Wikipedia's Lightning as translated by GramTrans
#000000
Fulmo estas subita elektrostatika senŝargiĝo kiu okazas dum fulmotondro.
Tiu senŝargiĝo okazas inter elektre ŝarĝitaj regionoj de nubo (nomita intra-nuba fulmo aŭ IC), inter du nuboj (CCM fulmo), aŭ inter nubo kaj la grundo (CG-fulmo).
#000001
La ŝarĝitaj regionoj en la atmosfero provizore egaligas sin tra tiu senŝargiĝo referita kiel fulmo.
Fulmfulmo ankaŭ povas esti striko se ĝi implikas objekton sur la tero.
Fulmo kreas lumon en la formo de nigrakorpa radiado de la superseksa plasmo kreita per la elektronfluo, kaj sono en la formo de tondro.
Fulmo povas esti vidita kaj ne aŭdita kiam ĝi okazas ĉe distanco tro granda por la sono porti ĝis la lumo de la striko aŭ fulmi.
#000002
3 Pasemaj fluoj dum fulmo
#000004
1 Pozitiva kaj negativa fulmo
#000006
Suna vento kaj kosmaj radiadoj
#000007
La detaloj de la ŝarga procezo daŭre estas studitaj fare de sciencistoj, sed ekzistas ĝenerala interkonsento en kelkaj el la bazaj konceptoj de fulmotondrelektrizo.
La ĉefa ŝarga areo en fulmotondro okazas en la centra parto de la ŝtormo kie aero moviĝas supren rapide (suprenskizo) kaj temperaturoj intervalas de −15 ĝis −25 Celsius, vidas figuron dekstren.
Ĉe tiu loko, la kombinaĵo de temperaturo kaj rapida suprendirektita aermovado produktas miksaĵon de superfridigitaj nubgutetoj (malgrandaj akvogutetoj sub glaciajn), malgrandajn glacikristalojn, kaj graŭpel (mola hajlo).
La suprenskizo portas la superfridigitajn nubgutetojn kaj tre malgrandajn glacikristalojn supren.
En la sama tempo, la graŭpel, kiu estas sufiĉe pli granda kaj pli densa, tendencas fali aŭ esti suspendita en la altiĝanta aero.
#000008
La diferencoj en la movado de la precipitaĵaj kialkolizioj okazi.
Kiam la altiĝantaj glacikristaloj kolizias kun graŭpel (mola hajlo), la glacikristaloj iĝas pozitive ŝargitaj kaj la graŭpel iĝas negative ŝargita.
La suprenskizo portas la pozitive ŝargitajn glacikristalojn supren direkte al la pinto de la ŝtormnubo.
La pli granda kaj pli densa graŭpel estas aŭ suspendita en la mezo de la fulmotondronubo aŭ falas direkte al la subaĵo de la ŝtormo.
#000009
La rezulto estas ke la supraĵo de la fulmotondronubo iĝas pozitive ŝargita dum la meza ĝis subaĵo de la fulmotondronubo iĝas negative ŝargita.
#000010
La suprendirektitaj decidproponoj ene de la ŝtormo kaj ventoj sur pli altaj niveloj en la atmosfero tendencas igi la malgrandajn glacikristalojn (kaj pozitiva pagendaĵo) en la supraĵo de la fulmotondronubo sterni horizontale iom da distanco de fulmotondra nubobazo.
Tiu parto de la fulmotondronubo estas nomita la amboso.
Dum tio estas la ĉefŝargadproceso por la fulmotondronubo, kelkaj el tiuj pagendaĵoj povas esti redistribuitaj per aviadilmovadoj ene de la ŝtormo (suprenskizoj kaj subenblovoj).
Krome, ekzistas malgranda sed grava pozitiva pagendaĵamasiĝo proksime de la fundo de la fulmotondronubo pro la precipitaĵo kaj pli varmaj temperaturoj.
#000011
Sur la Tero, la fulmfrekvenco estas ĉirkaŭ 40-50 fojojn sekunde aŭ preskaŭ 1.4 miliardoj da fulmoj je jaro [2] kaj la meza tempodaŭro estas 0.2 sekundoj konsistigitaj de kelkaj multe pli mallongaj fulmoj (batoj) de proksimume 30 mikrosekundoj.
#000012
Multaj faktoroj influas la frekvencon, distribuon, forton kaj fizikajn trajtojn de tipa fulmfulmo en speciala regiono de la mondo.
Tiuj faktoroj inkludas grundan altecon, latitudon, domina vento fluojn, relativa humidecon, proksimecon al varmaj kaj malvarmaj korpoj de akvo, ktp.
Certagrade, la proporcio inter IC, CCM kaj CG-fulmo ankaŭ povas varii je sezono en mezaj latitudoj.
Ĉar homoj estas surteraj kaj la plej multaj el iliaj havaĵoj estas sur la Tero kie fulmo povas difekti aŭ detrui ilin, CG-fulmon estas plej legis kaj plej bone komprenita de la tri tipoj, eĉ se IC kaj CCM estas pli oftaj specoj de fulmo.
La relativa neantaŭdirebleco de fulmo limigas kompletan klarigon de kiel aŭ kial ĝi okazas, eĉ post centoj da jaroj da scienca enketo.
#000013
Tipa nub-al-grunda fulmfulmo kulminas per la formado de elektre kondukanta plasmo kanalo tra la aero pli ol 5 km (3.1 mejl.) alta, de ene de la nubo ĝis la surfaco de la grundo.
La fakta senŝargiĝo estas la fina stadio de tre kompleksa procezo.
Ĉe ĝia pinto, tipa fulmotondro produktas tri aŭ pli da strikoj al la Tero je minuto.
Fulmo ĉefe okazas kiam varma aero estas miksita kun pli malvarmaj aeramasoj, [6] rezultigante atmosfermaltrankvilojn necesajn por polarigado de la atmosfero.
[ citaĵo bezonis ] Tamen, ĝi ankaŭ povas okazi dum polvoŝtormoj, arbaraj brulegoj, tornadoj, vulkanaj erupcioj, kaj eĉ en la vintromalvarmo , kie la fulmo estas konata kiel tondroneĝo.
Uraganoj tipe generas iom da fulmo, plejparte en la rainbands entute 160 km (99 mejl.) de la centro.
#000014
La scienco de fulmo estas nomita fulminologio, kaj la timo de fulmo estas nomita astrafobio .
#000015
Fulmo ne estas distribuita egale ĉirkaŭ la planedo, kiel montrite en la mapo.
#000016
Proksimume 70% de fulmo okazas super tero en la tropikoj [12] kie atmosfera konvekcio estas la plej bonega.
Tio okazas de kaj la miksaĵo de pli varmaj kaj pli malvarmaj aeramasoj, same kiel diferencoj en humidkoncentriĝoj, kaj ĝenerale okazas ĉe la limoj inter ili.
La fluon de varmaj marfluoj pasintaj pli sekaj termasoj, kiel ekzemple la Golfa Kurento, parte klarigas la levitan oftecon de fulmo en la Sudorienta Usono.
Ĉar la influo de malgrandaj aŭ forestantaj termasoj en la vastaj pecoj de la oceanoj de la mondo limigas la diferencojn inter tiuj variaĵoj en la atmosfero, fulmo estas precipe malpli ofta tie ol super pli grandaj terformoj.
La Nordo kaj Sudaj polusoj estas limigitaj en sia priraportado de fulmotondroj kaj tial rezultigas lokojn kun la malplej kvanto de fulmo.
#000017
Ĝenerale, nub-al-grundaj (CG) fulmfulmoj respondecas pri nur 25% de ĉiuj totalaj fulmfulmoj tutmonde.
Ĉar la fundamento de fulmotondro estas kutime negative ŝargita, tio estas kie plej multe de la CG-fulmo originas.
Tiu regiono estas tipe ĉe la alteco kie frostiĝante okazas ene de la nubo.
Frostigado, kombinita kun kolizioj inter glacio kaj akvo, ŝajnas esti kritika parto de la iniciala pagendaĵevoluo kaj apartigprocezo.
Dum vent-movitaj kolizioj, glacikristaloj tendencas evoluigi pozitivan pagendaĵon, dum pli peza, sentimentala miksaĵo de glacio kaj akvo (nomita graŭpel) evoluigas negativan pagendaĵon.
Suprenskizoj ene de ŝtormnubo apartigas la pli malpezajn glacikristalojn de la pli peza graŭpel, igante la supran regionon de la nubo akumuli pozitivan spakŝargon dum la pli malalta nivelo akumulas negativan spakŝargon.
#000018
Ĉar la densa pagendaĵo ene de la nubo devas superi la izolajn trajtojn de aero, kaj tio pliiĝas proporcie al la distanco inter la nubo kaj la grundo, la proporcio de CG-strikoj (kontraŭ nub-al-nubaj (CCM) aŭ en-nubaj (IC) senŝargiĝoj) iĝas pli bonega kiam la nubo estas pli proksime al la grundo.
En la tropikoj, kie la frostigadnivelo estas ĝenerale pli alta en la atmosfero, nur 10% de fulmfulmoj estas CG.
Ĉe la latitudo de Norvegio (proksimume 60° norda latitudo), kie la frostigadalteco estas pli malalta, 50% de fulmo estas CG.
#000019
Fulmo estas kutime produktita per kumulonimbo nuboj, kiuj havas bazojn kiuj estas tipe 1-2 km (0.6-1.25 mejloj) supra la grundo kaj plej bonaj ĝis 15 km (9.3 mejl.) en alteco.
#000020
Fulmretpunktoj: La loko sur la Tero kie fulmo plejofte okazas estas proksime de la malgranda vilaĝo de Kifuka en la montoj de la orienta Demokratia Respubliko Kongo, [15] kie la alteco estas proksimume 975 m (3,200 ft).
Averaĝe, tiu regiono ricevas 158 surprizatakojn je 1 kvadrata kilometro (0.39 kv. mejl.) je jaro.
Marakajbo en Venezuelo averaĝas 297 tagojn je jaro kun fulmagado.
Aliaj fulmretpunktoj inkludas Catatumbon en Venezuelo, Singapuro, [18] kaj Lightning Alley en Centra Florido.
#000021
En ordo por elektrostatika senŝargiĝo okazi, du antaŭkondiĉoj estas necesaj: unue, sufiĉe alta elektra potencialo inter du regionoj de spaco devas ekzisti, kaj due alt-rezista medio devas malhelpi la liberan, senbridan egaligon de la kontraŭaj pagendaĵoj.
#000022
Estas bone komprenite ke dum fulmotondro ekzistas pagendaĵapartigo kaj agrego en certaj regionoj de la nubo;
tamen la precizaj procezoj de kiuj tio okazas ne estas plene komprenitaj.
#000023
La atmosfero disponigas la elektran izolajzon, aŭ barieron, kiu malhelpas liberan egaligon inter ŝarĝitaj regionoj de kontraŭa poluseco.
Tio estas venkita per "fulmo", kompleksa procezo referita kiel la fulmo- "fulmo".
#000024
Ĉar tondronubo relokiĝas la surfaco de la Tero, egala elektra ŝargo, sed de kontraŭa poluseco, estas induktita sur la surfaco de la Tero sub la nubo.
La induktita pozitiva surfaca ŝargo, se mezurite kontraŭ fikspunkto, estos malgranda kiel la tondronubo alproksimiĝas, pliiĝante kiam la centro de la ŝtormo alvenas kaj falante kiel la tondronubenirpermesiloj.
La referenca valoro de la induktita surfaca ŝargo povus esti malglate reprezentita kiel sonorilkurbo.
#000025
La kontraŭe ŝarĝitaj regionoj kreas kampon ene de la aero inter ili.
Tiu kampo varias rilate al la forto de la surfaca ŝargo sur la fundamento de la tondronubo - ju pli bonegaj la akumuligita pagendaĵo, des pli altaj la elektra kampo.
#000026
Plej bone legis kaj komprenis ke formo de fulmo estas nubo al grundo (CG).
Kvankam pli da komunpaŝtejon, intranubon (IC) kaj nubon al nubo (CCM) fulmoj malfacilas tre studi surbaze de ekzistas neniuj "fizikaj" punktoj al ekrano ene de la nuboj.
Ankaŭ, surbaze de la tre malalta verŝajnecfulmo frapos la saman punkton plurfoje kaj konstante, scienca enketo estas malfacila en la plej bona kazo eĉ en la lokoj de alta CG-frekvenco.
Kiel tia, sperta fulmo kiun disvastigo estas simila inter ĉiuj formoj de fulmo, la plej bonaj rimedoj por priskribi la procezon estas tra ekzameno de plej studis formon, nubon al grundo.
#000027
En procezo ne bone komprenis, dudirekta kanalo de jonigita aero, nomita " gvidanto ", estas iniciatita inter kontraŭ-ŝarĝitaj regionoj en tondronubo.
Gvidantoj estas elektre konduktaj kanaloj de jonigita gaso kiuj disvastiĝas traen, aŭ estas alie altiritaj al, regionoj kun pagendaĵo kontraŭe de tiu de la gvidantkonsileto.
La negativa fino de la dudirekta gvidanto plenigas pozitivan pagendaĵregionon, ankaŭ nomiten bone, ene de la nubo dum la pozitiva fino plenigas negativan pagendaĵon bone.
Gvidantoj ofte fendetiĝas, formante branĉojn en arb-simila padrono.
Krome, negativaj kaj kelkaj pozitivaj gvidantoj vojaĝas en malkontinua modo, en procezo vokis "paŝa".
La rezulta intermita movado de la gvidantoj povas esti volonte observita en tempodilataj videaĵoj de fulmfulmoj.
#000028
Ĝi estas ebla por unu fino de la gvidanto por plenigi la kontraŭ-ŝarĝitan bone tute dum la alia fino daŭre estas aktiva.
Kiam tio okazas, la gvidantfino kiu plenigis la puton povas disvastiĝi eksteren de la tondronubo kaj rezultigi aŭ nub-al-aeran ekbrilon aŭ nub-al-grundan ekbrilon.
En tipa nub-al-grunda ekbrilo, dudirekta gvidanto iniciatas inter la ĉefnegativo kaj pli malaltaj pozitiva pagendaĵregionoj en tondronubo.
La pli malforta pozitiva pagendaĵregiono estas plenigita rapide fare de la negativa gvidanto kiu tiam disvastiĝas direkte al la indukt-ŝarĝita grundo.
#000029
La pozitive kaj negative ŝargis gvidantojn daŭrigas enen kontraŭ indikoj, pozitivaj supren ene de la nubo kaj negativo direkte al la tero.
Ambaŭ jonaj kanaloj daŭrigas, en siaj respektivaj indikoj, en kelkaj sinsekvaj ŝprucoj.
Ĉiuj gvidanto- "naĝejo-" jonoj ĉe la gvidaj pintoj, pafante eksteren unu aŭ pluraj novajn gvidantojn, momente kuniĝa denove por koncentri ŝarĝitajn jonojn, tiam pafante eksteren alian gvidanton.
La negativa gvidanto daŭre disvastiĝas kaj fendetiĝas kiam ĝi iras malsupren, ofte rapidi supren kiel ĝi venas pli proksimen al la surfaco de la Tero.
#000030
Proksimume 90% de jonaj kanallongoj inter "naĝejoj" estas ĉirkaŭ 45 m (148 ft) en longo.
La establado de la jona kanalo prenas relative longan kvanton de tempo (centoj da milisekundoj) en komparo al la rezulta senŝargiĝo, kiu okazas ene de kelkaj mikrosekundoj.
La elektra kurento bezonata establi la kanalon, mezuritan en la dekoj aŭ centoj da amperoj, estas eklipsita per postaj fluoj dum la fakta senŝargiĝo.
#000031
Inico de la fulmgvidantoj ne estas bone komprenita.
La kampoforto ene de la tondronubo ne estas sufiĉe tipe granda por iniciati tiun procezon flank itself.
Unu teorio postulas ke pluvperiodoj de relativistaj elektronoj estas kreitaj per kosmaj radiadoj kaj tiam estas akcelitaj al pli altaj rapidecoj per proceso vokis senbridan kolapson.
Ĉar tiuj relativistaj elektronoj kolizias kaj jonigas neŭtralajn aermolekulojn, ili iniciatas gvidantformacion.
Alia teorio alvokas loke plifortigitajn kampojn estantajn formita proksime de longformaj akvogutetoj aŭ glacikristaloj.
Bolfiltradoteorio, precipe por la kazo de partia bolfiltrado, [26] [ kiujn klarigo bezonis ] priskribas hazardajn konekteblecfenomenojn, kiuj produktas evoluon de ligitaj strukturoj similaj al tiu de surprizatakoj.
#000032
Kiam tretita gvidanto alproksimiĝas al la grundo, la ĉeesto de kontraŭaj pagendaĵoj sur la tero plifortigas la forton de la kampo.
La kampo estas plej forte sur teraj objektoj kies pintoj estas plej proksimaj al la fundamento de la tondronubo, kiel ekzemple arboj kaj altaj konstruaĵoj.
Se la kampo estas sufiĉe forta, pozitive ŝargita jona kanalo, vokis pozitivan aŭ suprendirektitan vimplon, povas evolui el tiuj punktoj.
Tio unue estis teoriadita fare de Heinz Kasemir.
#000033
Ĉar negative ŝargis gvidantaliron, pliigante la lokalizitan kampoforton, surgrundiĝis objektojn jam travivante koronsenŝargiĝon
superu sojlon kaj formu suprendirektitajn vimplojn.
#000034
Post kiam malsupreniĝa gvidanto ligas al disponebla suprendirektita gvidanto, procezo referita kiel alligitaĵo, malalt-rezista pado estas formita kaj senŝargiĝo povas okazi.
Fotoj estis prenitaj enen kiujn kiuj liberaj vimploj estas klare videblaj.
La liberaj malsupreniĝaj gvidantoj ankaŭ estas videblaj en branĉita fulmo, neniuj el kiuj estas ligitaj al la tero, kvankam ĝi povas ekaperi ili estas.
#000035
Post kiam kondukta kanalo transpontas la aerinterspacon inter la negativa pagendaĵeksceso en la nubo kaj la pozitiva surfacŝarga eksceso malsupre, ekzistas granda falo en rezisto trans la fulmkanalo.
Elektronoj akcelas rapide kiel rezulto en zono komenciĝanta ĉe la punkto de alligitaĵo, kiu disetendiĝas trans la tuta gvidantreto ĉe frakcio de la lumrapideco.
Tio estas la "revenbato" kaj ĝi estas la plej luma kaj videbla parto de la fulmsenŝargiĝo.
#000036
Grandajn elektrajn aktualajn fluojn laŭ la plasmokanalo de la nubo ĝis la grundo, neŭtraligante la pozitivan grundakuzon kiam elektronoj elfluas fore de la strikpunkto al la ĉirkaŭa regiono.
Tiu enorma ondo da fluo kreas grandajn radialajn tensiodiferencojn laŭ la surfaco de la grundo.
Nomita paŝopotencialoj, ili kaŭzas pli da vundoj kaj mortoj ol la striko mem.
[ citaĵo bezonis ] Elektro prenas ĉiun padon haveblan al ĝi.
Parto de la revena batfluo ofte preferate fluas tra unu gambo kaj eksteren alian, elektrokutante malbonŝancan homan aŭ bestan reputacion proksime de la punkto kie la fulmo strikas.
#000037
La elektra kurento de la revenbato averaĝas 30 kiloamperojn por tipa negativa CG-fulmo, ofte referite kiel "negativa CG" fulmo.
En kelkaj kazoj, grundo malheligi (GC) fulmfulmon povas origini de pozitive ŝargita regiono sur la tero sub ŝtormo.
Tiuj senŝargiĝoj normale originas de la pintoj de tre altaj strukturoj, kiel ekzemple komunikadantenoj.
La indico ĉe kiu la revena batfluo vojaĝas estis trovita esti proksimume 1 × 10 8 m/s.
#000038
La masiva fluo de elektra kurento okazanta dum la revenbato kombinita kun la indico ĉe kiu ĝi okazas (mezurita en mikrosekundoj) rapide supervarmecojn la finita gvidantkanalo, formante tre elektre konduktan plasmokanalon.
La korpa temperaturo de la plasmo dum la revenbato povas superi 50,000 K, igante ĝin genie brili pro blu-blanka koloro.
Post kiam la elektra kurento ĉesas flui, la kanalo malvarmetiĝas kaj disipas pli ol dekoj aŭ centoj da milisekundoj, ofte malaperante kiel fragmentaj pecetoj el arda gaso.
La preskaŭ tuja hejtado dum la revenbato igas la aeron disetendiĝi eksplodeme, produktante potencan ŝokondon kiu estas aŭdita kiel tondro.
#000039
Altrapidaj vidbendoj (ekzamenita kadro-post-kadro) montras ke plej negativa CG-fulmo fulmas fariĝas supren de 3 aŭ 4 individuaj batoj, kvankam povas ekzisti nekredeblaj 30.
#000040
Ĉiu re-frapi estas apartigita per relative granda kvanto de tempo, tipe 40 ĝis 50 milisekundoj, ĉar aliaj ŝarĝitaj regionoj en la nubo estas eligitaj en postaj batoj.
Re-frapas ofte kaŭzu al videbla " stroboskoplumo- " efikon.
#000041
Por kompreni kial multoblaj revenbatoj utiligas la saman fulmkanalon, oni devas kompreni la konduton de pozitivaj gvidantoj, kiu tipa grundfulmo efike iĝas sekvante la ligon de la negativa gvidanto kun la grundo.
Pozitivaj gvidantoj kadukiĝas pli rapide ol negativaj gvidantoj faras.
Pro kialoj ne bone komprenitaj, dudirektaj gvidantoj emas iniciati en la pintoj de la kadukaj pozitivaj gvidantoj en kiujn la negativa fino provas re-jonigi la gvidantreton.
Tiuj gvidantoj, ankaŭ nomitaj kontraŭfrapgvidantoj, kutime kadukiĝas baldaŭ post sia formacio.
Kiam ili sukcesas fari kontakton kun kondukta parto de la ĉefgvidantreto, revenon bat-simila proceso okazas kaj sagetgvidanto vojaĝas laŭlarĝe ĉion, aŭ parton de la longo de la origina gvidanto.
La sagetgvidantoj farantaj ligojn kun la grundo estas kiun kaŭzas plimulton de postaj revenbatoj.
#000042
Ĉiu sinsekva bato estas antaŭita per mezaj sagetaj gvidantbatoj kiuj havas pli rapidan pliiĝtempon sed pli malaltan amplitudon ol la komenca revenbato.
Ĉiu posta bato kutime recikligas la senŝargiĝkanalon prenitan per la antaŭa, sed la kanalo povas esti ofseto de sia antaŭa pozicio kiam vento delokigas la varman kanalon.
#000043
La elektra kurento ene de tipa negativa CG-fulmsenŝargiĝo pliiĝas tre rapide al sia pintvaloro en 1-10 mikrosekundoj, tiam kadukiĝas pli malrapide pli ol 50-200 mikrosekundojn.
La pasema naturo de la fluo ene de fulmaj fulmrezultoj en pluraj fenomenoj kiuj devas esti traktitaj en la efika protekto de grund-bazitaj strukturoj.
Rapide ŝanĝi fluojn tendencas vojaĝi sur la surfacon de direktisto, en kio estas nomita la haŭtefekto, male al kontinuaj kurentoj, kiu "fluo tra" la tuta direktisto kiel akvo tra hoso.
Tial, direktistoj uzitaj en la protekto de instalaĵoj tendencas esti multi-senhelpaj, kun malgrandaj dratoj teksitaj kune.
Tio pliigas la totalan faskan surfacareon en inversa proporcio al la individuofadenradiuso, por fiksa totala trans-sekca areo.
#000045
La rapide variaj fluoj ankaŭ kreas elektromagnetajn pulsojn (EMPoj) kiuj radias trans de la jona kanalo.
Tio estas karakterizaĵo de ĉiuj elektraj senŝargiĝoj.
La radiaj pulsoj rapide malfortiĝas kiel sia distanco de la originpliiĝoj.
Tamen, se ili transsaltas konduktajn elementojn kiel ekzemple alttensiaj kurentkonduktiloj, komunikado-linioj, aŭ metalajn pipojn, ili povas stimuli fluon kiu vojaĝas trans al sia fino.
Tio estas la " ekmultiĝo " kiu, pli d ofte ol ne, rezultigas la detruon de delikata elektroniko, elektraj aparatoj, aŭ elektromotoroj.
Aparatoj konataj kiel ekmultiĝoprotektantoj (SPD) aŭ pasemaj tensiaj ekmultiĝsubpremantoj (TVS) alkroĉitaj en paralela kun tiuj linioj povas detekti la paseman neregulan fluon de la fulmfulmo, kaj, tra ŝanĝo de ĝiaj fizikaj trajtoj, sendi la pikilon al fiksita buta grundo, tiel protektante la ekipaĵon de difekto.
#000046
Ekzistas tri primaraj specoj de fulmo, difinita per kio estas ĉe la "finoj" de fulmkanalo.
#000047
Intracloud (IC), kiu okazas ene de ununura tondronubunuo
Nubo al nubo (CCM) aŭ internubo, kiu komenciĝas kaj finiĝas inter du malsamaj "funkciaj" tondronubekzempleroj
Nubo al grundo (CG), kiu ĉefe originas de la tondronubo kaj finiĝas sur tersurfaco, sed ankaŭ povas okazi en la reversdirekto, kiu estas grundo al nubo
#000048
Ekzistas varioj de ĉiu tipo, kiel ekzemple "pozitivo" kontraŭ "negativaj" CG-fulmoj, kiuj havas malsaman fizikan karakterizaĵkomunpaŝtejon al ĉiu kiu povas esti mezurita.
Malsamaj komunnomoj utiligitaj por priskribi specialan fulmokazaĵon povas esti atribuitaj al la sama aŭ malsamaj okazaĵoj.
#000049
Nub-al-grunda (CG) fulmo estas fulmsenŝargiĝo inter tondronubo kaj la grundo.
Ĝi estas iniciatita fare de tretita gvidanto moviĝanta malsupren de la nubo, kiu renkontis de vimplo supreniĝanta de la grundo.
#000050
CG estas la malplej ofta, sed plej bone komprenita de ĉiuj specoj de fulmo.
Estas pli facile legi science, ĉar ĝi finas sur fizika objekto, nome la Teron, kaj pruntedonas sin al estado mezurita per instrumentoj sur la tero.
De la tri primaraj specoj de fulmo, ĝi prezentas la plej grandan minacon al vivo kaj posedaĵo ĉar ĝi eksvalidiĝas aŭ "frapas" la Teron.
La totala senŝargiĝo, nomita fulmo, estas kunmetita de kelkaj procesoj kiel ekzemple prepara kolapso, tretitaj gvidantoj, devontigaj gvidantoj, revenobatoj, sagetogvidantoj kaj postaj revenobatoj.
#000051
Nub-al-grunda (CG) fulmo estas aŭ pozitiva aŭ negativa, kiel difinite per la direkto de la konvencia elektra kurento de nubo ĝis grundo.
Plej multe de la CG-fulmo estas negativa, signifante ke negativa pagendaĵo estas transdonita al grundo kaj elektronoj vojaĝas malsupren laŭ la fulmkanalo.
La reverso okazas en pozitiva CG-ekbrilo, kie elektronoj vojaĝas supren laŭ la fulmkanalo kaj pozitiva pagendaĵo estas transdonita al la grundo.
Pozitiva fulmo estas malpli ofta ol negativa fulmo, kaj averaĝe konsistigas malpli ol 5% de ĉiuj surprizatakoj.
#000052
Ekzistas ses malsamaj mekanismoj teoriadis por rezultigi la formadon de malsupren pozitiva fulmo.
#000053
Vertikala ventototordo delokigante la supran pozitivan pagendaĵregionon de tondronubo, eksponante ĝin al la grundo malsupre.
La perdo de pli malaltaj pagendaĵregionoj en la disipa stadio de fulmotondro, forlasante al la antaŭbaloto pozitivan pagendaĵregionon.
Kompleksa aranĝo de pagendaĵregionoj en tondronubo, efike rezultigante inversan dipolon aŭ inversan tripolon en anstataŭe de kiu la ĉefa negativa pagendaĵregiono estas super la ĉefa pozitiva pagendaĵregiono sub ĝi.
Nekutime granda pli malalta pozitiva pagendaĵregiono en la tondronubo.
Detranĉo de plilongigita negativa gvidanto de ĝia origino kiu kreas novan dudirektan gvidanton en kiu la pozitiva fino frapas la grundon, ofte viditen en ambosfulmo-araneekbriloj.
La inico de malsupren pozitiva branĉo de intranuba fulmfulmo.
#000054
Kontraŭe al popolkredo, pozitivaj fulmfulmoj ne nepre originas de la amboso aŭ la supra pozitiva pagendaĵregiono kaj frapas pluv-liberan areon ekstere de la fulmotondro.
Tiu kredo estas bazita sur la malmoderna ideo ke fulmgvidantoj estas unupolusaj en naturo kaj originante de sia respektiva pagendaĵregiono.
#000055
Pozitivaj surprizatakoj tendencas esti multe pli intensaj ol siaj negativaj ekvivalentoj.
Meza riglilo de negativa fulmo portas elektran kurenton de 30,000 amperoj (30 kA), kaj translokigoj 15 kulombojn da elektra ŝargo kaj 500 megaĵulojn de energio.
Grandaj rigliloj de negativa fulmo povas porti ĝis 120 kA kaj 350 kulombojn.
La meza pozitiva grunda fulmo havas malglate duoblan la pintofluon de tipa negativa fulmo, kaj povas produkti pintofluojn ĝis 400,000 amperoj (400 kA) kaj pagendaĵojn de pluraj centoj da kulomboj.
Krome, pozitivaj grundfulmoj kun altaj pintofluoj estas ofte sekvitaj per longaj daŭraj fluoj, korelacio ne vidite en negativaj grundekbriloj.
#000056
Kiel rezulto de ilia pli granda potenco, same kiel manko de averto, pozitivaj surprizatakoj estas konsiderinde pli danĝeraj.
Pro la dirita tendenco por pozitivaj grundfulmoj por produkti kaj altajn pintofluojn kaj sopiradi daŭriganten fluon, ili estas kapablaj je hejtfacoj al multe pli altaj niveloj kiu pliigas la verŝajnecon de fajro esti ekbruligita.
#000057
Pozitiva fulmo ankaŭ estis montrita ekigi la okazon de suprendirektitaj fulmfulmoj de la pintoj de altaj strukturoj kaj estas ĉefrespondeca por la inico de elfoj pluraj dekoj de kilometroj super grundnivelo.
Pozitiva fulmo tendencas okazi pli ofte en vintroŝtormoj, kiel kun tondroneĝo, dum intensaj tornadoj [42] kaj en la disipadstadio de fulmotondro.
Enormaj kvantoj de ekstreme malaltfrekvenco (ELF) kaj tre malaltfrekvenco (VLF) radiondoj ankaŭ estas generitaj.
#000058
Unika formo de nub-al-grunda fulmo ekzistas direkte al kie fulmo ekaperas al elirejo de la kumulonimbonubo kaj disvastigas konsiderindan distancon tra klara aero antaŭ deturniĝado, kaj strikante, la grundo.
Tial, ili estas konataj kiel "rigliloj de la bluo".
Malgraŭ la populara miskompreniĝo ke tiuj estas pozitivaj surprizatakoj pro ili ŝajne originante de la pozitiva pagendaĵregiono, observaĵoj montris ke tiuj estas fakte negativaj fulmoj.
Ili komenciĝas kiel intranubfulmoj ene de la nubo, la negativa gvidanto tiam forlasas la nubon de la pozitiva pagendaĵregiono antaŭ disvastigado traen klara aero kaj frapado de la grundo kelkaj distancigas for.
#000059
Nubo al nubo (CCM) kaj intra-nubo (IC)
#000060
Fulmsenŝargiĝoj povas okazi inter areoj de nubo sen kontaktado de la grundo.
Kie ĝi okazas inter du apartaj nuboj kiujn ĝi estas konata kiel inter-nuba fulmo, kaj kiam ĝi okazas inter areoj de malsama elektra potencialo ene de ununura nubo ĝi estas konata kiel intra-nuba fulmo.
Intranuba fulmo estas la plej ofte okazanta tipo.
#000061
Intranuba fulmo plej ofte okazas inter supra ambos parto kaj pli malaltaj atingoj de antaŭfiksita fulmotondro.
Tiu fulmo foje povas esti observita ĉe grandaj distancoj dum la nokto kiel tielnomita " facfulmo ".
En tiaj kazoj, la observanto povas vidi nur fulmeton sen aŭdi ke ajnaj tondras.
#000062
Alia esprimo uzita por nub-nuba aŭ nub-nub-grunda fulmo estas "Ambosfulmo", pro la kutimo de pagendaĵo, tipe originante sub aŭ ene de la amboso kaj hastante tra la supraj nubtavoloj de fulmotondro, ofte generante dramecajn multoblajn branĉbatojn.
Tiuj estas kutime viditaj kiel fulmotondrenirpermesiloj super la observanto aŭ komencas kadukiĝi.
La plej viveca rettrafosilkonduto okazas en bonevoluintaj fulmotondroj kiuj rolas ampleksaj bredas ambostondadon.
#000063
Zigzagfulmo estas nub-al-grunda fulmo kiu elmontras disbranĉigon de sia pado.
Fulguro estas fulmfulmo kiu ŝajnas produkti neniun videblan tondron ĉar ĝi okazas tro malproksime por la tondro esti aŭdita.
La sonondoj disipas antaŭ ol ili atingas la observanton.
#000066
Bendfulmo okazas en fulmotondroj kun altaj krucventoj kaj multoblaj revenbatoj.
La vento krevigos ĉiun sinsekvan revenbaton iomete al unu flanko de la antaŭa revenbato, kaŭzante rubandefikon.
Raketfulmo estas formo de nubsenŝargiĝo, ĝenerale horizontala kaj en nubobazo, kun luma kanalo prezentiĝanta avanci tra la aero kun vide solvebla rapideco, ofte intermite.
#000067
Facfulmo estas nub-al-nuba fulmo kiu ekspozicias difuzan heligadon de la surfaco de nubo, kaŭzita de la fakta senŝargiĝpado estanta kaŝita aŭ tro malproksima for.
La fulmo mem ne povas esti vidita fare de la spektanto, tiel ke ĝi prezentiĝas kiel nur fulmo, aŭ tuko de lumo.
La fulmo povas esti tro malproksime por percepti individuajn fulmojn.
#000068
Glata kanalfulmo estas neformala esprimo rilatanta al speco de nub-al-grunda surprizatako kiu havas neniun videblan disbranĉigon kaj ekaperas kiel linio kun glataj kurboj kontraste al la dentita aspekto de la plej multaj fulmkanaloj.
Ili estas formo de pozitiva fulmo ĝenerale observita en aŭ proksime de la konvektaj regionoj de severaj fulmotondroj en la norde centra Usono.
Estas teoriadita ke severaj fulmotondroj en tiu regiono akiras "inversan tripolo-" pagendaĵostrukturon en anstataŭe de kiu la ĉefa pozitiva pagendaĵregiono situas sub la ĉefa negativa pagendaĵregiono super ĝi, kaj kiel rezulto tiuj fulmotondroj generas ĉefe pozitivan nub-al-grundan fulmon.
La termino- "glata kanalo fulmo" estas ankaŭ foje atribuita al supren grund-al-nubaj fulmfulmoj, kiuj estas ĝenerale negativaj fulmoj iniciatitaj fare de supren pozitivaj gvidantoj de altaj strukturoj.
Stakata fulmo estas nub-al-grunda fulmo- (CG) striko kiu estas mallong-tempodaŭra bato kiu (ofte sed ne ĉiam) ekaperas kiel ununuraj tre brilaj fulmas kaj ofte havas konsiderindan disbranĉigon.
Tiuj ofte estas trovitaj en la vida trezorejareo proksime de la mezociklono de rotaciado de fulmotondroj kaj koincidas kun intensigo de fulmotondrosuprenskizoj.
Simila nub-al-nuba striko konsistanta el mallonga fulmo super malgranda areo, ŝajnante kiel blip, ankaŭ okazas en simila areo de rotaciado suprenskizoj
#000069
Superbolts estas rigliloj de fulmo ĉirkaŭ cent fojojn pli brila ol normalo.
Sur la Tero, unu en milionaj surprizatakoj estas superriglilo.
#000070
Bonvola fulmo estas la tendenco de fulmo por esti loze kunordigita trans longdistancoj.
Senŝargiĝoj povas aperi en aretoj kiam rigardite de spaco.
#000071
Objektoj frapita per fulma spertvarmeco kaj magnetaj fortoj de granda magnitudo.
La varmeco kreita per fulmfluoj vojaĝantaj tra arbo povas vaporigi sian sukon, kaŭzante vaporeksplodon kiu eksplodas la trunkon.
Kiel fulmvojaĝoj tra sabla tero, la grundo ĉirkaŭanta la plasmokanalon povas degeli, formante tubulajn strukturojn nomitajn fulguritoj.
Eĉ se ĉirkaŭ 90 procentoj de homoj frapitaj per fulmo pluvivas, [63] homoj aŭ bestoj frapitaj per fulmo povas sufersperti severan vundon pro interna organo kaj nervasistema difekto.
Konstruaĵoj aŭ altaj strukturoj trafitaj per fulmo povas esti difektitaj kiam la fulmo serĉas neintencitajn padojn al grundo.
Sekure farante surprizatakon al grundo, fulma sekursistemo povas multe redukti la probablecon de severa posedaĵdamaĝo.
Fulmo ankaŭ servas gravan rolon en la nitrogencirkulado oksigenante diatoman nitrogenon en la aero en nitratojn kiuj estas deponitaj per pluvo kaj povas fekundigi la kreskon de plantoj kaj aliajn organismojn.
#000073
Ĉar la elektrostatika senŝargiĝo de surtera fulmo supervarmigas la aeron al plasmotemperaturoj laŭ la longo de la senŝargiĝkanalo en mallonga tempodaŭro, kinetan teorio diktaĵojn gasaj molekuloj spertas rapidan pliiĝon en premo kaj tiel disetendiĝas trans de la fulmo kreante ŝokondon aŭdeblaj kiel tondro.
Ĉar la sonondoj disvastiĝas ne de ununura punktfonto sed laŭ la longo de la pado de la fulmo, la variaddistancoj de la solida origino de la observanto povas generi ruliĝantan aŭ tondran efikon.
Percepto de la sonondaj karakterizaĵoj estas plue malfaciligita per faktoroj kiel ekzemple la neregula kaj eventuale disbranĉiĝa geometrio de la fulmkanalo, de akustika eĥado de tereno, kaj de la tipe plurbata karakterizaĵo de la surprizatako.
#000074
Malpezaj vojaĝoj je proksimume 300,000,000 m/s, kaj solidaj vojaĝoj tra aero je proksimume 340 m/s observanton povas proksimigi la distancon al la striko tempigante la intervalon inter la videbla fulmo kaj la aŭdebla tondro kiujn ĝi generas.
Fulmfulmo plifruanta it tondron je unu sekundo estus ĉirkaŭ 340 m (0.21 mejl.) en distanco;
prokrasto de tri sekundoj indikus distancon de proksimume unu kilometro (0.62 mejl.) (3×340 m).
Fulmo plifruanta tondron je kvin sekundoj indikus distancon de ĉirkaŭ unu mejlo (1.6 km) (5×340 m).
Sekve, surprizatako observita ĉe tre proksima distanco estos akompanita per subita tondro, kun preskaŭ neniu perceptebla temperareto, eventuale akompanite per la odoro de ozono ( O3).
#000075
La produktado de Rentgenradioj de riglilo de fulmo estis teorie antaŭdirita kiel frua kiel 1925 [66] sed neniu indico estis trovita ĝis 2001/2002, [67] [68] [69] kiam esploristoj ĉe la New Mexico Institute of Mining (Nova Meksika Instituto de Minado) kaj Teknologio detektis Rentgenfotajn emisiojn de induktita surprizatako laŭ tera drato malantaŭis raketpafo en ŝtormnubon.
En la sama jaro University of Florida (Universitato de Florido) kaj Florida Tech esploristoj uzis aron de kampo kaj Rentgenfotaj detektiloj ĉe fulma esplorinstalaĵo en Norda Florido por konfirmi ke natura fulmo faras Rentgenradiojn en grandaj kvantoj dum la disvastigo de tretitaj gvidantoj.
La kialo de la Rentgenfotaj emisioj daŭre estas afero por esplorado, ĉar la temperaturo de fulmo estas tro malalta por respondeci pri la Rentgenradioj observitaj.
#000076
Kelkaj observaĵoj de spacbazitaj teleskopoj rivelis eĉ pli altajn energiajn gamaradio emisiojn, la tielnomitajn surterajn gamaradiajn fulmojn (TGFoj).
Tiuj observaĵoj prezentas defion al nunaj teorioj de fulmo, precipe kun la lastatempa eltrovo de la klaraj signaturoj de antimaterio produktita en fulmo.
Lastatempa esplorado montris ke sekundaraj specioj, produktitaj per tiuj TGFoj, kiel ekzemple elektronoj, positronoj, neŭtronoj aŭ protonoj, povas akiri energiojn de ĝis pluraj dekoj de MeV.
#000077
Vulkana agado produktas fulmo-amikajn kondiĉojn laŭ multoblaj manieroj.
La grandega kvanto de diserigita materialo kaj gasoj eksplodeme elĵetis en la atmosferon kreas densan plumon de partikloj.
La cindrodenseco kaj konstanta moviĝo ene de la vulkana plumo produktas pagendaĵon per frikciaj interagoj (triboelektrifikado), rezultigante tre potencaj kaj tre oftaj ekbrilojn kiel la nubprovoj neŭtraligi sin.
Pro la ampleksa solida materiala (cindro-) enhavo, male al la akvoriĉa pagendaĵo generanta zonojn de normala tondronubo, ĝi ofte estas nomita malpura fulmotondro.
#000078
Potencaj kaj oftaj fulmoj estis travivitaj en la vulkana plumo same malproksime reen kiel la 79 p.K.-erupcio de Vezuvo fare de Plinio La Pli Juna.
Same, vaporoj kaj cindro originanta de ellastruoj sur la flankoj de la vulkano povas produkti pli lokalizitajn kaj pli malgrandajn fulmojn suprena de 2.9 km longa.
Malgranda, mallongaj tempodaŭrosparkoj, ĵus dokumentitaj proksime de lastatempe elstaritan magmon, atestas la materialo estanta altagrade ŝargitaj antaŭ eĉ enirado de la atmosfero.
#000079
Fulmo estis observita ene de la atmosferoj de aliaj planedoj, kiel ekzemple Jupitero kaj Saturno.
Kvankam en la malplimulto sur la Tero, superrigliloj ekaperas esti oftaj sur Jupitero.
#000080
Fulmo sur Venuso estis kontestata temo post jardekoj da studo.
Dum la sovetia Venera kaj Usono Iniciatas misiojn de la 1970-aj jaroj kaj 1980-aj jaroj, signaloj sugestantaj ke fulmo povas ĉeesti en la supra atmosfero estis detektitaj.
Kvankam la Misio Cassini-Huygens misio muŝ-for de Venuso en 1999 detektis neniujn signojn da fulmo, la observadfenestro daŭris nurajn horojn.
Radiopulsoj registritaj fare de la kosmoŝipo Venus Express (kiu komencis orbitan Venuson en aprilo 2006) povas origini de fulmo sur Venuso.
#000081
Aviadilkondensĵaj strioj ankaŭ estis observitaj influanta fulmon certagrade malgranda.
La akvovaporo-densaj kondensĵaj strioj da aviadiloj povas disponigi pli malaltan rezistpadon tra la atmosfero havante iom da influo sur la establado de jona pado por fulmfulmo por sekvi.
Raketaj degasplumoj disponigis padon por fulmo kiam ĝi estis travivita frapante la Apolono'n 12 raketo baldaŭ post deteriĝo.
Termonukleaj eksplodoj per disponigado de ekstra materialo por konduktado kaj tre turbula lokalizita atmosfero, estis viditaj ekigi fulmfulmojn ene de la fungonubo.
Krome, intensa gama-radiado de grandaj atomeksplodoj povas evoluigi intense ŝarĝitajn regionojn en la ĉirkaŭa aero tra kompton-efiko.
La intense ŝarĝitaj spakŝargregionoj kreas multoblajn klar-aerajn fulmsenŝargiĝojn baldaŭ post kiam la aparato detonacias.
#000082
Tondro estas aŭdita kiel rulado, iom post iom disipante bruadon ĉar la sono de malsamaj partoj de longa bato alvenas en iomete malsamaj tempoj.
#000083
Kiam la loka kampo superas la dielektrikan forton de malseketa aero (proksimume 3 milionoj da voltoj per metro), elektra senŝargiĝo-rezultoj en striko, ofte sekvite per proporciaj senŝargiĝoj disbranĉigantaj de la sama pado.
Mekanismoj kiuj kaŭzas la pagendaĵojn kreski al fulmo daŭre estas demando pri scienca enketo.
Nova studo konfirmanta dielektrikan kolapson estas engaĝita.
Fulmo povas esti kaŭzita de la cirkulado de varma humid-plena aero tra kampoj.
Glacio- aŭ akvopartikloj tiam akumulas pagendaĵon kiel en Van de Graaff-generatoro.
#000084
Esploristoj en la Universitato da Florido trovis ke la finaj unu-dimensiaj rapidecoj de 10 fulmoj observis estis inter 1.0 × 10 5 kaj 1.4 × 10 6 m/s, kun mezumo de 4.4 × 10 5 m/s.
#000085
La plej frua detektilo inventita por averti kontraŭ la aliro de tondroŝtormo estis la fulmsonorilo.
Benjamin Franklin instalis unu tian aparaton en sia domo.
La detektilo estis bazita sur elektrostatika aparato nomita la "elektraj tintadoj" inventis de Andrew Gordon en 1742.
#000086
Fulmsenŝargiĝoj generas larĝan gamon de elektromagnetaj ondoj, inkluzive de radiofrekvencpulsoj.
La tempoj kiam pulso de antaŭfiksita fulmsenŝargiĝo alvenas ĉe pluraj riceviloj povas esti uzitaj por lokalizi la fonton de la senŝargiĝo.
Usono-federacia registaro konstruis tutlandan kradon el tiaj fulmdetektiloj, permesante al fulmsenŝargiĝoj esti spuritaj en reala tempo ĉie en la kontinenta Usono [88] [89]
#000087
La Ter-jonosfera ondgvidisto kaptas elektromagnetan VLF- kaj ELF ondojn.
Elektromagnetaj pulsoj elsenditaj per surprizatakoj disvastiĝas ene de tiu ondgvidisto.
La ondgvidisto estas disvastiganta, kio signifas ke ilia gruprapideco dependas de frekvenco.
La diferenco de la gruptempoprokrasto de fulmpulso ĉe apudaj frekvencoj estas proporcia al la distanco inter dissendilo kaj ricevilo.
Kune kun direkto trovas metodoj, tio permesas lokalizi surprizatakojn supren al distancoj de 10,000 km de sia origino.
Krome, la eigenfrekvencies da la Ter-ionospheric ondgvidisto, la Schumann-resonancoj ĉe proksimume 7.5 Hz, kutimas determini la tutmondan fulmotondragadon.
#000088
Aldone al grund-bazita fulmdetekto, pluraj instrumentoj sur satelitoj estis konstruitaj por observi fulmdistribuon.
Tiuj inkludas la Optical Transient Detector (OTD), sur la OrbView-1-satelito lanĉita la 3-an de aprilo 1995, kaj la posta Lightning Imaging Sensor (LIOJ) sur TRMM lanĉis la 28-an de novembro 1997.
#000089
Ekde la 1970-aj jaroj, [95] [96] [97] [98] [99] [100] esploristoj provis ekigi surprizatakojn per infraruĝaj aŭ ultraviolaj laseroj, kiuj kreas kanalon de jonigita gaso tra kiu la fulmo estus kondukita al grundo.
Tia ekigado de fulmo estas celita protekti raketraket-elpafejojn, elektraenergiajn instalaĵojn, kaj aliajn sentemajn celojn.
#000093
La movado de elektraj pagendaĵoj produktas kampon (vidu elektromagnetismon).
La intensaj fluoj de fulmsenŝargiĝo kreas preterpasadon sed fortegan kampon.
Kie la fulmo nuna pado pasas tra roko, grundo, aŭ metalo al tiuj materialoj povas konveni permanente magnetigitaj.
Tiu efiko estas konata kiel fulmo-induktita remanenco, aŭ LIRM.
Tiuj fluoj sekvas la malplej resistivan padon, ofte horizontale proksime de la surfaco [108] [109] sed foje vertikale, kie faŭltoj, ercokorpoj, aŭ subtera akvo ofertas malpli resistivan padon.
Unu teorio indikas ke ke magnetitoj, naturaj magnetoj renkontis en antikvaj tempoj, estis kreitaj tiumaniere.
#000095
Fulmo-induktitaj magnetaj anomalioj povas esti mapitaj en la grundo, [112] [113] kaj analizo de magnetigitaj materialoj povas konfirmi ke fulmo estis la fonto de la magnetigo [114] kaj disponigi takson de la pintofluo de la fulmsenŝargiĝo.
#000096
Iom da alta energio kosmaj radiadoj produktitaj per supernovaoj same kiel sunaj partikloj de la suna vento, eniras la atmosferon kaj elektrigas la aeron, kiu povas krei padojn por fulmoj.
#000097
En multaj kulturoj, fulmo estis rigardita kiel parto de diaĵo aŭ diaĵo en kaj de si mem.
Tiuj inkludas la grekan dion
Zeŭso, la azteka dio Tlaloko, la majaa God K, slava mitologio
Perun, la balta Pērkons / Perkūnas, Toro en ĝermana mitologio, Ukko en finna mitologio, la hindua dio Indra, kaj la Ŝintoismo dio Raijin.
En la tradicia religio de la afrikaj bantuo triboj, fulmo estas signo de la kolero de la dioj.
Versoj en la juda religio kaj en Islamo ankaŭ atributas supernaturan gravecon al fulmo.
En kristanismo, la Dua Apero de Jesuo estas komparita kun fulmo.
#000098
En la franca kaj la itala, la esprimo por "Amo ĉe unua vido" estas puĉo de foudre kaj kolpdifulmino, respektive, kiuj laŭlitere tradukiĝis signifas "surprizatako".
Iom daj eŭropaj lingvoj havas apartan vorton por fulmo kiu frapas la grundon (kontraste al fulmo ĝenerale);
ofte ĝi estas al parenca de la angla vorto "radioj".
La nomo de la plej famkonata purrasa ĉevalo de Nov-Zelando, Phar Lap, venas de la komuna Zhuang kaj taj vorto por fulmo.
#000101
La riglilo de fulmo en heraldiko estas nomita tondrokojno kaj estas montrita kiel zigzago kun ne-pintaj finoj.
Tiu simbolo kutime reprezentas potencon kaj rapidecon.
#000102
La fulmo kutimas reprezenti la tujajn komunikadkapablojn de elektre elektraj telegrafoj kaj radioj.
Ĝi estis ofte uzita ĉeftemo en 1925-stilo dezajno, aparte la zigzaga 1925-stilo-dezajno de la malfruaj 1920-aj jaroj.
La fulmo estas ofta insigno por armeakomunikadajj unuoj ĉie en la mondo.
Fulmo ankaŭ estas la NATO-simbolo por signalaktivaĵo.
#000103
Keraunomedicine - la kuracista studo de fulmviktimoj
Velaro-satelitoj - satelitoj kiuj povis registri fulmsuperriglilojn
#000105
Fulmo estas elektra malŝargiĝo en la atmosfero. Ĝi estas ofta fenomeno dum ŝtormo kaj ĝi estas akompanata de tondro.
#000113
La fulmo povas esti danĝera, ĉar ĝi foje kaŭzas incendiojn aŭ eĉ rekte trafas kaj mortigas homojn kaj bestojn.
#000114
Kvankam oni pensas pri la fulmo iranta de la nubo al la tero, fakte la elektro ofte iras en la mala direkto, de la tero ĝis la nubo.
#000115
La speco de nubo, kiu faras fulmon, nomiĝas Kumulo-Nimbo.
#000116
Fulmo estas ankaŭ en iuj lingvoj metaforo, kiu diras ke io okazas tre rapide.
#000117
En grandaj altoj (ĉ. 40 km) estiĝas dekonsekundaj bluaj fulmoj, kiuj direktiĝas suben aŭ supren. La unuaj informoj pri ties ekzisto aperis en 1989.
#000118
 esploro pri fulmoj disktutigas fizikistojn (artikolo angla)
 tondroŝtormoj kaj fulmoj (paĝoj anglaj)
~jimlŭ/lfacts.htm faktoj pri fulmoj (paĝoj anglaj)
 lasera fulmo dum japana eksperimento (paĝo angla)
#000120