Un portavose per la ABW ia dise ce la ajenteria ia “neutri” du “redes rusce de gera ibride” cual ia ataca Polsca. La terma “gera ibride” inclui la sperde de novas falsa per cambia disposas publica.
#000004
Polsca es ja vijilosa contra atentas par la Cremlin de influe opinas polsce pos cuando Rusia ia propri la rejion Crim de Ucraina en marto 2014.
#000005
Polsca, un membro de la Uni European e OTAN, es un de la oposores la plu forte de la politica stranjer rusce, e spesial de la interveni militar par Rusia en Ucraina. Ma manxas resta ance pos un enemia istorial entre Polsca e Ucraina de la periodo soviet e la Gera Mundal Du.
#000006
La portavose ia dise ce sua ajenteria es informada ce Rusia “no mera inspira sitadanes polsce a fa atas spesifada contra Polsca e favorente Rusia, ma ance finansia sua ativia”.
#000007
El no ia furni detalias sur la ativia de la redes alegada, ma ia comenta ce los es engranada a “nuri odia polsce-ucrainsce en la sfera sosial e political e a sumina la interprete de la istoria polsce, sustituinte un nara rusce per lo”.
#000008
Governas ueste acusa Rusia de sperde novas falsa sur la gera ucrainsce e otra temas delicata, per debili la suporta publica per politicas de OTAN e la UE.
#000009
La Pape consela sobria de monces en redes sosial
#000010
La Pape ia dona instruis conselante ce monces fema debe usa apes de redes sosial “con sobria e cautia”.
#000011
La documento, titulida Cor orans (“Cor preante”), clari regulas sur la vive moncal cual ia apare en 2016. Lo esplica ce sua conselas es intendeda per proteje silentia e recorda. La testo refere a “comunicas sosial” en loca de nomi apes, ma la jornal catolica La Tableta ia indica ce esta refere a Facebook e Twitter entre otra servis.
#000012
En la documento, on dise ce on debe aplica cautia a “la cuantia de la informa e la tipo de comunica”, en ajunta a la contenida vera de la mesaje.
#000013
Un ordina de monces fema en Espania norde ia usa redes sosial en la mense pasada per comenta sur un caso controversa en Pamplona, en cual un grupo de omes acusada de viole coletiva ia reseta condenas cual multe ia regarda como tro pardonosa.
#000014
En sua paje de Facebook, la Monces Carmelal de Hondarribia ia defende la vitim par refere a sua propre eleje de vive en un monceria, sin alcol e sin sosiali de sera: “Car lo es un deside libre, nos va defende con tota medias disponable a nos (e esta es un) la direto de tota femes de fa libre la oposada sin ce on judi, viole, menasa o vergonia los per lo.”
#000015
On no crede ce la consela nova de la Pape resulta de acel caso. Plu, esta no es la ves prima cuando la Eglesa Catolica ia furni conselas a monces fema sur la usa de redes sosial.
#000016
La constitui orijinal sur la vive fema moncal, Sponsa Christi (“Sposa de Cristo”), ia es publicida en 1950 par Pape Pio 12, ma Pape Fransisco ia estende lo en 2016 per averti contra la “influe desidente” de la cultur dijital a la sosia. El ia recomenda ce monces no permete ce comunicas dijital “deveni veses per perde tempo”.
#000017
La Vatican mesma es un tuitor major. Lo ia envia cuasi 15 mil mesajes par sua conta de novas, e plu ca 1500 par la paje engles ofisial de la Pape. Lo opera ance contas de Facebook, Google+, Instagram e YouTube.
#000018
La portugala iĝis la tria lingvo pere de kiu eblas lerni Esperanton en la retejo Duolingo. La unua Esperanto-kurso tie estis lanĉita antaŭ tri jaroj, kaj la sumo de la eklernintoj nun superas 1,7 milionojn.
#000019
La komenco de la Duolingo-kurso pri Esperanto en la portugala.
#000020
La 28-an de majo 2018 Esperanto havos sian trian datrevenon en Duolingo – ĝuste en tiu tago en 2015 estis lanĉita la anglalingva kurso de Esperanto, kiu nun havas jam 1,3 milionojn da aliĝintoj. La dua kurso, tiu en la hispana, estis lanĉita fine de 2016, kaj nun havas proksimume 370.000 lernantojn.
#000021
La 14-an de majo, precize du semajnojn antaŭ la jubilea dato estis lanĉita la tria kurso de Esperanto ĉe Duolingo, ĉi-foje por portugallingvanoj.
#000022
Ĝuste la portugala estis elektita unuavice, ĉar Duolingo estas tre populara en Ameriko, kaj tre multaj portugallingvanoj uzas la retejon. En 2017 estis sume pli ol 47 milionoj da lernantoj en la kvin tiamaj portugallingvaj kursoj de Duolingo. Por franclingvanoj kaj ruslingvanoj same estis kvin kursoj, sed la suma kvanto de lernantoj estis nur 18 milionoj respektive 14 milionoj.
#000023
En la germana kaj la ĉina la kvanto de lernantoj ĉe Duolingo estis eĉ malpli alta, do estis tutklare, ke la tria kurso de Esperanto estu en la portugala, laŭ Chuck Smith, ambasadoro de Esperanto ĉe Duolingo.
#000024
Ni demandis al Karina Oliveira, unu el la kunordigantoj de la portugallingva kurso ĉe Duolingo, kiuj pretigis ĝin.
#000025
Libera Folio: Kial vi decidis okupiĝi pri la projekto, kion ĝi donas al vi persone? Kaj ĉu vi plu multe laboros pri ĝi nun, kiam la kurso estas preskaŭ preta?
#000029
Poste la esperantista teamo volas proponi, ke aperu kursoj de Esperanto ankaŭ por franclingvanoj, rakontas Chuck Smith. Tamen laŭ li necesas iom atendi:
#000031
Libera Folio: Kiaj estis viaj atendoj antaŭ tri jaroj, kiam la unua kurso estis lanĉita, kaj kiel aspektas la realo nun, kompare kun tiuj atendoj?
#000033
Corea Norde ia dise ce lo va cisa retira se de un confere con Donald Trump, presidente de la SUA, si la SUA insiste ce lo abandona sua armas nucleal.
#000036
On ia espeta ce la consenta entre Trump e Kim Jong-un va aveni a 12 junio. Ma en un declara coler, la visministro txoson de esternas ia acusa la SUA de parla fretosa e de ave intendes malvolente. Kim Kye-gwan acusa direta John Bolton, la conselor SUA de securia nasional, disente: “Nos no asconde nosa senti de repulsa par el.”
#000037
La acorda monumental per un encontra entre Kim e Trump ia reali cuando Corea Norde ia dise ce lo intende desnucleali la penisola corean. La implicas esata de esta resta nonclar, ma la pais ia invita jornalistes stranjer a oserva la desasembla de sua proberia nucleal xef en la parte du de esta mense.
#000038
La anunsia par Kim, nasional difusada, dise ce si la SUA “trapi nos e esije uniladal ce nos abandona armas nucleal, nos va es no plu interesada par discutes” e “va debe reconsidera” sua partisipa en la consenta a 12 junio.
#000039
El ia dise ce Corea Norde ave “esperas alta” ma ce lo es “multe nonfortunosa ce la SUA provoca nos ante la confere par sputa dises asurda”.
#000040
On sabe ce Kim Kye-gwan es forte respetada entre la gidores de Corea Norde. El ia partisipa en negosias presedente con la SUA. Lo es multe nonprobable ce sua comentas no ia es personal aprobada par Kim Jong-un.
#000041
Bolton, political conservaliste, es un defendor dedicada de la potia de la SUA e de usa lo a stranjer. En la pasada, el ia dise ce un ataca preveninte contra Corea Norde ta es “perfeta legal”. En intervisas en la fini de semana, el ia comenta ce Corea Norde pote segue la model libi de desnucleali: Libia ia abandona sua armas ante prende aida economial.
#000042
A oras ante la anunsia, en un indica de problemes cresente, Corea Norde ia retira se ance de un consenta ajendida per ier con Corea Sude. Acel ia es un reata a la comensa de eserses militar juntada par la SUA e Corea Sude. Corea Norde ia dise ce lo va permete la eserses, ma plu tarda lo ia descrive los como “un disturba militar provocante” cual sumina sua atentas diplomata.
#000043
Bisicles nondocida inonda la mundo
#000044
La nederlandeses ia populari la idea de bisicli en sites, ma par un modo nova tecnolojial de lua veculos, on espera revolui la usa de bisicles en sites tra la mundo.
#000045
Tal veculos composa aora la majoria de la 18 milion bisicles de autoservi publica en la mundo, en 1608 sites. La cuantia ia grandi ja de sola du milion a la fini de 2016.
#000047
La plu de la crese ia aveni en Xina, do du companias nova, rica con finansia de jigantes comersial competente, batalia per domina la stradas. Como resulta, 1,5 milion bisicles ia inonda la stradas de sola Shanghai.
#000048
Estra la oportunia de pote lasa un sicle en cualce loca, scemas de bisicles nondocida es multe plu barata per opera ca la sistemes vea, car on no nesesa instala e manteni un doca.
#000050
La susede de la bisicles en Xina ia atrae investores: la capital riscosa cual on investi a companias de bisicles nondocida tra la mundo ia alti de $290 milion en 2016 asta $2,6 mil milion en 2017.
#000053
Siclistes no lasa sempre la bisicles en locas ideal per otra usores, donce la operores de la scemas debe redistibui los a veses. En Oslo, un compania usa computadores per descovre la modo la plu nonperosa de distribui la sicles, atentante masimi la cuantia de viajas par cada veculo ante cuando on nesesa reloca lo.
#000054
La supraeroes prima xines ia entra ofisial a la universo de Marvel Comics.
#000056
Lin Lie es la carater xef en un de la publicidas nova, de cual on pote tradui sua titulo como “Gerores de tre monarcas”. La nara foca a esta xico de des-oto anios ci prende un spada antica per batalia contra Chiyou – un vil reincarneda ci vole destrui umanas.
#000058
La novela du, traduable como “Siclon”, presenta Aero, ance conoseda como Lei Ling, un fem ci labora como arcitetor ma es capas de controla corentes de aira. En la notes, el usa sua suprapotia per salva sua site de viles diversa.
#000059
On ancora no ia fa un confirma ofisial, ma en la numero prima de “Gerores de tre monarcas”, un imaje de la masca de Iron Man es vidable en la sala de Lin Lie.
#000060
“Gerores de tre monarcas” es ja lejeda a plu ca du milion veses pos sua publici, e “Siclon” a pico su 750 mil.
#000064
Un comentor en NetEase ia dise: “Final, nos ave supraeroes xines. Nos ia ariva.” Un otra ia ajunta: “Cisa a alga dia, los va pote combate a lado de la Venjores.”
#000065
In diurn merkurdiik, kapitan polisiik birmanian atestav in kurt durantu proses kontr du diurnalisti, keli raportav di masakr di rohingyi. Ist-kos av devenied proses historik di libritet diurnalik. Kapitan av akused general brigadik polisiik, ke il preparav komplot a atrapar el diurnalisti e menasav kapitan e sie kolegi per arest, if ili no kaptero el diurnalisti. Ante sue atest, kapitan avav esed arested kausu violasion de disiplin polisiik e kondamned a prisonad monoanuik. (MM)
#000067
Un atacor coteli pasores en Paris
#000068
Un ataca matante de cotel ia aveni en la sentro de Paris a la sera de ier. La suspetada ia nase en 1997 en la republica rusce Txetxnia.
#000069
La atacor ia mata un om de 29 anios e ia feri cuatro otras en la distrito de la Plaza de l’Opera ante cuando la polisia ia mata el par fusil. La organiza Daex ia dise a pos ce un de sua “soldatos” ia fa la ataca. On interoga la jenitores de la suspetada.
#000070
Emmanuel Macron, la presidente de Frans, ia tuita: “Frans ia paia denova con sangue, ma no va sede par un diton a la enemis de libria.” La maior de Paris, Anne Hidalgo, ia tuita: “A esta sera, nosa site ia es contusada.”
#000071
Polisiores ia ariva pos sinco minutos. Prima, los ia atenta para la atacor par pistol eletrical, ma ultima los ia mata el, ante nove minutos pos la comensa de la ataca. Du de la persones ferida es en state grave, ma sua vives no es menasada.
#000073
La unia antiteroriste de la departe litigal franses ia inisia un investiga.
#000074
Frans ia es ja vijilosa pos un serie de atacas. Plu ca 230 persones ia es matada par djihadistes inspirada par Daex en la tre anios pasada. La violentia la plu matante ia aveni a 13 novembre 2015, cuando fusilores e bombas umana ia ataca locas publica diversa en Paris a cuasi la mesma momento, e ia mata 130 persones.
#000075
Pos gania la eleje de la anio pasada, Macron ia promete ce la combate de terorisme islamiste va es sua conserna xef de politica esterna. El ia dise ce la vinse de Daex en Irac e Suria debe acompania medias antiteroriste en Africa.
#000076
In mardí, li States Unit de América ha quittat li talmen nominat a(c)corde nucleari (li Plane de Action Conjunctet Global), pactat in julí du mill deciquin con Iran. Li a(c)corde contene regules contractual, queles mey preventer li production de armes nucleari in Iran, quo mey esser supervidet per li Organisation International del Energie Atomic. Dunc li States Unit va imposir sanctiones contra Iran e contra landes, interprenses de queles ne va cessar su activitás in Iran. (US)
#000078
La padre ia spende inisial £5000 e des-du menses en aumenta sua cabana, cual el mesma ia construi, per pote prende sua fia a scola e visita la botecas. A pos, el ia demanda a se sur la rapidia masima. En concursos el ia susede rompe la recordo Guinness. Ma la cabana ia desintegra, nesesante reparas major.
#000084
“Arenas Pendine es un corseria malfamosa difisil,” Eisenberg ia dise. “Concursores ave no idea sur la natur de la surfas asta la esflue de la marea. Car Pendine es un loca ofisial de proba de artileria, on encontra comun armas nonesplodeda a lado de medusas jigante encaliada.”
#000087
Eisenberg, ci veni de Gernsi, ia mori cuasi pos rompe la recordo teral per un turbosicle a 18 menses ante aora, cuando el ia colide a 370 km/h e ia es en ospital tra tre menses.
#000088
“Nun en istoria, con auto o motosicle, ia esede 200 milias per ora (322 km/h) sur la arena a Pendine,” el ia ajunta. Lo es la calix santa de rapidia, do la corsores la plu rapida de mundo ia fa la atenta.”
#000089
La Uni European de Radio-Televisa (UER) ia proibi un de la canales tv la plu popular en Xina de difusa la concurso Eurovision de canta, car lo ia sensura elementos LGBT de la presenta.
#000091
Mango TV ia es criticada en redes sosial cuando lo ia pare ce lo ia nebli banderas con colores de arco de sielo e ia sensura tatuas en la semifinal prima a martedi. Lo ia deside ance no difusa la presentas de Er e Albania.
#000092
La UER ia dise ce la sensura no acorda con sua valuas de diversia. En un declara, lo ia afirma: “Lo es con regrete ce donce nos va fini direta nosa asosia con la difusor, e los no va es permeteda a difusa la semifinal du o la final grande.”
#000093
Un conta, La Vose de Omosesalia, ia dise ce la deside par la difusor de elimina referes a omosesalia es “un retropaso major”. Otra usores de Weibo ia recomenda ce on “boicota Mango TV”, e un usor ia dise ce el “serta no va regarda Mango TV en la mense veninte”.
#000094
La entrada eres, Ryan O’Shaughnessy, ia comenta ce el bonveni la deside par la UER: “De la comensa mesma, nos ia dise ce la ama es la ama – si lo es entre du xicos, du xicas, o un xico e un xica – donce me crede ce esta es un deside vera importante. On no ia reata pardonosa, e me crede ce lo es un move en la bon dirije, donce me es felis sur lo.”
#000095
El va canta en la ronda final en Lisbon doman con un canta sur la fini de un relata. El ia es acompaniada par du dansores mas en la presenta cual Mango TV ia pare sensura.
#000096
Otra paises cual ia susede ateni la final inclui Australia, Danmarc e Magiar.
#000097
La vinse monumental de Mahathir despone la alia Barisan Nasional (BN), cual ia rena sempre pos la autonomi de la pais en 1957. Sua suportores joiosa ia pleni la stradas cuando la vinse ia deveni clar.
#000100
Najib ia dise ce el va “aseta la deside de la popla”, ma un move fasil de potia no es serta pos un cambia political tan grande. No partito en la alia ia gania un majoria, donce la deside resta tecnical con la re de Malaisia.
#000101
La resultas ofisial ia mostra ce la partito oposante, Pakatan Harapan o la Alia de Espera, ia gania 113 de la 222 sejas, incluinte alga cual ia es sempre ocupada par la governa en la pasada. Barisan Nasional ia gania 79 sejas. La custa altinte de vive e alegas durante de froda ia convinse multe votores, tirante los a via de Najib e sua alia de fortia pasada.
#000103
Ma el ia es un figur autoritar ci ia usa leges controversa de securia per prisoni sua oposores. La plu malfamosa, sua ministro visxef, Anwar Ibrahim, ia es desempleada e acusada de froda e sodomia – e, plu tarda, prisonida par la acusa du – cuando el ia recomenda reformis economial e political.
#000105
Ma an pos sua vinse presente, sua periodo de ofisia es nonclar. Ante la vinse, el ia intende governa per du anios ante resenia. El ia promete ce el va organiza un pardona per Anwar, abrinte la via per la reeleje de esta, ci ta deveni ultima la ministro xef.
#000108
UEA nuligas la Jarlibron kaj altigas la kotizon
#000112
Ekde 2019 UEA ne plu aperigos paperan Jarlibron. Samtempe la asocio planas draste altigi la kotizojn. Anstataŭ 11 eŭroj la plej malalta jara kotizo en Nederlando iĝos 44 eŭroj. Por ricevi la revuon Esperanto sur papero necesos pagi 74 eŭrojn.
#000113
La plorinda financa situacio de Universala Esperanto-Asocio estis unu el la ĉefaj temoj de la estrara kunsido, okazinta en la Centra Oficejo fine de aprilo. En raporto dissendita al la komitato de UEA komence de majo, prezidanto Mark Fettes sciigis, ke la estraro proponos ĉeson de la papera eldono de la Jarlibro, por ŝpari monon.
#000114
”Tiu eldono kostas al la Asocio ĉ. €16.000 jare, dum la nova membrospaco disponigos la samajn informojn al niaj membroj en konstante aktuala kaj pli oportuna formo. Evidente tiu reformo estos ebla nur en la kadro de la proponata reformo de la membrosistemo. La nuna financa situacio de la Asocio tamen postulas fari tian kuraĝan paŝon”, skribas Mark Fettes.
#000115
Responde al demando de Libera Folio, la prezidanto konfirmas, ke la proponota buĝeto de UEA por la venonta jaro jam ne enhavos monon por eldono de la Jarlibro. Sekve la ankoraŭ ne aperinta Jarlibro 2018 ŝajne iĝos la lasta presita eldono de la libro, kiu dum jardekoj estis la ĉefa adresaro de Esperantujo.
#000116
Laŭ la plano ĉiuj bezonataj informoj anstataŭe estos facile troveblaj en la ankoraŭ ne lanĉita nova retejo de UEA, por kies evoluigo la estraro de Mark Fettes en 2013 decidis elspezi 100.000 eŭrojn.
#000117
Precize kiam ekfunkcios la de tiam atendata nova “membrospaco” en la retejo de UEA Mark Fettes ankoraŭ ne povas certe diri.
#000118
Lige kun la ĵusa estrara kunsido klariĝis ankaŭ, ke la deficito de UEA dum la pasinta jaro iĝis eĉ pli alta ol avertite.
#000119
Por 2017 estraro de UEA buĝetis deficiton de nur 9.450 eŭroj. La ĉefa rimedo por atingi tian drastan plibonigon de la asociaj financoj devis esti grandaj subvencioj, kiujn la estraro esperis ricevi el nemovadaj fontoj. Tamen jam en oktobro la estraro konstatis, ke la esperataj subvencioj ne estos ricevitaj, kaj la deficito atingos 90.000–110.000 eŭrojn.
#000120
Ankaŭ tio tamen montriĝis tro optimisma takso – la efektiva deficito iĝis proksimume 160.000 eŭroj, nova rekordo. Ĝis nun la rekorda oficiala deficito en la buĝeto de UEA estis tiu en 2002 – entute 57.194 eŭroj. Tiam temis pri la unua jaro post la protesta demisio de Osmo Buller, kiam la ĝenerala direktoro de la asocio estis Trevor Steele.
#000121
Laŭ la raporto de Mark Fettes al la komitato, la asocio sukcesis malpliigi la elspezojn ĉe la oficejo je 29.000 eŭroj. Krome por movada evoluigo oni elspezis 22.000 eŭrojn malpli ol buĝetite.
#000122
Tamen tiuj ŝparoj ne sufiĉis por ekvilibrigi la buĝeton, ĉar la membrokotizoj donis 50.000 eŭrojn malpli ol buĝetite kaj la kongreso 19.000 eŭrojn malpli ol oni esperis. Krome la rento de diversaj investoj estis 40.000 eŭrojn malpli ol buĝetite, kaj ne estis ricevitaj 90.000 eŭroj en buĝetitaj ekstermovadaj subvencioj.
#000123
Por la jaro 2018 la komitato post longaj diskutoj fine en decembro 2017 akceptis buĝeton kun planata deficito de 140.000 eŭroj. Tiel la kostoj superas la enspezojn je 30 procentoj. La mankantan monon oni prenos el la kapitalo de la asocio. Simile oni devos fari ankaŭ en 2019, laŭ la kalkuloj de la estraro.
#000124
Eĉ se oni venontjare tranĉos el la elspezoj 16.000 eŭrojn, ne plu eldonante Jarlibron, kaj eĉ se oni draste altigos la membrokotizojn, la estraro antaŭvidas deficiton de 130.000 eŭroj. Laŭ la raporto de Mark Fettes, la estraro efektive diskutis maldungon de oficistoj aŭ translokadon de la Centra Oficejo al malpli kosta lando, sed “ankoraŭ ne konvinkiĝis” pri la dezirindeco de tiaj eĉ pli drastaj rimedoj.
#000125
La proponata reformo de la membrosistemo signifas interalie, ke malaperos la malplej kosta kategorio, “membro kun Gvidlibro”. Tiaj membroj en Nederlando ĉi-jare pagas kotizon de 11 eŭroj. La baza kotizkategorio anstataŭe iĝos la nuna “membro kun Jarlibro”, kvankam se ne aperos Jarlibro, pli taŭgus nomi ĝin “membro sen Jarlibro”.
#000127
La membroj sen Jarlibro esence ricevos la saman servon kiel la nunaj membroj kun Gvidlibro: aliron al la reta Jarlibro kaj elektronikan version de la revuo Esperanto. Tamen anstataŭ 11 eŭroj jare ili devos pagi 44 eŭrojn. Por aldone ricevi la paperan version de la revuo oni devos pagi 74 eŭrojn.
#000128
Junuloj sub la aĝo de 19 jaroj tamen ricevos rabaton de 50 procentoj, kaj junuloj inter 19 kaj 24 jaroj rabaton de 25 procentoj. Kvankam la jure sendependiĝinta TEJO por kreskigi la membronombron altigis sian aĝolimon al 35 jaroj, la junuloj 25–35 jaraj jam ŝajne ne ricevos rabaton ĉe UEA, kiu kolektos la kotizojn.
#000129
Libera Folio: La plej malalta kotizo estos altigita de 11 eŭroj al 44 eŭroj (en Nederlando), kun praktike la samaj servoj kiel nun. Ĉu vi ne timas, ke tio fortimigos multajn nunajn membrojn?
#000130
Ĝuste la ŝrumpado de la membraro estas unu el la ĉefaj problemoj de UEA. Laŭ Mark Fettes la nuna Strategia laborplano ”malsukcesis pri sia ĉefa celo, nome mobilizi aktivulojn je diversaj niveloj por komuna agado cele al la plifortigo de UEA kiel tuto. Sur ĉiuj agadkampoj, tiu manko sentiĝas – interalie ĉe la individua membraro, kies malrapida sed konstanta malkresko montras, ke niaj malnovaj membroj ne sufiĉe sukcesas varbi novajn.”
#000132
Por flegi la membraron, laŭ Mark Fettes nepras ”nutri la senton de la membroj pri aparteno al UEA; nepras teni ilin pli bone informitaj pri la agado de UEA kaj la disvolviĝo de Esperanto tutmonde.”
#000133
Anstataŭ la nuligota Jarlibro la estraro de UEA diskutis, ĉu la asocio eventuale unu fojon en tri jaroj publikigu ian “almanakon” pri la movado. Tian almanakon la dezirantoj tiukaze tamen ŝajne devus aparte aĉeti, sendepende de tio, ĉu ili jam pagis membrokotizon aŭ ne.
#000134
Pomego proksimiĝadas al papera reapero
#000135
Komence de majo aperis ĝisdatigita reta versio de Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko, PMEG. Ni petis la aŭtoron, Bertilon Wennergren, rakonti, kial li okupiĝas pri tia senfina projekto jam de 27 jaroj.
#000136
Bertilo Wennergren ekverkis la unuan version de sia gramatika manlibro jam en 1991. En 2005 la verko aperis kiel papera libro, eldonita de Esperanto-Ligo por Norda Ameriko (nun Esperanto-USA).
#000137
La papera libro baziĝis sur versio 14.0 de PMEG, aŭ Pomego, kiel oni kutime nomas ĝin. La presita libro jam delonge elĉerpiĝis, kaj dum la jaroj Bertilo Wennergren iom post iom korektadis, kompletigis kaj ĝisdatigis la verkon.
#000138
En 2013 aperis la reta versio 15.0, kiu laŭ la origina plano devis esti la bazo de la dua papera eldono. Tamen Bertilo Wennergren volis ankoraŭ ŝlifi la verkon antaŭ tio. En majo 2016 estis konigita la versio 15.0.1, kaj nun aperis versio 15.0.2.
#000139
Parte la ŝanĝoj estas teknikaj kaj prezentaj, sed ankaŭ multaj klarigoj estas modifitaj. Ekzemple la tuta sekcio pri nomoj de landoj kaj popoloj estis reverkita, kaj ekhavis la titolon “Landoj, popoloj kaj lingvoj“.
#000140
Libera Folio: Vi ekokupiĝis pri Pomego en 1991. Kiel vi ekhavis la ideon? Kion vi volis atingi per via verko?
#000141
Nu jes, kaj tion vi ja atingis. Ĉu vi tamen havis iun plian penson, pri la eventuala utilo de via verko?
#000143
– Nu, mi scias delonge, ke PAG – kiom ajn utila kaj admirinda – estas apenaŭ uzebla por ordinaraj mortemuloj. La mondo do urĝe bezonis verkon, kiu povos anstataŭ PAG-on. Kelkaj nun diras, ke PMEG jam plenumis tion. Se tio pravas, mi atingis ion.
#000144
– Ial ĉiam mi ŝategis provi klarigi komplikitajn aferojn en kiom eble facila maniero. Tial tute nature, tuj kiam mi mem estis ellerninta la lingvon, mi komencis verki lernolibrojn kaj gramatikojn, unue por Svedoj en la Sveda, kaj poste ankaŭ en Esperanto. Ŝajnas, ke mi simple estas tia homo. Mi ne povas lasi tiajn taskojn.
#000145
– Konkretan instigon ekverki PMEG-on donis komence de la 1990-aj jaroj Jorge Camacho, kiu rekte parolis al mi pri la bezono de verko pli facile alirebla ol PAG. Kaj mi pli-malpli tuj komencis verki, unue surbaze de mia multe pli modesta gramatika kompendio por Svedoj, sed poste pli kaj pli ambicie kaj grandskale. Se mi scius jam en la komenco, ke la tasko ŝajne neniam estos vere finita, eble mi iom pli longe hezitus.
#000146
Pasis jam du jaroj, de kiam vi publikigis version 15.0.1. Nun aperis versio 15.0.2. Ĉu tio signifas, ke preskaŭ nenio ŝanĝiĝis?
#000147
– Ŝanĝiĝis multo, sed temas plejparte pri amasoj da etaj plibonigoj en multegaj lokoj tra la tuta libro. Apenaŭ iu ajn el tiuj ŝanĝoj estas sensacia aŭ mondskua per si mem.
#000148
Krom kelkaj teknikaj ŝanĝoj, kio efektive ŝanĝiĝis? Ĉu vi efektive ŝanĝis vian vidpunkton pri iuj gramatikeroj, aŭ ĉu vi nur plibonigis viajn priskribojn, por ke Pomego pli precize klarigu tion, kion vi jam de la komenco volis diri?
#000149
– Mi ŝanĝetis mian opinion pri la difina valoro de posedaj pronomoj. Antaŭe en PMEG mi pli-malpli asertis, ke esprimo kiel “mia libro” nepre egalas al “la libro de mi” – kun “la”. Sed Sergio Pokrovskij konvinkis min, ke la afero estas multe pli nuancita. Mi reverkis la koncernajn klarigojn laŭe.
#000150
– Plej laste mi konstatis, ke la klarigoj pri “si” en kompleksaj frazoj ne vere tute pravas ĉiudetale, kaj mi poluris tiun parton por esti pli trafa. Fakte mi ĉiam sciis, ke tiuj klarigoj estas mankohavaj. Bedaŭrinde “si” estas tre kompleksa afero, pri kiu definitivaj reguloj por ĉiaj okazoj apenaŭ ekzistas. Simile statas pri “la”. Mi tre ŝatus plibonigi ankaŭ la klarigojn pri “la”, sed tio estas tasko preskaŭ superhoma.
#000151
– Ne malofte okazas, ke mi relegas parton de PMEG, kiun mi mem apenaŭ tuŝis, eĉ ne legis, de pli ol 20 jaroj. Legante mi povas konstati, ke mi intertempe ŝanĝis mian opinion pri ia detalo, aŭ almenaŭ ekhavis iom pli nuancitan vidpunkton. Okazas, ke mi devas demandi al mi mem, kial do damne mi skribis tian kretenaĵon! Eĉ iafoje mi trovas alineojn, kiujn mi mem apenaŭ plu povas kompreni. Ili estas enigmoj al mi mem. La elturniĝo povas esti plena forigo de alineo aŭ sekcieto, kiu nun impresas min kiel nure konfuzan aŭ superfluan. Mi ĝojas ĉiufoje, ĉar la paĝonombro de PMEG ĝenerale kreskas pro la multaj aldonoj. Tial iafojaj okazoj de forigado de teksto estas des pli bonvenaj.
#000152
Kiajn reagojn vi ricevas de uzantoj de Pomego? Ĉu tiuj reagoj igis vin repensi iujn erojn? Ĉu iuj el la nunaj ŝanĝoj estis kaŭzitaj de tiaj vidpunktoj?
#000153
– Multegaj el la plibonigetoj, kiujn mi faris – kaj kredeble plu faros – estas rezulto de demando de uzanto, kiu ne povis trovi en PMEG bonan respondon pri ia detalo en la lingvouzo. Ofte oni sendas al mi retmesaĝojn kun tiaj demandoj. Ankaŭ en Fejsbuko, kaj en privataj interparoloj, atingas min tiaj demandoj. Kaj ofte estiĝas diskuto, el kiu montriĝas, ke mi bezonas ion plibonigi aŭ korekti en PMEG, aŭ eĉ aldoni tute novajn klarigojn.
#000154
En 1991 apenaŭ ekzistis la reto, do ĉefe nur presitaj tekstoj havis grandan publikon en Esperantujo. Kiel kaj kial laŭ vi ŝanĝiĝis la ĝenerala lingva nivelo de publike legeblaj tekstoj en Esperanto de tiam? Kie oni tiam laŭ vi trovis la lingve plej fidinde bonkvalitajn tekstojn, kaj kie nun?
#000155
– Pro la apero de la reto multege pli da homoj entute ion ajn skribas, en ĉiu lingvo, ne nur en Esperanto. Kaj multege pli da homoj skribas ion publike legeblan. Kredeble la nuna epoko estas la plej skribema iam ajn en la historio de la homaro. Dum publikajn tekstojn antaŭe verkis preskaŭ nur elito kun profunda eduko kaj granda lerteco lingva, nun skribas ĉiaj ajn homoj – amase. Tio neeviteble montriĝas en la kvalito de la tekstoj. Ili ne estas same poluritaj, nek same normkonformaj kiel antaŭe.
#000156
– Eble ne temas ĉiam pri erarado, sed pri evoluo de la skriba lingvo. Do, ne nur en tekstoj Esperantaj, sed ankaŭ en tekstoj Anglaj, Svedaj, Germanaj, Ĉinaj, Arabaj... oni nun povas vidi esprimojn, kiuj estas nenormaj, nebonstilaj, mallertaj aŭ eĉ rekte eraraj (laŭ la ĝisnunaj normoj por skriba lingvo). Ĉu tio estas zorgiga malbonaĵo? Mi pensas, ke ne, ĉar plej gravas, ke pli da homoj povas esprimi sin publike, ke pli da voĉoj estas aŭskulteblaj en la tutmonda diskuto. Iom da lingvaj eraroj estas prezo, kiun ni senhezite povas pagi por tio.
#000157
Kial spite la evoluon de la reto laŭ vi plu estas bezonata nova papera eldono de Pomego? Aŭ ĉu ĝi estas bezonata? Se jes, kiam ĝi aperos?
#000158
On ia declara un eruta de la virus ebola en la norde-ueste de la Republica Democrata de Congo, con du casos confirmada e 17 moris.
#000161
La aveni en la vila Bikoro segue a plu ca un anio pos la mata par la maladia de cuatro persones en la pais. E en 2014, la virus ia mata plu ca 11 mil persones en Gine, Siera Leon e Liberia.
#000162
La anunsia ia es fada pos cuando resultas de laboreria ia confirma du casos de ebola en un sample de sinco pasientes suspetada.
#000163
La organiza ia relasa $1 milion de un reserva de crise e ia envia plu ca 50 espertas per labora con ofisiores en la pais.
#000165
Esta es la ves nove de un eruta rejistrada de ebola en la Republica Democrata de Congo. On ia fa ala la descovre prima de la virus en 1976 (cuando la pais ia es conoseda como Zair) – la virus prende sua nom de la rio Ebola.
#000166
On crede ce la virus es sperdeda tra distantia longa par ciroteros de fruta, e es comun transmeteda a umanas tra carne contaminada de animales xasada.
#000167
2018-W18 – Librifikasion in Koré Nordik
#000168
Ante ke president de Stati Unied e shef superior de Koré Nordik okurero in futur proksim, Koré Nordik av librifiked omni tri setr prisoneri eks Stati Unied de Amerik in diurn merkurdiik. Ist-kos av avenied, po ke konsilier di sekuritet nasional de Stati Unied avav diked, ke ili esa librifiked, a ke Koré Nordik demonstra sue sinseritet. Koré Nordik av et sesed demandar retirasion de forsi militarik de Stati Unied eks Koré Sudik kuale kondision de sue dimision de armi atomik. (KP) (US)
#000169