Wikipedia's Aristotle as translated by GramTrans
#000000
Praktike ĉio posta okcidenta filozofio, kristana filozofio kaj antaŭ-klerisma scienco;
ankaŭ multe islama kaj juda filozofio (vidu Listo de verkistoj influita fare de Aristotelo)
#000001
ἀριστοτέλης, prononcita [aristotélɛː'oj] , Aristotélēs;
filozofo kaj sciencisto naskita en la grandurbo de Stagira, Chalkidice, sur la norda periferio de Klasikaĵo-Grekio.
Lia patro, Nicomachus, mortis kiam Aristotelo estis infano, whereafter Proxenus of Atarneus (Proxenus de Atarneus) iĝis sia kuratoro.
Je dek sep aŭ dek ok jaroj de aĝo, li aliĝis al Plato's Academy en Ateno [4] kaj restis tie ĝis la aĝo de tridek sep ( ĉ. 347 a.K.).
Liaj skribaĵoj kovras multajn subjektojn - inkluzive de fiziko, biologio, zoologio, metafiziko, logiko, etiko, estetiko, poezio, teatro, muziko, retoriko, lingvistiko, politiko kaj registaro - kaj konsistigas la unuan ampleksan sistemon de okcidenta filozofio.
Baldaŭ post kiam Platono mortis, Aristotelo forlasis Atenon kaj, laŭ la peto de Filipo la 2-a, tutoris Aleksandron la Grandan komenciĝantan en 343 a.K.
#000002
Instruado al Aleksandro la Granda donis Aristotelo ŝancojn kaj abundon de provizoj.
Li establis bibliotekon en la liceo kiu helpis pri la produktado de multaj el liaj centoj da libroj, kiuj estis skribitaj en papirus volvlibroj.
La fakto ke Aristotelo estis lernanto de Platono kontribuita al siaj iamaj opinioj de Platonismo, sed, sekvante la morton de Platono, Aristotelo mergis sin en empiriaj studoj kaj ŝanĝis de Platonismo ĝis empirio.
Li kredis ĉiujn la konceptojn de popoloj kaj ĉio el ilia scio estis finfine bazita sur percepto.
La videbloj de Aristotelo en natursciencoj reprezentas la preparlaboron subestaj multaj el liaj verkoj.
#000003
La videbloj de Aristotelo en fizika scienco profunde formis mezepokan stipendion.
Ilia influo etendigita de Late Antiquity kaj la Frua Mezaj Aĝoj en la Renesancon, kaj ne estis anstataŭigita sisteme ĝis la klerismo kaj teorioj kiel ekzemple klasika mekaniko.
Kelkaj el la zoologiaj observaĵoj de Aristotelo, kiel ekzemple sur la hektokotil (genera) brako de la polpo, ne estis konfirmitaj aŭ refutis ĝis la 19-a jarcento.
Liaj verkoj enhavas la plej frue konatan formalan studon de logiko, kiu estis integrigita en la malfrua 19-a jarcento en moderna formala logiko.
#000004
En metafiziko, Aristotelianismo profunde influis judan kaj islama filozofia kaj teologia opiniite dum la Mezepoko kaj daŭre influas kristanan teologion, aparte la Neoplatonismo de la Frua Preĝejo kaj la skolastika tradicio de la Romkatolika Eklezio.
Aristotelo estis konata inter mezepokaj islamteoriuloj, kaj estis honorita kiel "The First Teacher (La Numero unu-instruisto)" ( araba:
#000005
Lia etiko, kvankam ĉiam influe, gajnis renoviĝintan intereson kun la moderna apero de virtetiko.
Ĉiuj aspektoj de la filozofio de Aristotelo daŭre estas la objekto de aktiva akademia studo hodiaŭ.
Kvankam Aristotelo skribis multajn elegantajn disertaĵojn kaj dialogojn - Cicerono priskribis sian literaturan stilon kiel "riveron de oro" [8] - supozeble ke nur proksimume triono de lia origina produktaĵo pluvivis.
#000006
2 analizistoj kaj la Organon
#000009
3 Kaŭzeco, la kvar kialoj
#000010
1 Substanco, potencialo kaj aktualeco
#000011
4 Influo pri helenisma medicino
#000012
Influo sur okcidentaj kristanaj teologoj
#000013
2.9 Konsilo al la Leganto
#000014
Aristotelo, kies nomo signifas "la plej bonan celo", [10] estis naskita en 384 a.K. en Stagira, Chalcidice, proksimume 55 km (34 mejloj) oriente de nuntempa Tesaloniko.
Lia patro Nicomachus estis la persona kuracisto al King Amyntas de
Aristotelo estis orfigita en juna aĝo.
Kvankam ekzistas malmulte da informoj pri la infanaĝo de Aristotelo, li verŝajne pasigis iom da tempon ene de la makedona palaco, farante siajn unuajn ligojn kun la makedona monarkio.
#000015
En la aĝo de dek sep aŭ dek ok, Aristotelo proponita al Ateno por daŭrigi lian edukon ĉe Plato's Academy.
Li restis tie dum preskaŭ dudek jaroj antaŭ forlasado de Ateno en 348/47 a.K.
La tradicia rakonto pri lia foriro registras ke li estis seniluziigita kun la direkto de la akademio post kontrolo pasis al la nevo de Platono Speusippus, kvankam estas eble ke li timis kontraŭ-makedonajn sentojn kaj maldekstre antaŭ ol Platono mortis.
#000016
Aristotelo tiam akompanis Ksenokraton al la tribunalo de sia amiko Hermias of Atarneus (Hermiaj de Atarneus) en Malgranda Azio.
Tien, li vojaĝis kun Teofrasto al la insulo Lesbo, kie kune ili priesploris la botanikon kaj zoologion de la insulo.
Aristotelo geedziĝis kun Pythias, ĉiu kun la adoptita filino aŭ kun nevino de Hermias.
Ŝi ekhavis al li filinon, kiun ili ankaŭ nomis Pythias.
Baldaŭ post la morto de Hermias, Aristotelo estis invitita fare de Filipo la 2-a por iĝi la tutoro al sia filo Aleksandro en 343 a.K.
#000017
Aristotelo estis nomumita kiel la kapo de la reĝa akademio de Macedon.
Dum tiu tempo li donis lecionojn ne nur al Aleksandro, sed ankaŭ al du aliaj estontaj reĝoj:
Aristotelo instigis Aleksandro'n direkte al orienta konkero kaj lia sinteno direkte al Irano estis senĝene ŝovinisma.
En unu fama ekzemplo, li konsilas Aleksandro'n por esti "gvidanto al la grekoj kaj despoto al la barbaroj, por rigardi post la unua kiel post amikoj kaj parencoj, kaj por trakti ĉi-lastan kiel kun bestaĉoj aŭ plantoj".
#000018
Antaŭ 335 a.K., Aristotelo revenis al Ateno, establante sian propran lernejon tie scianta kiel la liceo.
Aristotelo kondukis kursojn en la lernejo dum la venontaj dek du jaroj.
Dum en Ateno, lia edzino Pythias mortis kaj Aristotelo iĝis engaĝita kun Herpyllis de Stagira, kiuj enuigas al li filon kiun li nomis laŭ sia patro, Nicomachus.
Laŭ la Suido, li ankaŭ havis eromenos, Palaephatus of Abydus (Palaephatus de Abydus).
#000019
Tiu periodo en Ateno, inter 335 kaj 323 a.K., estas kiam Aristotelo verŝajne kunmetis multajn el siaj verkoj.
Li skribis multajn dialogojn de kiu nur fragmentiĝas pluvivis.
Tiuj verkoj kiuj pluvivis estas en disertaĵ formularo kaj ne estis, plejparte, destinitaj por ĝeneraligita publikigo;
ili ĝenerale supozeble estas preleghelpoj por liaj studentoj.
Liaj plej gravaj disertaĵoj inkludas Physics , Metaphysics , Nicomachean Ethics , Politikon , De Animan ( On the Soul (En la animo) kaj Poetics .
#000020
Aristotelo ne nur studis preskaŭ ĉiun fakon eblan tiutempe, sed faris signifajn kontribuojn al la plej granda parto de ili.
En fizika scienco, Aristotelo studis anatomion, astronomion, embriologion, geografion, geologion, meteologion, fizikon kaj zoologion.
En filozofio, li skribis pri estetiko, etiko, registaron, metafizikon, politikon, ekonomikon, psikologion, retorikon kaj teologion.
Li ankaŭ studis edukon, eksterlandan doganon, literaturon kaj poezion.
Liaj kombinitaj verkoj konsistigas virtualan enciklopedion de greka scio.
#000021
Proksime de la fino de lia vivo, Aleksandro kaj Aristotelo iĝis fremdigitaj super la rilato de Aleksandro kun Irano kaj la persaj.
Ĝeneraligita tradicio en antikvo suspektis Aristotelo'n je ludado de rolo en la morto de Aleksandro, sed la nuraj signoj de tio estas neverŝajna aserto faris proksimume ses jarojn post la morto.
#000022
Sekvante la morton de Aleksandro, kontraŭ-makedona sento en Ateno estis revivigita.
En 322 a.K., Demophilus kaj Eurymedon the Hierophant (Eurimedon la Hierofanto) laŭdire kondamnis Aristotelo'n por malpieco, [18] instigante lin por fuĝi al la familibieno de lia patrino en Chalcis, ĉe kiu okazo li laŭdire deklaris: "mi ne permesos al la atenanoj peki dufoje kontraŭ filozofio" [19] [20] - referenco al la antaŭa proceso kaj ekzekuto de Ateno de Sokrato.
Li mortis en Eŭbeo da naturaj kialoj poste tiun saman jaron, nomis sian studenton Antipater kiel sia ĉefa ekzekutisto kaj forlasante volon en kiu li demandis esti entombigita plej proksime al lia edzino.
#000023
Charles Walston argumentas ke la tombo de Aristotelo situas sur la sankta maniero inter Chalcis kaj Eretria kaj por esti enhavinta du grifelojn, skribilon, sigelringon kaj kelkajn terakotojn same kiel kio laŭsupoze estas la teraj restaĵoj de Aristotelo en la formo de kelkaj kraniofragmentoj.
#000024
Ĝenerale, la detaloj de la vivo de Aristotelo ne estas etablitaj.
La biografioj de Aristotelo skribitaj en antikvaj tempoj ofte estas konjektaj kaj historiistoj nur konsentas pri kelkaj ĉefpunktoj.
#000025
Je la Antaŭaj Analizistoj , Aristotelo estas meritigita je la plej frua studo de formala logiko, [24] kaj lia koncepto da ĝi estis la domina formo de okcidenta logiko ĝis 19-a-jarcentaj progresoj en matematika logiko.
Kant deklaris en la Raciokritio (Antaŭparolo al la Dua Eldono, 1787) ke kun Aristotelo-logiko atingis ĝian kompletigon.
#000026
Aristotelo "diras ke "pri la temo de rezonado" li "havis nenion alian en pli frua dato paroli pri"".
Tamen, Platono raportas ke sintakso estis elpensita antaŭ li, fare de Prodicus of Ceos (Prodicus de Ceos), kiu estis koncerna per la ĝusta uzo de vortoj.
Logiko ŝajnas esti elirinta el dialektiko;
la pli fruaj filozofoj faris oftan uzon de konceptoj kiel reductio ad absurdum en siaj diskutoj, sed neniam vere komprenis la logikajn implicojn.
Eĉ Platono havis malfacilaĵojn kun logiko;
kvankam li havis akcepteblan koncepton de dedukta sistemo, li povus neniam fakte konstrui tian, tiel li fidis anstataŭe je sia dialektiko.
#000027
Platono kredis ke depreno simple sekvus el regiono, tial li temigis konservado de solidaj regiono tiel ke la konkludo logike sekvus.
Sekve, Platono ekkomprenis ke metodo por akirado de konkludoj estus plej utila.
Li neniam sukcesis pri elpensado de tia metodo, sed lia plej bona provo estis publikigita en lia libro Sophist , kie li lanĉis sian dividadmetodon.
#000028
Kion ni hodiaŭ nomas aristotela logiko, Aristotelo mem etikedintus "analizistojn".
La termino- "logiko" li rezervis por signifi dialektikojn.
La plej granda parto de la laboro de Aristotelo estas verŝajne ne en sia praformo, ĉar ĝi estis plej verŝajne redaktita fare de studentoj kaj pli postaj prelegantoj.
La logikaj verkoj de Aristotelo estis kompilitaj en ses librojn en proksimume la frua unua jarcento p.K.:
#000029
La ordo de la libroj (aŭ la instruo de kiuj ili estas kunmetitaj) ne estas certaj, sed tiu listo estis derivita de analizo de la skribaĵoj de Aristotelo.
Ĝi iras de la bazaĵoj, la analizo de simplaj esprimoj en la Kategorioj, la analizo de proponoj kaj iliaj elementaj rilatoj en On Interpretation, al la studo de pli kompleksaj formoj, nome, silogismoj (en la analizistoj) kaj dialektiko (en la Temoj kaj Sophistical Refutations).
La unuaj tri disertaĵoj formas la kernon de la logika teoriostriktosensu: la gramatiko de la lingvo de logiko kaj la ĝustaj reguloj de rezonado.
Ekzistas unu volumo de Aristotelo estas koncerne logikon ne trovitan en la Organon, nome la kvara libro de Metafisics. [27]
#000030
Kiel lia instruisto Platono, la filozofioceloj de Aristotelo ĉe la universalaĵo.
La ontologio de Aristotelo, aliflanke, trovas la universalaĵon en specialaj aĵoj, kiujn li vokas la esencon de aĵoj, dum en la ontologio de Platono, la universalaĵo ekzistas krom specialaj aĵoj, kaj estas rilatita al ili kiel ilia prototipo aŭ ekzemplero.
Por Aristotelo, tial, sciteorio estas bazita sur la studo de specialaj fenomenoj kaj pliiĝas al la scio pri esencoj, dum por Platono-sciteorio komenciĝas kun scio pri universalaj Formoj (aŭ ideoj) kaj descendas al scio pri specialaj imitoj de tiuj.
Por Aristotelo, "formo" daŭre rilatas al la senkondiĉa bazo de fenomenoj sed estas "instantiateita" en speciala substanco (vidu Universalaĵoj kaj unuopojn , malsupre).
En certa signifo, la metodo de Aristotelo estas kaj indukta kaj dedukta, dum tiu de Platono estas esence dedukta de aprioraj principoj.
#000031
En la terminologio de Aristotelo, "fiziko" estas branĉo de filozofio ekzamenanta la fenomenojn de la natura mondo, kaj inkludas kampojn kiuj estus rigarditaj hodiaŭ kiel fizikoj, biologio kaj aliaj natursciencoj.
En modernaj tempoj, la amplekso de filozofio fariĝis limigita al pli senmarkaj aŭ abstraktaj enketoj, kiel ekzemple etiko kaj metafiziko, en kiu logiko ludas gravan rolon.
Hodiaŭ filozofio tendencas ekskludi empirian studon de la natura mondo per la scienca metodo.
En kontrasto, la filozofiaj klopodoj de Aristotelo ampleksis praktike ĉiujn aspektojn de intelekta enketo.
#000032
En la pli granda signifo de la vorto, Aristotelo igas filozofion samampleksa kun rezonado, kiun li ankaŭ priskribus kiel "sciencon".
Notu, aliflanke, ke lia uzo de la esprimo scienco portas malsaman signifon ol tio kovrita antaŭ la esprimo "al scienca metodo".
Por Aristotelo, "ĉio scienco ( dianoia) estas aŭ praktika, poezia aŭ teoria" ( Metafiziko 1025b25).
Per praktika scienco, li volas diri etikon kaj politikon;
per poezia scienco, li volas diri la studon de poezio kaj la aliajn belartojn;
per teoria scienco, li volas diri fizikojn, matematikon kaj metafizikon.
#000033
Se logiko (aŭ "analizistoj") estas rigardita kiel studpreparaĵo al filozofio, la sekcioj de aristotela filozofio konsistus el: (1)
Theoretical Philosophy, inkluzive de Metaphysics, Physics kaj Mathematics;
Practical Philosophy kaj (4) Poetical Philosophy.
#000034
En la periodo inter liaj du restadoj en Ateno, inter liaj tempoj en la akademio kaj la liceo, Aristotelo kondukis la plej grandan parton de la scienca pensado kaj esplorado por kiu li estas fama hodiaŭ.
Fakte, la plej granda parto de la vivo de Aristotelo estis dediĉita al la studo de la objektoj de naturscienco.
La metafiziko de Aristotelo enhavas observaĵojn sur la naturo de nombroj sed li faris neniujn originajn kontribuojn al matematiko.
Certe, aliflanke, prezenti originan esploradon en la naturscienco-, ekz., botaniko, zoologio, fiziko, astronomio, kemio, meteologio, kaj plurajn aliajn sciencojn.
#000035
La skribaĵoj de Aristotelo pri scienco estas plejparte kvalitaj, kontraste al kvanta.
Komenciĝante en la 16-a jarcento, sciencistoj komencis apliki matematikon al la fizikaj sciencoj, kaj la laboro de Aristotelo en tiu kampo estis rigardita kiel senespere neadekvata.
Liaj malfunkcioj estis plejparte pro la foresto de konceptoj kiel maso, rapideco, forto kaj temperaturo.
Li havis koncepton de rapideco kaj temperaturo, sed neniun kvantan komprenon de ili, kiu estis duonflankaj pro la foresto de bazaj eksperimentaj aparatoj, kiel horloĝoj kaj termometroj.
#000036
Liaj skribaĵoj disponigas raporton pri multaj sciencaj observaĵoj, miksaĵon de frumatura precizeco kaj scivolemajn erarojn.
Ekzemple, en lia History of Animals (Historio de Bestoj) li asertis ke homaj maskloj havas pli da dentoj ol inoj.
En simila vejno, Johano Filopono, kaj pli posta Galileo, montrita per simplaj eksperimentoj ke la teorio de Aristotelo ke pli peza objekto falas pli rapide ol pli malpeza objekto estas malĝusta.
Aliflanke, Aristotelo refutis la aserton de Demokrito ke la konsistis el "tiuj steloj kiuj estas ombritaj per la tero de la radioj de la suno", indikante (ĝuste, eĉ se tia rezonado verŝajne estos malakceptita por longa tempo) ke, donitaj "aktualaj astronomiaj manifestacioj" kiuj "la grandeco de la suno estas pli bonega ol tiu de la tero kaj la distanco de la steloj de la tero multajn fojojn pli granda ol tiu de la suno, tiam ...
la suno brilas sur ĉiuj steloj kaj la tero ekzamenas neniun el ili."
#000037
Aristotelo ankaŭ havis kelkajn sciencajn blindmakulojn.
Li postulis geocentran kosmologion kiun ni povas percepti en selektadoj de la Metafiziko, kiu estis vaste akceptita supren ĝis la 16-a jarcento.
De la tria jarcento ĝis la 16-a jarcento, la domina vido diris ke la Tero estis la rotacia centro de la universo.
#000038
Ĉar li eble estis la filozofo plej respektis de eŭropaj pensuloj dum kaj post la Renesanco, tiuj pensuloj ofte prenis la erarajn poziciojn de Aristotelo kiel surbaze de, kiuj tenis reen sciencon en tiu epoko.
Tamen, la sciencaj mankoj de Aristotelo ne devus misinformi unu en forgesado de liaj grandaj antaŭenmarŝoj en la multaj sciencaj kampoj.
Ekzemple, li fondis logikon kiel formala scienco kaj kreis fundamentojn al biologio kiuj ne estis anstataŭitaj por du Jarmiloj.
Krome, li lanĉis la fundamentan nocion ke naturo estas kunmetita de aĵoj al tiu ŝanĝo kaj ke studi tiajn ŝanĝojn povas disponigi utilan scion pri subestaj konstantoj.
#000039
Li [Aristotelo] rilatas al multaj ekzemploj de ŝanĝoj nun konstante daŭriĝante, kaj insistas emfaze pri la bonegaj rezultoj kiujn ili devas produkti en la erareto de aĝoj.
Li ekzempligas specialajn kazojn de lagoj kiuj sekigis supren, kaj dezertojn kiuj ĉe longo iĝis ondobrilaj proksime de riveroj kaj sterkis.
Li montras al la kresko de la Nilotodelto ekde la tempo de Homero, al la shaloŭing de la Palus Maeotis ene de sesdek jarojn de sia propra tempo ...
al la ufeaving de unu el la eolaj insuloj, antaŭa al vulkana erupcio.
La ŝanĝojn el la tero, li diras, estas tiel malrapidaj en komparo al la tempodaŭro de niaj vivoj, ke ili estas nerimarkitaj;
kaj la migradoj de homoj post grandaj katastrofoj, kaj sia forigo al aliaj regionoj, kaŭzas la okazaĵon esti forgesita.
#000041
Aristotelo proponis kvinan elementon, eteron, aldone al la kvar proponis pli frue de Empedoklo.
#000042
Aristotelo difinis moviĝon kiel la aktualecon de potencialo kiel tia.
Aquinas sugestis ke la trairejo estu komprenita laŭlitere;
tiu moviĝo povas efektive esti komprenita kiel la aktiva plenumado de potencialo, kiel transiro direkte al eble ebla ŝtato.
Ĉar aktualeco kaj potencialo estas normale kontraŭoj en Aristotelo, aliaj komentistoj aŭ sugestas ke ke la vortigo kiu venis malsupren al ni kiu la aldono de la "kiel tia" al la difino estas kritika al komprenado de ĝi. estas
#000045
Aristotelo sugestis ke la kialo de io ajn okazanta povas esti atribuita al kvar malsamaj specoj de samtempe aktivaj faktoroj.
Lia nomo aitia estas tradicie tradukita kiel "kialo", sed ĝi ne ĉiam rilatas al tempa sekvenco;
ĝi eble estos pli bone tradukita kiel "klarigo", sed la tradicia interpreto estos utiligita ĉi tie.
#000046
Plie, aferoj povas esti kialoj unu de la alia, kaŭzante unu la alian reciproke, tiel laboregokialtrejnitecon kaj inverse, kvankam ne en laŭ la saman manieron aŭ funkcio, tiu estas kiel la komenco de ŝanĝo, la aliaj kiel la celo.
(Tiel Aristotelo unue proponis reciprokan aŭ cirklan kaŭzecon kiel rilaton de reciproka dependeco aŭ influo de kialo sur efiko.
Krome, Aristotelo indikis ke la sama aĵo povas esti la kialo de kontraŭaj efikoj;
ĝia ĉeesto kaj foresto povas rezultigi malsamajn rezultojn.
Simple ĝi estas la celo aŭ celo kiu kaŭzas okazaĵon.
Niaj du domeno devigas iun aŭ ion intencite renversi la unuan domenon, ĉar ĝi ne povas fali de sia propra akordo.
#000048
Aristotelo markis du reĝimojn de kaŭzado: bonorda (tidligere) kaŭzado kaj neintencita (ŝanco) kaŭzado.
Ĉiuj kialoj, kaj bonordaj kaj hazardaj, povas esti parolitaj pri tiel fakta aŭ ebla, kaj tiel senmarka aŭ akurata.
La sama lingvo rilatas al la efikoj de kialoj, tiel ke faktaj efikoj estas asignitaj al funkciigado kaŭzas, senmarkaj efikoj al senmarkaj kialoj, kaj specialaj efikoj al unuopo kaŭzas.
#000049
Aristotelo tenis pli precizajn teoriojn en kelkaj optikaj konceptoj ol aliaj filozofoj de sia tago.
La duaj plej malnovaj skribaj signoj de fotilo obscura (post Mozio de ĉ. 400 a.K.) povas esti trovitaj en Aristotelo dokumentado de tia aparato en 350 a.K. en Problemata.
La aparataro de Aristotelo enhavis malhelan kameron kiu povis ununuran malgrandan truon, aŭ aperturon, permesi ke sunlumo enirus.
Aristotelo uzis la aparaton por fari observaĵojn de la suno kaj notis tion ne grave kio formo la truo estis, la suno daŭre estus ĝuste elmontrita kiel rondobjekto.
En modernaj fotiloj, tio estas analoga al la diafragmo.
Aristotelo ankaŭ faris la observadon kiu kiam la distanco inter la aperturo kaj la surfaco kun la bildo pliiĝis, la bildo estis pligrandigitaj.
#000050
Laŭ Aristotelo, spontaneco kaj ŝanco estas kialoj de kelkaj aĵoj, distingeblaj de aliaj specoj de kialo.
Ŝanco kiel hazarda celo kuŝas en la sfero de hazardaj aĵoj.
Ĝi estas "de kio estas spontanea" (sed notas ke kio estas spontanea ne venas de ŝanco).
Por pli bona kompreno de la koncepto de Aristotelo de "ŝanco" eble estos pli bone pensi pri "koincido": Io okazas de ŝanco se persono metas kun la intenco de havado de unu aĵo okazas, sed kun la rezulto de alia aĵo (ne celita) okazanta.
#000051
Tiu persono povas trovi alian personvoladon por donaci grandan sumon.
Tamen, se la persono serĉanta la donacojn renkontus la persondonacadon, ne por la celo de kolektaddonacoj, krom por iu alia celo, Aristotelo nomus la kolektadon de la donaco de tiu akurata donacanto rezulto de ŝanco.
Devas esti nekutime ke io okazas de ŝanco.
En aliaj vortoj, se io okazas ĉio aŭ plej de la tempo, ni ne povas diri ke ĝi estas de ŝanco.
#000052
Ekzistas ankaŭ pli specifa speco de ŝanco, kiun Aristotelo nomas "bonŝancon", kiu povas nur validi por homoj, ĉar ĝi estas en la sfero de moralaj agoj.
Laŭ Aristotelo, bonŝanco devas impliki elekton (kaj tiel konsiderado), kaj nur homoj estas kapablaj je konsiderado kaj elekto.
"Kio ne estas kapabla je ago ne povas fari ion ajn de ŝanco".
#000053
Aristotelo difinas metafizikon kiel "la scion pri malgrava estaĵo", aŭ da "estaĵo en la plej alta grado da abstraktado."
Li nomas metafizikon "unua filozofio", same kiel "la teologicscienco".
#000054
Aristotelo ekzamenas la konceptojn de substanco kaj esenco ( ousia) en sia Metafiziko (Libro VII), kaj li finas ke speciala substanco estas kombinaĵo de kaj afero kaj formo.
En Book VIII, li distingas la demandon pri la substanco kiel la subaĵo, aŭ la materialon de kiu ĝi estas kunmetita.
Ekzemple, la demando pri domo estas la brikoj, kiun ŝtonoj, konstrulignoj ktp., aŭ kiun kio ajn konsistigas al la ebla domo, dum la formo de la substanco estas la fakta domo, nome "protektante korpoj kaj kapitalaĵoj" aŭ ajna alia diferencoj (vidu ankaŭ predicable'ojn) kiuj lasis nin difini ion kiel domo.
La formulo kiu donas la komponentojn estas la raporto pri la afero, kaj la formulo kiu donas la diferencojn estas la raporto pri la formo.
#000055
kun konsidero al la ŝanĝo ( kinezo ) kaj ĝiaj kialoj nun, kiel li difinas en sia Fiziko kaj On Generation and Corruption 319b-320a, li distingas la alveno por esti de:
#000056
kresko kaj diminuado, kiu estas ŝanĝo en kvanto;
movado, kiu estas ŝanĝo en spaco;
ŝanĝo, kiu estas ŝanĝo en kvalito.
#000057
Rilatante al potencialo, tio estas kia aĵo estas kapabla je farado, aŭ estante agita sur, se la kondiĉoj estas ĝustaj kaj ĝi ne estas malhelpita per iom alia.
Ekzemple, la semo da planto en la grundo eble estas ( dinamei) planto, kaj se ne estas malhelpita per io, ĝi iĝos planto.
Eble estaĵoj povas aŭ "agi" ( poiein) aŭ "esti agitaj sur" ( paskein), kiu povas esti aŭ denaska aŭ lernita.
Ekzemple, la okuloj posedas la potencialon de vido (denaska - estante agitaj sur), dum la kapableco de ludado de la fluto povas esti posedita per lernado (ekzerco - intertempa).
#000059
Aktualeco estas la plenumado da la fino de la potencialo.
Ĉar la fino ( telos) estas la principo de ĉiu ŝanĝo, kaj por la konsidero de la fino ekzistas potencialo, tial aktualeco estas la fino.
Plusendantaj tiam al nia antaŭa ekzemplo, ni povis diri ke aktualeco estas kiam planto faras unu el la agadoj kiujn plantoj faras.
#000060
Por tio por la konsidero de kiu aĵo estas, estas sia principo, kaj la iĝado estas por la konsidero de la fino;
kaj la aktualeco estas la fino, kaj ĝi estas por la konsidero de tio ke la potencialo estas lernita.
Por bestoj ne vidas en ordo ke ili povas havi vidon, sed ili havas vidon kiun ili povas vidi.
#000061
En resumo, la afero kutimis fari domon havas potencialon por esti domo kaj kaj la agado de konstruaĵo kaj la formo de la fina domo estas aktualecoj, kio ankaŭ estas fina celo aŭ fino.
Tiam Aristotelo-enspezo kaj finas ke la aktualeco estas antaŭ potencialo en formulo, en tempo kaj en realeco.
#000062
Kun tiu difino de la speciala substanco (t.e., materio kaj formo), Aristotelo provas solvi la problemon de la unueco de la estaĵoj, ekzemple, "kio estas ĝi tio faras viron oni"?
Poste, laŭ Platono ekzistas du Ideoj: besto kaj dupiedulo, kiom tiam estas homekipi unuecon?
Tamen, laŭ Aristotelo, la potencialestaĵo (materio) kaj la fakta (formo) estas oni kaj la sama aĵo.
#000063
La antaŭulo de Aristotelo, Platono, argumentis ke ĉiuj aĵoj havas universalan formon, kiu povis esti aŭ posedaĵo aŭ rilato al aliaj aĵoj.
Kiam ni rigardas pomon, ekzemple, ni vidas pomon, kaj ni ankaŭ povas analizi formon de pomo.
En tiu distingo, ekzistas speciala pomo kaj universala formo de pomo.
Krome, ni povas meti pomon plej proksime al libro, tiel ke ni povas paroli pri kaj la libro kaj pomo kiel estante plej proksime al unu la alian.
#000064
Platono argumentis ke ekzistas kelkaj universalaj formoj kiuj ne estas parto de specialaj aĵoj.
Ekzemple, estas eble ke ekzistas neniu unuopo bona en ekzisto, sed "varo" daŭre estas bonorda universala formo.
Bertrand Russell estas 20-ajarcenta filozofo kiu konsentis kun Platono pri la ekzisto de "uninstantiateitaj universalaĵoj".
#000065
Aristotelo disputis kun Platono en tiu punkto, argumentante ke ĉiuj universalaĵoj estas instantiateitaj.
Aristotelo argumentis ke ekzistas neniuj universalaĵoj kiuj estas liberaj ĝis ekzistantaj aĵoj.
Laŭ Aristotelo, ĉu universalaĵo ekzistas, aŭ kiel unuopo aŭ rilato, tiam havendaĵo ekzistanta, devas esti nuntempe, aŭ devas esti en la estonteco, io sur kiu la universalaĵo povas esti bazita.
Sekve, laŭ Aristotelo, se estas ne la kazo ke iu universalaĵo povas esti bazita al objekto kiu ekzistas ĉe iu tempodaŭro, tiam ĝi ne ekzistas.
#000066
Krome, Aristotelo disputis kun Platono koncerne la lokon de universalaĵoj.
Kiel Platono parolis pri la mondo de la formoj, loko kie ĉiuj universalaj formoj ekzistas, Aristotelo asertis ke universalaĵoj ekzistas ene de ĉiu aĵo sur kiu ĉiu universalaĵo estas bazita.
Tiel, laŭ Aristotelo, la formo da pomo ekzistas ene de ĉiu pomo, prefere ol en la mondo de la formoj.
#000067
En aristotela scienco, precipe en biologio, aferoj li vidis sin esti elteninta la teston de tempo pli bonaj ol lia rerakontado de la raportoj de aliaj, kiuj enhavas eraron kaj superstiĉon.
Li dissekcis bestojn sed ne homojn;
liaj ideoj sur kiel la homakorpaj verkoj estis preskaŭ totale anstataŭitaj.
#000068
Aristotelo estas la plej frua naturhistoriisto kies laboro postvivis en iu detalo.
Aristotelo certe esploris en la naturhistorio de Lesbo, kaj la ĉirkaŭaj maroj kaj najbaraj areoj.
La verkoj kiuj reflektas tiun esploradon, la History of Animals (Historio de Bestoj) , Generation of Animals (Generacio de Bestoj) , Movement of Animals (Movado de Bestoj) , kaj Parts of Animals (Partoj de Bestoj) , enhavas kelkajn observaĵojn kaj interpretojn, kune kun diversaj mitoj kaj eraroj.
La plej frapaj trairejoj estas koncerne la maro-vivon videblan de observado pri Lesbo kaj haveblaj de la kaptaĵoj de fiŝkaptistoj.
Liaj observaĵoj pri anariko, elektraj fiŝoj ( Torpedo ) kaj lufioj estas detalaj, kiel estas ke li skribas sur cefalopodoj, nome, Octopus, Sepion ( polpo) kaj la argonaŭton ( Argonauta argo ).
Lia priskribo de la hektokotil-brako, uzita en seksa reproduktado, estis vaste malkredita ĝis ĝia reeltrovaĵo je la 19-a jarcento.
Li apartigis la akvajn mamulojn de fiŝoj, kaj sciis ke ŝarkoj kaj radioj estis parto de la grupo li vokis Selachē ( selakian).
#000069
Ekzemplo de liaj metodoj, inkluzive de dissekcio kaj observado, venas de la Generation of Animals (Generacio de Bestoj), kie li priskribas rompiĝantajn malfermajn sterkitajn kokidovojn je intervaloj por malkovri la sekvencon en kiu videblaj organoj estas generitaj.
#000070
Aristotelo donis precizajn priskribojn de la kvar-ĉambrigitaj antaŭ-stomakoj de remaĉuloj, kaj de la ovoviviparoza embriologia evoluo de la leporhundoŝarka Mustelus mustelus .
#000071
Aristotelo distingis proksimume 500 speciojn de birdoj, mamuloj kaj fiŝoj.
Kion la moderna zoologo nomus vertebruloj kaj senvertebruloj, Aristotelo vokis "bestojn kun sango" kaj "bestoj sen sango".
Bestoj kun sango estis dividitaj en viva-biradon (mamuloj), kaj ovo-biradon (birdoj kaj fiŝoj).
Senvertebruloj (' bestoj sen sango ')
insektoj, krustuloj (dividita en ne-senŝeligitan - cefalopodoj - kaj senŝeligitan) kaj testacea (moluskoj) estas.
#000072
Aristotelo kredis ke intelektaj celoj, t.e., finaj kialoj, gvidis ĉiujn naturprocezojn.
Tia teleologia vido donis Aristotelo-kialon por pravigi liajn observitajn datenojn kiel esprimo de formala dezajno.
Notante ke "neniu besto havas, en la sama tempo, kaj dentegoj kaj kornoj", kaj "unu-duhufa besto per du kornoj mi neniam vidis", Aristotelo sugestis ke Naturo, donanta neniun beston kaj kornoj kaj dentegojn, forpuŝis vantecon, kaj doni al estaĵoj kapablojn nur certagrade tia kiam ili estas necesaj.
Notante ke remaĉuloj havis multoblajn stomakojn kaj malfortajn dentojn, li supozis ke la unua devis kompensi por ĉi-lasta, kie Nature provas konservi specon de ekvilibro.
#000073
Li deklaris en la History of Animals (Historio de Bestoj) ke estaĵoj estis aranĝitaj en gradigita skalo de perfekteco leviĝanta de mineraloj ĝis plantoj kaj bestoj, kaj supren ĝis viro, formante la scalan naturae aŭ grandan ĉenon de estaĵo.
Lia sistemo havis dek unu karakterojn, aranĝis harmonii "al la grado al kiu ili estas infektitaj kun potencialo", esprimita en sia formo ĉe naskiĝo.
La plej altaj bestoj metis varmajn kaj malsekajn estaĵojn vivantaj, la plej malsupraj portis ilian malvarmon, sekan, kaj en dikaj ovoj.
Por Charles Singer, "Nenio estas pli rimarkinda ol [xxx] klopodoj al [ekspoziciaĵo] la rilatoj de porvivaĵaĵoj kiel scala naturae ".
#000074
Aristotelo ankaŭ diris ke la nivelo de la perfekteco de estaĵo estis reflektita en sia formo, sed ne preordainita per tiu formo.
Ideoj kiel tio, kaj liaj ideoj pri animoj, ne estas rigarditaj kiel scienco entute en modernaj tempoj.
#000075
Li lokis emfazon de la tipo (j) de animo kiun organismo posedis, asertante ke plantoj posedas vegetativan animon, respondecan por reproduktado kaj kresko, bestoj vegetativan kaj senteman animon, respondecan por moviĝeblo kaj sensacio, kaj homoj vegetativan, senteman, kaj racian animon, kapablan je penso kaj reflektado.
#000076
Aristotelo, kontraste al pli fruajn filozofojn, sed laŭ la egiptoj, metis la racian animon en la koron, prefere ol la cerbo.
Rimarkinda estas la dividado de Aristotelo de sensacio kaj penso, kiuj ĝenerale iris kontraŭ antaŭaj filozofoj, kun la escepto de Alcmaeon.
#000077
La posteulo de Aristotelo ĉe la liceo, Teofrasto, skribis serion de libroj pri botaniko - la History of Plants (Historio de Plantoj) - kiu pluvivis kiel la plej grava kontribuo de antikvo al botaniko, eĉ en la Mezepokon.
Multaj el la nomoj de Theophrastus pluvivas en modernajn tempojn, kiel ekzemple Karpoj por frukto, kaj semujjono por koleoptilo.
#000078
Prefere ol temigi formalajn kialojn, kiel Aristotelo faris, Teofrasto indikis mekanistan skemon, desegnante analogecojn inter naturaj kaj artefaritaj procezoj, kaj fidante je la koncepto de Aristotelo de la efika kaŭzo.
Theophrastus ankaŭ rekonis la rolon de sekso en la reproduktado de kelkaj pli altaj plantoj, kvankam tiu lasta eltrovaĵo estis perdita en pli postaj aĝoj.
#000079
Post Theophrastus, la liceo ne produktis ajnan originan laboron.
Kvankam intereso en la ideoj de Aristotelo pluvivis, ili estis ĝenerale prenitaj senkritike.
Ĝi ne estas ĝis la aĝo de Aleksandrio sub la Ptolemies kiu avancas en biologio povas esti denove trovita.
#000080
La unua medicina instruisto en Aleksandrio, Herophilus of Chalcedon (Herophilus de Kalcedonio), korektis Aristotelo'n, metante inteligentecon en la cerbon, kaj ligis la nervan sistemon al moviĝo kaj sensacio.
Herophilus ankaŭ distingita inter vejnoj kaj arterioj, notante ke ĉi-lasta pulso dum la unua ne faras.
Kvankam kelkaj maljunegaj atomistoj kiel ekzemple Lukrecio defius la teleologian vidpunkton de aristotelaj ideoj pri vivo, teleologio (kaj post la ascendo de kristanismo, natura teologio) restus centra al biologia penso esence ĝis la 18-a kaj 19-a jarcentoj.
Ernst Mayr asertis ke ekzistis "nenio de iu reala sekvo en biologio post Lucretius kaj Galeno de Pergamono ĝis la Renesanco."
La ideoj de Aristotelo de naturhistorio kaj medicino pluvivis, sed ili estis ĝenerale prenitaj senkritike.
#000081
La psikologio de Aristotelo, donita en lia disertaĵo On the Soul ( peripsiko, ofte konata per it latina titolo De Anima), postulas tri specojn de animo ("psikoj"): la vegetativa animo, la sentema animo, kaj la racia animo.
Tiu speco de animo estas kapabla je la samaj potencoj kiel la aliaj specoj: Kiel la vegetativa animo ĝi povas kreski kaj nutri sin;
kiel la sentema animo ĝi povas travivi sensaciojn kaj moviĝi loke.
La unika parto de la homa, racia animo estas sia kapablo ricevi formojn de aliaj aĵoj kaj kompari ilin.
#000082
Por Aristotelo, la animo ( psiko) estis pli simpla koncepto ol ĝi estas por ni hodiaŭ.
Per animo li simple volis diri la formon de porvivaĵo estanta.
Ĉar ĉiuj estaĵoj estas kunmetaĵoj de formo kaj materio, la formo de vivantaj estaĵoj estas ke kiu dotas ilin kun kio estas specifa por vivantaj estaĵoj, ekz. la kapablo iniciati movadon (aŭ kaze de plantoj, kresko kaj kemiaj transformoj, kiujn Aristotelo pripensas specojn de movado).
#000083
Laŭ Aristotelo, memoro estas la kapablo teni perceptitan travivaĵon en via menso kaj havi la kapablon distingi inter la interna "aspekto" kaj okazo en la pasinteco.
En aliaj vortoj, memoro estas mensa bildo ( fantasmo) en kiu Aristotelo difinas en De Anima, kiel aspekton kiu estas surpresita sur la parto de la korpo kiu formas memoron.
Aristotelo kredis ke "premsigno" iĝas imponita en semi-fluida korporgano kiu spertas plurajn ŝanĝojn por fari memoron.
Memoro okazas kie stimuloj estas tro kompleksaj ke la nerva sistemo (semi-fluida korporgano) ne povas ricevi ĉiujn impresojn tuj.
Tiuj ŝanĝoj estas la sama kiel tiuj implikitaj en la operacioj de sensacio, ordinara racio, kaj pensantaj.
La mensa bildo surpresita en la korporgano estas la fina produkto de la tuta proceso de sencpercepto.
Ĝi ne gravas se la travivaĵo estis vidita aŭ aŭdita, ĉiu sperto alvenas kiel mensa bildo en memoro [61]
#000084
Aristotelo uzas la vorton "memoro" por du bazaj kapabloj.
Unue, la fakta retenado da la travivaĵo en la mnemonika "premsigno" kiu povas evolui el sensacio.
Due, la intelekta timo kiu venas kun la "premsigno" pro estado impresita en speciala tempo kaj pretigospecifa enhavo.
Tiuj kapabloj povas esti klarigitaj kiam memoro estas nek sensacio nek pensado ĉar estas ekestas nur post tempoperiodo.
Tial, memoro estas de la pasinteco, [62] prognozo estas de la estonteco, kaj sensacio estas de la donaco.
La rehavigo de niaj "premsignoj" ne povas esti farita subite.
Transira kanalo estas necesa kaj situanta en niaj pasintaj travivaĵoj, kaj por nia antaŭa sperto kaj prezenti sperton.
#000085
Aristotelo proponis ke nelernemaj homoj havu bonan memoron ĉar la fluidoj en ilia cerbo ne forlavas sian memororganon kutimis surpresi travivaĵojn kaj tiel la "premsigno" povas facile daŭri.
Tamen, ili ne povas esti tro malrapidaj aŭ la hardita surfaco de la organo ne ricevos novajn "premsignojn".
Li kredis la idoj kaj la malnovo ne konvene evoluigas "premsignon".
Junularoj spertas rapidajn ŝanĝojn kiam ili formiĝas, dum la organoj de la elderly komencas kadukiĝi, tiel bremsante novajn "premsignojn".
Same, homoj kiuj estas tro rapidspritaj estas similaj al la ido kaj la bildo ne povas esti fiksita pro la rapidaj ŝanĝoj de ilia organo.
Ĉar intelektaj funkcioj ne estas engaĝitaj en memoro, memoroj apartenas al kelkaj bestoj ankaŭ, sed nur tiuj en kiu havas percepton de tempo.
#000086
Ĉar Aristotelo kredas ke homoj ricevas ĉiujn specojn de sencperceptoj kaj ke homoj perceptas ilin kiel bildoj aŭ "premsignoj", homoj kontinue teksas kune novajn "premsignojn" de aĵoj kiujn ili travivas.
Por serĉi tiujn "premsignojn", homoj serĉas la memoron mem.
Ene de la memoro, se unu sperto estas ofertita anstataŭe de specifa memoro, ke persono malaprobos tiun sperton ĝis ili trovas kio ili serĉas.
Rememoro okazas kiam unu sperto kompreneble sekvas alian.
Se la ĉeno de "bildoj" estas necesa, unu memoro stimulos la aliajn.
Se la ĉeno de "bildoj" ne estas necesa, sed atendita, tiam ĝi nur stimulos la alian memoron en la plej multaj kazoj.
Kiam homoj memoras travivaĵojn, ili stimulas certajn antaŭajn travivaĵojn ĝis ili stimulis tiu kiu estis necesa.
#000087
Rememoro estas la mem-direktitagado de prenado de la informoj stokita en memoro- "premsigno" post kiam iom da tempo pasis.
Rehavigo de stokitaj informoj estas dependa de la amplekso de mnemonikaj kapabloj de estaĵo (homa aŭ besto) kaj la kapabloj la homa aŭ besto posedas.
Nur homoj memoros "premsignojn" de intelekta agado, kiel ekzemple nombroj kaj vortoj.
Bestoj kiuj havas percepton de tempo povos preni memorojn de siaj pasintaj observaĵoj.
Memorado implikas nur percepton de la aĵoj memorita kaj de la tempo pasita.
Rememoro de "premsigno" estas ke kie la nunaj travivaĵoj persono memoras estas similaj kun elementoj korespondantaj en karaktero kaj aranĝo de pretere sensspertoj.
Kiam "premsigno" estas memorita, ĝi povas produkti grandan grupon de rilataj "premsignoj".
#000088
Aristotelo kredis la ĉenon de penso, kiu finiĝas en rememoro de certaj "premsignoj", estis ligita sisteme en tri specoj de rilatoj: simileco, kontrasto, kaj apudeco.
Tiuj tri leĝoj konsistigas lian Laws of Association (Leĝoj de Association).
Aristotelo kredis ke pasintaj travivaĵoj estas kaŝaj ene de nia menso.
Forto funkciigas por veki la kaŝan materialon por alporti supren la faktan travivaĵon.
Laŭ Aristotelo, unuiĝo estas la potenco denaska en mensa stato, kiu funkciigas sur la neesprimitaj restaĵoj de iamaj travivaĵoj, permesante al ili pliiĝi kaj esti memorita.
#000089
Antaŭ komprenado de la videbloj de Aristotelo en sonĝoj, unue lia ideo de dormo devas esti ekzamenita.
Aristotelo donas raporton pri sia klarigo de dormo en On Sleep and Wakefulness.
Dormo okazas kiel rezulto de trouzo de la sencoj [69] aŭ de digestado, [68] tiel ke ĝi estas decida al la korpo, inkluzive de la sencoj, tiel ke ĝi povas esti revigligita.
Dum persono estas endorme, la kritikaj agadoj, kiuj inkludas meditema, sentado, hejmenvokon kaj memoradon, ne funkcias kiel certe dum sendormeco.
Ĉar persono ne povas senti dum dormo ili ankaŭ povas ne havi deziron, kio estas la sekvo de sensacio.
Tamen, la sencoj povas funkcii dum dormo, [69] kvankam alimaniere ol kiam persono estas nedorma ĉar dum dormo persono daŭre povas havi sensspertojn.
Ankaŭ, ne ĉiuj la sencoj estas neaktivaj dum dormo, nur tiuj kiuj estas lacaj.
#000090
Dum dormo, persono estas en ŝanĝita mensstato.
Aristotelo komparas dormantan personon kun persono kiu estas devancita de fortaj sentoj direkte al stimulo.
Ekzemple, persono kiu havas fortan pasion pri iu povas komenci opinii ke ili vidas ke persono ĉie ĉar ili estas tiel devancitaj de siaj sentoj.
Kiam persono estas endorme, iliaj sencoj ne funkcias kiel certe kiam ili estas nedormaj kaj tio rezultigas ilin opiniante kiel persono kiu estas influita per fortaj sentoj.
Ekde persono dormi estas en tiu sugestiva ŝtato, ili iĝas facile trompitaj per kio aperas en iliaj sonĝoj.
#000092
Kiam endorme, persono estas nekapabla fari juĝojn kiel jes kiam ili estas nedormaj [68] Pro la sencoj ne funkciaj normale dum dormo, ili estas nekapablaj helpi personon taksi kio okazas en ilia sonĝo.
Tio en victurno igas la personon kredi ke la sonĝo estas reala.
Sonĝoj povas esti absurdaj en naturo sed la sencoj ne povas percepti ĉu ili estas realaj aŭ ne.
Tiel, la revulo estas igita akcepti la sonĝon ĉar al ili mankas la elekto por juĝi ĝin.
#000093
Unu komponento de la teorio de Aristotelo de sonĝoj lanĉas ideojn kiuj estas malkongruaj al antaŭe kontrolitaj kredoj.
Li asertis ke sonĝoj ne antaŭdiras kaj ke ili ne estas senditaj per dia estaĵo.
Aristotelo argumentis ke kazoj en kiuj sonĝoj similas ontokazojn estas hazardaĵoj ne aŭguradoj.
Tiuj ideoj estis malkongruaj al kio estis kredita koncerne sonĝojn, sed tiutempe kiam li lanĉis tiujn ideojn pli da pensuloj komencis doni naturalismaj kontraste al supernaturaj klarigoj al fenomenoj.
#000094
Aristotelo ankaŭ inkludas en sia teorio de sonĝoj kio konsistigas sonĝon kaj kio ne faras.
Li asertis ke sonĝo unue estas establita per la fakto ke la persono estas endorme kiam ili travivas ĝin.
Se persono havis bildon ekaperu por momento post vekiĝado supren aŭ se ili vidas ion en la mallumo ĝi ne estas konsiderita sonĝo ĉar ili estis nedormaj kiam ĝi okazis.
Due, ĉiu senssperto kiu fakte okazas dum persono estas endorme kaj estas perceptitaj fare de la persono dum endorme ne kvalifikas kiel parto de sonĝo.
Ekzemple, se, dum persono dormas, pordo fermas kaj en ilia sonĝo ili aŭdas ke pordo estas fermita, Aristotelo argumentas ke tiu senssperto ne estas parto de la sonĝo.
La fakta senssperto estas perceptita per la sencoj, la fakto ke ĝi okazis dum la persono estis endorme ne igas ĝin parto de la sonĝo.
Finfine, la bildoj da sonĝoj devas esti rezulto da daŭrantaj impresoj de sensspertoj havitaj kiam nedorme.
#000095
Aristotelo konsideris etikon esti praktikan prefere ol teoria studo, t.e., oni alstrebis iĝi bona kaj fari bona prefere ol sciado pro si propra.
Li skribis plurajn disertaĵojn pri etiko, inkluzive de plej precipe, la Nicomachean Etiko .
#000096
Aristotelo instruis ke virto devas fari kun la bonorda funkcio ( ergon) de aĵo.
Okulo estas nur bona okulo en tiel multo kiam ĝi povas vidi, ĉar la bonorda funkcio de okulo estas vido.
Aristotelo konkludis ke homoj havendaĵo funkcion specifan por homoj, kaj ke tiu funkcio devas esti agado de la psukē (normale tradukita kiel animo) laŭ racio ( emblemoj ).
Aristotelo identigis tian optimumagadon de la animo kiel la celo de ĉiuj homa konscia ago, Eŭdemonismo , ĝenerale tradukite kiel "feliĉo" aŭ foje "al bonfarto".
Havi la potencialon de iam esti feliĉa laŭ tiu maniero nepre devigas bonan karakteron ( ētikē aretē ), ofte tradukitan kiel morala (aŭ etika) virto (aŭ plejboneco).
#000097
Aristotelo instruis ke por atingi ke virta kaj eble feliĉa karaktero postulas unuan fazon de havado de la riĉaĵo por esti kutimita ne konscie, sed de instruistoj, kaj sperto, kondukante al pli posta stadio en kiun oni konscie elektas farendaĵo la plej bonajn aĵojn.
Kiam la plej bonaj homoj venas por vivi vivon tiun manieron ilia praktika saĝeco ( phronesis ) kaj ilia intelekto ( karido ) povas evoluigi kun unu la alian direkte al la plej alta ebla homa virto, la saĝeco de plenumebla teoria aŭ konjekta pensulo, aŭ en aliaj vortoj, filozofon.
#000098
Aldone al liaj verkoj pri etiko, kiuj alparolas la individuon, Aristotelo alparolis la grandurbon en sia labora titolita Politiko .
Aristotelo konsideris la grandurbon esti natura komunumo.
Krome, li konsideris la grandurbon esti antaŭa en graveco al la familio kiu en victurno estas antaŭ la individuo, "ĉar la tuta nepraĵo de neceso estu antaŭ la parto".
Li ankaŭ fame deklaris ke "la homo estas proksime de naturo politika besto" kaj ankaŭ argumentante ke la difina faktoro de la homaro inter aliaj en bestregno estas it racio.
Aristotelo elpensis politiko kiel estante kiel organismo prefere ol ŝati maŝinon, kaj kiel kolekto de partoj neniuj el kiuj povas ekzisti sen la aliaj.
La koncepto de Aristotelo de la grandurbo estas organika, kaj li estas konsiderita unu el la unua se temas pri elpensi la grandurbo tiumaniere.
#000099
La komuna moderna kompreno de politika komunumo kiel moderna ŝtato estas tre diferenca de la kompreno de Aristotelo.
Kvankam li estis konscia pri la ekzisto kaj potencialo de pli grandaj imperioj, la natura komunumo laŭ Aristotelo estis la grandurbo ( Poliso ) kiuj funkcioj kiel politika "komunumo" aŭ "partnereco" ( koinōnia).
La celo de la grandurbo estas ne justa eviti maljuston aŭ por ekonomia stabileco, sed prefere permesi al almenaŭ kelkaj civitanoj la eblecon vivi bonan vivon, kaj prezenti belajn agojn: "La politika partnereco devas esti rigardita, tial, kiel estante por la konsidero de noblaj agoj, ne por la konsidero de porvivaĵo kune."
Tio estas distingita de modernaj aliroj, komenciĝante kun socialkontrakto teorio, laŭ kiuj individuoj forlasas la natura stato pro "timo de perforta morto" aŭ ĝiaj "ĝenoj."
#000100
Eltiraĵo de parolado de la karaktero "Aristotelo" en la libro Protrepticus (Hutchinson kaj Johnson, 2015 p. 22) [78]
#000101
Por ni ĉiuj konsentas ke la plej elstara viro devus regi, t.e., la superan proksime de naturo, kaj ke la leĝo regas kaj sole estas aŭtoritata;
sed la leĝo estas speco de inteligenteco, t.e. diskurso surbaze de inteligenteco.
Kaj denove, kiun normon ni havas, kiu kriterio de bonaj aĵoj, kiu estas pli preciza ol la inteligenta viro?
Por ĉia tio tiu la homo elektos, se la elekto estas bazita sur lia scio, estas bonaj aĵoj kaj iliaj kontrastoj estas malbonaj.
Kaj ĉar ĉiuj plej grave elektas kio harmonias kun siaj propraj bonordaj emoj (justema viro elektanta vivi juste, viro kun braveco vivi kuraĝe, same mem-kontrolitan viron vivi kun memregado), estas klare ke la inteligenta viro elektos plej grave esti inteligenta;
por tio estas la funkcio de tiu kapacito.
Tial estas evidente ke, laŭ la plej aŭtoritata juĝo, inteligenteco estas supera inter varoj.
#000102
Aristotelo konsideris epopeon, tragedion, komedion, ditiramban poezion kaj muziko esti imitanta, ĉiu variante en imitaĵo de komunikilo, objekto, kaj maniero.
Ekzemple, muziko imitas kun la amaskomunikilaro de ritmo kaj harmonio, dum danco imitas kun ritmo sole, kaj poezion kun lingvo.
La formoj ankaŭ malsamas en sia objekto de imitaĵo.
Komedio, ekzemple, estas drameca imito de viroj pli malbone ol mezumo;
dum tragedio imitas virojn iomete pli bone ol mezumo.
Finfine, la formoj malsamas en sia maniero de imitaĵo - tra rakonto aŭ karaktero, tra ŝanĝo aŭ neniu ŝanĝo, kaj tra dramo aŭ neniu dramo.
Aristotelo kredis ke imitaĵo estas natura al la homaro kaj konsistigas unu el la avantaĝoj de la homaro super bestoj.
#000103
Dum estas kredite ke la Poetiko de Aristotelo konsistis el du libroj - el unu en komedio kaj unu en tragedio - nur la parto kiun fokusoj en tragedio postvivis.
Aristotelo instruis ke tragedio estas kunmetita de ses elementoj: intrig-struktura, karaktero, stilo, penso, spektaklo, kaj liriko.
La karakteroj en tragedio estas simple rimedo de movado de la rakonto;
kaj la intrigo, ne la karakteroj, estas la ĉefa fokuso de tragedio.
Tragedio estas la imito de ago stimulanta kompaton kaj timon, kaj estas intencita realigi la katarson de tiuj samaj emocioj.
Aristotelo finas Poetics kun diskuto sur kiu, se aŭ, estas supra: eposa aŭ tragedia mimesis.
Li sugestas ke ĉar tragedio posedas ĉiujn atributojn de epopeo, eventuale posedas kromajn atributojn kiel ekzemple spektaklo kaj muziko, estas pli unuigita, kaj realigas la celon de sia mimesis ene de pli mallonga aplikeco, ĝi povas esti konsiderita supra al eposa.
#000104
Aristotelo estis fervora sistema kolektanto de enigmoj, folkloro, kaj proverboj;
li kaj lia lernejo havis specialintereson en la enigmoj de la Delfia Orakolo kaj studis la fablojn de Ezopo.
#000105
La analizo de Aristotelo de reproduktado priskribas aktivaĵon, ensoulingovira elemento alportanta vivon al inerta, pasiva ina elemento.
Sur tiu tero, feminisma metafiziko akuzis Aristotelo'n je mizogineco [85] kaj seksismo.
Tamen, Aristotelo donis egalan pezon al virinfeliĉo kiel jes al viroj, kaj komentis en lia Retoriko kiujn la aĵoj kiuj kondukas al feliĉbezono esti en virinoj same kiel viroj.
#000106
Perdo kaj konservado de liaj verkoj
#000107
Aristotelo skribis siajn verkojn en papirusvolvlibroj, aŭ rulojn, kiuj estis la komuna skribkommunikilo de tiu epoko.
Moderna stipendio rivelas ke la perditaj" verkoj de Aristotelo devagas konsiderinde en karakterizado [88] de la pluviva aristotela korpuso.
Dum la perditaj verkoj ŝajnas estinti origine skribitaj kun intenco por posta publikigo, la pluvivaj verkoj ne ŝajnas estinti tiel.
Prefere la pluvivaj verkoj plejparte similas prelegnotojn neintencitajn por publikigo.
La aŭtenteco de parto de la pluvivaj verkoj ĉar origine aristotelano ankaŭ estas hodiaŭ tenita suspektinda, kun kelkaj libroj duplikatantaj aŭ resumanta unu la alian, la aŭtoreco de unu libro pridubis kaj kiujn alia libro konsiderita esti neverŝajna Aristotelo estas estas estas entute.
#000108
Kelkaj el la individuaj verkoj ene de la korpuso, inkluzive de la Constitution of Athens (Konstitucio de Ateno), estas rigarditaj fare de la plej multaj akademiuloj kiel produktoj de la lernejo de Aristotelo", eble kompilite sub lia direkto aŭ inspektado.
Aliaj, kiel ekzemple On Colors, eble estis produktitaj fare de la posteuloj de Aristotelo ĉe la liceo, ekz., Teofrasto kaj Straton.
Daŭre aliaj akiris la nomon de Aristotelo tra similecoj en doktrino aŭ enhavo, kiel ekzemple la De Plantis, eventuale de Nicolaus of Damascus (Nicolaus de Damasko).
Aliaj verkoj en la korpuso inkludas mezepokajn kiromanciojn kaj astrologiajn kaj magiajn tekstojn kies ligoj al Aristotelo estas sole fantastaj kaj mem-varbaj.
#000109
Laŭ distingo kiu originas ĉe Aristotelo mem, liaj skribaĵoj estas disigeblaj en du grupojn: la " populara " kaj la " esotera ".
La plej multaj akademiuloj komprenis tion kiam distingo inter verkoj Aristotelo celis por publiko (populara), kaj la pli teknikaj verkoj celis por uzo ene de la Lyceum-kurso/lernejo (esotera).
Modernaj akademiuloj ofte supozas tiujn lasta por esti la propraj (nematuraj) prelegnotoj de Aristotelo (aŭ en kelkaj kazoj eblaj notoj de liaj studentoj).
Tamen, unu klasika akademiulo ofertas alternativan interpreton.
La 5-a-jarcenta neoplatonisto Ammonius Hermiae skribas ke la skribstilo de Aristotelo estas konscie obskuranto tiel ke "bonaj homoj povas pro tiu kialo etendi sian menson eĉ pli, dum malplenaj mensoj kiuj estas perditaj tra neglektemo estos metitaj al flugo per la obskureco kiam ili renkontas frazojn kiel tiuj."
#000110
Alia komuna supozo estas tiel neniu el la popularaj verkoj estas pluekzistanta - ke ĉiuj la pluekzistantaj skribaĵoj de Aristotelo estas de la esotera speco.
Nuna scio pri kiel kio precize la popularaj skribaĵoj estis estas malabundaj kaj dubindaj, kvankam multaj el ili eble estis en dialogformularo.
( Fragmentoj de kelkaj el la dialogoj de Aristotelo pluvivis.
Eble ĝi estas al tiuj ke Cicerono plusendas kiam li karakterizis la skribstilon de Aristotelo kiel "rivero de oro";
estas forte por multaj modernaj legantoj akcepti ke tiu unu povis grave tiel admiri la stilon de tiuj verkoj nuntempe disponebla al ni.
Tamen, kelkaj modernaj akademiuloj avertis ke ni ne povas scii por certa ke la laŭdo de Cicerono estis rezervita specife por la popularaj verkoj;
kelkaj modernaj akademiuloj fakte admiris la koncizan skribstilon trovitan en la recentaj verkoj de Aristotelo.
#000111
Unu grava demando en la historio de la verkoj de Aristotelo, tiam, estas kiel estis la popularaj skribaĵoj ĉiu perdis, kaj kiel faris tiuj ni nun posedu veni al ni.
La rakonto de la originaj manuskriptoj de la esoteraj disertaĵoj estas priskribita fare de Strabono en lia Geografio kaj Plutarko en lia Parallel Lives .
La manuskriptoj estis lasitaj de Aristotelo al lia posteulo Teofrasto, kiu en victurno faris ilin al Neleus of Scepsis (Neleus de Scepsis).
Neleus supozeble prenis la skribaĵojn de Ateno ĝis Scepsis, kie liaj heredantoj lasis ilin suferadi en kelo ĝis la unua jarcento a.K., kiam Apellicon of Teos (Apelikon de Teos) malkovris kaj aĉetis la manuskriptojn, alportante ilin reen al Ateno.
Laŭ la rakonto, Apellicon provis ripari iujn el la difekto kiu estis kaŭzita dum la restado de la manuskriptoj en la kelo, enkondukante kelkajn erarojn en la teksto.
Kiam Lucio Kornelio Sulao okupis Atenon en 86 a.K., li portis de la biblioteko de Apellicon al Romo, kie ili unue estis publikigitaj en 60 a.K. fare de la gramatikisto Tyrannion of Amisus (Tiranion de Amisus) kaj tiam de la filozofo Andronicus de Rodiso.
#000112
Carnes Lord atribuas la popolkredon en tiu rakonto al la fakto ke ĝi disponigas "la plej kredindan klarigon por la rapida eklipso de la Peripatetic-lernejo post la mezo de la tria jarcento, kaj por la foresto de ĝeneraligita scio pri la specialecaj disertaĵoj de Aristotelo dum la helena civilizo, same kiel por la subita reveno de flora Aristotelianismo dum la unua jarcento a.K." [101] sinjoro esprimas kelkajn rezervadojn koncerne tiun rakonton, aliflanke.
Unue, la kondiĉo de la tekstoj estas longe tro bona ke ilin suferspertis konsiderindan difekton sekvitan per la sensperta provo de Apellicon ĉe riparo.
#000113
Due, ekzistas "nekontestebla indico", sinjoro diras, ke la disertaĵoj estis en cirkulado dum la tempo kiam Strabo kaj Plutarko sugestas ke ili estis limigitaj ene de la kelo en Scepsis.
Trie, la definitiva eldono de la tekstoj de Aristotelo ŝajnas estinti farita en Ateno proksimume kvindek jarojn antaŭ ol Andronicus supozeble kompilis lia.
Kaj kvaraj, maljunegaj bibliotekkatalogoj datantaj la de antaŭ interveno de Andronicus listigas aristotelan korpuson sufiĉe similaj al tiu kiun ni nuntempe posedas.
Sinjoro vidas kelkajn post-aristotelajn interpoladojn en la Politiko , ekzemple, sed estas ĝenerale memcerta ke la laboro venis malsupren al ni relative sendifekta.
#000114
Unuflanke, la pluvivaj tekstoj de Aristotelo ne venas de pretaj literaturaj tekstoj, sed prefere de laborado de kun skizoj uzis ene de la lernejo de Aristotelo, kiel kontraŭajn, aliflanke, al la dialogoj kaj aliaj " popularaj " tekstoj kiujn Aristotelo publikigis pli vaste dum sia vivdaŭro.
La interkonsento estas tiel Andronicus da Rodiso alportita la esoteraj verkoj de la lernejo de Aristotelo kiu ekzistis en la formo de pli malgrandaj, apartaj verkoj, distingis ilin de tiuj de Teofrasto kaj aliaj Peripatetaj, redaktis ilin, kaj finfine kompilis ilin en la pli koheziaj, pli grandaj verkojn kiam ili estas konataj hodiaŭ.
#000115
Pli ol 2300 jarojn post lia morto, Aristotelo restas unu el la plej influaj homoj kiuj iam vivis.
Li kontribuis al preskaŭ ĉiu kampo de homa scio tiam en ekzisto, kaj li estis la fondinto de multaj novaj kampoj.
Laŭ la filozofo Bryan Magee, "estas dubinde ĉu ĉiu homo iam sciis tiel multon kiel certe".
Inter sennombraj aliaj atingoj, Aristotelo estis la fondinto de formala logiko, [104] iniciatis la studon de zoologio, kaj postlasis ĉiun estontan scienciston kaj filozofon en sia ŝuldo tra siaj kontribuoj al la scienca metodo.
#000116
Malgraŭ tiuj atingoj, la influo de la eraroj de Aristotelo laŭ iuj tenis reen sciencon konsiderinde.
Bertrand Russell notas ke "preskaŭ ĉiu grava intelekta antaŭeniĝo havis al komenci kun atakon en iu aristotela doktrino".
Russell ankaŭ rilatas al la etiko de Aristotelo tiel "fia", kaj vokas ke lia logiko "tiel sendube antikvigis kiel ptolemea astronomio".
Russell notas ke tiuj eraroj faras malfacila farendaĵo historian justecon al Aristotelo, ĝis oni memoras kiom granda de antaŭeniĝo li faris sur ĉiuj liaj antaŭuloj.
#000117
La tuja influo de la laboro de Aristotelo estis sentita kiam la liceo kreskis en la Peripatetic lernejon.
La famaj studentoj de Aristotelo inkludis Aristoxenus, Dicaearchus, Demetrion, Eudemos de Rodiso, Harpalus, Hephaestion, Mnason of Phocis (Mnason de Focido), Nicomachus, kaj Teofrasto.
La influo de Aristotelo al Aleksandro la Granda vidiĝas en la later kunporti kun li lian ekspedicion amason da zoologoj, botanikistoj, kaj esploristoj.
Li ankaŭ lernis grandan interkonsenton koncerne persan doganon kaj tradiciojn de sia instruisto.
Kvankam lia respekto por Aristotelo estis malpliigita kiam liaj vojaĝoj igis ĝin malbari ke multe de la geografio de Aristotelo estis klare malĝustaj, kiam la maljuna filozofo publikigis siajn verkojn al publiko, Aleksandro plendis "Vi havas ne finitajn puton publikigi thy acroamatic doktrinojn;
por en kion mi devas superi aliajn virojn se tiuj doktrinoj en kio mi estis trejnita devas esti tuta la ĉiesaĵo de viroj?"
#000118
Grekaj kristanaj skribistoj ludis decidan rolon en la konservado da Aristotelo kopiante ĉiujn pluekzistantajn greklingvajn manuskriptojn de la korpuso.
La unuaj grekaj kristanoj se temas pri komenti grandskale Aristotelo'n estis Johano Filopono, Elias, kaj Davido en la sesa jarcento, kaj Stephen of Alexandria (Stefano de Aleksandrio) en la frua sepa jarcento.
Johano Filopono elstaras por provis fundamentan kritikon de la videbloj de Aristotelo en la eterneco de la mondo, movadon, kaj aliajn elementojn de aristotela penso.
Post hiato de pluraj jarcentoj, formala komentaĵo de Eustratius kaj Michael of Ephesus (Mikaelo de Efeso) reaperas en la malfruaj dekunuaj kaj fruaj dekduaj jarcentoj, ŝajne sponsorite fare de Anna Comnena.
#000119
Aristotelo estis unu el la plej honoritaj okcidentaj pensuloj en frua islama teologio.
La plej multaj el la daŭre pluekzistantaj verkoj de Aristotelo, [111] same kiel kelkaj el la originaj grekaj komentaĵoj, estis tradukitaj en araban kaj studitaj fare de islamaj filozofoj, sciencistoj kaj akademiuloj.
Ibn-Ruŝd, Aviceno kaj Alpharabius, kiuj skribis sur Aristotelo en granda profundo, ankaŭ influis Thomas Aquinas kaj aliajn okcidentajn kristanajn skolastikajn filozofojn.
Alkindus konsideris Aristotelo'n la elstaran kaj unikan reprezentanton de filozofio [112] kaj Ibn-Ruŝd parolis pri Aristotelo kiel la "ekzemplero" por ĉiuj estontaj filozofoj.
Mezepokaj islamteoriuloj regule priskribis Aristotelo'n kiel la "First Teacher".
La titolo- "instruisto" unue estis donita al Aristotelo fare de islamteoriuloj, kaj poste estis uzita fare de okcidentaj filozofoj (kiel en la fama poemo de Danto) kiuj estis influitaj per la tradicio de islama filozofio.
#000120
Laŭ la grekaj teoriuloj, la islamanoj konsideris Aristotelo'n esti dogma filozofo, la verkinto de fermita sistemo, kaj kredis ke Aristotelo dividis kun Platono esencaj dogmoj de penso.
Kelkaj ĝis nun iris por meritigi Aristotelo'n mem je nov-platonaj metafizikaj ideoj.
#000121
Kun la perdo de la studo de malnovgreka en la frua mezepoka latina Okcidento, Aristotelo estis preskaŭ nekonata tie de c. AD 600 ĝis ĉ. 1100 krom tra la latina tradukado de la Organon farita fare de Boethius.
En la dekduaj kaj dektriaj jarcentoj, intereso en Aristotelo revivigis kaj la latinan kristanoj havis tradukojn faritaj, kaj de arabaj tradukoj, kiel ekzemple tiuj fare de Gerard of Cremona (Gerard de Kremono), [116] kaj de la origina greko, kiel ekzemple tiuj de James of Venice (Konfitaĵoj de Venecio) kaj William of Moerbeke (Vilhelmo de Moerbeke).
#000122
Post kiam Thomas Aquinas skribis lia teologio, funkciante de la tradukoj de Moerbeke, la postulo je la skribaĵoj de Aristotelo kreskigis kaj la grekajn manuskriptojn resenditajn al la Okcidento, stimulante reanimadon de Aristotelianismo en Eŭropo kiu daŭrigis en la Renesancon.
Aristotelo estas referita kiel "The Philosopher (La filozofo)" fare de Skolastikaj pensuloj kiel ekzemple Thomas Aquinas (vidu Sumo de teologio , Parton I, Demando 3, ktp.).
Tiuj pensuloj miksis aristotelan filozofion kun kristanismo, alportante la penson da Antikva Grekio en la Mezepokon.
Ĝi postulis malkonfeson de kelkaj aristotelaj principoj por la sciencoj kaj la artoj liberigi sin por la eltrovaĵo de modernaj sciencaj leĝoj kaj empiriaj metodoj.
La mezepoka angla poeto Chaucer priskribas sian studenton kiel esti feliĉa per havado
#000123
ĉe liaj bede atentas Dudek librojn, vestitajn en blak aŭ kano, De Aristotelo kaj lia filosofie, [118]
#000124
La italaj poeto Danto eldiroj da Aristotelo en la unuaj cirkloj de infero,
#000125
mi vidis la mastron tie de tiuj kiuj scias, Meze de la filosofa familio, De ke ĉio admiris, kaj de ĉio intencis;
Tie Platono ankaŭ mi vidis, kaj Sokrato'n, kiu staris apud li pli proksima ol la resto.
- Danto, L'Inferno (Infero), Kanto-IV.
#000127
La germana filozofo Friedrich Wilhelm Nietzsche estis dirita esti preninta preskaŭ ĉion el sia politika filozofio de Aristotelo.
Tamen diskutebla tio estas, Aristotelo rigide apartigis agon de produktado, kaj argumentis por la meritita submetiĝemo de kelkaj homoj ("naturaj sklavoj "), kaj la natura supereco (virto, montarkresto) de aliaj.
Ĝi estas Martin Heidegger, ne Nietzsche, kiu profundigis novan interpreton de Aristotelo, intencis por motivi sian dekonstruadon de skolastika kaj filozofia tradicio.
Ayn Rand akreditis Aristotelo'n kiel "la plej granda filozofo en historio" kaj citis lin kiel gravan influon dum ŝia pensado.
Pli lastatempe, Alasdair MacIntyre provis reformi kion li nomas la aristotela tradicio en maniero kiel kiu estas kontraŭeliteca kaj kapabla je kontestado de la asertoj de kaj liberaluloj kaj Nietzscheans.
#000128
La verkoj de Aristotelo kiuj pluvivis de antikvo tra mezepoka manuskriptodissendo estas kolektitaj en la Korpuso Aristotelicum.
Tiuj tekstoj, kontraste al la perditaj verkoj de Aristotelo, estas teknikaj filozofiaj disertaĵoj de ene de la lernejo de Aristotelo.
Referenco al ili estas farita laŭ la organizo de la Reĝa Prussian Academy-eldono de Immanuel Bekker ( Aristotelis Opera edidit Academia Regia Borussica, Berlino, 1831-1870), kiu en victurno estas bazita sur antikvaj klasifikoj de tiuj verkoj.
#000129
La Aristotle Mountains laŭ la Oskaro II Marbordo de Lando de Graham, Antarkto, estas nomita laŭ Aristotelo.
Li estis la unua persono konata konjekti, en sia libro Meteorology , la ekziston de termaso en la suda alt-latituda regiono kaj voko ĝi "Antarkto".
#000130
Aristoteles estas kratero sur la Luno portanta la klasikan formon de la nomo de Aristotelo.
#000131
Listo de verkistoj influita fare de Aristotelo
#000132
La sekundarliteraturo pri Aristotelo estas vasta.
La sekvaj referencoj estas nur malgranda selektado.
#000134
Moviĝo kaj ĝia Loko en Naturo
#000137
La metafiziko de Pirsig de Quality
#000139
Filozofio de spaco kaj tempo
#000140
Etikon de manĝado de viando
#000141
Historio de zoologio (tra 1859)
Historio de zoologio (ekde 1859)
#000147
Centra dogmo de molekula biologio
#000149
Aristotelo La biologio de Aristotelo
#000150
Spuroj de la Naturhistorio de Kreado
#000153
" Eksperimentoj pri Plant Hybridization "
#000154
Genetiko kaj la Origino de Specio
#000157
" Molekula strukturo de Nukleaj acidoj "
#000158
Ricevita vido / Semantika vido de teorioj
#000160
Aristotelo (naskiĝis en -384, mortis en -322), (helene: Αριστοτέλης, Aristoteles) estis greka filozofo. Li kaj Platono metis la fundamenton de okcidenta filozofio. Platono instruis Aristotelon kaj Aristotelo instruis Aleksandron la Grandan. En la 13-a jarcento Tomaso de Akvino nomis lin simple "La Filozofo", kaj Danto "la mastro de tiuj, kiuj scias". Cicerono diris, ke Aristotelo estas "rivero de fluanta oro". Eĉ hodiaŭ en nia jarcento, lia verko pri etiko, politiko kaj poezio restas avangarda. Lia scienco nun estas malaktuala, sed eĉ ĝi profunde formis la modernan sciencon. Scienco kiel bazita sur observado kaj logika pensado, ekzemple, devenas de Aristotelo.
#000162
Li estis naskita en -384 en Stagiro en norda Grekio, filo de kuracisto. Havante 17 jarojn, en -367 li iris al Ateno por studi ĉe la Akademio, la instruejo de Platono, kaj restis tie dum la sekvantaj du jardekoj. En -344 li forlasis, irinte al la insulo Lesbo por studi maran biologion dum du jaroj kaj tiam instruis Aleksandron dum tri. En -335 Aristotelo starigis en Ateno lian lernejon, la Liceo. En -323, je la morto de Aleksandro, li forlasis Atenon kaj, post unu jaro, mortis.
#000163
Aristotelo lispis kaj li estis balbutanto.
#000164
Kvankam lia instruisto estis Platono, Aristotelo kaj Platono estas historie la du polusoj de okcidenta filozofio. Platono kredis al idealismo, ke la mondo de vido, aŭdo, tuŝo, ktp, nur estas pala respegulito de la vera realo de ideoj. Aristotelo atakis la idealismon de Platono en lia tre grava verko, Metafiziko, inter aliaj.
#000165
La verko Etiko temas pri kiel esti feliĉa, la celo de vivo laŭ Aristotelo. Li diras ke la feliĉa homo estas la virta homo; ke riĉo, famo, honoro, ktp, estas ŝajne, ne vere, bonaj. Do la libro estas ĉefe pri virto. Virto, li diras, ne estas trovita en la ekstremo sed en la mezo: la ora mezo. Ekzemple, en milito, la ekstremoj, timo kaj aŭdaco, detruas la soldaton; sed la mezo, kuraĝo, savas lin. Virto estas atingita kiam la racia parto de animo regas la malracian. Per ada praktiko, tia regado fariĝas kutimo de animo: "Ni fariĝas justaj per justa agado, memregadaj per memregada agado, kuraĝaj per kuraĝa agado." Tia kutimo disvolvigita de praktikado estas nomita virto (en la greka, la vorto estas arete, kies larĝa signifo estas "boneco").
#000166
La kvar ĉefaj virtoj estas: prudento, memregado, kuraĝo kaj justeco.
#000167
Etiko ankaŭ pritraktas amikecon kaj la bonecon de la intelekta vivo, kiu portas la plej altan feliĉon laŭ la Filozofo.
#000168
La ideo ke la celo de vivo estas feliĉo estis poste disvolvigita de Locke kaj Mill kiel radiko de siaj politikoj.
#000169
En Politiko li pritaktas la idealan civiton (komparu la Respubliko-n de Platono kaj la Civito de Dio-n de Aŭgusteno). Aristotelo komparas la multajn formojn de civito en Grekio. Li vidas politikon kiel lukto inter la riĉuloj kaj la malriĉuloj: kiam la riĉuloj aŭ malriĉuloj havas tro multe da potenco, la civito ne bone servas ĉiujn kaj poste ruiniĝas en milito aŭ renverso. La plej bona civito servas ambaŭ: la malriĉuloj ĉar ili estas la plimulto de piedoj; la riĉuloj ĉar ili estas la plimulto de mono kaj rimedo. Iafoje Aristotelo sonas kiel Markso aŭ Orwell.
#000170
En la Organo Aristotelo diris, inter aliaj, ke ĉiu aĵo havas esencon kaj akcesoraĵojn. La esenco estas tiu, kiu apartenas al ĝi laŭ difino. Ekzemple, homo estas, laŭ difino, racia animalo, tial lia animaleco kaj racieco apartenas al li kiel parto de lia esenco. Akcesoraĵoj, aliflanke, estas eco de aĵo kiu ne apartenas al ĝia difino aŭ esenco. Ekzemple, la alteco aŭ koloro de homo estas akcesoraĵoj. Mi estas homo, se mi estas blanka aŭ nigra, alta aŭ malalta, ktp.
#000172
Aristotelo ankaŭ diris ke ĉiu aĵo estas klasigebla hierarkie. Ĉiu fizika aĵo aŭ substanco apartenas al klaso, kiun Aristotelo nomis ĝian specon kaj al superklaso aŭ ĝia genro. Ekzemple, homo kaj ĉevalo ambaŭ apartenas al la genro "animalo", kaj al siaj specoj, "homo" kaj "ĉevalo". La speco devenas de la genro per diferenco. La diferenco de la speco "homo" de la genro "animalo" estas la eco de racieco.
#000173
Aristotelo fidis sian sensojn. En Posta Analitiko, la plej facila verko el la Organo, li argumentis ke scienco estas konstruita el aksiomoj (= memevidentaj, antaŭsupozitaj asertoj) per racio kaj senso: per senso ni akiras faktojn, kaj per racio ni pensas logike pri ĉi tiuj faktoj. Sed tio logike maleblas komenci sen aksiomoj, kiuj servas kiel radiko aŭ fundamento.
#000174
La produkto de tia procedo estas kampo de scio aŭ scienco. Tio tre similas al nia moderna scienco, sed moderna scienco ne naskiĝis ĝis Galileo aldonis eksperimentadon kaj matematikon al la aristotela ideo de scienco.
#000175
En Fiziko li klarigas lian fizikon, precipe pri movo kaj ŝanĝo kaj kiel li okazas. Ĝi enhavas tre interesan diskuton pri senlimeco kaj hazardo.
#000176
Laŭ Aristotelo, ĉio kreitaĵo havas kvar kaŭzojn: materia, fina, efika, kaj idea. Ekzemple, tablo havas:
#000177
materia kaŭzo: ligno, najlo, gluo, ktp
idea kaŭzo: la ideo pri tablo en la menso de la ĉarpentisto
efika kaŭzo: la mano de la ĉarpentisto
fina kaŭzo: por havi meblon por manĝado, kartludi, ktp.
#000178
Platono diris ke la sola kaŭzo estas la idea; modernanoj kutime diras ke la sola kaŭzo estas la efika; Aristotelo diris ke ĉiuj kvar estas kaŭzoj. El la kvar kaŭzoj, la tre trompema por la moderna menso estas la fina kaŭzo.
#000179
El lia ideoj de kaŭzo kaj senlimeco, Aristotelo diris ke estas unu sola ĉiopova Dio kiu kreis la universon. Stranga diro el pagana buŝo. Lia pruvo, kiun Tomaso de Akvino prenis kaj profundigis, skizas jene:
#000180
Aristotelo en De Animo diris ke la homa animo havas tri partojn: la vegetala animo, kiu nutras kaj kreskas; la sensa animo kiu movas sian korpon kaj sensas; kaj la racia animo kiu pensas. Plantoj havas nur la vegetalan animon; animaloj havas la vegetalan kaj sensan, sed nur homo havas ĉiujn tri animojn.
#000182
Aristotelo vidis la teron—kaj ĉion sub la luno -- kiel lokon tre difekteman kaj almenaŭ ĥaosan, lokon de ŝanĝo kaj morto, dum la ĉielo estas loko senŝanĝebla, eterna, paca, perfekta. Ĉi tiu mondbildo grave influos la menson de la Okcidento inter 1100 kaj 1600.
#000183
Laŭ Aristotelo, la tero estas farita de kvar elementoj: tero, akvo, aero, fajro. Tero estas la plej peza kaj tial eme falas al la centro de la universo, al la Tero mem. Akvo estas pli malpeza ol tero, sed pli peza ol la aliaj elementoj, do ĝi falas inter la tero kaj aero. Simile, aero estas pli malpeza ol akvo, kaj fajro la plej malpeza. La ĉielo—la suno, steloj, ktp—estas farita el kvina elemento neŝanĝebla, kiun li nomis kvintesenco.
#000184
Aristotelo ankaŭ verkis pri biologio, logiko, poezio, retoriko, vetero kaj astronomio.
#000185
Aristotelo verkis multajn verkojn, kion ni scias ĉar ni havas ampleksan liston de lia verkaro. Laŭ la listo, nur unu el liaj verkoj ne estis perdita. Ekzemple, li verkis dialogojn en la stilo de Platono, sed neniu el tiuj ankoraŭ ekzistas. Plejparte la verkoj, kiujn ni efektive havas, estas notoj de prelegoj skribitaj de liaj studentoj kaj, en la jarcento -I, redaktitaj de Androniko de Rodo. Aristotelo verkis en la greka kun bona stilo, sed la verkoj kiujn ni havas estas en lingvo kruda kaj skiza.
#000186
En la 7-a jarcento, la araboj kaptis Egiption kaj eltrovis la verkojn de Aristotelo. Ili ŝatis la sciencon de Aristotelo, sed lia filozofio defiis ilian fidon. La islamanaj filozofoj Aviceno kaj Averoso penis akordigi la filozofion de Aristotelo kun islamo, sed ilia skolo de falsafismo plejparte fiaskis sintezi Aristotelon kun islamo.
#000187
Dume, la Okcidento forgesis Aristotelon inter 500-1100, spite de la traduko de Boetio, sed tiam retrovis lin en la 12-a jarcento en araba traduko en Hispanio. Tio estis pensobombo por kristanismo, simile al la posta de Darvino. Sed post du jarcentoj, kristana Eŭropo plejparte sorbis la penson de Aristotelo, precipe per la verkoj de Sankta Tomaso de Akvino, kiu sukcese sintezis kristanan kaj aristotelan penson kiel tomasismon. Tiu estis esprimita filozofie en lia Summa theologica kaj poezie en La Dia komedio de Danto. Per la sintezo, la ideoj de Aristotelo povis fariĝi la fundamento de moderna scienco.
#000188
Lia verko en fiziko kaj logiko ne estis preterpasita ĝis Galilejo kaj Bakono en la 17-a jarcento; en biologio ne ĝis Darvino en la 19-a jarcento. Liaj verkoj pri politiko, etiko kaj poezio restas avangardaj.
#000189
Verko de Aristotelo ne estas lernolibro; male, ĝi estas libro verkita por tiuj, kiuj jam rekonas kaj scias la ĉefajn vortojn kaj ideojn de lia filozofio. Ĉar vi ne estas studento ĉe la Liceo, tial aŭ vi devas legi pri tiaj ideoj en enkonduka libro pri Aristotelo (supre mi donas al vi etan enkondukon), aŭ vi devas enplonĝi kaj, iom post iom, lernas la vortojn kaj ideojn, same kiel vi lernis la vortojn de via patrolingvo. Vi devas legi kelkajn verkojn antaŭ ol vi sentos vin komforta en lia mondo. Ĉiu verko ne tute klarigas lian penson, sed anstataŭ estas unu aparta fenestro al lia penso.
#000190
La verko plej malfacila (almenaŭ por mi) estas la Antaŭa Analitiko.
#000192
Por kompreni la Okcidenton kulture kaj filozofie, precipe inter 1200-1700 -- ekzemple, por legi Danton, Ŝekspiron, Galileon, ktp. -- legado de Aristotelo estas tre utila kaj preskaŭ neevitebla.
#000193
Sekvintoj: Tomaso de Akvino, Bakono, Galileo
#000194
La logiko laŭ Aristotelo estas tiu sciobjekto kiu okupiĝas pri propozicioj asertantaj (aŭ deklarantaj) kaj havas kiel objekton la komunan formon de ĉiuj sciencoj, nome la pruva-dedukta procedo aŭ la variaj rezonadaj modoj kiujn ili utiligas. Rilate tiujn eblas certece determini ĉu ili estas veraj aŭ malveraj utiligante la intuiciajn kapablojn de nia intelekto doni universalan kaj objektivan fundamenton al la silogismoj, nome ĝuste al tiuj logikaj propozicioj esprimitaj deduktforme. Tiamaniere oni alestigas sciencon kiu, laŭ Aristotelo, estas antaŭprepara al ĉiu formo de aparta scio. La frazoj-esprimoj deklarantaj diras ion rilate la realon kaj oni ilin povas kompari kun tiu lasta. Arristotelo klasis du eblajn juĝojn surbaze de du variabloj:
#000195
la "kvanto" (al kiu referencas la universalaj aŭ partaj juĝoj;
la "kvalito" (al kiu referencas tiuj asertaj kaj malasertaj).
#000196
El tio devenas kvar eblaj juĝoj:
#000197
Inter tiuj tipoj de juĝo kreiĝas specifaj rilatoj, kiuj dependas de siaj formla strukturo. La rilatoj ekzistantaj inter la kvar tipoj de juĝo povas esti:
#000198
oponaj rilatoj: la du propozicioj sin ekskludas (se unu estas vera la alia estas malvera): sed eblas ke ambaŭ estas malveraj);
suboponaj rilatoj: la du propozicioj povas esti ambaŭ veraj sed ne povas esti ambaŭ malveraj (se mi asertas ke iuj homoj estas blankaj ne ekskludas la eblecon ke iuj homoj estas alikoloraj);
subalternaj rilatoj: la du propozicioj estas ligitaj inter si, nome la parta propozicio estas ligita al tiu universala: la vero de la universala implicas la veron de tiu parta, sed ne veras la kontraŭo (ekzemple, se mi diras ke "ĉiuj homoj estas blankaj", rezultos vera ankaŭ la parta propozicio "iuj homoj estas blankaj"; sed male se mi asertas ke "iuj homoj estas blankaj", ne korektas aserti ke "ĉiuj homoj estas blankaj", ĉar ne eblas ke aliaj homoj estas alikoloraj);
kontraŭdiraj rilatoj: la du propozicioj sin reciproke ekskludas, nome unu propozicio rezultos vera kaj la alia malvera. La malvereco de unu el ili implicas la veron de la alia aŭ inverse. Temas pri la principo de nekontraŭdiro.[1]
#000199
Oni povas difini korespondismon (aŭ korespondisman teorion de la vero) kiel gnozeologia teorio en kiu estas subtenate ke la menso reflektas, sen substancaj modifoj, tion kio ekzistas ekstere de ni. Aristotelo povas esti konsiderata la plej grava filozofo de tiu pensmovado, ĉar la homa menso, laŭ tiu greka filozofo, devas, ĉe la fino de la procedo de abstraktado, alveni al la kompreno pri la substanco kiel formo, nome pri tio kion determinita realo devas necese esti.
#000200
Argumento de la tria homo
#000203
↑ Baziĝinte sur tiu principo la naŭcenta esploristo Karl Popper ellaboris la principon de malpruvebleco, laŭ kiu se du propozicioj oponas inter si kaj unu el ili rezultas vera, la alia certe estas malvera.
#000204