Libroj ludis gravan rolon dum la ĉi-jara Zamenhoffesto de la Esperanto-Asocio Berlino-Brandenburgio la 15-an de decembro 2018. Meze de la atento memkompreneble situis niaj gastoj el Kaliningrado, la eldonista paro Aleksandro Korĵenkov (geb. 1958) kaj Halina Gorecka (geb. 1959). Ilian novan historiografian verkon „Nia diligenta kolegaro“ – kolekto de 200 biografioj de eminentaj esperantistoj – ili pezentis kun ĉiuj facetoj de la elekto de faktoj kaj rakontado de fonaj anekdotoj ĝis la statistiko.
#000001
Dum diskuta parto mi atentigis pri antaŭnelonge aperita alispeca esperantlingva historiografia verko – pri la Festlibro “En la mondon venis nova lingvo”, dediĉita al la historiisto kaj japanologo d-ro Ulrich Lins (nask. 1943), ĉar li grave kontribuis al esplorado kaj diskonigado de la bunta kaj diferencita historio de la Esperanto-lingvokomunumo kaj de ĝia kulturo.
#000002
Kiu scias, kiel intime la vivo de Lins estas ligita kun Japanio – li 30 jarojn laboris por Deutscher Akademischer Austauschdienst (Germana Akademia Interŝanĝa Servo) – DAAD (1978-2008) kaj gvidis la DAAD-oficejon en Tokio 1978-1983 kaj 1999-2004 – tiu ne miras pri tio, ke apud la ĉilia kuracisto kaj epidemiologo d-ro José Antonio Vergara (nask. 1962) du japanaj profesoroj estas la eldonintoj de ĉi tiu festlibro – la lingvosciencisto Hitosi Gotoo (nask. 1955) kaj la profesoro por germanaj kaj eŭropaj studoj ĉe la Sophia-Universitato en Tokio Goro Christoph Kimura (nask. 1974).
#000003
Hitosi Gotoo rakontas en sia enkonduko, kiamaniere ekestis la ligo de la grandaj pasioj de Lins Japanio, Esperanto kaj historio. Kiel el leteramikeco de la 14-jaraĝa Ulrich kun japanino estiĝis familio kun du infanoj, estas same interesa kiel la malkovro de dokumentoj, siatempe ne alireblaj en Germanio, fare de Ulrich Lins en Japanio, kiuj kondukis al la eldono de lia ĉefverko „La danĝera lingvo“, en kiu li precipe sentabue priskribas la persekuton de Esperanto-parolantoj kaj la reagon de la Esperanto-asocioj.
#000004
Eldonita en 1973 en Kioto, ĝi travivis pliampleksigitajn eldonojn (1988, 1990, 2016) kaj la eldonadon de tradukoj en la anglan, germanan, italan, japanan, korean, litovan kaj rusan lingvojn.
#000005
Multaj el la 31 aŭtoroj el 18 landoj, verkintaj kontribuojn por ĉi tiu festlibro, nodas al “La danĝera lingvo.”.
#000006
Pri Lins li skribas: „Ulrich Lins .... unikis estante germano kun japana kono kaj esperantisma fono. Per tiuj tri prismoj li vidis el tri perspektivoj. Lins historiis tridimensie.“
#000008
Al Esperanto-parolantoj, ŝatantaj modernan eksperimenteman lingvostilon, certe lingve plaĉas la kontribuo.
#000009
Kiu pli ŝatas la klasikan Esperanto-lingvostilon – klara, logika kaj trafa – al tiu estu rekomendata la kontribuo de Bernhard Tuider (geb. 1980) pri la rilatoj inter la pac- kaj la Esperanto-movado kaj pri la protagonistoj Alfred Hermann Fried (1864-1921) kaj Gaston Moch (1859-1935). Tuider estas historiisto kaj gvidas kiel bibliotekisto la teamon, kiu prizorgas la planlingvan kolekton kaj la Esperanto-muzeon de la Aŭstria Nacia Biblioteko en Vieno.
#000010
Alia Esperanto-historiisto, la hispana fizikisto José Antonio del Barrio (nask. 1961), bazas sian kontribuon „Serĉe de la valizo de Mangada“ sur publikigoj de Ulrich Lins pri la Hispana Interna Milito. Del Barrio klarigas: „Al Ulrich Lins apartenas la unua sistema pritraktado de la utiligo de Esperanto dum la hispana interna milito. Li tiamaniere instigis hispanajn esperantistojn mem esplori pri tiu periodo, la plej signifa en la lastaj jardekoj de la lando.“ Del Barrio per la indiko pri la laboro pri tiu ĉi festlibro sukcesis, aliri al la ĝenerale por la publiko fermitaj partoj de la “Centro de Dokumentado pri la Historia Memoro” en Salamanko.
#000011
La japana Membro de Esperanto-Akademio Hiroyuki Usui (nask. 1967) malkaŝas, ke estis nur post lia „enmatrikuliĝo en vesperaj kursoj por magistriĝo en 1998“, ke Ulrich fariĝis por li „ne nur samideano sed ankaŭ antaŭulo en la historiografia kampo“.
#000012
Ankaŭ li daŭrigas per sia kontribuo „Esperanto por Kita Ikki: ĉu unu el la paradoksoj de homo paradoksa?” esplorojn de Ulrich Lins. „La japanaj „verdaj naciistoj“ estas kvazaŭ amata ĉevaleto komuna al Ulrich Lins...kaj mi.“ li konstatas kaj konscias, ke siaj tezoj estas diskutindaj.
#000013
Kelkio en la festlibro instigas diskuton kaj pliajn esplorojn kaj kelkfoje kompletigas sin reciproke. Se la itala matematikisto kaj vortaristo Carlo Minnaja (nask. 1940) nomas 19 germanlingvajn membrojn de la Lingva Komitato respektive de la Esperanto-Akademio (ĝis 1948 – jaro de la restariĝo) kaj povas raporti pri nur tri japanaj membroj, videbliĝas, kial Osamu Isiga (1910-1994) per sia artikolo en la Revuo Orienta, la organo de la Japana Esperanto-Instituto „‘Orienta Esperanto‘ – Ĉu ne indas rekoncepti Esperanton laŭ ‚orientula vidpunkto‘?“ kaŭzis en 1942 aron da reagoj, intertempe nomata „Isiga-disputo“.
#000014
Kimura, la aŭtoro de la kontribuo rigardas aktualan la heredaĵon de la kristana esperantisto Isiga, kaj rilate al la justa uzo de la lingvo, kaj al la engaĝiĝo por la paco (Isiga estis militrezistanto) kaj al la signifo de tradukoj por la transkultura interkompreniĝo (Isiga tradukis Selma Lagerlöf el la sveda).
#000016
„La tuta mondo en unu valizo“ – la legenda prelego de Ludwig Schödl (1909-1997), la lernejdirektoro el Neuruppin, kiu en 1967 publikigis la unuan Esperanto-lernolibron en GDR, ekestis ankoraŭ sub la kondiĉoj de Esperanto-organiza kaj publikiga malpermeso (1949-1961), kiun li ne obeis kaj por kies nuligo li laboris. Ankaŭ leteroj el Japanio enestis en la valizo de la esperantisto el la regiono Berlino-Brandenburgio, kies vivon mi surbaze de lia postlasaĵo en la Federacia Arkivo (SAPMO) kaj de mia videointervjuo kun li unuafoje tiom detale priskribas en mia festlibra kontribuo „La kuraĝulo el Neuruppin...“
#000017
Eble tiuj malmultaj rimarkoj vekas scivolemon pri la tuta libro.
#000019
Fritz Wollenberg (Teksto kaj fotoj)
#000021