Majstro de la malnova mondolingvo
#000000
La 20-an de julio iĝis konate, ke la aŭstria aŭtoro Clemens J. Setz ricevos la Premion Georg Büchner, la plej altan literaturan distingon por germanlingvaj aŭtoroj. Li estas ankaŭ unu el malmultaj ekstermovaduloj kiuj malkovris la Esperantan literaturon. Lige kun la novaĵo pri la premio, Libera Folio kun lia permeso republikigas lian prelegon pri la poezio de William Auld.
#000001
La originala teksto de la prelego aperis en la germana.
#000002
Supozeble, la plejmulto el vi jam iam aŭdis pri ĉi tiu eksterordinara magiaĵo: En 1887 la Varsovia okulisto Ludwik Zamenhof kreis lingvon kaj formulis ĝiajn regulojn kaj ekzistokialon en broŝuro. Li nomis sian kreaĵon “Lingvo internacia” kaj sin mem “Doktoro Esperanto”, kio en lia lingvo pli-malpli signifas “Doktoro Esperplena”. La lingvo baldaŭ estis konata per la nomo de ĝia kreinto: Esperanto. Nur du jarojn post ĝia naskiĝo oni jam eldonis en Nurenbergo la unuan gazeton tute en tiu lingvo. Ĉirkaŭ la jaro 1900 kreiĝis tra la mondo Esperanto-societoj. En 1907 aperis la unua kvincentpaĝa romano.
#000003
Eĉ laŭ hodiaŭaj normoj tia evoluo kaj disvastiĝo estas sufiĉe virusecaj.
#000004
Kaj certe la evoluo ne ĉesis kun tiu unusola romano. Sekvis nenombreblaj esperantlingvaj verkoj, rakontoj, dramoj, teoriaj artikoloj; fakte tiu ege sukcesa lingvo, kies lernantoj laŭŝajne tuj maniuliĝis pro ĝi, estis naskita en formo de poemo: Ho, mia kor’ de D-ro Zamenhof estas konsiderata kiel la unua poemeto en tiu lingvo. La Esperanta poezio estas giganta, sed ŝajnas al mi, ke tre malofte ĝi estas rigardata de ekstere, de malintimulo, kiel mi. Apenaŭ ekzistas dulingvaj eldonoj, kaj nur malmultaj tradukoj. Rilate al tio, menciindas ke en la germanan nur tri romanoj estis iam tradukitaj: unu en 1932 kaj alia en 1933, kaj la tria nur en la jaro 2017.1Temas pri Mr. Tot aĉetas mil okulojn (1931) de Jean Forge (Mr. Tott kauft 1000 Augen, Leipzig: Goldmann, 1932), Hura! (1930) de Julio Baghy (Hurra für nichts!, Innsbruck: Verlag AMair, 1933) kaj Turstrato 4 (1934) de Hans Weinhengst (Turmstraße 4, Wien: Edition Atelier, 2017) – Red. La Esperanta beletro formas riĉan paralelan mondliteraturon kun siaj propraj avangardo, klasikuloj, malkonformuloj, geniuloj – kaj ĉio sen baziĝi en unu lando kun ties propraj politikaj kaj geografiaj cirkonstancoj. Ekde la komenco la literaturo estas kreata en virtuala lando, Esperantujo, kiu ĉiam ekestas kiam du aŭ pli da parolantoj iel ajn renkontiĝas. En ĝi ekzistas grandaj mondklasaj poetoj samrangaj kiel Heine aŭ John Keats; ekzistas ankaŭ frenezuloj, ekzistas fanatikuloj. Enorma kvanto da literatura energio konserviĝas en ĝi. Sed ĝis nun la digoj bone retenis tion, nur malofte elverŝiĝas iom de ĝi en aliajn lingvojn.
#000005
Al tiuj, kiuj vizitas Esperantujon je la unua fojo, multaj afero ŝajnos strangaj. Tiuj vizitantoj eble miros, ke ankoraŭ nuntempe ekzistas infanoj kiuj elkreskas kun Esperanto kiel gepatra lingvo; eble inter mil kaj du mil tra la mondo. Aldone surprizas kiel enorme memkonsciaj Esperantaj verkistoj estas ĝenerale. Ili verkas supermezure multe pri la homaro; tiu ja vere kompleksa temo ŝajnas al ili tiel kutima kaj konata kiel la propra dikfingro. Ili ŝategas inkluzivi sin mem en listoj de la majstroverkoj en sia lingvo, kiel faris ekzemple la poeto Edwin de Kock, en antaŭparolo al la poemaro de William Auld En barko senpilota. Foje ili eĉ proponas sin mem kiel Nobel-premiindan, almenaŭ tiel faris la – por mi iom mistera kaj maltrankviliga – Giorgio Silfer, Esperanto-poeto el Italujo, kiu aldone fondis iaspecan Esperanto-urboŝtaton kies konsulo li mem estis dum longa tempo. Aŭ oni povas ekscii pri la Esperanta verbo kabei, nomita laŭ la inicialoj K. B. de viro, kiu iam aŭdacis retiriĝi el la movado. Lia foriro tiel indignis la aliajn esperantistojn, ke ili por ĉiam enŝlosis la kompatindan Kazimierz Bein en la Horcrux-on2Horcrux: En la romanoj pri Harry Potter, objekto aŭ kreitaĵo, kiun magiisto uzas por ekzili parton de sia animo kaj tiel eskapi la morton – La trad. de verbo. Eĉ ekzistas variaĵo de la amuzparka, Disney-monda mono por Esperantistoj, la Stelo. Mi ankoraŭ ne eltrovis kion do oni povas aĉeti per ĝi.
#000006
Oni konsideras la skoton William Auld la plej granda Esperanta poeto el la dua duono de la 20-a jarcento. Li naskiĝis en 1924 kaj mortis en 2006. Li lernis la internacian lingvon de d-ro Zamenhof dum sia infanaĝo ĉe la skoltoj. Poste, kiel juna viro, kiel multaj homoj tiutempe, li tre aktivis en la dissemado de la nova lingvo, verkis influhavajn lernolibrojn, kaj eĉ tradukis serion da klasikaj verkoj en Esperanton, kiel ekzemple La Mastro de l’ Ringoj de Tolkien, verkojn de Ŝekspiro kaj Oscar Wilde, sed ankaŭ la ĉarme melankolian eposon Aniara, kiu temas pri kosmoŝipo, verkita de la sveda Nobel-premiito Harry Martinson, kiu estas ne tiom multe konata ĉe ni. Auld mem estis proponita por la Nobel-premio en 1999, 2004 kaj 2006 – fakto, kiu iafoje estigis reagojn de miro, “Kiel oni povas proponi verkiston de inventita lingvo por la Nobel-premio?”, oni ofte demandas.
#000007
Tiu obĵeto, vidata de proksime, entenas altan gradon de interpretinda psikologio. Unue estas la vidpunkto, ke lingvo kreita de unusola homo devus esti fundamente malsama ol ia tiel nomata nature evoluinta lingvo. Due estas la konjekto, ke literaturo en inventita lingvo okazas en tute alia mondo, dum la Nobel-premio nemiskompreneble reprezentas la mondon de seriozuloj kaj respektinduloj, kaj aliflanke literaturo en Esperanto ŝajnas al iuj homoj aparteni al la sfero de bizaraj hobioj. Kaj fine la aserto baziĝas sur la ideo, ke tiel nomataj naturaj lingvoj ĉiuj vere kreiĝis nature, kio almenaŭ en la kazo de la germana restas dubinda, kiam oni studas la diversajn malnetojn kaj korektadojn de la Biblio de Martin Luther. Mi kredas ke li grandparte estas kunkreanto de tio kion mi nun parolas al vi.
#000008
Alia ekzemplo, tempe multe pli proksima, estus la tiel nomata Katarevuso, planlingvo aŭ artefarita lingvo enpremita inter la helenan kaj la grekan kaj bizare senigita de fremdlandaj influoj, veninta el la kapo de la poeto Adamantios Korais, kaj kiu ĝis 1976 estis la oficiala lingvo de Grekujo; ankoraŭ ĝis 1997 aperis granda tagĵurnalo en Katarevuso.
#000009
La famo de Auld en Esperantujo baziĝas precipe sur lia verko La Infana Raso el la jaro 1956. Temas pri longa poemo dividita en plurajn partojn. Mi tute ne scias ĉu nuntempe oni ankoraŭ verkas longajn poemojn. Krom en la tviterkronologio, kie la dezajno de la retpaĝo aŭtomate kreas tiun formon, ŝajnas al mi ke ĝi formortis. Sed antaŭ nelonge ĝi estis ĉie sufiĉe populara. Poetoj kiel Eliot, William Carlos Williams aŭ Saint-John Perse gajnis mondfamon en ĉi tiu fako, kaj eĉ al malpli konataj reprezentantoj de tiu ĝenro, kiel Frédéric Mistral aŭ Carl Spitteler, oni aljuĝis de tempo al tempo la Nobel-premion por literaturo.
#000011
La raso en La Infana Raso estas la homaro. Tio malmulte mirigas onin. Mi jam menciis ke inter Esperantaj poetoj la plej populara temo estas La Homaro3Esperantlingve en la originalo – La trad.. La dua plej populara temo estas krome la lingvo Esperanto mem, kaj ties filozofio pri interfratiĝo kaj paciĝo mondaj. En La Infana Raso oni multe miras. La unua kanto vivigas la penson pri longa ĉeno de prauloj, pri ĉiuj
tiuj nekonataj vivuloj, kiuj obeeme generas idojn nur por produkti tiun unu individuon kiu solene-senkonsile retrorigardas al tiu nekomprenebla ĉeno. Mi havas tridek kvin jarojn kaj neniujn infanojn. Do mi bone komprenas tiun rigardon. Ĉiuj tiuj estaĵoj kaj objektoj, aminoacidoj kaj mineraloj, sennomaj pulmofiŝoj kaj arbomusoj sukcese pludonas la bastoneton de tiu stafetkurado kaj mi nun staras ĉi tie kaj ekvilibrigas ĝin sur la frunto aŭ senpense ŝovas ĝin en la nazon.
#000012
Dio, filozofio, tempo, sekso, heroeco, lingvo, dimensioj – ĉiujn ĉi tiujn temojn tuŝetas la poemego de Auld; elementoj en ĝi klare memorigas pri Eliot, aliaj pri Pound, iuj aferoj aspektas kiel konkreta poezio de Ernst Jandl aŭ E. E. Cummings, ekzistas vida poezio, estas blokoj kun nur vortludoj, unu tutan kanton konstituas citaĵoj el aliaj lingvoj, ekstazaj vizioj staras apud banalaj konsciaĵoj kiel “la bono ne ekzistas sen malbono / la abelo ne ekzistas sen mielo”. Krom fama himno al la naskiĝo de lia filino, mia plej ŝatata alineo temas pri homoj en kosmoŝipo. Ĝi sonas jene:
#000015
Kompreneble mi rimarkas ke en mia traduko mi uzis multe pli da rimoj ol Auld en la originalo. Tio verŝajne rilatas al la fakto, ke mi ankoraŭ havis en la oreloj la anglan tradukon de Girvan McKay, kiu vigle rimas en ĉiuj eblaj lokoj. Mi rimarkis ke tio funkcias ankaŭ ĉi tie, do mi faris ĝin tiel. William Auld mem diris pri tiu parto: “Unuflanke temas pri homoj en spacveturilo survoje al alia astro – vojaĝo, kiu daŭrus pli ol generacion; aliflanke mi esploras la memcentran mondon de knabeto sur izola strando. Ambaŭ estas, aŭ povas esti, aspektoj de la homa estado; ambaŭkaze oni agas laŭ malklare komprenataj impulsoj.”
#000022
Nu, kion oni faras kun la lasta linio? Jam tiuj antaŭe ne estis tute facilaj. La radiko “tak” troviĝas en la vorto “taki”, kiu signifas kreuzen (krozi) herumgehen (ĉirkaŭiri) verlaufen (direktiĝi), “tikas” signifas “es zuckt” (konvulsias). Sed “tako” estas uzata ankaŭ por la meksika manĝaĵo “taco”. Mi havas neniun ideon. “Es tickt der Takt” mia cerbo volas tuj traduki. Sed precize tio ĝi ne estas. Tamen, kiel la renoma esperanto-tradukisto István Ertl certigis al mi, estas precize tio: “Und es tickt der Takt”. Estas konate ke dumnokte multaj horloĝoj funkcias pli laŭte, por averti nin pri tio kiel vere rilatas tempo al homo. Nu bone, mi ne devas ĉion kompreni.
#000026
Alia superba linio el la poemo jenas: “kaj inter ŝtormoj nudis ŝirmo ŝirmon”, do pli-malpli “und zwischen Stürmen machte ein Schirm einen anderen Schirm nackt” (inter ŝtormoj unu ŝirmilo nudigis alian ŝirmilon) aŭ “und zwischen Stürmen entblätterte Schirm seinen Mitschirm” (kaj inter ŝtormoj senfoliigis ŝirmilo sian kunŝirmilon). Jam sufiĉe majesta.
#000027
Sed ni rerigardu la unuajn liniojn de la poemo kaj mian liberan tradukon. La germana laŭvorta traduko estas: “Wenn die Krähe des Krächzens nächtet”. Mi provis solvi tion per neologismoj. Eble mi troigis pro entuziasmo. Simile kun “la staroj”, “die Stände”, kiu enhavas la vorton “stars” – ĉu tio estis bona traduko? Esperanto estas tiel facilflua, tiel muldebla, ke dum tradukado oni deziras tion saman por la germana. Ekzistis tempo en kiu la germana kaj ankaŭ la angla estis tiel junaj, facilfluaj kaj malrigidaj kiel la Esperanto de la 50-aj jaroj. Auld mem nomis la epokon de Geoffrey Chaucer paradigmo por maksimuma muldebleco, kaj por la germana la nun ekanta epoko ŝajnas al mi tre promesplena; oni devas ekzemple rigardi al Tvitero.
#000028
Unufingraj melodioj aperis en 1960. Ĉirkaŭ la sama tempo la granda usona poeto John Ashbery publikigis sian duan poemaron, The Tennis Court Oath, en kiu li simile glore disbatis kaj remiksis la anglan lingvon. Do io devis esti en la aero, kiel oni kutimas diri. La postsekva volumo de poemoj titoliĝas Humoroj (“Stimmungen”), kaj kvankam ĝi estas iomete malpli aŭdaca kaj lerta, tamen ĝi entenas miaopinie la plej ĉarmajn versojn de Auld. Pensu pri somera kampo plena je kunikloj, tiuj potenc-tendenaj, fortaj kaj senĉese moviĝantaj estaĵoj. Tiel impresas ĉi tiuj poemoj. En “Novembra Spleno” ekzemple oni ekscias:
#000029
Rave. Eĉ la poemoj en altliteratura stilo en Humoroj rivelas spiriton multe pli amikeman kaj mond-ebrian ol ĉio antaŭe. La lirika verko de T. S. Eliot, kun kiu oni ofte komparas Auld, montras, se konsideri ĝin simplige, tre similan strukturon. En la komenco staras io kiel poemego kun eklektika, multforma strukturo (ĉe Eliot The Waste Land), kiu ŝajnas dediĉi sin al “grandaj demandoj”, al la “bildo de la nuntempa homo” sur la tero, al la fremdiĝo, al la serĉo de aparteneco, al la fragmentigo de la percepto, kaj tiel plu, sed post kelkaj jaroj tion sekvas kolekto de delikataj, animjuniĝaj poemoj (en la kazo de Eliot la neforgesebla Old Possum’s Book of Practical Cats).
#000032
Antaŭ ol fari tro hastajn konkludojn pri tiu duflankeco, ni rigardu alian poemon de Auld en disvastigita mondliteratura stilo. Pluraj kritikistoj nomas tiun unu el la plej famaj kaj ŝatataj poemoj en Esperanto, kaj tio devas havi kialon. La poemo nomiĝas “Julia sur Pandaterio” kaj estis verkita en la jaro 1957. Temas pri juna virino en ekzilo, kaj nun ke mi cerbumas pri tio, mi rimarkas ke ne ekzistas multaj poemoj pri junaj virinoj en ekzilo.
#000033
Julia, laŭ historiaj raportoj nomita “la pli aĝa”, vivis de 39 a. K. ĝis 14 p. K. Ŝi estis la filino de la imperiestro Aŭgusto, kiu jam dum ŝiaj plej junaj infanjaroj devigis ŝin edziniĝi kun diversaj viroj cele al strategiaj avantaĝoj por la patro. Je la fino de ŝia tute malaŭtonoma vivo oni absurde kulpigis ŝin pro malmorala sinteno kaj prostituiĝo. Oni povas detale legi pri la intrigo ĉe Suetonio kaj Tacito; ĝi estas sufiĉe freneza kaj konfuza. Ĉiuokaze oni ekzilis la malfeliĉan Julian al la insulo Pandaterio. Ŝi ne rajtis forlasi la etan insulon, je grandeco de malpli ol du kvadrat-kilometroj, kiu pro antaŭzorgo estis sen viroj. Estis krome malpermesite al ŝi trinki vinon. Jen nun la poemo kaj mia traduko:
#000034
Tradukajn malfacilaĵojn prezentas “nokt-frandinto rava”, laŭvorte en la germana “betörend schöne Nächte-Schlemmerin” aŭ eble ankaŭ “Nächte- Vernascherin”. Aŭ la superba verbo “(ŝi) kadavris”, “(sie) kadaverte”. Sed kompreneble en Esperanto tio ne sonas tiel arnoŝmitece5En la germana arnoschmidthaft, neologismo kreita de la aŭtoro, referencanta la germanan verkiston Arno Schmidt (1914-1979), malmulte konatan ekster Germanujo ĉar liaj verkoj prezentas penigan defion al tradukistoj. – La trad., laŭ Vikipedio. kiel en la germana, ĉar tiel oni kutime konstruas vortojn, kaj jen tial mia iom pli kutima alproksimaĵo. Ne, ĉi tiu poemo ne vere leviĝas, krom eble per la eleganteco de kelkaj parolturnoj en la originalo, sed oni ne povas danci laŭ ĝi; miaopinie, ĝi ripetas kaj variigas la saman temon, linion post linio. Finfine ĝi metas en la kapon de la juna virino, malgraŭ ĉia empatio por ŝia sorto, nur la opiniojn de la viroj kiuj regas ŝin, kaj tial ŝi taksas sin mem tro lasciva kaj maldisciplinita. La tuto pensigas onin pli pri katalogeca baroka poemo ol pri moderna psikologia studo. Ne, Auld ne ĉiam tie grandiozas, kie li poemas grandiozeme. Ne malmultaj el liaj amuzaj kromverkoj enhavas pli da spirito kaj animo ol la grandiozaj eposoj kaj klasike poluritaj poemoj. Aŭ por esprimi ĝin malklare-asociece: “in letzteren brezelt es viel zu sehr. Es stelzt, es kerzt”6La aŭtoro, inspirita de Esperanto, kreis germanajn neologismojn nekompreneblajn al la tradukisto mem pro ilia arnoŝmiteco. (Vidu antaŭan piednoton.) – La trad.. Male jen ekzemplo de simpla eta poemo, La pasinteco ne ekzistas, el Humoroj:
#000047
ĉar nur la hodiaŭ’ realas...
#000050
Belas kiel la ekkono, ke ekzistas nur la nuno, transformiĝas konsole-paradokse en la ekzaktan malon: en la ĉi-tieo-kaj-nuno daŭre okazas perdoj. La enkonduka ekkono pri la pasinteco, krome, forte memorigas min pri poemo de Ernst Herbeck, “Die Vergangenheit” (“La pasinteco”). Ĝi tekstas jene:
#000054
Die Vergangenheit ist klar vorbei.
Vorüber diese Zeit der Ewigkeit.
Und nun bist du wieder ein Osterei.7La pasinteco nete foriĝis / Ne plu tiu eterneca tempo / Nun vi refoje paskooviĝis. – Esperantigo de la trad.
#000055
Kion volas esprimi tiu trilinia korboneca poemeto, el la postlasitaj verkoj de la granda aŭstra poeto, ne estas facile rakonti, sed oni almenaŭ sentas, ke temas pri io agrabla kaj fidinda, ke temas pri ia vero, kiu ne postulas tro multe de ni homoj. Je la fino de la tempo oni refoje fariĝos io, kio kuŝas en la herbo kaj kun iom da bonŝanco estos eĉ serĉata. Mi memoras pri teatraĵo de la japana verkisto Kobo Abe, en kiu viro transformiĝas al ligna bastono, simple ĉar “nenio posedas tiom da certeco esti levita kiel bastono”.
#000056
Sed ni reiru al Auld kaj liaj opinioj pri la pasinteco. Ankaŭ ĉi tie mi sentas ke estas pro bonkoreco kaj afableco ke estas dirate al ni: la pasinteco tute ne ekzistas, nur la hodiaŭo estas reala; tia senpera temposubstanco, kie onia korpo daŭre kadukiĝas kaj la hararo daŭre griziĝas.
#000057
En la unua provo traduki tiujn versojn mi komencis per “Die Vergangenheit ist übrigens vorbei”, sed malsprite mi implikiĝis en la rimoj. Tio kondukas nin al la sekvanta poemo: “Nokte”. Ĝi estas frua poemo, ekestinta eĉ antaŭ La Infana Raso. En mia traduko mi tute preterlasis la rimojn post longa ŝovado kaj grincado de dentoj. Tio simple ne funkciis.
#000058
la surda akvo lekas lignofostojn,
#000060
sur la dormema, peza pontoĝibo.
#000061
Malgaje en senluna ĉerk’ ululas.
#000063
Etaĝdomoj (germane Etagenhäuser) estis konstruitaj specife por laboristoj en Glasgovo. Mia vorto “Gemeindebauten” (komunumaj konstruaĵoj) venas el iom alia mondo, sed tradukisto rajtas tiel elturniĝi. Auld restis dumvive kun la mirinda Esperanto kiel sia esprimlingvo, eĉ kiam ĝiaj internacia efiko kaj populareco iom post iom malpliiĝis. Mi memoras kiam en la 90-aj jaroj mi aĉetis albumon de la germana repogrupo Freundeskreis, kiu nomiĝis “Esperanto”. Mi tre ŝatis tiun albumon kaj demandis pri tiu lingvo kantata en ĝi. La respondo estis plej ofte: nu, tiu estas la stranga mondgefratiĝafero de antaŭ cent jaroj, aŭ eble el la 60-aj jaroj, oni ne precize sciis, ĉiuokaze ĝi estas malaktuala, naiva, somertendumada afero, kiun bedaŭrinde oni povas rigardi kiel historie superitan. Sed kun la ekesto de la interreto ĉirkaŭ la jaro 2000, tiu malnova helplingvo reviviĝis denove, kaj hodiaŭ, se mi ĝuste komprenas la nombrojn, ekzistas pli da lernantoj ol iam ajn antaŭe.
#000068
La pli malfruaj poemoj de Auld estas multe pli trankvilaj kaj retenataj ol la pli fruaj, sed ili ankoraŭ evidentigas imponajn bildigon kaj strukturan fajnecon. En El unu verda vivo (1978) estas sekvenco de poemoj, kiuj laŭ ĉia probablo estis inspiritaj de japana vojaĝo, kiel ekzemple ĉi tiu, “Al japana amiko”:
#000069
Sur voj’ tra l’ kampoj
#000070
Auf dem Weg durch die Felder
#000071
Aŭ oni povas ŝanĝeti la enhavon, tiel ke ĝi almenaŭ pli-malpli rimu, kaj ankaŭ la hajka silabonombro estu ĝusta.
#000072
Kvankam en tiu epoko Auld ankoraŭ estis jardekojn for de sia morto, oni ofte adiaŭas en ĉi tiuj poemoj, aŭ almenaŭ retrorigardas melankolie. Viro konstatas ke li estas vivinta sur la Tero.
#000073
William Auld was here.8(angle): William Auld estis ĉi tie. – La trad. Kiam li mortis en 2006, aperis multaj nekrologoj, kiuj ĉiuj substrekis la kuriozaĵon, ke jen skoto, kiu ja estis reprezentanto de la angla, la mondlingvo kiu regas almenaŭ la plejmulton de la kulturoj okcidente orientitaj, sed kiu intence verkis en dua lingvo (“Kian grandegan legantaron li aŭtomate estus havinta!”), krome en lingvo tia kiu estis kreita eĉ nur antaŭ kulturhistoria momenteto. En resumo: oni estis tre surprizita. Mi komprenas tion. Sed samtempe estas al mi evidente kiel efike la akcelilo de tiu strange simpla lingvo funkcias. Kiam oni eklernas ĝin, oni tuj komencas poeti; tiom da vortoj rimas ke verkado estas neevitebla, ĝi estas komparebla al la lernado de la germana Tviter-lingvo, kie oni ankaŭ devas tuj ekverki por ne freneziĝi. Ni ne povas elekti la objekton de nia manio. Certaj strukturoj implikiĝas, animas kaj plenumas onin. Kaj kiam tiuj strukturoj, kiel en la menciita okazo, fakte estis elpensitaj de unusola homo, tiu prave povas esti konsiderata kiel spertulo pri nia specio. Mi volas fini mian prelegon per peto al vi krei lingvon, kiu estas tiel esprimpova kiel mia plej ŝatata poemo de Auld, kiun mi volas nun reciti. Ĝi estas tre mallonga, tre frua poemo, ankoraŭ el la 50-aj jaroj, kiu estis lia plej turbula periodo.
#000076
Kaj jen mia germana traduko, kiu bedaŭrinde ne atingas la belsonecon de la originalo, kaj krome permesas al si kelkajn elturniĝojn.
#000077
rund um den Baum auf
#000078
El la germana tradukis Detlef Karthaus
La traduko aperis en Beletra Almanako 33, kun la titolo
”William Auld, la majstro de la malnova monda helplingvo”
#000079
(2) Horcrux: En la romanoj pri Harry Potter, objekto aŭ kreitaĵo, kiun magiisto uzas por ekzili parton de sia animo kaj tiel eskapi la morton – La trad.
#000081
(3) Esperantlingve en la originalo – La trad.
#000082
(5) En la germana arnoschmidthaft, neologismo kreita de la aŭtoro, referencanta la germanan verkiston Arno Schmidt (1914-1979), malmulte konatan ekster Germanujo ĉar liaj verkoj prezentas penigan defion al tradukistoj. – La trad., laŭ Vikipedio.
#000084
(6) La aŭtoro, inspirita de Esperanto, kreis germanajn neologismojn nekompreneblajn al la tradukisto mem pro ilia arnoŝmiteco. (Vidu antaŭan piednoton.) – La trad.
#000085
(7) La pasinteco nete foriĝis / Ne plu tiu eterneca tempo / Nun vi refoje paskooviĝis. – Esperantigo de la trad.)
#000086
1Temas pri Mr. Tot aĉetas mil okulojn (1931) de Jean Forge (Mr. Tott kauft 1000 Augen, Leipzig: Goldmann, 1932), Hura! (1930) de Julio Baghy (Hurra für nichts!, Innsbruck: Verlag AMair, 1933) kaj Turstrato 4 (1934) de Hans Weinhengst (Turmstraße 4, Wien: Edition Atelier, 2017) – Red.2Horcrux: En la romanoj pri Harry Potter, objekto aŭ kreitaĵo, kiun magiisto uzas por ekzili parton de sia animo kaj tiel eskapi la morton – La trad.3Esperantlingve en la originalo – La trad.4Tetriso – kompleksa puzloludo videa – Red.5En la germana arnoschmidthaft, neologismo kreita de la aŭtoro, referencanta la germanan verkiston Arno Schmidt (1914-1979), malmulte konatan ekster Germanujo ĉar liaj verkoj prezentas penigan defion al tradukistoj. – La trad., laŭ Vikipedio.6La aŭtoro, inspirita de Esperanto, kreis germanajn neologismojn nekompreneblajn al la tradukisto mem pro ilia arnoŝmiteco. (Vidu antaŭan piednoton.) – La trad.7La pasinteco nete foriĝis / Ne plu tiu eterneca tempo / Nun vi refoje paskooviĝis. – Esperantigo de la trad.8(angle): William Auld estis ĉi tie. – La trad.
#000088
Tradukinto de Auld ricevis pintan premion
#000090
”Aparteni al kulturo sen esti posedata”
#000091
Chu vere neniu komentis la artikolon? -Almenau mi mem ege shatus babili kun la autoro Seitz – en nia kara lingvo Esperanto!
#000092
Kiel kurdlingvaj dividoj malhelpas aliron al informojRusiaj diplomatoj reagas al nova lingvoleĝo en Kirgizio, revenigante kolonian pasinteconTiuj fotoj montras la historion de la ‘rusaj dometoj’ en Havano, Kubo
#000097