Wikipedia's Chemistry as translated by GramTrans
#000000
Kemio estas branĉo de fizika scienco kiu studas la kunmetaĵon, strukturon, trajtojn kaj ŝanĝon el materio.
Kemio inkludas temojn kiel ekzemple la trajtoj de individuaj atomoj, kiel atomoj formas kemiajn ligojn por krei kemiajn kombinaĵojn, la interagojn de substancoj per intermolekulaj fortoj kiuj donas al materio ĝiajn ĝeneralajn trajtojn, kaj la interagojn inter substancoj tra kemiaj reakcioj por formi malsamajn substancojn.
#000001
Kemio foje estas nomita la centra scienco ĉar ĝi transpontas aliajn natursciencojn, inkluzive de fiziko, geologio kaj biologio.
Por la diferencoj inter kemio kaj fiziko vidas komparon de kemio kaj fiziko.
#000002
La historio de kemio povas esti spurita al alĥemio, kiu estis praktikita por pluraj Jarmilojn en diversaj mondopartoj.
#000003
3 Principoj de moderna kemio 3.1
#000004
La vorto kemio venas de alĥemio, kiu rilatis al pli frua aro de praktikoj kiuj ampleksis elementojn de kemio, metalurgio, filozofio, astrologio, astronomio, mistikismo kaj medicino.
Ĝi ofte estas vidita kiel ligita al la serĉo por iĝi plumbon aŭ alian komunan startmaterialon oro, [6] kvankam en antikvaj tempoj la studo ampleksis multajn el la demandoj de moderna kemio estanta difinita kiel la studo de la kunmetaĵo de akvoj, movado, kresko, enkarnigantaj, senkorpigante, transverŝante la spiritojn de korpoj kaj ligado la spiritojn ene de korpoj de la frua 4-a-jarcenta grek-egipta alkemiisto Zosimos.
Alkemiisto estis nomita 'kemist estas estas en populara parolado, kaj poste la sufikso" ry" estis aldonita al tio por priskribi la arton de la apotekisto kiel "kemion".
#000005
La moderna vorto alĥemio en victurno estas derivita de la araba vorto al-kīmīā (الکیمیاء).
En origino, la esprimo estas pruntita de la greka χημία aŭ χημεία.
Tio povas havi egiptajn originojn ĉar al-kīmīā estas derivita de la greka χημία, kio estas en victurno derivita de la vorto Chemi aŭ Kimi, kio estas la maljunega nomo de Egiptujo en egipto.
Alterne, al-kīmīā povas veni de χημεία, kun la signifo "rolantaro kune".
#000006
La difino de kemio ŝanĝiĝis dum tempo, ĉar novaj eltrovaĵoj kaj teorioj aldonas al la funkcieco de la scienco.
La esprimo "chymistry", en la vido de konata sciencisto Robert Boyle en 1661, signifis la temon de la materialaj principoj de miksitaj korpoj.
En 1663 la apotekisto Christopher Glaser priskribis "chymistry" kiel sciencan arton, de kiun oni lernas dissolvi korpojn, kaj tiri de ili la malsamajn substancojn en ilia kunmetaĵo, kaj kiel por unuigi ilin denove, kaj altigi ilin al pli alta perfekteco.
#000007
La difino de la vorto "kemio", kiel (1730) uzite fare de Georg Ernst Stahl, signifis la arton de solvado miksis, kunmetaĵo, aŭ agregaĵkorpojn en iliajn principojn;
kaj de komponado tiaj korpoj de tiuj principoj.
En 1837, Jean-Baptiste Dumas konsideris la vorton "kemio" rilati al la scienco koncernita kun la leĝoj kaj efikoj de molekulaj fortoj.
Tiu difino plue evoluis ĝis, en 1947, ĝi signifis la sciencon de substancoj: ilia strukturo, iliaj trajtoj, kaj la reagoj kiuj ŝanĝas ilin en aliajn substancojn - karakterizadon akceptitan fare de Linus Pauling.
Pli lastatempe, en 1998, profesoro Raymond Chang plilarĝigis la difinon de "kemio" por signifi la studon el materio kaj la ŝanĝojn kiujn ĝi spertas.
#000008
Fruaj civilizoj, kiel ekzemple la egiptoj [17]
Babilonanoj, indianoj [18] amasigis praktikan scion koncerne la artojn de metalurgio, ceramiko kaj tinkturfarboj, sed ne evoluigis sisteman teorion.
#000009
Baza kemia hipotezo unue aperis en Klasikaĵo-Grekio kun la teorio de kvar elementoj kiel prezentite definitive fare de Aristotelo deklarante ke fajro, aero, tero kaj akvo estis la fundamentaj elementoj de kiuj ĉio estas formita kiel kombinaĵo.
Greka atomismo devenas de 440 a.K., ekestante en verkoj preter filozofoj kiel ekzemple Demokrito kaj Epikuro.
En 50 a.K., la romia filozofo Lukrecio disetendiĝis sur la teorio en sia libro De rerum natura (Pri La Naturo de Aĵoj).
Male al modernaj konceptoj de scienco, greka atomismo estis sole filozofia en naturo, kun nur malmulte da konzerno por empiriaj observaĵoj kaj neniu konzerno por kemiaj eksperimentoj.
#000010
En la helenisma mondo la arto de alĥemio unue multiĝis, intermiksiĝanta magio kaj okultismo en la studon el naturaj substancoj kun la finfina celo de transmutaciado de elementoj en oron kaj malkovrado de la eliksiro de eterna vivo.
Laboro, precipe la evoluo de distilado, daŭrigita en la frua bizanca periodo kun la plej fama terapiisto estas la 4-a-jarcenta grek-egipta Zosimos of Panopolis (Zosimoj de Panopolis).
Alĥemio daŭre estis evoluigita kaj praktikita ĉie en la araba mondo post la islama ekspansio, [24] kaj de tie, kaj de la bizancaj restoj, [25] difuzigitaj en mezepoka kaj Renesancon al Eŭropo tra latinaj tradukadoj.
Kelkaj influaj islamaj apotekistoj, Abū al-Rayhān al-Bīrūnī, [26]
Aviceno [27] kaj Al-Kindi refutis la teoriojn de alĥemio, precipe la teorion de la transmutacio de metaloj;
kaj al-Tusi priskribis version de la konservado de maso, notante ke korpo de materio povas ŝanĝiĝi sed ne povas malaperi.
#000011
La evoluo de la moderna scienca metodo estis malrapida kaj peniga, sed frua scienca metodo ĉar kemio komencis aperi inter fruaj islamaj apotekistoj, komenciĝante kun la 9-a jarcento persa aŭ araba apotekisto Jābir ibn Hayyān (konata kiel "Geber" en Eŭropo), kiu foje estas referita kiel "la patro de kemio".
Li enkondukis sisteman kaj eksperimentan aliron al scienca esplorado bazita en la laboratorio, kontraste al la malnovgrekaj kaj egiptaj alkemiistoj kies verkoj estis plejparte alegoriaj kaj ofte uninteligble.
Sub la influo de la novaj empiriaj metodoj prezentitaj fare de Sir Francis Bacon kaj aliaj, grupo de apotekistoj en Oksfordo, Robert Boyle, Robert Hooke kaj John Mayow komencis transformi la aĝajn alkemiajn tradiciojn en sciencan disciplinon.
Boyle aparte estas rigardita kiel la fonda patro de kemio pro sia plej grava laboro, la klasika kemioteksto The Sceptical Chymist kie la diferencigo estas farita inter la asertoj de alĥemio kaj la empiriaj sciencaj eltrovoj de la nova kemio.
Li formulis la leĝon de Boyle, malaprobis la klasikajn "kvar elementojn" kaj proponis mekanistan alternativon de atomoj kaj kemiajn reakciojn kiuj povis esti kondiĉigitaj de rigora eksperimento.
#000012
La teorio de flogiston (substanco ĉe la radiko de ĉiu bruligado) estis prezentita fare de la germana Georg Ernst Stahl en la frua 18-a jarcento kaj estis nur renversita antaŭ la fino de la jarcento de la franca apotekisto Antoine Lavoisier, la kemia analogo de Neŭtono en fiziko;
kiu pli ol iu alian por establis la novan sciencon sur bonorda teoria bazo, per pliklarigado de la principo de konservado de maso kaj evoluigado de nova sistemo de kemia nomenklaturo uzita al tiu tago.
#000013
Antaŭ lia laboro, tamen, multaj gravaj eltrovaĵoj estis faritaj, specife rilatigante al la naturo de "aero" kiu estis malkovrita esti kunmetita de multaj malsamaj gasoj.
La skota apotekisto Joseph Black (la unua eksperimenta apotekisto) kaj la Nederlandano J. B van Helmont malkovris karbondioksidon, aŭ kion nigra nomis "fiksa aero" en 1754;
Henry Cavendish malkovris hidrogenon kaj pliklarigis ĝiajn trajtojn kaj Joseph Priestley kaj, sendepende, Carl Wilhelm Scheele izolis puran oksigenon.
#000014
Angla sciencisto John Dalton proponis la modernan teorion de atomoj;
tiel ĉiuj substancoj estas kunmetitaj de nedivideblaj "atomoj" el materio kaj ke malsamaj atomoj havas ŝanĝiĝantajn atompezojn.
#000015
La evoluo de la elektrokemia teorio de kemiaj kombinaĵoj okazis en la frua 19-a jarcento kiel rezulto de la laboro de du sciencistoj aparte, J. J. Berzelius kaj Humphry Davy, igita eblaj per la antaŭa invento de la voltaeca baterio de Alessandro Volta.
Davy malkovris naŭ novajn elementojn inkluzive de la alkalaj metaloj eltirante ilin de iliaj oksidoj kun elektra kurento.
#000016
Brito William Prout unue proponis ordigi ĉiujn elementojn de ilia atompezo kiam ĉiuj atomoj havis pezon kiu estis preciza multoblo de la atompezo de hidrogeno.
J. A. R. Newlands elpensis fruan tablon de elementoj, kiu tiam estis evoluigita en la modernan periodan tabelon de elementoj [41] en la 1860-aj jaroj fare de Dmitrij Mendelejev kaj sendepende de pluraj aliaj sciencistoj inkluzive de Julius Lothar Meyer.
La inertaj gasoj, poste nomitaj la noblaj gasoj estis malkovritaj fare de William Ramsay en kunlaboro kun Lord Rayleigh ĉe la fino de la jarcento, tiel plenigante en la baza strukturo de la tablo.
#000017
Organika kemio estis evoluigita fare de Justus von Liebig kaj aliaj, sekvante la sintezon de Friedrich Wöhler da ureo kiu pruvis ke vivantaj organismoj estis, en teorio, redukteblaj al kemio.
Aliaj decidaj 19-a-jarcentaj progresoj estis;
kompreno de valentligado ( Edward Frankland en 1852) kaj la apliko de termodinamiko al kemio ( J. W. Gibbs kaj August Svante Arrhenius en la 1870-aj jaroj).
#000018
Ĉe la turno de la dudeka jarcento la teoriaj subkonstruaĵoj de kemio estis finfine komprenitaj pro serio de rimarkindaj eltrovaĵoj kiuj sukcesis en sondado kaj malkovrado de la naturo de la interna strukturo de atomoj mem.
En 1897, Joseph John Thomson de Cambridge University malkovris la elektronon kaj baldaŭ post la franca sciencisto Becquerel same kiel la paro Pierre kaj Marie Curie esploris la fenomenon de radioaktiveco.
En serio de iniciatado de disvastigeksperimentoj Ernest Rutherford ĉe la University of Manchester (Universitato de Manĉestro) malkovris ke la interna strukturo de la atomo kaj la ekzisto de la protono, klasifikis kaj klarigis la malsamajn specojn de radioaktiveco kaj sukcese transmutaciis la unuan elementon bombadante nitrogenon kun alfa-partikloj.
#000019
Lia laboro sur atomstrukturo estis plibonigita fare de liaj studentoj, la danaj fizikisto Niels Bohr kaj Henry Moseley.
La elektronika teorio de kemiaj ligoj kaj molekulaj orbital'oj estis evoluigita fare de la amerikaj sciencistoj Linus Pauling kaj Gilbert Newton Lewis.
#000020
La jaro 2011 estis deklarita fare de la Unuiĝintaj Nacioj kiel la Internacia Jaro de Kemio.
Ĝi estis iniciato de la IUPAK, kaj de la Unuiĝintaj Nacioj Instrua, Scientific, kaj Cultural Organization kaj implikas kemiajn sociojn, akademiulojn, kaj institucioj tutmonde kaj fidis je individuaj iniciatoj organizi lokajn kaj regionajn agadojn.
#000021
La nuna modelo de atomstrukturo estas la kvantmekanika fotomodelo.
Tradicia kemio komenciĝas per la studo de elementaj partikloj, atomoj, molekuloj, [47]
substancoj, metaloj, kristaloj kaj aliaj agregaĵoj el materio.
Tiu afero povas esti studita en solido, likvaĵo, aŭ gasŝtatoj, en izoliteco aŭ en kombinaĵo.
La interagoj, reagoj kaj transformoj kiuj estas volitaj en kemio estas kutime la sekvo de interagoj inter atomoj, kaŭzante rearanĝojn de la kemiaj ligoj kiuj tenas atomojn kune.
Tiaj kondutoj estas volitaj en kemiolaboratorio.
#000022
La kemiolaboratorio stereotipe uzas diversajn formojn de laboratoriovitrovaro.
Tamen vitrovaro ne estas centra al kemio, kaj granda interkonsento da eksperimenta (same kiel aplikata/industria) kemio estas farita sen ĝi.
#000023
Kemia reakcio estas transformo de kelkaj substancoj en unu aŭ pluraj malsamajn substancojn.
La bazo de tia kemia transformo estas la rearanĝo de elektronoj en la kemiaj ligoj inter atomoj.
Ĝi povas esti simbole prezentita tra kemia ekvacio, kiu kutime implikas atomojn kiel subjektoj.
La nombro da atomoj maldekstre kaj la rekte en la ekvacio por kemia transformo estas egala.
(Kiam la nombro da atomoj sur ĉiu flanko estas neegala, la transformo estas referita kiel nuklea reago aŭ radiaktiva disfalo.
La speco de kemiaj reakcioj substanco povas sperti kaj la energioŝanĝoj kiuj povas akompani ĝin estas limigitaj per certaj bazaj reguloj, konataj kiel kemiaj leĝoj.
#000024
Energio- kaj entropio konsideroj estas kutime gravaj en preskaŭ ĉio kemiaj studoj.
Kemiaj substancoj estas klasigitaj laŭ sia strukturo, fazo, same kiel siaj kemiaj kunmetaĵoj.
Ili povas esti analizitaj uzante la ilojn da kemia analizo, ekz. spektroskopio kaj kromatografio.
Sciencistoj okupiĝis pri kemia esplorado estas konataj kiel apotekistoj.
La plej multaj apotekistoj specialiĝas pri unu aŭ pluraj sub-disciplinoj.
Pluraj konceptoj estas esencaj por la studo de kemio;
kelkaj el ili estas: [50]
#000025
En kemio, materio estas difinita kiel io ajn kiu havas ripozomason kaj volumenon (ĝi alprenas spacon) kaj konsistas el partikloj.
La partikloj kiuj faras supren gravi havas ripozomason ankaŭ - ne ĉiuj partikloj havas ripozomason, kiel ekzemple la fotono.
Materio povas esti pura kemia substanco aŭ miksaĵo de substancoj.
#000026
La atomo estas la bazunuo de kemio.
Ĝi konsistas el densa kerno nomita la atomkerno ĉirkaŭis proksime de spaco nomita la elektronnubo.
La nukleo konsistas el pozitive ŝargitaj protonoj kaj neŝargitaj neŭtronoj (kune nomitaj nukleonoj), dum la elektronnubo konsistas el negative ŝargitaj elektronoj kiuj orbitas la nukleon.
En neŭtrala atomo, la negative ŝargitaj elektronoj balancas eksteren la pozitivan pagendaĵon de la protonoj.
la tumoro de nukleono estas apromiksately 1,836 fojojn kiu de elektrono, ankoraŭ la radiuso de atomo estas proksimume 10,000 fojojn tiu de ĝia nukleo.
#000027
La atomo ankaŭ estas la plej malgranda unuo kiu povas esti antaŭvidita por reteni la kemiajn trajtojn de la elemento, kiel ekzemple elektronegativeco, jonigpotencialo, preferata oksidiĝa nombro (j), kunordignombro, kaj preferataj specoj de obligacioj por formiĝi (ekz., metalaj, jonaj, kovalentaj).
#000028
Kemia elemento estas pura substanco kiu estas kunmetita de ununura speco de atomo, karakterizita per sia speciala numero de protonoj en la nukleoj de siaj atomoj, konataj kiel la atomnumero kaj reprezentitaj per la simbolo Z.
La masnumero estas la sumo de la nombro da protonoj kaj neŭtronoj en nukleo.
Kvankam ĉiuj nukleoj de ĉiuj atomoj apartenantaj al unu elemento havos la saman atomnumeron, ili eble ne nepre havas la saman masnumeron;
atomoj el elemento kiuj havas malsamajn masnumerojn estas konataj kiel izotopoj.
Ekzemple, ĉiuj atomoj kun 6 protonoj en iliaj nukleoj estas atomoj el la kemiaelementa karbono, sed atomoj el karbono povas havi masnumerojn da 12 aŭ 13.
#000029
La normprezento de la kemiaj elementoj estas en la perioda tabelo, kiu ordigas elementojn de atomnumero.
La perioda tabelo estas aranĝita en grupoj, aŭ kolonoj, kaj periodoj, aŭ vicoj.
La perioda tabelo estas utila en identigado de periodaj tendencoj.
#000030
Molekulo estas la plej malgranda nedividebla parto de pura kemia substanco kiu havas sian unikan aron de kemiaj trajtoj, t.e., ĝian potencialon sperti certan aron de kemiaj reakcioj kun aliaj substancoj.
Tamen, tiu difino nur laboras bone por substancoj kiuj estas kunmetitaj de molekuloj, ne veraj de multaj substancoj (vidu malsupre).
Molekuloj estas tipe aro de atomoj kunligitaj per kovalentaj obligacioj, tia ke la strukturo estas elektre neŭtrala kaj ĉiuj valentelektronoj estas parigitaj kun aliaj elektronoj aŭ en obligacioj aŭ en solaj paroj.
#000032
Tiel, molekuloj ekzistas kiel elektre neŭtralaj unuoj, male al jonoj.
Kiam tiu regulo estas malobservita, donante al la "molekulo" pagendaĵon, la rezulto foje estas nomita molekula jono aŭ poliatoma jono.
Tamen, la diskreta kaj aparta naturo de la molekula koncepto kutime postulas ke molekulaj jonoj troviĝu nur en bon-separita formo, kiel ekzemple direktita trabo en vakuo en masspektrometro.
Ŝarĝitaj poliatomaj amasiĝoj ekzistantaj en solidoj (ekzemple, oftaj sulfato aŭ nitratojonoj) estas ĝenerale ne konsideritaj "molekuloj" en kemio.
Kelkaj molekuloj enhavas unu aŭ pluraj neparajn elektronojn, kreante radikalulojn.
La plej multaj radikaluloj estas relative reaktivaj, sed iom da, kiel ekzemple nitrogenmonoksido (NENIUJ) povas esti staloj.
#000033
La "inertaj" aŭ noblagasa elementoj ( heliumo, neono, argono, kripton, ksenono kaj radono) estas kunmetitaj de solaj atomoj kiel sia plej malgranda diskreta trupo, sed la aliaj izolitaj kemiaj elementoj konsistas el aŭ molekuloj aŭ retoj de atomoj kunligitaj al unu la alian laŭ iu maniero.
Identigeblaj molekuloj kunmetas konatajn substancojn kiel ekzemple akvo, aero, kaj multajn organikajn substancojn kiel alkoholo, sukero, benzino, kaj la diversajn medikamentojn.
#000034
Tamen, ne ĉiuj substancoj aŭ kemiaj kombinaĵoj konsistas el diskretaj molekuloj, kaj efektive la plej multaj el la solidaj substancoj kiuj konsistigas la solidan kruston, mantelon, kaj kerno de la Tero estas kemiaj kombinaĵoj sen molekuloj.
Tiuj aliaj specoj de substancoj, kiel ekzemple jonaj kunmetaĵoj kaj retsolidoj, estas fakorganizitaj laŭ tia maniero por malhavi la ekziston de identigeblaj molekuloj en si mem.
Anstataŭe, tiuj substancoj estas diskutitaj laŭ formulunuoj aŭ unuoĉeloj kiel la plej malgranda ripetanta strukturo ene de la substanco.
Ekzemploj de tiaj substancoj estas mineralo salas (kiel ekzemple tablosalo), solidoj kiel karbono kaj diamanto, metaloj, kaj konata silicoksido kaj silikatmineraloj kiel ekzemple kvarco kaj granito.
#000035
Unu el la ĉefkarakterizaĵoj de molekulo estas sia geometrio ofte vokis sian strukturon.
Dum la strukturo de diatoma, triatomic aŭ tetra atommolekuloj povas esti sensignifa, (linia, angulpiramideca ktp.) la strukturo de poliatomaj molekuloj, kiuj estas konsistigitaj de pli ol ses atomoj (de pluraj elementoj) povas esti decida por ĝia kemia naturo.
#000036
Kemia substanco estas speco de afero kun definitiva kunmetaĵo kaj aro de trajtoj.
Kolekto de substancoj estas nomita miksaĵo.
Ekzemploj de miksaĵoj estas aero kaj alojoj.
#000037
La haŭtmakulo estas mezurunuo kiu indikas materikvanto (ankaŭ nomita kemia kvanto).
La haŭtmakulo estas difinita kiel la nombro da atomoj trovitaj en ekzakte 0.012 kilogramoj (aŭ 12 gramoj) de karbono-12, kie la karbono-12-atomoj estas nebinditaj, ĉe ripozo kaj en sia bazstato.
La nombro da unuoj je haŭtmakulo estas konata kiel la konstanto de Avogadro, kaj estas kialigita empirie esti ĉirkaŭ 6.022 × 10 23 Mol −1.
Molarkoncentriĝo estas la kvanto de speciala substanco per volumeno el solvo, kaj estas ofte raportita en moldm −3.
#000038
Aldone al la specialaj kemiaj trajtoj kiuj distingas malsamajn kemiajn klasifikojn, kemiaĵoj povas ekzisti en pluraj fazoj.
Plejparte, la kemiaj klasifikoj estas sendependaj de tiuj volummezuras fazklasifikojn;
tamen, kelkaj pli ekzotikaj fazoj estas malkongruaj kun certaj kemiaj trajtoj.
Fazo estas aro de statoj de kemia sistemo kiuj havas similajn grocajn strukturajn trajtojn, en vico da kondiĉoj, kiel ekzemple premo aŭ temperaturo.
#000039
Fizikaj trajtoj, kiel ekzemple denseco kaj refrakta indico tendencas fali ene de valorkarakterizaĵo de la fazo.
La fazo de materio estas difinita per la faztransiro , kio estas en kiam energio metita aŭ prenita el la sistemo iras en rearanĝado de la strukturo de la sistemo, anstataŭe de ŝanĝado de la grocajn kondiĉoj.
#000040
Foje la distingo inter fazoj povas esti kontinua anstataŭe de havado de diskreta limo, en tiu kazo kiun la afero estas konsiderita esti en superkritika ŝtato.
Kiam tri ŝtatoj renkontas surbaze de la kondiĉoj, ĝi estas konata kiel triobla punkto kaj ĉar tio estas senvaria, estas oportuna maniero difini aron de kondiĉoj.
#000041
La plej konataj ekzemploj de fazoj estas solidoj, likvaĵoj, kaj gasoj.
Multaj substancoj ekspozicias multoblajn solidajn fazojn.
Ekzemple, ekzistas tri fazoj de solida fero (alfao, gamao, kaj delto) kiuj varias surbaze de temperaturo kaj premo.
Ĉefdiferenco inter solidaj fazoj estas la kristalstrukturo, aŭ aranĝo, de la atomoj.
Alia fazo ofte renkontita en la studo da kemio estas la akva fazo, kio estas la stato de substancoj dissolvitaj en akva solvaĵo (t.e., en akvo).
#000042
Malpli konataj fazoj inkludas plasmojn, Bose-Einstein-kondensaĵojn kaj fermionajn kondensaĵojn kaj la paramagnetajn kaj feromagnetajn fazojn de magnetaj materialoj.
Dum plej multe de la konata fazinterkonsento kun tridimensiaj sistemoj, estas ankaŭ eble difini analogaĵojn en dudimensiaj sistemoj, kiu ricevis atenton por sia signifo por sistemoj en biologio.
#000043
Atomoj algluiĝantaj kune en molekuloj aŭ kristaloj laŭdire estas ligis unu kun la alia.
Kemia ligo povas esti bildigita kiel la multipol ekvilibro inter la pozitivaj pagendaĵoj en la nukleoj kaj la negativaj pagendaĵoj oscilante ronde ilin.
Pli ol simpla altiro kaj repuŝo, la energioj kaj distribuoj karakterizas la haveblecon de elektrono por ligi al alia atomo.
#000044
Kemia ligo povas esti kovalenta bendo, jona obligacio, hidrogena ligo aŭ ĵus pro Van der Waal devigas.
Ĉiu el tiuj specoj de obligacioj estas atributita al iom da potencialo.
Tiuj potencialoj kreas la interagojn kiuj tenas atomojn kune en molekuloj aŭ kristaloj.
En multaj simplaj kunmetaĵoj, valentligteorio, la Valence Shell Electron Pair Repulsion-modelo ( VSEPR), kaj la koncepto de oksigenadnombro povas esti utiligitaj por klarigi molekulan strukturon kaj kunmetaĵon.
#000045
Jona obligacio estas formita kiam metalo perdas unu aŭ pli el siaj elektronoj, iĝante pozitive ŝargita katjono, kaj la elektronoj tiam estas akiritaj per la nemetalatomo, iĝante negative ŝargita anjono.
La du kontraŭe ŝarĝitaj jonoj altiras unu la alian, kaj la jona obligacio estas la elektrostatika gravito inter ili.
Ekzemple, natrio (Na), metalo, perdas unu elektronon por iĝi Na + katjono dum kloro (Cl), nemetalo, akiras tiun elektronon por iĝi Cl −.
La jonoj estas tenitaj kune pro elektrostatika altiro, kaj tio kunmetas natrian kloridon (NaCl), aŭ oftan tablosalon, estas formita.
#000046
En kovalenta bendo, unu aŭ pluraj paroj de valentelektronoj estas dividitaj per du atomoj: la rezulta elektre neŭtrala grupo de ligitaj atomoj estas nomita molekulo.
Atomoj dividos valentelektronojn laŭ tia maniero por krei noblagasan elektronkonfiguracion (ok elektronoj en sia ekstrema ŝelo) por ĉiu atomo.
Atomoj kiuj tendencas kombini en tia manieron ke ili ĉiu havas ok elektronojn en ilia valentoŝelo laŭdire sekvas la okopan regulon.
Tamen, kelkaj elementoj ŝatas hidrogenon kaj litio bezonas nur du elektronojn en ilia ekstrema ŝelo por ekhavi tiun stabilan konfiguracion;
tiuj atomoj laŭdire sekvas la duetregulon, kaj laŭ tiu maniero ili atingas la elektronkonfiguracion de la noblagasa heliumo, kiu havas du elektronojn en sia ekstera ŝelo.
#000047
Simile, teorioj de klasika fiziko povas esti utiligitaj por antaŭdiri multajn jonajn strukturojn.
Kun pli d komplikaj kunmetaĵoj, kiel ekzemple metalkompleksoj, valentligo kiun teorio estas malpli uzebla kaj alternativaj aliroj, kiel ekzemple la molekula enorbita teorio, estas ĝenerale uzita.
Vidu diagramon sur elektronikaj orbital'oj.
#000048
En la kunteksto de kemio, energio estas atributo de substanco kiel sekvo da sia atoma, molekula aŭ entuta strukturo.
Ĉar kemia transformo estas akompanita per ŝanĝo en unu aŭ pli el tiuj specoj de strukturoj, ĝi estas kutime akompanita per pliiĝo aŭ malkresko de energio de la substancoj engaĝitaj.
Iom da energio estas transdonita inter la medio kaj la reaktant de la reago en la formo de varmeco aŭ lumo;
tiel la produktoj de reago povas havi pli daaŭ malplin energion ol la reaktant.
#000049
Reago laŭdire estas eksergona ĉu la fina ŝtato estas malaltigi sur la energioskalo ol la komenca ŝtato;
kaze de endergonaj reagoj la situacio estas la reverso.
Reago laŭdire estas eksoterma ĉu la reageldonoj varmigas al la medio;
kaze de endotermaj reagoj, la reago absorbas varmecon de la medio.
#000050
Kemiaj reakcioj estas kutime ne eblaj se la reaktant ne dominas energiobarieron konatan kiel la aktivigenergio.
La aktivigenergio necesa ke kemia reakcio okazus povas esti en la formo de varmeco, lumo, elektro aŭ mekanika forto en la formo de ultrasono.
#000051
Rilata koncepta libera energio, kiu ankaŭ asimilas entropiokonsiderojn, estas tre utila rimedo por antaŭdirado de la farebleco de reago kaj determinado de la stato de ekvilibro de kemia reakcio, en kemia termodinamiko.
se ĝi estas egala al nul la kemia reakcio laŭdire estas ĉe ekvilibro.
#000052
Tie ekzistu nur limigitaj eblaj statoj de energio por elektronoj, atomoj kaj molekuloj.
Tiuj estas determinitaj per la reguloj de kvantuma mekaniko, kiuj postulas kvantigadon de energio de mallibera sistemo.
La atomoj/molekuloj en pli alta energistato laŭdire estas ekscititaj.
La molekuloj/atomoj el substanco en ekscitita energistato ofte estas multe pli reaktivaj;
tio estas, pli alireblaj al kemiaj reakcioj.
#000053
La fazo de substanco estas kutime determinita memstare energio kaj la energio de sia medio.
Kiam la intermolekulaj fortoj de substanco estas tia ke la energio de la medio ne estas sufiĉa venki ilin, ĝi okazas en pli ordigita fazo kiel likvaĵo aŭ solido kiel estas la kazo kun akvo ( H2O);
likvaĵo ĉe ĉambra temperaturo ĉar ĝiaj molekuloj estas ligitaj per hidrogenaj ligoj.
Dum hidrogena sulfido ( H2S) estas gaso ĉe ĉambra temperaturo kaj norma premo, ĉar ĝiaj molekuloj estas ligitaj per pli malfortaj dipol-dipolaj interagoj.
#000054
La translokigo de energio de unu kemia substanco ĝis alia dependas de la grandeco de energioquanta elsendita de unu substanco.
Tamen, varmenergio ofte estas transdonita pli facile de preskaŭ ajna substanco ĝis alia ĉar la fonon respondecaj por vibrational kaj rotaciaj energiniveloj en substanco havas multe malpli energion ol fotonoj cititaj por la elektronika energitransigo.
Tiel, ĉar vibrational kaj rotaciaj energiniveloj estas pli proksime spacigitaj ol elektronika energinivelo-, varmeco estas pli facile transdonita inter substancoj relative al lumo aŭ aliaj formoj de elektronika energio.
Ekzemple, ultraviola elektromagneta ondo ne estas transdonita kun tiel multe da efikeco de unu substanco ĝis alia kiel termika aŭ elektra energio.
#000055
La ekzisto de karakterizaj energiniveloj por malsamaj kemiaj substancoj estas utila por ilia identigo per la analizo de spektraj linioj.
Malsamaj specoj de spektroj ofte estas uzitaj en kemia spektroskopio, ekz. IR, mikroondo, NMR, ESR, ktp.
Spektroskopio ankaŭ kutimas identigi la kunmetaĵon de malproksimaj objektoj - kiel steloj kaj malproksimaj galaksioj - analizante iliajn radiadspektrojn.
#000056
La esprimo kemia energio ofte estas uzita por indiki la potencialon de kemia substanco sperti transformon tra kemia reakcio aŭ por ŝanĝi aliajn kemiajn substancojn.
#000057
Kiam kemia substanco estas ŝanĝita kiel rezulto da sia interagado kun alia substanco aŭ kun energio, kemia reakcio laŭdire okazis.
Kemia reakcio estas tial koncepto ligita al la "reago" de substanco kiam ĝi venas en proksima kontakto kun alia, ĉu kiel miksaĵo aŭ solvo;
eksponiĝo al iu formo de energio, aŭ ambaŭ.
Ĝi rezultigas iun energiinterŝanĝon inter la eroj de la reago same kiel kun la sistemmedio, kiuj povas esti dizajnitaj ŝipoj - ofte laboratorio-vitrovaro.
#000058
Kemiaj reakcioj povas rezultigi la formacion aŭ distanciĝon de molekuloj, t.e., molekuloj krevantaj dise por formi du aŭ pli pli malgrandajn molekulojn, aŭ rearanĝon de atomoj ene de aŭ trans molekuloj.
Kemiaj reakcioj kutime implikas la kreadon aŭ fendon de kemiaj ligoj.
Oksigenado, redukto, distanciĝo, acid-malnobla neŭtraligado kaj molekula rearanĝo estas kelkaj el la ofte uzitaj specoj de kemiaj reakcioj.
#000059
Kemia reakcio povas esti simbole prezentita tra kemia ekvacio.
Dum en ne-nuklea kemia reakcio la nombro kaj speco de atomoj sur same flankoj de la ekvacio estas egala, por nuklea reago tio tenas vera nur por la atompartikloviz.
#000060
La sekvenco de ŝtupoj en kiu la restrukturigo de kemiaj ligoj povas esti okazanta en la kurso de kemia reakcio estas nomita sia mekanismo.
Kemia reakcio povas esti antaŭvidita por okazi en kelkaj ŝtupoj, ĉiu el kiuj povas havi malsaman rapidecon.
Multaj reago intermediateas kun variablo stabileco povas tiel esti antaŭvidita dum la kurso de reago.
Reakciaj mekanismoj estas svatitaj klarigi la kinetikon kaj la relativan produktmiksaĵon de reago.
Multaj fizikaj apotekistoj specialiĝas pri esplorado kaj proponado de la mekanismoj de diversaj kemiaj reakcioj.
Pluraj empiriaj reguloj, kiel la Alarbar-Hoffmann reguloj ofte venas en praktika proponante mekanismon por kemia reakcio.
#000061
Laŭ la IUPAC- orlibro, kemia reakcio estas "proceso tio rezultoj en la interkonverto de kemiaj specioj."
Sekve, kemia reakcio povas esti elementa reago aŭ poŝtupa reago.
Kroma avertrimarko estas farita, en tiu tiu difino inkludas kazojn kie la interkonverto de konformantoj estas eksperimente observebla.
Tiaj mezureblaj kemiaj reakcioj normale implikas arojn de molekulaj unuoj kiel indicite per tiu difino, sed estas ofte koncipe oportune uzi la esprimon ankaŭ por ŝanĝoj implikantaj ununurajn molekulajn unuojn (t.e.' mikroskopaj kemiaj okazaĵoj ').
#000062
Jono estas ŝarĝita specio, atomo aŭ molekulo, kiu perdis aŭ akiris unu aŭ pluraj elektronojn.
Kiam atomo perdas elektronon kaj tiel havas pli da protonoj ol elektronoj, la atomo estas pozitive ŝargita jono aŭ katjono.
Kiam atomo akiras elektronon kaj tiel havas pli da elektronoj ol protonoj, la atomo estas negative ŝargita jono aŭ anjono.
Katjonoj kaj anjonoj povas formi kristalan kradon de idlo salas, kiel ekzemple la Na + kaj Cl − jonoj formantaj natrian kloridon, aŭ NaCl.
Ekzemploj de poliatomaj jonoj kiuj ne fendetiĝas supren dum acid-malnoblaj reagoj estas hidroksido (Oh −) kaj fosfato ( PO4 3−).
#000063
Plasmo estas kunmetita de gasa materio kiu estis tute jonigita, kutime tra alta temperaturo.
#000064
Substanco ofte povas esti klasifikita kiel acido aŭ bazo.
Ekzistas pluraj malsamaj teorioj kiuj klarigas acid-malnoblan konduton.
La plej simpla estas Arrhenius-teorio, kiu deklaras ol acido estas substanco kiu produktas hydroniojonojn kiam ĝi estas dissolvita en akvo, kaj bazo estas unu kiu produktas hidroksidjonojn kiam dissolvite en akvo.
Laŭ Brønsted-Lowry-acid-malnobla teorio, acidoj estas substancoj kiuj donacas pozitivan hidrogenjonon al alia substanco en kemia reakcio;
per etendaĵo, bazo estas la substanco kiu ricevas tiun hidrogenjonon.
#000065
Tria ofta teorio estas Lewis acid-bazigas teorion, kiu estas bazita sur la formado de novaj kemiaj ligoj.
Lewis-teorio klarigas ke acido estas substanco kiu estas kapabla je akceptado de paro de elektronoj de alia substanco dum la proceso de obligacioformacio, dum bazo estas substanco kiu povas disponigi paron de elektronoj por formi novan bendon.
Laŭ tiu teorio, la decidaj aĵoj estantaj interŝanĝitaj estas pagendaĵoj.
Ekzistas pluraj aliaj manieroj en kiuj substanco povas esti klasifikita kiel acido aŭ bazo, kiel estas evidenta en la antaŭhistorio de tiu koncepto.
#000066
Acidforto estas ofte mezurita per du metodoj.
Unu mezurado, surbaze de la Arrhenius-difino de acideco, estas pH, kio estas mezurado de la hydroniojonkoncentriĝo en solvaĵo, kiel esprimite sur negativa logaritma skalo.
Tiel, solvoj kiuj havas malaltan pH havi altan hydroniojonkoncentriĝon, kaj povas esti diritaj esti pli acidaj.
La alia mezurado, surbaze de la Brønsted-Lowry difino, estas la acidecokonstanto ( Ka), kiu mezuras la parenckapablon de substanco por funkcii kiel acido sub la Brønsted-Lowry difino de acido.
Tio estas, substancoj kun pli alta Ka pli donacas supozeble hidrogenjonojn en kemiaj reakcioj ol tiuj kun pli malaltaj Ka valoroj.
#000067
Redoksa reakcio ( ruĝa uction-oksigenado) reagoj inkludas ĉiujn kemiajn reakciojn en kiuj atomoj havas sian oksidiĝan nombron ŝanĝitan aŭ akirante elektronojn (redukto) aŭ perdante elektronojn (oksigenado).
Substancoj kiuj havas la kapablon oksigeni aliajn substancojn laŭdire estas oksidativaj kaj estas konataj kiel oksidenzoj, oksidant aŭ oksigenantoj.
Oksidant forigas elektronojn de alia substanco.
Simile, substancoj kiuj havas la kapablon redukti aliajn substancojn laŭdire estas reduktivaj kaj estas konataj kiel reduktantaj agentoj, reduktant, aŭ reduktiloj.
#000068
Reduktant transdonas elektronojn al alia substanco, kaj estas tiel oksigenita mem.
Kaj ĉar ĝi "donacas" elektronojn ĝi ankaŭ estas nomita elektronorgandonacanto.
Oksigenado kaj redukto konvene rilatas al ŝanĝo en oksigenadnombro - la fakta translokigo de elektronoj neniam povas okazi.
Tiel, oksigenado estas pli bone difinita kiel pliiĝo en oksigenadnombro, kaj redukto kiel malkresko en oksigenadnombro.
#000069
Kvankam la koncepto de ekvilibro estas vaste utiligita trans sciencoj, en la kunteksto de kemio, ĝi ekestas kiam ajn kelkaj malsamaj statoj de la kemia kunmetaĵo estas eblaj, kiel por ekzemplo, en miksaĵo de pluraj kemiaj kombinaĵoj kiuj povas reagi unu kun la alia, aŭ kiam substanco povas ĉeesti en pli ol unu speco de fazo.
#000070
Sistemo de kemiaj substancoj ĉe ekvilibro, eĉ se havi senŝanĝan kunmetaĵon, plejofte estas ne senmova;
molekuloj el la substancoj daŭre reagas unu kun la alia tiel kaŭzante dinamikan ekvilibron.
Tiel la koncepto priskribas la ŝtaton en kiu la parametroj kiel ekzemple kemia kunmetaĵo restas senŝanĝaj dum tempo.
#000071
Kemiaj reakcioj estas regitaj per certaj leĝoj, kiuj fariĝis bazaj terminoj en kemio.
#000072
(septembro 2014) Kemio estas tipe dividita en plurajn gravajn sub-disciplinojn.
Ekzistas ankaŭ pluraj ĉefa kruc-disciplina kaj pli specialecaj kampoj de kemio.
#000074
Aliaj disciplinoj ene de kemio estas tradicie grupigitaj per la speco de materio estanta legitaj aŭ la speco de studo.
Tiuj inkludas neorganikan kemion, la studon el neorganika materio;
organika kemio, la studo el organika (karbon-bazita) materio;
biokemio, la studo el substancoj trovis en biologiaj organismoj;
fizika kemio, la studo de kemiaj procesoj utiligantaj fizikajn konceptojn kiel ekzemple termodinamiko kaj kvantuma mekaniko;
kaj kemia analizo, la analizo de materialaj provaĵoj akiri komprenon de ilia kemia kunmetaĵo kaj strukturo.
Multaj pli specialecaj disciplinoj aperis en la lastaj jaroj, ekz. neŭrokemio la kemiaj studo de la nerva sistemo (vidu subdisciplinojn).
#000076
Aliaj kampoj inkludas agrokemistry, astrokemistry (kaj kosmokemistry), atmosferan kemion, kemian inĝenierarton, kemian biologion, kemo-informadikon, elektrokemion, median kemion, femtokemion, gustkemion, fluokemion, geokemion, verdan kemion, histokemion, historio de kemio, hidratigokemio, imunokemistry, mara kemio, materiala scienco, matematikan kemion, mekanokemistry, medikamentan kemion, molekulan biologion, molekulan mekanikon, nanoteknologion, naturproduktokemion, enologion, organometalic-kemion, petrokemistry, farmakologion, fotokemion, fizikan organikan kemion, plantkemion, polimerkemion, radiokemion, solidstatan kemion, sonokemistry, supramolekulan kemion, surfackemion, sintezan kemion, termkemion, kaj multajn aliajn.
#000077
La kemia industrio reprezentas gravan ekonomian agadon tutmonde.
La tutmondaj supraj 50 kemiaj produktantoj en 2013 havis vendon de 980.5 miliardoj USD kun gajnmarĝeno de 10.3%.
#000078
"To form an idea of the historical place of Jabir's alchemy and to tackle the problem of its sources, it is advisable to compare it with what remains to us of the alchemical literature in the greka lingvo.
Oni scias en kiu mizera ŝtato tiu literaturo atingitaj ni.
Kolektite fare de bizancaj sciencistoj de la deka jarcento, la korpuso de la grekaj alkemiistoj estas areto de nekompreneblaj fragmentoj, irante reen al ĉiuj fojoj ekde la tria jarcento ĝis la fino de la Mezepoko."
#000082
"La klopodoj de Berthelot kaj Ruelle meti malgrandan ordon en tiun mason de literaturo kaŭzis nur malbonajn rezultojn, kaj la pli postaj esploristoj, inter ili aparte Mrs\. Hammer-Jensen, Tannery, Lagercrantz, von Lippmann, Reitzenstein, Ruska, Bidez, Festugiere kaj aliaj, povis gajni klarajn nur malmultajn poentojn de detalo ...
#000083
La studo de la grekaj alkemiistoj ne estas tre esperiga.
Ebena surfacekzameno de la grekaj tekstoj montras ke tre malgranda parto nur estis organizita laŭ veraj eksperimentoj de laboratorio: eĉ la supozeble teknikaj skribaĵoj, en la ŝtato kie ni trovas al ili hodiaŭ, estas nekomprenebla sensencaĵo kiu rifuzas ajnan interpreton.
#000084
Ĝi estas malsama kun la alĥemio de Jabir.
La relative klara priskribo de la procezoj kaj la alkemiaj aparataroj, la metodaj klasifiko de la substancoj, markas eksperimentan spiriton kiu estas ekstreme malproksime de la stranga kaj stranga esoterismo de la grekaj tekstoj.
La teorio sur kiu Jabir apogas siajn operaciojn estas unu el klareco kaj de impona unueco.
Pli ol kun la aliaj arabaj verkintoj, oni notas kun li ekvilibron inter teoria instruado kaj praktika instruado, inter la 'ilm kaj la 'amal.
Vana unu serĉus en la grekaj tekstoj laboron same sisteman kiel tio kiu estas prezentita ekzemple en la Book of Seventy (Libro de Sepdek)."
#000085
Progresinta studento-nivelo aŭ diplomiĝintaj lernolibroj
#000090
Ĝeneralaj Kemioprincipoj, padronoj kaj aplikoj.
#000092
Kemio aŭ ĥemio estas la scienco, kiu studas:
#000093
la konsiston kaj la strukturon de la materio,
la ecojn de la materio,
la ŝanĝiĝojn, kiujn suferas la materio kaj la kondiĉojn necesajn por estigi aŭ eviti tiujn ŝanĝiĝojn.
#000094
Ĉia materio apartenas al unu el la du ĉefaj kategorioj: aŭ pura substanco aŭ miksaĵo. Gravas rimarki, ke ekzistas signifa diferenco inter la terminoj substanco kaj pura substanco. Substanco estas ĝenerala termino por iu ajn speco de materio.
#000095
Kemiistoj studas la elementojn. Ĉiu elemento havas nur unu specon de atomo. En la kemio la elementoj diferencas laŭ la nombro de la elektronoj en siaj atomoj kaj laŭ siaj atompezoj. Ĉiu atomo de iu elemento havas la saman nombron da protonoj, sed la nombro de neŭtronoj povas varii, farante malsamajn izotopojn. Se al atomo mankas elektrono, la atomo estas jonigita.
#000096
Karbono estas elemento tre grava por la vivo. La kombinaĵoj kun karbono estas organikaj, kaj la kombinaĵoj sen karbono estas neorganikaj.
#000097
La vorto kemio devenas el la novgreka χημεία [çiːˈmiːa], laŭlitere "[la arto de metal-]gisado" en la senco de metamorfozo. Ekde la 13-a jarcento ekzistis la vorto alkemio, tio estas "la arto pri orfabrikado"[1]: la vorto devenas verŝajne el la araba al-kīmiyá, kiu povas signifi interalie "ŝtono de la saĝuloj", eble el la malnova greka χυμεία, chymeía, "la gisado", aŭ el la kopta/antikva egipta kemi, "nigraj teroj".
#000098
La kemio de antikveco konsistis el la kolektita praktika scio pri materiŝanĝiĝprocedoj kaj naturfilozofaj ideoj. La kemio de la mezepoko evoluiĝis el alkemio, kiun oni praktikis en Ĉinujo, Eŭropo kaj Hindujo jam de jarmiloj.
#000099
Alkemistoj okupiĝis kaj pri la nobeligo de metaloj (produktado de oro el aliaj nenobelaj metaloj), sed ankaŭ pri la eltrovo de kuraciloj, aŭ ĉionkuracilo por ĉiuj malsanoj. Ĉefe por la produktado de oro, alkemistoj serĉis eliksiron, la ŝtonon de la saĝuloj, kiu ŝanĝu nenobelan ("malsanan") metalon en nobelan ("sanan"). Ankaŭ en la medicina fako de alkemio oni serĉis eliksiron, la viveleksiron, tio estas kuracilo por ĉiaj malsanoj, kiuj fine ankaŭ donos nemortemon. Tamen neniu alkemisto iam ajn trovis la ŝtonon de la saĝuloj aŭ la viveliksiron.
#000100
Ĝis la fino de la 16-a jarcento la imaga mondo de alkemistoj kutime ne baziĝis je sciencaj esploroj, sed pri spertaĵoj kaj empiriaj receptoj. Alkemistoj multe eksperimentis kaj uzis por notado la samajn simbolojn kiel astrologoj. La mistera maniero de iliaj eksperimentoj, kiel la ofte estigitajn kolorajn flamerojn, fumo aŭ eksplozioj igis ilin konataj kaj foje persekutitaj kiel magiistoj kaj sorĉistoj. Alkemistoj uzis la samajn aparatojn kaj ilojn por siaj eksperimentoj, kiajn oni uzas ankoraŭ nuntempe.
#000101
Alberto la Granda aŭ Albertus MAgnus estis fama alkemisto. Kiel klerikano li traktis tiajn temojn kaj trovis dum eksperimentado novan kemian elementon, arsenon. Nur Paracelsus evoluigis alkemion de empiria al pli eksperimenta scienco, kiu iĝis la bazo de la moderna kemio.
#000102
Kemio kiel scienco ricevis gravajn impulsojn en la 18-a kaj 19-aj jarcentoj: ĝi estis starigita sur la bazojn de mezurprocedoj kaj eksperimentoj - kiel la uzo de la pesilo kaj la pruveblo de hipotezoj kaj teorioj pri materioj kaj materiŝanĝiĝoj.
#000103
La laboroj de Justus von Liebig pri la efikomaniero de sterko fondis agrokemion kaj alportis gravajn konojn pri la neorganika kemio. La serĉo de sintetika anstataŭaĵo de la farbilo indigo por farbi teksaĵojn estis la elirpunkto por la evoluo de la organika kemio kaj de la farmakologio. En ambaŭ fakoj Germanujo havis ĝis la komenco de la 20-a jarcento absolutan antaŭrangan pozicion, kiu ebligis ekzemple la fabrikadon de eksplodaĵoj necesaj por la unua mondmilito ne el importitaj nitratoj, sed per katalizo el aera azoto laŭ la procezo de Haber-Bosch.
#000104
La aŭtarkiaj streboj de la nazioj donis pliajn impulzojn al kemio kiel scienco. Por sendependiĝi de la naftoimportoj evoluiĝis procedoj por fluigi terkarbon (procezo de Fischer-Tropsch). Alia ekzemplo estis la kreado de sintetika kaŭĉuko por fabriki pneŭojn.
#000105
Nuntempe kemio estas grava parto de kulturo. Kemiaj produktoj ekzistas ĉie, eĉ kiam oni ne konscias pri tio. Tamen akcidentoj de la kemia industriego, kiel ekzemple tiu de Seveso en Italujo kaj de Bhopalo en Hindujo, donis tre negativan bildon al kemio, tiel ke frapfrazoj kiel "for de kemio!"[2] populariĝis.
#000106
SI (Sistemo Internacia de Unuoj)
#000107
Demokrito, 460–371 a.K., fondinto de atomismo
Maria la judino, inter la 1-a kaj 3-a jarcento, fondinto de alkemio, inventistino de la cindrobano, de la bano Maria, de la premmarmito kaj de la unua Distililo
Ĝabir Ibn Hajan, ĉirkaŭ 721 ĝis ĉirkaŭ 815), la patro de kemio
Alberto la Granda, ĉirkaŭ 1200–1280, De Rebus Metallicis et de Mineralibus
Georg Brandt, 1694–1768, malkovro de kobalto
Daniel Rutherford, 1749–1819, malkovrinto de azoto
#000109
Amedeo Avogadro, 1776–1856, la gasleĝo de Avogadro
Joseph Louis Gay-Lussac, 1778–1850, pipeto, bureto, titracio; gasleĝo, lakmusa papero, izoligo de boro
Sir Humphry Davy, 1778–1829, malkovro de natrio, kalio, kalcio, stroncio, bario kaj magnezio
Michael Faraday, 1791–1867, malkovro de benzeno kaj butileno, ŝargo ĉe elektrolizo
#000111
Charles Goodyear, 1800–1869, inventisto de vulkanizado
Friedrich Wöhler, 1800–1882, komenco de la sintetika organika kemio per la sintezo de ureo
Justus von Liebig, 1803–1873, minerala sterko, kloroformo, bakpulvoro
Gustav Robert Kirchhoff, 1824–1887, spektroskopia analizo, malkovro de Cezio kaj Rubidio
#000112