La 27-an de decembro 1941 la japanaj trupoj okupis la unuan fojon pecon de la teritorio de Nederlanda Hindio, nome la insulojn Tambelan, okcidente de Sinkawang. En la sekvaj monatoj ili venkis sur pli kaj pli da insuloj. La nederlandaj trupoj estis tro malmultaj kaj tro malbone ekipitaj, ĉar nur preparitaj por reagi al protestoj de enlandanoj. Multe seniluziigis la nederlandanojn la fakto ke en kelkaj lokoj la enlandanoj agis „malfidele“, bonvenigis la invadintojn kaj eĉ kunlaboris kun ili, ekzemple en Aceh (Sumatro).
#000003
Komence de januaro 1942 la aliancanoj decidis komune defendi la pacifikan regionon. La brita generalo Wavell iĝis komandanto por ĝia sudokcidenta parto. Nelonge poste, atakinte jam plurajn strategiajn lokojn en Nederlanda Hindio, Japanio komencis pli grandan atakon kontraŭ Nederlanda Hindio. Komence de marto Batavia kaj Buitenzorg estis en japanaj manoj. La enlanda junularo montris sian ĝojon. La 8-an de marto 1942 la nederland-hindia armeo kapitulacis.
#000004
Sekvatage komenciĝis la japana regado sur Javo. La 12-an de marto ankaŭ la usonaj kaj britaj trupoj sur Javo kapitulacis. En la sekvaj monatoj daŭre estis trupoj, precipe en Norda Sumatro kaj Timoro, kiuj kontraŭbatalis la japanan armeon. Tiu ĉi okupis pli kaj pli da insuloj de Nederlanda Hindio kaj de najbaraj landoj. En majo 1942 la ĉinoj kaj araboj devis ĵuri fidelecon al Japanio. En junio probable 300.000 javanoj – devigataj iĝi laboristoj – estis senditaj al aliaj insuloj por tie laboregi. La japana armeo internigis ne nur soldatojn sed ankaŭ (eŭropajn) civitanojn, en pluraj etapoj. Aldone entute pli ol miliono da enlandanoj estis devigataj labori kiel helpsoldato, helppolicano, soldato en la nova enlanda armeo aŭ laboristo.
#000005
Inter la soldatoj kaj la civilaj nederlandanoj estis ankaŭ esperantistoj. Johan Luiten (1917-1942), membro de La Estonteco Estu Nia, Nederlandindia Societo Esperantista en Malang, mortis jam dum batalado sur la java maro monaton antaŭ la invado de Javo. Sed precipe post tiu invado la movado suferis. Inter la multaj nederlandanoj kaptitaj de la japanoj estis ankaŭ plejmulto de la tiamaj esperantistoj. Kvinono de la militkaptitoj kaj sesono de la preskaŭ 100.000 civitanoj internigitaj mortis dum la internigo. En post-militaj raportoj la revuoj Heroldo de Esperanto (1947) kaj Esperanto Internacia (1947) menciis ĝenerale ke “multaj bravaj samideanoj mortis, aŭ estis kaptitaj, en la kontraŭjapana batalado“. Tamen en Esperanto-fontoj troveblis neniu konkreta nomo, kio instigis al serĉado en militdokumentoj, tiel ke eblas nun citi la sekvajn nomojn kun certeco. La pensiita kolonelo Edward August Steinmetz (°1889) mortis la 9-an de marto 1942, supozeble dum batalo aŭ dum oni provis kapti lin. La sekvaj esperantistoj estis militkaptitaj en la unuaj tagoj de la invado en Javo (8-a ĝis 11-a de marto 1942) kaj forpasis dum tiu internigo: Wibo Gerard Joustra (1898-1943), Rutger van der Klip (1905-1943) kaj Andries van Leeuwen (1917-1943). Krome estis militkaptitaj en la sama periodo, sed travivis multaj esperantistoj[1].
#000006
Anton van der Vossen estis kaptita poste en tiu marta monato kaj forpasis dum la internigo. La brito Rupert Falkland Vaughan (1878-1958) en Borneo estis kaptita en majo 1942 kaj travivis. Post la reveno li decidis edziĝi kun sia dediĉita japana domhelpantino, kiu en la milito, je granda risko, helpis aziajn enloĝantojn kaj aŭstraliajn milit-kaptitojn kaj savis multon el liaj havaĵoj. En siaj rememoroj, li deklaris ke li tiel sukcesis savi ŝin de nemerititaj suferoj post la milito.
#000007
A transnational look at WW II.
#000022