Arto kaj kulturoBona novaĵoCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFreŝa NovaĵoHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndiĝenojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj ĵurnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraĵoParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifuĝintojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuiĝitaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojaĝo
#000003
La operaco Àmò̩té̩kùn en Niĝerio: ĉu leopardo, gepardo aŭ tigro?
#000004
Lingvistoj delonge ne ŝatis haveblon de tri eventualaj tradukoj de la vorto àmò̩té̩kùn samtempe: leopardo, gepardo kaj tigro. Por definitive solvi la aferon estis plenumita skrupula esplorado, konsiderinta kulturajn specifaĵojn de la joruboj rilate nomojn kaj tradukojn.
#000008
Gepardo estas la plej rapida surtera besto kaj eĉ Usain Bolt [eo] ne sukcesis avanci ĝin. La vorto àmò̩té̩kùn devenas de la frazo “ohun tí a mò tó tó e̩kùn”, kies proksimuma traduko estas “tio kio, kiel ni scias, havas karakterizojn proprajn al e̩kùn”.
#000010
El tio eblas konkludi ke àmò̩té̩kùn signifas “gepardo”. Tamen iuj uzas la vorton òwàwà anstataŭ àmò̩té̩kùn, kiam temas pri gepardo.
#000011
Sed kion vere signifas e̩kùn? Ĉu gepardo, leopardo aŭ tigro?
#000012
Iuj opinias ke e̩kùn estas leopardo, vivanta en Afriko sude de Saharo kaj grava por la joruboj. Tion montras provervo “fere bí e̩kùn”, kio signifas “same rapida kiel e̩kùn”. Gepardo estas pli rapida ol leopardo. Sed ĉu leopardo vere estas pli rapida ol tigro?
#000013
Iuj opinias ke sub la vorto ekùn estas komprenata tigro — la sola besto, kiu efektive devenas el Azio.
#000014
Ligo inter la vortoj e̩kùn kaj tigro povis aperi sekve de influo de unu el la jenaj faktoroj: koloniigo, okcidenta edukado aŭ konatiĝo de la afrikanoj kun tiu ĉi besto, kiam la britoj povis alporti ĝin al Niĝerio dum la koloniisma epoko.
#000015
Eble la britaj koloniistoj donis al la vorto e̩kùn signifon tigro pro tio, ke por ili tio signifas estis “rapida besto”. Tamen tute ne eblas paroli pri tio, ke la vorto e̩kùn origine signifis tigro, ĉar tiu besto ne estas indiĝena por Niĝerio.
#000016
Iuj asertas, ke la vorto tigro en la joruba estas ògìdán, sed plej verŝajne tio estas oríkì (“laŭda nomo”), derivita el la kanto:
#000017
Alia joruba proverbo diras: “Ògìdán olólà ‘jù, akomonílà láì l’óbe”, kio tradukeblas kiel “Ògìdán, elstara arbara besto, instruas siajn idojn sen uzi tranĉilon”, kio aludas al la akraj ungegoj de la besto. Tiu ĉi proverbo konfirmas la fakton, ke la joruboj bone konas leopardon — la beston, kiu vivis apude. Do ogìdán ankaŭ povas signifi leopardon, ne nur tigron aŭ gepardon.
#000021
Se la vorto e̩kùn signifas “leopardo”, oni povas kuraĝe supozi ke àmò̩té̩kùn signifas “gepardo”.
#000022
Tiuj ĉi bestoj havas similan harkoloron, malsame ol tigro. Leopardo havas sur haŭto rondajn makulojn; gepardo ankaŭ havas makulojn surdorse dum tigro havas striojn. Muzeloj de leopardo kaj gepardo ankaŭ havas certan similecon.
#000023
Sekvante jamajn tradiciojn, Aláàfin of Ò̩yó̩ [en] (reganto de la joruba reĝlando Oyo [en]), Lia Reĝa Moŝto Lamidi Olayiwola Adeyemi la 3-a, ĉiam metas siajn piedojn sur la felon de e̩kùn, kiu ĉiam estas la leoparda felo. Plejparto de oba aŭ “reĝoj” ankaŭ uzas leopardan felon kaj nur malmultaj uzas la felon de àmò̩té̩kùn — gepardo.
#000025
Necesas rimarkigi, ke dum eégún atìpàkó̩, fama maskerado en la urbo Ibadano [eo], Niĝerio, oni ĉiam uzas la leopardan felon nomatan per la respektiva vorto e̩kùn.
#000026
Necesas atenti ankaŭ la popularan festivalon Adamu Orisa Play [en] en Lagos, pli konatan kiel È̩yò̩ — la kostumitan dancfestivalon. Unu el la pastroj de la grupo Làbà E̩kùn È̩yò̩, la dua laŭgrande el kvin ĉefaj dancogrupoj de la festivalo È̩yò̩, portas grandan sakon el la leoparda felo, kio aludas al la vorto e̩kùn en la nomo de la grupo.
#000027
Do e̩kùn signifas “leopardo” kaj àmò̩té̩kùn — “gepardo”. “Tigro” ne havas analogojn en la kulturo kaj lingvo escepte de eble iuj pruntitaj vortoj.
#000028
Arto kaj kulturoCivitanaj komunikilojEdukadoEtno kaj rasoHistorioIdeojLingvoLiteraturoMilito kaj konfliktoPolitikoRegado
#000030
Plej novaj artikoloj pri Subsahara Afriko
#000031
Kial la svahila ne iĝis unuiga lingvo de Afriko?
#000033
Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracion
#000035
Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn
#000037
Ĉiuj komentoj estas kontrolitaj de administranto. Ne sendu vian komenton pli ol unufoje ĉar tiu povus esti markita kiel spamo.
Bonvolu konduti respekteme al aliaj. Komentoj kiuj enhavas malamajn esprimojn, obscenaĵojn kaj personajn atakojn ne estos aprobitaj.
#000040