Trezorejo ( franca voûte, de itala volta) estas arkitektura esprimo por arkaĵa formo uzita por provizi spacon per plafono aŭ tegmento.
La partoj de trezorejo penas lateralan puŝon kiu postulas sumigilreziston.
Kiam trezorejoj estas konstruitaj subtere, la grundo donas la tutan reziston necesan.
Tamen, kiam la trezorejo estas konstruita supre grundon, diversaj anstataŭaĵoj estas dungitaj por provizi la bezonatan reziston.
Ekzemplo estas la pli dikaj muroj uzitaj koncerne barelon aŭ kontinuajn trezorejojn.
Murapogiloj kutimas provizi reziston dum intersekcado de trezorejoj estas utiligitaj.
#000001
La plej simpla speco de trezorejo estas la barelarkaĵo (ankaŭ nomita ĉaro aŭ tuneltrezorejo) kiu estas ĝenerale duonronda laŭ formo.
La barelarkaĵo estas kontinua arko, la longo estanta pli bonega ol sia diametro.
Kiel en konstruado de arko, provizora subteno estas necesa dum ringoj el volbxŝtonoj estas konstruitaj kaj la ringoj lokis en pozicio.
Ĝis la plej supra volbxŝtono, la finŝtono, estas poziciigita, la trezorejo ne estas memsubtena.
Kie konstruligno akiriĝas facile, tiu provizora subteno estas disponigita per centrado konsisti el enkadrigita herniobandaĝo kun duonronda aŭ segmenta kapo, kiu apogas la volbxŝtonojn ĝis la ringo de la tuta arko estas finita.
Kun barelarkaĵo, la centrado tiam povas esti ŝanĝita por apogi la venontajn ringojn.
#000002
2 bizancaj trezorejoj kaj kupoloj
4 gotika supervivo kaj la renesanco
5 Stangsaltado kaj Faux Vaulting en la Renesanco kaj post
#000003
Inter la plej fruaj konataj ekzemploj de iu formo de stangsaltado troveblas en la neoolita vilaĝo de Khirokitia sur Kipro.
Originante de ĉ. 6000 a.K., la cirklaj konstruaĵoj apogis abelujon forman konzolapogas kupolhavajn trezorejojn de ne bruligitaj argilbrikoj kaj ankaŭ reprezentas la unuan indicon por setladoj kun supra etaĝo.
Similaj abelujo-tomboj, nomitaj toloi, ekzistas en Kreto kaj Norda Irako.
Ilia konstruo devias de tio ĉe Khirokitia en tio kiun la plej multaj prezentiĝas parte entombigitaj kaj faras kondiĉon por dromos eniro.
#000004
La inkludo de kupoloj, aliflanke, reprezentas pli larĝan senton de la vorto trezorejo.
La distingo inter la du estas ke trezorejo estas esence arko kiu estas elstarita en la tria dimension, dum kupolo estas arko rondiris ĉirkaŭ sia y-akso.
#000005
Ĵetit-brikaj trezorejoj estas nomumitaj laŭ sia konstruo, la brikoj estas instalitaj vertikale (ne radiale) kaj klinas (ĵetitaj) laŭ angulo: Tio permesas al ilia konstruo esti kompletigita sen la uzo de centrado.
Ekzemploj estis trovitaj en arkeologiaj elfosejoj en Mezopotamio datrilatanta al la dua kaj tria jarmilo a.K. [2] kiuj enkadriĝis en gipsoŝtonpistujo.
#000006
Barelarkaĵo estas la plej simpla formo de trezorejo kaj similas barelon aŭ tuneltranĉon laŭlonge en duono.
La efiko estas tiu de strukturo kunmetita da kontinuaj duonrondaj aŭ pintaj sekcioj.
#000007
La plej fruaj konataj ekzemploj de barelarkaĵoj estis konstruitaj fare de la sumeranoj, eventuale sub la Zigurato ĉe Nippur en Babilonio, [4] kiuj estis konstruitaj de pafitaj brikoj cementis per argil mortero.
#000008
La plej fruaj barelarkaĵoj en Egiptujo supozeble estas tiuj en la grenejoj konstruitaj fare de Ramesses II, kies ruinoj estas malantaŭ la Ramesseum, en Tebo.
La interspaco estis 12 futoj (3.7 m) kaj la subaĵo de la arko estis konstruita en horizontalaj kursoj, ĝis koncerne unu-trionon de la alteco, kaj la ringoj supre estis emaj reen laŭ iometa angulo, tiel ke la brikoj de ĉiu ringo, metis platmanieron, adheris al la ringo estis kompletigitaj, neniu centrado de iu speco estanta necesaj;
la trezorejo tiel formita estis elipsa en sekcio, ekestiĝante de la metodo de sia konstruo.
Simila sistemo de konstruo estis utiligita por la volbo super la aŭlo ĉe Seleŭkio-Ktesifono, kie la materialo de te dungita estis pafitaj brikoj aŭ kaheloj de granda grandeco, cementita per mortero;
sed la interspaco estis proksima sur 83 futoj (25 m), kaj la dikeco de la trezorejo estis preskaŭ 5 futoj (1.5 m) ĉe la pinto, ekzistante kvar ringoj de masonaĵo.
#000009
Estas verŝajne ke la grandaj trezorejoj de la asiraj palacoj estis konstruitaj en laŭ la saman manieron, sed kun ne bruligitaj brikoj sekiĝis nur en la suno: unu el la dreniloj malkovritaj fare de sinjoro Austen Henry Layard ĉe Nimrud estis konstruitaj kiel ĵetit-brika trezorejo.
De la fakto ke ĉiu asira monarko sur sia surtroniĝon komencis sian regadon per la konstruo de palaco, estas verŝajne ke, pro la efemera konstruado de tiuj grandaj trezorejoj, duona jarcento estis la esprimo de ilia ekzisto.
Tio ankaŭ povas respondeci pri la fakto ke neniuj kupolhavaj strukturoj ekzistas de la tipo montrita en unu el la bareliefoj de Nimrud;
la tradicio de ilia erektiĝo, aliflanke, ŝajnus estinti donita malsupren al iliaj posteuloj en Mezopotamio, viz.
al la Sassanians, kiu en iliaj palacoj en Serbio kaj Firouzabad konstruis kupolojn de simila formo al tiuj montritaj en la Nimrud-skulptaĵoj, la ĉefa diferenco estanta ke, konstruis en rub ŝtono kaj cementis per mortero, ili daŭre ekzistas, kvankam verŝajne prirezignite sur la islama invado en la 7-a jarcento.
#000010
En ĉiuj kazoj supre cititaj en Sumero kaj Egiptujo la brikoj, ĉu brulguste aŭ sunsekigite, estis de la priskribo al kiu la esprimo " kahelo " nun estus donita;
la grandeco variis de 10 coloj (25 cm) al 20 coloj (51 cm) estantaj ĝenerale kvadrataj kaj proksimume 2 coloj (5.1 cm) ĝis 4 coloj (10 cm) dikaj, kaj ili ne estis formitaj kiel volbxŝtonoj, la devontiga medio estanta pli dikaj ĉe la pinto ol ĉe la fundo.
La plej fruaj egiptaj ekzemploj de regulaj volbxŝtonoj en ŝtono apartenas al la XXVIth Dinastio ( ĉ. 650 a.K.) al la adicioj faritaj tiam al la templo de Medinet Habu, kaj ĉi tie estas verŝajne ke centrado de iu speco estis disponigita, ĉar la trezorejoj estas konstruitaj en boksejoj, tiel ke la sama centrado povus esti ŝanĝita post la kompletigo de ĉiu ringo.
La plej frua ekzemplo de regule formis volbxŝtonojn, kaj da proksimume la sama dato, estas trovita en la kloako ĉe Graviscae en Etruria, kun interspaco de proksimume 14 futoj (4.3 m), kies volbxŝtonoj estas de 5 ĝis 6 futojn (1.8 m) longaj.
La kloakmaksimumo en Romo, konstruita fare de Lucius Tarquinius Priscus (603 a.K.) por dreni la marĉan grundon inter la Palatino kaj la Capitoline Hills, estis laŭ Commendatore Boni volbita inte en la unua jarcento a.K., la trezorejo estanta pli ol 800 futojn (240 m) longaj, 10 futoj (3.0 m) en interspaco, per tri samcentraj ringoj el volbxŝtonoj.
#000011
La grandega Eyvan-e Khosro ĉe Seleŭkio-Ktesifono (proksime de aktuala Bagdado) estis konstruita dum 1,500 jaroj antaŭe dum la persa Sasaniana periodo kiel tronsalono.
La arko estas proksimume 37 metrojn (121 ft) alta, 26 metroj (85 ft) laŭlarĝe kaj 50 metrojn (160 ft) longa, konstruitaj tute sen centrado kaj ĝi estis la plej granda trezorejo konstruita ĝis modernaj tempoj.
#000012
Ĉar la muroj portantaj tiujn trezorejojn ankaŭ estis enkonstruitaj betonon kun fojaj obligaciokursoj de briko, la tuta strukturo estis homogena.
Unu el la gravaj ingrediencoj el la mortero estis vulkana deponaĵo trovis proksime de Romo, konata kiel Pucolano, kiu, kiam la betono metis, ne nur igis la betonon same solida kiel la roko mem, sed laŭ certa mezuro neŭtraligis la puŝon de la trezorejoj, kiuj formis konkojn ekvivalentaj al tiu de metalkovrilo;
la romianoj, aliflanke, ne ŝajnas esti rekoninta la specialan valoron de tiu Pucolanmiksaĵo, ĉar ili alie disponigita tre por la kontraŭagado de iu puŝo kiu eble ekzistos per la konstruo de transversaj muroj kaj murapogiloj.
En la varmetario de la Termoj kaj en la baziliko de Konstantino, por alporti la puŝon bone ene de la muroj, la ĉefbarelarkaĵo de la halo estis prezentita sur ĉiu flanko kaj ripozis en serenaj kolonoj, kiuj konsistigis la ĉefan arkitekturan ornamadon.
En kazoj kie la kructrezorejintersekcado ne estis de la sama interspaco kiel tiuj de la ĉeftrezorejo, la arkes estis aŭ afektitaj tiel ke iliaj kurboj eble estos de la sama alteco, aŭ ili formis pli malgrandajn intersekciĝojn en la subaĵo de la trezorejo;
en ambaŭ de tiuj kazoj, aliflanke, la intersekciĝoj aŭ ingvenoj estis torditaj, por kiun estis tre malfacile formi centradon, kaj, krome, ili estis de malagrabla efiko: kvankam ĉiu provo estis farita por maski tion en la ornamado de la trezorejo per paneloj kaj krizhelpoj modeligitaj en stuko.
#000014
Unu el la plej fruaj ekzemploj de la enkonduko da la meza ripo estas trovita en la navo da Katedralo Lincoln, kaj tien la krestripo ne estas portita al la murripo.
Estis baldaŭ trovite, aliflanke, ke la konstruado de la reto estis multe faciligita per kromaj ripoj, kaj sekve ke ekzistis emo pliigi ilian numeron, tiel ke en la navo de Exeter Katedralo tri mezaj ripoj estis disponigitaj inter la murripo kaj la diagonala ripo.
Por maski la krucvojon de la diversaj ripoj, iliaj intersekciĝoj estis ornamitaj kun riĉe ĉizitaj estroj, kaj tiu praktiko pliiĝis en la enkonduko de alia mallonga ripo, konata kiel la lierne, esprimo en Francio donita al la krestripo.
Lierne-ripoj estas mallongaj ripoj krucantaj inter la ĉefripoj, kaj estis utiligitaj ĉefe same dekoraciaj ecoj, kiel, ekzemple, en la Liebfrauenkirche (1482) de Mühlacker, Germanio.
Unu el la plej bonaj ekzemploj de Lierne-ripoj ekzistas en la trezorejo de la orielo de Crosby Hall, London.
La emo pliigi la nombron da ripoj kaŭzis eksterordinarajn rezultojn en kelkaj kazoj, kiel en la koruso de Gloucester Cathedral, kie la ordinaraj diagonalaj ripoj iĝas nuraj ornamaj fasonadoj sur la surfaco de intersekcita pinta barelarkaĵo, kaj denove en la klostroj, kie la enkonduko de la fantrezorejo, formante konkav-flankan konoidon, resenditan al la principoj de la romia geometria trezorejo.
Tio estas plue montrita en la konstruado de tiuj fantrezorejoj, por kvankam en la plej fruaj ekzemploj ĉiu el la ripoj super la tas-de-akuzo estis sendependa trajto, poste ke ĝi estis trovita pli facila por ĉizi ilin kaj la reton el la solida ŝtono, tiel ke la ripo kaj reto estis sole dekoraciaj kaj havis neniujn konstruajn aŭ sendependajn funkciojn.
#000019
La fantrezorejo ŝajnus esti ŝuldinta sian originon al la apliko de centradoj de unu kurbo por ĉiuj ripoj, anstataŭe de havado de apartaj centradoj por la transversa, diagonala muro kaj mezaj ripoj;
ĝi estis faciligita ankaŭ per la enkonduko de la kvar-centrita arko, ĉar la pli malalta parto da la arko formis parton de la adoranto, aŭ konoidon, kaj la supraĵo povus esti etendita ĉe plezuro kun pli granda radiuso trans la trezorejon.
La plej simpla versio estas ke trovite en la klostroj de Gloucester Cathedral, kie la adorantoj renkontas unu la alian ĉe la pintkunveno, tiel ke ekzistas nur malgrandaj sekcioj inter la adorantoj en estiĝo plenanil.
En pli postaj ekzemploj, kiel en King's College Chapel, Kembriĝo, pro la granda grandeco de la trezorejo, ĝi estis trovita necesa enkonduki transversajn ripojn, kiuj estis postulataj por doni pli grandan forton.
Similaj transversaj ripoj estas trovitaj en la kapelo de Henry VII kaj en la dieclernejoj en Oksfordo, kie nova evoluo prezentis sin.
Unu el la difektoj de la adoranto volbas ĉe Gloucester estas la aspekto ĝi elastecoj de esti la duono mallevita en la muro;
mildigi tion, en la du konstruaĵoj ĵus citis, la kompleta konoido estas serena kaj traktita kiel juvelo.
#000020
La trezorejo de la Basilica of Maxentius (Baziliko de Maksencio), kompletigita fare de Konstantino, estis la lasta bonega laboro aranĝita en Romo antaŭ ĝia falo, kaj du jarcentoj pasas antaŭ ol la venonta grava evoluo estas trovita en la Church of the Holy Wisdom (Preĝejo de la Sankta Saĝeco) (Hagia Sofia) en Konstantinopolo.
Estas verŝajne ke la efektivigo de la granda antaŭeniĝo en la scienco de stangsaltado montrita en tiu preĝejo ŝuldis ion al la orienta tradicio de kupol stangsaltado vidita en la asiraj kupoloj, kiuj estas konataj al ni nur per la reprezentantaroj en la bareliefo de Nimrud, ĉar en la grandaj akvocisternoj en Istanbulo, konata kiel la Yere Batan Serai- (la subtera palaco) kaj Bin-birdirek (cisterno kun milo kaj oni kolonas), ambaŭ konstruite fare de Konstantino, ni trovas la intersekcajn ingventrezorejojn de la romianoj jam anstataŭigite per malgrandaj kupoloj aŭ kupoloj.
Tiuj kupoloj, aliflanke, estas de malgranda grandeco kiam komparite kun tio projekciita kaj aranĝita fare de Justinian en la Hagia Sofia.
Antaŭa al tio la plej granda kupolo estis tiu de la Panteono en Romo, sed tio estis portita sur enorman muron 20 ft dikaj, kaj kun la escepto de malgrandaj niĉoj aŭ niĉoj en la dikeco de la muro ne povus esti plilongigita, tiel ke Justinian ŝajne instrukciis sian arkitekton disponigi enorman duoncirklon aŭ absidon ĉe la orienta fino, simila absido ĉe la okcidenta parto, kaj grandaj arkes sur ambaŭ flankoj, la muroj sub kiuj estus trapikitaj kun fenestroj.
Male al la Panteono-kupolo, kies supraj partoj fariĝis el betono, bizancaj kupoloj estis faritaj de briko, kiuj estis pli malpeza kaj pli maldika, sed pli minacata per la fortoj penis sur ili.
#000021
Ekzistas unu alia rimarkinda trezorejo, ankaŭ konstruita fare de Justinian, en la Eklezio de la Saints Sergius kaj Bakĥo en Konstantinopolo.
La centra areo de tiu preĝejo estis okangula en plano, kaj la kupolo estas dividita en dek ses kupeojn;
el tiuj ok konsistas el larĝaj plataj grupoj leviĝantaj de la centro de ĉiu el la muroj, kaj la alternaj ok estas konkavaj ĉeloj super la anguloj de la oklatero, kiuj ekstere kaj interne donas al la tegmento la aspekton de ombrelo.
#000023
Kvankam la kupolo konsistigas la ĉefkarakterizaĵon de la bizanca eklezio, ĉie en Malgranda Azio estas multaj ekzemploj en kiuj la navoj estas volbitaj kun la duonronda barelarkaĵo, kaj tio estas la speco de trezorejo trovita ĉie en Sud Francio en la 11-a kaj 12-a jarcentoj, la nura ŝanĝo estanta la foja anstataŭigo de la pinta barelarkaĵo, adoptitaj ne nur pro ĝia penado de malpli puŝo, sed ĉar, tiel pinta de Fergusson (vol.
46), la tegmentaĵkaheloj estis metitaj rekte sur la trezorejo kaj malpli kvanto de plenigaĵo ĉe la pinto enestis postulata.
#000024
La kontinua puŝo de la barelarkaĵo en tiuj kazoj estis renkontita aŭ per duonrondaj aŭ pintaj barelarkaĵoj sur la navoj, kiuj havis nur duono de la interspacon de la navo;
de tio ekzistas interesa ekzemplo en la Kapelo de Sankta Johano en la Turo de Londono - kaj foje proksime de duon-barelaj trezorejoj.
La granda dikeco da la muroj, aliflanke, postulis en tiaj konstruoj ŝajnus esti kondukinta al alia solvo de la problemo de tegmentaĵo super preĝejoj kun nebruligeblaĵo, viz.
ke kiu estas trovita ĉie en Périgord kaj La Charente, kie serio da kupoloj portitaj sur pendentive'ojn kovritajn super la navo, la ĉefaj karakterizaĵoj de tiuj kupoloj estantaj la fakto ke la arkes portante ilin formas parton de la pendentive'oj, kiuj estas ĉiu konstruis en horizontalaj kursoj.
#000025
La intersekca kaj groinita trezorejo de la romianoj estis utiligita en la fruaj kristanaj eklezioj en Romo, sed nur super la navoj, kiuj estis relative de malgranda interspaco, sed en tiuj ekzistis emo kreskigi la centrojn de tiuj trezorejoj, kiuj iĝis iomete domaj;
en ĉiu tiuj kazoj centrado estis utiligita.
#000026
Gotika supervivo kaj la renesanco
#000027
Unu el la plej interesaj ekzemploj de la fantrezorejo estas ke super la ŝtuparo kondukanta al la halo de Christ Church College, kaj ĉi tie la kompleta konoido estas elmontrita en sia centro portita en centran kolonon.
Tiu trezorejo, ne konstruita ĝis 1640, estas escepta ekzemplo de la longa daŭrigo de tradicia metio, verŝajne en Oksfordo elsendita en sekvo de la malfrua stangsaltado de la enirejenirejoj al la altlernejoj.
Ventumilarkaĵoj estas aparta al Anglio, la nura ekzemplo aliranta ĝin en Francio estanta la juvelo de la Sinjorino-kapelo ĉe Caudebec, en Normandio.
#000028
En Francio, Germanio, kaj Hispanio la multipliko da ripoj en la 15-a jarcento kondukis al dekoraciaj trezorejoj de diversaj specoj, sed kun kelkaj eksterordinaraj modifoj.
Tiel en Germanio, rekonante ke la ripo jam ne estis necesa helpema trajto, ili fortranĉis ĝin subite, forlasante stumpeton nur;
en Francio, aliflanke, ili daŭre donis pli da graveco al la ripo, per farado de ĝi de pli granda profundo, trapikante ĝin kun bastonaraĵo kaj pendigante juvelojn de ĝi, kaj la reto iĝis horizontala ŝtono pavimanta metite sur la pinto de tiuj pimpaj vertikalaj retoj.
Tio estas la karakterizaĵo de la bonega Renesanclaboro en Francio kaj Hispanio;
sed ĝi baldaŭ kolapsis al itala influo, sen kiam la konstruado de trezorejoj revenis al la geometriaj surfacoj de la romianoj, aliflanke, ĉiam tiu ekonomio en centrado al kiu ili atribuis tiel multe da graveco, kaj pli precipe en malgrandaj strukturoj.
En grandaj trezorejoj, kun kie ĝi konsistigis gravan elspezon, la ĉefa fanfaronaĵo de kelkaj el la plej eminentaj arkitektoj estis ke centrado estis liverita, kiel en la kazo de la kupolo de la Santa Maria del Fiore en Florenco, konstruita fare de Filippo Brunelleschi, kaj Ferguson citas ekzemple la grandan kupolon de la eklezio ĉe Mousta en Malto, starigis en la unua duono de la 19-a jarcento, kiu estis konstruita tute sen centrado de iu speco.
#000029
Estas grave noti ke dum romiaj trezorejoj, kiel tiu de la Panteono, kaj bizancaj trezorejoj, kiel tio ĉe Hagia Sofia, ne estis protektitaj kontraŭ supre (t.e. la trezorejo de la interno estis la sama tiu oni vidis de la ekster), la eŭropaj arkitektoj de la Mezepoko, protektis siajn trezorejojn kun lignaj tegmentoj.
En aliaj vortoj, oni ne vidos gotikan trezorejon de la ekster.
La kialoj de tiu evoluo estas hipotezaj, sed la fakto ke la superkovrita bazilik formo antaŭis la epokon kiam trezorejoj komencas esti faritaj estas certe esti konsideritaj.
En aliaj vortoj, la tradicia bildo de tegmento prenis precedencon super la trezorejo.
#000031
La apartigo inter interno kaj ekstero - kaj inter strukturo kaj bildo - estis evoluigota tre celkonscie en la Renesanco kaj pretere, aparte post kiam la kupolo iĝis reinstalita en la okcidenta tradicio kiel pivota elemento en preĝejdezajno.
La kupolo de Mikelanĝelo por Baziliko de Sankta Petro de Romo en Romo, tiel restrukturitaj inter 1585 kaj 1590 de Giacomo della Porta, ekzemple, konsistas el du kupoloj de kiuj, aliflanke, nur la interna estas struktura.
Baltasar Neumann, en liaj barok preĝejoj, perfektigis malpezajn gipsootrezorejojn apogitajn per lignoframoj.
Tiuj trezorejoj, kiuj penis neniujn lateralajn premojn, estis perfekte konvenitaj por kompleksaj plafonumaj freskoj.
En Katedralo de Sankta Paŭlo en Londono ekzistas tre kompleksa sistemo de trezorejoj kaj fals-trezorejoj.
La kupolo kiun tiu unu vidas de la ekstero ne estas trezorejo, sed relative malpeza ligna-enkadrigita strukturo ripozanta sur nevideblaĵo - kaj por it aĝo altagrade origina - ĉenlinio trezorejo de briko, sub kiu estas alia kupolo, (la kupolo tiu unu vidas de la interno), sed de gipso apogita per lignoskeleto.
De la interno, oni povas facile supozi ke tiu unu rigardas la saman trezorejon kiun tiu unu vidas de la ekster.
#000032
Ekzistas du karakterizaj "aliaj riphavaj trezorejoj" (nomitaj "Karbandi" en la persa) en Hindio kiuj formas neniun parton de la evoluo de eŭropaj trezorejoj, sed estas tro rimarkindaj por esti transsaltitaj;
oni portas la centran kupolon de la Jumma Musjid ĉe Bijapur (A.D. 1559), kaj la aliaj estas Gol Gumbaz, la tombo de Muhammad Adil Shah II (Mohamedo Adil Shah II) (A.D. 1626-1660) en la sama urbo.
La trezorejo de ĉi-lasta estis konstruita super halo al 135 ft kvadrato, por porti duongloban kupolon.
La ripoj, anstataŭe de esti portitaj trans la angulojn nur, tiel donantajn okangulan bazon por la kupolo, estas portitaj laŭlarĝe al la plia moleo de la oklatero kaj sekve intersekcas unu la alian, reduktante la centrejon malfermiĝantan al 97 ft en diametro, kaj, de la pezo de la masonaĵo ili portas, funkcii kiel kontraŭbalancu al la puŝo de la kupolo, kiu estas metita reen forlasi trairejon proksimume 12 ft larĝan raŭndon la internon.
La interna diametro de la kupolo estas 124 ft, ĝia alteco 175 ft kaj la ripoj frapitaj de kvar centroj havas sian arĉbazon 57 ft de la planko de la halo.
La Jumma Musjid-kupolo estis de pli malgranda grandeco, sur kvadrato da 70 ft kun diametro de 57 ft, kaj estis portita sur pilastrojn nur anstataŭe de imense dikaj muroj kiel en la tombo;
sed ĉiu puŝo kiu eble ekzistos estis kontraŭagita memstare dissendo trans navoj al la ekstera muro.
#000033
La 20-a jarcento vidis grandajn progresojn en ŝtalbeton dezajno.
La apero de ŝelkonstruo kaj la pli bona matematika kompreno de hiperbolaj Paraboloidoj permesis tre maldikaj, fortaj trezorejoj esti konstruita kun antaŭe neviditaj formoj.
#000034
Volbo en la arĥitekturo kaj konstruteĥniko estas arkoforma parto de konstruaĵo (ekzemple plafono de ĉambro aŭ arko de ponto), konstruita per ŝtonoj de tiaj formoj kaj aranĝo, ke ili kuntenas sin per sia propra pezo super la profundo.
#000040
Se la volboripoj plurfoje interkruciĝas kiel la fadenoj de reto, oni diras retovolbo.
#000041
Ventumilvolbo, ankaŭ palmovolbo, disradia volbo[1] ekestas, se de la abutmentoj ĉe la muro deiras pli ol tri ripoj, pro kio po navero ne plu formiĝas la krucformo de la krucripovolbo, sed du ventumiloj, radioforme strebantaj unu kontraŭ la alia. Anglaj ventumilvolboj konsistas el konusformaj masonitaj ŝeloj supriĝaj de la ripokomencoj. Iliajn interspacojn oni kovris volbomeze per horizontaj platoj.[2]
#000042
Reta volbo de paroĥopreĝejo en Stirio
#000044
Palmovolbo de Jakobano-Preĝejo de Tuluzo
#000045
Ligna ripovolbo en Haarlem, Nederlando
#000046