“Malfacilas scii, ĉu la Antoj estas nacio, religio, sekreta societo aŭ miksaĵo el ĉiuj tri. Ili ŝajne loĝas en la Britaj Insuloj almenaŭ mil jarojn, kaj oni kredas, ke ekzistas inter dek kaj dudek mil el ili, dissemitaj tra la cetera popolo kaj komplete nedistingeblaj de ili.”
#000002
Ili estas ankaŭ la produkto de la imagipovo de John Fisher, akademia komputila fakulo, kiu mortis en 2007. En sia anglalingva retejo, nun alirebla nur en arkivigita formo, li priskribas ilin kiel havantajn reĝon kaj reĝinon, la propran religion, kaj socian strukturon organizitan en malgrandaj grupoj (aŭ cay) el po ne pli ol dudeko da homoj.
#000003
Fisher dokumentas ĝin kun rimarkinda ĝisfundeco, pretendante, ke li nur transdonas sciojn, kiujn li rikoltis el la postrestantaj fragmentoj de du malnovaj libroj, Horca Cyneeth “Gramatika framo” kaj Tolonald Elet Antaa “Vortaro de la anta lingvo”, helpate de kelkaj anonimaj kontaktuloj interne de la anta komunumo mem. Apenaŭ necesas diri, ke vere la informoj estas tute lia propra elpensaĵo.
#000005
La lingvo estas nehindeŭropa, kvankam kelkete da vortoj ŝajnas havi hindeŭropan radikon:
#000006
Krome, la antoj ŝajne pruntis malgrandan nombron da terminoj de la angloj en sia jarcentojn longa kunloĝado de Britujo:
#000007
La ortografio estas simpla kaj regula, kun aspekto iomete kimra. La sonon k oni literumas kiel c; oni rezervas la literon k por la sono ĥ. Kvin sonoj estas skribitaj kiel digramoj kun h: ch kaj sh respondas al la Esperantaj ĉ kaj ŝ, th estas interdenta sono kiel en thin en la angla, lh sonas kiel ll en la kimra vorto llan, kaj rh estas senvoĉa r. Lh kaj rh maloftas, aperantaj en malpli ol 20 vortoj sume.
#000008
La vokaloj estas sep. A, e, i, o kaj u havas sian tipan eŭropan valoron, dum oe estas la sono aŭdebla en la franca vorto yeux kaj y sonas kiel la franca u aŭ la germana ü. Y funkcias ankaŭ konsonante, kun la sono de la Esperanta j, kiam ĝi apudas vokalon. La ortografio foje duobligas vokalon (kiel en cyneeth ĉi-supre) por indiki prononcon plilongigitan kaj samtempe akcentitan. La akcento alie troviĝas sur la antaŭlasta vokalo (tolonald “vortaro”) aŭ la tria vokalo de la fino, kiam la du finaj estas sinsekvaj (asanial “dancisto”).
#000009
Fisher diras, ke Elet Anta havas la propran tradician alfabeton, la Voronye Tacald aŭ “Malnovan Literaron”, datiĝantan de almenaŭ okcent jaroj kaj profunde reviziitan de la Lingva Konsilio (Curthas Eleccwaa) en la dua duono de la dek-naŭa jarcento, sed ŝajne malmulte uzitan post la Dua Mondmilito. Bedaŭrinde ni ricevas neniom pli da detaloj krom pasantan komenton en la vortaro, ke la longigitajn vokalojn oni origine skribis per supersigna punkto.
#000010
La Curthas Eleccwaa estas plurfoje menciita en la paĝoj de Fisher, plejparte kiel akademio da kadukaj-klukaj gramatikistoj, kiuj grumblas pri:
#000011
Ni elpaku ĉi tiun esprimon por iomete gustumi la efektivan funkciadon de ilia sankta lingvo.
#000013
Do doroshye estas la adjektivo “terura”.
#000016
La fascina afero pri la derivaj sufiksoj en la anta estas, ke ili ĉiuj estas stumpigitaj formoj de substantivoj. Tiel avicwa “virino” kaj arecwa “viro” liveras la sufiksojn -avi “ina” kaj -are “vira”:
#000019
Kaj eleccwa “lingvo” fariĝas la sufikso -elet en la vorto Antelet, kiu estas alia nomo por la anta lingvo.
#000021
Kial la plena formo de ĉiuj tiuj substantivoj havas pli-malpli la saman finaĵon, -(c)wa? Ŝajnas, ke la sufiksoj venis unue, kaj ke tiun finaĵon oni aldonis pli malfrue en la historio de la lingvo por havi manieron konstrui substantivojn, kiuj kaptu la esencon de la sufiksaj signifoj. Sed kiu scias? Fisher nomas ilin cwe-nakttolon “Q-substantivoj” pro la simileco inter -cwa kaj cwe (la nomo de la litero Q), kvankam Q ne ekzistas en la anta alfabeto!
#000022
Tria uzmaniero de stumpigitaj Q-substantivoj estas kiel klasigiloj ĉe propraj nomoj, kiel en:
#000024
Amil kaj ĝia ina ekvivalento athal rolas ankaŭ kiel respektaj pronomoj. Fakte, iom frape, eblas uzi iun ajn stumpigitan Q-substantivon kiel pronomon por referenci la antaŭan substantivon kun tiu sufikso. Do en diskuto pri vortaro, ald povus aludi al tolonald, kaj su eble signifus doroshye la-cawl-blavadsu “terura forputro”.
#000026
Tio revenigas nin al nia ekzempla esprimo, el kiu la resto nun analizeblas relative facile: anty’ eliany’ eleccwaye salaythsuu. Ant “ni antoj” estas la stumpigita formo de la Q-substantivo antwa “la anta popolo”, kaj antye simple signifas “nia” tiusence. Elian estas la verbo “esti sankta”. Eleccwaye estas la adjektiva formo de eleccwa “lingvo”. Kaj salaythsu estas la substantivo nomanta la agon de la verbo salayth “beli, esti bela” – do ĝi signifas “belado, beleco”.
#000027
Adjektivoj kvalifikas la plej proksime sekvantan substantivon – sed kurioze eleccwaye, kvankam adjektiva laŭsignife, tamen estas kalkulata kiel substantivo por tiu regulo. (Fisher nomas ĝin substantivo en la atribua formo.) Do kaj antye kaj elianye priskribas eleccwa (“nia sankta lingvo”) kaj la -ye de eleccwaye estas efektive aldonita al tiuj tri vortoj kiel grupo, kiu tiam priskribas salaythsu:
#000028
Se via entuziasmo mem ne jam forputris, vi eble volas scii, kial la u de salaythsuu estas duobligita. Temas pri tio, ke tiu substantivo estas en la tiel nomata “definitiva” kazo, kiun oni uzas interalie por marki la subjekton de akompana netransitiva verba substantivo – ĉi-ekzemple blavadsu “putro”. Oni trovas la definitivon ankaŭ en propraj nomoj kaj titoloj kiel Horca Cyneeth “Framo de gramatiko”, kiam la unua vorto ne estas stumpigita Q-substantivo. Esperanto emas uzi prepozicion en tiaj okazoj: “la forputro de la beleco”.
#000029
Tio kondukas min al la fina strangaĵo de la anta gramatiko, kiun mi deziras mencii: la lingvo enhavas eĉ ne unu prepozicion. Anstataŭe ĝi havas preskaŭ kvindek specialajn vortojn, kiuj aŭ staras aparte – kun signifoj kiel “esti malantaŭ” aŭ “esti pro” – aŭ estas sufiksataj al substantivoj por esprimi prepoziciecajn signifojn.
#000030
Ya estas speciala pronomo, kiu referencas la tutan apudan frazon. Ĝi ofte egalas al la Esperanta subjunkcio tio(n), ke. Jen ekzemplo el unu el la fabloj de Ezopo:
#000037
“La Norda Vento kaj la Suno” estas nur unu el pli ol deko da antaj tekstoj, kiujn Fisher prezentas kaj klarigas en sia retejo, inkluzive mirindan tradukon de dek kvin versoj de la Dia Komedio de Dante en heksametrojn. Se oni serĉas en la arkivoj de la Planlingva Dissendolisto, oni povas malkovri ne malmulte da aliaj el la jaroj 1998 ĝis 2000.
#000041
La retejo enhavas ankaŭ la unuajn kvin lecionojn de kurso, kiun Fisher bedaŭrinde neniam finis verki, kune kun impone kompleta vortaro, kiu proponas pli ol 2500 radikojn kun kelkaj miloj da derivaĵoj kaj abundaj ekzemploj.
#000042
Estas klare, ke li pasigis multe da tempo en elektado de vortoj, kiuj sonas taŭge por sia signifo. Kiel gorof “hundo” kaj brath “ĉevalo”, multaj bestoj havas onomatopean nomon:
#000043
estas vere ĉarmaj, kiel ankaŭ:
#000044
Aliaj estas malpli evidente simbolaj, sed ŝajnas ankoraŭ ege kredeblaj:
#000045
Unu el miaj plej ŝatataj estas la ĝenerala termino por granda birdo, nome marf. Pli malgrandaj birdoj nomiĝas tanlir, iel parenca al la verbo tanlin “kanti”. Troveblas multaj tiaj internaj etimologiaj rilatoj en la vortoprovizo:
#000046
La enkonduko de la retejo mallonge konsideras la “ridindan ideon”, ke la antoj eble uzas ian magian kapablon por kaŝi sin de la cetera brita loĝantaro. Estu kiel ajn, ilia lingvo certe bone kaŝis sin post la morto de John Fisher.
#000048
Jen domaĝa afero, ĉar Elet Anta estas brila kaj absorba ellaboraĵo, kiu laŭ mia opinio meritas esti pli bone memorata. Espereble la nuna artikolo, eĉ se nur iomete, ĝin diskonigos.
#000049
Algorithmic detection of Alzheimer’s by analysis of speech · Algoritma detektado de la alchejmera malsano per parolanalizo
The universal sound of swearing · La universala sono de sakrado
The Esperanto World Congress that almost did not happen: Barcelona, 1909
El Congreso Mundial de Esperanto que casi no sucede: Barcelona, ​​1909
La Universala Kongreso de Esperanto, kiu preskaŭ ne okazis: Barcelono, 1909
The future of linguistic diversity · La estonteco de lingva diverseco
#000054