korektoj ne estas necesaj aŭ eĉ dezirataj. Legu la situacion, kaj se vi pensas, ke via kontribuo pli ĝenus ol helpus, lasu ĝin gorĝe.
#000150
Krome, se vi ofte komunikas kun iu, demandu ties preferon. Povus esti, ke via amiko progresanta volas foje ricevi korektojn, aŭ povus esti, ke tiu ege malŝatas viajn korektojn sed ne kuraĝis diri tion. Sekve al tio, estas ĉiam taŭgaj kaj maltaŭgaj momentoj por retrokuplo. Verŝajne post prelego oni ja volas scii, kiel plibonigi ĝin venontfoje, sed dum konversacio en drinkejo tute ne.
#000151
Kompreneble estas scenoj, kie estas malklare kiom gravas korektado. Lastatempe estis longa fadeno en Facebook pri la komitata dissendolisto de TEJO tiuteme, kie oni plendis pri la malalta lingvonivelo de iuj komitatanoj. Mia persona opinio estas, ke la korektoj ne helpas al la malpli fluparolaj komitatanoj, nur timigas. En tiaj okazoj oni konservu la komentojn por oficiale publikigotaj dokumentoj kaj videoj.
#000152
Sed kiel mi diris supre, tio dependas de homo al homo. Do se vi dubas, petu korektpermeson private. Eĉ se la homo neos, ri verŝajne ĝojos, ke vi entute demandis.
#000153
Mi ne povas skribi ĉi tiun artikolon sen mencii unikan problemon al Esperantujo. En nia komunumo, ne ekzistas profesiaj provlegantoj kaj redaktoroj. Oni devas ofte uzi personajn kontaktretojn por ekhavi tiujn servojn. Kaj dum ne ekzistos tia helpo, multos la lingvaj eraroj en retejoj kaj presaĵoj.
#000154
Tial mi decidis krei Provlegan Servon. Provlega Servo estas Telegram-kanalo kie vi povas peti kaj interŝanĝi provlegadon kun aliaj Esperantistoj. Do se vi estas korektema, jen la perfekta loko por vi! Vi povas korektadi ĝis la fina venko, kaj oni eĉ dankos vin pri tio. Kaj aliflanke, se vi ankoraŭ ne tutbone regas la lingvon, kaj volas helpon pri via dokumento, jen taŭgega loko por vi.
#000155
Fine, mi estus hipokritulo, se mi ne dirus la jenan: mi bonvenigas korektojn al ĉi tiu artikolo, okaze ke vi lasas ilin en komento sube, kaj sekvas la suprajn konsilojn.
#000156