Tiu artikolo koncernas modernan norman ĉinon.
Por la gramatikoj de aliaj formoj de la ĉina, vidas iliajn respektivajn artikolojn per ligiloj sur ĉina lingvo kaj specoj de ĉinoj.
#000001
La gramatiko de Standard Chinese partumas multajn ecojn kun aliaj gamoj da ĉinoj.
Al La lingvo preskaŭ tute mankas klinado, tiel ke vortoj tipe havas nur unu gramatikan formon.
Kategorioj kiel ekzemple nombro (singularo aŭ pluralo) kaj verbtempo estas ofte ne esprimitaj per iu gramatika rimedo, kvankam ekzistas pluraj partikloj kiuj helpas esprimi vortan aspekton, kaj iagrade humoron.
#000002
La baza vortordo estas subjekt-verb-objekta (SVO).
Alie, la ĉina estas ĉefe ĉef-lasta lingvo, signifante ke modifier'oj antaŭas la vortojn kiujn ili modifas - en substantivsintagmo, ekzemple, la ĉef substantivo laste venas, kaj ĉiuj modifier'oj, inkluzive de relativaj propozicioj, venas antaŭ ĝi.
(Tiu fenomeno estas pli tipe trovita en SOV-lingvoj kiel turka kaj japana.
#000003
La ĉina ofte utiligas seriajn verbkonstruojn, kiuj implikas du aŭ pli da verboj aŭ verbofrazojn en sekvenco.
Ĉinaj prepozicioj kondutas simile al seriigitaj verboj en kelkaj rilatoj (pluraj da la komunaj prepozicioj povas ankaŭ esti utiligitaj kiel plenaj verboj), kaj ili ofte estas referitaj kiel koverboj.
Ekzistas ankaŭ loksignoj, metitaj post substantivo, kaj tial ofte nomita postopozicioj;
tiuj ofte estas uzitaj en kombinaĵo kun koverbo.
Predikatadjektivoj estas normale uzitaj sen kopula verbo ("por esti"), kaj povas tiel esti rigarditaj kiel speco de verbo.
#000004
Kiel en multaj orientaj aziaj lingvoj, klasigiloj aŭ numeraloj estas postulataj dum uzado de numeraloj (kaj foje aliaj vortoj kiel ekzemple demonstrativoj) kun substantivoj.
Ekzistas multaj malsamaj klasigiloj en la lingvo, kaj ĉiu nombrebla substantivo ĝenerale havas akuratan klasigilon asociitan kun ĝi.
Neformale, aliflanke, estas ofte akcepteble uzi la ĝeneralan klasigilon 个 [個] Ge modloko de aliaj specifaj klasigiloj.
#000005
Ekzemploj donitaj en tiu artikoluzo simpligis ĉinajn karakterojn (kie la tradiciaj karakteroj sekvas en krampoj se ili malsamas) kaj norman pinjinon Romanization.
#000006
En la ĉina, la koncepto de vortoj kaj la limoj inter ili ne estas ĉiam travidebla, [1] kaj la ĉina manuskripto ne uzas interspacojn inter vortoj.
Gramatike, kelkaj kordoj de karakteroj kondutas kiel ununuraj vortoj en kelkaj kuntekstoj, sed estas separeblaj en aliaj.
Multaj anglaj netransitivaj verboj estas tradukitaj per verbo substantivkunmetaĵoj, kiel ekzemple 跳舞 tiàowǔ ("por danci", laŭlitere "por salti dancon");
tiaj eroj povas esti rigarditaj kiel ununuraj vortfaradaj vortoj, kvankam la du partoj povas iĝi separitaj per (ekzemple) aspektosignoj, kaj fakte ili ĝenerale kondutas gramatike kiel verbo kaj plie objekto.
Foje la konduto de tiaj kunmetaĵoj estas nenormala, aliflanke;
ekzemple 关心 [關心] guānxīn ("esti maltrankvilaj ĉirkaŭ") kondutas kiel neapartigebla vorto kiam la perfektive-partiklo le estas fiksita, kvankam ĝi estas separebla en la frazo 关什么心 [關什麼心] guān shénme xīn ("esti maltrankvila ĉirkaŭ kio").
#000008
Ĉinaj morfemoj (minimumaj unuoj de signifo) estas plejparte unusilabaj.
Silaboj (kaj tiel morfemoj en la plej multaj kazoj) estas reprezentitaj kutime fare de ununuraj karakteroj.
Kelkaj vortoj konsistas el ununuraj silaboj, sed multaj vortoj estas formitaj kunmetante du (aŭ foje pli) unusilabajn morfemojn (kiuj povas esti aŭ liberaj aŭ ligitaj - t.e., ili povas aŭ eble ne ankaŭ povas stari sendepende).
La plej multaj du-silabaj kunmetaĵsubstantivoj havas la kapon dekstraflanke, dum en kunmetaĵverboj la kapo estas kutime maldekstre.
Pruntvortoj de aliaj lingvoj povas esti plursilabaj;
ili estas kutime skribitaj uzante elektitajn antaŭekzistajn karakterojn kiuj havas la dekstrajn fonetikajn valorojn, ekzemple, 沙发 [沙發] shāfā ("sofo") estas skribita kun la karakteroj 沙 shā (originale "sablo") kaj 发 [發] fā (originale "por iĝi/eldoni").
Indiĝenaj dusilabaj morfemoj kiel ekzemple 蜘蛛 zhizhu ("araneo") havas kongruan aliteracion.
#000009
Multaj unusilabaj vortoj havas alternativajn dusilabajn formojn kun praktike la sama signifo, kiel ekzemple 大蒜 dàsuàn ("ajlo", laŭlitere "granda ajlo") por 蒜 suàn ("ajlo").
Multaj dusilabaj substantivoj estas produktitaj aldonante la sufikson 子 zi (origina signifo: "infano") al unusilaba vorto aŭ morfemo.
Ekzistas forta tendenco por unusilaboj por esti evitita en certaj pozicioj (ekzemple, dusilaba verbo ne normale estos sekvita per unusilaba objekto) - tio povas esti ligita kun la preferata metrika strukturo de la lingvo.
#000010
Komuna trajto en la ĉina estas kopiado, kie silabo aŭ vorto estas ripetitaj por produkti modifitan signifon.
#000011
klasigiloj, produkti frazon signifo- "ĉion", ekzemple, 一座座山 yī zuò-zuò shān "ĉiujn montojn" (kie ordinare zuò estas la klasigilo uzita en frazo indikanta specifan nombron da montoj);
silabojn en kelkaj neformalaj vortoj indikantaj familiorilatojn, ekzemple 妈妈 [媽媽] māman "patrinon", 弟弟 dìdi "pli juna frato";
kelkaj adjektivoj, aldoni emfazo-, ekzemple, 红红 hóng-hóng "tiel ruĝa" (de 红 hóng "ruĝa").
Tio estas plej komunpaŝtejo kun unusilabaj adjektivoj, sed ankaŭ povas okazi kun kelkaj dusilabaj, en kelkaj kazoj sur la padron舒舒服服 shū-shu-fū-fū (de 舒服 shūfu "komforta"), kaj en aliaj sur la padron冰凉冰凉 [冰涼冰涼] bīngliáng-bīngliáng (de 冰凉 [冰涼] bīngliáng "glaci-malvarmeta") (冰冰凉凉 [冰冰涼涼] ankaŭ estas ofte uzita);
multaj verboj, marki la delimitative-aspekton ("farendaĵo ion por malgrand peco") aŭ por ĝenerala emfazo - vidu sub Aspektoj, malsupre;
certaj aliaj unu-silabaj vortoj kaj morfemoj, kiel en 星星 xīnĝīng " (malproksima) stelo, makulo" (de 星 xīng "stelo"), 常常 chángcháng "ofte".
#000012
La ĉina (kiel angla) estas klasifikita kiel SVO (subjekt-verb-objekta) lingvo, ĉar transitivaj verboj antaŭas siajn objektojn en tipaj simplaj paragrafoj, dum la subjekto antaŭas la verbon.
#000013
La ĉina ankaŭ povas esti konsiderita tem-elstara lingvo: [5]
ekzistas forta prefero por frazoj kiuj komenciĝas kun la temo (ofte "donita", aŭ "al malnovo", informojn) kaj finiĝas kun la rheme ("novaj" informoj).
Certaj modifoj de la baza subjekt-verb-objekta ordo estas alleblasj kaj povas helpi atingi temo-eminentecon.
Aparte, rekta (aŭ foje nerekta) objekto povas esti proponita al la komenco de la paragrafo ( topikigo).
Estas ankaŭ eble ke objekto estus proponita al pozicio antaŭ la verbo, por emfazo.
#000015
Alia speco de frazo estas kio estis nomita ergativa strukturo, [7] kie la ŝajna temo de la verbo povas moviĝi por obĵeti pozicion;
la malplena subjektopozicio tiam estas ofte okupita per esprimo de loko (komparu lokativinversion en la angla).
Tiu strukturo estas karakteriza por la verbo 有 iǒu (elvokiva " ke ekzistas /estas";
en aliaj kuntekstoj la sama verbo signifas "havas"), sed ĝi ankaŭ povas esti uzita kun multaj aliaj verboj, ĝenerale indikante pozicion, aspekton aŭ malaperon.
#000016
La ĉina estas ankaŭ certagrade por-fala aŭ nul-submetata lingvo, signifante ke la subjekto povas esti preterlasita de paragrafo se ĝi povas esti konkludita el la kunteksto.
En la sekva ekzemplo, la temo de la verboj por "migrado" kaj "tendaro" estas igita esti konkludita (ĝi povas esti "ni", "mi", "vi", "ŝi", ktp.)
#000018
今天(jīntiān)爬(pá)山(shān), 明天(míngtiān)露(lù)营(yíng)。 [今天爬山,明天露營。]
Today climb mountain, tomorrow outdoors camp. (Today hike up mountains, tomorrow camp outdoors.)
#000019
En la venonta ekzemplo la subjekto estas preterlasita kaj la objekto estas topicaligita per estado proponita en subjektopozicion, por formi pasiv-specan frazon.
(Por pasivaj frazoj per signo kiel ekzemple 被 bèi, vidas Pasivaĵon malsupre.
#000020
饭(fàn)做(zuò)好(hǎo)了(le) 。 [] Manĝaĵo faru kompletan LE.
(La manĝaĵo estis farita, t.e. la manĝaĵo estas preta.
#000021
Adverboj kaj adverbaj sintagmoj kiuj modifas la verbon tipe venas post la subjekto sed antaŭ la verbo, kvankam aliaj pozicioj foje estas eblaj;
Por konstruoj kiuj implikas pli ol unu verbon aŭ verbofrazon en sekvenco, vidas Seriajn verbkonstruojn.
Por frazoj konsistantaj el pli ol unu paragrafo, vidas Konjunkciojn.
#000022
Kelkaj verboj povas preni kaj dativobjekton kaj rektan objekton.
Nerekta normale antaŭiras rekta, kiel en la angla:
#000023
Kun multaj verboj, aliflanke, la dativobjekto povas alternative esti antaŭita per prepozicia 给 [給] gěi;
en tiu kazo ĝi povas aŭ antaŭiri aŭ sekvi la rektan objekton.
(Komparu la similan uzon de kun aŭ por en la angla.
#000025
La signifoj de la super du frazoj estas similaj, sed la dua unu (kun bǎ) povas esti konsiderita loki pli da emfazo de kio okazis al la objekto;
ĝi ankaŭ povas indiki certecon ("la plato" prefere ol "plato").
Certaj aliaj signoj povas esti uzitaj en simila vojo al bǎ, kiel ekzemple 将 [將] jiāng (en formala lingvo) kaj 拿 ná (konversacia).
#000027
Kelkaj verboj povas ŝajne preni du rektajn objektojn, kiuj povas esti vokitaj "internan" kaj "eksteran" objekton.
Tiuj povas ne ambaŭ sekvi la verbon - tipe la ekstera objekto estos metita ĉe la komenco de la frazo (topicaligita) aŭ lanĉita per la bǎ konstruo.
#000028
Ĉinaj substantivoj kaj aliaj vortklasoj ne estas ĝenerale markitaj por nombro, signifante ke pluralaj formoj estas plejparte la sama kiel la singularo.
Tamen, ekzistas pluralsigno 们 [們] viroj, kiu limigis uzokutimon.
Ĝi estas uzita kun personaj pronomoj, kiel en 我们 [我們] wǒman, signifante "ni" aŭ "ni" (de 我 wǒ, "I, me (Mi, min)"), kaj povas esti uzitaj kun substantivoj reprezentantaj homojn, plej ofte tiujn kun du silaboj, ŝatas en 朋友们 [朋友們] péngyoumén "amikoj" (de 朋友 péngyou "amiko").
Ĝia uzo en tiaj kazoj estas laŭvola.
Neniam estas uzite kiam la substantivo havas senfinan referencon, aŭ kiam ĝi estas kvalifikita per numeralo.
#000031
La demonstrativoj 这 [這] zhè "tio" kaj 那 nà "kiuj" povas esti laŭvole pluraligitaj per la aldono de 些 ksiē, igante 这些 [這些] zhèxiē "tiujn" kaj 那些 nàxiē "tiujn".
#000032
La ĉina ne havas artikolojn kiel tia;
substantivo povas sola reprezentos kio en la angla estus esprimita kiel "la ...
Tamen la vorto 一 yī "tia", sekvita fare de la konvena klasigilo, povas esti uzita en kelkaj kazoj kie la angla havus "(n)".
Estas ankaŭ eble, kun multaj klasigiloj, preterlasi la yī kaj forlasi la klasigilon sur sian propran ĉe la komenco de la substantivsintagmo.
#000034
La demonstrativoj estas 这 [這] zhè "tio", kaj 那 nà "tio".
Se uzite antaŭ substantivo, tiuj ofte estas sekvitaj fare de konvena klasigilo (por diskuto de klasigiloj, vidas klasigilojn malsupre kaj la artikolajn ĉinajn klasigilojn).
Tamen tiu uzo de klasigiloj estas laŭvola.
Kiam substantivo estas antaŭita per numeralo (aŭ protesta sekvita per numeralo), la uzo de klasigilo aŭ numeralo estas en la plej multaj kazoj pripensis deviga.
(Tio ne validas por substantivoj kiuj funkcias kiel numeraloj mem;
tio inkludas multajn mezurunuojn kaj valuto.
#000035
Multnombrosigno 些 ksiē ("iu, pluraj";
ankaŭ uzita por pluraligi la demonstratives) estas uzita sen klasigilo.
Tamen 几 jǐ "kelkaj, pluraj, kiom multaj" prenas klasigilon.
#000036
Por adjektivoj en substantivsintagmoj, vidu Adjektivojn malsupre.
Por substantivsintagmoj kun pronomoj prefere ol substantivoj kiel la kapo, vidas Pronomojn malsupre.
#000037
Posesivoj estas formitaj aldonante 的 de (la sama partiklo kiu estas uzita post relativaj propozicioj kaj foje post adjektivoj) poste la substantivo, substantivsintagmo aŭ pronomo kiu indikas la posedanton.
#000038
Ĉinaj relativaj propozicioj, kiel aliaj substantivmodifier'oj, antaŭas la substantivon kiun ili modifas.
Kiel posesivoj kaj kelkaj adjektivoj, ili estas markitaj kun la fina partiklo 的 de.
Libera relativa propozicio estas produktita ĉu la modifita substantivo sekvanta la de estas ellasita.
Relativa propozicio kutime venas post iu determinantofrazo (kiel ekzemple numeralo kaj klasigilo), kvankam por emfazo ĝi antaŭe povas veni.
#000039
Se la relativa objekto estas regita per prepozicio en la relativa frazo, tiam ĝi estas indikita per pronomo (ekz. 替他 tì tā "por li", por decidi "por kiu"), aŭ alia la tuta prepozicia grupo estas preterlasita, la prepozicio tiam estante implicite komprenita.
#000041
Ekzemple frazoj, vidas Relativan fraz→ mandareno.
#000042
Ĉinaj substantivoj devigas klasigilojn (ankaŭ nomiten numeralojn , en ĉina 量词 [量詞] liàngcí) esti nombritaj.
Tio estas, dum precizigado de la kvanto de nombrebla substantivo, klasigilo devas esti enigita, kaj la klasigilo devas konsenti kun la substantivo.
Tial oni devas diri 两头牛 [兩頭牛] liǎng tóu niú "du bruto" por "du bovinoj", kun tóu estas la mezurunuo, aŭ numeralon.
(Tiu fenomeno estas ofta en orientaziaj lingvoj.
En la angla, kelkaj vortoj, kiel en la citita ekzemplo de "brutaro", ofte estas parigitaj kun substantivo uzite tre kiel la ĉina numeralon.
Botelo en "du boteloj da vino" aŭ peco en "tri pecoj el papero" estas pliaj ekzemploj.
Tamen, certaj substantivoj (reprezentantaj mezurunuojn, tempo aŭ valuto) estas sin klasigiloj, kaj povas tial esti nombritaj rekte.
#000043
Klasigiloj estas ĝenerale rilataj al certaj grupoj de substantivoj ligitaj kun la signifo, kiel ekzemple 条 [條] tiáo por longaj, maldikaj objektoj aŭ bestoj (ekz. ŝnuroj, serpentoj aŭ fiŝoj), 把 bǎ por objektoj kun teniloj (ekz. tranĉiloj, ombreloj), 张 [張] zhāng por plataj objektoj kiuj povas esti nombritaj kiel tukoj en la angla (fotoj, felo, ktp.).
Dum ekzistas dekduoj, se ne centoj, de klasigiloj kiuj ekzistas, kiuj devas esti parkerigitaj individue por ĉiu substantivo, plimulto de vortoj uzas la ĝeneralan klasigilon 个 [個] gè.
Multaj substantivoj kiuj estas rilataj al aliaj klasigiloj ankaŭ povas uzi gè se la parolanto elektas.
La klasigiloj por multaj substantivoj prezentiĝas arbitraj.
La substantiv桌子 zhuōzi "tablo" estas zhāng substantivo verŝajne ĉar tabloplato estas tuk-simila, dum 椅子 iĭzi "seĝo" estas bǎ substantivo verŝajne kiun seĝo estas proponita preter levado de io kiel tenilo, kvankam alia vorto por seĝo aŭ tabureto, 凳子 dèngzi, estas gè substantivo.
#000044
Klasigiloj ankaŭ estas uzitaj (laŭvole) post demonstrativoj, kaj en certa aliaj situacioj.
Vidu substantivsintagmojn supraj, kaj la artikola ĉinaj klasigilo.
#000045
Posesivoj estas formitaj kun 的 de, kiel kun substantivoj (我的 wǒde "miaj, mino", 我们的 [我們的] wǒmende "nia (s)", ktp.).
La de povas esti preterlasita en frazoj indikantaj neforigeblan posedon, kiel ekzemple 我妈妈 [我媽媽] wǒ māma "mian panjon".
#000047
La demonstrativoj estas 这 [這] zhè "tio" kaj 那 nà "tio" (kun alternativaj parollingvaj elparoloj zhèi kaj nèi).
Ili estas laŭvole pluraligitaj per la aldono de 些 ksiē.
Ekzistas refleksiva pronom 自己 zìjǐ kun la signifo "si, min, ktp.", kiu povas stari sole kiel objekto aŭ posesivo, aŭ povas sekvi personan pronomon por emfazo.
La reciproka pronomo "kiun unu la alian" povas esti tradukita per 彼此 bǐcǐ, kutime en adverbpozicio (kie alternativo estas 互相 hùxiāng "reciproke").
#000048
Adjektivoj povas esti uzitaj atribue, antaŭ substantivo.
La relativa signo 的 de (ankaŭ uzis post posesivoj kaj relativaj propozicioj) povas esti aldonita post la adjektivo, sed tio ne estas ĉiam postulata;
"nigra ĉevalo" povas esti ĉiu 黑马 [黑馬] hēi mǎ aŭ 黑的马 [黑的馬] hēi de mǎ.
Kiam multoblaj adjektivoj estas uzitaj, la ordo- "kvalito-/grandeco - formo - koloro" estas sekvita, kvankam tio ne estas necesa de de kiam ĉiu adjektivo estas transformita en apartan frazon kun la aldono.
#000049
Gradigeblaj adjektivoj povas esti modifitaj per vortoj signifante "tre", ktp.;
tia modifi adverbojn normale antaŭas la adjektivon, kvankam kelkaj, kiel ekzemple 极了 [極了] jíle "ekstreme", venas post ĝi.
#000050
Kiam adjektivoj ko-okazas kun klasigiloj, ili normale sekvas la klasigilon.
Tamen, kun la plej multaj komunaj klasigiloj, kiam la nombro "oni" estas estas ankaŭ eble loki adjektivojn kiel "granda" kaj "malgranda" antaŭ la klasigilo, por emfazo: 一大个西瓜 [一大個西瓜] yí-dà-ge xīguā "unu granda [KLASIGILO] akvomelono".
#000051
Adjektivoj ankaŭ povas esti uzitaj predikative.
En tiu kazo ili kondutas pli kiel verboj;
ekzistas neniu bezono de kopula verbo en frazoj like "kiam li estas feliĉa" en la ĉina;
oni povas diri simple 他高兴 [他高興] tā gāoxìng, laŭlitere "ke li feliĉa", kie la adjektivo povas esti interpretita kiel verbsignifo "estas feliĉa".
En tiaj frazoj estas ofte por la adjektivo esti modifita per vortsignifo "tre" aŭ similaĵo;
fakte la vorto 很 hěn ("tre") estas ofte uzita en tiaj kazoj (kun gradigeblaj adjektivoj) eĉ sen portado de la signifo de "tre".
#000052
Estas tamen eble ke kopulo estus uzita en tiaj frazoj, por emfazi la adjektivon: 他是高兴了 [他是高興了] tā shì gāoxìng le, "li nun estas vere feliĉa" (ĉi tie shì estas la kopulsignifo "estas", kaj le estas la inceptivesigno diskutita malsupre).
Tio estas simila al la fendfraz konstruo.
Frazoj en kiuj adjektivo sekvis de 的 de standoj kiel la komplemento de la kopulo. ankaŭ povas
#000053
Adverboj kaj adverbaj sintagmoj normale venas en pozicio antaŭ la verbo, sed post la temo de la verbo.
En frazoj kun helpverboj, la adverbo kutime antaŭas la helpverbon same kiel la ĉefverbon.
Kelkaj tempadverboj kaj sinteno ("ĉiu tago", "eble", ktp.) povas esti proponitaj al la komenco de la paragrafo, por modifi la paragrafon kiel tutaĵo.
Tamen, kelkaj adverboj ne povas esti proponitaj laŭ tiu maniero (tiuj inkludas 常 cháng, 常常 chángcháng aŭ 经常 [經常] jīngcháng "ofte", 都 dōu "ĉion", 就 jiù "tiam", 又 yòu "denove").
#000054
Manieradverboj povas esti formitaj de adjektivoj utiligantaj la clitan 地 de (ne la sama karaktero kiel la de uzita por marki posesivojn kaj relativajn propoziciojn).
Estas ĝenerale eble movi tiujn adverbojn al la komenco de la paragrafo, kvankam en kelkaj kazoj tio povas soni mallerta, se ne ekzistas kvalifikiĝinto kiel ekzemple 很 hěn ("tre") kaj paŭzo post la adverbo.
#000055
Kelkaj verboj prenas prepozician grupon sekvantan la verbon (kaj ĝia rekta objekto).
Tiuj estas ĝenerale devigaj eroj, tia ke la frazo ne sonus racie se ili estus preterlasitaj.
#000056
Ekzistas ankaŭ certaj adverbaj "stativekomplementoj" kiuj sekvas la verbon, kiel ekzemple 得 dé +adjektive (elvokiva" e";
notu ke tio estas malsama karaktero denove de la du specoj de de antaŭe menciis), aŭ 好了 hǎon le ("kompleta").
Estas ne ĝenerale eble ke ununura verbo estus sekvita per kaj objekto kaj adverba komplemento de tiu tipo (kvankam ekzistas esceptoj en kazoj kie la komplemento esprimas tempodaŭron, frekvencon aŭ celon).
Esprimi ambaŭ, la verbon povas esti ripetita, la unua kazo prenante objekton, (en specialaĵospeco de seria verbkonstruo) la dua preno la komplemento.
Aspektosignoj tiam povas aperi nur sur la dua kazo da la verbo.
#000058
La tipa ĉina vortordo "XVO", kie oblikva komplemento kiel ekzemple lokativa prepozicia grupo antaŭas la verbon, dum rekta objekto venas post la verbo, estas tre raraj kruc-linguistical;
fakte, estas nur en specoj de ĉinoj ke tio estas atestita kiel la tipa mendado.
#000059
Esprimoj de loko en la ĉina povas inkludi prepozicion (antaŭ la substantivo), postopozicion (post la substantivo), ambaŭ, aŭ nek.
(ĉinaj prepozicioj estas ofte konataj kiel koverboj - vidu plu malsupre.
La postopozicioj, en en kiuj inkludas 上 shàng "下 xià " 里 [裡] lǐ, 内 nèi kaj 外 wài supren, «, ene", "interne" "ekstere", ankaŭ povas esti nomitaj lokativpartikloj.
#000060
En la sekvaj ekzemploj lokativfrazoj estas formitaj de substantivo kaj plie lokativpartiklo:
#000061
桌子(zhuōzi)上(shàng [] "tablo" = sur la tablo)
房子(fángzi)里(lǐ [] "dom-enen" = en la domon)
#000062
La plej ofta prepozicio de loko estas 在 zài "ĉe, sur, en".
Kun certaj substantivoj kiuj esence indikas specifan lokon, inkluzive de preskaŭ ĉiuj loknomoj, lokativfrazo povas esti formita kun zài kune kun la substantivo:
#000063
在(zài)美国(měiguó)[在美國]
#000064
在(zài)报纸(bàozhǐ)上(shàng [] "en gazet" = en la gazeto)
#000066
Se substantivo estas modifita indiki specifan lokon (kiel en "tio ...
"), tiam ĝi povas formi lokativfrazojn sen iu lokativpartiklo.
Ankaŭ, kelkaj substantivoj, kiel 家 jiā hejme kaj 学校 [學校] xuéxiào- "lernejo", kiuj povas esti komprenitaj por rilati al specifa loko, povas laŭvole preterlasi la lokativpartiklon.
Vortoj ŝatas 上面 shàngmiàn "pinton" povas funkcii kiel specif-lokaj substantivoj (ŝatu en 在上面 zài shàngmiàn "sur pinto"), sed ankaŭ povas preni la rolon de lokativpartiklo, ne nepre kun analoga signifo (oni povas diri 在报纸上面 [在報紙上面] zài bàozhǐ shàngmiàn "en gazeto-pinto", signifon "en la gazeto" aŭ "en la gazeto").
#000067
En certaj cirkonstancoj zài povas esti preterlasita de la lokativesprimo.
Gramatike, substantivo aŭ substantivsintagmo sekvita per lokativpartiklo daŭre estas substantivsintagmo (poste, ekzemple, zhuōzi shàng povas esti rigardita kiel fuŝkontakto por zhuōzi shàngmiàn, kun la signifo io kiel "la pinto de la tablo").
Sekve, la lokativesprimo sen zài povas esti utiligita en lokoj de kie substantivsintagmo estus atendita - ekzemple, kiel modifier de alia substantivo (uzante 的;
vidu supre), aŭ kiel la celo de malsama prepozicio, kiel ekzemple 从 cóng "de".
La versio kun zài, aliflanke, ludas adverban rolon.
Tamen, zài estas kutime preterlasita kiam la lokativesprimo komencas frazon kun la ergativa strukturo (vidu supre), kie la esprimo, kvankam havante adverban funkcion, povas esti vidita kiel plenigado al la subjekto (substantivo) fendeto en la frazo.
#000068
La vorto 在 zài, kiel certa aliaj prepozicioj (koverboj), ankaŭ povas esti uzita kiel verbo.
Lokativesprimo povas tial prezentiĝi kiel predikato sen la bezono de iu kroma kopulo.
Ekzemple, 他在学校 [他在學校] tā zài xuéxiào "li en la lernejo", t.e. "li estas en la lernejo".
#000069
Relativaj frazoj estas ofte esprimitaj simple enigante la bazon de komparo, antaŭita per 比 bǐ "ol".
La adjektivo mem ne estas modifita.
La bǐ frazo estas adverbialo, kaj havas fiksan pozicion antaŭ la verbo.
#000070
Se ekzistas neniu bazo de komparo ( ol frazo), tiam la adjektivo povas esti markita kiel relativa per antaŭa adverbo比较 [比較] bǐjiào (aŭ ĵus 较 [較] jiào), signifante "pli".
Simile, superlativoj povas esti esprimitaj uzante la adverbo 最 zuì "plej", kiu antaŭas predikaton (verbo aŭ adjektivo).
#000071
Adverbaj sintagmoj signifo "ŝatas (iu /io)" aŭ "kiel (iu/ io)" povas esti formitaj uzante 跟 gēn, 同 tóng aŭ 像 xiàng antaŭ la substantivsintagmo, kaj 一样 [一樣] yīyàng aŭ 那样 [那樣] nàyàng post ĝi.
#000072
povas esti uzita por traduki deklarojn de la tipo "la pli ...
#000073
La ĉina kopula verbo (la ekvivalento de la angla "esti" kaj ĉiuj it'oj formoj - "estas", "estas", "estas", "estis", "estis") estas 是 shì.
Tamen, estas normale nur uzite kiam ĝia komplemento estas substantivo aŭ substantivsintagmo.
Kiel notite supre, predikatadjektivoj funkcias kiel verboj mem, kiel la lokativprepozicio 在 zài faras, tiel en frazoj kie la predikato estas adjektiva aŭ lokativfrazo, shì ne estas postulata.
#000074
Por alia uzo de shì (la shì ...
(de) konstruo) vidu la sekcion en fendfrazoj.
La angla ekzisteca frazo " kiun ekzistas " ("ekzistas", ktp.) estas tradukita uzante la verbo 有 iǒu, kiu kutimas alie signifi "havas" (indikante posedon).
#000075
La ĉina ne havas gramatikajn signojn de tempo.
La tempo kiam ago estas elpensita kiel okazado de (pasinteco, nuna, estonteco) povas esti indikita per esprimoj de tempo ("hieraŭ", "nun", ktp.) aŭ povas simple esti konkludita el la kunteksto.
Tamen, la ĉina havas signojn de aspekto, kio estas kvalito de gramatiko kiu donas informojn pri la tempa fluo de la okazaĵoj.
Ekzistas du aspektosignoj kiuj estas aparte ofte uzitaj kun pasintaj okazaĵoj: la perfektive 了 le kaj la sperteca 过 [過] guo.
(Kelkaj verkintoj, aliflanke, ne rigardas guon, aŭ la Ĵen priskribitan malsupre, kiel signoj de aspekto.
Kaj le kaj guo tuj sekvas la verbon.
(Ekzistas ankaŭ fraz-fina partiklo le, kiu helpas iom malsaman al.
#000076
我(wǒ)当(dāng)了(le)兵(bīng)。 [] I iĝis soldato (okazaĵo kiu okazis aŭ okazis en speciala tempo).
He watched three ballgames (likely to be used in a time-delimited context such as "today" or "last week").
#000078
我(wǒ)当(dāng)过(guo)兵(bīng)。 [] I siatempe iĝis soldato (implicante ke la parolanto jam ne estas soldato).
He has watched three ballgames (up to now).
#000081
Ekzistas ankaŭ du imperfektive aspektosignoj, 正在 zhèngzài (aŭ ĵus 在 zài), kaj 着 [著] Ĵe, kiuj indikas daŭrantajn agojn aŭ ŝtatojn.
La unua el tiuj antaŭas la verbon, kaj estas kutime uzita por daŭrantaj agoj aŭ dinamikaj okazaĵoj - ĝi povas esti tradukita kiel" (esti) en la procezo de (ing)" aŭ" (esti) en la mezo de (ing)".
La dua sekvas la verbon, kaj estas uzita plejparte por senmovaj situacioj.
#000082
Ambaŭ signoj povas okazi en la sama frazo, aliflanke, ekz. 他正在打 (着) 电话 [他正在打 (著) 電話] tā zhèngzai dǎ (Ĵe) diànhuà "Li SIC en la mezo de telefonado someone".
#000084
La delimitative aspekto indikas agon kiu daŭriĝas nur por iom da tempo, "farante ion "malgrandan pecon"".
Tio povas esti esprimita per kopiado de unusilaba verbo, kiel la verbo 走 zǒu ("piediro") en la sekva frazo:
#000085
Alternativa konstruo estas kopiado kun enmeto de 一 yī ("oni"): 走一走 zǒu iizǒu (kiu eble estos tradukita kiel "piediro malgranda promeno").
Plia ebleco estas kopiado sekvita per 看 kàn ("por vidi");
tio emfazas la "testan" naturon de la ago.
(Se la verbo havas objekton, tiu kàn sekvas la objekton.
#000087
Kelkaj kunmetitaj verboj (restrikta-resultative kaj kunordigitaj kunmetaĵoj) ankaŭ povas esti kopiitaj, sur la padron讨论讨论 [討論討論] tǎolùn-tǎolùn, de la verbo讨论 [討論] tǎolùn ("ĵetdiskoj").
Aliaj kunmetaĵoj povas esti kopiitaj, krom por ĝenerala emfazo prefere ol delimitative-aspekto.
En kunmetaĵoj kiuj estas fakte verb-objektaj kombinaĵoj, kiel 跳舞 tiàwǔ "danco", delimitative-aspekto povas esti markita kopiante la unuan silabon: 跳跳舞 tiào-tiàwǔ (kaj 看 kàn povas esti aldonita post tio).
#000088
Kiel menciite supre, la fakto ke verbo estas celita esti komprenita en la pasiva voĉo estas ne ĉiam markita en la ĉina.
Ĝi povas esti markita, aliflanke, uzante la pasivan signo 被 bèi, sekvitan fare de la agento (kiel la angloj "de"), kvankam bèi povas prezentiĝi sola, se la agento estu ne precizigita.
Certaj kaŭzativsignoj povas anstataŭigi bèi, kiel ekzemple gěi, jiào kaj ràng (vidi Aliajn kazojn en la seria verbsekcio), kvankam de tiuj, nur gěi povas prezentiĝi sola sen precizigita agento.
La konstruo per pasiva signo estas normale utiligita nur kiam ekzistas sento de misfortuno aŭ malprospero.
La pasiva signo (kaj agento) okupas la tipan adverban pozicion antaŭ la verbo.
#000089
La plej ofte uzita nea elemento estas 不 bù ( okulfrapa kun dua tono kiam sekvite per kvara tono).
Tio povas esti metita antaŭ verbo, prepozicio aŭ adverbo por nei ĝin.
Ekzemple: 我不吃鸡 wǒ bù chī jī (laŭlitere: mi ne manĝas kokidon), "mi ne manĝas kokidon."
(Por la duoble-verba negativa konstruo kun bù, vidas Komplementon de rezulto, malsupre.
Tamen, la verbo 有 iǒu, kiuj povas signifi aŭ "havas" (indikante posedon) aŭ "ekzistas/estas" en ekzistecaj paragrafoj, estas neita uzante 没 méi, por produkti 没有 méiyǒu.
#000091
Por negacio da verbo intencis indiki finitan okazaĵon, 没 méi aŭ 没有 méiyǒu estas uzitaj anstataŭe de 不 bù (kaj la aspektosigno 了 le estas tiam preterlasita).
Ankaŭ, méi (iǒu) kutimas nei verbojn kiuj prenas la aspektosignon 过 [過] guon;
en tiu kazo la aspektosigno ne estas preterlasita.
#000092
La negator 别 BIE antaŭas la verbon en negativaj komandoj kaj negativaj petoj ("malpermeso ...
", "bonvole faru ne ...
#000094
La negator 未 wèi "ankoraŭ ne" signifas.
Aliaj eroj utiligitaj kiel neado de elementoj en certaj kunmetitaj vortoj inkludas 无 [無] wú kaj 非 fēi.
#000095
A double negative makes a positive, as in sentences like 我不是不喜欢她 [我不是不喜歡她] wǒ bù shì bù xǐhuān tā "It's not that I don't like her." (For this use of 是 shì, see Cleft sentences below.)
#000096
En wh-demandoj en la ĉina, al la demandvorto ne estas frontita, t.e., ĝi restas en la pozicio en la frazo pri kiu estus okupita per la objekto estanta demandita.
[你說什麼?] nǐ shuō shé (n) min ("Kion laŭ kion vi diris?
"), laŭlitere "vi diras kio" - la vorto shénme ("kio, kiu") restas ĉi tie en la objekto pozicio post la verbo.
Aliaj demandaj vortoj inkludas 谁 [誰] shuí, shéi ("kiu"), 哪 nǎ ("kiun";
uzite kun klasigilo kaj substantivo aŭ kun 些 ksiē kaj substantivo por signifi "kiuj tiaj" - la substantivo povas esti preterlasita se komprenite), 多少 duōshǎo ("kiom multe/multaj") (ankaŭ 几 [幾] jǐ "kiom multaj", uzite kiam la nombro estas tre malgranda, kaj sekvita fare de klasigilo), 哪儿 [哪兒] nǎr aŭ 哪里 [哪裡] nǎlǐ ("kie"), 什么时候 [什麼時候] shénme shíhòu ("kiam"), 怎么 (样) [怎麼 (樣)] zěnme (jango) ("kiel"), kaj 为什么 [為什麼] wèishé (n) mi aŭ 干吗 [幹嘛] gànmá ("kial").
Neformala esprimo por 什么 [什麼] shénme estas 啥 shá.
#000097
Alternativo estas la ne-A konstruo, utiligi frazojn kiel 吃不吃 chī buchī ("manĝu aŭ ne manĝas") (aŭ la verbo aŭ la tuta verbofrazo povas esti ripetitaj post la negator bù;
estas ankaŭ eble loki bù post la verbofrazo kaj preterlasi la ripeton tute).
Kun du-silabaj verboj, foje nur la unua silabo estas ripetita: 喜不喜欢 [喜不喜歡] xǐ-bu-xǐhuān ("kiel aŭ ne kiel"), de 喜欢 [喜歡] xǐhuān ("kiel").
Estas ankaŭ eble utiligi la ne-A konstruon kun prepozicioj ( koverboj) kaj frazoj gviditaj per ili, kiel kun plenaj verboj.
#000100
La negator 没 [沒] kiun méi povas esti uzita prefere ol bù en la ne-A konstruo dum rilatado al finita okazaĵo, sed se ĝi okazas ĉe la fino de la frazo (t.e. la ripeto estas preterlasita) la plenan form没有 [沒有] méiyǒu devas ekaperi.
#000101
Por respondado de jes-neaj demandoj, la ĉina havas vortojn kiuj povas esti uzitaj kiel la angloj " jes " kaj " neniun " - 对 [對] duì aŭ 是的 shì de ĉar "jes";
不 bù por "neniu" - sed tiuj ne estas ofte uzitaj por tiu celo;
oni pli ofte ripetas la verbon aŭ verbofrazon (aŭ tutan frazon), neante al ĝi se uzeble.
#000102
Duapersono ke nerefuteblaj frazoj estas formitaj en laŭ la saman manieron kiel deklaroj, sed ŝatas en la angla, la subjekto ("vi") ofte estas preterlasita.
#000103
Ordoj povas esti moligitaj antaŭizante ilin per elemento kiel ekzemple 请 qǐng ("por demandi", en tiu uzo ekvivalentaj al la angla "bonvole").
La fraz-fina partiklo 吧 ba povas esti uzita por formi mi-perspektivajn imperativojn ("eton ...
#000104
La ĉina faras oftan uzon de seriaj verbkonstruoj, aŭ verbostaplado, kie du aŭ pli da verboj aŭ verbofrazoj estas interligitaj kune.
Tio ofte implikas aŭ vortajn komplementojn prezentiĝantajn post la ĉefverbo, aŭ koverbo frazoj ekaperantaj antaŭ la ĉefverbo, sed aliaj varioj de la konstruo okazas ankaŭ.
#000105
Ĉefverbo povas esti antaŭita per helpverbo, kiel en la angla.
Ĉinaj helpaj trupoj inkludas 能 néng kaj 能够 [能夠] nénggòu ("povas"), 会 [會] huì ("scii kiel al"), 可以 kéyǐ ("majo"), 敢 gǎn ("aŭdacaĵo"), 肯 kěn ("estu volantaj al"), 应该 [應該] yīnggāi ("devus"), 必须 [必須] bìxū ("nepraĵo"), ktp.
La helpverbo normale sekvas adverbon, se nune.
En mallongigitaj frazoj helpverbo povas esti uzita sen ĉefverbo, analoge al anglaj frazoj kiel ekzemple "mi povas."
#000106
Komplemento de rezulto, aŭ resultative-komplemento (结果补语 [結果補語] jiéguǒ bǔiǔ) estas vorta sufikso kiu indikas la rezulton, aŭ eblan rezulton, de la ago indikita per la ĉefverbo.
En la sekvaj ekzemploj, la ĉefverbo estas 听 [聽] tīng ("por aŭskulti"), kaj la komplemento de rezulto estas 懂 dǒng ("por kompreni", "por scii").
#000108
Ĉar ili indikas absolutan rezulton, tiaj duoblaj verboj nepre reprezentas finitan agon, kaj estas tiel neitaj uzante 没 [沒] méi:
#000110
没(méi)听(tīng)懂(dǒng [] ne esti kompreninta (ion vi aŭdas)
#000111
La infikso 得 de estas metita inter la duoblaj verboj por indiki eblecon aŭ kapablon.
(Tio ne estas ebla kun "restriktaj" resultative-kunmetaĵoj kiel ekzemple 节省 jiéshěng "redukti-krom", t.e. "ŝpari, ŝparas".
#000112
听(tīng)得(de)懂(dǒng [] povi kompreni (io vi aŭdas) Tion estas ekvivalentaj en signifado por 能听懂 [能聽懂] néng tīng dǒng, uzante la help 能 néng, ekvivalenta al "majo" aŭ "povas" (sed ne en la signifo de "sciu kiel al" aŭ "havas la kapablon al").)
#000113
听(tīng)不(bù)懂(dǒng [] esti nekapabla kompreni (ion vi aŭdas)
#000115
Kun kelkaj verboj, ĉi-supra konstruo (aldono da bù kaj speciala komplemento de rezulto) estas la norma metodo de negacio.
En multaj kazoj la komplemento estas liǎo (reprezentita fare de la sama karaktero, 了, kiel la perfektive aŭ modala partiklo le).
Tiu verbo intencas "finiĝi", sed kiam utiligite kiel komplemento por negacioceloj ĝi povas simple indiki sentaŭgecon.
Ekzemple: 受不了 shòu-bù-liǎo ("esti nekapabla toleri").
#000116
La komplemento de rezulto estas tre produktiva kaj ofte uzita konstruo.
Foje ĝi evoluas en idiomajn frazojn, kiel en 饿死了 [餓死了] è sǐ le (laŭlitere: malsata-al-ĵetkubo jam, intencante" (por esti) malsatante") kaj 气死了 [氣死了] qì sǐ le (laŭlitere: freneza-al-ĵetkubo jam, intencante" (por esti) ekstreme kolera").
La frazoj 看不起, 对不起 [對不起], kaj 买不起 [買不起] ĉiuj uzas 起 qǐ ("por pliiĝi supren") kiel komplemento de rezulto, sed iliaj signifoj (rigardi malsupren sur, pardonpeti, kaj esti nekapablaj havigi, respektive) estas ne evidente rilatitaj al tiu signifo.
Tio estas parte la sekvo de metafora konstruo, kie 看不起 laŭlitere intencas "esti nekapabla rigardi ĝis" (t.e. malestimi), kaj 对不起 [對不起] "por esti nekapabla alfronti (iu)".
#000117
Kelkaj pli da ekzemploj de resultative kompletigas, uzis en kompletaj frazoj:
#000118
Komplemento de direkto, aŭ unudirekta komplemento (趋向补语 [趨向補語] qūxiàng bǔiǔ) indikas la direkton de ago implikanta movadon.
La plej simplaj unudirektaj komplementoj estas 去 qù ("por iri") kaj 来 [來] lái ("por veni"), kiuj povas esti aldonitaj post verbo por indiki movadon for de aŭ direkte al la parolanto, respektive.
Tiuj povas formi kunmetaĵojn kun aliaj verboj kiuj plue precizigi la direkto-, kiel ekzemple 上去 shàng qù ("por iri supren"), 过来 [過來] gùolái ("por veni inten"), kiu tiam povas esti aldonita al alia verbo, kiel ekzemple 走 zǒu ("por ĉirkaŭpaŝi"), kiel en 走过去 [走過去] zǒu gùoqù ("al piediro-transpafo").
Alia ekzemplo, en tuta frazo:
#000120
他(tā)走(zǒu)上(shàng)来(lái)了(le)。 [] literal: li piediro-supren laŭ-veni-PF.
Li piediris supren (direkte al mi).
(unudirektaj sufiksoj indikante "supren" kaj "direkte al".
#000121
Se la antaŭa verbo havas objekton, la objekto povas esti metita aŭ antaŭ aŭ post la unudirekta komplemento (j), aŭ eĉ inter du unudirektaj komplementoj (disponiganta la dua el tiuj estas ne 去 qù).
#000122
La strukturo kun enigita de aŭ bù (priskribita supre) estas ne normale uzita kun tiu speco de duobla verbo, kvankam ekzistas esceptoj, kiel ekzemple 起不来床 [起不來床] aŭ 起床不來 ("por esti nekapablaj forlasi lito").
#000123
La ĉina havas klason de vortoj, nomitaj koverboj, kiuj en kelkaj rilatoj similas kaj verbojn kaj prepoziciojn.
Ili prezentiĝas kun sekva objekto (aŭ kompletigas), kaj ĝenerale indikas rilatojn kiuj estus esprimitaj per prepozicioj (aŭ postopozicioj) en aliaj lingvoj.
Tamen, ili ofte estas konsideritaj kiel vortfarade verboj, kaj kelkaj el ili ankaŭ povas funkcii kiel plenaj verboj.
Kiam koverbofrazo aperas en frazo kune kun ĉefverbofrazo, la rezulto estas esence speco de seria verbkonstruo.
La koverbofrazo, estanta adverbialo, antaŭas la ĉefverbon en la plej multaj kazoj.
#000124
Ĉi tie la ĉefverbo estas zhǎo ("trovaĵo"), kaj la vorto bāng estas koverbo, por kiu ĉi tie egalrilatas al la angla prepozicio«", eĉ se en aliaj kuntekstoj ĝi eble estos utiligita kiel plena verbo kun la signifo "helpo".
#000126
Ĉi tie ekzistas tri koverboj:
La vortoj zuò kaj dào ankaŭ povas esti verboj, signifo "sidas" kaj "alvenas (ĉe)" respektive.
Tamen, cóng, kiel certa aliaj koverboj, ne estas normale utiligita kiel plena verbo.
#000128
Ĉar koverboj esence funkcias kiel prepozicioj, ili ankaŭ povas esti rilatis al simple kiel prepozicioj.
En la ĉina ili estas nomitaj 介词 [介詞] jiè cí, esprimo kiu ĝenerale egalrilatas al "prepozicio" (aŭ pli ĝenerale, " prepozicio ").
La situacio estas komplika iom de la fakto ke la loksignoj diskutis supre, kiuj ankaŭ havas signifojn similajn al tiuj de certaj anglaj prepozicioj (kvankam en gramatika konduto ili estas pli kiel substantivoj), estas ofte nomitaj "postopozicioj".
#000130
Coverbs normale ne povas preni aspektosignojn, kvankam kelkaj el ili formas fiksajn kunmetaĵojn kune per tiaj signoj, kiel ekzemple 跟著 gēnzhe "kun" ( gēn "kun" kaj plie aspektosignoĵe), 按 ànzhe "laŭ", 沿着 yánzhe "antaŭen", kaj 为了 wèile "por".
#000131
Seria verbo kiun konstruoj ankaŭ povas konsisti el du sinsekvaj verbofrazoj kun paralela signifo, kiel ekzemple 喝咖啡看报 [喝咖啡看報] hē kāfēi kàn bào "trinkas kafon legis paperon", t.e. "trinkas kafon kaj legas la paperon".
Ĉiu verbo povas sendepende esti neita aŭ donita la le aspektosignon.
Se ambaŭ verboj havus la saman objekton, ĝi estas preterlasita la duan fojon.
#000132
Sinsekvaj verbofrazoj ankaŭ povas esti uzitaj por indiki sinsekvajn okazaĵojn.
Uzo de la le aspektosigno kun la unua verbo povas implici ke tio estas la ĉefverbo de la frazo, la dua verbofrazo simple indikante la celon.
Uzo da tio le kun la dua verbo ŝanĝas tiun emfazon, kaj povas postuli frazo-finalon le partiklo krome.
(Aliflanke, la progresema aspektosigno 在 zài povas esti aplikita al la unua verbo, sed ne normale la dua sole.
La vorto 去 qù aŭ 来 [來] lái (verboj normale signifante "iras" kaj "venas") povas esti enmetita inter la du verbofrazoj, signifante "por".
#000133
Por konstruoj kun sinsekvaj verbofrazoj enhavantaj la saman verbon, vidas sub Adverboj.
Por tuja ripeto de verbo, vidu Kopiadon kaj Aspektojn.
#000134
La ĉina havas kelkajn fraz-finajn partiklojn - tiujn estas malfortaj silaboj, parolanta kun neŭtrala tono, kaj metanta ĉe la fino de la frazo al kiu ili rilatas.
Ili ofte estas nomitaj modalaj partikloj (语气助词 [語氣助詞] yǔqì zhùcí), kiel ili funkcias ĉefe esprimi gramatikan etoson, aŭ kiel la frazo rilatigas al realeco kaj/aŭ intenco.
#000137
Tiun fraz-finan 了 le devus esti distingita de la verbsufikso 了 le traktita supra sub Aspektoj.
Ĉi-lasta estas priskribita kiel signo da perfektive-aspekto, dum la fraz-fina partiklo foje estas priskribita kiel inceptive aŭ kiel signo de perfekta aspekto.
Kelkaj ekzemploj de ĝia uzo:
#000139
我(wǒ)没(méi)钱(qián)了(le)。 [] I havas neniun monon, nun.
我(wǒ)当(dāng)兵(bīng)了(le)。 [] I fariĝis soldato.
(Kompare kun la antaŭa ekzemplo kun post-vorta le, wǒ dāng le bīng, tio emfazas lian nunan statuson kiel soldato, prefere ol la okazaĵo de iĝado.
他(tā)看(kàn)三(sān)场(kǎng)球(qiú)赛(sài)了(le)。 [] Li (havas) observis tri pilkludojn.
(Kompare kun la antaŭaj ekzemploj kun post-vorta le kaj guo, tā kàn le sān kǎng qiú sài kaj tā kàn guosān kǎng qiú sài, tio lokas la fokuson sur la numero tri, kaj ne precizigas ĉu li daŭrigos observi pli da ludoj.
#000140
La du uzoj de le povas fakte esti spuritaj reen al du totale malsamaj vortoj.
La fakto ke ili nun estas skribitaj laŭ la saman manieron en mandareno povas kaŭzi ambiguecon, precipe kiam la verbo ne estas sekvita per objekto.
#000141
Tio le eble estos interpretita kiel aŭ la sufiksal-perfektive-signo aŭ la fraz-fina perfekta signo.
En la antaŭa kazo ĝi eble signifos "ke patrino venis" (ŝi ĵus alvenis en la pordon, ekzemple), dum en ĉi-lasta ĝi eble signifos "ke patrino venas post ĉio" (kie ŝi antaŭe diris ke ŝi ne estus venanta, sed ĵus ŝanĝis she decidon).
Ĝi estas eĉ ebla por la du specoj de le ko-okazi: [45]
#000142
Se objekto, sekvanta la verbon, estas emfazota en tiu konstruo, la shì antaŭas la objekton, kaj la de venas post la verbo, antaŭ la shì.
#000145
Frazoj kun simila signifo povas esti produktitaj uzante relativajn propoziciojn (tiuj povas esti nomitaj pseŭd-fendetoplenaj frazoj), ekzemple:
zuótiān shì tā mǎi cài de shíjiān "hieraŭ estas li aĉeti manĝaĵon DE tempo", t.e. "hieraŭ estis la tempo kiam li aĉetis manĝaĵon".
#000147
La ĉina havas diversajn konjunkciojn (连词) [連詞] kiel ekzemple 和 hé "kaj", 但是 dànshì "sed", 或者 huòzhě "aŭ", ktp.
However Chinese sufiĉe ofte uzas neniun konjunkcion kie la angla havus "kaj".
#000148
Du aŭ pli da substantivoj povas esti akompanitaj kune per la konjunkcioj 和 hé "kaj" aŭ 或 huò "aŭ";
ekzemple 刀和叉 ("tranĉilo kaj forko"), 狗或貓 ("hundo aŭ kato").
#000149
Certaj adverboj ofte estas utiligitaj kiel korelativaj konjunkcioj, kie korelaciante vortojn aperas en ĉiu el la ligitaj paragrafoj, kiel ekzemple 不但 ...
Tiaj konektiloj povas ekaperi ĉe la komenco da paragrafo aŭ antaŭ la verbofrazo.
#000150
Simile, vortoj kiel 既然 jìrán "poste/enen respondo al", 如果 rúguǒ aŭ 假如 jiǎrú "se", 只要 zhǐyào "kondiĉe ke" korelaciaĵo kun adverbo 就 jiù ("tiam") aŭ 也 iě (laŭlitere "ankaŭ") en la ĉefpropozicio, formi kondiĉajn frazojn.
#000151
En kelkaj kazoj, la sama vorto povas esti ripetita kiam ligado de eroj;
#000152
Tempkonjunkcioj kiel ekzemple "kiam" povas esti tradukitaj kun konstruo kiu egalrilatas al io like "tiutempe (+relative paragrafo)", kie kiel kutime, la ĉina relativa propozicio venas antaŭ la substantivo ("tempo" en tiu kazo).
#000153
") (tiuj ne uzas la relativan signon de).
En ĉiuj tiuj kazoj la komenca dāng povas esti anstataŭigita per 在 zài, aŭ povas esti preterlasita.
Ekzistas ankaŭ similaj konstruoj por kondicionaloj:
") (kie huà 话 [話] laŭlitere signifas "rakonto, rakonton").
#000155
^ The first Chinese scholar to consider the concept of a word (词 [詞] cí ) as opposed to the character (字 zì ) is claimed to have been Shizhao Zhang in 1907.
However, defining the word has proved difficult, and some linguists consider that the concept is not applicable to Chinese at all.
See San Duanmu, The Phonology of Standard Chinese , OUP 2000.
^ 妳 is an alternative character for nǐ (" you " ) when referring to a female;
it is used mainly in script written in traditional characters .
^ "Chapter 84: Order of Object, Oblique, and Verb". World Atlas of Language Structures. 2011.
#000156