La lano, hararo de aliaj
#000001
La lano (el ŝafo, lamo aŭ aliaj) estas produkto bestodevena ankoraŭ vaste uzata kaj apenaŭ pridubata, ĉar la lan-industrio vendis al ni la ideon ke ĝia uzado ne malbonas ĉar “oni ne mortigas ilin”, sed, kiel ni vidos, krom tiu mensogo, ne nur temas pri murdo de la uzataj unuopuloj, sed ankaŭ pri ilia mistrakto.
#000002
La lano estas fibro el proteino nomata keratino, fajna, longa kaj elasta. La ŝafoj, origine, produktis sufiĉe da lano por ŝirmi sin mem de la malvarmo. Sed la nunaj ekspluatitaj ŝafoj (inkluzive de la kamparaj aŭ la ‘ekologiaj’) estis genetike modifitaj por ke ili produktu multe pli da lano.
#000003
La uzo de lanaĵoj eltenas la forigon de libero por la ŝafoj, meti spongojn en la vaginoj por kontroli la naskiĝokvanton, forigi la hararon sen ilia konsento (multaj ili ili mortas pro malvarmo), kaj mortigi ilin en la buĉejoj kiam ili ne plu estas profitodonaj.
#000005
Plejparto el la tutmonda komercado de lano venas el Aŭstralio, kie milionoj da ŝafoj estas mutilitaj, kruela procedo en kiu estas uzataj stuciloj (tondiloj) por forigi pecojn el haŭto kaj karno el la postaj partoj de la vivaj bestoj – ofte sen anestezio. Kiam vi aĉetas lanaĵon, plejverŝajne vi aĉetas lanon el ŝafoj bredataj en Aŭstralio, sed, ĉar ĝia procesado plejparte okazas en Ĉinio, tre malfacile vi trovos etikedon kiu montru la originan devenon.
#000006
Ekzistas alternativoj al la uzo de lanaĵoj. Estu zorgema pri la lano kaŝita en pantalonoj kaj kostumoj (legu la etikedojn!), kaj ne aĉetu paŝminon, kaŝmiron, kamelfelon, kaj mohajron (teksaĵo el kapro-felo) – ili estas parte faritaj el bestoj. Anstataŭ ili, serĉu termajn sintezajn teksaĵojn kiaj la polusa, akrila kaj flanela el kotono – ili laviĝas facile, ili ne perdas la brilajn kolorojn, kostas malpli kaj ne kontribuas al la krueleco.
#000007