En 1995 MONATO petis min recenzi novan komputilan programon, kiu nomiĝis
Ĉapelilo. Ĉar mia recenzo estis tre favora, mi titolis ĝin
Ni levu la ĉapelon por Ĉapelilo!. Kelkaj personoj reagis, ne pri la esenco de mia recenzo aŭ pri la funkciado de la
nova programo, sed pri la titolo. Ili protestis, ke tion oni ja ne povas diri en Esperanto,
ĉar ne ĉie en la mondo oni levas sian ĉapelon por montri respekton.
#000002
Ĉu prava rimarko? Ĉu ne pri ĉiu proverbo aŭ dirmaniero oni povas diri, ke ĝi ne estas
universale komprenebla? Ĉu ĉie en la mondo oni tuj komprenas
Mankas klapo en lia kapo? Ĉu en ĉiu kulturo oni tuj kaptas la sencon de la – eĉ de Zamenhof uzita – esprimo
#000003
Mi estis agrable surprizita retrovi post tiom da jaroj mian ĉapellevan esprimon en
Ilustrita frazeologio de Sabine Fiedler kaj Pavel Rak. Kaj pro ĝia mencio en paĝo 18 mi tuj eksciis, ke
mi ne estas la sola, kiu uzas ĝin. Ankaŭ en revuo
Esperanto de oktobro 1999 ni povas legi: „Mi levas la ĉapelon antaŭ Ĉina Esperanto-Eldonejo, kiu entreprenis publikigi tiom
grandan verkon.” Bedaŭrinde – kaj tio estas unu el miaj solaj kritiketoj pri tiu ĉi frazeologio – oni ne mencias la aŭtoron de la frazo. Scii, el kiu kultura fono la verkinto venas,
#000004
La libro klarigas la signifon de „levi la ĉapelon” nur kelkvorte (sed ĉe aliaj esprimoj, ekzemple ĉe „Sizifa laboro”, multe pli amplekse) kaj aldonas kelkajn tradukojn, la germanan, anglan kaj ĉeĥan.
Kial ĝuste tiujn tri kaj ne, ekzemple, la portugalan
Eu tiro o meu chapéu por montri unu plian lingvo-familion? Pri tio ankaŭ atentigis Detlev Blanke en sia
enkonduko al la verko: „La okulfrape malmultaj ekzemploj por la hispana, hungara, itala, latina, norvega,
pola, portugala kaj rusa faras nin scivolaj pri pli da ekvivalentoj en tiuj lingvoj.”
#000005
Unu bildo diras pli ol mil vortoj kunaŭtoro Pavel Rak aldonis por ĉiu esprimo plaĉan kaj humuran desegnaĵon, kiu helpas
kompreni kaj memori la signifon de la menciitaj esprimoj.
#000006
Entute la verko traktas sesdekon da frazeologiaĵoj, ĉiuj kun klarigo, tradukoj, uzekzemploj
kaj humura bildo. Jen malgranda elekto:
La ratoj forlasas la sinkantan ŝipon; Ariadna fadeno; La kvina kolono; Malantaŭ la
kulisoj; Balai antaŭ la propra pordo.
#000007
Enestas eĉ kelkaj pure esperantaj esprimoj:
Estas tubero en la afero; Kredu min, sinjorino. Sesdek certe ne estas multo, sed la verko ja ne pretendas esti kompleta. Tamen tia
kvanto ja sufiĉas por igi nin scivolaj, por ĉerpi kaj noti pliajn ekzemplojn el niaj
revuoj kaj libroj. Fine de la verko troviĝas deko da blankaj paĝoj por notoj. Kial
ne reale uzi ilin kaj aldoni viajn trovitaĵojn?
#000008
La frazeologiaĵoj, la uzekzemploj kaj la desegnaĵoj bone integriĝas
kaj formas tutecajn po-2-paĝajn unuojn. Per siaj didaktika ĉarmo kaj
lerto, ili elegante kaj profesiece enkondukas nin en la riĉon de la lingvo
kaj espereble helpas veki ĉe la leganto pli profundan intereson pri Esperanta
literaturo kaj kapablon ĝui ĝin.
#000011