Arto kaj kulturoBona novaĵoCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFreŝa NovaĵoHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndiĝenojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj ĵurnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraĵoParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifuĝintojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuiĝitaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojaĝo
#000003
Ilustritaj vortoj kiuj ligas Salvadoron kun ĝiaj afrikaj radikoj
#000004
Miksaĵo de bildoj desegnitaj de Carlos Lara, ankaŭ kreitaj de li kaj publikigitaj kun permeso.
#000005
Ĉi tiu rakonto estis verkita de Carlos Lara, afrikdevena artisto kaj aktivulo el Salvadoro [eo], kiu kundividas parton de sia arta laboro kun Global Voices (Tutmondaj Voĉoj). Ĉiuj desegnaĵoj apartenas al Carlos Lara kaj estas ĉi tie publikigitaj kun lia permeso. Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en la hispana, krom tiuj markitaj per krampoj, en Esperanto [eo] aŭ en la angla [en].
#000006
La 29-an de aŭgusto de 2020, oni memorfestis la Popolan Tagon de salvadora afrodeveneco, kun la celo rakonti la nevidebligitan historion de la afrikdevena [en] komunumo en Salvadoro. Laŭ datumoj el la censo de la jaro 2007, nur 7400 salvadoranoj agnoskis siajn afrikajn radikojn. Malgraŭ tio, oni asertas ke ĉi tiu nombro ne spegulas la realon. Multaj homoj kaŝis siajn originojn pro la faŝismaj kaj rasismaj politikoj de la generalo Maximiliano Hernández Martínez dum la tridekaj jaroj de la 20-a jarcento, kadre de leĝo pri migrado kiu estis “influita de pensmaniero, argumentoj kaj praktikoj bazitaj sur scienca rasismo, kiu klasifikas grupojn kaj konstruas rasojn ordigante ilin por meti la blankan rason en la superan rangon kaj la indiĝenan kaj nigran rasojn en la malsuperajn”.
#000007
Pro la pandemio, ne eblis festi en Zacatecoluca kiel ni faris dum la antaŭaj jaroj. Tial ĉe AFROOS ni decidis okazigi virtualajn interagajn aktivaĵojn dum la tuta monato, inkluzive de dulingvaj diskutrondoj, kvizoj kaj rakontoj rilataj al la afrika deveno, en kiuj salvadoranoj parolis pri sia vojo al la afrikdevena identeco.
#000008
Laŭ la ideo de amiko, la karikaturisto Jesús Cerén, ni organizis alian aktivaĵon nomitan “Arte Afrogosto” (kunmetita vorto farita el la hispanaj vortoj África kaj agosto). Kadre de ĝi ni invitis artistojn, ilustristojn kaj karikaturistojn reprezenti pere de desegnaĵoj tridek unu afrikdevenajn vortojn, unu po ĉiu tago de aŭgusto, ĉefe uzatajn en Salvadoro. Ni ankaŭ petis ke ili estu kundividitaj tra la sociaj retejoj [eo] kune kun la kradvorto #arteafrogosto. La ideo estis elmontri kiel profunda estis la afrika influo, tiom neata historie, sur niaj lingvo kaj kulturo.
#000009
Amigos, amigas, amigues artistas! En algún momento ustedes han participado en el ‘inktober’, que como ya sabrán, es una dinámica para dibujar cada día según una palabra que se encuentra en la lista oficial. /NaNbdNKPqd
#000010
Amikaj geartistoj! Iam vi partoprenis en la evento inktober [ndlr: kunmetitaĵo el la anglaj vortoj por “inko”kaj “oktobro”], kiu estas aktivaĵo ĉe kiu oni desegnas ĉiun tagon laŭ vorto troviĝanta en la oficiala listo.
— Carlos Lara (@carloslaradibuj) la 28-a de julio, 2020
#000012
Jen kelkaj el la vortoj kiujn mi desegnis por la evento. Mi mallonge klarigas iliajn etimologiojn kaj uzojn en la regiono.
#000013
Chingar: Temas pri tre ofte uzata vorto en la hispana lingvo de Meksiko. Ĝia signifo estas “ĝeni, inciteti, ne lasi iun trankvila”. Laŭ la vortaro de la Reĝa Akademio Hispana (RAE), ĝi devenas el la vorto cingarár prenita el la hispana cigana lingvo kiu signifas “batali”. Tamen, aliaj homoj opinias ke ĝi originas de la bantua lingvaro [eo], kiun prenis kun si la sklavoj venigitaj el Afriko de la portugaloj kaj la hispanoj.
#000014
En Brazilo, xingar (kun simila prononco al tiu de chingar) signifas “ofendi, insulti” kaj devenas el la vorto singa en la lingvoj kimbunda kaj kikonga.
#000015
Cumbia (kumbjo): Popola danco ĉefe el Kolombio kaj Panamo, kiu kombinas eŭropdevenajn, afrikdevenajn kaj amerikdevenajn tradiciojn. Laŭ kelkaj teorioj la vorto devenas el cumbé, danco el Ekvatora Guineo [eo]. Aliaj esploristoj mencias ke temas pri apokopo [eo] el cumbancha, kiu, por paroli pri la originloko, estas vorto el la mandinka lingvo [eo] el okcidenta Afriko. Ili ankaŭ mencias ke ĝi devenas el la vortoj kumba, kumbé kaj kumbí (tamburoj aŭ dancoj), kiuj hispanigitaj estas skribitaj per la litero “c” anstataŭ “k”.
#000016
Kumbjo [eo] estas unu el la plej identigaj elementoj de la salvadoranoj.
#000017
Ekzistas tri landoj en Afriko kiuj portas la nomon Guinea, lokitaj en samnoma regiono: Gvineo [eo], Gvineo Bisaŭa [eo] kaj Ekvatora Gvineo [eo]. Ĉi tiu lasta lando estas hispanlingva.
#000019
Guineo: Frukto de la banano [eo]. Ankaŭ konata kiel banana en la hispana, ĝi venas el la sudo de Azio. Poste ĝi furoris en Afriko kaj, pli poste, en Ameriko. Tamen, oni kredis ke ĝi origine estis de Okcidenta Afriko, de regiono antaŭe nomata Guinee, kio signifas “lando de nigruloj” en la berbera lingvaro [eo].
#000020
Barato [eo] estas nun la plej granda produktanto de bananoj en la mondo, kaj ekzistas lando en Sudazio kiu nomiĝas Papuo-Nov-Gvineo [eo].
#000021
Marimba (marimbo): Kiam oni aŭdas ĉi tiun vorton, ĝi eble pensigas nin al Gvatemalo [eo] kaj pri la amerika indiĝena mondo. Tamen, la vorto marimba estas origine afrika kaj temas pri la nomo de muzika perkutilo simila al ksilofono [eo]. Ĝia nomo devenas el la kimbunda [eo] aŭ bantua [eo] lingvoj, kaj estis la sklavoj kiuj kunportis ĝin al Ameriko. En aliaj lingvoj ĝi estas ankaŭ konata kiel kalimba aŭ malimba.
#000023
Mondongo (tripo): Temas pri tipo de kuiraĵo farita el la intestoj (mondongo) de bovino aŭ porko, al kio oni aldonas aliajn viandaĵojn, legomojn kaj spicojn. Ĝi estas tradicia manĝaĵo en multaj hispanparolantaj landoj kaj ĉefe tipa nacia manĝaĵo de Venezuelo [eo]. La vorto mondongo venas origine el la vorto mondejo, kiu samtempe venas el bandujo, kies origino estas nekonata.
#000024
La vorton enkondukis la afrikaj sklavoj de la bantua lingvaro, kiuj nomis tiel la parton de bovo kiun iliaj mastroj forĵetis kaj donis al ili por manĝi.
#000025
Pachanga: Origina danco de Kubo [eo], kie ĝi signifas tumulton, feston, bruan amuziĝon.
#000026
En Salvadoro, ĝi signifas popolan aŭ familian feston, precipe en kiu okazas dancado.
#000027
Eblas ke pachanga venas de la frazo fiesta para Changó [festo por Changó]. Changó, aŭ Ŝangoo en Esperanto, estas unu el la voduaj dioj de Benino. “Para Changó” iĝis “pa'Changó” kaj finfine, “pachanga”. Ekzistas ankaŭ la verbo kaj la adjektivo venantaj de tiu nomo: pachanguear kaj pachanguero/a, kiuj signifas “festi” kaj “festemul(in)o”.
#000028
Ruco: Kaj en Kolombio [eo] kaj en Meksiko [eo], ĝi signifas “maljuna homo”. En Salvadoro ĝi havas almenaŭ du signifojn ligitajn inter si mem: tiun de “maljuna homo” kaj la alian de “sen dentoj” (kun sinonimo sholco). Ĉiukaze, “sendenta” rilatas al homo kiu maljuniĝinte perdis la dentojn: quedó ruco do signifas “li maljuniĝis”.
#000029
Zombi (zombio): Tiu vorto difinas estaĵon, kiu iel kapablas reviviĝi. Ĝi devenas de la vodua religio [eo] kaj priskribas mortintan homon eventuale revivigitan de sorĉisto kun la celo sklavigi lin aŭ ŝin. Laŭ tiu religio, vodua sorĉisto (alinome houngan aŭ bokor) kapablus pere de rito revivigi kadavron, kiu de tiam submetiĝus al la volo de tiu kiu revivigis lin aŭ ŝin.
#000030
Ekzistas pluraj teorioj pri la deveno de la vorto zombi, inter ili iuj pri afrikaj originoj. Ekzistas ankaŭ esplorado pri la haitia [eo] deveno de zombioj, historie ligita al sklavigo kaj subpremado en Haitio.
#000031
Carlos Lara estas membro de la NRO [eo] Afrodescendientes Organizados Salvadoreños (AFROOS, Organizitaj Afrikdevenaj Salvadoranoj), kiu estas “organizaĵo laboranta por la agnosko, rezistado kaj batalo de la afrikdevena komunumo salvadora”. Vi povas trovi lin per Facebook, Instagram kaj Twitter aŭ per lia Youtube-kanalo, se vi ŝatus scii pli pri lia laboro kaj malkovri pli da afrikdevenaj vortoj kaj esprimoj en la hispana lingvo.
#000032
The Bridge prezentas personajn eseojn, komentariojn kaj kreivan ne-fikcion, kiuj prilumas diferencojn en percepto inter loka kaj internacia raportado de novaĵ-eventoj, el la unika perspektivo de membroj de la komunumo de Global Voices. Vidpunktoj esprimitaj ne nepre reprezentas la opinion de la komunumo entute. % context_listing_link%
#000033
Arto kaj kulturoCivitanaj komunikilojEtno kaj rasoLingvoThe Bridge
#000034
Plej novaj artikoloj pri Latinameriko
#000035
Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn
#000036
Germinda Casupá, ĉikita indiĝeno fronte al fajro kaj masklismo
#000037
Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracion
#000039
Kiel bangladeŝaj teolaboristoj povas travivi kun taga salajro de malpli ol du dolaroj?
#000041
Ĉiuj komentoj estas kontrolitaj de administranto. Ne sendu vian komenton pli ol unufoje ĉar tiu povus esti markita kiel spamo.
Bonvolu konduti respekteme al aliaj. Komentoj kiuj enhavas malamajn esprimojn, obscenaĵojn kaj personajn atakojn ne estos aprobitaj.
#000044
Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon.
#000045
Speciala danko al niaj multaj subtenantoj
#000046