60 jaroj de la murdo de centoj da alĝerianoj, kiuj pace protestis dum la registaro de Charles de Gaulle.
#000000
La 17-an de oktobro, 1961, 30000 alĝerianoj iris sur la stratojn de Parizo por pace protesti kontraŭ elirmalpermeso trudita nur al alĝerianoj loĝantaj en la urbo kaj postulanta sendependecon preskaŭ sep jarojn post la komenco de la milito kontraŭ franca regado en norda Afriko.
#000001
Responde, la polico arestis 14.000, mortigis centojn da manifestaciantoj kaj dekoj da aliaj estis ĵetitaj en la riveron Sejnon, farante ĉi tiun unu el la plej malhelaj paĝoj en la kolonia historio de Francio.
#000002
La tiama registaro cenzuris la novaĵojn, detruis multajn el la dosieroj kaj malhelpis ĵurnalistojn esplori la historion. Tiutempaj novaĵbultenoj raportis tri mortojn, inkluzive de unu franca civitano. La eventoj ne estis traktataj de la internacia gazetaro.
#000003
Entute 110 korpoj estis lavitaj sur la bordoj de la Sejno en la sekvaj semajnoj. Iuj kun dispremitaj kranioj, aliaj kun ĉaspafilaj vundoj. Iuj estis mortigitaj, dum aliaj vunditaj estis ĵetitaj en la malvarmajn akvojn kaj lasitaj droni.
#000004
La plej juna viktimo estis Fatima Beda. Li havis 15 jarojn kaj lia korpo estis trovita la 31an de oktobro en kanalo proksime de Sejno.
#000005
La kampanjo kontraŭ la alĝerianoj en Parizo estis neoficiale nomita “ratonnado”, kio signifas “ratĉasado”. La “ĉaso” de alĝerianoj daŭris dum tagoj post tiu 17-a de oktobro, kaj la polico arestis sur publika transporto kaj faris domajn serĉojn. Miloj estis kontraŭleĝe deportitaj al Alĝerio, kie ili estis detenitaj en tendaroj malgraŭ esti francaj civitanoj.
#000006
Tiutempe la prezidanto estis Charles de Gaulle kaj la policestro Maurice Papon, kiu havis timindan reputacion. Li deĵoris en Konstantino, en orienta Alĝerio, kie li kontrolis la subpremon kaj torturon de alĝeriaj politikaj kaptitoj en 1956.
#000007
Li poste estis kondamnita en francaj tribunaloj pro kontrolado de la deportado de 1 600 judoj al naziaj koncentrejoj en Germanio dum la dua mondmilito, kiam li estis altranga sekureca oficisto en Vichy France.
#000008
Ĝuste tiu procesigo, okazinta inter 1997 kaj 1998, levis la kovrilon al iuj el la klasifikitaj dosieroj rilataj al la masakro de la 17a de oktobro kaj malfermis la vojon al ampleksa enketo pri la nekredebla kaŝado.
#000009
Antaŭaj oficialaj enketoj estis faritaj pri la eventoj kaj entute 60 asertoj estis malakceptitaj.
#000010
Neniu estis juĝita ĉar la masakro estis submetita al la ĝenerala amnestio donita por la krimoj faritaj dum la alĝeria milito.
#000011
Sed ĉi tiu 60a datreveno helpos establi la veron kaj determini respondecon por unu el la plej sangaj policaj masakroj en la franca historio.
#000012
Oksidiĝo de la Fera Damo
#000014
La marda voĉdono pri la konservativa benko rezultigis maldikan venkon por Thatcher super ŝia kontraŭulo Michael Heseltine, 204 el la 372 konservativaj parlamentanoj voĉdonis favore al ŝi, sed ŝia 52-voĉdona antaŭeco mankis kvar por forigi la minacon unu fojon por ĉiam. En ĉi tiuj kondiĉoj, nova rondo estis necesa, okazonta semajnon poste. Thatcher decidis, ke sufiĉas. Por eviti dividi sian partion, ŝi decidis retiri sian nomon de la sekva baloto.
#000016
Winston Churchill, la alia granda ĉefrolulo de la jarcento, estis forigita de la reĝistaro en 1945 per agado de la opozicia partio. Thatcher, aliflanke, estis por sia propra konservativa partio.
#000017
En la pasinta jaro la malpliiĝo de Thatcher estis rimarkinda. La malbona ekonomia situacio, kun inflacio de 10,9 procentoj (kelkoble pli alta ol la eŭropa mezumo), kaj 1.700.000 senlaboruloj (kontraŭ 1.100.000 komence de ŝia registaro) galopis kontraŭ ŝi. Ŝia sinteno al eŭropa ekonomia unuiĝo, antaŭ kiu ŝi fariĝis bremsilo al la integriĝo de Britio, aspektigis ŝin kiel dinosaŭro. Kaj ŝia obstina insisto pri imposto – la komunuma kotizo – puŝis ŝian popularecon al la plej malalta nivelo de ŝia kariero. La rezulto estis neevitebla.
#000018
Ŝi aliĝis al la Konservativa Asocio de la Universitato en 1946. Du jarojn poste ŝi estis ligita plentempe al la membreco de la partio. Kaj en 1958 ŝi estis elektita al la Ĉambro de Komunaj. De 1961 ĝis 1964, ŝi estis parlamenta sekretario de la ministro pri pensioj. Kaj kiam Edward Heath gajnis la elektojn de 1970, ŝi estis nomumita ministro pri edukado kaj scienco.
#000019
Tie, ŝia agado estis laŭdinda, sed ne brila. Ŝi sukcesis plibonigi sian buĝeton, pligrandigis la nombron de lernejoj, plibonigis kaj unuigis la instruplanon. Sed tio, kio metis ŝin en la publikan okulon, estis jam evidenta eco de ŝia personeco: ŝia malatento pri publika bonfarto. Provizo de la Fisko, kiu malpermesis doni senpagan lakton al infanoj pli ol okjaraj, estis aplikita al la letero, senkompate de la juna ministro. Serio de partiaj cirkonstancoj igis ŝin, preskaŭ subite, la gvidanto de la konservativa partikunveno en februaro 1975.
#000020
La aroganteco de la sindikataj centroj estis ŝakata la Laboristan registaron kaj detruis iliajn esperojn rekuperi la ekonomion. La unua venko de Thatcher do venis de la nekompetenteco de ŝiaj kontraŭuloj.
#000021
Tiu trajto markis ĉiujn ŝiajn balotajn konkursojn. Ŝiaj du postaj venkoj, en 1983 kaj 1987, ŝuldiĝis ne tiel al la konvinkiĝo de la brita publiko pri la avantaĝoj de Thatcher, kiel al la dividado de Labour kaj la ascendo de la socialdemokratoj, en alianco kun la liberaluloj. La Konservativuloj havis 13,7 milionojn da voĉoj en 1979, 43,9 procentojn de la tuta, procento kiu falis ambaŭ fojojn poste.
#000022
Kun la helpo de sia kasisto Howe, ŝi atakis la publikajn elspezojn vigle. Senlaboreco altiĝis super tri milionoj, industria produkto falis je kvinono, kaj populara akcepto de la ĉefministro falis al 23 procentoj. Sed inflacio, kiu atingis 23 procentojn, en 1983 falis al malpli ol 4 procentoj. La konservativuloj reakiris sian nivelon en la voĉdonoj.
#000023
Ĝuste tiam grupo de argentinaj soldatoj venis por plibonigi la bildon de Thatcher antaŭ ŝia popolo. Ilia provo rekuperi la Malvinajn Insulojn perforte, gajnis al ili perfortan reagon de Thatcher, kiu rekuperinte la insulon per sango kaj fajro, gajnis la titolon Fera Damo.
#000024
Kaj se la eksterlanda milita venko estis la plej granda akcelo de ŝia unua mandato, la venko super la Nacia Unio de Ministoj markis la duan. La brita ekonomio suferis pro la atako de la konstanta ĉeesto de strikoj en ĉiuj sektoroj. La sindikatoj reduktiĝis, dum la brita elektisto partoprenis nekredeme.
#000025
En ŝiaj fruaj periodoj la impostsistemo estis simpligita, enspezimpostoj estis reduktitaj, kaj la emfazo estis sur nerektaj impostoj. Sed ŝi preparis sin por la plej grava el ĉiuj, la privatigo de la ekonomio. Ŝi komenciĝis per la Nacia Kargokompanio kaj disvastiĝis al aliaj sektoroj: ŝtalo, gaso, telekomunikado, flughavenoj, atingante sume 57 miliardojn da dolaroj. Subvencioj al la privata sektoro malaperis, ankaŭ financaj kontroloj. La liberaligo de la ekonomio kaj la reakiro de brita prestiĝo ŝajnis nehaltigeblaj.
#000026
Kiam ŝi funkciis dek jarojn en potenco, en majo 1989, la eluziĝo de ŝia registaro estis evidenta por ĉiuj krom ŝi. Sen ke ŝi eĉ rimarkis, ŝiaj propraj venkoj ŝanĝis la politikan scenon tiom, ke ŝiaj malnovaj malamikoj malaperis. Ŝia retoriko komencis fariĝi nekomprenebla kiam ŝi alvokis socialistojn al iuj Laboristoj, kiujn ŝi mem, kiam ili blokis ilin, alvenis puŝita al la centro. Tiuj samaj Laboristoj estis, pro s-ino Thatcher, ree elekteblaj.
#000027
Pro tio ŝi ekvidis neekzistantajn malamikojn, kiam ŝi ekzemple rezistis akcepti ekonomian integriĝon en EEK, ĉar ŝi vidis “socialistojn” pretajn havi partion kun brita suvereneco. Dume, plej multaj britoj sentis sin eŭropaj antaŭ ĉio, scivolante pri kio diable parolis ilia ĉefministro.
#000028
Kvazaŭ tio ne sufiĉus, estis la problemo de la komunuma kotizo, imposto konsiderata mezepoka, kiu estus ŝarĝita po kapo, sen konsidero al enspezoj. La afero produktis la plej malbonajn tumultojn de la lastaj jaroj en Londono, kaj pelis la popularecon de Thatcher al la plej malaltaj niveloj. Por multaj, tio montriĝis la gracia puĉo por ilia politika kariero.
#000029
La juĝo pri la historio certe estos favora al ŝi. Ŝi redonis al sia patrujo respekton, kiam ĝi plej bezonis ĝin. Sed ŝiaj principoj estas pridubindaj. Ŝia mezuro de libereco estis en la ekspansio de merkatoj, en la potenco de la individua konsumanto, en la mezuro de sukceso. Sed ŝi ankaŭ estis blinda kaj surda pri la rajtoj de la malfortuloj. Tie, eble, troviĝis ŝiaj grandaj sukcesoj kaj ŝiaj grandaj malsukcesoj.
#000030
La 11a de enero de 2021 Usono aldonis Kubon denove al la listo de landoj, kiuj subtenas terorismon kune kun Nord-Koreio, Irano kaj Sirio. Ni memoru, ke Sudano estis forigita de la listo kiel parto de la interkonsento, en kiu ĝi agnoskis la ŝtaton Israelo.
#000032
Hodiaŭ estas bona okazo memori, ke el la landoj menciitaj en la antaŭa paragrafo, nur unu havas kondamnon en la internacia kortumo pri terorismo, kaj tio estas Usono.
#000033
La registaro de Ronald Reagan financis paramiliciajn grupojn en Nikaragvo per publika mono, kiam la Usona Kongreso rifuzis daŭrigi la financadon, la CIA decidis kontrabandi armilojn al Irano kaj elpensi la drogon konatan kiel “Crack” from Kokao (Coca) akirita de la “Contra” mem en Nikaragvo.
#000034
Damaĝoj al Nikaragvo. En 1989, la kosto de ekonomia damaĝo kaŭzita de la civila milito en Nikaragvo kaŭzis la jenajn perdojn:
#000035
38.000 mortintoj de la kontraŭrevolucia milito antaŭenigita de Usono.Perdas 17.000 milionojn da dolaroj rilate detruon de infrastrukturoj (pontoj, elektraj transportaj turoj, digoj, sanaj centroj, edukado kaj agrikultura produktado, ktp.) Kaj ties ekonomiaj konsekvencoj.La verdikto de la Internacia Kortumo malsukcesis determini la sumon de kompenso al kiu Nikaragvo estus kreditita, establante ke se la partioj ne atingus interkonsentojn tiurilate, la Kortumo mem determinus la respondan sumon.
#000036
La 9-an de aprilo 1984 la registaro de Nikaragvo petis malfermi juĝan proceson kontraŭ Usono pro agadoj, kiuj malobservas la internacian juron kontraŭ ĝi. La peto ankaŭ petis la Kortumon ordigi provizorajn protektajn rimedojn, specife, ke la Kortumo ordonu la tujan ĉesigon de ĉiuj usonaj subtenoj al la kontraŭulo.
#000037
La fundamenta peto de Nikaragvo estis, ke la Kortumo deklaru kontraŭleĝajn ĉiujn sekretajn agadojn patronitajn de la usona registaro por kontribui al la renverso de la nikaragva registaro.
#000038
Aparte menciindas la atako farita de ĉirkaŭ 6 000 kontraŭ kontraŭ nikaragva teritorio en marto 1984, la minado de la ĉefaj nikaragvaj havenoj kun la celo ekonomie izoli la landon kaj kie nederlandaj, panamaj, sovetiaj, japanaj kaj britaj posedaj ŝipoj estis damaĝitaj. Ĉi tio aldoniĝas al la senkaŝa penado de la registaro Reagan por akiri 21 milionojn da dolaroj por subteni la agadojn de la Kontraŭuloj.
#000039
La akuzoj de la sandinistoj estis, ke ĉiuj ĉi tiuj agadoj malobservis la internacian juron kaj la ĉartojn de UN kaj OEA, precipe la principojn: I) ne uzi forton aŭ la minacon de forto en rilatoj kun aliaj ŝtatoj, II) ne malobservi la suverenecon, teritorian integrecon aŭ politikan sendependecon de iu ajn alia ŝtato, kaj III) ne malobservi la liberecon de la maroj aŭ malhelpi pacan maran komercon.
#000040
Kiam li deklaras en la disputo alportita antaŭ la Kortumo, per la peto prezentita de la Respubliko Nikaragvo, la 9-an de aprilo 1984, la Kortumo devas apliki la Rezervon de la Plurflanka Traktato enhavita en la Deklaro de Akcepto de la jurisdikcio fare de la Registaro de Usono, deponita la 26an de aŭgusto 1946.Ĝi malakceptas la pravigon por kolektiva memdefendo konfirmita de Usono rilate al la milita kaj milicia agado kontraŭ Nikaragvo.Usono, trejnante, armante, ekipante, financante kaj provizante la fortojn de la vendotablo aŭ alimaniere kuraĝigante, subtenante kaj helpante en la ekzekuto de militaj kaj miliciaj agadoj en kaj kontraŭ Nikaragvo, agis kontraŭ la Respubliko de Nikaragvo, malo al sia devo laŭ kutima internacia juro ne interveni en la aferojn de alia ŝtato.Usono per certaj atakoj kontraŭ nikaragva teritorio en 1983-1984, specife la atakoj kontraŭ Puerto Sandino la 13-an de septembro kaj la 14-an de oktobro 1983, la atako kontraŭ Corinto la 10-an de oktobro 1983, la atako kontraŭ la mararmea bazo Potosí la 4-an kaj 5-an de januaro 1984, la atako kontraŭ San-Juano-Sur la 7-an de marto 1984; atakoj kontraŭ patrolŝipoj en Puerto Sandino la 28-an kaj 30-an de marto 1984 kaj la atako kontraŭ San Juan del Norte la 9-an de aprilo 1984; Aldone al la intervenoj menciitaj en paragrafo 3, kiu inkluzivas uzon de forto, ĝi agis kontraŭ la Respubliko Nikaragvo malobservante sian devon laŭ la kutima internacia juro ne uzi forton kontraŭ alia ŝtato.Usono, direktante aŭ rajtigante transflugojn de nikaragva teritorio kaj farante agojn atribueblajn al Usono menciitaj en paragrafo 4, agis kontraŭ la Respubliko Nikaragvo malobee al sia devo laŭ kutima internacia juro ne malobservi la suverenecon de alia ŝtato.Metante minojn en la internaj aŭ teritoriaj akvoj de la Respubliko Nikaragvo dum la unuaj monatoj de 1984, Usono agis kontraŭ la Respubliko Nikaragvo malobservante siajn devojn laŭ la kutima internacia juro ne uzi la forto kontraŭ alia ŝtato, ne interveni en siajn aferojn, ne malobservi sian suverenecon kaj ne interrompi pacan maran komercon.Por la agoj menciitaj en paragrafo 6, Usono agis kontraŭ la Nikaragva Respubliko malobservante siajn devojn laŭ Artikolo XIX de la Traktato de Amikeco, Komerco kaj Navigado inter la Ŝtatoj. Usono kaj Nikaragva Respubliko, subskribita en Managvo la 21-an de januaro 1956.Usono, malsukcesante malkaŝi la ekziston kaj lokon de la minoj metitaj de ĝi menciitaj en paragrafo 6, agis malobservante siajn devojn laŭ kutima internacia juro tiurilate.Usono, preparante en 1983 manlibron kun la titolo Psikologiaj Operacioj en Gerila Milito kaj disvastigante ĝin inter la kontraŭtrupoj, instigis al ili plenumi agojn kontraŭajn al la ĝeneralaj principoj de humanitara juro, sed ne trovas bazo por konkludi, ke eventuale tiaj agoj faritaj estas atribueblaj al Usono.Usono, pro la atakoj kontraŭ nikaragva teritorio menciita en paragrafo 4, kaj pro deklari ĝeneralan embargon al komerco kun Nikaragvo la 1-an de majo 1985, faris agojn kalkulitajn por senigi ĝian celon kaj celon. la Traktato de amikeco, komerco kaj navigado inter la partioj, subskribita en Managvo la 21an de januaro 1956.Usono, pro la atakoj kontraŭ nikaragva teritorio menciita en paragrafo 4, kaj pro deklari ĝeneralan embargon al komerco kun Nikaragvo la 1-an de majo 1985, agis malobee al siaj devoj laŭ la Artikolo XIX de la Traktato de Amikeco, Komerco kaj Navigado inter la partioj, subskribita en Managvo la 21an de januaro 1956.Usono havas tujan devon ĉesi kaj deteni sin de ĉiuj agoj, kiuj povas konsistigi malobservojn de la indikitaj leĝaj devoj.Usono havas la devon kompensi la Respublikon de Nikaragvo por ĉiuj damaĝoj kaŭzitaj al Nikaragvo pro la malobservoj de la devoj laŭ Internacia Juro supre indikitaj.Usono havas la devon kompensi la Respublikon de Nikaragvo por ĉiuj damaĝoj kaŭzitaj al Nikaragvo per malobservo de la Traktato de Amikeco, Komerco kaj Navigado inter la partioj, subskribita en Managvo la 21-an de januaro 1956.La formo kaj kvanto de tia kompenso, se neniu interkonsento estas atingita inter la partioj, estos solvitaj de la Kortumo, kaj la posta proceduro en la afero estas rezervita por ĉi tiu celo.Ĝi memorigas ambaŭ partiojn pri ilia devo serĉi solvon al iliaj disputoj per pacaj rimedoj laŭ internacia juro.
#000042
Du potencoj, kiuj en aliaj tempoj dediĉis al ekspluatado kaj humiligado de popoloj al la plej foraj lokoj sur la planedo, estas hodiaŭ du potencoj nur nome. Malnoviĝintaj potencoj, kiuj oportune montris siajn dentojn en la antaŭbalota tempo, allogante siajn respektivajn naciismojn kaj al la timo pri kunekzistado kaj unueco, kiun ili ĉiam sabotis. Ni vidu, kio okazis.
#000044
La 6an de majo 2021, ĉe la marbordo de la Insulo Ĵerzejo, la Reĝa Mararmeo kaj la Franca Mararmeo deplojis po du ŝipojn, kiel preventa rimedo, dum ĉirkaŭ kvindek francaj fiŝkaptistaj boatoj protestis kontraŭ la malfacilaĵoj por sia laborado.
#000045
La Batalo de Ĵerzejo estas sekvo de Briteliro. Francaj fiŝkaptistoj plendas, ke la Ĵerzejaj aŭtoritatoj donas al ili gutajn licencojn (41 permesiloj el 344 petoj) kaj ke ĉi tiu situacio kondukos ilin al ruino. De generacioj ili fiŝkaptas en la riĉaj fiŝkaptaj teritorioj de la plej granda el Manikaj Insuloj, kiu estas nur 22 kilometrojn for de la franca marbordo.
#000046
Kion Parizo faris? Minacante la insulon Ĵerzejo per fortranĉado de ĝia elektroprovizo se restriktoj daŭras. Tre Emmanuel- Macron-a ago, antaŭ la prezidantaj elektoj en 2022. Tranĉi submaran kablon portas 90.000 voltojn kaj havas longon de 34 kilometroj. 95% de la elektro konsumita en Ĵerzejo dependas de ĉi tiu provizo. La restanta 5% devenas de dizelaj generatoroj.
#000047
Kiel reagis Londono? Komandanta du armilojn de la Reĝa Mararmeo, kies bildoj ĉefrolis sur ĉiuj kovriloj, koincidante kun la plej grandaj lokaj kaj regionaj elektoj, kie la “konservativuloj” aspiras ŝteli la plej eŭroskeptikajn sidlokojn de “Labouristoj”. Ago kun la stampo Boris Johnson.
#000048
Francio ankaŭ sendis du malgrandajn ŝipojn, la Athos kaj la Themsis, “por certigi la sekurecon de la fiŝistoj.”
#000049
Sendube la eliro de la Uniĝinta reĝlando de la bloko ekis novan epokon, kaj la problemoj de iu ajn adapta periodo estas neregeblaj. Tamen la vera kauzo de maltrankvilo estas la maniero, kiel politikistoj de ambaŭ flankoj nun provas profiti el la disputo. Kaj ĉi tio estas nur la komenco de la grandaj streĉiĝoj en la Manika Markolo. La fiŝkaptada interkonsento post Brexit daŭras ĝis 2026. Post tio, Britio povas malpermesi al EU-ŝipoj fiŝkaptadon en siaj akvoj. Sed tiun saman jaron, la energia interkonsento inter Londono kaj Parizo, kiu tenas la lumojn sur la insulo Ĵerzejo, ankaŭ devas esti renovigita.
#000050
Malhela referenco por iuj-aĝaj homoj
#000051
Kantoj malpermesitaj post la 11a de septembro.
#000052
La elsendo de multaj kantoj je la radiostacioj estis malpermesita post 9/11, la amuza afero estas, ke iuj kantoj estis cenzuritaj tute absurde aŭ per tre malhelaj referencoj. La unua kaj plej frapa decido estis, ke neniu kanto de Rage Against the Machine povus esti ludata en la radio. La kritiko de la bando pri usona socio estis tro por la tiama socio, en kiu estis preparita la tiel nomata “Patriot Act”, kiu tranĉis, favore al nacia sekureco, multajn individuajn liberecojn en Usono. Tamen, malgraŭ tio, estis kantoj cenzuritaj pro eĉ pli troigaj kialoj, kiel ekzemple “Walk Like An Egyptian” de The Bangles, kiu estis cenzurita pro “havi referencojn al Mezoriento”. La premo estis intensa por tiuj, kiuj muzikis, kiuj estis devigitaj ĉesi ludi kantojn malgraŭ voli tion fari. Kurioze, iuj versioj de la sama kanto estis inkluzivitaj dum aliaj ne, kiel okazis kun “Smooth Criminal” de Michael Jackson, kiu ne aperis, dum la versio de Alien Ant Farm aperis.
#000053
Teorie, la listo inkluzivis temojn, kiuj, en siaj tekstoj aŭ titoloj, faris ian referencon, kvankam neklaran, al temoj rilataj al 9/11, kiel aviadiloj, kolizioj, morto, militoj kaj perforto, kaj ankaŭ la ĉielo, falo aŭ armiloj. Du festaj temoj, kiuj rilatas al eventoj okazintaj en septembro, ankaŭ estis cenzuritaj. Alia el la grandaj diskutadoj venis de la cenzuro de “What a wonderful world” (Kia Mirinda Mondo) de Louis Armstrong, ĉar, feliĉa muziko ne taŭgis nuntempe.
#000054
Ĉi tiu estis la kompleta listo:
#000055
Kialoj por Apogi Ĉinaj Amaskomunikiloj
#000057
Kion ni esperantistoj pensus, se morgaŭ NASA afiŝus en siajn sociaj retoj Esperante ankaŭ?
#000058
Tio tre ĝojigus nin, ĝi donus grandegan rekonon kaj videblecon por la lingvo kaj la esperantista projekto, do kial kiam ĉinaj influantinoj rakontas al ni pri la spacaj atingoj de sia lando iuj respondas per malĝentileco, per novaĵoj pri Tiananmen, la ujguroj, Tibeto aŭ io alia nerilata?
#000059
Mi pensas, ke ĉi tiu sinteno estas malagrabla, maljusta kaj maloportuna por la esperanta projekto.
#000060
Tio ne pravas, homoj indas respekton kaj kvankam ĉi tio sonas malmoderna, se ili estas virinoj ili indas eĉ pli respekte.
#000063
Ulo plendis en la facebook-grupo nomita simple “Esperanto”, kial Lucia Lee rajtis publikigi siajn novaĵojn kaj filmetojn en tiu grupo, kiu ŝajne ofendis siajn okulojn. Mi pensas, ke estas bonege, ke ŝi publikigas tie, mi volus, ke pli da homoj faru tion, kun diversaj vidpunktoj, kondiĉe ke perforton ne incitas, aŭ homoj estas manipulataj por voĉdoni por Donald Trump.
#000064
Revivi, kiam ĝi estas senrilata, novaĵojn pri la internaj polemikoj de Ĉinio ne estas juste al kiu esprimas ideon, ĝi similas kiam iu ajn...
#000065
Por ĉiu malbona afero dirota pri Ĉinio, almenaŭ dek povas esti diritaj por ĉiu eksa kolonia potenco, kaj almenaŭ 50 se temas pri Anglujo aŭ Usono. Sed kiel diris Gandhi: Okulo por okulo kaj la mondo iĝos blinda.
#000066
Kio okazus se la landoj BRIC morgaŭ elektus Esperanton kiel sian laborlingvon? Kio se Ĉinio diris, ke ĝiaj internaciaj traktatoj estos subskribitaj en la mandarena, la lingvo de la alia subskribinto, kaj en Esperanto, pro sia klareco kaj praktikeco? Kio se Ĉinio morgaŭ dirus, ke ĝiaj sciencaj revuoj estos Esperante?
#000067
Ni ne estu naivaj, ĉi tio eble sonas profunde utilisma, sed la plej bona espero por la kresko de Esperanto kuŝas en la intereso, kiun montris Ĉinio kaj en la ekonomia kresko de ĉi tiu potenco.
#000068
Lingvo ne mortas, kiam mortas la lasta homo, kiu parolas ĝin, ĝi mortas kiam mortas la duonlasta homo, kiu parolas ĝin, ĉar tiam la lasta persono havas neniun kun kiu paroli.
#000069
La invito estas paroli Esperante kun iu ajn, kiu volas fari tion, ni parolu eĉ se ni ne konsentas, tiel iam ni povu konsenti.
#000070
Ne moku pri IDO, moku pri la angla
#000071
Kion pensus ekterterano vidante, ke nia reganta lingvo tiel konfuzas, ke konkursoj okazas por mesuri, kiu kapablas literumi tion, kion aŭdas?
#000072
Jen televida filmo de Disney (1986), Kambodia knabino refuĝis en Usono poste Usono detruis sian landon. Ŝi lernis perfekte la anglan kaj partoprenas en literumada konkurso.
#000073
Ne la praktikeco de la angla kondukis ĝin al kie ĝi estas, sed la perforto de la socioj, kiuj adoptis ĝin, fakte ĝi estas malproksima de esti praktika, jen kelkaj ideoj prenita de la lasta ĉapitro de la libro “Lingo” de Gaston Dorren, iuj el la plej “ridindaj” aferoj en la angla lingvo:
#000074
Rimarku ĉi tiun liston de vortoj:
#000075
Kaj kial Womb, comb kaj bomb sonas tiel malsame?
#000080
Se ĉi tio ne sufiĉas por konvinki nin, ke angla literumo estas neeraripova induktoro de migrenoj, ni rigardu la sekvan ekzemplon:
#000081
Ghoti estas nereala vorto, kiun oni uzis por montri la malfacilecojn de angla ortografio. Sufiĉas ke oni pronuncu la gh kiel en la angla vorto laugh [laf]; la o kiel en la vorto women [ŭimin], kaj la ti kiel en la vorto nation [nejŝen]. Do la vorto ghoti prononcatus [fiŝ] (samkiel la vorto fiŝo en la angla).
#000082
Kiel la angla alvenis ĉi tien?
#000083
Parolata kaj skriba angla tute konsentis iam, ĝis antaŭ multaj jarcentoj la plej multaj vortoj komencis evolui laŭ siaj sonoj kaj konduti laŭ bizaraj manieroj kaj iliaj inko-kunuloj rifuzis sekvi ilin. De tiam la kaoso.
#000084
La pluralo de fiŝo (fish) estas... ankaŭ.... fish, sed se ni parolas pri la fiŝoj de pli ol unu especo tiam ni povas uzi la vorton fishes.
#000085
Li dormos kun la fiŝoj ĉi-nokte (He’ll sleep with the fishes tonight) la vorto “fishes” estas ĝuste uzata ĉi tie, mafiuloj malbonas sed gramatike ĝustas.
#000086
Nun, ekzameneto, en la bildo ĉu vi vidas “4 fish” aŭ “4 fishes”?
#000087
La respondo estas “4 fish” kvar fiŝoj ĉar ĉiuj estas de la sama especo: Turbotoj, reale gramatika demando iĝis taksonoma demando, tiel facilas kaj praktikas la angla.
#000088
Plej multaj lingvoj havas klaran vorton kiel “NE”, por esprimi la neadon en iu ajn frazo, la angla preferas nei per sinsekvo de subtilaĵoj:
#000089
Kial oni diras en la angla “I want you to listen” anstataŭ la pli klara kaj pli rekta “I want that you listen” (Mi volas, ke vi aŭskultu min). Kaj kial prepozicioj ofte malproksimiĝas de la vorto, kiun ili regas, kiel en “this is the girl i’m in love with” (ĉi tiu estas la knabino, kiun mi ekamas), iom maltrankviliganta por iu ajn nova studento de la lingvo.
#000091
Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo estas angla frazo. Ĝi estis uzita en 1972 de William J. Rapaport. Ĝi signifas “Tiuj Bufalaj bubaloj, kiuj estas timigataj de Bufalaj bubaloj, timigas Bufalajn bubalojn”.
#000092
The Old man the boat
#000093
Se vi provas traduki kiel:
#000094
“La maljuna homo la boato” tial, vi neniam komprenos, ĉar la verbo ne videblas.
#000095
Nun, provu en la angla pasinteco: The old manned the boat.
#000096
Ho-ve” “man” estis la verbo! Tiam:
#000097
La maljunulo pilotas la boato
#000098
Esperanto estas tre tre klarega ol la angla, Vi povas scii kiu vorto estas la verbo aŭ la objekto aŭ la adjektivo.
#000099
Kribrado (en medicino) signifas serĉi malsanon ĉe multaj homoj, kiuj ne montras simptomojn.
#000100
La plej polemika kaj poluita kazo, politike kaj ideologie, estas la ekzameno de mama kancero per periodaj mamografioj. Sciencaj pruvoj estas delonge sufiĉe solidaj por forlasi ĉi tiun praktikon, sed tion kontraŭas, pro kulturaj kialoj, la profesiuloj (epidemiologoj, administraj oficialuloj, radiologoj) unuflanke kaj politikistoj, kiuj timas kverelon kun la feminismo, kaj fine la virinoj mem, kiuj emocie konvinkiĝas, ke mamografioj helpos ilin vivi pli longe.
#000101
Sed la evidentecoj estas tiaj, kiaj ili estas. El ĉiuj mil virinoj, kiuj fariĝas regulajn mamografiojn post la aĝo de kvindek, kvar mortos pro mama kancero dum la venonta jardeko; dum el ĉiuj mil virinoj ne ekzamenitaj, kvin mortos pro ĉi tiu malsano. Sur la lipoj de koncernatoj ĉi tio reprezentas ne malpli ol 20-procentan redukton de morta mama kancero (alia ekzemplo de alfa-korupteco). Kio ne estas dirita estas, ke por eviti unu morton pro mama kancero necesis fari mamografion jare ĉe mil virinoj dum dek jaroj, do dek mil mamografioj. Se la ekzameno plilongiĝos ĝis sepdek jaroj, almenaŭ 20 procentoj de virinoj iam donos falsan pozitivon kaj estos invititaj al nova mamografio se ne al biopsio, kun la respondaj adversaj efikoj rilate al angoro, forestaj laboroj, doloro kaj malnecesaj intervenoj.
#000102
Alia interesa informo estas, ke post dek jaroj da sekvado, la nombro de mortoj pro iu ajn kaŭzo inter la loĝantaro ekzamenita per mamografio estas identa al tiu de neekzamenitaj pacientoj, kiel estas la kazo de kancero de kojlo kaj prostato. Dume, virinoj surmetas rozkolorajn ĉemizojn kaj kuras kontraŭ mama kancero postulante pli da medicina atento kaj pli da esplorado, kiam fakte ili devas pli bone informiĝi kaj kion la socio devas fari por ili estas antaŭenigi la patrineco, kuraĝigi egaleco, helpu ĉesi fumi, kaj honoru sulkojn anstataŭ halti menopaŭzon kun rejunaj hormonoj. Kaj ĉi tio ne estas verkita de virŝovisto kun heteropatriarka kulturo sed de D-rino Ana Porroche-Escudero, solventa esploristino kun sidejo en Lancaster, en bonega afiŝo afiŝita en la retejo NoGracias.
#000103
Kial elspezi $ 300 milionojn tage dum 20 jaroj por ke Afganio estu la sama kiel en 2001?
#000104
Afganio estas lando kun ĉirkaŭ 40 milionoj da homoj, sen nafto, kun iuj neekspluatitaj mineraloj, kaj kun strategia pozicio, kiu igis ĝin avidita predo de multaj imperioj, kio gajnis al ĝi la kromnomon “tombejo de imperioj“. Sed ni ne parolu pri la pasinteco, ni parolu pri la estonteco.
#000105
La malamiko de mia malamiko estas mia amiko: Landoj, kiujn Usono volas malstabiligi.
#000106
La oficiala lingvo de Afganio estas persa aŭ pli precize varianto nomata Dari, sed ĝis tie ĝiaj similecoj kun Irano, la diferencoj inter sunaistoj kaj ŝijaistoj malebligas, ke ĉi tiuj du teokratioj fariĝos konstantaj partneroj. Male Irano nune zorgi pri la grandega volumo de rifuĝintoj, kiujn ĝi gastigos, ni memoru, ke Irano estas gastama lando, kiu en la pasinteco ricevis multajn popolojn, la armenoj povas atesti tion.
#000107
Rusio ankaŭ tre zorgas pri la malstabileco, kiun Ĝihado povas produkti en la eksaj sovetaj respublikoj, kun kiuj ĝi dividas larĝajn limojn. La konsekvencoj de radikala islamo estas bone konataj de rusoj, krom la evidenta mencio pri Afganujo mem, ni devas memori la militon en Ĉeĉenio.
#000109
La kazo de Ĉinio estas tre aparta, ŝajnas klare, ke ĝi faros negocon kun la nova registaro de sia najbaro, komence ĝi povus limiĝi al vendado de burkoj kaj aliaj produktoj, kiuj fariĝos modaj, poste ĝi iĝos partnero en la ekstraktado de litio por baterioj kaj aliaj mineraloj. La rilato de Ĉinio kun Pakistano plej bonas, kaj ke la plej facila maniero paroli kun la talibanoj estas per Pakistano, io en kiu Usono estis majstro.
#000110
Malstabiligi Ĉinion povas esti kompleksa, eble la strategio estas tridirekta karambolo kun ebla konflikto inter Barato kaj Pakistano en Kaŝmiro, aŭ inter Barato kaj Ĉinio ĉe ĝiaj montaj limoj.
#000111
Gravas memori, ke islama terorismo estas kreaĵo de Usono por kaŭzi kapdolorojn al eksa Sovetunio, kiel senatano Charles Wilson mem konfesis kaj festis, kiam eksplodis la afgana-sovetia milito: La rusoj finfine havos sian propran Vjetnamion. La ironio estas, ke la afgana-usona milito estis pli longa ol la Vjetnama milito mem kaj ĝiaj evakuaj scenoj havas nekontesteblan similecon al la falo de Sajgono.
#000112
La latina estas la lingvo de la malamiko
#000113
Estinte disleksia infano kun vangofrapaj feliĉaj instruistoj, mi lernis malestimi la latinan. Mi ankoraŭ povas memori la frapon de tiu longa rektilo multe pli klare ol la ŝajne dolĉan guston de Horacio aŭ Livio. Amo, Amas, Amat, Amamus, Amatis, Amant, ad nauseam. Amo havis nenion komunan kun ĝi. Bato se vi miskomprenis. Bato se vi ne koncentriĝus. Ekde la aĝo de sep jaroj la latina estis la kialo, ke mia antaŭlernejo markis nin per ruĝaj linioj sur la malantaŭo de niaj kruroj – por socie marki nin kiel malsamajn al la pleboj.
#000115
Nun Boris – kiu lernis sian latinan lingvon en antaŭlernejo ĵus supre de la mia – decidis, ke ĉiuj sciu, kion signifas la vorto pleb. Li destinis 4 milionojn da pundoj al latina instruado en ŝtataj lernejoj. Leviĝante, Boris nomas ĝin. Cinikuloj tamen povus pridubi, ĉu ĉi tio estas iom pli ol ia kultura milito-distrado de ĝenerala aktiva prirabado de homaroj, kun universitataj artaj temoj, ekzemple, alfrontanta ruinigan 50% -redukton. Malnoblaj 4 milionoj da pundoj apenaŭ kaŝas la kontinuan ŝanĝon en edukado for de kulturaj temoj al merkate utilaj STEM-temoj. Arachis hypogaea estas la latina por arakidoj.
#000116
Nun mi vere devas esti pasie kontraŭ ĉi tiu latina reviviĝo, tamen modesta. La latina lingvo ne nur estis regulaj infanaj batoj, sed en plenaĝa vivo ĝi fariĝis por mi ia stenografio por la krucumo de Jesuo. Kristanismo komencis la vivon kiel malgranda branĉo de judismo, persekutita de roma imperiismo. En la unua-jarcenta Palestino, la latina estis la lingvo de la subpremanto. Kaj estis la Romanoj, kiuj krucumis Lin. La tuta logiko de la roma mondordo estis detrui ĉiujn kaj ĉion, kio minacis ĝian totaligan regadon. “Redonu al Cezaro la aferojn de Cezaro, kaj al Dio la aferojn de Dio” ne estas ia lerta kompromisa divido de ĉio, kio estas en la surtera kaj la ĉiela.
#000117
Ĉiuj aferoj apartenas al Dio, sen resto. Kaj krucumo estis la subskriba puno de la Romano, desegnita por teruradi tiujn, kiuj spitis sian hegemonion. Kun krucumo, “la simbolo, kiu parolis pri la nuda de Cezaro, povus nun paroli pri la nuda amo de Dio”, kiel memorinde diris NT Wright. Amo, Amas, Amat signifis ion tre malsaman nun.
#000118
Do, ĉar mi enhavas teologiajn instinktojn, kiuj igus Ian Paisley ruĝiĝi, kiel mi pensas, ke Boriso vere havas ion kun ĉi tiu tuta latina eksperimento? Ĉar, ĉefe, ĝi reprezentas malgrandan movon kontraŭ la ĝisfunda deprima ideo, ke edukado ekzistas simple por servi la bezonojn de dungantoj. Kio plaĉas al mi pri la latina estas ĝuste ĝia relativa senutileco, la afero mem, kiun ankaŭ ĝiaj kontraŭuloj montras kiel kialon por ne ŝati ĝin. Ĉu ni ne lernu la mandarenan, aŭ la hispanan, ili argumentas? Utilaj temoj, kiuj helpos nin negoci novajn komercajn interkonsentojn kaj enigi nin en la baldaŭan lingvon de tutmonda potenco.
#000120
Eĉ pli surprize, mi ankaŭ iomete simpatias kun tiuj romkatolikoj, al kiuj oni lastatempe diris, ke la uzo de la latina meso estas limigota, kun la nuna papo celanta alporti tion, kion li bezonas por esti disidentaj parokanaroj, pli proksime al la kontrolo de liaj episkopoj. Ŝajnas, ke latina kultado fariĝis reduto por ĉiuj, kiuj kontraŭstarus la progresan teologion de la Dua Vatikana Koncilio. Kaj kvankam mi ne samopinias – kaj ĝi ne vere estas mia batalo – la eklezio devas esti sufiĉe larĝa tendo por gastigi tiujn, kiuj volas adori en la tradicia lingvo de la latina eklezio. La latina donas ian dignon al adoro, ke tio forte kontrastas al la tuta direkto de moderna liturgio, kiu tro ofte nur volas ĉagreni la dion, parolante al Dio same, kiel oni povus paroli kun via kunulo. La latina distancigas Dion, kio ne malbonas en epoko, kiu konstante aprezis imanencon super transcendeco.
#000122
Jes, kompreneble, bonaj kaj kuraĝaj viroj mortis por doni al ni religion en la popola lingvo. William Tyndale estis forbruligita pro kuraĝo traduki la Biblion en la anglan. Mi ĝojas, ke post kelkaj jaroj de lia martireco la angla Biblio estis oficiale sankciita de eklezio kaj ŝtato. Sed la kultura milito de la Reformacio finiĝis. Neniu plu devigas nin adori latine. Tiu batalo estis bone gajnita.
#000123
La latina do ĉiam estis la loko de kulturaj militoj kaj mi havas multajn kialojn por malami ĝin. Sed nuntempe mi ne plu sentas la bezonon ripeti tiun malnovan eldiron de knablernanto: “La latina lingvo estas tiel morta kiel morta, ĝi mortigis la antikvajn romanojn kaj nun mortigas min.” La latina elstaras en la moderna instruplano ne kiel signo de socia privilegio, nek kiel la lingvo de imperia aŭtoritato, sed kiel rifuzo permesi alklakadon de edukado per merkat-obsedita filistrismo. Iuj lingvoj estas des pli bonaj por esti mortintaj. Tial, malgraŭ la memoro pri ĉiuj tiuj linioj sur la malantaŭo de miaj kruroj, mi ankaŭ esperas, ke miaj infanoj iam lernos la lingvon de tio, kion mi nomis ‘la malamiko’.
#000124
Mi uzas ci tiu oporto por kundividi jena videaĵo de Monty Python
#000125