Wordle, la minimumisma interreta ludo furoranta en la mondo, unuafoje eniris nian leksikonon en oktobro 2021. Tio okazis kiam Josh Wardle, programa inĝeniero el Brooklyn, Novjorko, decidis fari la ludon alirebla por la publiko.
#000002
Wordle okupis nian imagon ĝis tia ekstremo, ke ĝi estis nomita “gisto de Omicron”. Sed kial ni ŝatas ĝin tiom multe?
#000004
La sukceso de la ludo estis atribuita al ĝia simpleco: ĝi petas vin diveni kvinliteran vorton kaj donas al vi ses provojn, montrante al vi ĉu iu el la elektitaj de vi literoj estas en la sekreta vorto kaj ĉu ili estas lokitaj en ĝusta pozicio.
#000009
Iuj ankaŭ aprezas la ludon ĉar ĝi estas afero kiu povas okazi unufoje tage, kio signifas ke ĝi postulas nur kelkajn minutojn de via tempo kaj ne sendas al vi tedajn memorigojn, nek montras al vi reklamon nek invitas vin konkuri kun aliaj ludantoj (kvankam ĝi montras al vi viajn personajn rezultojn).
#000010
“Mi pensas ke homoj ŝatas ke estas tiu ĉi aĵo en Interreto kiu simple estas amuza”, diris Wardle en intervjuo al The New York Times. “Ĝi ne provas fari ion nerimarkitan kun viaj datumoj aŭ pupiloj. Ĝi simple estas amuza ludo”.
#000012
La 1-an de februaro la zelotoj de la ludo vekiĝis kun la novaĵo ke The New York Times aĉetas Wordle kontraŭ “nenomita sepcifera sumo”. Wardle publikigis emocian afiŝon ĉe Tvitero, dirante ke li estis “ĝojega” pro la kontrakto kaj aldonante ke la ludo “iĝis io pli granda ol li iam imagis”.
#000013
It has been incredible to watch the game bring so much joy to so many and I feel so grateful for the personal stories some of you have shared with me — from Wordle uniting distant family members, to provoking friendly rivalries, to supporting medical recoveries.
#000014
On the flip side, I'd be lying if I said this hasn't been overwhelming. After all, I am just one person, and it is important to me that, as Wordle grows, it continues to provide a great experience to everyone.
#000015
Estas nekredeble vidi la ludon alporti tiom da ĝojo al tiom multaj homoj kaj mi estas tre kontenta pro la personaj historioj kiujn kelkaj el vi kundividas kun mi — de Wordle unuiganta forajn familianojn ĝis provokado de amikema konkurado kaj subtenado de medicina rehabilitado.
#000016
Ĉe alia flanko mi mensogus se mi dirus ke ĉio ĉi ne estis ŝoka. Ĉar mi estas simple homo kaj estas grave por mi ke dum Wordle kreskas ĝi plu provizas grandajn spertojn al iu ajn.
#000017
Kvankam la ĵurnalo promesis ke la ludo “unue restos senpaga”, multaj timis ke la aĉeto baldaŭ lasos ilin sen ilia ĉiutaga lingvistika zeno. Tamen iuj uzantoj rimarkis ke la ludo povas esti facile konservita sur loka servilo kaj resti alirebla senpage.
#000018
Have fun playing with your language(s), and remember: una lingua numquam satis est. 
#000022
Amuziĝu ludante kun viaj lingvo(j) kaj memoru: una lingua numquam satis est. 
#000025
La Wordles en la listo varias de la belorusa kaj kornvala al la filipina kaj kazaĥa, sed ankaŭ inkludas versiojn en la klingona kaj usona signolingvo (ĝi nomiĝas Dactle). Iuj lingvoj kiel la ukraina havas pli ol unu Worlde-opcion: eblas elekti Slovko, Kobza kaj Wordle en la ukraina.
#000026
Luda revivigo de indiĝenaj lingvoj
#000028
La populareco de la ludo ankaŭ kreis novajn oportunojn por promocii indiĝenajn lingvojn: loĝanta en Maui, sciencisto kaj lingva aktivulo Keola Donaghy kreis havajan version nomitan Hulihua por marki la starton de “Mahina ‘Ōlelo Hawai‘i” (Monato de la havaja lingvo).
#000029
Donaghy uzis malfermitan kodon origine publikigitan de Hannah Park kaj poste modifitan de Aidan Pine, lingvisto kaj programa evoluiganto el Brita Kolombio. Pine kreis version de Wordle en la gitksana lingvo, indiĝena lingvo parolata de la gitksana nacio en nordokcidenta parto de Brita Kolombio.
#000030
Estas ankaŭ Lewdle, kiu, kiel vi divenis, estas bazita sur vortaro el obscenaj kaj maldecaj vortoj, kaj Custom Wordle, kiu ebligas al vi fari vian propran ludon enigante vorton kiun aliaj devas diveni (ĝi estas pruvite populara en lernejaj klasĉambroj).
#000032
La gazetara sekretario de Blanka Domo [eo], Jen Psaki, diris al raportistoj ke la usona administracio ne kontribuos al la “fanfaro” de la Olimpiaj Ludoj. Neniu oficiala usona delegacio ĉeestos la Ludojn de 2022, sed male al la totala bojkoto de la Olimpikoj Ludoj en Moskvo de 1980 kontraŭ la sovetia invado de Afganio [eo], usonaj atletoj povos partopreni en la Ludoj.
#000036
La usona prezidento, Joe Biden, rivelis en novembro ke li estis konsideranta diplomatian bojkoton de la Vintraj Olimpikoj [eo]. Komence de decembro, Litovio [eo] anoncis ke ĝi ne sendos oficialan delegacion al Pekino [eo] kaj oni atendas ke pli da landoj, kiel Kanado [eo], aliĝos al la diplomatia bojkoto.
#000037
En la tagoj antaŭ la anonco, ĉina proparolanto, Lijian Zhao, promesis ke Ĉinio aplikos “fortajn kontraŭrimedojn” se Usono elektos bojkoti la Olimpikojn.
#000038
The #US should follow the #Olympic spirit of “together” and stop politicizing sports and the diplomatic boycott of #Beijing2022, lest it would affect China-US dialogue and cooperation on key areas. #China will take resolute countermeasures if the US is bent on the wrong decision. /xnDBIDzGer
#000039
Ĝis nun, Pekino ankoraŭ ne anoncis konkretajn kontraŭrimedojn. Solomon Yue, ĉina-usona respublikana aktivulo kaj ĉefa afergvidanto de Republicans Abroad, premgrupo de respublikanoj eksterlande, fajfis pri la agresema politika retoriko de Ĉinio:
#000041
Fakte, post kiam la registaro de Biden faris sian oficialan anoncon, Liu Pengyu, proparolanto de la ĉina ambasadejo en Usono, forlasis la minacojn de kontraŭrimedoj kaj nomis la bojkoton “politika konjekto”.
#000045
Politicians calling for boycott #2022BeijingOlympics are doing so for their own political interests and posturing. In fact, no one would care about whether these people come or not, and it has no impact whatsoever on the #Beijing2022 to be successfully held.
#000046
Politikistoj, kiuj postulas bojkoton de la #2022Pekinaj Olimpikoj, faras tion pro siaj propraj politikaj interesoj kaj afekcio. Fakte, kiu zorgas ĉu ĉi tiuj homoj venas aŭ ne, kaj tio ne influas la sukceson de #Beijing2022.
#000048
Hu Xijin, ĉefredaktoro de la Global Times, financita de la ĉina ŝtato, iris plu kaj sugestis ke Pekino ne bonvenigos usonajn oficialulojn ĉiokaze:
#000049
Only super narcissistic people will regard their absence as a powerful boycott. Most of those US govt officials are close contacts of the COVID-19 patients according to China’s standard, moreover picky and pretentious. You are the people that Beijing residents least want to see. 
#000050
Nur supernacisismaj homoj konsideros ilian foreston kiel potencan bojkoton. Plej multaj el tiuj usonaj registaraj oficistoj estas proksimaj kontaktoj de pacientoj kun KOVIM-19 laŭ la normo de Ĉinio, krome fuŝemaj kaj pretendemaj. Vi estas la homoj kiujn pekinanoj malpli volas vidi.
#000052
Dume, iuj diris ke la diplomatia bojkoto ne sufiĉas, argumentante ke usonaj atletoj estu malpermesitaj ĉeesti la Ludojn en Ĉinio. Aliaj organizaĵoj kiuj pledis por bojkoto de la Vintraj Olimpikoj postulis pli da agado kontraŭ homrajtaj misuzoj en Ĉinio. Sophie Richard, direktoro de Human Rights Watch en Ĉinio, diris:
#000054
2/2: But this shouldn’t be the only action. The US should now redouble efforts with like-minded governments to investigate and map out pathways to accountability for those responsible for these crimes and justice for the survivors. @hrw @hrw_chinese
#000056
Dum iuj, kiel la usonaj politikistoj Tom Cotton kaj Carlos Giménez, insistis pri plena bojkoto, Jerome Cohen, jura profesoro en la Novjorka Universitato, pli interesiĝas pri observado de la agoj de individuaj atletoj en Pekino dum la Ludoj dum pli da sportaj steluloj sin esprimis kontraŭ homrajtaj misuzoj en Ĉinio en la lastaj du jaroj:
#000059
It will now be interesting to see how the participating US athletes will conduct themselves. Will any engage in human rights protests? In what ways? When? To support which of the several causes that cry out for protest? Quite a challenge for young people.
#000060
Nun estos interese vidi kiel kondutos la partoprenantaj usonaj atletoj. Ĉu iuj partoprenos en protestoj por homaj rajtoj? Kiel? Kiam? Kiun el la diversaj kialoj, kiuj kondukis/gvidis al la protesto, [ili] devus subteni? Defio por junuloj.
#000062
Aŭstralio akiros aron da submarŝipoj kadre de la alianco kun Usono kaj Britio [ĉiuj eo]. Ekrankopio de la video de ABC News
#000064
Tamen, la kritiko el Ĉinio [eo] iom mildis kompare kun la tondra kondamno kaj diplomatia reago de Francio [eo].
#000065
Streĉitecoj inter Aŭstralio kaj Ĉinio, ĝia ĉefa komerca partnero, kreskas de kelka tempo, kaj atingis pinton en 2020, kiam Aŭstralio petis sendependan esploron pri la originoj de KOVIM-19.
#000066
Kvankam la lastatempa alianco ne mencias eksplicite la Ĉinan Popolan Respublikon, AUKUS klare esperas bremsi la ambiciojn de Ĉinio en la Hindo-Pacifika regiono. La 17-an de septembro, la komuna deklaro de la Aŭstralia-Usonaj Ministraj Konsultoj referencis al la asertoj de la Ĉina Popola Respubliko pri mara ekspansio en la Sudĉina Maro. La ĉina registaro kritikis ĝian “kadukan pensmanieron de la Malvarma Milito”:
#000067
La ĉina nacia ĵurnalo Global Times estis senbrida en sia ĉefartikolo:
#000071
Australian troops are also most likely to be the first batch of Western soldiers to waste their lives in the South China Sea.
#000072
Aŭstraliaj trupoj plej verŝajne estas la unua aro de okcidentaj soldatoj kiuj perdos siajn vivojn en la Sudĉina Maro.
#000073
Francio akuzas Aŭstralion pri “hipokriteco, malestimo kaj mensogoj”
#000076
La franca registaro deklaris ke ĝi estis “surprizita” de la interkonsento, kiun ĝi priskribas kiel “pikon en la dorson”. Francio retiris siajn ambasadorojn el Kanbero kaj Vaŝingtono [ĉiuj eo], tre nekutima movo por proksima aliancano. Simile, Britio ricevis fortan riproĉon de la francoj.
#000077
Eta kaj dolĉa insulto al la registaro de Boris Johnson fare de la francoj “nura negrava aliancano de Usono kaj Aŭstralio”.
#000079
Francaj oficialuloj malkaŝe malestimis la interkonsenton, referencante al la “hipokriteco, malestimo kaj mensogoj” de Aŭstralio kaj nomante Brition “rezerva rado” en la interkonsento.
#000080
La aŭstralia ministro pri defendo forĵetis la francan kritikon, menciis ke ili jam spertis problemojn kun la kontrakto, kaj lia ministerio pri defendo proponis eblajn alternativojn komence de 2021. Siaflanke, aŭstralia ĉefministro Morrison avertis la francan kompanion pri la neceso sekvi la limdatojn.
#000081
Siavice, la ministro Peter Dutton anoncis la plifortigon de militaj ligoj kun usonaj trupoj kaj aerarmeoj, kio sugestas pligrandigon de la usona armea ĉeesto sur aŭstralia grundo.
#000082
Morrison deklaris ke la floto ne estos armita per atombomboj kaj ke li havas neniun intencon de establado de atomkonkurado en Aŭstralio.
#000083
Kvankam la interkonsento estis subtenita de la opozicia Laborista Partio, tio ne malhelpis al ĝi severe kritiki la registaron pro ĝia misadministrado de la interkonsento kaj pro malŝparo de mono. Post la deklaro, Paul Keating, eksĉefministro el la Laborista Partio, esprimis sian zorgon pri ebla perdo de nacia suvereneco:
#000084
Ĉi tiu pakto ligas Aŭstralion al la tuta usona armea implikiĝo kontraŭ Ĉinio.
Ĉi tiu interkonsento, AUKUS, sekvigos drastan perdon de aŭstralia suvereneco, ĉar fidi al (aŭ dependi de) usona militmaterialo senigos/prirabos Aŭstralion de ajna libereco aŭ elekto en iu ajn engaĝiĝo kiun ĝi povas konsideri taŭga, skribas Paul Keating
#000086
The political class are engaged in rewriting the truth of the French deal to make it appear that we ditched French diesel subs in favour of US nuclear powered.
The French subs are nuclear. We were paying to have them converted to conventional diesel.
#000088
La politika klaso engaĝiĝas reverki la veron pri la interkonsento kun Francio, por ŝajnigi ke ni forĵetis la submarŝipojn favore al franca dizelo por la usonaj nukleaj [submarŝipoj]. Francaj submarŝipoj estas nukleaj. Ni estas pagantaj por ke ili funkciu per konvencia dizelo.
#000090
La aŭstralia registaro ĝis nun elspezis 4 miliardojn por ne ricevi iujn ajn submarŝipojn. Se ili demandus nin, ni farus tion je duono de tiu ĉi sumo.
#000094
La diplomatia konflikto estis la ĝojo de karikaturisto la tutan semajnon:
#000095
- La aŭstralia ŝipo de Ŝia Moŝto “That fella Down Under” (ndlt.: ĉi tio signifas, “tiu ulo malsupre”), kiel ĝi nomiĝas?
Peti prezidenton Biden nomi nian unuan nuklean submarŝipon verŝajne ne estis bonega ideo.
– Aŭstralia-Franca submara kontrakto: Pardonu mian francan.
– Ĉu vi konscias ke estus pli malmultekoste importi ilin el Ĉinio?
Jen kiel niaj karikaturistoj reflektis la hieraŭan grandan deklaron.
Ĉiuj viaj demandoj pri submarŝipoj estas responditaj.
#000098
This week’s cartoon, by @jonkudelka: #AusPol
#000100
Por aldoni brulaĵon al la afero, usona prezidento Joe Biden ŝajnis forgesi la nomon de ĉefministro Morrison dum komuna gazetara konferenco, nomante lin “la ulo ‘tie malsupre’ (neformala nomo por Aŭstralio)”.
#000103
The greatest threats to Australia are the climate crisis, the housing crisis, the mental health crisis & COVID.
#000107
We urgently need to spend $ on what actually matters.
#000108
Not subs to fuel the warmongering fever dreams of a PM whose name Joe Biden doesn't even remember.
#000109
La plej grandaj minacoj al Aŭstralio estas klimata ŝanĝo, la loĝeja krizo, la mensa sankrizo kaj KOVIM.
#000111
Ni urĝe bezonas elspezi $ por tio kio vere gravas.
#000112
Ne en submarŝipoj kiuj instigas la militemajn fantaziojn de ĉefministro kies nomon Joe Biden eĉ ne memoras.
#000113
Bandt antaŭe nomis la ŝipojn “ŝvebaj Ĉernobiloj” referencante al iliaj nukleaj reaktoroj.
#000114
Kelkaj aŭstralianoj elstarigis la malboniĝon de aŭstralio-francaj rilatoj:
#000115
Message from a French friend in Paris: “I wanted to underline the level of anger that exists here in France at the moment. Your government is an embarrassment, you already know that – but the damage regarding the Australian image here is huge.”
#000116
Mesaĝo de franca amiko el Parizo: “Mi volis substreki la nivelon de indigno ĉi tie en Francio nuntempe. Via registaro estas honto, vi scias tion, sed la damaĝo suferita de la bildo de Aŭstralio estas nekalkulebla.”
#000118
Dume, francaj oficialuloj intensigas kritikon de la AUKUS-nacioj kaj proponas ĉesigi liberkomercan intertraktadon inter Eŭropa Unio kaj Aŭstralio:
#000119
France is throwing down the gauntlet to the other EU countries, who have to decide whether to help a humiliated Paris weaken China’s main rival in the Indo-Pacific, a region the EU has newly devoted itself to. 
#000120
NOVAĴO: Clément Beaune, franca sekretario pri eŭropaj aferoj, diras ke daŭrigi intertraktadon kun Eŭropo pri komerco kun Aŭstralio nun estas “nepensebla”.
Francio defias la aliajn landojn de Eŭropa Unio, kiuj devas decidi ĉu helpi humiligitan Parizon malfortigi la rivalon de Ĉinio en la Hindo-Pacifika regiono, en kiu Eŭropa Unio lastatempe engaĝiĝis.
#000122
...France proposed a genuine strategic alliance with Australia, one based on mutual respect and common values that would have bolstered Australia’s sovereignty in the long term and diversified Australia’s partnerships to reduce its dependence on those “great and powerful friends”.
#000125
However, the French-Australian partnership is unlikely to be salvaged anytime soon given the public humiliation France has felt.
#000126
Francio kaj Eŭropa Unio restis nesciaj pri la radikala ŝanĝo de opinio de Aŭstralio, kaj ĝenerale, ili nun alfrontas dramecan rekonsideron sen antaŭa avizo de sia diplomatia kaj armea doktrino en la Hindo-Pacifika regiono.
#000127
...Francio proponis aŭtentikan strategian aliancon kun Aŭstralio, bazitan sur reciproka respekto kaj komunaj valoroj kiuj donus al Aŭstralio longtempan suverenecon kaj diversigus la aliancanojn de Aŭstralio, tiel reduktante ĝian dependecon de tiuj “grandaj kaj potencaj amikoj”.
#000128
Tamen, ne ŝajnas ke la franc-aŭstralia alianco estos savita en proksima estonteco pro la publika humiliĝo kiun Francio suferis.
#000129
Aŭstralio okazigos ĝeneralajn elektojn en 2022 kaj Michael West estis unu el multaj kiuj rigardis la aliancon kiel cinikan politikan interkonsenton, dirante interrete ke la interkonsento celis “venki elekton koste de bona diplomatio”.
#000130
...this deal will cost us a lot of money, a substantial loss of sovereignty, a lowering of our reputation in the world and the potential to get dragged into a war we should avoid.
#000132
...ĉi tiu interkonsento kostos al ni multe da mono, konsiderindan perdon de suvereneco, malpliiĝon de nia tutmonda reputacio kaj la eblecon esti trenita en militon kiun ni devus eviti.
#000133
La filmo Another Round (Alia Raŭndo) de la dana reĝisoro Tomas Vinterberg gajnis la Oskar-premion kiel la Plej Bona Filmo en Eksterlanda Lingvo [eo], sed ĝi ne estis aktive diskutata rete. Nek en Balkanio [eo], nek ie ajn aliloke. Tiu honoro iris al filmo Quo Vadis, Aida? de la bosnia [eo] reĝisoro Jasmila Žbanić, surprize akra kaj nesentimentala filmo pri la genocido [eo] okazigita en 1995 en Srebrenico [eo] fare de la Armeo de Bosniaj Serboj de la Serba Respubliko.
#000136
Konsiderita de multaj kritikistoj kiel favorito, la filmo finfine malgajnis la Oskar-premion, sed ĝi certe influis Bosnion kaj Hercegovinon, regione kaj internacie. Kenneth Turan el LA Times skribis ekzemple:
#000137
Starting to make my way through the foreign language Oscar shortlist and Bosnia's emotionally and morally shattering “Quo Vadis, Aida” blew me away. There may be other contenders as good, but none will be better.
#000138
Ne mirindas ke la serbaj aktoroj Jasna Đuričić, kiu ludis la ĉefrolulon Aida, kaj Boris Isaković (kiel kondamnita militkrimulo generalo Ratko Mladić) estis atakitaj de ekstremistoj en Interreto pro sia akcepto partopreni en filmo pri krimo kiun plejparto de la homoj en Serbio konsideras neokazinta.
#000141
Serbaj ekstremistoj trudmesaĝis diversajn filmretejojn kiel IMDB kaj Rotten Tomatoes kun malbonaj recenzoj kadre de kalumnia kampanjo spegulinta ilian reagon al la debuta filmo de Angelina Jolie In the Land of Blood and Honey [En la lando de sango kaj mielo] aperinta en 2012. La filmo de Jolie ankaŭ pritraktis la hororojn de la Bosnia milito, speciale la seksperfortajn tendarojn kreitajn de trupoj de bosniaj serboj, kie bosniaj kaj aliaj ne-slavaj virinoj, junulinoj kaj foje ankaŭ viroj kaj knaboj estis sekse kaj fizike ofendataj. En intervjuo al The Guardian, Jolie rakontis ke ŝi kaj ŝiaj aktoroj spertis frakasojn de aŭtomobilaj glacoj kaj interretajn kalumniajn kampanjojn, minacojn, kodrompon de telefonaj linioj ktp.
#000142
Tio estas parto de pli granda problemo, ĉar la kulturo de neado estas profunde enradikiĝinta en Serbio [eo] kaj en la Serba Respubliko [unu el la du partoj de Bosnio kaj Hercegovino, ndlr]. Kiel substrekis en sia artikolo lastjare Serge Brammetz, eksa ĉefprokuroro de la Internacia Krima Tribunalo de UN pri la eksa Jugoslavio (IKTJ):
#000143
Leaders in the region have publicly denied the genocide, even calling Srebrenica a hoax and a lie. War criminals convicted by the ICTY are often hailed as heroes by prominent figures, while victims’ suffering is ignored, denied and disparaged.
#000144
Gvidantoj en la regiono publike neas la genocidon, eĉ nomas Srebrenicon falsaĵo kaj mensogo. Militkrimuloj kondamnitaj de IKTJ ofte estas glorataj kiel herooj fare de eminentaj figuroj, dum la suferoj de viktimoj estas ignorataj, neataj kaj neglektataj.
#000145
Brammetz ankaŭ substrekis la fakton, ke granda nombro de suspektitaj plenumintoj de genocido — inkluzive politikajn gvidantojn kaj militestrojn — trovis azilon en Serbio.
#000146
Tiu kulturo de neado signifas ankaŭ ke la filmo de Žbanić ne povis esti farita en Srebrenico mem, ĉar ĝia urbestro Mladen Grujčić estas neanto de genocido. Plejparto de la filmo do estis farita en Mostar.
#000147
Žbanić havis similan sperton dum la filmado de For Those Who Can Tell No Tales [Por tiuj, kiuj ne povas rakonti historiojn] en Višegrad [eo] en 2012. La filmo estis bazita sur la teatraĵo Seven Kilometers North-East [Sep kilometrojn nordoriente] de la aŭstralia aktorino Kym Vercoe, kiu restis en Višegrad en la hotelo kaj ripozejo Vilina Vlas. Višegrad kaj Vilina Vlas iĝis fifamaj lokoj de iuj el la plej teruraj kruelaĵoj dum la Bosnia milito, kiam Vilina Vlas estis uzata kiel detena kaj seksperforta tendaro de la trupoj de bosniaj serboj.
#000148
Laŭ Žbanić kaj Vercoe, la filma teamo ne diris al lokanoj kion ili estis filmantaj:
#000149
We were advised by some not to do that. One of our screenwriters, Zoran, had to pretend to be a Serbian director shooting a completely different film.
#000150
Oni sugestis al ni ne fari tion. Unu el niaj scenaristoj, Zoran, devis prezenti sin kiel serban reĝisoron filmantan tute alian filmon.
#000151
Quo Vadis Aida? estas bazita sur la libro Under The UN Flag: The International Community and the Srebrenica Genocide [Sub la flago de UN: La internacia komunumo kaj la genocido en Srebrenico] de Hasan Nuhanović. Kiel dungito de UN kaj nederlandano, Nuhanović postvivis la genocidon dum al liaj frato, patrino kaj patro la nederlandanoj malpermesis resti en la bazo de UN. Post kiam trupoj de la bosniaj serboj okupis la bazon, la familio de Hasan estis forportita kaj neniam reaperis.
#000152
Nuhanović kaj aliaj postvivintoj kritikis kelkajn el la decidoj de Žbanić, dirinte ke la realo de Srebrenico estis eĉ pli malbona ol ĝi estas prezentita sur la ekrano, inkluzive kelkajn scenojn fine de la filmo. Ili ankaŭ estis malkontentaj pri tio, ke la filmo ne montris pli larĝan bildon de la bosnia genocido en la valo Drina. Žbanić siaflanke defendis siajn decidojn, dirinte ke ŝi devis preterlasi multon por ne perdi la koncentriĝon de la spektantaro.
#000153
Mi devis intence eviti spekti tiun ĉi filmon laŭeble plej longe malgraŭ la fakto ke mi pasigis la du lastajn jardekojn esplorante la bosnian genocidon, legante librojn, atestojn, juĝejajn verdiktojn, spektante videoregistraĵojn kaj verkante pri la teruraĵoj de la genocido en tri lingvoj. Mi simple ne povis alfronti tion ĝis lasta semajnfino, kiam mi sidiĝis por spekti ĝin, kio diras ion pri la povo de la verko.
#000154
Quo Vadis, Aida? certe estas la plej bona verko de Žbanić, sed estas neimageble malfacile spekti ĝin. La filmo efikas tiom forte, ĉar ĝi fokusiĝas je la timo kaj esperoj de homoj trafintaj kaptilon en la bazo de UN en Potočari. Timo ĉar ili sciis kion la armeo de la Serba Respubliko, la polico kaj la paramilitistaj taĉmentoj faris antaŭe. Espero ĉar ili vidis UN kiel la lastan rifuĝejon. Tio speciale turmentas la spektanton, ĉar ni jam scias kio okazos.
#000155
La nederlandaj trupoj de UN estas korekte montritaj kiel precipe bonintencaj, sed komplete senefikaj kaj ne dezirantaj rezisti al Mladić. Kiel substrekis usona ĵurnalisto David Rohde, la nederlandaj soldatoj povus fari pli, prenante pli fortan pozicion kontraŭ la trupoj de Mladić post la falo de Srebrenico, uzante kiel ekzemplon aliajn kazojn en kiuj UN protektis civilulojn. Anstataŭe la nederlandanoj faris paŝon flanken kaj ebligis al Mladić okupi sian bazon. Tagojn post la falo de Srebrenico aperis videoregistraĵo de la nederlandaj trupoj en Zagrebo [eo] celebrantaj kaj ĝojaj pro tio ke ili eliris ĝin. Tio okazis dum homoj kiuj serĉis azilon en ilia bazo en Potočari estis ekzekutataj.
#000156
Quo Vadis, Aida estas la plej malfacila filmo kiun mi spektis en multaj, multaj jaroj. Mi devis halti plurfoje. Unuavice tio estas filmo kiun ĉiu nederlandano devas spekti. Ĉiu, ĉiu, ĉiu. Ĉar tio ne estas akcidenta kion ni faris tie. Aŭ kion ni ne faris. #Oscars2021 #Srebrenica /4dSC7xXqdi
#000159
Unu el la plej bonaj dokumentaj filmoj kiujn mi spektis pri la genocido, la germana Himmel über Srebrenica (Ĉielo super Srebrenico), detale priskribas la eventojn kiuj kondukis al la falo de la urbo, la avia bombardado kiu devintus haltigi la trupojn de Mladić sed kiu neniam okazis kaj la definitiva kapitulaco de UN kaj la “internacia komunumo” en Srebrenico kaj en Bosnio kaj Hercegovino. La dokumenta filmo finiĝas per Mladić, kiu adiaŭas la nederlandanojn kun donacoj dum la ekzekutoj okazas.
#000160
Dum evoluis la manifestacioj de Black Lives Matter kiuj sekvis la mortigon de George Floyd en Usono, grupoj ĉirkaŭ la mondo volis traduki la protestan devizon al siaj propraj lingvoj.
#000164
Tamen, la tasko ne ĉiam estas simpla. En la ĉinaj sociaj retejoj [eo] okazis multe da debatoj pri kio estus la plej taŭga traduko de “Black Lives Matter” [Ndlt. ofte tradukita en Esperanton kiel “nigraj vivoj gravas” – kio eble havas similan problemon] en la ĉinan. La konfuzo kontribuis, eble senintence, al la disvastigo de rasisma diskurso inter ĉinparolantaj komunumoj.
#000165
La plej ofta traduko de la kradvorto #blacklivesmatter aŭ #BLM en la ĉina estas #黑命貴, kiu signifas “nigraj vivoj multekostas” aŭ “nigraj vivoj altvaloras”.
#000166
Sed priskribi ies vivon kiel multekostan en la ĉina kutime implicas ke la koncernata persono apartenas al privilegia socia klaso, kiel rimarkis kelkaj retumantoj:
#000167
Side note, the translation'黑命贵’ works for right wing xenophobic agenda (didn't know who coined it), for ‘贵’ literally means ‘precious’ and ‘valuable’, and it's used to spread the misinformation that BLM is about ‘black lives value more than other’
#000168
Flanka noto: la traduko ‘黑命贵’ konvenas al la celoj de la ksenofobiaj dekstruloj (mi ne scias kiu kreis ĝin), ĉar ‘贵’ laŭvorte signifas ‘kara’ kaj ‘multvalora’, kaj oni uzas ĝin por disvastigi la misinformon ke BLM temas pri tio ke “nigraj vivoj pli valoras ol la aliaj”.
#000169
Kvankam oni proponis alternativojn kiel #黑人的命也是命 (“nigraj vivoj estas vivoj”), #黑人同命 (“nigraj vivoj estas la samaj”) kaj #黑命攸關 / #黑人生命攸關 (“nigraj vivoj estas traktenda temo”), oni malofte uzas ilin.
#000170
Anstataŭe, la misgvida traduko ŝajne akceptiĝis. @SlowZhu, retumanto kiu subtenas la protestojn en Hongkongo, konstatis ke ĝi eĉ aperis en debato ĉe Netflix [eo], kaj li petegis al la programo ke ili ŝanĝu ĝin:
#000171
Here’s the @netflix translation in simplified Chinese for BLM in @patriotact. 黑命贵 doesn’t mean black lives matter in Chinese, but applies that black lives matter more or only black lives matter. It’s not a secret that Asian communities hold certain type of images of black ppl. /613zTvQGMx
#000172
Jen la traduko de BLM en la simpligitan ĉinan ĉe la programo @patriotact de Netflix. 黑命贵 ne signifas ke nigraj vivoj indas en la ĉina, sed ĝi implicas ke nigraj vivoj gravas pli, aŭ ke nur nigraj vivoj gravas. Ne estas sekreto ke aziaj komunumoj havas certajn tipojn de bildoj pri nigruloj.
#000173
As a bilingual user, knowing the harm “黑命贵” creates, I urge ppl who understand this issue to ask @netflix Please audit the simplified Chinese subtitles, please check the misleading/racist translations. Words matter, #BLM
#000174
Kiel dulingvulo kiu konas la damaĝon kiun faras “黑命贵”, mi instigas tiujn homojn kiuj komprenas ĉi tiun problemon peti al Netflix ke ili bonvole reviziu la subtekstojn en la simpligita ĉina [eo], kaj ke ili kontrolu la misgvidajn/rasismajn tradukojn. Vortoj gravas. #BLM
#000175
Oni vaste uzas la tradukon “黑命贵” en la ĉina diasporo, aparte en kontraŭ-CCP-aj amaskomunikiloj kiel Epoch Times, , kaj de ĉinaj post-1989-aj ribelantoj.
#000176
Kiam la ĉina kradvorto #黑命貴 aperas ĉe Twitter, la enhavo kutime inkluzivas negativajn opiniojn pri la movado BLM.
#000177
Ekzemple, aperas filmeto supre de la rezultoj post serĉo de #黑命貴, kiu bildigas perfortan scenon de homo kun malhela haŭto kiu batadas ĉininon en Gŭangdongo. Oni etikedis la filmeton per #BLM kaj en la ĉina #黑命貴 (“nigraj vivoj multekostas”), #黃命賤 (“flavaj vivoj malmultekostas”) kaj #廣州 (“Gŭangdongo”).
#000178
Multaj pepoj ĉe Twitter kiuj uzas ĉi tiun kradvorton, kiel ĉi tiu de @Sumerian0 la 7-an de aŭgusto kaj ĉi tiu alia de @lamfromorient la 5-an de aŭgusto, akordis kun la subtenantoj de la dekstrema komplototeorio, asertantaj ke la protestoj de BLM estis organizitaj de Antifa [en]. Tiun lastan la usona prezidento Donald Trump minacis difini kiel “terorisman organizaĵon” [en].
#000179
La fluo de diskurso pri #黑命貴 (#nigraj vivoj multekostas) ĉe la ĉinaj sociaj retejoj donis al la ĉinparolantaj komunumoj ĉirkaŭ la mondo la impreson ke ĉindevenaj usonanoj ne subtenas la proteston BLM.
#000180
Tamen, estas multe da ĉindevenaj usonanoj kiuj aktive pritraktas [en] la kontraŭnigrulan rasismon, proponante strategiojn por diskuti la problemon kun sia familio, kaj partoprenante la manifestaciojn en Usono kaj ĉirkaŭ la mondo:
#000181
— ChineseForBlackLives (@chineseforblac1), la 19-an de junio 2020
#000185
From seadyke :”#Chinese4BlackLives join the movement and be the change! None of us are free until all of us are free! #blacklivesmatter” /5idhlv0lvU
#000186
De Seadyke [marko de verda teo, Ndlt]: ”#Chinese4BlackLives [Ĉinoj Por Nigraj Vivoj] aliĝu al la movado kaj estu la ŝanĝo! Neniuj el ni estas liberaj ĝis ĉiuj estos liberaj! #blacklivesmatter” /5idhlv0lvU
#000187
HK protestors are in line with BLM,
#000188
人命攸關,豈可視人命如草芥?#黑人生命攸關 #黑人命非草芥
#000189
Ni hongkonganoj kontraŭas la polican perforton.
#000193
Memeo kun belorusa versio de Superjunulino alfrontanta polican kordonon, kun teksto, alvokanta belorusajn civitanojn doni helpon kaj esperon por kontraŭstaro al malbono. Foto de Capitaine Biélorussie, bazita sur bildo de Warren Louw. Justa uzo.
#000195
Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en Esperanto, escepte de tiuj markitaj per [en], kiuj estas en la angla lingvo aŭ [be], kiuj estas en la belarusa lingvo.
#000196
Aldone al fotoj de realaj personoj, montrantaj ekzemplon de kolektiva heroeco, ciferecaj artistoj subtentantaj protestan movadon en Belorusio uzas ankaŭ famajn bildojn de virina enpoviĝo, kiuj estas parto de la tutmonda kulturo, kaj kombinas ilin kun bildoj ĉerpitaj el la historia heredaĵo de Belorusio.
#000197
Ekde la unuaj tagoj virinoj staris en la unuaj vicoj de la protestoj en Belorusio, ĉu surstrate aŭ kiel gvidantoj de la opozicia movado. Pro tio same kiel multaj aliaj [en] Darja Sazanoviĉ nomas [en] la nunan protestan movadon en Belorusio “la revolucio kun virina vizaĝo”.
#000198
Belarus protest is aesthetically attractive and conceptualized. People wear white-red-white clothing (traditional Belarus colors that appeal to ancient Belarus tradition). White color dominates over the crowd (vs police black). And powerful women that make this protest astonishing /DgoYjH2iEl
#000199
Belorusa protesto estas estetike alloga kaj konceptita. Homoj surhavas blanko-ruĝo-blankajn vestojn (tradiciaj belorusaj koloroj, referencantaj al malnova belorusa tradicio). Blanka koloro dominas en la amaso (kontraŭ nigra polico). Kaj povaj virinoj, kiuj faras la proteston, impresas. /DgoYjH2iEl
#000201
Aldone al diversaj formoj de artverkoj [en], fotoj kaj aliaj formoj de arta sinesprimo [en] uzitaj antaŭ la nunaj protestoj en Belorusio, ekzistas ankaŭ modifitaj bildoj de la superheroa rolulo Superjunulino [en]. Unuafoje ĝi aperis en protestaj afiŝoj en aŭgusto.
#000203
For journalists: Be very cautious. /jWciGeFivb
#000205
Konata sub pseŭdonimo Capitaine Biélorussie [be], la artisto kiu ekuzis la bildon estas inspirita de la verko de usona bildstria artisto Bob Oskner. Global Voices [Tutmondaj Voĉoj] interparolis kun Capitaine Biélorussie, kiu deziras resti anonima pro sekurecaj kialoj, pri la bildstrio kaj ideo malantaŭ ĝia heroo.
#000208
Memeo kun belorusa versio de Superjunulino kondukanta membrojn de OMON (speciala milica taĉmento fifama pro sia krueleco kontraŭ protestantoj) kun teksto “Tempo forporti rubaĵojn!”. Foto de Capitaine Biélorussie surbaze de bildo de Derrick Chew farita por DC Comics. Justa uzo.
#000209
The idea of Captain Belarus was born from both my interest in comic art and my desire to create a symbol of our revolution, a 100 percent positive character who represents the whole Belarusian nation, as heroic, fair and brave as it is — and its struggle against the cruel dictator.
#000210
There are several reasons for choosing Supergirl. First, and most important is that she is a girl. This revolution indeed has a woman's face — its flame was sparked by women and is now supported by women across the country.
#000211
The second reason is that Supergirl is a well-known superhero whose face is already associated with noble goals and heroic deeds. I also thought about using Captain Marvel but she doesn't seem as popular as Supergirl in the region.
#000212
I think I even saw a similar image of a Supergirl wearing our flag's colors on one of the posters used by protester, which proves that I'm not the only one who thinks this way. Plus — and that is the last reason I can think of Supergirl's costume is easier to transform into Captain Belarus’. And she wears a cape. Everybody loves superheroes with capes.
#000213
La ideo pri Kapitano Belorusio naskiĝis el mia interesiĝo pri bildstria arto kaj mia deziro krei simbolon de nia revolucio, je 100% pozitivan karakteron, kiu reprezentos la tutan belorusan nacion kiel heroan, honestan kaj bravan kia ĝi estas — kaj ĝian lukton kontraŭ la kruela diktatoro.
#000214
Estas kelkaj kialoj por elekti Superjunulinon. La unua kaj plej grava estas ke ŝi estas junulino. Tiu revolucio ja havas virinan vizaĝon — ĝia flamo estis ekbruligita de virinoj kaj nun ĝi estas subtenata de virinoj tra la tuta lando.
#000215
La dua kialo elekti Superjunulinon estas tio, ke temas pri konata superheroo, kies vizaĝo jam asociiĝas kun noblaj celoj kaj heroaj agoj. Mi pensis ankaŭ pri uzado de Kapitano Marvel, sed ĝi ne estas tiom populara en la regiono.
#000216
Mi supozas ke mi eĉ vidis similan bildon de Superjunulino, vestita en koloroj de nia flago sur afiŝoj, uzitaj de protestantoj, kio pruvis ke ne nur mi pensas tiel. Krome — kaj tio estas la lasta kialo, kiun mi konsideras — kostumo de Superjunulino estas pli facile transformebla je Kapitano Belorusio. Kaj ŝi surhavas ĉapon. Ĉiuj ŝatas superheroojn kun ĉapoj.
#000217
Usona artisto Jamal Yaseem Igle [en] akiris internacian reputacion kiel desegnisto, inkisto kaj kolorigisto de bildstrioj pri DC kaj Marvel, inkluzive eldonojn pri Superjunulino ekstreme aprezatajn de fanoj.
#000218
En deklaro, adresita al Global Voices tra reta babilejo, Igle klarigis la universalan karakteron de la rolulo.
#000219
The idea of a superhero character is partially based in the power fantasy dynamic. Superheroes allow us to go beyond our own imaginary limitations. We live, we die, we breath with them.
#000221
Supergirl was initially created during the teen sidekick heyday of the 1950's (in Action Comics #252), and for a while in the comics her presence was kept secret from “the outside world” acting as Superman's “secret weapon”. During the first few years of inception, she garnered her own fanbase. She became a central point in the book “The Feminine Mystique” by Betty Friedan and sparked even more discussions about women's independence. So much so that she finally was “revealed” to the DC Comics universe, nearly 3 years later (Action Comics #285 in February 1962).
#000222
Supergirl, from her first appearance became a bit of a cultural icon for young women at the time and continues to be so. During the 1960's and 70's, she like Wonder Woman began to embody the Independent Woman and the embrace of the Equal Rights Amendment movement. Supergirl continued to become more and more an individual voice, rather than an appendage of Superman and his comic book mission. She began to represent a sense of agency that young female comics fans could embrace as well.
#000223
These things are important. Especially now with so much international strife as well as local strife. Capitaine Biélorussie, taking it's obvious inspiration form the spirit of Supergirl and superheroes in general, shows the global reach of the character. It also shows a need for heroes in these challenging times as Belarus contends with a contested election, and a strongman who wants to stifle the voice of the people.
#000224
La ideo pri superheroa rolulo parte baziĝas sur la povo de fantasta dinamiko. Superherooj ebligas al ni eliri limojn de nia propra imagopovo. Ni vivas, ni mortas, ni spiras kune kun ili.
#000225
Superjunulino estis origine kreita en pinta periodo de adoleskula kulturo en Action Comics #252 [en] dum la 1950-aj jaroj kaj pro tio en la bildstrio ŝia ĉeesto estis gardita sekreta por “la ekstera mondo” kaj ŝi agis kiel “sekreta armilo” de Superviro. Dum la unuaj kelkaj jaroj post sia apero, ŝi akiris proprajn zelotojn. Ŝi iĝis centra punkto de la libro “The Feminine Mystique” [en] de Betty Friedan kaj sparkis pliajn diskutojn pri virina sendependeco. Ili tiom abundis ke fine ŝi estis “aperigita” en la DC bildstria universo, proksimume tri jarojn poste (Action Comics #285 [en] en februaro 1962).
#000226
Superjunulino ekde sia unua apero iĝis preskaŭ kultura ikono por junaj virinoj de tiu epoko kaj tio daŭras ĝis nun. Dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj ŝi same kiel Mirinda Virino iĝis enkorpigo de la sendependa virino kaj simbolo de la movado Amendo por Egalaj Rajtoj. Superjunulino havis ĉiam pli kaj pli individuan voĉon, ne plu estis nura aldonaĵo al Superviro kaj lia bildstria misio. Ŝi komencis reprezenti sencon de la agendo, kiun bone akceptis junaj inaj zelotoj de bildstrioj.
#000227
Tiuj ĉi aferoj estas gravaj. Speciale nun kun tioma internacia kaj loka konfliktoj. Capitaine Biélorussie, preninte evidentan inspiriĝon de la spirito de Superjunulino kaj superherooj ĝenerale, montras la tutmondan influon de la rolulo. Tio ankaŭ montras bezonon pri herooj en tiu ĉi defia tempo dum Belorusio alfrontis kontestitan baloton, kaj la povulo deziras silentigi la voĉon de la popolo.
#000228
Superjunulino ne estas la sola ikona virina bildo uzata de la manifestaciantoj en Belorusio. Vieršnica estas virina versio de la historia blazono konata kiel Pahonia aŭ Pogonia [en], en kiu kavaliro sur blanka ĉevalo estas anstataŭigita per longhara virino. Ĝi estis dezajnita de Ales Plotka [en] kaj Julia Halavina en 2015, kaj pro ties populareco ili antaŭnelonge publikigis rete printeblan version [en], alireblan senpage.
#000229
Plotka, kantisto kaj civilrajta aktivulo el Belorusio, nun loĝanta en Prago, klarigas la historion de la bildo en intervjuo al Global Voices [Tutmondaj Voĉoj]:
#000231
The image appeared as a cover of my first poetry book “Baisan” and caused a scandal in 2015. A painter who pretended to be a co-author of the coat of arms standard, introduced in 1991, threatened to start a court case against me and Julia Halavina as Vieršnica authors, as well as against other artists, for “desacralizing the sacred.”
#000232
It turned into a real Brazilian soap opera: In the finale the sister of a real standard author Jauhien Kulik spoke after years of silence to describe the story of stolen co-authorship and blessed the future life of the feminized symbol. That was a crucial moment for me personally in this story. The symbol was used for the first time at a traditional spring protest march in March 2016, but needed some time to be widely recognized.
#000233
La bildo aperis sur kovrilo de mia unua poemlibro “Bajsan” kaj kaŭzis skandalon [en] en 2015. Pentristo, kiu pretendis esti kunaŭtoro de la blazono, enkondukita en 1991, minacis procesi kontraŭ mi kaj Julia Halavina kiel aŭtoroj de Vieršnica, samkiel kontraŭ aliaj artistoj pro “malsanktigo de la sanktaĵo” [be].
#000234
Tio transformiĝis je vera brazila sapopero: en la finalo la fratino de la efektiva aŭtoro de la blazono Jauhien Kulik ekparolis post jaroj da silento [be] por rakonti la historion de ŝtelita kunaŭtoreco kaj benis la estontan vivon de la virinigita simbolo. Tio estis ŝlosila momento por mi persone en tiu ĉi historio. La simbolo unuafoje estis uzata dum tradicia printempa protesta marŝo en marto 2016, sed necesis iom da tempo por ĝia vasta rekono.
#000235
Plotka klarigis kial virinoj ludas tiom gravan rolon en la nunaj protestoj en Belorusio:
#000236
The female triumvirate of the 2020 movement has weakened Lukashenka’s rhetoric against his rivals. His traditional alpha-male style of blaming his opponents with vitriolic attacks no longer worked, so he switched to messages of stability and lurking omnipresent external enemies that allegedly kept Belarus from achieving that promised stability. The trio has shown they agree quickly and give messages fast, which is what helped them gain respect of the people who have grown tired of years of ineffective round tables discussions. Our political rules changed and that had nothing to do with gender - but with the quality of communications they introduced.
#000237
You see, revolution is a temporarily thing, and calling it just “female” is tricky. I would say Belarus is a country with a female face. A country where humanitarian values are the core, and in times of changes, a non-violent transfer of power is goal number one. As long as men adopt and support women and vice versa, it can be achieved. The speed of change in the wider region shows one thing clearly: each scenario is unique and everything is possible.
#000238
La virina triopo [en] de la movado en 2020 malfortigis la retorikon de Lukaŝenko kontraŭ liaj rivaloj. Lia tradicia alfo-maskla stilo de kondamnado de siaj oponantoj kun maldignaj atakoj ne plu funkcias, do li transiris al babilado pri stabileco kaj serĉado de eksteraj malamikoj kiuj laŭdire malhelpas al Belorusio atingi tiun ĉi promesitan stabilecon. La triopo montris ke ili rapide interkonsentis kaj rapide respondas, kio helpis al ili akiri respekton de la popolo, kiu tediĝis pro jaroj de senefika rondotabla diskutado. Niaj politikaj reguloj ŝanĝiĝis kaj tio rilatas ne al genro, sed al la kvalito de komunikado kiun ili starigis.
#000239
Vi vidas, revolucio estas provizora afero kaj nomi ĝin nur “ina” estus malĝuste. Mi volas diri ke Belorusio estas lando kun virina vizaĝo. La lando kie humanitaraj valoroj estas la koro, kaj en tempo de ŝanĝoj senperforta transiro de povo estas la ĉefa celo. Dum viroj apogas kaj subtenas virinojn kaj tiuj reciprokas ilin, tio estas atingebla. La rapideco de ŝanĝoj en pli granda regiono montras unu aferon klare: ĉiu scenaro estas unika kaj ĉio eblas.
#000240
Legu pli pri la protestoj en Belorusio
#000241
Ni nomu tion kanada sindromo de la usonano.
#000244
Baldaŭ post distanca labora renkontiĝo en loka kafejo komence de februaro, Victoria Heath, usonanino, loĝanta en Toronto, iĝis atestanto de nekutima okazaĵo. Viro venis al vendotablo kaj petis akvon. Kiam la kelnero sin turnis por preni tason, la viro kaptis la skatolon kun trinkmono. La maltrankviligita personaro provis admoni lin redoni la skatolon, oni eĉ proponis al la viro kelkajn dolarojn kaj senpagan manĝon. “Pardonon, sed mi ne havas monon” diris la viro kun videbla pento kaj foriris kun la skatolo.
#000245
Victoria Heath miris, sed la okazaĵo havis neniun draman daŭrigon. Por montri sian kunsenton al la personaro, klientoj trovis alian malplenan skatolon kaj ekplenigis ĝin per mono.
#000246
“Tio ke mankis minacoj aŭ agreso kontraŭ tiu ĉi homo estas vera superrealismo por la usonanoj. Mi eĉ ne certas, ke ili vokis policon” skribis poste Heath en sia LinkedIn. “Estis nur trankvila kompreno de tio, ke la homo ne deziris fari al iu fizikan damaĝon kaj verŝajne malespere bezonis monon”.
#000247
Turoj el ŝtalo kaj vitro, grupoj da senemociaj pasaĝeroj kaj fidelaj sportaj zelotoj — Toronto facile konfuzeblas kun ajna usona urbo. Tamen ĝuste en momentoj kiel tiu atestita de Heath, oni ekkomprenas simplan aferon: Kanado vere povas konsideri sin aparta mondo for de Usono.
#000248
En 2018 mi forveturis el Ĉinio, kie mi naskiĝis kaj kreskis, por sekvi superan edukadon [eo] en Kanado. Mi ĵus finis sepjaran ĵurnalisman karieron dum perspektivoj de tiu ĉi profesio iĝis ĉiam pli mornaj en la aŭtoritata ŝtato. Transloĝiĝinte al Kanado, mi ekvidis ŝancon enradikiĝi en malferma kaj demokratia loko. Same kiel Heathn ofte kaptas min la penso, ke en ĉiutaga vivo de novulo mi komparas Kanadon kun ĝia suda najbaro. Ambaŭ landoj — dum laboro kun usonanoj kaj studado en Kanado — lasis profundan spuron en miaj personeco kaj mondkoncepto.
#000249
La aŭtoro en la Internacia flughaveno de Pekino. La 17-an de aŭgusto 2018. Foto uzata kun la permeso de la aŭtoro.
#000250
Ekzemple mi lernis la parolan anglan helpe de la usona televidserio “Friends” [Amikoj]. Kiam mi magistriĝis en Ĉinio, mia scienca kuratoro estis usonano el Kansaso. Mi akiris mian unuan ĵurnalisman sperton, laborante en la usona eldonkompanio McClatchy Newspapers, kaj preskaŭ tri jarojn laboris por The New York Times en Pekino. Se mia gepatra ĉina kulturo instruis al mi laboremon kaj obeemon, do usonanoj konatigis al mi alian valorsistemon, kiu aprezas kritikan pensadon, mensofleksecon kaj personan liberecon.
#000251
Longan tempon mi pensis ke Kanado estas nur alia Usono, nur kun pli afablaj homoj kaj pli malvarma vetero. Ekde mia transloĝiĝo al Toronto, mi estis ravita de specialaj rilatoj inter ili. La kanadanoj, laŭ mia sperto, ofte penas vortumi tion, kio difinas ilin mem kiel nacion, krom kultura diverseco, kaj emas vortumi sian identecon en la stilo “ni-ne-estas-ili”.
#000252
“Ili” komprenble estas la plej proksimaj najbaroj de Kanado. “Ni simple NE estas usonanoj” dirus al mi multaj kanadanoj, antaŭ ol krei liston de malsamaĵoj: sanservo, posedado de armiloj kaj eĉ nacia karaktero.
#000253
Sed tamen kion ajn diras la kanadanoj pri sia suda najbaro, Usono plu okupas gravan lokon en la animo de ĉiu kanadano.
#000254
Ni rememoru nian studentan junaĝon. Kanada samkursano ofte amuzis nin per siaj lertaj parodioj de usonaj prezidentoj — de Donald Trump ĝis Ronald Reagan. Profesoro fanfaronis, ke nia programo de superaj studoj [Ndlt: doktoriĝo] grandparte kongruas al nivelo de la plej bonaj usonaj universitatoj. Kaj malgraŭ sia malestimo de la usona vivmaniero, iuj kanadanoj el mia grupo sekvis la usonan politikon kun pli granda intereso ol glacihokeon.
#000255
“Kanadanoj neeviteble kaj komplete komparas Kanadon kun Usono” skribis Jeffrey Simpson, eksa ĵurnalisto de The Globe and Mail, en sia libro “Stel-kovritaj kanadanoj” (angle: Star-Spangled Canadians), publikigita en 2000. “Tiu kanada komparo elvokas kalejdoskopon da reagoj, de envio ĝis kolerego, de komplekso de malsupereco ĝis morala supereco, de dubo ĝis malobeemo”.
#000257
Ĉe tio Kanado mirinde preskaŭ ne aperas en la usona konscio. Kiam en 2015 BuzzFeed News petis usonan intervjuanton nomi ĉefurbon de Kanado, li diris ke tio estas “aŭ Toronto [eo] aŭ Kebekurbo [eo] aŭ io kun Viktorio [eo]”. Ne mirindas ke la aŭtoro Margaret Atwood [eo] komparas la usono-kanadajn rilatojn kun “unuflanka spegulo”, tra kiu la kanadanoj vidas Usonon dum la usonanoj apenaŭ distingas Kanadon. En 1969, ĉefministro Pierre Trudeau kiel konate rimarkigis, ke esti najbaro de Usono estas kiel “dormi kun elefanto, [...] kiam ĉiu ĝia movo aŭ enspiro influas vin”.
#000258
Malgraŭ tia malekvilibro, iuj asertas, ke la sentataj diferencoj estas troigitaj. Ni prenu Charlotte, mian usonan samkursaninon, kiu transloĝiĝis al Kanado post plurjara studado en Skotlando. “Mi sciis, ke mi ne bezonos longan adaptiĝon. Mi devis transloĝiĝi pli proksime al la hejmo, for de loko kie mi studis en universitato, sed fakte ne revenante al Usono” diris ŝi. “La kanadanoj konsideras sin diferencaj de la usonanoj, ĉar ili ne pretas agnoski kiom similaj ili estas”.
#000259
Efektive, demandu kiujn muzikon kaj filmojn preferas homoj el Usono kaj Kanado kaj iliaj gustoj estos mirinde similaj. Ambaŭ landoj estas funkciantaj demokratioj kun granda nombro de enmigrintoj. Ĉirkaŭ 70% de la internacia komerco de Kanado okazas tra la plej longa en la mondo negardata limo kun Usono.
#000260
Tamen la tendaro “ni-ne-estas-usonanoj” en Kanado plu estas neŝancelebla en sia kredo, movata de sento de patriotismo kaj kanada fiero. Norda Usono, diras ili, ankaŭ estas ne monolito. Kaj eĉ inter la plej proksimaj najbaroj ekzistas fajnaj diferencoj — de politiko ĝis etiketo [eo] kaj kutimoj.
#000262
Populara en 2000, reklamo de kanada biero kun partopreno de Joe, ulo en tipa kvadratita ĉemizo de arbohakisto, plenis je pikaj vortoj rekte al Usono.
#000263
“Mi havas ĉefministron, ne prezidenton. Mi parolas la anglan kaj la francan, ne la usonan” Joe elbuŝigas inspiran monologon sur granda ekrano, lia voĉo iĝas ĉiam pli laŭta. “Mi kredas je la pacigo, ne je polico, je diverseco — ne je asimilado... kaj litero “z” estas prononcata kiel “zed”, ne kiel “zee!”... Kanado estas la dua [de la mondo] laŭ surfaca areo, la unua lando de glacihokeo [eo] kaj la plej bona parto de Nordameriko! Mi nomiĝas Joe kaj MI ESTAS KANADANO!”
#000264
Granda abismo en temperamento. La stereotipa usonano estas aroganta, orgojla kaj memfida. La kanadanoj aliflanke estas konsiderataj estimaj, ĉarmaj kaj prudentaj. Diferencoj — almenaŭ laŭ populara versio — formiĝis dum kelkaj jarcentoj.
#000265
Kanado ekiris alian vojon. Ĝia konstitucia slogano — paco, ordo kaj bona registaro — estis kreita en Londono por la brita kolonio. La forpasinta kanada verkisto Robertson Davies iris tiom for, ke eĉ nomis sian landon “socialisma monarĥio”. Oni opinias, ke neregataj flankoj de libereco riskas subfosi la grandan kolektivan bonon.
#000267
Rimarku la antaŭnelongan reagon de la registaro al la krizo de KOVIM-19. Dum en Usono ardaj politikaj diskutoj malfortigis la klopodojn pri mobilizado de la registaro, la kanadaj politikistoj diversspecaj unuiĝis je kolektiva movado por superi la senprecedencan krizon. La morteco pro KOVIM-19, rekalkulita je unu loĝanto, en Usono estas duoble pli alta ol en Kanado.
#000268
Se mi doktoriĝus [eo] en Usono, kia nun estus mia vivo? Ĉu mi sukcesos rekonstrui mian vivon en Usono de Trump, kie eksterlandaj laboristoj kaj studentoj iĝis viktimoj de senkompataj enmigradaj limigoj?
#000269
Malsame ol Usono, Kanado ne rezignis je enmigrintoj, multaj el kiuj venas al la lando por realigi siajn revojn kaj ambiciojn. Ili helpas konstrui ekonomion kaj fortikigi la socion. Laŭ oficialaj datumoj, publikigitaj en 2011, la averaĝa nombro de homoj kun civitaneco inter enmigrintoj, loĝantaj en la akceptanta lando dum ses ĝis dek jaroj, konsistigis 71% en Kanado kompare al 24% en Usono.
#000270
Matenaj pasaĝeroj en Toronto, unu el la plej kulture diversecaj urboj en la mondo. Foto de la aŭtoro. Uzata kun permeso.
#000271
Certe Kanado estas ne ideala. Multaj problemoj, kiuj hantas Usonon, inkluzive de rasismo kaj senhejmeco, influas ankaŭ Kanadon. Tamen la lando sentas sin alie — pli protektema kaj akceptema. Mi sentas min libera, parolante en la angla en Yonge Street en Toronto, en la plurkultura urbo, kie haŭtkoloro kaj akĉento malofte alfrontas malaprobon. Kaj kvankam la homoj atendas de mi estimon, neniu igas min agi “kanade”.
#000272
Kiam mi ekplanis mian vivon en Kanado dum la pandemio, ankaŭ mi maltrankvile observis la malboniĝon de rilatoj inter mia gepatra lando kaj Usono, ĉar Pekino kaj Vaŝingtono luktas por pli granda influo en la mondo. Nun la pandemio de KOVIM-19 akcelas danĝeran konkuron de la du ŝtategoj, dum ĉiu el ili reklamas sian kvazaŭan unikecon en la regado. Bedaŭrinde agreso iĝas nova mono en la tutmonda politiko. Forta bato por Kanado iĝis aresto de estro de la ĉina teknologia kompanio en Vankuvero en 2018 laŭ peto de Usono. Post tio Otavo alfrontis ambaŭ — koleron de Pekino kaj indiferentecon de Usono.
#000273
Por multaj enmigrintoj, loĝantaj en Usono, agreso povas esti turmenta. Ĉina amiko, kiu planas doktoriĝi pri filozofio en universitato de Ivy League, pakis siajn aĵojn, sin preparante al la pleja malbono post kiam la administracio de Trump — feliĉe malsukcese — minacis nuligi vizojn de la eksterlandaj studentoj, kies kursoj pro la pandemio iĝis komplete distancaj.
#000274
Pasintsemajne tiu ĉi amiko sin turnis al mi kun malkutima peto. “Multaj miaj samklasanoj en Vaŝingtono deziras elmigri al Kanado. Ĉu vi havas tempon por babili?” demandis li en Fejsbuko. Dum unuhora konferenco en Zoom li kun siaj kolegoj, kelkaj el kiuj laboras en internaciaj organizaĵoj kiel la Internacia Mona Fonduso [eo] kaj la Monda Banko [eo], superŝutadis min per demandoj pri la vivo en Kanado, kaj pri ĝia enmigra politiko. Ili sentis sin hejme nek en Usono, nek en Ĉinio.
#000275
Nun, post du jaroj de mia vivo en Kanado, mi plu rememoras adiaŭajn vortojn de eksa usona kolego: “Gratulon, vi plenumis ambaŭ — la ĉinan [revon] kaj la usonan revon [ambaŭ en eo] — vi transloĝiĝis al Kanado”.
#000276
Irandevena kaj edukita en Usono, Hadieh Shafie pasiiĝas pri readaptado de la libra formo. Ŝi ankaŭ sin dediĉas al kreado de tekstaj formoj, al esplorado de la emocia potenco de la koloro, kaj ankaŭ al la “serĉado de novaj manieroj fragmentigi la spacon inter kio estas desegnaĵo kaj kio estas skulptaĵo”.
#000279
La verkoj de Hadieh Shafie estis interalie kunigitaj de la Metropolitan Museum of Art [en] de Novjorko kaj de la Broklina Muzeo de Arto. En oktobro 2019, ŝia verko Transition 7 estis parto de la aŭkcio de moderna kaj nuntempa arto el Mez-Oriento organizita de Christie's [en].
#000280
Ŝiaj verkoj sur papero karakteriziĝas per sia esprimeco kaj per la intenseco de la necesa laboro. Ŝi tiel invitas la publikon al imaga sed ankaŭ ordigata kaj logika universo – mondo de stratumoj, ene de kiu la publiko alkutimiĝas je ĉiu vizito kun iu aspekto de ŝia percepto de la mondo, de ŝia tekniko kaj de ŝia koncepta komplekseco, kaj ankaŭ de la magio de papero kaj inko. Ŝajnas esti senfina vojaĝo. Ŝia uzo de vortoj kaj frazoj malsimilas persan aŭ araban kaligrafion kaj prefere reprezentas alirejon al neplenumita nostalgio, loko kie la artistino serĉas siajn memoraĵojn kaj identecon tra paca kaj harmonia mondo.
#000281
En intervjuo kun Global Voices, Hadieh Shafie [eo] elvokis sian lertecon, sian kreeman sintenon kaj siajn konektojn kun Irano. Jen kelkaj eltiraĵoj de tiu intervjuo :
#000282
Kiam mi koncentriĝis al pentraĵo, samtempe mi studis paperfabrikadon kaj gravuradon kaj ambaŭ procedoj plaĉegis al mi. Mi ŝatis la manieron kiel farbo kaj inko ensorbiĝas en la paperon. Kiam mi translokiĝis al Brooklyn por atenti la programon de magistro pri belartoj (MFA-programo) en Pratt [en] dum la vintro 1993, mi alfrontis gravajn financajn limigojn. En tiu momento, kiam mi jam trovis la laboron sur papero kontentiga, mi decidis tute labori per papero kaj desegnaĵo, ankaŭ ĉar mi pensis ke tio estus malpli multekosta. Samtempe mi multe interesiĝis pri iluminitaj manuskriptoj kaj tiel mi pensis nature eksplori tiun medion.
#000285
La verkoj sur paperrulo naskiĝis el serio de projektoj realigitaj komence de la 2000-aj jaroj, kadre de arta prezentado, inspirita de la infan-fabelo ماهی سیاه کوچولو‎, Mâhī-ye Sīyāh-e Kūchūlū [kies traduko en Esperanto nomiĝas La nigra fiŝeto].
#000286
OM: Vi uzas persajn vortojn en pluraj el viaj verkoj, tamen ne per la persa aŭ araba kaligrafio al kiu ni kutimas. Aspektas kiel la vortoj kvazaŭ veturus rakonton ligatan al papero. Kiu estas via rilato kun la vortoj kaj specife kun “eshgh“, la persa vorto por amo, pasio?
#000289
La serio “Desegni, Tranĉi kaj Skrapi”, estas inkaj kaj akrilaj desegnaĵoj de tekstoj kaj koloroj sur speco de kartonita papero [en] kies surfaco estas gravurita, tranĉita kaj skrapita por krei dimensian surfacon.
#000291
OM: Kvankam vi kreskis en Usono, vi ankoraŭ havas konekton kaj interŝanĝojn solidajn kaj regulajn kun viaj iranaj radikoj. Kiel vi tradukis tion en via laboro?
#000301
Estis kontentige scii ke mi forlasis Iranon. Sed post kelkaj jaroj, mi komprenis kiel dolorige estas forlasi mian patrion kaj, ĉefe, ne adiaŭi ĝin. Kiam ni forlasis Iranon ni havis nur du valizojn. Ĉio restis hejme kiel vi kutime faras kiam vi ferias por du semajnoj.
#000303
Mi ofte komparas mian rilaton al Irano al tiu kun ofendita amanto.
#000304
En 1979, mi havis 10 jarojn, kaj la kvar jaroj de mia vivo pasigitaj en Irano inter 1979 kaj 1983 detruis mian infanecon. Tiuj kvar jaroj donis al mi multe da ĝojo, sed ankaŭ multe da tristeco kaj malespero, tiel multe ke mi bezonos tutan vivon por superi ĉiujn traŭmatojn kaŭzitajn dum tiuj jaroj. Hodiaŭ, mi estas konvinkita ke pere de miaj artaĵoj mi denove povas malpaki tiujn ĉi spertojn.
#000305
Adoleskulo denuncis la sociretan aplikaĵon TikTok, posedatan de ĉinoj, pri ĝia decido bloki ŝin de afiŝado de nova enhavo, post kiam ŝi publike parolis pri la malfeliĉa stato de ujguroj en Ŝjinĝjiango.
#000309
Feroza Aziz, 17-jaraĝa, aperis en la amaskomunikiloj ĉi tiun semajnon post kiam ŝi afiŝis filmetojn, kiuj detalis la traktadon de ujguroj fare de la ĉinaj aŭtoritatoj. Ŝi intencis preteriri la sistemon de enhav-moderigado en TikTok, maskante la filmetojn kiel “lecionojn de ŝminkado”.
#000310
Aziz rakontis al HKFP, la 27-an de novembro, ke ŝi profitis de la intereso pri modo por aŭdigi sian mesaĝon. La filmetoj kolektis pli ol duonmilionon da “ŝatoj” ĉe la populara socireta platformo. Kopioj de ili aperis ankaŭ ĉe aliaj platformoj kie oni spektis ilin milionojn da fojoj.
#000311
Intertempe oni blokis Aziz de afiŝado de nova enhavo ĉe TikTok. Tamen, parolisto de la firmao deklaris al BBC News [en] ke ĝi “ne moderigas enhavon pro politikaj sentemoj”. La aplikaĵo estas nomata Daŭjin en Ĉinio kaj estas posedata de la ĉina firmao Bytedance, bazita en Pekino. Aziz diris:
#000312
I knew that if I start with a makeup tutorial, then people would want to watch. I then realized that I should use this idea of disguising my video because it will reach out to more people without TikTok [finding] out that I am talking about China’s corrupt government.
#000313
Mi sciis, ke se mi komencus per ŝminka leciono, homoj volus spekti. Mi tiam konstatis, ke mi devus uzi la ideon maski mian filmeton, ĉar ĝi atingus pli da homoj sen tio ke TikTok scias, ke mi parolas pri la koruptita registaro de Ĉinio.
#000314
En la populara filmeto, Aziz komencis per instrukcioj pri la uzo de okulhar-kurbigilo, antaŭ ol peti siajn spektantojn uzi siajn telefonojn por serĉi pri kio okazas al ujguroj en Ŝjinĝjiango:
#000315
how they’re getting concentration camps, throwing innocent Muslims in there, separating families from each other, kidnapping them, murdering them, raping them, forcing them to eat pork, forcing them to drink, forcing them to convert [...] This is another Holocaust, yet no one is talking about it. Please be aware, please spread awareness in Xinjiang right now.
#000316
pri kiel ili faras koncentrejojn, ĵetas senkulpajn islamanojn en ilin, apartigas familiojn unu de la alia, forkaptas ilin, murdas ilin, seksperfortas ilin, devigas ilin manĝi porkaĵon, devigas ilin drinki, devigas ilin konvertiĝi [...] Ĉi tio estas nova Holokaŭsto, tamen neniu parolas pri ĝi. Bonvolu atenti, bonvolu disvastigi informon el Ŝjinĝjiango nun.
#000317
Aziz, afgan-usonano, urĝe rekomendis al la registaroj de la tuta mondo ekagi por “ĉesigi la morton de senkulpaj homoj” kaj pritrakti la humanecan krizon:
#000318
As a Muslim myself, I have been a victim of racism and prejudice. I also grew up in a Jewish community, so I have always been aware of the Holocaust and the genocide placed on the Jews in World War II. [...] After finding out about this issue, I knew that I had to say something about this, because if I didn’t say anything, who would?
#000319
Kiel islamano mem, mi estis viktimo de rasismo kaj antaŭjuĝoj. Mi ankaŭ kreskis en juda komunumo, kaj tial mi ĉiam konsciis pri la Holokaŭsto kaj la genocido, kiujn oni suferigis al la judoj dum la Dua mondmilito. [...] Post kiam mi ekkonsciis pri ĉi tiu problemo, mi sciis ke mi devas diri ion pri ĝi, ĉar se mi ne dirus ion, kiu ja farus?
#000320
Aziz diris ke ŝia filmeto celas konsciigi la homojn, kaj la reagoj ĉe sociaj retoj estis plejparte pozitivaj.
#000321
Kvankam la ŝminkleciona filmeto restas disponebla ĉe TikTok, Aziz diris la 26-an de novembro [en] ke oni malpermesis al ŝi afiŝi novan enhavon dum monato. Ŝi aldonis ke “tio ne silentigos min”.
#000322
La 15-an de novembro, TikTok blokis unu el la malnovaj kontoj de Aziz pro afiŝado de senrilata filmeto, kiu laŭaserte malobeis ĝiajn regulojn pri enhavo rilata al terorismo. Ĝi ankaŭ blokis ŝian poŝtelefonon la 25-an de novembro, laŭ BBC News [en].
#000323
I am blocked from posting on tik tok for a month. This won’t silence me.
#000324
Oni blokis min de afiŝado ĉe TikTok dum unu monato. Tio ne silentigos min.
#000325
La antaŭa filmeto montris Aziz dum ŝi reagis al muntaĵo de blankhaŭtaj famuloj kun la subteksto “mi estas ŝatanta nur blankajn knabojn je la mezlernejo”. La filmeto sekve transiras al muntaĵo de neblankaj viroj kun la subteksto “mi nun”. La filmeto finiĝas per vida kulmino de la ŝerco kun bildo de Bin Laden.
#000326
Aziz diris al HKFP ke la filmeto celis esti “nigra humuro” kaj “moketi tiujn, kiuj diris al mi kaj al miaj aliaj islamaj gefratoj, ke mi devus edziniĝi al teroristo”:
#000327
As a Muslim-American growing up in an almost all-white community, I have been ridiculed my whole life for my religion. I’ve been told to leave the country, go bomb another country, or to go marry a terrorist.
#000328
I decided, why not take these negative and racist remarks made to me, and make it into a funny video where more Muslims can laugh at, because the truth is, they face the same prejudice.
#000329
Kiel islam-usonanon, kiu kreskis en preskaŭ tutblanka komunumo, oni ridindigis min dum mia tuta vivo pro mia religio. Oni petis al mi foriri de la lando, iri bombi alian landon, aŭ iri edziniĝi al teroristo.
#000330
Mi pensis, kial ne preni ĉi tiujn negativajn kaj rasismajn rimarkojn faritajn al mi, kaj fari el ili amuzan filmeton pri kiu pli da islamanoj povas ridi, ĉar la vero estas, ke ili alfrontas la saman antaŭjuĝon.
#000331
TikTok says the ban was not due to criticism of China. Her previous account, they said, had posted a video of Osama bin Laden on Nov. 15, leading to a ban for her phone. She says the video was an obvious joke about racism she has faced as a Muslim, and shared the video with us: /5w7WpV2gB9
#000332
TikTok diras, ke la blokado ne estis pro kritiko de Ĉinio. Ŝia antaŭa konto, laŭ ili, afiŝis filmeton de Osama bin Laden la 15-an de novembro, rezultigante blokadon de ŝia telefono. Ŝi diras, ke la filmeto estis evidenta ŝerco pri la rasismo, kiun ŝi alfrontas kiel islamano, kaj kunhavigis la filmeton kun ni: /5w7WpV2gB9
#000334
Aziz aldonis ke estas “ekstreme suspektinde” ke TikTok citis ŝian malnovan filmeton kiel la kialon de ŝia blokado, ĉar kaj la filmeton kaj la konton ŝi jam forigis.
#000335
I created a new [account] and never posted that Bin Laden video again and never posted anything that would offend anyone. But right when I post about China’s concentration camps I get suspended, over a video I made that was deleted on another account that was also deleted? It makes no sense!
#000336
Mi kreis novan konton kaj neniam denove afiŝis tiun filmeton kun Bin Laden kaj neniam plu afiŝis ion ajn kio ofendus iun ajn. Sed ĝuste kiam mi afiŝis pri ĉinaj koncentrejoj oni suspendas min, pro filmeto kiu estis farita ĉe alia konto, kiu ankaŭ estis forigita, ĉu? Tio tute ne havas sencon!
#000337
Finfine, hodiaŭ la 28-an de novembro, la firmao disponigis publikan pardonpeton kaj redonis al Aziz ŝian konton. Tamen la videblogisto diris, ke ŝi ne kredas la pretendon de eraro faritan de TikTok [en]:
#000338
UPDATE: Tiktok has issued a public apology and gave me my account back. Do I believe they took it away because of a unrelated satirical video that was deleted on a previous deleted account of mine? Right after I finished posting a 3 part video about the Uyghurs? No.
#000339
La ĉefe islama etna grupo Ujguro estas inter la minoritatoj celataj per io, kio, laŭ pretendo de Pekino, estas kampanjo [en] por trakti maltrankvilon kaj sendependismon. Unuiĝintaj Nacioj diras ke milionon da Ujguroj [en] oni arbitre malliberigis en eksterleĝajn “politikajn reedukajn koncentrejojn”, dum la organizaĵo Human Rights Watch raportas ke observado kaj subpremado en Ŝjinĝjiango draste pliiĝis ekde 2016.
#000341
La NRO diras [en] ke oni kolektas biometriajn datumojn de loĝantoj, konfiskas pasportojn, limigas religiajn agadojn kaj “eksternorme longajn” barbojn, malpermasas publikajn preĝojn kaj islamajn vualojn kaj devigas posedantojn de aŭtoj kaj poŝtelefonoj instali spurilojn.
#000342
Ĉi tiu rakonto de Frances Kai-Hwa Wang origine aperis en la 27an de oktobro 2017. Ĝi estas reeldonita ĉi tie kiel parto de partneriĝo inter PRI kaj Global Voices.
#000345
Ne mankas ĉarmo al ĉiujara modo-spektaklo en la usona ŝtato Miĉigano kie viroj, virinoj kaj infanoj glitas laŭ promenejo dum muziko laŭte sonas en la fono. Sed tio kio diferencigas tiun ĉi defiladon estas ĝia celebrado de modestaj stiloj. La modeloj, uzante kolorajn koltukojn kaj kaptukojn [vidu ankaŭ hiĝabo], portas elegantajn vestaĵojn sen elmontri sian haŭton. Proksime al la promenejo, vendistoj elmontras ŝtofojn, arton kaj akcesoraĵojn el diversaj partoj de la mondo en kakofonio de koloroj.
#000346
En la mezo de ĉio ĉi estas Zarinah El-Amin Naeem, indiĝena antropologino el la urbo Detroit, kiu kreis la ĉiujaran eventon por kunigi grupojn havantajn la tradicion kovri la kapon. Inter ili estas sikoj, islamanoj, judoj, nigraj israelanoj, ortodoksaj kristanoj kaj afrikaj spiritistoj.
#000347
El-Amin Naeem diras, ke Beautifully Wrapped Headwrap Expo [Ekspozicio Bele Envolvita Kaptuko] unuigas homojn kun diversaj fonoj por interŝanĝi ideojn kaj lerni unu de la alia en la sama spaco.
#000348
“Veraj homoj parolantaj vidalvide, ne nur legantaj unu pri la aliaj, estas la ŝlosilo por nia antaŭeniro kiel socio”, diras El-Amin Naeem.
#000349
Ŝi mem kovras sian kapon per okulfrapaj ŝtofoj kaj ŝia plej elstara identigaĵo estas la “alta turo”, kiu aldonas ĝis 30 cm al ŝia alteco. Kiam ŝi estis pli juna, El-Amin Naeem fojfoje portis kaptukon simple ĉar ŝi ŝatis la stilojn; sed post sia tria jaro da studado ĉe la Universitato Howard en Vaŝingtono, ŝi komencis ĉiutage uzi turbanojn kiel rimedon esprimi sian islaman kredon.
#000351
Ŝi rimarkis ke homoj komencis trakti ŝin alimaniere. Vojaĝante ekster Usono kiel universitata studento kaj poste kiel fakulo pri internacia evoluado en Egiptio kaj Sieraleono, El-Amin Naeem malkovris kiom multas kulturoj ĉirkaŭ la mondo en kiuj oni envolvas la kapon, kaj kiom granda estas la diverseco de kaptukaj stiloj. Ŝiaj turbanoj iĝis maniero malfermi la pordon al dialogo kun aliuloj.
#000352
“Kiel vojaĝanta afrik-usona islama virino, mi rimarkis la scivolemon pri miaj turbanoj”, diras El-Amin Naeem. “Homoj haltis kaj demandis min kiel meti ilin, kie mi aĉetis la ŝtofojn, kial mi surhavis ilin kaj tiel plu. Mi komencis improvizitajn atelierojn en necesejoj, kaj tio progresis al formalaj metiejoj en bibliotekoj”.
#000353
Finfine, El-Amin Naeem kreis Beautifully Wrapped (Bele Envolvita), internacian kaj interreligian organizaĵon kun la celo krei amon kaj komprenemon per la tutmonda kaptuka arto.
#000354
“Pligrandigi la komprenon pri la praktiko [kovri la kapon] gravas ĉar virinaj vestaĵoj, kaj precipe la vestaĵoj de islamaj virinoj, estas tiom politikigitaj en la hodiaŭa mondo”, ŝi diras. “Multaj islamaj virinoj sentas, ke tio estas ŝarĝo, kiun ili kaj nur ili portas. Sed kiam vi ekkonas la plenan amplekson de la praktikoj kaj uzoj de koltukoj kaj turbanoj, vi komencas pridubi kial grupo de islamaj virinoj fariĝis la centro de la debato”.
#000356
Laŭ El-Amin Naeem, la ekspozicio estas por multaj personoj ŝanco por sperti ion novan – de unikaj ŝtofoj ĝis freŝaj stiloj. Okazas gvidsesioj, merkato de metiistoj kun ŝtofoj kaj ĉiuhoraj modo-prezentoj kun la partopreno de proksimume dekduo da modo-dezajnistoj.
#000357
“Por iuj ĉeestantoj, estas ilia unua fojo ke ili envolvas vualon. Aliaj deziras ŝanĝi vestaĵojn kaj testi novan stilon”, ŝi diras.
La ekspozicio estas ankaŭ loko por grupoj interkonatiĝi kaj konstrui rilatojn. Pasintjare, princino Anne Oluwaseun Besimen-Akinfenwa, reprezentanto de la Organizaĵo Odua de Miĉigano, prezentis la joruban kulturon en Okcidenta Afriko.
#000358
Dum la kaptuka ekspozicio, siko montras al spektantoj kiel envolvi dastar-on aŭ sikan turbanon. Foto kun permeso de Felicia Tolbert.
#000360
“Iele, kapo-vualigo estas ŝanco por sinesprimado, sed ĝi povas ankaŭ kompliki iomete la vivon”, diras El-Amin Naeem. “Mi ĉiam diras, ke por vualigi vin en socio kiu ne valorigas tiun praktikon, vi devas havi fortan karakteron. Vi ĉesas esti nevidebla.”
#000362
Andrea Grinberg estas profesia violonĉelisto kaj posedantino de Wrapunzel, retejo por virinoj kiuj kaptukas sin. Grinberg estas judino kaj memoras iun jaron dum la ekspozicio, kiam islama viro ŝin alproksimiĝis post ŝia prezento, dirante ke li estis surprizita de la kvanto da similecoj inter lia kredo kaj tiu de Grinberg.
#000363
“Antaŭe mi neniam renkontis judon”, la viro diris.
Grinberg diras, ke la interago estis nekredebla.
#000364
Violonĉelisto kaj harar-envolva instruistino Andrea Grinberg fotita por la ĉiujara kalendaro de Beautifully Wrapped [Bele Envolvita]. Grinberg prizorgas retan komunumon nomatan Wrapunzel, kie virinoj, kiuj portas kaptukojn, povas interrilati. Foto kun permeso de Yonatan Grinberg.
#000366
Dum alia jaro, post kiam la Nation of Islam [Nacio de Islamo] prezentis korpo-ekzercan programeron, iuj membroj de la juda komunumo esprimis zorgojn pri la ŝajne milita kaj politika karaktero de la prezento. Sed la du grupoj interparolis, sinjoro Grinberg diras, kaj finfine oni malkovris, ke la korpomovoj celis fortigi virinojn kaj devus esti farataj private anstataŭ al publiko.
#000367
“Se ĉi tiuj [malsamaj] tipoj de homoj povas kunveni kaj ĝui la tempon kune, ĉio eblas”, ŝi diras.
#000368
Kiel vendistino, Grinberg diras ke ŝi ŝatas la eblon rekte komuniki kun la publiko, kaj ankaŭ lernas malsamajn stilojn de kaptuka envolvado.
#000369
“Kiam oni iras al la [kaptuka] ekspozicio, estas vera sento ke temas pri modo, kulturo, amuzo, beleco kaj ĉio, sed vere okazas io pli profunda. Kaj mi ne kredas ke mi estas la sola, kiu sentas tion kiam mi iras tien”, Grinberg diras.
#000370
“Ni devas konstrui konstante la kirason de nia komunumo kaj ĝenerale montri, ke ni zorgas pri la bonfarto de aliaj, ke ni amas unu la alian, kaj ke ni devos labori por akcepti niajn diferencojn”, diras El-Amin Naeem.
#000372