Kiel sciate, unu el la oftaj trajtoj de la laborista movado estas ĝia emo al skismado. Kaj tio okazas ankaŭ en Esperantujo. Bona ekzemplo tiurilate estas la Internacio de Proleta Esperantistaro (IPE), kies historio rakontiĝas en Survoje al IPE (Sofia, 1992).
#000001
IPE kreiĝis en 1932 kun sidejo en Berlino de membroj kiuj malaprobis la kondamnon de Sovetio fare de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) sub la gvido de Eugène Lanti. Multaj el ili estis germanoj, kiuj sentis sin ideologie proksimaj al la registaro de Sovetunio, kaj kiuj suferis pro la laŭgrada kresko de la nazia ideologio enlande. La tekstoj kompilitaj de Schwarz (kvankam ne ĉiam prezentitaj kronologie kaj entute karakterizitaj, laŭ Aleksiev [p. 200], de “manko de profesiaj konoj de historiisto”) ebligas aliron al parto de tiu historio ekde la naskiĝo de Esperanto kaj de la unuaj laboristaj esperantistaj asocioj ĝis la internaj debatoj en SAT kaj Sovetrespublikara Esperantista Unio (SEU) kaj la kreo de IPE. Bedaŭrinde la leganto havas antaŭ si nur unu flankon de tiu rakonto. La perspektivo de Lanti kaj de aliaj laboristaj aktivuloj restas nepritraktita en la libro.
#000003
Ŝlosila evento en la historio de IPE estis la milito en Hispanio. Konsekvence, en tiu ĉi libro aperas multaj homoj kiuj volontulis en la Internaciaj Brigadoj, kiel la konataj Julio Mangada kaj Ludwig Renn, sed ankaŭ aliaj malpli konataj, kiel la rumano A. Berlo, la sloveno Matija Gržina, la polo Józef Tennenbaum aŭ pluraj aŭstroj kiel Franz Haiderer, Eduard Pfeifer kaj Anton Balagué (tiam hispano, kiu post la milito ekziliĝos al Aŭstrio kaj kunfondos tie Mondpacan Esperanto-Movado, MEM). Laŭ informo aperinta en Internaciisto, komence de Majo 1938 40 diverslandaj ”internaciuloj” (t.e. brigadanoj) estis membroj de IPE.
#000004
Dume, en Barcelono la lokaj IPE-anoj eldonis la bultenon Unueco. Laŭ informo aperinta en la organo de IPE, Sur Posteno, ili ricevis centojn da korespondaĵoj, plejparte el Sovetio. Danke al tiu internacia solidareco, la loka grupo kapablis sendi esperantan materialon al trideko da kamaradoj en la fronto; ankaŭ en la kataluna urbo la asocio Amikoj de Sovet-Unio sukcesis aranĝi ekspozicion surbaze de iliaj afiŝoj. En tiu kadro aparte interesas la debatoj kaj raportoj pri la tri kongresoj de IPE, inkluzive de tiu en Parizo en 1937 en kiu partoprenis la hispanoj Francisco Azorín el Córdoba, Guillermo Bosch kaj Luis Hernández (la redaktoroj de Popola Fronto) el Valencio. Fakte, la kvara IPE-kongreso estis planita en 1939 en Barcelono sed ĝi ne okazis pro la milita venko de la ribeluloj.
#000005
La dua mondmilito signifos la finon de IPE – partoj de ĝi memstare dissolviĝis jam en 1939, antaŭ la militeksplodo. En la jaroj 1970-aj Internacia Komunista Esperantista Kolektivo (IKEK) aperigos denove la gazeton Internaciisto kaj la komunistaj esperantistoj trovos plurajn manierojn organiziĝi, kaj en kaj ekster SAT. Indas rimarki, ke granda parto de la periodo de IPE-agado koincidas kun la persekutoj al la ruslandaj esperantistoj fare de Stalin. Pluraj bildoj en la fino de la libro montras tiajn viktimojn en Soveta Unio: Ernest Drezen (1892-1937), Nikolaj Nekrasov (1900-1938), Efim Spiridoviĉ (1891-1958), Roman Nikols’kij (1902-1938), Vladimir Varankin (1902-1938), Vladimir Kuzmyĉ (1904-1943), Eŭgeno Miĥal’skij (1897-1937) kaj József Batta (1900-1938).[1]
#000007
[1] La bildoj estas, sen fontindiko, kopiitaj el La danĝera lingvo, unua eldono, p. 472. Ankaŭ aperas inter ili Talivaldo Indra (1894-1942), kvankam li ne estis ruslandano nek havis rilaton kun IPE. Vivodatoj estas indikitaj nur ĉe sovetianoj.
#000014
A transnational look at WW II.
#000019
Militrakonto est le carnet de bord d’une recherche sur l’imaginaire transnational de la seconde guerre mondiale à travers les sources en espéranto.
Afrikaans – العربية – Bahasa Indonesia – Català – Deutsch – Español – Esperanto – English – Français – עִבְרִית – Italiano – 日本語 – Magyarul – Po polsku – Português – Русский
#000020
“Realisma kaj vera rakonto” pri la mondo: La alveturado de Lucien Péraire orienten (1928-1932)De arda kredanto al disidentoLa malmilito de svisa esperantistoLa taksiisto kaj la naŭ krucoj
#000021