Lumdisko ( KD) estas cifereca optika disko
datumstoka formato kiu estis ko-evoluigita fare de Philips kaj Sony kaj liberigita en 1982.
La formato estis origine evoluigita al butiko kaj ludo al nur-sonregistraĵoj sed estis pli posta adaptiĝis por stokado de datenoj ( CD-ROM'o).
Pluraj aliaj formatoj estis plue derivitaj de tiuj, inkluzive de skribi-foje aŭdio kaj datumstokado ( KD-R), reverkebla amaskomunikilaro ( CD-Rw), Videolumdisko ( VCD), Bonega Videolumdisko ( SVCD), Photo CD, PictureCD, KD-I, kaj Enhanced Music CD.
La unua komerce disponebla aŭdio-KD-ludanto, la Sony CDP-101, estis liberigita oktobron 1982 en Japanio.
#000002
Normigitaj KDoj havas diametron de 120 milimetroj (4.7 in) kaj povas teni ĝis proksimume 80 minutojn da nekunpremita aŭdio aŭ proksimume 700 MiB de datenoj.
La Aŭteto KD havas diversajn diametrojn aranĝantajn de 60 ĝis 80 milimetrojn (2,4 ĝis 3,1 in);
ili foje estas uzitaj por KD-unuopaĵoj, stokante ĝis 24 minutojn da aŭdio, aŭ liverante pelilojn.
#000003
Dum la enkonduko de la teknologio en 1982, KD povis stoki multe pli datenoj ol persona komputilo
durdisko, kiu tipe tenus 10 MB.
Antaŭ 2010, durdiskoj ofte ofertis same multe da stoka spaco kiel mil KDoj, dum iliaj prezoj plonĝis al krudvarnivelo.
En 2004, tutmonde vendo de Aŭdio-KDoj, CD-ROM'oj kaj KD-R atingis proksimume 30 miliardojn da diskoj.
Antaŭ 2007, 200 miliardoj KDoj estis venditaj tutmondaj.
#000004
De la fruaj 2000-aj jaroj KDoj ĉiam pli estis anstataŭigitaj per aliaj formoj de cifereca stokado kaj distribuo, kun la rezulto ke antaŭ 2010 la nombro da Aŭdio-KDoj estantaj vendita en Usono faligis proksimume 50% de ilia pinto;
tamen, ili restis unu el la primaraj distribuometodoj por la muzika industrio.
En 2014, enspezoj de ciferecaj muzikservoj egalis tiujn de fizika formatvendo por la unuan fojon.
#000005
Amerika inventinto James T. Russell estis meritigita je inventado de la unua sistemo se temas pri registri ciferecajn informojn pri optika travidebla tavoleto kiu estas ŝaltita de malantaŭe per alt-motora halogenlampo.
La patentpeto de Russell unue estis arkivita en 1966, kaj al li estis koncedita patento en 1970.
post proceso, Sony kaj Philips licencis la patentojn de Russell (tiam teniten fare de kanada firmao, Optical Recording Corp.) en la 1980-aj jaroj.
#000006
Kiel rezulto, en 1979, Sony kaj Philips starigita komunan specialtrupon de inĝenieroj dizajni novan ciferecan aŭdiodiskon.
Gvidite fare de inĝenieroj Kees Schouhamer Immink kaj Toshitada Doi, la esplorado puŝita antaŭen lasero kaj optikdiska teknologio.
Post jaro da eksperimentado kaj diskuto, la specialtrupo produktis la Ruĝan libron
Unue publikigita en 1980, la normo estis formale adoptita fare de la IEC kiel internacia normo en 1987, kun diversaj amendoj iĝantaj parto de la normo en 1996.
#000011
Philips elpensis la esprimon lumdisko en linio kun alia audioprodukto, la Sonkasedo, [18] kaj kontribuis la ĝeneralan produktadan procezon, surbaze de vidbenda LaserDisc-teknologio.
Philips ankaŭ kontribuis ok-al-dek kvar moduladon (EFM), kiu ofertas certan rezistecon al difektoj kiel ekzemple gratvundetoj kaj fingrospuroj, dum Sony kontribuis la erar-ĝustigan metodon, CIRC.
#000012
La KD estis planita por esti la posteulo de la vinildisko por ludado de muziko, prefere ol ĉefe kiel datumstoka medio.
De ĝiaj originoj kiel muzika formato, KDoj kreskis por ampleksi aliajn aplikojn.
En 1983, sekvante la enkondukon de la KD, Immink kaj Braat prezentis la unuajn eksperimentojn per elimineblaj lumdiskoj dum la 73-a AES Kongreso.
En junio 1985, la komputil-legebla CD-ROM'o (ROM-o) kaj, en 1990, KD-registreblaj estis lanĉitaj, ankaŭ evoluigite fare de kaj Sony kaj Philips.
Recordable CDs estis nova alternativo glubendi por surbendigado de muziko kaj kopiado de muzikalbumoj sen difektoj lanĉite en kunpremado uzita en aliaj cifereca registradmetodoj.
Aliaj pli novaj videoformatoj kiel ekzemple DVD kaj Blu-radia uzo la sama fizika geometrio kiel KD, kaj plej multe de la DVD kaj Blu-radiaj ludantoj estas returnite kongruaj kun aŭdio-KD.
#000017
Per la fruaj 2000-aj jaroj, la CD-ludilo plejparte anstataŭigis la sonkased ludanton kiel normaĵo en novaj aŭtoj, kun 2010 estante la fina modeljaro por iu aŭto en Usono por havi fabrik-ekipitan kasedan magnetofonon.
Kun la kreskanta populareco de porteblaj ciferecaj aŭdio-ludiloj, kiel ekzemple poŝtelefonoj, kaj solidsubstanca muzikstokado, kiun CD-ludiloj estas fazitaj el aŭtoj en favoro de minifant helpenigaĵoj, kabligis ligon al USB-aparatoj kaj sendrata Bludenta ligo.
#000018
Dume, kun la apero kaj populareco de Interret-bazita distribuado de dosieroj en lossily-kunpremita
aŭdioformatoj kiel ekzemple MP3, vendo de KDoj komenciĝis malkreskon en la 2000-aj jaroj.
Ekzemple, inter 2000 kaj 2008, malgraŭ totala kresko en muzikvendo kaj unu nenormala jaro da pliiĝo, grandeldoneja KD kiun vendo malkreskis entute je 20%, [42] kvankam sendependa kaj DIY-muzikvendo povas esti spurantaj pli bone laŭ figuroj liberigis 30 marton 2009, al kaj KDoj daŭre daŭri vendi multe.
Aktuale en 2012, KDoj kaj DVDoj konsistigis nur 34 procentojn de muzikvendo en Usono.
Antaŭ 2015 [ĝisdatigo] , nur 24% de muziko en Usono estis aĉetitaj en fizika amaskomunikilaro, 2⁄3 de tio konsistanta el KDoj;
tamen, en la sama jaro en Japanio, pli ol 80% de muziko estis aĉetitaj sur KDoj kaj aliaj fizikaj formatoj.
#000019
Sony kaj Philips ricevis laŭdon por la evoluo de la lumdisko de profesiaj organizoj.
#000021
Teknika Grammy Award por Sony kaj Philips, 1998.
IEEE Mejloŝtonpremio, 2009, por Philips nur kun la citaĵo: "La 8an de marto 1979, Gloeilampenfabrieken de N.V. Philips montris por la monda gazetaro Compact Disc Audio Player.
La manifestacio montris ke ĝi estas ebla utiligante ciferecan optikan registradon kaj reludigon por reprodukti sonsignalojn kun elstara sterea kvalito.
Tiu esplorado ĉe Philips establis la teknikan normon por ciferecaj optikaj registradsistemoj."
#000022
Polikarbonata diskotavolo havas la datenojn ĉifritajn uzante tuberojn.
Brila tavolo reflektas la laseron.
Tavolo de lako protektas la brilan tavolon.
Arto estas ekrano presita sur la pinto de la disko.
Lasera radio legas la KD kaj estas reflektita reen al sensilo, kiu konvertas ĝin en elektronikajn datenojn
#000023
KD estas farita de 1.2 milimetroj (0.047 in) dikan, polikarbonat plaston kaj pezas 15-20 gramojn.
[ pli bona fonto bezonis ] De la centro trans, komponentoj estas: la centra spindeltruo (15 mm), la unuatransira areo (fiksa ringo), la fiksa areo (stakigante ringon), la duatransira areo (spegulogrupo), la programo (datenoj) areo, kaj la rando.
La interna programareo okupas radiuson de 25 ĝis 58 mm.
#000024
Maldika tavolo de aluminio aŭ, pli malofte, oro estas aplikitaj al la surfaco, igante ĝin reflekta.
La metalo estas protektita per filmo de lako normale turniĝas tegite rekte sur la reflekta tavolo.
La etikedo estas presita sur la laktavolo, kutime per ekranprintado aŭ ofseto.
#000025
KD-datenoj estas reprezentitaj tiel malgrandegaj kaviĝoj konataj kiel "fosaĵoj", ĉifritaj en spiraltrako muldita en la pinton de la polikarbonattavolo.
La areoj inter fosaĵoj estas konataj kiel "teroj".
Ĉiu fosaĵo estas ĉirkaŭ 100 Nm profunda per 500 Nm larĝe, kaj varias de 850 Nm al 3.5 μm en longo.
La distanco inter la trakoj, la tonalto, estas 1.6 μm.
#000026
Motoro ene de la CD-ludilo turnadas la diskon al skana rapideco de 1.2-1.4 m/s ( konstanta linia rapideco) - ekvivalentaj al ĉirkaŭ 500 RPM ĉe la interno de la disko, kaj ĉirkaŭ 200 RPM ĉe la rando.
(Disko ludis de komencado finiĝi bremsas sian rotacioftecon dum reludigo.
#000027
KD estas legita enfokusigante 780-Nm ondolongo- ( proksime de infraruĝan) semikonduktaĵlaseron enhavitan ene de la CD-ludilo, tra la fundo de la polikarbonattavolo.
La ŝanĝo en alteco inter fosaĵoj kaj terrezultoj en diferenco laŭ la maniero la lumo estas reflektitaj.
Je la intensecŝanĝon per lumdiodo, la datenoj povas esti legitaj de la disko.
Por alĝustigi la spiralpadronon de datenoj, la semikonduktaĵlasero estas metita sur svingobrakon ene de la diskopleto de iu CD-ludilo.
Tiu svingobrako permesas al la lasero legi informojn de la centro ĝis la rando de disko, sen devi interrompi la turnadadon de la disko mem.
#000029
La fosaĵoj kaj teroj ne rekte reprezentas la nulojn kaj tiajn de binaraj datenoj.
Anstataŭe, ne-rendiment-al-nul, inversa kodigado estas utiligita: ŝanĝo de fosaĵo al tero aŭ tero al fosaĵo indikas unu, dum neniu ŝanĝo indikas serion de nuloj.
Devas ekzisti almenaŭ du kaj ne pli ol dek nuloj inter ĉiu, kiu estas difinita per la longo de la fosaĵo.
Tio en victurno estas deĉifrita inversigante la ok-al-dek kvar moduladon utiligitan en majstrado de la disko, kaj tiam inversiganta la trans-interplektitan Reed-Solomon-ĉifradon, finfine rivelante la krudajn datenojn stokitajn sur la disko.
Tiuj ĉifrantaj teknikojn (difinitajn en la Ruĝa libro ) estis origine dizajnitaj por CD Digital Audio, sed ili poste iĝis normo por preskaŭ ĉiuj KD-formatoj (kiel ekzemple CD-ROM'o).
#000030
KDoj estas akceptemaj difekti dum pritraktado kaj de media malkovro.
Fosaĵoj estas multe pli proksime al la etikedflanko de disko, ebligante difektojn kaj poluaĵojn sur la klara flanko esti pro fokuso dum reludigo.
Sekve, KDoj pli suferspertas supozeble difekton sur la etikedflanko de la disko.
Gratvundetoj sur la klara flanko povas esti riparitaj replenigante ilin kun simila refraktiva plasto aŭ per zorgema finpoluro.
La randoj de KDoj foje estas nekomplete sigelitaj, permesante al gasoj kaj likvaĵoj korodi la metalan reflektan tavolon kaj por influi la fokuson de la lasero sur la fosaĵoj.
La funga Geotrichum candidum estis trovita - sub kondiĉoj de alta varmeco kaj humideco - konsumi la polikarbonatplaston kaj aluminion trovitan en KDoj.
#000031
La logika formato de aŭdio-KD (oficiale Compact Disc Digital Audio aŭ LUMDISKO-DA) estas priskribita en dokumento produktita en 1980 fare de la komunaj kreintoj de la formato, Sony kaj Philips.
La dokumento estas konata ordinarlingve kiel la Ruĝa libro
La formato estas du-kanala 16-bita PCM kodigado ĉe 44.1 kHz
Kvarkanala sono devis esti alleblas opcio ene de la Red Book formato, sed neniam estis efektivigita.
Monofonio aŭdio havas neniun ekzistantan normon sur Red Book KD;
tiel, monoa fontomaterialo estas kutime prezentita kiel du identaj kanaloj en norma Red Book sterea trako (t.e., spegulis monoa);
MP3 CD, aliflanke, povas havi sondosierformatojn kun monoa sono.
#000033
KD-teksto estas etendaĵo de la Red Book specifo por aŭdio-KD kiu enkalkulas stokadon de kromaj tekstinformoj (ekz., albumonomo, kantonomo, artisto) sur normoj-observema aŭdio-KD.
La informoj estas stokitaj aŭ en la enkondukareo de la KD, kie ekzistas ĉirkaŭ kvin kilobajtoj da spaco haveblaj, aŭ en la subkod kanaloj R al W sur la disko, kiu povas stoki proksimume 31 megabajtojn.
#000034
Lumdisko-+ Grafikoj estas speciala audiolumdisko kiu enhavas grafikdatenojn aldone al la audiodatenoj pri la disko.
La disko povas esti intrigita je regula aŭdio-KD-ludanto, sed kiam intrigite je speciala CD+G-ludanto, ĝi povas produkti grafiksignalon (tipe, la CD+G-ludanto estas delogita supren al televidilo aŭ komputila ekrano);
tiuj grafikoj preskaŭ estas ekskluzive utiligitaj por elmontri kantotekston sur televidilo por karaokeo prezentistoj por kanti kune kun.
La CD+G-formato ekspluatas la kanalojn R tra W. These ses bitoj stokas la grafikinformojn.
#000035
Titoloj en la SACD-formato povas esti emisiitaj kiel hibridaj diskoj;
tiuj diskoj enhavas la SACD aŭdio-retsendon same kiel norman aŭdio-KD-tavolon kadukaj en normaj CD-ludiloj, tiel igante ilin returnite kongruaj.
#000038
CD-MIDI estas formato uzita por stoki muzik-laikajn datenojn, kiuj sur reludigo estas faritaj per elektronikaj instrumentoj kiuj sintezas la aŭdion.
Tial, male al la origina Ruĝa libro LUMDISKO-DA, tiuj registradoj ne estas ciferece samplitaj aŭdiosurbendigadoj.
La CD-MIDI-formato estas difinita kiel etendaĵo de la origina Ruĝa libro.
#000039
Dum la unuaj malmultaj jaroj da ĝia ekzisto, la KD estis komunikilo uzita sole por aŭdio.
Tamen, en 1988, la Flava Libro
CD-ROM'o normo estis establita fare de Sony kaj Philips, kiuj difinis ne-volatilan optikan datenkomputilmemor medion utiligantan la saman fizikan formaton kiel audiolumdiskojn, legeblajn de komputilo per CD-ROM'iniciato.
#000040
Totala bildkvalito estas celita esti komparebla al VHS vidbendo.
Nebone kunpremita VCD-vidbendo foje povas esti pli malalta kvalito ol VHS-vidbendo, sed VCD-ekspoziciaĵoj blokas artefaktojn prefere ol analoga bruo kaj ne plimalbonigas plu kun ĉiu uzo.
#000043
352x240 (aŭ SIF) rezolucio estis elektita ĉar ĝi estas duono de la vertikalo kaj duono de la horizontala rezolucio de NTSC-vidbendo.
Tio aproksimas la (entute) rezolucion de analoga VHS-glubendo, kiun, kvankam ĝi havas duoblan la nombron da (vertikalaj) skanadlinioj, havas multe pli malaltan horizontalan rezolucion.
#000044
SVCD havas du trionojn la rezolucio de DVD, kaj pli ol 2.7 fojojn la rezolucio de VCD.
Unu KD-R-disko povas teni ĝis 60 minutojn da normo bonkvalita SVCD-formata vidbendo.
Dum neniu specifa limo por SVCD-videolongo estas postulita per la specifo, oni devas malaltigi la vidbendan pecetoftecon, kaj tial kvaliton, por alĝustigi tre longajn vidbendojn.
Estas kutime malfacile konveni multe pli ol 100 minutoj da vidbendo sur unu SVCD sen altirado de signifa kvalitperdo, kaj multaj hardvarludantoj estas nekapablaj ludi vidbendon kun tuja pecetofteco sub la nivelo de 300 ĝis 600 kilopecoj je sekundo.
#000046
Photo CD estas sistemo dizajnita de Kodak por ciferecigado kaj stokado de fotoj sur KD.
Lanĉita en 1992, la diskoj estis dizajnitaj por teni preskaŭ 100 altkvalitajn bildojn, skanitajn presaĵojn kaj lumbildojn utiligantajn specialan proprietan kodigadon.
Ili estas celitaj intrigi je KD-I-ludantoj, Photo CD-ludantoj kaj ajna komputilo per la taŭga softvaro sendependa de la operaciumo.
La bildoj ankaŭ povas esti elprintitaj sur fotografia papero kun speciala Kodak-maŝino.
Tiu formato estas malsama al Kodak Picture CD, kio estas konsumvaro en CD-ROM'oformato.
#000047
Plifortigita Music CD, ankaŭ konata kiel CD Extra aŭ CD Plus, estas formato kiu kombinas sonspurojn kaj datumtrakojn sur la sama disko metante sonspurojn en unuan sesion kaj datenojn en duan sesion.
Ĝi estis evoluigita fare de Philips kaj Sony, kaj ĝi estas difinita en la Blua libro .
#000050
Vinila Disko estas la hibrido de norma aŭdio-KD kaj la vinildisko.
La viniltavolo sur la etikedflanko de la disko povas teni ĉirkaŭ tri minutojn da muziko.
#000051
Reproduktitaj KDoj estas amasproduktitaj komence uzante hidraŭlikan gazetaron.
Malgrandaj grajnetoj de ekscitita kruda polikarbonatplasto estas manĝitaj en la gazetaron.
Ŝraŭbo devigas la likvigitan plaston en la ŝimkavaĵon.
La ŝimo fermiĝas per metalstamfanto en kontakto kun la diskosurfaco.
La plasto estas permesita malvarmetigi kaj malmoliĝi.
Post kiam malfermite, la diskosubstrato estas forigita de la ŝimo fare de robotbrako, kaj 15 mm en diametro-centrotruo (nomita stakiganta ringo) estas kreita.
La tempo kiun ĝi prenas al "stampo" unu KD estas kutime du-ĝis-tri sekundoj.
#000052
Tiu metodo produktas la klaran plastan brilan parton de la disko.
Post kiam metala reflekta tavolo (kutime aluminio, sed foje oro aŭ alia metalo) estas aplikita al la klara brila substrato, la disko iras sub UV-lumon por kuracado kaj estas prete iri premi.
Prepariĝi por premi KD, vitromastro estas igita, uzante fortan laseron sur aparato simila al KD-verkisto.
La vitromastro estas pozitiva bildo de la dezirata KD-surfaco (kun la dezirataj mikroskopaj fosaĵoj kaj teroj).
Post testado, kutimas fari ĵetkubon premante ĝin kontraŭ metaldisko.
#000053
La ĵetkubo estas negativa bildo de la vitromastro: tipe, pluraj estas faritaj, depende de la nombro da premado muelejoj kiuj devas fari la KD.
La ĵetkubo tiam iras en gazetaron, kaj la fizika bildo estas transdonita al la brila KD, postlasante finan pozitivan bildon sur la diskon.
Malgranda kvanto de lako estas uzita kiel ringo ĉirkaŭ la centro de la disko, kaj rapida turnadado disigas ĝin egale trans la surfaco.
Randoprotektolako estas uzita antaŭ ol la disko estas finita.
La disko tiam povas esti presita kaj pakita.
#000054
Produktitaj KDoj kiuj estas venditaj en butikoj estas sigelitaj per procezo nomita "polivolvaĵo" aŭ ŝrumpas envolvi.
#000055
KD-R-registradoj estas dizajnitaj por esti permanentaj.
Dum tempo, la fizikaj karakterizaĵoj de la tinkturfarbo povas ŝanĝi kaŭzantajn erudiciajn erarojn kaj datenperdon ĝis la legadaparato ne povas renormaliĝi kun eraraj ĝustigmetodoj.
La dezajnovivo estas de 20 ĝis 100 jaroj, depende de la kvalito de la diskoj, la kvalito da la skribiniciato, kaj stokadkondiĉoj.
Tamen, testado montris tian degeneron de kelkaj diskoj en eĉ nur 18 monatoj sub normalaj stokadkondiĉoj.
Tiu fiasko estas konata kiel diskoputro, por kiu ekzistas pluraj, plejparte mediaj, kialoj.
#000058
La registrebla aŭdio-KD estas dizajnita por esti uzita en konsumanta aŭdio-KD-registrilo.
aŭdio-KD-registriloj uzas SCMS ( Serial Copy Management System (Seria Copy Management System), fruan formon de cifereca dekstra administrado (DRM), por harmonii kun la AHRA ( Audio Home Recording Act (Audiohejma Registrado-Leĝo).
La Registrebla Audio-KD estas tipe iom pli multekosta ol KD-R kun la certeco mallevi produktadvolumenon kaj 3% AHRA-tantiemo kutimis kompensi la muzikan industrion por la kreado de kopio.
#000059
Alt-kapacita registrebla KD estas higher-denseca registradformato kiu povas teni 90 aŭ 99 minutojn da aŭdio sur 12 cm (5 en) disko (komparite kun proksimume 80 minutoj por Red Book aŭdio) aŭ 30 minutojn da aŭdio sur 8 cm (3 en) disko (komparite kun proksimume 24 minutoj por Red Book aŭdio).
La pli alta kapacito estas malkongrua per kelkaj registriloj kaj registradsoftvaro.
#000060
CD-Rw estas re-registrebla medio kiu uzas metalan alojon anstataŭe de tinkturfarbo.
Ke la skribi lasero en tiu kazo estas uzita al varmeco kaj ŝanĝas la trajtojn (amorfajn vs. kristala) de la alojo, kaj tial ŝanĝas it reflektivecon.
CD-Rw ne havas same bonege diferencon en reflektiveco kiel glacea KD aŭ KD-R, kaj tiel multaj pli fruaj KD aŭdio-ludiloj ne povas legi CD-Rw-diskojn, kvankam la plej multaj pli postaj KD aŭdio-ludiloj kaj memstara DVD ludantoj povas.
CD-Rw sekvas la Orange Book normon.
#000061
La ReWritable Audio-KD estas dizajnita por esti uzita en konsumanta aŭdio-KD-registrilo, kiu ne (sen modifo) akceptos normajn CD-Rw-diskojn.
aŭdio-KD-registriloj uzas la Serial Copy Management System (SCMS), fruan formon de cifereca dekstra administrado (DRM), por harmonii kun Audio Home Recording Act de Usono (AHRA).
La ReWritable Audio-KD estas tipe iom pli multekosta ol CD-Rw kun la certeco () mallevi volumenon kaj (b) 3% AHRA-tantiemo kutimis kompensi la muzikan industrion por la kreado de kopio.
#000062
Pro teknikaj limigoj, la origina ReWritable CD povus esti verkita neniuj pli fastoj ol 4x rapidas.
Alta Speed ReWritable CD havas malsaman dezajnon, kiu permesas skribon ĉe rapidecoj intervalantaj de 4x ĝis 12x.
Originaj CD-Rw-veturadoj povas nur skribi al origina ReWritable CDs.
Altaj Speed CD-RW-veturadoj povas tipe skribi al kaj origina ReWritable CDs kaj High Speed ReWritable CDs.
Ambaŭ specoj de CD-Rw-diskoj povas esti legitaj en la plej multaj KD-iniciatoj.
Pli alta rapideco CD-Rw diskoj, Ultra Speed (16x ĝis 24x skribas rapidecon) kaj Ultra Speed+ (32x verkas al rapideco) nun estas haveblaj.
#000063
La Red Book audiospecifo, krom simpla "kontraŭ-kopia" deklaro en la subkodo, ne inkludas ajnan kopiprotekto mekanismon.
Minimume jam 2001, [66] provoj estis deklaritaj fare de diskokompanioj por surmerkatigi "kopi-protektitajn" ne-normajn lumdiskojn, kiuj ne povas esti ŝiritaj, aŭ kopiitaj, al durdiskoj aŭ facile transformitaj al aliaj formatoj (kiel FLAC, MP3 aŭ Ogg Vorbis).
Unu grava malavantaĝo al tiuj kopi-protektitaj diskoj estas ke la plej granda parto ne intrigos je ĉiu komputilaj CD-ROM'iniciatoj aŭ kelkaj memstaraj CD-ludiloj kiuj uzas CD-ROM'omekanismojn.
Philips deklaris ke tiaj diskoj ne estas licaj porti la varmarkitan Compact Disc Digital Audio (Kompakta Disc Digital Audio) emblemon ĉar ili malobservas la Red Book specifojn.
Multnombra kopiprotekto kiun sistemoj estis rebatitaj per facile havebla, ofte liberigas, softvaro.
#000064
Radio Corporation of America glubendkartoĉo (1958)
#000068
Komparo de analogaĵo kaj cifereca registrado
#000070
Profesia Lumo kaj Sound Association
#000071
New Interfaces for Musical Expression (NIME)
#000072
Kompakta disko (mallonge KD aŭ kodoo, ankaŭ nomata lumdisko) estas datuma konservilo, farita el polikarbonato, entenanta maksimume 700 MB-ojn. Ĝi estas inventaĵo de la firmaoj Sony kaj Philips kaj venis en la merkaton en 1982. Ĝi tiam estis tute novspeca: la unua konservilo, kiu estas legata sen mekanika tuŝado, nur per lumradio (lasero).
#000073
Lumdiskoj estas uzataj precipe por du celoj:
#000074
Muzika lumdisko enhavas 80 minutojn da stereofonia son-registraĵo (la unuaj KD-j kapablis enteni nur 74 minutojn).
Datena lumdisko povas enhavi 700 megabajtojn da ciferecaj datenoj.
#000075
La longo de 74 minutoj por sondisko laŭdire estis elektita de firmao Sony, por ke la naŭa simfonio de Betoveno povu esti sur ununura disko. Laŭdire tion influis Norio OHGA, vicprezidanto de Sony, kiu tre ŝatis la muzikon de Betoveno; laŭ aliaj estis propono de Herbert Von Karajan, kiun konsultis Sony pri la kvalito de ciferecaj registraĵoj.
#000076
La diametro de lumdisko estas 12 cm, la meza truo havas diametron de 15 mm. Tio estas unu el malmultaj mezuroj de komputila objekto, kiu ne estas fiksita en coloj.
#000077
La datenoj sur datena lumdisko ofte estas aranĝataj en dosier-sistemo laŭ normo ISO 9660.
#000078
Ĉe video-registraĵo la kapacito de lumdisko sufiĉus nur por tri minutoj. Tial por video-filmoj (kaj datenoj ĝenerale) oni uzas la pli novan disko-specon DVD.
#000079
Pluraj konjektas, ke kompakta disko estiĝis en la 80-aj jaroj de la 20-a jarcento. Sed estas vere, ke komencoj de ĝia estiĝo okazis proksimume ĝis mezo de la 60-aj jaroj de tiu jarcento. Tiam James T. Russell venis al konjekto, kreigi registrosistemon, kiu ebligus nelimigitan reludigadon sen evidenta perdo de kvalito de surdiskigaĵo. Estas konate, ke ekz. kiam gramofondisko reludiĝos plurfoje, la kvalito de la registro sinkas. Ankaŭ magnetofona bendo havas similajn malbonajn ecojn. Tial Russell venis kun ideo de registrado kaj reproduktado de sono sentuŝe, per transdono de informoj sole per lumo. Sed lia maniero havis nenion komunan kun optika registro tiel, kiel ni konas ĝin ekz. ĉe sonfilmo. Li eluzis jam tiam konatan principon de cifereca registro. Tiun liaokaze kreis "punktoj" de lumo kaj mallumo, ĉiu je diametro 1 mikrometro. Kiel lumfonto li uzis laseron, "lumon" kaj "mallumon" li poste transigis je elektra signalo, kiu estis aŭdebla aŭ videbla. Li kreis tiel perfektan registron, kiu neniam reludiĝos. Por tiu ĉi sia sistemo Russell ricevis 22 patentojn. Malgraŭ tio ke li multfoje sukcese prezentis sian inventaĵon, investistoj kaj sciencistoj estis tre skeptikaj. Investoj ŝajnis al ili tro longaj kaj profitoj tro malproksimaj. Kaj tiel tio estis ĝis la jaro 1980. Produktrajtojn aĉetis kompanioj Philips kaj Sony. Tiuj ĉi kompanioj faris kelkajn modifojn de la sistemo, por ke ili subtenu amasvendadon kaj eblecon de "hejma" uzado. En la jaro 1981 35 elektronikaj firmaoj konsentis kun standardo de Phillips-Sony kaj komenciĝis konkurso en produktado de reludigiloj por kompaktaj diskoj. En evoluo de tiuj ĉi reludigiloj "meritas" ankaŭ "alveno" de proporcie malmultekostaj laseraj LED-diodoj. En la jaro 1986 oni jam vendis pli ol 1 miliono de tiuj reludigiloj. Ili tiel fariĝis la plej vendata aparato de konsuma elektroniko. La kompaktaj diskoj inundis la mondon: Preskaŭ perfekta kvalito, preskaŭ neneniigeblaj, kiujn ne ĝenas fingropremoj, etaj gratsignoj kaj eĉ kelkhora pluvo. Sed la evoluo ne haltis.
#000080
Al la publiko ne sufiĉis havi "nur" la perfektajn kompaktajn diskojn de firmaa produkto. Tiu volis en la 90-aj jaroj kompaktajn diskojn ankaŭ por registro de komputilaj datenoj kaj por uzado de propraj registroj. Kaj tial aperis reskribeblaj kompaktaj diskoj. Eblis tiel havigi rezervon de propraj datenoj, sed bedaŭrinde ankaŭ datenoj de ceteraj, inkluzive de kopiaĵoj de muzikaj KD en origina kvalito. Kvazaŭ tio ne sufiĉus, la teknika progreso ebligis produktadon de kompaktaj diskoj, kiuj "lasas sin" forviŝi kaj ludigi denove". Per lasero de unu koloro fariĝos registro, per lasero de alia koloro fariĝos forviŝo.
#000081
Laŭ kelkaj la vorto kompakta disko (kaj ĝiaj mallongigoj) estas evitinda, ĉar laŭ moderna tekniknivelo, kompaktaj diskoj tute ne estas kompaktaj. Tial oni proponis la kunmetaĵon lumdisko, kiu akcentas la uzon de lumradioj (lasero) en la legado de la disko; similaj kunmetaĵoj ekzistas ankaŭ en la ĉina kaj la islanda lingvoj. Nuntempe, la vorto "lumdisko" jam estas pli multe uzata ol "kompakta disko" kaj "kodisko", sed tamen estas uzata malpli ol la mallongigo "KD".
#000082