Wikipedia's Nobility as translated by GramTrans
#000000
Nobelaro estas socia klaso, normale vicigita tuj sub reĝeco, kiu posedas pli agnoskis privilegiojn kaj pli alte socian statuson ol la plej multaj aliaj klasoj en socio, membrecon de tio tipe estante hereda.
La privilegioj rilatis kun nobelaro povas konsistigi grandajn avantaĝojn super aŭ relative al ne-nobeluloj, aŭ povas esti plejparte honoraj (ekz., prioritato), kaj varii de lando al lando kaj epoko al epoko.
Historie, membreco en la nobelaro kaj la prerogativoj de tio estis reguligita aŭ agnoskita fare de la monarko aŭ registaro, tiel distingante ĝin de aliaj sektoroj de la supera klaso de nacio en kio riĉaĵo, vivstilo aŭ alligiteco povas esti la elstaraj signoj de membreco.
Tamen, nobelaro en si mem malofte konstituis fermitan kaston;
akiro de sufiĉa potenco, riĉaĵo, armea lerteco aŭ reĝa favoro havas, kun ŝanĝiĝanta frekvenco, rajtigis malnobelojn supreniri en la nobelaron.
#000001
Ekzistas ofte gamo da rangoj ene de la nobla klaso.
Laŭleĝa rekono de nobelaro estis pli ofta en monarkioj, sed nobelaro ankaŭ ekzistis en tiaj registaroj kiel la Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj (1581-1795), la Ĝenova Respubliko (1005-1815) kaj la Venecia respubliko (697-1797), kaj restaĵoparto de la laŭleĝa socia strukturo de kelkaj ne-heredaj registaroj, ekz., San-Marino kaj la Vatikanurbo en Eŭropo.
Heredaj titoloj ofte distingas nobelulojn de ne-nobeluloj, kvankam en multaj nacioj la plej granda parto de la nobelaro estis sentitola, kaj hereda titolo ne devas profakte indiki nobelaron (ekz., vidame).
Kelkaj landoj havis ne-heredan nobelaron, kiel ekzemple la Empiro de Brazilo.
#000002
La esprimo venas de latinaj nobilitaj, la abstraktaĵsubstantivo de la adjektivo nobilis ("bonkonata, fama, rimarkinda").
De antikva romia socio, nobilis originis kiel neformala nomo por la politika reganta klaso kiu aliancis interesojn, inkluzive de kaj patricioj kaj plebaj familioj ( sinjoroj) kun prapatro kiu ekstaris al la konsulejo tra sia propra merito (vidu novus homon , "novan viron").
#000004
En moderna uzokutimo, "nobelaro" estas aplikita al la plej alta socia klaso en antaŭ-modernaj socioj, esceptante la regantan dinastion.
En la feŭda sistemo (en Eŭropo kaj aliloke), la nobelaro estis ĝenerale tiuj kiuj tenis feŭdon, ofte akiras aŭ oficejon, sub vasalecon, t.e., en interŝanĝo por fideleco kaj diversajn, plejparte armeajn, servojn al lordo, kiu eble estos higher-estra nobelo aŭ monarko.
Ĝi rapide estis vidita kiel hereda kasto, foje asociite kun rajto porti heredan titolon kaj, ekzemple en antaŭ-revolucia Francio, ĝuantan impostajn kaj aliajn privilegiojn.
#000005
Dum nobla statuso antaŭe transigis signifajn privilegiojn en la plej multaj jurisdikcioj, ekde la 21-a jarcento ĝi fariĝis plejparte honora digno en la plej multaj socioj, kvankam kelkaj, restaj privilegioj daŭre povas esti konservitaj laŭleĝe (ekz., Nederlando, Hispanio, UK) kaj iu aziano, Pacific kaj afrikaj kulturoj daŭre alkroĉas konsiderindan signifon al formala hereda rango aŭ titoloj.
(Komparu la fortikigitajn pozicio- kaj gvidad atendojn de la nobelaro de la Regno de Tongo.
#000006
Nobelaro estas historia, socia kaj ofte laŭleĝa nocio, devii de alta sociekonomika statuso en tio ĉi-lasta estas plejparte bazita sur enspezo, havaĵoj kaj/aŭ vivstilo.
Esti riĉa aŭ influa ne povas, profakte , fari unu nobelulon, nek estas ĉiuj nobeluloj riĉaj aŭ influaj (aristokrataj familioj perdis siajn riĉaĵojn laŭ diversaj manieroj, kaj la koncepto de la "malriĉa nobelo" preskaŭ estas same malnova kiel nobelaro mem).
#000007
Diversaj respublikoj, inkluzive de iamaj Ferakurtenaj landoj, Grekio, Meksiko, kaj Aŭstrio eksplicite aboliciis la transdonon kaj uzon de titoloj de nobelaro por iliaj civitanoj.
Tio estas aparta de landoj kiuj ne aboliciis la rajton heredi titolojn, sed kiuj ne donas laŭleĝan rekonon aŭ protekton al ili, kiel ekzemple Germanio kaj Italio, kvankam Germanio rekonas ilian uzon kiel parto de la laŭleĝa familia nomo.
Daŭre aliaj landoj kaj aŭtoritatoj permesas ilian uzon, sed malpermesas alligon de iu privilegio ĝis tie, ekz., Finnlando, Norvegio kaj la Eŭropa Unio, dum franca juro ankaŭ protektas laŭleĝajn titolojn kontraŭ uzurpo.
#000008
Kvankam multaj socioj havas privilegiitan superan klason kun granda riĉaĵo kaj potenco, la statuso ne estas nepre hereda kaj ne implicas klaran juran pozicion, nek nuancitajn formojn de adreso.
#000009
Ne ĉiuj la avantaĝoj de nobelaro derivitaj de nobla statuso en si mem.
Kutime privilegioj estis konceditaj aŭ rekonitaj fare de la monarko en unuiĝo kun posedo de specifa titolo, oficejo aŭ biendomo.
La riĉaĵo de la plej multaj nobeluloj derivita de unu aŭ pluraj biendomoj, grandaj aŭ malgrandaj, tio eble inkludos kampojn, paŝtejon, fruktoplantejojn, arbaran areon, ĉaskampojn, riveretojn, ktp.
Ĝi ankaŭ inkludis infrastrukturon kiel ekzemple kastelo, bone kaj muelejon al kiuj al lokaj kamparanoj estis permesitaj iom da aliro, kvankam ofte ĉe prezo.
Nobeluloj estis atenditaj vivi "noble", t.e., de la enspezo de tiuj havaĵoj.
Laboro implikanta korpan plaboron aŭ subigon al tiuj de pli malalta rango (kun specifaj esceptoj, kiel ekzemple en armea aŭ klerikecservo) estis aŭ malpermesita (kiel devio de nobla statuso) aŭ brovsulkis sur socie.
Aliflanke, membreco en la nobelaro estis kutime antaŭkondiĉo por plenumado de oficoj de fido en la sfero kaj por karierreklamo, precipe en la militistaro, en tribunalo kaj ofte la pli altaj funkcioj en la registaro, juĝistaro kaj preĝejo.
#000010
Antaŭ la Franca Revolucio, eŭropaj nobeluloj tipe ordonis tributon en la formo de rajto al kontantlupagoj aŭ uzokutimimpostoj, laboro kaj/aŭ parto de la ĉiujara kultivaĵorendimento de malnobeloj aŭ nobeluloj de pli malalta rango kiuj vivis aŭ laboris pri la grandbieno de la nobelulo aŭ ene de sia seigneurial domajno.
En kelkaj landoj, la loka sinjoro povis trudi restriktojn en la movadoj, religio de tia malnobelo aŭ laŭleĝaj entreprenoj.
Nobeluloj ekskluzive ĝuis la privilegion de ĉasado.
En Francio, nobeluloj estis esceptitaj de pagado de la taile , la plej gravan rektan imposto.
Kamparanoj ne estis nur ligitaj al la nobelaro fare de ŝuldmonoj kaj servoj, sed la praktikado de iliaj rajtoj ofte estis ankaŭ kondiĉigita de la jurisdikcio de tribunaloj kaj polico de kies aŭtoritato la agoj de nobeluloj estis tute aŭ parte sendevigas.
En kelkaj partoj de Eŭropo la rajto de privata milito longe restis la privilegio de ĉiu nobelulo.
#000011
Dum la frua Renesanco, dueli establis la statuson de estiminda sinjoro, kaj estis akceptita maniero de solvado de disputoj.
Laŭ Ariel Roth, dum la regado de Henriko la 4a, pli ol 4,000 francaj aristokratoj estis mortigitaj en dueloj "en dekokjara periodo" dum dudek-jara periodo de la regado de Louis XIII vidis proksimume ok mil pardonojn por "murdoj asociitaj kun dueloj".
#000012
Ekde la fino de 1-a Mondmilito la hereda nobelaro rajtigita al specialrajtoj estis plejparte aboliciita en Okcidento tiel interne diskriminacia, kaj misfamiganta kiel malsupere en efikeco al individua meritokratio en la asigno de sociaj resursoj.
Nobelaro estis asociita kun socia prefere ol laŭleĝa privilegio, esprimita en ĝenerala atendo de submetiĝo de tiuj de pli malalta rango.
Ekde la 21-a jarcento eĉ tiu submetiĝo fariĝis ĉiam pli minimumigita.
#000013
En Francio, seigneurie (rego) eble inkludos unu aŭ pluraj grandbienojn ĉirkaŭitajn de tero kaj vilaĝoj kun la prerogativoj kaj emo de nobelulo.
Seigneury povus esti aĉetitaj, venditaj aŭ hipotekitaj.
Se starigite fare de la krono en, ekz., baronlando aŭ kalkuleco, kiun ĝi iĝis laŭleĝe implicis por specifa familio, kiu povis utiligi ĝin kiel ilian titolon.
Ankoraŭ la plej multaj francaj nobeluloj estis sentitolaj ("seigneur de Montagne" simple signifita proprieto de tiu rego sed ne, se oni ne estis alie noblaj, la rajto utiligi titolon de nobelaro, kiam malnobeloj ofte aĉetis regojn).
Nur membro de la nobelaro kiu posedis kalkulecon estis permesita, profakte, al stilo mem kiel ĝia komte, kvankam tiu restrikto estis ĉiam pli ignorita kiam la ancienrégime tiris al sia proksime.
#000014
En aliaj partoj de Eŭropo, suverenaj regantoj arogis al ili mem la ekskluzivan prerogativon por funkcii kiel FON-honorum ene de siaj sferoj.
Ekzemple, en Britio-reĝaj leteroj patentaj estas necesaj akiri titolon de la nobeleco, kiu ankaŭ portas nobelaron kaj antaŭe sidloko en la Lordĉambro, sed neniam venis kun aŭtomata implicu de tero nek rajtoj al la produktaĵo de la lokaj kamparanoj.
#000015
Rango ene de la nobelaro
#000016
En Francio, iu riĉa burĝulo , plej precipe la membroj de la diversaj parlement'oj , estis nobeligita fare de la reĝo, konstituante la nobelaron de robo .
La maljuna nobelaro de terhava aŭ kavalireca origino, la nobelard'épée , ĉiam pli indignis pri la influo kaj malmodestemoj de tiu parvenuo nobelaro.
En la lastaj jaroj da la ancienrégime la maljuna nobelaro puŝita por limigoj de certaj oficoj kaj kavalirordenoj al nobeloj kiu povis protesti ke ilia genlinio etendis " enloĝigojn ", t.e. plurajn generaciojn de nobla deveno, por esti elektebla por oficoj kaj favoroj en tribunalo kune kun nobeluloj de mezepoka deveno, kvankam historiistoj kiel ekzemple William Doyle kontestis tiun tielnomitan "Aristocratic Reaction".
Diversa tribunalo kaj armeaj pozicioj estis rezervitaj laŭ tradicio por nobeluloj kiuj povis "pruvi" deveno de minimume konfiskas kvartier (16 enloĝigoj), indikante ekskluzive noblan devenon (kiel elmontrite, ideale, en la blazono de la familio) etendantan reen kvin generaciojn (ĉiuj 16 prapraj geavoj).
#000018
Tio ilustras la tradician ligon en multaj landoj inter heraldiko kaj nobelaro;
en tiuj landoj kie heraldiko estas utiligita, nobeluloj preskaŭ ĉiam estis armigerozaj, kaj utiligis heraldikon por montri sian genealogian arbon kaj genealogion.
Tamen, heraldiko neniam estis limigita al la noblaj klasoj en la plej multaj landoj, kaj esti armigeroza ne nepre montras nobelaron.
En kelkaj lastatempaj kazoj en Skotlando la Sinjoro de Leonreĝo de Armiloj kontestate (la salfranka leĝo de vid-à-vid-Skotlando) donis la armilojn kaj asignis la kiefships de mezepokaj nobelgentoj por virina linio posteulojn de sinjoroj, eĉ kiam ili ne estis de nobla genlinio en la virlinio, dum personoj de legitima virliniodeveno daŭre povas pluvivi (ekz. la moderna Chiefs of Clan MacLeod (Ĉefoj de Clan MacLeod).
#000019
En kelkaj nacioj, heredaj titoloj, ĉar aparta de nobla rango, estis ne ĉiam rekonitaj bofamiliano, ekz., Szlachta de Pollando.
Eŭropaj rangoj de nobelaro sub la nivelo de barono aŭ ĝia ekvivalento, estas ofte referitaj kiel la avara nobelaro, kvankam baronetoj de la Britaj Insuloj estas rigarditaj kiel titolita subnobelaro.
La plej multaj nacioj tradicie havis sentitolan pli malaltan nobelaron aldone al titolitaj nobeluloj.
Ekzemplo estas la ternobelaro de la Britaj Insuloj.
Male al la subnobelaro de Anglio, la Junkroj de Germanio, la nobelaro de robo de Francio, la hidalgoj de Hispanio kaj la nobili de Italio estis eksplicite agnoskitaj fare de la monarkoj da tiuj landoj kiel membroj de la nobelaro, kvankam sentitola.
En Skandinavio, la Benelukso nacioj kaj Hispanio ekzistas daŭre sentitole same kiel titolitaj familioj rekonitaj bofamiliano kiel nobeluloj.
#000020
Kelkaj trompartistoj vendas falsajn titolojn de nobelaro, ofte kun imponeaspektanta dokumentaro.
Tio povas esti kontraŭleĝa, depende de loka juro.
Ili pli ofte estas kontraŭleĝaj en landoj kiuj fakte havas nobelarojn, kiel ekzemple eŭropaj monarkioj.
En Usono, tia komerco povas konstitui priageblan fraŭdon prefere ol krima uzurpo de ekskluziva rekte por uzi de iu antaŭfiksita titolo de establita klaso.
#000022
"Aristokrato" kaj aristokrataro, en moderna uzokutimo, rilatas ordinarlingve kaj larĝe al personoj kiuj heredas levitan socian statuson, ĉu pro membreco en la (antaŭe) oficiala nobelaro aŭ la monieita supera klaso.
#000023
Blua blood estas angla idiomaĵo registrita ekde 1834 por nobla naskiĝo aŭ deveno;
ĝi ankaŭ estas konata kiel traduko de la hispana frazo sangreazul, kiuj priskribis la hispanan reĝan familion kaj alian altan nobelaron kiuj asertis esti de Visigothic deveno, [12] kontraste al la maŭrojn.
La idiomaĵo originas de maljunegaj kaj mezepokaj socioj de Eŭropo kaj karakterizas superan klason (kiujn kies supraĵaj vejnoj prezentiĝis bluaj tra sia netanita haŭto) de laborista klaso de la tempo.
Ĉi-lasta konsistis plejparte el agrikulturaj kamparanoj kiuj foruzis la plej grandan parton de sia tempo laborante ekstere kaj tiel sunbrunumis haŭton, tra kiu supraĵaj vejnoj ekaperas malpli elstare.
#000024
Ĝi estis la hispanoj kiuj donis al la mondo la nocion ke la sango de aristokrato ne estas ruĝa sed blua.
La hispanaj nobeloj komencis formiĝi ĉirkaŭ la naŭa jarcento en klasika armea modo, okupante teron kiel militistoj sur ĉevaldorso.
Ili devis daŭrigi la proceson dum pli ol kvin cent jaroj, ungovundante reen sekciojn de la duoninsulo de ĝiaj maŭraj posedantoj, kaj nobelo montris sian genealogion tenante supren sian glavbrakon por elmontri la filigranon de blu-sangumitaj vejnoj sub lia pala haŭto - pruvo ke lia naskiĝo ne estis poluita fare de la malhelhaŭta malamiko.
#000026
Eŭropa nobelaro originis de la feŭda/seignorial sistemo kiu ekestis en Eŭropo dum la Mezepoko.
Origine, kavaliroj aŭ nobeluloj estis surgrimpitaj militistoj kiuj sakris fideleco al ilia reganto kaj promesis batali por li en interŝanĝi por asigno de tero (kutime kune kun servutuloj vivantaj tereon).
Dum la periodo konata kiel la Armea Revolucio, nobeluloj iom post iom perdis sian rolon en altigo kaj komandanta privatajn armeojn, kiam multaj nacioj kreis koheziajn popolarmeojn.
#000027
Tio estis kunligita kun perdo de la sociekonomika potenco de la nobelaro, pro la ekonomiaj ŝanĝoj de la Renesanco kaj la kreskanta ekonomia graveco de la komercistoklasoj, kiuj daŭre pliiĝis plu dum la Industria revolucio.
En landoj kie la nobelaro estis la domina klaso, la burĝaro iom post iom kreskis en povo;
riĉa urbokernkomercisto estis pli influa ol nobelo, kaj ĉi-lasta foje serĉitan intergeedzigon kun familioj de la unua konservi iliajn noblajn vivstilojn.
#000028
Tamen, en multaj landoj ĉe tiu tempo, la nobelaro retenis grandan politikan gravecon kaj socian influon: ekzemple, la registaro de Britio estis dominita fare de la nobelaro ĝis la mezo de la 19-a jarcento.
Poste la potencoj de la nobelaro estis laŭstadie reduktitaj per leĝaro.
Tamen, ĝis 1999, ĉiuj heredlordoj estis rajtigitaj por sidi kaj voĉdoni en la Lordĉambro.
Ekde tiam, nur 92 el ili havas tiun rajton, de kiu 90 estas elektitaj fare de la heredlordoj kiel tutaĵo por reprezenti la nobelecon.
#000029
La landoj kun la plej alta proporcio de nobeluloj estis Kastilio (verŝajne 10%), Respubliko de Ambaŭ Nacioj (15% de 18-ajarcenta populacio de 800,000), Hispanio (722,000 in 1768 kiu estis 7-8% de la tuta populacio) kaj aliaj landoj kun pli malaltaj procentoj, kiel ekzemple Rusio en 1760 kun 500,000-600,000 nobeluloj (2-3% de la tuta populacio), kaj antaŭ-revolucia Francio kie ekzistis ne pli ol 300,000 antaŭ 1789, kiuj estis 1% de la populacio (kvankam kelkaj akademiuloj kredas ke tiu figuro estas supertakso).
En 1718 Svedio havis inter 10,000 kaj 15,000 nobeluloj, kio estis 0.5% de la populacio.
#000030
En la Hungarreĝlando nobeluloj konsistigis 5% de la populacio.
Ĉiuj nobeluloj en 18-ajarcenta Eŭropo numeritaj eble 3-4 milionoj el totalo de 170-190 milionoj da loĝantoj.
#000031
Multaj homoj kaj nacioj havis noblajn aŭ aristokratajn klasojn de diversaj specoj: tiuj estas tiel diversspecaj ke povas ekzisti neniuj klaraj ekvivalentoj en la historioj de aliaj kulturoj, kaj prizorgo en traduko kaj kunteksto estas grava minimumigi miskonstruan, aparte dum komparado de konceptoj kaj terminologio al tiuj derivitaj de okcidenta feŭdismo.
#000032
En Orientazio la sistemo ofte estis formita laŭ imperia Ĉinio, la gvida kulturo.
Imperiestroj transigis titolojn de nobelaro.
Imperiaj posteuloj formis la plej altan klason de antikva ĉina nobelaro, sian statuson bazitan sur la rango de la imperiestrino aŭ konkubino de kiuj ili descendas patrine (ĉar imperiestroj estis poligamiaj).
Multaj titoloj kiel ekzemple Taizi (kronprinco), kaj ekvivalentoj de "princo" estis aljuĝitaj, kaj pro kompleksecoj en dinastiaj reguloj, reguloj estis lanĉitaj por imperiaj posteuloj.
La titoloj de la junioraj princoj estis iom post iom malaltigitaj en rango fare de ĉiu generacio dum la seniora heredanto daŭre heredis la titolojn de ilia patro.
#000033
Ĝi estis kutimo en Ĉinio por la nova dinastio nobeligi kaj doti membron de la dinastio kiun ili faligis kun titolo de nobelaro kaj feŭdo de tero tiel ke ili povis oferti oferojn al siaj prapatroj, aldone al membroj de aliaj antaŭaj dinastioj.
#000034
Ĉinio havis feŭdan sistemon en la Shang- kaj Zhou-dinastioj, kiuj iom post iom kolapsis al pli burokratia unu komenco en la Qin-dinastio (221 a.K.).
Tio daŭris tra la Song-dynastio, kaj de ĝia pintpotenco ŝanĝis de nobelaro ĝis burokratoj.
#000035
Tiu evoluo estis laŭpaŝa kaj ĝenerale nur finita en plena de la Song-dynastio.
En la Han-dinastio, ekzemple, eĉ se nobelaj titoloj jam ne estis donitaj al tiuj krom la parencoj de la imperiestro, la fakto ke la procezo de selektado de oficialuloj estis plejparte bazita sur garantia sistemo fare de nunaj oficialuloj kiam oficialuloj kutime garantiis por siaj propraj filoj aŭ tiuj de aliaj oficialuloj signifis ke fakta aristokrataro daŭre ekzistis.
Tiu procezo estis plue profundigita dum la Tri Regnoj periodo kun la enkonduko de la Naŭ-rekta sistemo.
#000036
De la SUI-dinastio, aliflanke, la institucio de la imperia ekzamensistemo markis la transformon de potencoŝanĝo direkte al plena burokratio, kvankam la procezo ne estus vere kompletigita ĝis la Song-dynastio.
#000037
Titoloj de nobelaro iĝis simbolaj kune kun stipendio dum administrado de la lando ŝanĝiĝis al akademiuloficialuloj.
#000038
En la Qing-dinastio titoloj de nobelaro estis daŭre koncedita fare de la imperiestro, sed funkciis simple kiel formalaj parolmanieroj bazitaj sur loza sistemo de favoroj al la Qing-imperiestro.
#000039
Sub alcentrigita sistemo, la administrado de la imperio estis la respondeco de la Konfuce-kleraj akademiulo-oficialuloj kaj la loka subnobelaro, dum la literaturuloj estis aljuĝitaj subnobelarstatuso.
Por viraj civitanoj, akcelo en statuso estis ebla per rikoltado de la supraj tri pozicioj en imperiaj ekzamenoj.
#000040
La donado de titoloj estis aboliciita sur la establado de la Ĉina Popola Respubliko en 1949, kiel parto de pli granda laboro por forigi feŭdajn influojn kaj trejnhorojn de ĉina socio.
#000043
En kelkaj islamaj landoj, ekzistas neniuj definitivaj nobelaj titoloj (titoloj de heredaj regantoj estantaj apartaj de tiuj de heredaj perantoj inter monarkoj kaj malnobeloj).
Personoj kiuj povas spuri legitiman devenon de Mohamedo aŭ la klanoj de Quraysh, kiel membroj de pluraj povas nunaj aŭ antaŭe regantaj dinastioj, estas vaste rigarditaj kiel apartenante al la maljunega, hereda islama nobelaro.
En kelkaj islamaj landoj ili heredas (tra patrino aŭ patro) heredajn titolojn, kvankam sen iu alia rilata privilegio, ekz., varioj de la titolo Sajido kaj Sharif .
Rigardite kiel pli religiaj ol la ĝenerala populacio, multaj homoj kontaktas ilin por klarigo aŭ konsilado en religiaj aferoj.
#000044
En Irano, historiaj titoloj de la nobelaro inkluzive de Mirza , ĥano , ed-Dowleh kaj Shahzada ("Filo de Ŝaho), nun estas jam ne rekonitaj.
Aristokrata familio nun estas rekonita sub ilia familia nomo, ofte derivite de la poŝto tenita per iliaj prapatroj, pripensante la fakton ke familiaj nomoj en Irano nur aperis en la komenco de la 20-a jarcento.
Sultanoj estis integrita parto de historio de islamo.
#000045
Dum la Otomana Regno en la Imperiestra kortego kaj la provincoj ekzistis multaj otomanaj titoloj kaj nomoj formantaj iom nekutiman kaj kompleksan sistemon en komparo kun la aliaj islamaj landoj.
La donado de noblaj kaj aristokrataj titoloj estis ĝeneraligita trans la imperio eĉ post ĝia falo de sendependaj monarkoj.
Unu el la plej kompleksaj ekzemploj estas tiu de la plej granda klano de la egipta aristokrataro, la Abaza familio.
#000046
Mezepoka Japanio evoluigis feŭdan sistemon similan al la eŭropa sistemo, kie tero estis tenita en interŝanĝo por militservo.
La daimiō klaso, aŭ heredaj terposedantaj nobeluloj, tenis grandan socipolitikan potencon.
Kiel en Eŭropo, ili komandis privatajn armeojn konsistigitajn de samurajo , elita militistoklaso;
por longaj periodoj, tiuj tenis la realan potencon sen reala centra administracio, kaj ofte enigis la landon en staton de civita milito.
La Daimio klaso povas esti komparita kun eŭropaj kunuloj, kaj la samurajo al eŭropaj kavaliroj, sed gravaj diferencoj inkludas la distingon inter la eŭropa kodo de kavalireco kaj la japana kodo de bushido .
#000047
Feŭda titolo kaj rango estis aboliciitaj dum la Meiji-Restaŭracio en 1868, kaj estis anstataŭigitaj per la kazoku , kvin-rekta nobeleco sistemo post la brita ekzemplo, kiu donis sidlokojn en la supera ĉambro de la Imperia Dieto;
tio finiĝis en 1947 sekvante la malvenkon de Japanio en 2-a Mondmilito.
#000048
Kiel aliaj sudorient aziaj landoj, multaj regionoj en Filipinio havas indiĝenan nobelaron, parte influiten fare de hinduo, ĉina, kaj islama kutimo.
Ekde antikvaj tempoj, Datu estis la komuna titolo de ĉefo aŭ monarko de la multaj antaŭ-koloniaj princlandoj kaj suverenaj regnoj ĉie en la mezkoridoroj;
en kelkaj lokoj la esprimo APO ankaŭ estis uzita.
Kun la titoloj Sultan kaj Raĝo , Datu (kaj sia malaja parenca, Datok) estas nuntempe uzita en kelkaj partoj de Filipinio, Indonezio, Malajzio kaj Brunejo.
Tiuj titoloj estas la malglataj ekvivalentoj de eŭropaj titoloj, kvankam dependa de la fakta riĉaĵo kaj prestiĝo de la portanto.
#000049
Sur la Kristanigo de la insuloj, la datus retenis administradon de iliaj teritorioj malgraŭ aneksado al la Hispana Imperio.
En leĝo subskribita 11 junio 1594, [20] reĝo Filipo la 2-a ordonis ke la indiĝenaj regantoj daŭrigu ricevi la saman honorgradon kaj privilegioj aljuĝis al ili antaŭaj sian konvertiĝon al Katolikismo.
La baptita nobelaro poste kunfluis en la ekskluziva, terposeda regantan klason de la malaltebenaĵo konataj kiel la Principalía .
#000050
La 22an de marto 1697, reĝo Karlo la 2-a konfirmis la privilegiojn konceditajn fare de siaj antaŭuloj (en Title VII, Book VI de la Laws of the Indies (Leĝoj de la Indies) [21] al indiĝenaj nobelaroj de la kronkolonioj, inkluzive de la Rektoroj de Filipinio, kaj etenditajn al ili kaj al iliaj posteuloj la supereco kaj honoroj kutime atribuis al la Hidalgoj de Kastilio.
#000051
La rekono de la rajtoj kaj privilegioj de la filipina Principalía kiel ekvivalente al tiuj de la Hijosdalgos de Kastilio ŝajnas faciligi enirejon de filipinaj nobeluloj en instituciojn de malsupre la hispana krono, aŭ ĝentila aŭ religiema, kiuj postulis pruvojn de nobelaro.
Tamen, tia aproksimado eble ne estas ĝusta poste en realeco, kvankam la rektoroj estis vasaloj de la krono, siaj rajtoj kvankam suverenaj en siaj iamaj regejoj estis garantiitaj fare de la Laws of the Indies (Leĝoj de la Indies), pli precipe la Reĝa Dekreto de Filipo La 2-a De Savojo de 11 junio 1594, kiu Charles II konfirmis por la celo deklarita supre por kontentigi la postulojn de la ekzistantaj leĝoj en la Duoninsulo.
Devas esti memorite ke iam-ajna poste la komenco de la koloniigo, la konkistadoro Miguel López de Legazpi ne senvestigis la maljunegajn suverenajn regantojn de la Arkipelago (kiu ĵuris fidelecon al la hispana krono) de iliaj legitimaj rajtoj.
Multaj el ili akceptis la katolikan religion kaj estis liaj aliancanoj de la tre komenca.
Li nur postulis de tiuj lokaj regantoj vasalecon ĝis la hispana krono.
Interesa demando restas post la cesesion da la hispana regulo en Filipinio, t.e., kio estas la ekvivalento de la rango de la filipina Principalía, liberigita de vasaleco ankoraŭ ne kapabla ekzerci ilian suverenecon ene de la demokrata socio en la Arkipelago?
#000052
Unu logika konkludo estus la restarigo de ilia antikva digno kiel Datu - la historia digno de lokaj nobeluloj respektitaj kaj protektitaj fare de la Jura Leĝo de la Indiĝenaj homoj de 1997, la ekzistanta trafa leĝo de Filipinio;
kaj de rilata internacia leĝaro, la Deklaracio en la Rights of Indigenous Peoples (Rajtoj de Indiĝenaj popoloj).
#000053
Afriko havas abundon da maljunegaj genlinioj en ĝiaj diversaj konsistigaj nacioj.
Kelkaj, kiel ekzemple la multaj sharifian familioj de Nordafriko, la Keita dinastio de Malio, la salmona dinastio de Etiopio kaj la Sherbro Tucker klano de Siera-Leono, postulas devenon de famuloj de ekstere de la kontinento.
La plej granda parto, kiel ekzemple tiuj kunmetitaj de la posteuloj de Ŝaka kaj Moshoeshoe de Suda Afriko, apartenas al popoloj kiuj estis loĝantaj en la kontinento por Jarmiloj.
Ĝenerale ilia reĝa aŭ nobla statuso estas rekonita per kaj venita de la aŭtoritato de tradicia kutimo.
Kelkaj ilin ankaŭ ĝuas aŭ konstitucian aŭ laŭleĝan rekonon de iliaj altaj socipozicioj.
#000054
Etiopio havas nobelaron kiu preskaŭ estas same maljuna kiel la lando mem.
Dum la historio de la Etiopa Imperio la plej multaj el la titoloj de nobelaro estis tribaj kaj/aŭ armeaj en naturo.
Tamen la etiopa nobelaro similis ĝiajn eŭropajn ekvivalentojn en kelkaj rilatoj;
ĝis 1855, kiam Tewodros II finis la Zemene Mesafint ĝia aristokrataro estis organizita simile al la feŭda sistemo en Eŭropo dum la Mezepoko.
Dum pli ol sep jarcentoj, Etiopio (aŭ Abyssinia, ĉar ĝi tiam estis konata) konsistis el multaj malgrandaj regnoj, princlandoj, emirlandoj kaj imamatoj, kiuj ŝuldis sian fidelecon al la nəgusä nägäst (laŭlitere "Ŝahanŝaho").
Malgraŭ tio ke ĝi estas kristana monarkio, diversaj islamaj ŝtatoj laŭdis la imperiestroj de Etiopio dum jarcentoj: inkluzive de la Adal Sultanlando, la Emirate of Harar (Emirlando de Harar), kaj la Awsa sultanlando.
#000055
Malgraŭ estado plejparte dominita per kristanaj elementoj, kelkaj islamanoj akiris entrée en la etiopan nobelaron kiel parto de sia serĉado de pligrandigo dum la 1800s.
Farendaĵo tiel ili havis ĝenerale devon forlasi sian kredon kaj kelkaj verŝajne ŝajnigis konvertiĝon al kristanismo por la konsidero de akcepto de la maljunaj kristanaj aristokrataj familioj.
Unu tia familio, la Wara Seh (pli ofte nomita la "Yejju dinastio") transformita al kristanismo kaj poste havis potencon por pli ol jarcento, regante kun la sankcio de la salmonaj imperiestroj.
La lasta tia islama nobelulo se temas pri interligi la rangojn de etiopa socio estis Mikael of Wollo (Mikel de Wollo) kiu konvertis, fariĝis al Vingrogo de Wollo, kaj pli posta Reĝo de Jerusalemo, kaj eĉ geedzita en la imperian familion.
Li vivis por vidi sian filon, Iyasu V, heredas la tronon en 1913 - nur por esti senpovigita en 1916 pro sia konvertiĝo al Islamo.
#000057
La nobelaro en Madagaskaro estas konata kiel la Andriana .
En granda parto da Madagaskaro, antaŭ franca koloniigo de la insulo, la malagasoj estis organizitaj en rigidan socian kastismon, ene de kiu la Andriana ekzercis kaj spiritan kaj politikan gvidadon.
La vorto "Andriana" estis uzita por indiki nobelaron en diversaj etnecoj en Madagaskaro: inkluzive de la Merina , la Betsileo , la Betsimisaraka , la Tsimihety , la Bezanozano , la Antambahoaka kaj la Antemoro .
#000058
La vorto Andriana ofte formis parton de la nomoj de madagaskaraj reĝoj, princoj kaj nobeluloj.
Lingva indico indikas ke la origino de la titolo Andriana estas spurebla reen al antikva java titolo de nobelaro.
Antaŭ la koloniigo de Francio en la 1890-aj jaroj, la Andrianaj tenis diversajn privilegiojn, inkluzive de terposedado, avancado por senioraj registarpostenoj, senkosta labora de membroj de malsuperaj klasoj, la rajto havi iliajn tombojn konstruitaj ene de urblimoj, ktp.
La Andriana malofte geedziĝis ekster ilia kasto: prominenta virino kiu geedziĝis kun malsupra-estra viro akceptis la pli malaltan rangon de ŝia edzo, sed prominenta viro geedziĝanta kun virino de pli malalta rango ne perdis sian statuson, kvankam liaj infanoj ne povis heredi lian rangon aŭ posedaĵon ( kp. morganata geedzeco).
#000059
En 2011, la Konsilio de Reĝoj kaj Princoj da Madagaskaro aprobis la reanimadon de kristano Andriana monarkio kiu miksus modernecon kaj tradicion.
#000060
Nuntempa Niĝerio havas klason de tradiciaj famuloj kies titoloj estas ligitaj al tiuj de ĝiaj regaj monarkoj, la niĝeriaj tradiciaj regantoj.
Kvankam iliaj funkcioj estas plejparte ceremoniaj, iliaj titoloj ofte estas jarcentaĵaj kaj apartenas kutime al la membroj de historie elstaraj familioj en la diversaj subnaciaj regnoj de la lando.
#000061
Membreco de la unuaj socioj kiuj havas neforigeblajn funkciojn ene de la regnoj ankaŭ estas komuna trajto de niĝeria nobelaro, precipe inter la sudaj triboj, kie tiaj figuroj kiel la Ogboni de la jorubo , la Nze na Ozo de la Igbo kaj la Ekpe de la Efik estas kelkaj el la plej famaj ekzemploj.
Kvankam multaj el iliaj tradiciaj funkcioj ĉesis en prokraston kun la apero de moderna administrado, iliaj membroj retenas prioritaton de tradicia naturo kaj estas aparte elstaraj dum festivaloj.
#000062
Ekstere de tio, multaj el la tradiciaj nobeluloj de Niĝerio daŭre funkcias kiel reĝkonsilantoj kaj vicreĝoj en la servo de iliaj tradiciaj regantoj en simbola daŭrigo de la maniero kiel kiun iliaj titolitaj prapatroj kaj antaŭuloj faris dum la antaŭ-koloniaj kaj koloniaj periodoj.
Multaj el ili ankaŭ estas membroj de la politika elito de la lando pro ilia ne estante kovritaj per la malpermeso de implikiĝo en politiko kiu regas la agadojn de la tradiciaj regantoj.
#000063
Teni treibestrec titolon, aŭ de la tradicia diverseco (kiu implikas ĉarman parton en ritaj resurscenigoj de la historio de via titolo dum jaraj festoj, malglate simila al brita nobeleco) aŭ la honora diverseco (kiu ne implikas la menciitajn resurscenigojn, malglate simila al kavaliraro), donas al individuo la rajton uzi la vorton "ĉefo" kiel antaŭ-nominalan formalan parolmanieron dum en Niĝerio.
#000064
Aldone al gamo da indiĝenaj popoloj (kiel ekzemple la Aymara kaj la la keĉua , kiuj havas longajn tradiciojn de esti gviditaj fare de nobeluloj nomitaj Apu Mallkus kaj Mallkus ), tribaj ligoj ekzistas inter kelkaj aliaj grupoj.
Nobelectradicioj datrilatantaj al la kolonia periodo de tiaj landoj kiel Brazilo, Kubo kaj Meksiko forlasis nobelgentojn en ĉiu el ili al kiuj havas praulajn kravatojn al la indiĝenaj triboj de tiuj nacioj, dum tiaj figuroj kiel la afro-bolivia reĝo kaj la alta pastrino de la Ile Maroia Laji sekto de brazila Kandombleo spuras siajn genealogiajn arbojn kaj derivas ilian prestiĝon de maljunegaj monarkoj kaj nobeluloj de la antaŭ-kolonia afrika kontinento.
#000065
La nobelaro en Brazilo komencis dum la kolonia epoko kun la portugala nobelaro.
Kiam Brazilo iĝis unuiĝinta regno kun Portugalio en 1815, la unuaj brazilaj titoloj de nobelaro estis konceditaj fare de la Reĝo de Portugalio, Brazilo kaj la Algarve.
#000066
Kun la sendependeco de Brazilo en 1822 kiel konstitucia monarkio kiun la titoloj de nobelaro iniciatitaj fare de la Reĝo de Portugalio estis daŭraj kaj novaj titoloj de nobelaro estis kreitaj fare de la Emperor of Brazil (Imperiestro de Brazilo).
Tamen, laŭ la brazila konstitucio de 1824, la imperiestro transigis titolojn de nobelaro, kiuj estis personaj kaj tial ne-heredaj, male al ĝia portugala kaj portugal-brazila antaŭulo, estante hereditaj ekskluzive al la reĝaj titoloj de la Brazila Imperia Familio.
#000067
Dum la ekzisto de la Empiro de Brazilo 1211 nobelaj titoloj estis agnoskitaj.
Kun la proklamo de la Unua Brazila Respubliko, en 1889, la brazila nobelaro estis estingita.
Ĝi ankaŭ estis malpermesita, sub puno de akuzo de ŝtatperfido kaj la suspendo de politikaj rajtoj, akcepti nobelajn titolojn kaj eksterlandajn ornamadojn sen la bonorda permeso de la Ŝtato.
Aparte, la nobeluloj de pli bonega distingo, laŭ respekto kaj tradicio, estis permesitaj utiligi siajn titolojn dum la respublikana registaro.
La Imperia Familio ankaŭ ne povus reveni al la brazila grundo ĝis 1921, kiam la Elpelo-Juro estis nuligita.
#000068
Inter la Polinezianoj de la Pacifiko la Ali'i okupis la tradician lokon de Aristokrata klaso.
La Regnoj de Havajo, Tahitio kaj aktuale la Regno de Tongo estis ĉiuj regitaj fare de reganta klaso konata kiel la Ali'i
#000069
La Ali'i rutine disponigis la reĝojn kaj nobelulojn de diversaj polineziaj regnoj;
inkluzive de la Regno de Havajo antaŭ ĝia dissolvo 1893, kaj esti funkciinta kiel bastiono de Native Hawaiian reviviĝismo ekde ĝia okazo.
En Tongo, post kontakto kun okcidentaj nacioj, la tradicia sistemo de ĉefoj estis evoluigita en Okcidentstilan monarkion kun hereda klaso de "baronoj", la Tongan'oj eĉ adoptante tiun anglan titolon kiel sinonimon por ĉefo.
#000070
Listo de nobelaj titoloj por malsamaj eŭropaj landoj povas esti trovita ĉe Royal kaj noblaj rangoj.
#000071
Skota nobeleco Baronoj en Skotlando
#000075
Kasto (socia hierarkio de Hindio)
#000077
Nobelo estas homo, kiu pro sia familia deveno aŭ pro favoro de regnestro ricevis apartajn privilegiojn kaj kiu almenaŭ posedas honoran titolon, kiu distingas lin aŭ ŝin de la ceteraj regnanoj.
#000081
1 Origino de la nobela titolaro
2 Reviviĝo de titoloj en Mezepoko
#000082
§Origino de la nobela titolaro
#000083
La vorto nobelo devenas de latina nobilis, kiu signifas "fama" kaj estis uzita por nomi homojn de nobelaj familioj (natus nobilis, "naskiĝinta fama"). La nunaj titoloj de nobelaro originas de antikva Romo. La tri ĉefaj titoloj romanaj kiuj disvastiĝis tra la eŭropaj kaj aziaj kortegoj estas: princeps (princo), dux (duko) kaj comes (grafo) - ili estis donita al personoj pro la gravaj militaj sukcesoj aŭ pro la fidela servo al la reganta familio.
#000084
Princeps, signifas "unua", estis uzita por la rangoj de civitanoj kaj senatanoj kaj indikas negravan rilaton kun la reĝa titolo - princo. Unua homo kiuj uzis titolon "princo" estis la imperiestro Oktavio Aŭgusto. Poste multaj romianoj uzis ĝin. Tiu titolo malaperis dum mezepoko, dum renesanco, italaj ŝtatestroj, multaj el ili, kiuj ne havis oficialajn nobelajn titolojn, reprenis la titolon "princeps".
#000085
Dux signifas "estro, komandanto, generalo", kutime estis aljuĝita al romanaj generaloj kaj provincestroj. Dum la fina antikvo kaj frua mezepoko, ĝi estas la ĉefa titolo de barbaraj tribestroj. Romiaj imperiestroj de okcidento kaj oriento, kiam perdis teritorion, fikcie, en traktatoj, "donis" la perditan teritorion al venkanta tribo kaj titolon de "duko" al tribestro. Tiel la venkanto estis, laŭ fikcia juro, "reprezentanto", de imperiestro en konkerita lando. Poste, Karolo la Granda nomis la estrojn de ĉefaj provincoj "dukoj".
#000086
Comes (grafo) estis donita al favoritoj de Romanaj imperiestroj kaj signifas "kuniranton, kompanjonon". La Romana nobelaro estis nomita patricioj, de la latina vorto pater (patro aŭ ĉefo de klano). Post la disfalo de Romana imperio (5-a jarcento), la romanaj titoloj estis forgesitaj. Reprenis ĝin la papo kaj Karolo la Granda en la 9-a jarcento por ministroj kaj sekretarioj. La Esperanta vorto devenas el la germana "Graf".
#000087
Krom tiuj "klasikaj" titoloj, Karolo la Granda kreis aliajn du: markizo kaj vicgrafo. Vicgrafo estis sekretario aŭ ministro en rango malalta ol grafo. Markizo estis la estro de duagradaj provincoj, markioj, apud landlimoj. Tre ofte markizoj en Karola imperio estas la samo ol "duko" de tiama bizanca imperio, t. e., barbara estro kiu faris traktaton kun imperiestro kaj estas "provincestro" pro fikcia juro.
#000088
Fine, barono, el la franka lingvo varon (viro), ne estis nobela titolo, sed signifis simple "libera homo". Sekve, ĉiuj kiuj ne estis sklavoj aŭ servistoj estis "baronoj". Nur en malfrua mezepoko, kiam liberaj homoj estis maloftaj, "barono" iĝis nobela titolo.
#000089
Krom tiuj, estas "reĝo", el la latina rex, kaj "imperiestro", el la latina imperator, kiuj ne estas nobelaj titoloj, sed titoloj de ŝtatestroj.
#000090
Kelkaj landoj havas titolojn sub barono.
#000091
§Reviviĝo de titoloj en Mezepoko
#000092
Dum la erao de Karolo la Granda (8-9 jc), multaj tradicioj de romana imperio reviviĝis, inter ili la titoloj dux kaj comes (en la origina latina formo). Post la morto de Karlomano, ĝia imperio dividiĝis kaj fondiĝis du nacioj Franca kaj Germana. La latinaj titoloj estis adoptitaj en ambaŭ lingvoj. La sekva listo montras la adaptadon de nobela titolaro en Eŭropaj ĉeflingvoj de tiu tempo.
#000093
„ Nobelo promesojn disdonas, kampulo promesojn plenumas. ”
#000097