Ni devas trovi novan lingvon, novajn rakontojn, novan mondkoncepton kaj la ilojn por krei la vortojn por venki la “grandan humanitaran rakonton”. Ĉu teknologio povas helpi?
#000002
Multaj inter ni ĉi-pasintmonate aŭdis pri la funkcioj similaj al la “Matrix” de la nova AI-funkciigita ChatGPT [eo], kiu lasas civitanojn maltrankvilaj, ŝokitaj kaj en pluraj aliaj emociaj statoj, de timo ĝis entuziasmo.
#000003
La uzo de AI restas niĉo por la plej multaj civilsociaj organizaĵoj kaj aktivuloj. Tamen, pluraj iniciatoj kiuj uzas emerĝantajn teknologiojn kaj artefaritan intelekton por “malkoloniigi” lingvon aperas – precipe en la evoluiga sektoro.
#000004
“Lingvo estas tre grava parto de la identeco kaj heredaĵo de komunumo. Kiam ni perdas lingvojn, ni perdas parton de nia kolektiva historio kaj kulturo. Teknologio povas helpi nin konservi kaj promocii ĉi tiujn lingvojn, sed ni devas fari tion en maniero respektema kaj inkluziva”, diras Anju Mary Paul, esplorgvidanto ĉe la platformo FirstVoices, kiu inkluzivas AI-funkciigitan lingvan arkivon, kiu permesas al uzantoj serĉi kaj aliri son- kaj videoregistraĵojn de indiĝenaj lingvoj.
#000007
“La fakto ke ni uzas la francan aŭ la anglan kiel evoluigajn lingvojn dum en iuj komunumoj kiel en Afriko ni havas plurajn tribajn lingvojn estas problemo. Kio okazas kiam homoj ne komprenas la lingvon, kiun ni uzas?”, demandas d-ro Moses Isooba, plenuma direktoro de Uganda National NGO Forum (UNNGOF).
#000008
Isooba estas parto de teamo disvolvanta lingvon kaj leksikan prototipon uzante AI por ebligi pli inkluzivan komunikadon kiu estas malpli (aŭ ne) implicite novkolonia, seksisma aŭ rasisma. La ideo estas esplori la aplikon de AI por kompensi kaj anstataŭigi la leksikon de pejorativa ĵargono, idiomoj kaj terminologio “trudita” al civilsociaj organizaĵoj enplektitaj en la kompleksa internacia helplaboro kaj la evoluiga sektoro.
#000009
La teamo planas leksikonon por ŝanĝi potencon laŭ du manieroj: unue per abolicio de problema lingvo, dum ĝi instigas al pli inkluziva komunikado uzante novan stilfunkcion por serĉi kaj anstataŭigi, kaj due ebligante al homoj uzi sian propran lokan lingvon, testante tiun laboron kun la luganda [eo], la lingvo kutime uzata en Ugando.
#000010
Decolonising language is critically important because language sets the terms of engagement between the north and south. In as much as possible language should be depoliticized and decolonized. Development and humanitarian assistance are political, but our language should remain nonpartisan. Political parties will come and go, but inequalities will remain if our language begins to mirror that of the people in power, especially if the intentions behind the rhetoric are disingenuous.
#000012
Malkoloniigi lingvon decide gravas ĉar lingvo fiksas la kondiĉojn de engaĝiĝo inter la nordo kaj la sudo. Laŭeble la lingvo estu malpolitikigita kaj malkoloniigita. Evoluigo kaj homhelpa asistado estas politikaj, sed nia lingvo restu senpartia. Politikaj partioj venos kaj foriros, sed neegalecoj restos, se nia lingvo komencos speguli tiun de la potenculoj, precipe se la intencoj malantaŭ la retoriko estas malsinceraj.
#000013
Ni ne povas paroli nur per akronimoj
#000015
“Evoluiga lingvo jam enhavas tiom da ĵargono, ke eĉ niaj propraj familioj ne plu komprenas pri kio ni okupiĝas”, klarigas Harsh Jaitli, membro de Voluntary Action Network India (VANI).
#000016
Lingvo estas inter niaj plej praaj iloj, por la plej bono aŭ por la plej malbono. En interreta universo plagita de misinformado kaj atakoj, diversaj aktivuloj kaj organizaĵoj de la civila socio nun koncentriĝas pri “novaj rakontoj” por plivastigi anstataŭ malgrandigi civitan spacon.
#000017
En la lastaj jaroj, multaj iniciatoj kaj organizaĵoj laboris pri la interligo de AI kaj lingvo. Masakhane ekzemple estas baza, komunum-subtenita iniciato laboranta por konstrui ilojn de Natural Language Processing (NLP) kaj modelojn por afrikaj lingvoj, kun la celo konservi kaj antaŭenigi ilin en la cifereca epoko. Interpretado [eo] kaj tradukado ankaŭ estas parto de la ludo, kaj organizaĵoj nun laboras pri larĝigo de la spektro, ekzemple kun ĉi tiu senpaga ĉiĉeva-angla traduka glosaro de evoluiga terminologio. AI por la Homoj fokusiĝas pri pledado por pli inkluziva kaj justa disvolviĝo kaj uzo de AI-teknologioj. Ĝi ankaŭ ofertas rimedojn kaj trejnadon al komunumoj por okupiĝi pri AI.
#000018
Tamen, laŭ NeuralSpace [platformo kiu helpas transponti la masivan lingvan breĉon en teknologio], 90 procentoj de NLP-solvoj estas ekskluzive haveblaj en eŭropaj lingvoj. AI havas la eblon rompi lingvajn barojn por la ceteraj ses miliardoj da homoj kontraŭbatalante ĉi tiun formon de “cifereca apartismo”. Kiel? Transpontante lingvajn barojn kun kompleksaj traduksistemoj aŭ lingvolernaj aplikaĵoj ekzemple. Aliaj manieroj inkluzivas la kreadon de ciferecaj arkivoj enplektantaj optikan signorekonadon [eo] aŭ parolrekonadon [eo] kaj zorgi ke enhavo haveblu en gepatraj lingvoj prefere ol en la ĉieaj “koloniaj” lingvoj.
#000019
Sed ĉio ĉi sonas tro bone por esti (nur) vera. Antaŭ ol AI povas malkoloniigi lingvon, AI mem devas esti malkoloniigita.
#000020
AI havas la eblon transformi la manieron en kiu ni komunikas, sed ĝi ankaŭ estas la perfekta dissendilo por pliseverigi ekzistantajn biasojn. “Ni devas trakti biasojn en lingvaj modeloj kaj certigi ke ili estu inkluzivaj kaj reprezentaj por ĉiuj uzantoj” diras Soujanya Poria, asista profesoro ĉe Teknologia Universitato Nanyang [eo].
#000021
La lingvo pri kiu AI estas trejnita eble jam estas “distordita” kaj nekapabla anstataŭigi biasitan homan pensadon kaj konduton.
#000022
“La malkoloniigo de lingvo decide gravas por povigi komunumojn kaj defii dominajn rakontojn. Teknologio havas la eblon esti potenca ilo en ĉi tiu procezo, sed ni devas zorgi ne reprodukti la samajn ŝablonojn de ekskludo kaj marĝenigo, kiujn ni provas venki”, diras D-ro Isooba.
#000023
Ni demandis al ChatGPT ĉu AI povus reprodukti kolonian, rasisman aŭ seksisman lingvon aŭ ne. Jen kion ĝi respondis:
#000024
As an artificial intelligence language model, I am not capable of holding or expressing personal beliefs, values, or biases. However, I acknowledge that the data used to train me may contain biases and I strive to provide information that is accurate, unbiased, and inclusive. It is important to note that it is people who program and use AI, and they can unintentionally embed their own biases in the development and use of AI systems. Therefore, it is crucial to be aware of these potential biases and strive to create and use AI systems in an ethical, inclusive, and responsible manner.
#000025
Kiel artefarita inteligenta lingvomodelo, mi ne kapablas teni aŭ esprimi personajn kredojn, valorojn aŭ biasojn. Tamen mi agnoskas, ke la datumoj uzataj por trejni min povas enhavi biasojn kaj mi strebas provizi informojn precizajn, senpartiajn kaj inkluzivajn. Gravas noti, ke estas homoj, kiuj programas kaj uzas AI, kaj ili povas neintence enigi siajn proprajn biasojn en la disvolviĝo kaj uzo de AI-sistemoj. Tial, estas grave konscii pri ĉi tiuj eblaj biasoj kaj klopodi krei kaj uzi AI-sistemojn en maniero etika, inkluziva kaj respondeca.
#000026
En la vortoj de Timnit Gebru de Black in AI, ni devas ne plu tiom pensi pri “puraj” kaj “malpuraj” datumoj kaj pensi pri datumoj kiuj reflektas la diversecon de la reala mondo.
#000027
“Unu el la plej bonaj manieroj fari tion estas konstrui diversajn skipojn de datumsciencistoj, kiuj kapablas rekoni kaj trakti siajn proprajn biasojn”, li diras.
#000028
Sabelo Mhlambi kaj aliaj akademiuloj lastatempe redaktis la Malkoloniigan AI Manifeston, por “moviĝi preter okcident-centritaj biasoj” kaj konstrui “dignajn soci-teknikajn estontecojn”. La civila socio ankaŭ estas ĉiam pli enplektita en AI-evoluo, aktive partoprenante publikajn diskutojn kaj debatojn ĉirkaŭ la etikaj, sociaj kaj politikaj efikoj de AI-teknologioj. Tamen, pluraj gvidantoj kaj aktivuloj de la civila socio, kiel ekzemple Mwarimū Mūtemi wa Kīama el Kenjo, arestita pro siaj pepoj (tweets), argumentas ke la celkonscia ekskludo de marĝenigitaj voĉoj de teknikaj decidprocezoj estas formo de struktura perforto.
#000029
“Ni devas rekoni, ke aliro al teknologio estas homa rajto, kaj labori por certigi ke ĉiuj havu sidlokon ĉe la tablo”, diras Kīama.
#000030
Dianne Olivian, aktivulino pri ciferecaj kaj genraj rajtoj, rakontas al ni kiel la marĝenigitaj homoj estas “ekskludataj” de decidaj medioj ĉar ĉi tiuj spacoj moviĝas ene de novkolonia kadro:
#000031
Those who usually participate in these conversations also have the privilege to participate; they have the economic and cultural capital to contribute and thrive. There are of course attempts to be representative and inclusive, but we should ask: Where are these conversations happening? What do I need to have to participate? In what language are they sharing meaning? Whose voices are the loudest in the room? What happens after these conversations, what is the accountability framework?
#000032
Tiuj kiuj kutime partoprenas en ĉi tiuj konversacioj ankaŭ havas la privilegion partopreni; ili havas la ekonomian kaj kulturan kapitalon por kontribui kaj prosperi. Estas kompreneble provoj esti reprezentaj kaj inkluzivaj, sed ni devus demandi: Kie okazas ĉi tiuj konversacioj? Kion mi bezonas por partopreni? En kiu lingvo ili kunhavigas signifon? Kies voĉoj estas la plej laŭtaj en la ĉambro? Kio okazas post ĉi tiuj konversacioj, kio estas la respondeca kadro?
#000033
Post ĉi tiuj “konsultaj” kunsidoj en politiko pri ciferecaj rajtoj kaj interreta regado [regado rilate al procezoj kaj decidoj kiuj celas difini agojn, doni potencon kaj kontroli agadon], ni ĉiuj reiros al la samaj ciferecaj potencostrukturoj, kiuj permesas kaj malpermesas la informojn, kiujn ni aliras kaj konservas, kaj kiaj identecoj rajtas ekzisti en ĉi tiuj platformoj, diras Olivan:
#000034
Truly inclusive digital communities and infrastructure require transformative lens from their inception – they reject a capitalist internet. They are driven by creativity, sharing, care, consent, and well-being; they challenge and circumvent infrastructures of surveillance. And we will build that by first, shifting our focus from working towards being accepted by the loudest, most articulate voices in a stingy meeting room, to holding space and looking for those who are not even able to go through the door.
#000035
Vere inkluzivaj ciferecaj komunumoj kaj infrastrukturo postulas transforman lenson de sia komenco – ili malakceptas kapitalisman interreton. Ili estas pelitaj de kreemo, kunhavigo, zorgo, konsento kaj bonfarto; ili defias kaj evitas infrastrukturojn de gvatado. Kaj ni konstruos tion unue ŝanĝante nian fokuson de strebado esti akceptita de la plej laŭtaj, plej klaraj voĉoj en avara kunvenejo, al konservado de spaco kaj serĉado de tiuj, kiuj eĉ ne povas eniri tra la pordo.
#000036
La 7-a de julio estas granda tago por Afriko, celebrata kiel la unua Tutmonda Tago de la Svahila Lingvo. Civitanoj tra Kenjo, Tanzanio, Zanzibaro, Sud-Afriko kaj la mondo markis la tagon per celebradoj surstrate kaj rete, uzante la kradvortojn #KiswahiliDay2022 kaj #KiswahiliDay. Tio estis la unua oficiala festo ekde kiam Unesko nomis la 7-an de julio la internacia tago de la svahila en novembro 2021.
#000039
En Ugando la nacia registaro aprobis proponon pri akcepto de la svahila kiel oficiala lingvo, sekvante rezolucion aprobitan en februaro lastjare dum la 21-a pintokunveno de OAK, en kiu oni akceptis aprobi la anglan, la francan kaj la svahilan kiel oficialajn lingvojn de la komunumo. La uganda registaro ankaŭ rekomendis postuli de bazaj kaj mezaj lernejoj instrui la svahilan en klasoj. OAK estas regiona interŝtata registaro establita de sep ŝtatoj-partneroj: Demokratia Respubliko Kongo, Respubliko Burundo, Kenjo, Ruando, Sud-Sudano kaj Unuiĝinta Respubliko Tanzanio, kun sidejo en Aruŝo, Tanzanio. La svahila estas oficiala lingvo en ĉiuj ses ŝtatoj-partneroj de Ugando.
#000042
Interrete, video montranta sudafrikan opozician gvidanton Julius Malema paroli pri la graveco de instruado kaj lernado de la svahila kiel internacia lingvo kaj pri stimulado de afrikanoj akcepti la svahilan kiel afrikan lingua franca elvokis miksitajn reagojn de retumantoj tra Afriko kaj revivigis daŭran diskurson inter lingvistoj kaj kulturaj advokatoj: ĉu la svahila povas iĝi la ĉefa lingvo de Afriko?
#000044
The South African and EFF leader, Julius Malema calling upon all #African countries to embrace #Swahili as their national #Language.#Kiswahili is spoken by over 200 million people.#SwahiliDay #KiswahiliDay #WorldKiswahiliDay #KiswahiliLanguageDay /vbWceGFmD8
#000045
La sudafrika kaj EFF-gvidanto Julius Malema alvokis ĉiujn afrikajn landojn akcepti la svahilan kiel sian nacian lingvon. La svahila estas parolata de pli ol 200 milionoj da homoj.#SwahiliDay #KiswahiliDay #WorldKiswahiliDay #KiswahiliLanguageDay /vbWceGFmD8
#000046
Konsiderata inter la dek plej parolataj lingvoj tutmonde, kun pli ol 200 milionoj da parolantoj, ĝi estas la unua afrika lingvo ricevinta tian rekonon. Post kiam ĝi iĝis la ĉefa lingvo en Orienta Afriko, ĝiaj parolantoj disvastiĝis en pli ol 14 landoj, inkluzive de Zambio, Demokratia Respubliko Kongo, Malavio, Sud-Sudano, Mozambiko, Jemeno, Omano, Somalio kaj la Komoroj. Ls svahila estas instruata en pli ol 100 institucioj nur en Usono sola, same kiel en Britio, Germanio, Kanado, Pollando, Meksiko, Rusio, Japanio, Ĉinio, Barato kaj Aŭstralio, por nomi nur kelkajn.
#000048
En 2020, Sud-Afriko iĝis la unua lando en la suda parto de Afriko kiu proponas la svahilan kiel elekteblan lernobjekton en lernejoj. En februaro ĉi-jare, la Universitato de Adis-Abeba, Etiopio, anoncis ke ĝi lanĉos instruadon de la svahila.
#000049
Malgraŭ tio ke la svahila iĝas la unua oficiale agnoskita afrika lingvo, fantomoj de ĝia komplika pasinteco ankoraŭ vivas.
#000050
La decido de la uganda registaro akcepti la svahilan kiel oficialan lingvon kaj la rekomendo de ĝia deviga instruado en bazaj kaj mezaj lernejoj ne estis senprobleme akceptitaj de ugandanoj, kiuj havas komplikan historion de rilatoj kun tiu ĉi lingvo. Iusence ĝi reprezentas la tumultan pasintecon de la lando, same kiel modernajn reprezaliojn. Dum la regado de Idi Amin en 1971-1979, ĝi iĝis la oficiala lingvo de la militistaro.
#000052
La diskuto pri la uzado de la svahila kaj ĝia rolo en la uganda socio intensiĝis kiam ĝi estis deklarita la oficiala lingvo de la Afrika Komunumo. Tamen ekonomiaj bezonoj de Ugando je la svahila, kombinitaj kun kresko de kulturaj kontaktoj en Orienta Afriko per muziko, migrado, same kiel politika volo, sugestas ke la lingvo ne plu devos alfronti reziston.
#000054
Tamen estas ankoraŭ tro frue paroli pri tio, ĉu la nacia strebo akcepti la svahilan farinte ĝin deviga lernobjekto en lernejoj ŝanĝos la percepton de ugandanoj kaj helpos al ili repaciĝi kun sia problema pasinteco.
#000055
Minaco al aliaj afrikaj lingvoj
#000056
La disvastiĝanta akcepto de la svahila tra Afriko estas rigardata de iuj lingvistoj kaj afrikaj lingvodefendantoj kiel minaco al aliaj afrikaj lingvoj. Tanzanio ekzemple havas diskriminacian lingvopolitikon kiu devigas uzi la svahilan en kamparaj areoj, kie malmultaj konas tiun ĉi lingvon.
#000057
Ekrankopio de Gmail-servo en la svahila. “Gmail svahile” de nukta77 estas licencita sub CC BY-SA 2.0.
#000060
El ĉiuj subsaharaj afrikaj lingvoj, la svahila havas la plej altan ĉeeston en Interreto. Dum la klopodoj evoluigi lingvoteknologiojn en la svahila estas relative malrapidaj, tio ŝanĝiĝas.
#000061
Ĉi-monate Meta publikigis esploraĵon kiu detalas kiel ĝi planas trakti 55 afrikajn marĝenigitajn lingvojn por plibonigi la akuratecon kun kiu algoritmoj de artefarita inteligenteco (AI) tradukas ilin ĉe ĝiaj sociaj platformoj.
#000062
Abantu AI, firmao el Kenjo, kreis teknologion surbaze de profunda lernado, por natura lingvoprocezo (NLP), kiu tradukas de ĉefaj mondaj lingvoj al indiĝenaj afrikaj lingvoj.
#000063
Nuntempe la modelo surbaze de profunda lernado tradukas de plejparto de ĉefaj mondaj lingvoj al la svahila kaj aliaj kenjaj lingvoj. La AI-ekfirmao, nun laboranta pri tradukado de aliaj afrikaj lingvoj, komencos liveradon de siaj servoj al aliaj afrikaj landoj fine de tiu ĉi jaro.
#000064
Aldone Nanjala Nyabola, kenja sciencisto, politika analizisto kaj advokato-direktoro de Global Voices, ebligis al svahilparolantoj priparoli kaj defendi siajn ciferecajn rajtojn. Kunlabore kun teamo de svahilaj ekspertoj, ŝi tradukis ŝlosilajn terminojn rilatajn al teknologioj kaj ciferecaj rajtoj al la plej parolataj afrikaj lingvoj, produktinte 52 slipojn kiuj estas libere elŝuteblaj.
#000065
Kial la svahila ne estas la ĉefa afrika lingvo?
#000066
Ekzemple afrikaj geopolitikaj diferencoj, kiel nordafrikaj landoj asociantaj sin pli kun Mezoriento ol kun la resto de Afriko, povas labori kontraŭ la svahila kiel la unuiga lingvo.
#000068
Ekstera influo povas ankaŭ krei obstaklojn por la “akcepto” de la svahila. Afriko nun forte dependas de Ĉinio rilate financan asistadon. Responde Ĉinio kapitaligas ĝin enkondukante la ĉinan en la plejparto de afrikaj landoj, inkluzive de Kenjo. En iuj areoj tio signifas ke afrikanoj povas paroli la ĉinan pli flue ol siajn denaskajn lingvojn.
#000069
En 2018, la sudafrika opozicia gvidanto Julius Sello Malema instigis afrikanojn akcepti la svahilan kiel la kontinentan lingua franca, dirante ke afrikaj registaroj kiuj aprobis la ĉinan koste de afrikaj lingvoj havas “mislokitajn prioritatojn”.
#000070
Ĉie en la mondo ĵurnalistinoj, feministinoj, aktivulinoj kaj defendantinoj de homaj rajtoj alfrontas kiberĉikanadon. En ĉi tiu serio de artikoloj, internaciaj organizaĵoj de la civila socio aliancitaj sub la nomo CIVICUS montras la seksisman naturon de kiberĉikanado, prezentante la rakontojn de virinoj, kiuj batalas por defendi niajn demokratajn liberecojn. Ĉi tiuj atestoj estas publikigitaj kadre de partnereco inter CIVICUS kaj Global Voices.
#000074
Januare, post polemikaj prezidentaj balotoj, la eksa uganda prezidento Yoweri Museveni estis reelektita, ricevinte sesan sinsekvan mandaton. Dum la periodo de voĉdonado, opoziciestroj estis celitaj, manifestaciantoj perforte dispelataj kaj ĵurnalistoj estis atakitaj.
#000075
Por ekscii pli: Ugando: senkurentiĝo de sociaj retejoj, perforta subpremo de la opozicio antaŭ la prezidentaj balotoj
#000076
En ĉi tiu kunteksto pri malobservado de homaj rajtoj, la stato de virinaj rajtoj kaj de la komunumo LGBTQI+ [foje GLAT [eo], estas kolektiva nomo akronima por genraj kaj seksaj minoritatoj kiuj postulas diversecon seksan kaj genran, mallonge DSG] restas necerta. Dum sia prezidenta kampanjo, Museveni faris homofobajn paroladojn, nomante la komunumon propeka kapro. Pasintjare, grupo de junuloj LGBTQI+ estis ĉirkaŭitaj, batitaj kaj arestitaj, supozeble por bremsi la disvastiĝon de KOVIM-19.
#000077
Pli ol duono de la ugandaj virinoj estas viktimoj de fizikaj agresoj, kaj unu el kvin spertas seksan perforton. Multaj el ili ankaŭ estas viktimoj de psikologiaj agresoj, de devigaj kaj fruaj geedziĝoj kaj virina genitala kripligo. En 2014, Ugando enkondukis kontraŭ-pornografian leĝon, uzatan por celi virinojn kaj kondamni ilin, precipe tiujn kies nudaj fotoj interrete estis kundividitaj sen ilia konsento.
#000078
Lindsey Kukunda estas feministo, aŭtorino kaj homrajta aktivulino. Ŝi ankaŭ estas la ĝenerala direktoro de Her Empire, feminisma asocio, kiu proponas du programojn: Not your Body [Ne via korpo], kiu celas defii la kontrolon de la socio super la virinaj korpoj kaj, per etendo, super iliaj vivoj, kaj The Mentor Network, kiu antaŭenigas ciferecan sekurecon kaj virinan legopovon.
#000079
Lindsey Kukunda rakontas sian historion.
#000080
Mi asertas, ke mi batalas kontraŭ retan perforton kaj mi inspiras multajn. Ili diras al mi, ke mi donas al ili kuraĝon, fidon kaj ke mi kuraĝigas ilin kredi je si mem.
Sed mi ploras, kiam neniu rigardas.
#000082
Mi havis mian plej malbonan sperton pri reta perforto, kiam mi lanĉis socian kampanjon por denunci rasismajn instituciojn en Ugando [eo], instituciojn, kiuj odoraĉis je koloniismo, blanka privilegio kaj diskriminacio kontraŭ ugandanoj.
#000083
Ŝajnis al mi, ke estas evidente, ke ĉi tiu situacio estas neakceptebla. Mi malpravis. Mi estis la celo de atakoj kaj insultoj en sociaj retejoj, en la radio kaj en la gazetaro. Unun tagon, mi estis en mia aŭto, aŭskultante paroladon pri mia kampanjo per la radio, kiam unu el la animatoroj, kun kiuj mi laboris en la pasinteco, difinis min kiel “suferanta de malsana malsupereca komplekso”.
#000084
Hodiaŭ unu el ĉi tiuj trinkejoj estas fermitaj kaj la alia havas afiŝon “rasismo malpermesita” sur la ĉefa pordo. Mi pagis la prezon por ĉi tiu venko. Ho, mi pagis pezan prezon. Oni diris al mi “ĉesi adori blankulojn irante al iliaj trinkejoj”. Oni diris al mi, ke mi zorgu pri miaj propraj aferoj. Iu afiŝis bildon pri mi kaj komencis diskuton pri kiel malgrandaj miaj mamoj estas.
#000086
Esti feministo igis min “kolera homo” kaj mi ne plu pardonpetas pro tio. Kiam viro batalas por la kaŭzo de viroj, oni aplaŭdas lin. Kiam virino batalas por la kaŭzo de virinoj, ŝi estas atakata, same de viroj kaj de virinoj. Ĉiu havas sian propran vivmanieron kaj por mi, esti memcerta kaj resti fidela al mi mem estas la sola maniero, kiun mi trovis por postvivi. Mi nun forigas iujn el miaj “amikoj” en Facebook, kiuj ne estas proksimaj amikoj aŭ kunlaborantoj, ĉar ili emas ataki min per afiŝoj asertantaj, ke ili tiel bone konas min.
#000089
La dolora vero estas, ke mi konas ilin, kaj vidante, ke ili profitas de ĉi tiu ŝajna konateco por diri al la tuta mondo, ke ili konas min sufiĉe por nomi min hundino, mi rimarkis, ke mi povas fari ion. Mi malfermis publikan paĝon, kaj mi esperas, ke ili iros tien.
#000090
Mi faris multajn farendaĵojn por kontraŭbatali la perfortojn kontraŭ virinoj interrete, tro por listigi ĉiujn ĉi tie. Mi povas diri, ke per mia voĉo mi inspiras virinojn. Mia asocio nuntempe pretiĝas kunigi grupon de personoj kiuj kunpartigas la saman mensostaton, pri kiu, mi certas, ke ĝi subtenos feministojn, virojn kaj virinojn, ĉar pli malfacilas timigi grupon de individuoj ol unuopulon.
#000091
Hodiaŭ mi estas memcerta radikala aktivulo kaj bonvenigante kaj akceptante ĉi tiun ideon, mia mensa sano multe pliboniĝis. Mi ne plu sentas la bezonon pravigi aŭ defendi min. Mia nova slogano estas: “Se vi havas problemon kun miaj metodoj, tio estas via problemo. Ne impliku min en ĉi tion.”
#000092
Mi akuzas ugandajn amaskomunikilojn kuraĝigi perforton kontraŭ virinoj per la maniero kiel ili traktas siajn artikolojn kaj tra la rakontoj, kiujn ili misfamigas. La rakontoj pri “venĝa porno” ne estas verkitaj kun la celo subteni la viktimojn, sed pli ĝuste por kulpigi ilin kaj distri la publikon. Novaĵorganizaĵoj ne mencias virojn, kiuj misuzas virinojn, kaj ne kondamnas malkaŝe tian perforton.
#000093
La leĝo ne helpas. Ugando permesis ke la religio influu la politikon. Tio sufiĉas por klarigi la tutan laboron, kiun feministoj devas plenumi, ĉu ne? La kontraŭpornografia leĝo traktas virinojn kiel krimulojn pro ilia maniero sekse allogi virojn kaj dependas de la viroj decidi kiel ni “ĝenas” ilin per nia sekseco. Kiam viro malkaŝas bildojn de nudaj virinoj, estas la virino, kiu aperas ĉe la koro de ĉiuj konversacioj, dum la viro daŭre vivas sian vivon kun la kapo levita. Ni bezonas paroli al niaj subpremantoj per lingvo, kiun ili komprenas.
#000094
Mi entreprenis projekton, kiu fokusiĝas je misuzantoj, elmontrante kaj humiligante ilin, devigante ilin pardonpeti aŭ resti en la Interreto, por ĉiam, kiel misuzantoj. Ĉar tro multe estas tro multe. Koncerne min, ni militas kaj mi varbas generalojn.
#000095
“Virinoj en muziko: Ni diskonigis nin en la muzika industrio tra la tuta mondo. Ankoraŭ persistas seksa malegaleco, seksismo kaj salajra diferenco”, diris Carola Kinasha, muzikistino kaj aktivistino de Tanzanio, kiu freŝdate prezidis podian diskuton pri “Virinoj en muziko.”
#000098
“Ne temas pri tio ke ni ne estas sufiĉe lertaj. Ja temas pri tio ke ĉiuj decidantoj estas viroj.”
#000099
Kinasha komencis paroli, rimarkigante, ke en Unuiĝinta Reĝlando virinoj okupas nur 16% de la gvidantaro en la muzika industrio. Kaj kvankam haveblaj datumoj pri la stato de virinoj en muziko tra la tuta Afriko estas limigitaj, “evidente ekzistas grava problemo pri vira regado en la muzika industrio”, ŝi diris.
#000101
Somi, ĵaza artistino kun radikoj en Ugando kaj Ruando, kiu nun loĝas alterne en Novjorko kaj Johanesburgo, priskribas, kiel malfacilege estis por ŝi — afrika virino en muziko — kontraŭi tradicion:
#000102
Being part of an immigrant family and choosing a path as an artist had its challenges. I had to think carefully about when and how and in which spaces we as women are supposed to use our voices.
#000103
Por mi, membro de enmigrinta familio, elekti vivon de artisto havis defiojn. Mi devis pensi atente pri kiam kaj kiel kaj en kiuj spacoj ni, kiel virinoj, taŭge uzu niajn voĉojn.
#000104
Saida Karoli, unu el la plej popularaj kantistinoj en Tanzanio, kiu ŝtelis la korojn de festĉeestantoj per sia ekscitega vespera plenumo la 10-an de februaro, priparolis la krudan veron pri la nekalkuleblaj malfacilaĵoj, kiujn ŝi alfrontis kiel virino en la tanzania muzika mondo. Ŝi reliefigis pluroblajn maljustecojn rilate al malriĉa, needukita virino el la izolita vilaĝo Rwongwe, en la regiono ĉirkaŭ Bukoba en Tanzanio, ĉirkaŭ la Viktoria Lago.
#000105
I’m from a small village and I was an orphan. I didn’t have any idea how to make it in the music industry and my manager was like my father, I believed in him wholeheartedly.
#000107
Mi venis el malgranda vilaĝo kaj estis orfo. Mi havis nenian ideon, kiel sukcesi en la muzika industrio. Mia manaĝero estis kvazaŭ mia patro kaj mi kredis al li tutkore.
#000108
Kun sia manaĝero “Muta” kiel stiristo, ŝi vizitis landojn en la regiono, de Burundo al Ruando kaj plue al Ugando. Tiel ŝi fariĝis populara kaj plenigis muzikejojn ĝis tia grado, ke foje kvar homoj onidire mortis pro sufokiĝo. Kaj tamen laŭ Karoli, ŝia manaĝero fitraktis ŝin kaj ekspulatis ŝiajn talentojn. Li postulis kopirajtojn de ĉiuj ŝiaj kantoj kaj albumoj:
#000109
I was young, inexperienced in the music business, and at the end of the day, I didn’t have even 100 shillings [0.10 US dollars] in my pocket. Life has been hard.
#000110
Karoli malkaŝis, ke kvankam ŝia manaĝero malfermis al ŝi novajn pordojn, li tamen ankaŭ tenis ŝin malantaŭ fermitaj pordoj dum sep monatoj kvazaŭ kaptitinon kaj rifuzis permesi al ŝi paroli kun aliaj manaĝeroj aŭ produktistoj. Kiam ŝi finfine decidis eskapi, ŝi iris al la havenurbo Mwanza, kaj tie, ŝi diris:
#000112
Karoli, kiu ne plu laboras kun manaĝero, diris ke ŝi esperas pri sia reveno sur la podio de Sonoj de Saĝo por akceli vendojn kaj reakiri renomon por si mem post jaroj en la ombroj.
#000115
‘Ni esence estas ĉi tie por trabati al ni novajn vojojn kiel virinoj en muziko’
#000116
Amina Omar, ĉefkantistino de Siti kaj la Bando, kiu la 10-an de februaro lumigis la festan scenejon per ŝia kunfanda muziko inspirita de la Taaraba (soulo de Zanzibaro), eksplicite dankis Karoli, ke ŝi eldiris opiniojn pri temo, kiun tre malmultaj virinoj en la regiono volas pritrakti — la diversaj formoj de fitraktado kaj turmentado, kiujn virinoj alfrontas ne nur en muziko, sed ankaŭ en la socio entute.
#000117
Omar memoras, ke ŝi kantis en la aĝo de 11 jaroj kun sia fratino Rahma, kiu jam estis premiita violonistino en ŝia muzika bando. Najbaroj kaj familianoj malaprobis la muzikemon de la junulinoj, kaj fine ŝia familio instigis ŝin edziniĝi kaj naski infanojn, ĉar tio estas la tradicio en Zanzibaro, insularo kie plej multaj familioj sekvas konservemajn islamajn kutimojn:
#000118
So, I got married. I had my first child. My husband told me he’d support me as a musician, but when our child was grown enough to let me go back to singing, he simply said no. ‘No,’ he said. ‘You are my wife. I own you. You have to do what I like.’
#000119
Do, mi edziniĝis. Mi naskis mian unuan infanon. Mia edzo diris al mi, ke li subtenos min kiel muzikiston, sed kiam nia infano kreskis sufiĉe por ke mi povu reveni al kantado, li simple neis. “Ne”, li diris. “Vi estas mia edzino. Mi posedas vin. Vi devas fari, kion mi deziras.”
#000120
Kiam Omar decidis aliĝi kiel konkursantino al “Bongo Stelulo-Serĉado” [“Bongo Star Search”], interaga muzika televidprogramo en Daresalamo, Tanzanio, tio elvokis furiozan disputon kun ŝia edzo. “Kiel vi scias, mi neniam vere parolis pri ĉi tio almenaŭ ĝis hodiaŭ. Mi ankoraŭ ne tre bone povas vidi el unu el miaj okuloj, kaj tio komenciĝis ĉi-vespere”, malkaŝis Omar, almontrante sian dekstran okulon. Ŝi baraktis por forlasi sian edzon en Daresalamo, dezirante rekonstrui vivon por si mem kaj sia filo en la hejmloko, Zanzibaro:
#000121
I love Zanzibar, I love my society, but there are good aspects to it as well as bad. I don’t like the idea that women are forbidden to speak in public in my society. I don’t like the position of women. I also don’t like that when my society sees me succeed, some want to keep me down. When I came back to Zanzibar, I joined the Dhow Countries Music Academy and got my education, and now I know who I am. I really love singing, it’s my life and it’s in my blood.
#000122
Mi amas Zanzibaron, mi amas mian socion, sed ĝi havas kaj bonajn kaj malbonajn flankojn. Mi ne ŝatas la ideon, ke virinoj ne rajtas paroli publike en mia socio. Mi ne ŝatas la pozicion de virinoj. Mi ankaŭ ne ŝatas, ke iuj volas min subpremi kiam mia socio vidas mian sukceson. Kiam mi revenis al Zanzibaro, mi aliĝis al la tiea muzika akademio [Dhow Countries Music Academy] kaj ricevis edukadon, kaj nun mi scias, kiu mi estas. Mi vere amas kantadon, ĝi estas mia vivo kaj ĝi estas en mia sango.
#000123
Virinoj en muziko ofte serĉas rolmodelojn por inspiri ililn, sed laŭ Somi:
#000124
[W]e have so few role models as African women in music, that we’re basically here to carve out new paths, to be the models for future generations. We’re tasked with telling our truth(s) as African women, and there’s not that many of us — it’s a short list.
#000125
Ni, afrikaj virinoj en muziko, havas tiom malmultajn rolmodelojn, ke ni esence estas ĉi tie por trabati al ni novajn vojojn kaj por esti modeloj por la venontaj generacioj. Ni ricevis la taskon eldiri niajn verojn kiel afrikaj virinoj, kaj ni ne multas, la listo estas mallonga.
#000126
Siti Binti Saad, zanzibara originala Taarab-kantistino (1880-1950) el la vilaĝo Fumba, pioniris kiel la unua virino en Orienta Afriko, kiu registris siajn kantojn en la svahila. Ŝi produktis pli ol 150 gramofondiskojn en Barato. Saad estis konata pro sia sursceneja ludado kun nigra vualo sur la kapo laŭ la kutimo de islamaj virinoj en la ‘svahila marbordo’ (kiu etendiĝis de suda Somalio al Mozambiko inkluzive de la insularo de Komoroj). En mondo regata de viroj, ŝi insistis pri muzika vojo kaj protestis kontraŭ perforto al virinoj pere de sia muziko.
#000128
Noto de redaktoro: La aŭtoro de ĉi tiu artikolo en la pasinteco laboris por la festo Sonoj de Saĝo.
#000132
Uganda virino, kiu volas fariĝi bela kaj amika kun naturo. Foto farita de Spencer Montero, uzata kun permeso.
#000135
En la Internacia Virina Tago, la 8-an de marto 2017, la retejo “This is Uganda” [Ĉi tio estas Ugando] lanĉis kampanjon por ekspozicii diversajn vizaĝojn de ugandaj virinoj. Uzante la krad-etikedon #SheRunsUg [Ŝi-Mastrumas-Ugandon], ĝi ekspoziciis 87 fotojn, kiuj komprenigis ĉiutagan vivon de ugandaj virinoj.
#000136
“This is Uganda” estas podio de talentaj verkistoj el Ugando, firme decidintaj rakonti pri Ugando kaj por ugandanoj kun la celo senvualigi universalajn stereotipojn, kiuj malklarigas rakontojn pri la lando.
#000137
Laŭ la popolnombrado farita de la Statistika Buroo de Ugando en 2014, la virinoj konsistigis 51% de la tuta loĝantaro de la lando, dum la viroj konsistigis malpli ol duonon de la totala laboristaro.
#000138
Jen kelkaj fotoj, kiuj estis ekspoziciitaj en Tvitero por celebri la tagon por ugandaj virinoj.
#000139
Here comes the Ugandan woman. 22 #SheRunsUG #WomensDay /uTci91CjnT
#000140
Jen la uganda virino. 22
#000142
La virino en la sansektoro:
#000143
Here comes the Ugandan woman. 18 (Photo by @phionapaige) #SheRunsUG #WomensDay /v2BxY1I1Ow
#000144
Jen la uganda virino. 18 (Foto farita de Uganda's Finest)
#000145
La nuna prezidanto de la parlamento, Rebecca Kadaga. Ŝi rompis la vitran plafonon, kiam ŝi fariĝis la unua virina prezidanto de la uganda parlamento en majo 2011.
#000146
Jen la uganda virino. 4
#000147
Phionah Mutesi, kiu naskiĝis en unu el la plej grandaj slumoj en Ugando, fariĝis la pinta ŝakĉampiono de Ugando. Ŝia rakonto estas la temo de la usona filmo The Queen of Katwe [La reĝino de Katwe].
#000148
Here comes the Ugandan woman. 7 #SheRunsUG #WomensDay /iqTeeXyZwZ
#000149
Here comes the Ugandan woman. 29 #SheRunsUG #WomensDay /JPqZs4nW2P
#000150
Here comes the Ugandan woman. 39 (Photo by Seyhan Arik) #SheRunsUG #WomensDay /Uh71rNox83
#000151
Jen la uganda virino. 39 (Foto farita de Seyhan Arik)
#000152
Here comes the Ugandan woman. 44 (Photo by p.a.c.e onlus) #SheRunsUG #WomensDay /yq3J13WC94
#000153
Jen la uganda virino. 44 (Foto farita de p.a.c.e onlus)
#000154
Here comes the Ugandan woman. 50 (Photo by Kibuubi Media) #SheRunsUG #WomensDay /bqkaoW4T9n
#000155
Jen la uganda virino. 50 (Foto farita de Kibuubi Media)
#000156
Jen la uganda virino. 42 (Foto farita de Prossy Babirye)
#000158
Here comes the Ugandan woman. 37 (Photo by Spencer Montero) #SheRunsUG #WomensDay /J4xS23zuJB
#000159
Jen la uganda virino. 37 (Foto farita de Spencer Montero)
#000160
Kaj fine, la virino, kiu alte tenas la standardon de Ugando:
#000161
Here comes the Ugandan woman. 1 #SheRunsUG #WomensDay /utuPKhrkC8
#000162
3) La France ne semble pas s’intéresser outre mesure aux négociations de paix.
#000168
2) Francio timis, ke la tucia atakado estas distance manipulata per Ugando fare de anglaparolantaj landoj kaj intencas malhelpi la influon de Francio en la regiono.
#000172