En la vigla esperantista junularo, inter la dudek-kelkjaruloj ne mankas seriozaj (kaj amuzaj) talentoj: pruvas tion premioj de Belartaj Konkursoj al F. K. Moleono, M. J. Quesada, G. Kamaĉo, U. Becker, M. Fettes. Mankas tamen aŭtenta romano pri ili, pri ilia medio. Ofte diriĝas, ke romano ne estas ĝenro por juna verkisto; kiu tamen decidas romanverki, tiu prefere komencu tuj per sia dua-tria romano. Ekzistas, kiuj elverkas per unu ĵeto sian propran vivon; aliaj ĉiam skribas la saman romanon sub diversaj titoloj; plejparto ne kategorieblas.
#000006
Legante, mi fojfoje pensis pri la svisgermana memromano de pseŭdonoma Fritz Zorn: Mars (kies fragmento espereble eniros la pretiĝantan svisgermanan antologion). En tiu libro riĉega junulo trasuferas mallongan vivon absolute malkapable kontakti la “aliulojn” kaj absolute konscia pri tiu manko. Lia ekanta kancero ŝajnas al li nur enkorpiĝo de la anima malsano. Antaŭ ol morti, li verkas — por provizi sian vivon per tiu almenaŭa senco — la libron Mars.
#000009
Sen konsideri la ĉiaman malproporcion de kvalito ĉe tiaj komparoj, Matthias verkis por ni la Esperantan Mars. Sed nia tasko estas ĝuste konsideri kaj pritaksi tiun kvaliton, la valoron de “Fajron sentas mi interne”, kies romantika titolo pli bone povus anstataŭiĝi per parafrazo laŭ la titolo de l’ antaŭparole citita Auld-poemo: “Inter aliuloj”.
#000010
Kial iu verkas? Kelkajn psikologiajn aspektojn prilumis alia memmortiginto, la italjuda Primo Levi (vidu numeron de Literatura Foiro eble antaŭ du jaroj); nu, ekzemple, por kuraci sin. (Li mem bezonis elverki el si mem la teruron de koncentrejoj.) Tiucela ŝajnas ankaŭ la prozaĵo de Matthias, kvazaŭ verkita laŭ peto de psikologo. Ne atestas pri bona gusto fosi en la vivo de la aŭtoro por konstati, ĉu ĉio estas aŭtobiografia ĉi tie, sed li mem preskaŭ invitas al tiaj cerbumadoj per sia taglibre seka precizeco, per la raportoj pri renkontiĝoj, kiujn iu ajn el liaj legintoj ja povas ĉeestinti. (Mi persone atestas, ke la diskoteko en Torun efektive nomiĝis “Ruĝa Araneo” — p. 73. — kaj ke la bulkoj vere estis sekaj — p. 76.)
#000011
La problemo kun tio estas, ke realo ne nepre koincidas kun vero, ke pedantstila raportado, kiu taŭgus por GEJ-gazeto, ne koheriĝas je konvinka romaneco. La leganto reagas simile al la letero de Martina (p. 35.), aldonante: se vi ne kapablas elfari literaturon el via propra kazo, ne nomu ĝin originala romano. Kvazaŭ Matthias ne konscius pri la neceso selekti, li protokolas la vivon de Manfred Brinkmann:
#000012
Tia senornama, monotona stilo povus servi al la verko, karakterizi la unuapersonan heroon (pensu pri La fremdulo de Camus). Same la mallertaĵoj de la longe citataj leteroj kaj la artikolo “Inter aliuloj” (pp. 27-30.). Sed la rilato inter heroo kaj aŭtoro nenie klariĝas, kaj pro tio ili ŝajnas sami: ĉu tio do estus la verkostilo de Matthias?:
#000014
Se jes, bedaŭrinde. Kompare al la sekaj vortelektoj (“belaspekta amikino” — p. 13.) jam ne tro gravas la germanaĵoj kiel “Vi ja ne devas plori”, kie sufiĉus “Ne ploru” (p. 20.) aŭ peza “Li devas esti kompreninta tion” (p. 25.).
#000016
Por la eldono laŭdindas la nur kelkjara “Pro Esperanto” en Vieno, kiu ofertas laŭ la librofina katalogeto jam 35 titolojn! La Matthias-romano inaŭguras la baldaŭ pluontan serion “Originala literaturo”. Tamás Bakos bone kaptas per sia kovrildesegno ruĝe-blua la titolan internan fajron — kvankam el tiu fajro mem la romaneto elmontras nur etajn braĝojn.
#000018
Troviĝas tamen ankaŭ du-tri respondaj leteroj, kaj por la
leganto tiuj mallongaj tekstoj multe kontribuas al kompreno de la
junulo Manfred, ĉar ili montras kiel "la aliuloj"
rigardas lin, kaj kiom ili entute zorgas pri li. Montriĝas, ke
por la aliuloj la mondo tute ne cirkulas ĉirkaŭ li, sed tiun
amaran veron li nur malmulte kapablas digesti. De komenco al fino
la libro lasas tre malĝojan senton, kaj oni vere suferas pro
#000022
Resume ĉi rakonto pri malĝoja kaj izolita junaĝo estas
rekomendinda, ne nur al tiuj, kiuj iam spertis ion similan, sed
eble same multe al "la aliuloj". La ĉefa risko de la
verko estas, ke tiuj aliuloj en Manfred vidos ne homon, nur
#000028
Impresoj pri la romano 'Fajron sentas mi interne'
#000029
interne'' de Ulrich Matthias eldonita en 1990 de Pro
Esperanto.Vieno estas mallonga romano originale esperantlingvo-verkita.
#000030
fervora nazio malpenta, kiu malindulge edukis sian filon per batoj ktp.
Lerninte tian edukmanieron li same edukas siajn filojn. La patrina avino
samopiniis, kaj la unua memoro de Manfred estas tiam, kiam la avino kruele kaj
timige 'prizorgis' lin okaze de la naskiĝo de sia frateto. Ankaŭ la
patrino ofte batis Manfred, kvankam pro la manko da fortoj, ŝi 'nur'
vundis lin psike ne fizike. La patrino ŝajne opinias, ke se nur Manfred
kaj siaj fratoj estus sendispute obeemaj, ili evitus la batojn; do kial ili ne
#000034
skribaĵoj estas tre kortuŝaj. Tamen evidentiĝas, ke li estas tre
absorbita de si mem kaj la skribaĵoj enhavas kelkajn frazojn provokajn.
#000040
al li, ke la esperantumado solvos la kontaktproblemon. Tamen fine de la romano
post kelkaj malsukcesoj reaperas la melankolio kaj la soleco. Legante la
lastajn frazojn mi havis la impreson, ke li estas eĉ pli malespera ol antaŭe:
#000047
vojkruciĝon kaj iras maldekstren. Neniu rimarkas, ke mi mankas...Post iom
da tempo mi vidas benkon kaj sidiĝas. Mi sentas la freŝigan efikon de
larmoj disŝmiritaj en la vizaĝo kaj rigardas antaŭen, iomete
supren: ''Vidu paĉjo, je la viro, kiun vi deziris...''
#000048
Marĝene de "Fajron mi sentas interne"
#000049
Kiel transformi la internan fajron?
#000050