La 10-an de septembro (2019), Albert Razin stariĝis ekster la sidejo de la Ŝtata Konsilio en Iĵevsko, urbo en okcident-centra Rusio, kaj sin bruligis. La 72-jaraĝa profesoro estis portita al malsanulejo, sed poste mortis pro la brulvundoj.
#000007
Afiŝo trovita proksime al Razin diris “Se mia lingvo malaperos morgaŭ, mi pretas morti hodiaŭ” – citaĵo de avara-lingva poeto Rasul Gamzatov [en]. La lasta protesto de Razin ne estis la unua. La profesoro estis brava defendanto de sia denaska udmurta lingvo, kaj pro pluraj kialoj li fariĝis tre malespera pri ĝia estonteco.
#000008
Idel-Ile, blogo en la tatara kaj rusa lingvoj, kiu parolas pri la interetnaj rilatoj en la regiono, priskribis la situacion tiel [ru]:
#000016
Estas ankaŭ signoj, tamen, ke la fortaj vidpunktoj de Razin ne reprezentas ĉiujn udmurtajn aktivistojn. Vladimir Bajmetov, membro de organizaĵo Udmurt Keneŝ, rakontis en loka retejo “Udm-Info” [ru] ke “[Razin] estis respektata aĝulo; li estis aktiva en la udmurta movado la tutan vivon, sed li kelkfoje havis tre radikalajn vidpunktojn”.
#000020
Aŭtoritatoj de Udmurtio esprimis kondolencojn, sed kun singardemo. La 11-an de septembro, la ĉefo de la respubliko Aleksander Breĉalov, laŭdis [ru] la kontribuojn de Razin al la udmurta kulturo, sed petis gazetaron “ne spekuli pri ligoj inter respublikaj etnaj leĝoj kaj sinbruligo de la aktivisto... la leĝoj de la regiono celas nur subteni la [udmurtajn] lingvon, kulturon kaj historion”.
#000021
La vortoj de Breĉalov estas tre signifaj en Udmurtio, kiu malofte aperas en rusa gazetaro kaj ne estas konsiderata kiel centro de etnaj streĉitecoj.
#000022
Tiel, se la ligo inter leĝoj kaj la protesto de Razin estas klara por liaj karaj minoritataj aktivistoj, aliaj havas tre malsaman vidpunkton. En retaj diskutoj pri Razin, multaj uzantoj de RuNet senvalorigas indiĝenajn lingvojn kaj miregas pri tio, ke iu povas uzi ilin en ĉiutaga vivo, des pli morti por ili. Ĉi tio tute ne estas malofta en Rusio.
#000023
Por la udmurta lingvo, ĉu vere? Ĉu tio estas la ĉefa problemo en Rusio? Akcizoj, medicino, edukado, aŭ almenaŭ la emeritula aĝo, sed ne, damne, por la udmurta lingvo...
#000027
Aliaj komentintoj en la sama fadeno spekulils pri la mensa sano de Razin aŭ riproĉis lin, ke li ne uzis malpli ekstremajn rimedojn por konservi la lingvon, baziĝante sur “popola lingvistiko” por demandi ĉu la udmurta kaj aliaj regionaj lingvoj estas “bezonataj” en la modernaj tago kaj epoko. Ekzemple, tiu ĉi Tviter-uzanto [ru] citas la fakton, ke la udmurta literatura normo estis kodita dum la frua soveta periodo, kiel “pruvon” por ĝia kultura regreso kompare al la rusa.
#000029
А теперь, ватные гамадрилы, расскажите мне как притесняют русский язык в Украине или Латвии!
#000037
— Ледовый лоцман (@MarchDok) September 10, 2019
#000038
Razin, estimata akademiano de Udmurtio, faris solecan proteston, kun afiŝoj en siaj manoj postulante ke la udmurta lingvo estu konservata, kaj mortis bruligante sin. Li forpasis en malsanulejo.
#000039
Do nun, vi vatnik-kretenoj [en], diru al mi kiel ili subpremas la rusan lingvon en Ukrainio aŭ Latvio!
#000040
— Ледовый лоцман (@MarchDok), Tvitero, la 10-an de septembro 2019
#000041
Альберт Разин защищал удмуртский язык. это государственный язык Удмуртии. вместе с русским.
#000044
Это был тяжёлый день. Он, безусловно, войдёт в историю Удмуртии. О поступке Альберта Разина будут рассказывать следующим поколениям удмуртов, как сейчас рассказывают о Кузебае Герде, ставшим жертвой сталинского ГУЛАГа. Ещё много будет чего сказано и написано. Настоящее осмысление трагедии впереди. Уроки в краткосрочной перспективе извлечены, к сожалению, не будут. Ни властью, ни национальным удмуртским сообществом. Это по реакции четко показал сегодняшний день.
#000052
Estis malfacila tago. Tago kiu, sendube, eniros la historion de Udmurtio. La venontaj generacioj de udmurtoj parolos pri la ago de Albert Razin kiel ili nun parolas pri tiuj de Kuzebaj Gerd [en] [udmurta poeto], kiu iĝis viktimo de la stalinisma gulago. Multe pli estos dirata kaj skribata. Sed kompleta taksado de tiu ĉi tragedio sekvos. Mallongatempe, bedaŭrinde, lecionoj ne estos lernataj, nek de aŭtoritatoj, nek de la udmurta komunumo. La hodiaŭaj reagoj montras tion tre klare.
#000054
Sed ĉu la lecionoj estos lernataj tro malfrue? En tiu ĉi kazo, kio ajn estos dirata aŭ skribata pri la morto de Razin post 20 aŭ 30 jaroj, estas malprobable ke multo el tio estos en la udmurta.
#000056
Ĉu eblas revivigi “tatarismon” malgraŭ la identeca politiko de Rusio?
#000061
“La Balkanoj estas la eŭropa Latinameriko en multaj belaj aspektoj”, diras albana verkisto Elvi Sidheri
#000062
Rafael LIMA Profilo de kontribuanto »
Kara Gilles, ni tradukis el la angla, pro tio kaj la originalo en la rusa kaj la traduko en la angla aperas. Dankon.
Herman Dekeŭnink Profilo de kontribuanto »
Trafa rimarko. La dulingvaj citaĵoj helpas por provlegi kiam oni ne komprenas ekzemple la rusan. Ni zorgu ke poste nur restu la originala citaĵo. Dankon.
#000069