When Hawaiians are asked about themselves, they often start their answer with their mo‘okū‘auhau (genealogy). The thought being that to understand someone, it’s helpful to know where they come from. Above is a snippet of my mo‘okū‘auhau. In it you meet my grandparents Kealohapoina‘ole and Caroline. Their very names are illustrative of one of the struggles kānaka maoli (Native Hawaiians) faced in the early 20th century. At a time when teaching the Hawaiian language was outlawed and speaking it was actively punished, their parents had to decide whether to surrender their language or stand firm and meet retaliation.
#000009
Both my grandparents could ‘ōlelo (speak Hawaiian), but were beaten in school for speaking it. Like many, they carried this trauma into adulthood. Therefore, their son – my father – grew up hearing Hawaiian as a secret, whispered language. It wasn’t until the Hawaiian Renaissance in the late 1970s that they were able to take pride in their language. During this era, many became activists for ‘Ōlelo Hawai‘i and began immersively teaching it to their keiki (children). Thankfully, I am a beneficiary of this time. With their experience and tenacity as a backdrop, I have come to cherish the treasure our kūpuna (elders) saved for us – Ka ‘Ōlelo Hawai‘i.
#000010
Kiam oni petas havajanojn rakonti ion pri si mem, ili ofte ekrespondas per sia genealogio (mo'okū'auhau). La penso malantaŭ tio estas, ke utilas scii, de kie persono venas por kompreni lin.
#000012
Ĉi-supre estas fragmento de mia mo'okū'auhau. En ĝi vi renkontas miajn geavojn Kealohapoina'ole kaj Caroline. Iliaj originalaj nomoj ilustras unu el la luktoj kiujn denaskaj havajanoj (kānaka maoli) devis alfronti komence de la 20-a jarcento. En la pasinteco, kiam instruado de la havaja lingvo [eo] estis malpermesita, kaj kiam oni punis tiujn, kiuj tamen parolis ĝin, iliaj gepatroj devis decidi ĉu transdoni sian lingvon aŭ rezisti kaj alfronti diskriminaciojn kaj riski punojn.
#000013
Ambaŭ miaj geavoj scipovis paroli la havajan (‘omlo’), sed estis batitaj en la lernejo kiam ili parolis ĝin. Kiel multaj, ili plu portis ĉi tiun traŭmon [eo] en sia vivo kiel plenkreskuloj. Tial ilia filo – mia patro – kreskis aŭdante la havajan kiel sekretan, flustritan lingvon. Tio daŭris ĝis la havaja renesanco [eo] fine de la 1970-aj jaroj, ekde kiam ili ekrajtis fieri pri sia lingvo. Dum tiu epoko multaj iĝis aktivistoj por ‘elolelo Hawai'i [havaja lingvo] kaj komencis merge instrui la lingvon [eo] al siaj keiki (infanoj). Feliĉe, mi estas profitinto de tiu tempo. Kun iliaj sperto kaj obstino kiel kunteksto, mi ekamis la trezoron, kiun nia kūpuna (aĝuloj, prauloj) savis por ni – Ka ‘Ōlelo Hawai‘i.
#000014
‘Ōlelo Hawai‘i is still a language at risk. After three decades of Hawaiian immersion education, we have only begun preparing the ground on which to build our language foundation. The pillars of our language revitalization efforts ‘Aha Pūnana Leo and Kula Kaiapuni are experiencing growing pains that necessitate us taking a hard look at what we’re teaching, how weʻre teaching it and the quality of that instruction.
#000016
As our kūpuna, we are also working to ensure that language learners embrace the invaluable knowledge of the mānaleo (native speakers) – not only the words and grammar of ‘Ōlelo Hawai‘i, but also the culture and thought pattern that are imbued in it.
#000017
‘Hawailelo Hawai'i daŭre estas lingvo endanĝerita [eo]. Post tri jardekoj da edukado en Havajo [eo], ni nur komencis prepari la terenon por konstrui nian lingvan fundamenton. La gvidaj personoj de niaj lingvaj revigligoj, Aha Pūnana Leo kaj Kula Kaiapuni, spertas kreskantajn dolorojn, kiuj devigas nin rigide esplori kion ni instruas, kiel ni instruas la lingvon kaj la kvaliton de ĝia instruado.
#000019
Same kiel niaj aĝuloj (kūpuna), ankaŭ ni laboras por certigi, ke lingvolernantoj akceptu la netakseblan scion de la mānaleo (denaskaj parolantoj) – ne nur la vortojn kaj gramatikon de ‘elolelo Hawai'i, sed ankaŭ la havajajn kulturon kaj pensmanieron.
#000020
Because my language skills are still rudimentary, I would like to use this week to highlight the wisdom of our kūpuna and the kumu (teachers) who are actively working to ensure that the Hawaiian language thrives.
#000023
Ĉar miaj lingvokapabloj estas ankoraŭ malfirmaj, mi ŝatus uzi mian semajnon por reliefigi la saĝon de niaj aĝuloj (kūpuna) kaj instruistoj (kumu), kiuj aktive laboras por certigi, ke la havaja lingvo prosperas.
#000024
Initially my motivation for helping the digital ‘Ōlelo Hawai‘i community grow was selfish. The more speakers and tools available, the more I can learn. However, as the digital community matures, Iʻm also seeing the vibrancy of the greater community grow. It is my hope that ‘Ōlelo Hawai‘i once again becomes a thriving daily-use language for the majority of kānaka maoli and that it is used as a vessel for our cultural past as well as our future as a native people.
#000026
Komence mia motivado por kreskigi la ciferecan “Hawailelo Hawai'i-komunumon estis egoisma.” Ju pli multaj parolantoj kaj iloj disponeblas, des pli mi povas lerni. Tamen, dum la cifereca komunumo maturiĝas, mi ankaŭ vidas, ke la vigleco de la pli granda komunumo kreskas. Mi esperas, ke “elolelo Hawai'i” denove fariĝos floranta, ĉiutage uzata lingvo por la plej multaj kānaka maoli kaj ke ĝi estos uzata kiel ŝipo por nia kultura pasinteco kaj por la estonteco de ni, kiel indiĝena popolo.
#000027