Wikipedia's Dictionary as translated by GramTrans
#000000
Vortaro estas kolekto de vortoj en unu aŭ pluraj specifaj lingvoj, ofte aranĝitaj alfabete (aŭ fare de radikalulo kaj bato por ideografaj lingvoj), kiuj povas inkludi informojn pri difinoj, uzokutimon, etimologiojn, fonetikon, elparolojn, tradukon, ktp. [1] aŭ libron de vortoj en unu lingvo kun siaj ekvivalentoj en alia, foje konataj kiel leksikono.
Ĝi estas leksikografa produkto kiu montras interrilatojn inter la datenoj.
#000001
Larĝa distingo estas farita inter ĝeneralaj kaj specialecaj vortaroj.
Specialecaj vortaroj inkludas vortojn en specialistkampoj, prefere ol kompleta vico da vortoj en la lingvo.
Vortfaradaj eroj kiuj priskribas konceptojn en specifaj kampoj estas kutime vokitaj esprimojn anstataŭe de vortoj, kvankam ekzistas neniu interkonsento ĉu Leksikologio kaj terminologio estas du malsamaj kampoj de studo.
En teorio, ĝeneralaj vortaroj laŭsupoze [ citaĵo bezonis ] estas semasiologiaj, mapas vorton al difino, dum specialecaj vortaroj laŭsupoze estas onomasiologiaj, unuaj identigantaj konceptoj kaj tiam establantaj la esprimojn kutimis indiki ilin.
En praktiko, la du aliroj estas utiligitaj por ambaŭ tipoj.
Ekzistas aliaj specoj de vortaroj kiuj ne konvenas bonorde en ĉi-supran distingon, ekzemple dulingvaj (traduko) vortaroj, vortarojn de sinonimoj ( tezaŭroj), kaj rimvortarojn.
La vorto vortaro (nekvalifikita) estas kutime komprenita por rilati al ĝenerala cela unulingva vortaro.
#000002
Ekzistas ankaŭ kontrasto inter preskribaj aŭ priskribaj vortaroj;
la unuaj reflektas kio estas vidita kiel ĝusta uzo de la lingvo dum la lasta reflektas registritan faktan uzon.
Stilaj indikoj (ekz. "neformalaj" aŭ "vulgaraj") en multaj modernaj vortaroj ankaŭ estas konsideritaj per kelkaj kiel malpli ol objektive priskriba.
#000003
Kvankam la unuaj registritaj vortaroj devenas de sumeraj tempoj (tiuj estis dulingvaj vortaroj), la sistema studo de vortaroj kiel objektoj de scienca intereso mem estas 20-ajarcenta entrepreno, nomita leksikografio, kaj plejparte iniciatita fare de Ladislav Zgusta.
La naskiĝo de la nova disciplino ne estis sen konflikto, la praktikaj leksikologoj estantaj foje akuzita de aliaj de "mirigado" manko de metodo kaj kritik-unukolora reflektado.
#000004
Arabaj vortaroj estis kompilitaj inter la 8-a kaj 14-a jarcentoj p.K., organizante vortojn en rimsinsekvo (de la lasta silabo), per alfabeta sinsekvo de la radikaluloj, aŭ laŭ la alfabeta sinsekvo de la unua letero (la sistemo uzis en modernaj eŭropalingvaj vortaroj).
La moderna sistemo estis plejparte uzita en specialistvortaroj, kiel ekzemple tiuj de esprimoj de la Korano kaj Hadito, dum la plej multaj ĝeneralaj uzvortaroj, kiel ekzemple la Lisan al 'Arab (13-an jarcenton, daŭre la plej konata grandskala vortaro de la araba) kaj al-Qamus al-Muhit (14-a jarcento) listigis vortojn en la alfabeta sinsekvo de la radikaluloj.
La Qamus al-Muhit estas la unua praktika vortaro en la araba, kiu inkluzivas nur vortojn kaj iliajn difinojn, eliminante la apogajn ekzemplojn utiligitajn en tiaj vortaroj kiel la Lisan kaj la Oksforda Angla Vortaro .
#000006
La plej fruaj vortaroj en la angla lingvo estis glosaroj de francaj, hispanaj aŭ latinaĵoj kune kun siaj difinoj en la angla.
La vorto "vortaro" estis inventita fare de anglo vokis John of Garland (Necesejo de Garland) en 1220 - li skribis libron Dictionarius por helpi kun latina "eldirado".
Frua ne-alfabeta listo de 8000 anglaj vortoj estis la Elementarie, kreita fare de Richard Mulcaster en 1582.
#000009
La unua sole angla alfabeta vortaro estis A Table Alphabeticall , verkita fare de angla bazlerneja instruisto Robert Cawdrey en 1604.
La nura pluviva kopio estas trovita ĉe la Biblioteko Bodleian en Oksfordo.
Tiu vortaro, kaj la multaj imituloj kiuj sekvis ĝin, estis viditaj kiel unreliable kaj nenie proksime definitivaj.
Philip Stanhope, 4-a Grafo de Chesterfield daŭre lamentis en 1754, 150 jarojn post la publikigo de Cawdrey, kiu ĝi estas "speco de malhonoro al nia nacio, kiun ĝis nun ni havis ne ...
niaj vortaroj nuntempe estantaj pli konvene kion niaj najbaroj la nederlandanoj kaj la germanoj vokas ilia, vorto-librojn, ol vortaroj en la supera signifo de tiu titolo."
#000010
Daŭris ĝis A Dictionary of the English Language de Samuel Johnson (1755) ke pli fidinda angla vortaro estis produktita.
Multaj homoj hodiaŭ erare kredas ke Johnson skribis la unuan anglan vortaron: atestaĵo al tiu heredaĵo.
Proksime de tiu stadio, vortaroj evoluis por enhavi tekstajn referencojn por la plej multaj vortoj, kaj estis aranĝitaj alfabete, prefere ol per temo (antaŭe populara formo de aranĝo, kio signifis ke ĉiuj bestoj estus grupigitaj kune, ktp.).
La majstraĵo de Johnson povus esti taksita kiel unua se temas pri alporti ĉiujn tiujn elementojn kune, kreante la unuan "modernan" vortaron.
#000012
La vortaro de Johnson restis la angla-lingva normo dum pli ol 150 jaroj, ĝis la Oksforda Universitateldonejo komencis skribon kaj publikigante la Oksfordan Anglan Vortaron en fuŝkontaktofascikloj de 1884 pluen.
Daŭris preskaŭ 50 jarojn por kompletigi tiun enorman laboron, kaj ili finfine publikigis la kompletan OED en dek du volumoj en 1928.
Ĝi restas la plej ampleksa kaj fidinda anglalingva vortaro al tiu tago, kun revizioj kaj ĝisdatigoj aldonitaj fare de diligenta teamo ĉiujn tri monatojn.
Unu el la ĉefkontribuantoj al tiu moderna vortaro estis eks-armea kirurgo, William Chester Minor, kondamnita murdinto kiu estis enŝlosita al azilo por la krime freneza.
#000013
En 1806, amerika Noah Webster publikigis sian unuan vortaron, A Compendious Dictionary of the English Language (Compendious Dictionary de la Angla lingvo) .
En 1807 Webster komencis kompili vastigitan kaj tute ampleksan vortaron, An American Dictionary of the English Language; (Amerika Vortaro de la angla lingvo;) prenis dudek sep jarojn por kompletigi.
Por analizi la etimologion de vortoj, Webster lernis dudek ses lingvojn, inkluzive de la oldangla (anglosaksa), la germana, la greka, la latina, la itala, la hispana, la francan, la hebrean, araban, kaj sanskriton.
#000014
Webster kompletigis sian vortaron dum sia jaro eksterlande en 1825 en Parizo, Francio, kaj ĉe la Universitato de Kembriĝo.
Lia libro enhavis sepdek milvortojn, de kiuj dek du mil neniam aperis en publikigita vortaro antaŭe.
Kiel literumo reformanto, Webster kredis ke angla literumo reguloj estis unnecessar kompleksa, tiel ke lia vortaro lanĉis usonoangla literumojn, anstataŭigante "koloron" kun "koloro", anstataŭigante "ĉaron" per "ĉaro", kaj presanta "centro" anstataŭe de "centro".
Li ankaŭ aldonis amerikajn vortojn, kiel "mefito" kaj "skvaŝo", kiuj ne aperis en britaj vortaroj.
En la aĝo de sepdek, Webster publikigis sian vortaron en 1828;
En 1840, la dua eldono estis publikigita en du volumoj.
#000015
En ĝenerala vortaro, ĉiu vorto povas havi multoblajn signifojn.
Kelkaj vortaroj inkludas ĉiun apartan signifon en la sinsekvo de plej multe de la komuna uzokutimo dum aliaj listigas difinojn en historia sinsekvo, kun la plej malnova uzokutimo unue.
#000016
En multaj lingvoj, vortoj povas aperi en multaj malsamaj formoj, sed nur la nemalkreskita aŭ nekonjugita formo prezentiĝas kiel la kapvorto en la plej multaj vortaroj.
Vortaroj estas plej ofte trovitaj en la formo de libro, sed kelkaj pli novaj vortaroj, kiel StarDict kaj la New Oxford American Dictionary (Nova Oxford American Dictionary) estas vortarsoftvaro funkcianta per PDAoj aŭ komputiloj.
Ekzistas ankaŭ multaj retaj vortaroj alireblaj per la Interreto.
#000017
Laŭ la Manual of Specialized Lexicographies (Manlibro de Specialized Lexicographies) specialeca vortaro (ankaŭ referita kiel teknika vortaro) estas vortaro kiu fokusas sur specifa fakaro.
Sekvante la priskribon en La Dulingva LSP Vortaro, leksikografoj klasifikas specialecajn vortarojn en tri tipojn.
Multi-kampa vortaro larĝe kovras plurajn fakarojn (ekz. komercovortaro), unu-kampa vortaro mallarĝe kovras unu specialan fakaron (ekz. leĝo), kaj sub-kampa vortaro kovras pli specialigitan kampon (ekz. konstitucia juro).
Ekzemple, la 23-lingva Inter-Active Terminology for Europe (Interaga Terminologio por Eŭropo) estas multi-kampa vortaro, la American National Biography estas unu-kampo, kaj la African American National Biography Project (Afrika amerika Nacia Biografio-Projekto) estas sub-kampa vortaro.
Laŭ ĉi-supra priraportaddistingo inter "minimumigado de vortaroj" kaj "maksimumigado de vortaroj", multi-kampaj vortaroj tendencas minimumigi priraportadon trans fakaroj (ekzemple, Oxford Dictionary of World Religions (Oksfordo Vortaro de Mondo-Religioj) kaj Yadgar Dictionary of Computer and Internet Terms ) [21] dum unu-kampaj kaj sub-kampaj vortaroj tendencas maksimumigi priraportadon ene de limigita fakaro ( The Oxford Dictionary of English Etymology (La Oksforda Vortaro de Angla Etimologio) ).
'Fonetika vortaro estas unu] tio permesas al la leganto lokalizi vortojn proksime de la "maniero ili solida", t.e. vortaro kiu egalas oftajn aŭ fonetikajn misliterumojn kun la ĝusta literumo de vorto;
tia vortaro utiligas elparolon reliterumo por helpi la serĉon por aŭ rekono de vorto, kaj devias de prononcvortaro, kiel ekzemple la CMU Prononcvortaro, kiu mapas de skriba vorto ĝis sia elparolo en elektita dialekto.
#000018
Alia variaĵo estas la glosaro, alfabeta listo de difinitaj esprimoj en specialigita kampo, kiel ekzemple medicino ( medicina vortaro).
#000019
La plej simpla vortaro, difina vortaro, disponigas kernglosaron de la plej simplaj signifoj de la plej simplaj konceptoj.
De tiuj, aliaj konceptoj povas esti klarigitaj kaj difinitaj, aparte por tiuj kiuj unue lernas lingvon.
En la angla, la komercaj difinaj vortaroj tipe inkludas nur unun aŭ du signifojn de malpli ol 2000 vortoj.
Kun tiuj, la resto de la angla, kaj eĉ la 4000 plej oftaj anglaj idiomaĵoj kaj metaforoj, povas esti difinita.
#000020
Leksikografoj aplikas du bazajn filozofiojn al la difinado de vortoj:
Noah Webster, fervora pri forĝado de klara identeco por la amerika lingvo, ŝanĝis literumojn kaj akcentis diferencojn en signifo kaj elparolo de kelkaj vortoj.
Tial usona angla nun uzas la literumon koloro dum la resto de la anglalingva mondo preferas koloron.
(Simile, brita anglo poste spertis kelkajn literumon ŝanĝoj kiuj ne influis usonan anglan;
vidu plu ĉe la usona kaj brita angla literumo diferencoj.
#000021
Grandaj 20-ajarcentaj vortaroj kiel ekzemple la Oxford English Dictionary (OED) kaj Webster's Third estas priskribaj, kaj provo priskribi la faktan uzon de vortoj.
La plej multaj vortaroj de la angla nun aplikas la priskriban metodon al la difino de vorto, kaj tiam, ekstere de la difino mem, aldonas informojn avertantajn legantojn pri sintenoj kiuj povas influi siajn elektojn sur vortoj ofte konsiderite vulgaraj, ofensivaj, eraraj, aŭ facile konfuzis.
Merriam-Webster estas subtila, nur aldonante kursivigitajn notaciojn kiel ekzemple, foje ofensivon aŭ nestandon (nenorman).
American Heritage iras plu, diskutante temojn aparte en multaj "uzokutimnotoj."
Encarta disponigas similajn notojn, sed estas pli preskriba, proponavertoj kaj admonoj kontraŭ la uzo de certaj vortoj konsideritaj per multaj kiel ofensiva aŭ analfabeta, kiel ekzemple, "ofensiva esprimo por ...
#000022
Pro la ĝeneraligita uzo de vortaroj en lernejoj, kaj ilia akcepto de multaj kiel lingvadminstracioj, ilia traktado de la lingvo influas uzokutimon certagrade, kun eĉ la plej priskribaj vortaroj disponigantaj konservativan kontinuecon.
En la longa kuro, aliflanke, la signifoj de vortoj en la angla estas ĉefe determinitaj per uzokutimo, kaj la lingvo estas ŝanĝita kaj kreita ĉiun tagon.
Kiel Jorge Luis Borges diras en la prologo al "El-otro, elmismo":
" It is often forgotten that (dictionaries) are artificial repositories, put together well after the languages they define. The roots of language are irrational and of a magical nature. "
#000023
Foje la sama vortaro povas esti priskriba en kelkaj domajnoj kaj preskriba en aliaj.
Ekzemple, laŭ Ghil'ad Zuckermann, la Oksforda-Angla-Hebrea-Vortaro estas "ĉe milito kun si mem": dum ĝia priraportado (vortfaradaj eroj) kaj glosoj (difinoj) estas priskribaj kaj konversaciaj, ĝia vokaligo estas preskriba.
Tiuj internaj konfliktorezultoj en absurdaj frazoj kiel ekzemple hej taharóg otí kshetiré min asíti lamkhonít (ŝi ŝiros min tute malsaman kiam ŝi vidas kion mi faris al la aŭto).
Dum hej taharóg otí, laŭlitere "ŝi mortigos min", estas konversacia, min (variaĵo de ma' kio ')
estas arkaika, rezultigante kombinaĵon kiu estas nepriskribebla en reala vivo.
#000024
Kontraste al tradiciaj vortaroj, kiuj estas dizajnitaj por esti uzitaj fare de homoj, vortaroj por komputila lingvistiko (NLP) estas konstruitaj por esti uzitaj per komputilaj programoj.
La fina uzanto estas homo sed la rekta uzanto estas programo.
Tia vortaro ne bezonas povi esti presita en papero.
La strukturo de la enhavo ne estas linia, ordigita eniro proksime de eniro sed havas la formon de kompleksa reto (vidu Diatezalternon).
Ĉar la plej multaj el tiuj vortaroj kutimas kontroli maŝintradukadojn aŭ trans-langan informserĉadon (CLIR) la enhavo estas kutime plurlingva kaj kutime de enorma grandeco.
Por permesi formaligitan interŝanĝon kaj fuziadon de vortaroj, Iso-normo nomita Lexical Markup Framework (LMF) estis difinita kaj uzita inter la industria kaj akademia komunumo.
#000025
Unulingva la vortaro de lernanto La vortaron de progresinto
#000026
En multaj lingvoj, kiel ekzemple la angla lingvo, la elparolo de kelkaj vortoj ne estas ŝajna de ilia literumo.
En tiuj lingvoj, vortaroj kutime disponigas la elparolon.
Ekzemple, la difino por la vorto vortaro eble estos sekvita per la Internacifonetikalfabeto literumo / ˈ d ɪ k ʃ ə n ɛr I / .
Usonoangla-vortaroj ofte utiligas sian propran elparolon reliterum sistemoj kun diakritaj signoj, ekzemple vortaro estas respeleitaj kiel "dĭk ′ shə-nĕr′ē" en la American Heritage Dictionary.
La IPA estas pli ofte uzita ene de la Britŝtatkomunumo-landoj.
Ankoraŭ aliaj utiligas sian propran elparolon reliterumsistemoj sen diakritaj signoj: ekzemple, vortaro povas esti respeleita kiel DIK-shə-nair-ee .
Kelkaj retaj aŭ elektronikaj vortaroj disponigas aŭdiosurbendigadojn de vortoj estantaj parolitaj.
#000027
Historiojn kaj priskriboj de la vortaroj de aliaj lingvoj inkludas:
#000029
La aĝo de la Interreto alportis retajn vortarojn al la skribotablo kaj, pli ĵuse, al la ŝika telefono.
David Skinner en 2013 notis ke, "Inter la furordekavizoj sur Merriam-Webster Online en tiu momento estas "holismaj, pragmata, avertrimarko, esotera" kaj "burĝa."
Instrujnuzantojn pri vortoj ili ne jam konas estis, historie, celo de leksikografio, kaj modernaj vortaroj faras tiun puton."
#000031
Double-Tongued Dictionary (uzanto generis enhavon)
Pseŭdovortaro (ekskluzive uzant-difinitaj neologismoj, kun humura intenco)
Urban Dictionary (multe da la kontenta efemera slangoterminologio, iu kun fontoj)
Vikivortaro (plurlingva vortaro, Wikimedia Foundation projekto)
#000033
COBUILD, granda korpuso de angla teksto
#000034
Pli mallonga Oksforda la angla
#000042
Kunlabora Internacia vortaro de anglo
#000043
Vortaro estas listo de vortoj de iu lingvo kun diversaj informoj pri ilia uzado. Ĵargone vortarfarado estas nomata leksikografio, vortarfarantoj estas nomataj leksikografoj.
#000045
Vortaro konsistas el noticoj, kiujn oni kutime nomas artikoloj. Ĉiu notico enhavas almenaŭ unu kapvorton. Iuj vortaroj en sama notico priskribas plurajn kapvortojn, ekzemple sub la kapvorto tablo priskribas ankaŭ tabla, skribotablo, kaj tiel plu.
#000046
Difinvortaro prezentas difinon por ĉiu senco de kapvorto. aldone al difino aŭ difinoj ĝi ofte prezentas elparolon, fleksiojn, ekzemplajn frazojn, ilustraĵojn. Ĝi ankaŭ povas referenci al aliaj vortoj rilataj al la kapvorto laŭ formo, ekzemple:
#000047
aŭ rilataj al la kapvorto laŭ senco, ekzemple:
#000048
Oni povas nomi rilatvortaroj la verkojn, kiuj mencias nur intervortajn rilatojn. Iuj koncernas nur formojn, ekzemple rimvortaroj... Aliaj koncernas sencrilatojn, kaj oni kelkfoje nomas ilin tezaŭroj.
#000050
Fakvortaro estas vortaro de faklingvo, ordinare pri pli ampleksa temo ol terminaro kaj kun pli priskriba intenco. Tiaj povas esti teĥnika vortaro, ĥemia vortaro kaj similaj.
#000051
Tradukvortaro prezentas por ĉiu kapvorto tradukojn en cellingvo. En tradukvortaro ekzemploj kaj frazeologio pli gravas ol en unulingva vortaro, ĉar unu vorto ricevas diversajn tradukojn laŭ la kuntekstoj.
#000052
Nova speco de traduka vortaro estas frazaro, kiu tradukas kompletajn frazojn. Se oni serĉas tradukon por vorto, oni serĉas la frazojn, en kiuj tiu vorto estas uzata. Ĝis nun eble la sola speco de tia frazaro estas la interreta Tatoeba. Enestas en marto 2015 ĉ. 3.700.000 frazoj en 182 diversaj lingvoj, el kiuj ĉ. 531.000 frazoj estas en angla, 368.000 en Esperanto, ĉ. 304.000 en germana kaj 312.000 en itala. La tre alta pozicio de Esperanto bone prezentas la eblecojn de Esperanto.
#000053
Dulingvaj vortaroj ekzistas deĉifraj kaj kodigaj. Ekzemple kiam angla-franca vortaro estas destinita por francoj, ĝi estas deĉifra (helpas kompreni anglan tekston), kiam ĝi estas destinita por angloj, ĝi estas kodiga (helpas krei tekstojn en la franca). Vortaro destinita por francoj havas ĉiujn klarigojn franclingvajn, vortaro servota al angloj havas la samajn klarigojn angle. Sed ili diferencas ankaŭ laŭ elekto de la kapvortoj kaj laŭ ilia traduko, ĉar unu rezulton oni ricevas el vidpunkto kiel kompreni anglan vorton kaj alian rezulton el vidpunkto kiel trovi plej taŭgan ekvivalenton en la franca.
#000055
Papera vortaro konsistas el ĉefparto, kiu entenas la noticojn, kaj eventuale el krompartoj, kiaj kompletigaj listoj kaj indeksoj. La ordigo de noticoj estas plejofte aboca, laŭ la alfabeto. Fakvortaroj kelkfoje preferas iun sisteman ordigon laŭ temoj kaj subtemoj. En ĉiuj okazoj indekso povas prezenti la alian ordon: tema indekso kompletigas aboce ordigitan noticaron, aboca indekso kompletigas teme ordigitan noticaron. Iuj vortaroj apartigas iujn informojn en proprajn listojn: mallongigoj, proverboj, gramatikaĵoj...
#000056
Papera ambaŭdirekta tradukvortaro havas du partojn: de la unua al la dua lingvo, kaj de la dua al la unua.
#000057
Komputaj vortaroj povas imiti la ordojn de paperaj vortaroj. Sed taŭgaj serĉiloj adaptas laŭvole la prezenton de la informoj, tiel ke la demando pri strukturo kaj ordigo iĝas demando pri taŭgaj serĉalgoritmoj kaj interfacoj.
#000058
Delonge estas debato pri la principoj de vortaroj: ĉu vortaro spegulu la ĉiutagan uzon de lingvo, aŭ ĉu ĝi spegulu ties "ĝustan" uzon - ĉu ĝi priskribu aŭ preskribu? En Anglio, ekzemple, vortaroj eldonitaj de akademiaj eldonistoj kiel Oxford University Press antaŭe ofte emfazis la "ĝustan" uzon. Hodiaŭ vortaro ĝenerale spegulas la ĉiutagan lingvon, tamen ofte estas avertoj pri neformala, familiara kaj slanga uzadoj de vortoj kaj pri kazoj kie iu uzo de vorto aŭ esprimo povus ofendi. La Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto indikas kie la aŭtoroj kredas ke iu (fojfoje ofte vidata) uzo de vorto evitindas, sed plejparte tio ne estas kutime en alilingvaj modernaj vortaroj.
#000059
En Britio la unuaj vortaroj (ekzemple tiu de Samuel Johnson) ludis gravan rolon rilate la normigon de la literumo de la angla.
#000060
En multaj lingvoj estas dialektoj kaj regionaj formoj de la lingvo. Leksikografoj devas decidi ĉu vortaro enhavos tiajn variaĵojn. Foje estas apartaj vortaroj por dialektoj ktp.
#000061
Esperantaj vortaroj en la reto
#000062
vortaro.info - la esperanto vortaro.
ViVo, "super"vortaro, kiu konsultas plurajn vortarojn samtempe
#000063