Konspira teorio estas klarigo de okazaĵo aŭ situacio kiu alvokas nepravigeblan komploton, ĝenerale unu implikante kontraŭleĝan aŭ damaĝan agon aranĝitan fare de registaro aŭ aliaj potencaj aktoroj.
Konspiraj teorioj ofte produktas hipotezojn kiuj kontraŭdiras la dominan komprenon de historio aŭ simplaj faktoj.
#000001
Laŭ la politika sciencisto Michael Barkun, konspiraj teorioj dependas de la vido ke la universo estas regita per dezajno, kaj enkarnigas tri principojn: nenio okazas per akcidento, nenio estas kiel ĝi ŝajnas, kaj ĉio estas ligita.
Alia komuna trajto estas ke konspiraj teorioj evoluas asimili whatever indicon ekzistas kontraŭ ili, tiel ke ili iĝas, kiel Barkun skribas, fermitan sistemon kiu estas nemalpruvebla, kaj tial "kredaĵo prefere ol pruvo".
#000002
La altiroj de konspira teorio
#000005
Laŭ John Ayto, la frazo konspira teorio estis origine neŭtrala esprimo kaj akiris pejorativan implicon nur en la 1960-aj jaroj, kun implico ke la teoriulo estas paranoja.
Lanco de Haven-Smith simile indikis ke la esprimo estis deplojita en la 1960-aj jaroj fare de la Central Intelligence Agency (CIA) por misfamigi atencon kontraŭ John Fitzgerald Kennedy-konspirajn teoriojn.
Robert Blaskiewicz malaprobas tiajn asertojn, asertante anstataŭe ke la esprimo ĉiam estis malestima kaj montrante al ekzemploj montrante ke tio estis tiel ekde la deknaŭa jarcento.
#000007
Konspira teorio povas preni ajnan aferon kiel sia subjekto, sed certaj subjektoj altiri pli bonegan intereson ol aliaj.
Preferitaj subjektoj inkludas famajn mortojn, registaraktivecojn, novajn teknologiojn, terorismon kaj demandojn de fremda vivo.
Inter la plej longe ekzistantaj kaj plej vaste rekonis ke konspiraj teorioj estas nocioj koncerne la murdon de John F. Kennedy, la Apolono lunalteriĝoj (1969) kaj la 9/11 teroraj atakoj, same kiel multaj teorioj apartenantaj al kvazaŭaj intrigoj por mondregado de diversaj grupoj kaj realaj kaj imaga.
#000008
Kelkaj akademiuloj kverelas ke konspiraj teorioj post kiam limigite al marĝenaj spektantaroj fariĝis ordinaraj en amaskomunikiloj, kontribuante al konspiracismo aperanta kiel kultura fenomeno en Usono de la malfruaj 20-a kaj fruaj 21-a jarcentoj.
Laŭ antropologoj Todd Sanders kaj Harry G. West, indico indikas ke larĝa sekco [ kvantigi ] de amerikanoj hodiaŭ donas fidon al almenaŭ kelkaj konspiraj teorioj.
Kredo je konspiraj teorioj fariĝis tial temo de intereso por sociologoj, psikologoj kaj ekspertoj en folkloro.
#000009
Konspiraj teorioj ĉeestas vaste sur la Reto en la formo de blogoj kaj YouTube vidbendoj, same kiel en socia amaskomunikilaro.
Ĉu la Reto pliigis la tropezon de konspiraj teorioj aŭ ne estas malferma esplordemando.
La ĉeesto kaj reprezentado de konspiraj teorioj en serĉil rezultoj estis monitoritaj kaj legitaj, montrante signifan varion trans malsamaj temoj, kaj ĝeneralan foreston de bonfamaj, altkvalitaj ligiloj en la rezultoj.
#000010
Jesse Walker (2013) identigis kvin specojn de konspiraj teorioj:
#000012
La "Enemy Outside" rilatas al teorioj bazitaj sur figuroj asertitaj por esti intriganta kontraŭ komunumo de ekstere.
La "Enemy Within" trovas la konspirantojn kaŝatendi ene de la nacio, neapartigebla de ordinaraj civitanoj.
La "Enemy Above" implikas potencajn homojn manipulantajn la okazaĵojn por sia propra gajno.
La "Enemy Below" havas la malsuperajn klasojn laborante por renversi la socian ordon.
La "Bonintencaj komplotoj" estas mildaj fortoj kiuj laboras malantaŭ la scenoj por plibonigi la mondon kaj helpi al homoj.
#000013
Barkun identigis tri klasifikojn de konspira teorio:
#000015
Murray Rothbard kverelas en favoro de modelo kiu kontrastas "profundajn" konspirajn teoriojn por "shallow" tiajn.
Laŭ Rothbard, "malprofunda" teoriulo observas okazaĵon kaj demandas Cui bono ?
"), salti al la konkludo ke postulita profitanto respondecas pri sekrete influado de la okazaĵoj.
Aliflanke, la "profunda" komplotmaniulo komencas kun suspekto, kaj tiam elserĉas indicon.
Rothbard priskribas tiun lastan aktivecon kiel demandon pri konfirmado kun certaj faktoj onies komenca paranojo.
#000017
Teorioj implikantaj multoblajn konspirantojn kiuj estas pruvitaj por esti ĝustaj, kiel ekzemple la skandalo Watergate, [20] estas kutime referitaj kiel "esploranta ĵurnalismo" aŭ "historia analizo" prefere ol konspira teorio.
Kompare, la esprimo "Watergate konspirateoria" estas uzita por rilati al gamo da hipotezoj ke en kiu tiuj kondamnitaj en la komploto estis fakte la viktimoj de pli profunda komploto.
#000018
Noam Chomsky kontrastas konspiran teorion al institucia analizo kiu temigas plejparte la publikan, longperspektivan konduton de publike konataj institucioj, en kiel registrite, ekzemple, sciencaj dokumentoj aŭ ĉefkomunikiloj raportoj.
Konspira teorio inverse postulas la ekziston de sekretemaj koalicioj de individuoj kaj konjektas pri iliaj kvazaŭaj agadoj.
#000019
Clare Birchall en King's College priskribas konspiran teorion kiel "formon de populara scio aŭ interpreto".
[ a ] La uzo de la vorto "scio" ĉi tie indikas manierojn en kiu konspira teorio povas esti pripensita rilate al legitimaj reĝimoj de sciado.
[b] La rilato inter legitima kaj nelegitima scio, Birchall postulas, estas pli proksima ol oftaj rifutoj de konspira teorio interbatalas.
#000020
La historiisto Richard Hofstadter traktis la rolon de paranojo kaj konspiracismo dum amerika historio en sia 1964 eseo The Paranoid Style in American Politics .
La klasika The Ideological Origins of the American Revolution de Bernard Bailyn (1967) notas ke simila fenomeno povus esti trovita en Ameriko dum la tempo irante antaŭ la Usona Revolucio.
Conspiracism etikedas la sintenojn de homoj same kiel la specon de konspiraj teorioj kiuj estas pli tutmonda kaj historia en proporcio.
#000021
La esprimo "conspiracismo" estis plue popularigita fare de akademia Frank P. Mintz en la 1980-aj jaroj.
Laŭ Mintz, konspiracismo indikas "kredon je la supereco de komplotoj en la disvolvaĵo de historio": [27]
#000022
Conspiracism servas la bezonojn de diversspecaj politikaj kaj sociaj grupoj en Ameriko kaj aliloke.
Ĝi identigas elitojn, riproĉas ilin ekonomiaj kaj sociaj katastrofoj, kaj supozas ke aferoj estos pli bonaj post kiam populara ago povas forigi ilin de potencaj pozicioj.
Kiel tia, konspiraj teorioj ne karakterizas specialan epokon aŭ ideologion.
#000023
Justin Fox de Time Magazine notis ke Wall Street-borsistoj estas inter la plej komplot-inklina grupo de homoj, kaj atributas tion al la realeco de kelkaj financmerkataj komplotoj, kaj al la kapablo de konspiraj teorioj por disponigi necesan orientiĝon en la daŭraj movadoj de la merkato.
Laŭ Vulpo, la plej multaj bonaj enketemaj raportistoj ankaŭ estas komplotmaniuloj.
#000024
Harry G. West kaj aliaj notis ke dum komplotmaniuloj ofte povas esti flankenbalaitaj kiel marĝena malplimulto, certa indico indikas ke larĝa gamo de la amerika populacio konservas kredon je konspiraj teorioj.
Okcidenta ankaŭ komparas tiujn teoriojn kun hipernaciismo kaj religia fundamentismo.
#000025
Multaj verkintoj sugestis ke konspira teorio konservas konsiderindan popularecon en Ameriko pro historio de kelkaj elstaraj konfirmitaj komplotoj.
#000026
Matthew Gray notis ke konspiraj teorioj estas ĝenerala kvalito de araba kulturo kaj politiko.
Variaĵoj inkludas komplotojn implikantajn koloniismon, Cionismon, superpotencojn, petrolon, kaj la militon sur terorismo, kiu povas esti referita kiel War against Islam (Milito kontraŭ Islamo).
Ekzemple, The Protocols of the Elders of Zion (La Protokoloj de laj Aĝestroj de Jerusalemo) , fifama falsaĵo dokumento asertanta esti juda plano por mondregado, estas ofte legita kaj antaŭenigita en la islama mondo.
Roger Cohen sugestis ke la populareco de konspiraj teorioj en la araba mondo estas "la finfina rifuĝo de la senpova".
Al-Mumin Said notis la danĝeron de tiaj teorioj, ĉar ili "konservas nin ne nur de la vero sed ankaŭ de alfrontado de niaj faŭltoj kaj problemoj".
#000027
La ĝeneraligita kredo je konspiraj teorioj fariĝis temo de intereso por sociologoj, psikologoj, kaj ekspertoj en folkloro ekde minimume la 1960-aj jaroj, kiam kelkaj konspiraj teorioj ekestis koncerne la murdon de U.S. President John F. Kennedy.
Türkay Salim Nefes substrekas la politikan naturon de konspiraj teorioj.
Li sugestas ke unu el la plej gravaj karakterizaĵoj de tiuj raportoj estas ilia provo riveli la "realajn sed kaŝajn" povorilatojn en sociaj grupoj.
#000028
La politika sciencisto Michael Barkun, diskutanta la uzokutimon de "konspira teorio" en nuntempa amerika kulturo, diras ke tiu esprimo estas uzita por kredo kiu klarigas okazaĵon kiel rezulto de sekreta intrigo de escepte potencaj kaj ruzaj konspirantoj por atingi malican finon.
: 3 [42] Laŭ Barkun, la apelacio de konspiracismo estas trioblaj:
#000029
"Unue, konspiraj teorioj postulas klarigi kio institucia analizo ne povas.
Ili ŝajnas soni racie de mondo kiu estas alie konfuza.
Due, certe tion laŭ alloge simpla maniero, per disigado de la mondo akre inter la fortoj de lumo, kaj la fortoj de mallumo.
Ili spuras ĉion malbonaj reen al ununura fonto, la konspirantoj kaj siaj agentoj.
Trie, konspiraj teorioj ofte estas prezentitaj kiel specialaĵo, sekreta scio nekonataj aŭ neagnoskita per aliaj.
Por komplotmaniuloj, la masoj estas cerbolavita grego, dum la komplotmaniuloj en la sciigo povas gratuli sin pri penetrado de la trompoj de la komplotantoj."
#000030
Humanismaj psikologoj kverelas ke eĉ se postulita paciencludo malantaŭ kvazaŭa komploto preskaŭ estas ĉiam perceptita kiel malamika, tie ofte restas elemento de trankviligo por teoriuloj.
Tio estas ĉar estas konsolo imagi ke malfacilaĵoj en homaj aferoj estas kreitaj fare de homoj, kaj restas ene de homa kontrolo.
Se paciencludo povas esti implikita, povas ekzisti espero de rompado de sia potenco aŭ de interligado de ĝi.
Kredo je la povo de paciencludo estas implica aserto de humaneco - senkonscia aserto tiu viro respondecas pri sia propra sorto.
#000031
Homoj formulas konspirajn teoriojn por klarigi, ekzemple, povorilatojn en sociaj grupoj kaj la perceptita ekzisto de malbonaj fortoj.
[c] [42] [40] [41] Proponitaj psikologiaj originoj de konspirteorising inkludas projekcion;
la persona bezono klarigi "signifan okazaĵon [kun] signifan celon;
"kaj la produkto de diversaj specoj kaj stadioj de pensmalsano, kiel ekzemple paranoja emo, varianta en severeco al diagnozeblaj mensmalsanoj.
Kelkaj homoj preferas socipolitikajn klarigojn super la sensekureco de renkontado hazardoj, neantaŭvideblaj, aŭ alie neklarigeblaj okazaĵoj.
#000032
Laŭ Berlet kaj Liono, "Conspiracism SIC speciala rakonto-formo de vickulpigado-tio-kadroj fifamigit malamiko kiel parto de vasta insida intrigo kontraŭ la ĝenerala bono, dum ĝi valorigas la vickulpiganton kiel heroo por tonigado de la alarmo".
#000033
Kelkaj psikologoj kredas ke serĉo pri signifo estas ofta en konspiracismo.
Post kiam ekkonite, konfirmbiaso kaj evitado de kogna disonanco povas plifortikigi la kredon.
En kunteksto kie konspira teorio fariĝis populara ene de socia grupo, komunuma plifortikigo povas egale ludi rolon.
Esplorado aranĝita ĉe la Universitato de Kent indikis ke homoj povas esti influitaj de konspiraj teorioj sen esti konscia ke iliaj sintenoj ŝanĝiĝis.
Post legado de popularaj konspiraj teorioj pri la morto de princino Diana, partoprenantoj en la studo ĝuste taksis kiom multe la sintenoj de siaj kunuloj ŝanĝiĝis, sed signife subtaksis kiom multe siaj propraj sintenoj kreskis por preferi konspirajn teoriojn.
#000034
En artikolo en Scientific American Mind, (2013) psikologo Sander-kamioneto der Lindeno argumentas ekzistas konverĝa scienca indico ke (1) homoj kiuj kredas je unu komploto apogas supozeble aliajn (eĉ kiam malkongrue);
en kelkaj kazoj, konspirideiĝo estis asociita kun paranojo kaj skizotipy;
konspiracistmondrigardoj tendencas bredi malfidon de etablitaj sciencaj principoj, kiel ekzemple la unuiĝo inter fumado kaj kancero aŭ mondvarmiĝo kaj CO2 emisioj;
kaj (4) konspirideiĝo ofte igas homojn vidi padronojn kie neniuj ekzistas.
Van der Lindeno ankaŭ elpensis la esprimon La komploto-efiko.
#000036
Kelkaj historiistoj argumentis ke ekzistas elemento de psikologia projekcio en konspiracismo.
Tiu projekcio, laŭ la argumento, estas manifestita en la formo de atribuo de nedezirindaj karakterizaĵoj de la memo al la konspirantoj.
Historiisto Richard Hofstadter deklaris tion:
#000037
estas forte rezisti la konkludon ke tiu malamiko estas koncerne multajn punktojn la projekcio de la memo;
kaj la idealo kaj la neakcepteblaj aspektoj de la memo ricevas al li.
La malamiko povas esti la kosmopolita intelektulo, sed la paranojulo superatutos lin en la aparataro de stipendio ...
la Ku-Kluks-Klano imitis Katolikismon al la punkto de surmetado de pastraj ornatoj, evoluigante kompleksan riton kaj same kompleksan hierarkion.
La John Birch Society kopias komunistajn ĉelojn kaj kvazaŭ-sekretan operacion tra "antaŭaj" grupoj, kaj anoncas senkompatan procesigon de la ideologia milito laŭ linioj tre simila al tiuj kiujn ĝi trovas en la komunista malamiko.
Reprezentantoj de la diversaj fundamentismaj kontraŭ-komunisto- "krucmilitoj" malkaŝe esprimas sian admiron por la dediĉo kaj disciplino la komunistan celon vokojn antaŭen.
#000038
Hofstadter ankaŭ konata ke "seksa libereco" estas kutimaĉo ofte atribuita al la celgrupo de la konspiracisto, notante tiel "tre ofte la fantaziojn de fidelkredantoj riveli fortajn sadomasokimajn ellasejojn, imagive esprimiten, ekzemple, en la ĝojo de kontraŭ-masonistoj kun la krueleco de Framasonpunoj."
Studo (2011) trovis ke tre makiavelaj homoj pli kredas je konspiraj teorioj, de kiam ili mem estus pli da volado por okupiĝi pri komploto kiam supozeble metite en la saman situacion kiel la kvazaŭaj konspirantoj.
#000039
Por kelkaj individuoj, obsedanta devigo kredi, pruvi, aŭ rerakonti konspiran teorion povas indiki unun aŭ kombinaĵon de bon-understood psikologiaj kondiĉoj, kaj aliajn hipotezajn: paranojo, neon, skizofrenion, averaĝa mondosindromon.
#000041
Christopher Hitchens priskribis konspiran teorion kiel la "aŭtajn haladzojn de demokratio": [47]
la neevitebla rezulto de granda informkvanto cirkulanta inter granda nombro da homoj.
#000042
Konspiraj teorioj povas esti emocie kontentigaj, de asignado de kulpigo al grupo al kiu la teoriulo ne apartenas kaj tiel absolvan la teoriulon de morala aŭ politika respondeco al socio.
Same, Roger Cohen skribo por The New York Times diris tion, "kaptitajn mensojn;
feriejo al konspira teorio ĉar ĝi estas la finfina rifuĝo de la senpova.
Se vi ne povas ŝanĝi vian propran vivon, ĝi devas esti tiel iom da pli granda forto kontrolas la mondon."
#000043
Sociologia historiisto Holger Herwig trovita en studado de germanaj klarigoj por la originoj de 1-a Mondmilito, "Tiujn okazaĵojn kiuj estas plej gravaj malfacilas kompreni, ĉar ili altiras la plej grandan atenton de mitproduktantoj kaj ĉarlatanoj."
#000044
Konspiraj teorioj povas ekesti kiam indico havebla en la publika arkivo ne korespondas kun la la komuna aŭ oficiala versio de okazaĵoj.
En tiu rilato, konspiraj teorioj foje povas helpi elstarigi "blindmakulojn" en la komunaj aŭ oficialaj interpretoj de la okazaĵoj.
#000045
Franca sociologo Bruno Latour sugestas ke la ĝeneraligita populareco de konspiraj teorioj en amaskulturo povas esti pagenda, delvis, al la penetra ĉeesto de Marksisma-inspira
kritika teorio kaj similaj ideoj en akademiularo ekde la 1970-aj jaroj.
#000046
Latour notas ke tia socia kritiko estis transprenita per tiuj li priskribas kiel komplotmaniulojn, inkluzive de klimatŝanĝa denialists kaj la 9/11 Vermovadon: "Eble mi prenas konspirajn teoriojn tro grave, sed mi estas maltrankvila detekti, en tiuj frenezaj miksaĵoj de aŭtomata nekredemo, precizemajn postulojn por pruvoj, kaj liberan uzon de potenca klarigo de la socia neverland, multajn el la armiloj de socia kritiko."
#000048
[ citaĵo bezonis ] Barkun adoptis tiun esprimon por rilati al kiel la sintezo de paranojaj konspiraj teorioj, kiuj iam estis limigitaj al amerikaj marĝenaj spektantaroj, donis al ili amasalogon kaj ebligita ilin iĝi ordinaraj en amaskomunikiloj, [58] tiel inaŭgurante senkomparan periodon de homoj aktive preparante por apokalipsaj aŭ miljaristo scenaroj en Usono de la malfruaj 20-a kaj fruaj 21-a jarcentoj.
: 207, 210, 211 Barkun notas la okazon de sollupo-konfliktoj kun policoj funkcianta kiel anstataŭanto por minacado de la establitaj politikaj rajtigoj.
#000050
En lia libro The Open Society and Its Enemies , Karl Popper uzis la esprimon "konspira teorio" por kritiki la ideologioveturadhistoriismon.
Puŝbutono argumentis ke totalismo estis fondita en "konspiraj teorioj" kiuj uzis imagajn intrigojn movitajn per paranojaj scenaroj bazitaj sur tribismo, ŝovinismo, aŭ rasismo.
Puŝbutono agnoskis ke originalaj komplotoj ekzistas, [62] sed notis kiom malofte konspirantoj povis realigi sian celon.
#000053
Historiisto Bruce Cumings simile malaprobas la nocion ke historio estas kontrolita fare de komplotoj, deklarante ke kie realaj komplotoj ekaperis ili kutime havis nur malmulte da efiko al historio kaj havis neantaŭviditajn sekvojn por la konspirantoj.
Ejakuloj finas ke historio estas anstataŭe "proponita fare de la larĝaj fortoj kaj grandaj strukturoj de homaj kolektivecoj".
#000054
En artikolo, (2009) laŭleĝaj akademiuloj Cass Sunstein kaj Adrian Vermeule pripensis kelkajn eblajn registarajn respondojn al konspiraj teorioj, inkluzive de cenzuro kaj impostado, kaj finante ke la aŭtoritatoj devus okupiĝi pri kontraŭ-parolado kaj dialogo, kiujn ili nomis "kognan enfiltriĝon".
#000055
Birchall 2006:" [W] e can appreciate konspira teorio as a unique form of popular knowledge or interpretation, and address what this might mean for any knowledge we produce about it or how we interpret it. "
Birchall 2006: " What we quickly discover ...
is that it becomes impossible to map konspira teorio and academic discourse onto a clear illegitimate /legitimate divide. "
^ Barkun 2003: " The essence of conspiracy beliefs lies in attempts to delineate and explain evil.
At their broadest, conspiracy theories " spekthistorio as controlled by massive, demonic forces. "
For our purposes, a conspiracy belief is the belief that an organization made up of individuals or groups was or is acting covertly to achieve a malevolent end. "
#000057
Estimate of the Situation (1948)
#000065
Nuligo de la Avro-Sago (1959)
Konspiraj teorioj en la araba mondo Israelaj bestaj teorioj
"Morto" de Paul McCartney (1969)
#000067
Konspira teorio 9/11 konspiraj teorioj
#000068
Konspira teorio estas teorio, laŭ kiu grupo el pluraj aŭ multaj homoj intence kaj konscie mistifikas la publikon pri grava afero. Je la flanko de la publiko, ĝi estas provo por klarigi eventojn aŭ situaciojn per sekreta konspirado aŭ alian celitan agadon per sekretaj personoj aŭ personaj grupoj. Oni parolas pri konspira teorio, se suspektitaj agadoj ne estas decide pruvitaj.
#000070
La nomo povas esti uzata por senvalorigi malplaĉajn argumentojn kaj senkreditigi diskutantojn, kiuj defendas tian teorion. Ekzistas du precipaj ĝeneralaj argumentoj kontraŭ konspiraĵaj teorioj:
#000071
Tia mistifiko ne funkcius, ĉar tro grandas la risko, ke iu el la konspirantoj malkaŝas la sekreton.
Konspiraĵa teorio ne estas atakebla, ĉar ĝiaj defendantoj ĉiam povus diri, ke la konspirantoj kaŝas la pruvilojn.
#000072
Kelkaj konataj konspiraĵaj teorioj estas:
#000073
La usonaj aŭtoritatoj estis bone antaŭinformitaj pri la japana atako al Pearl Harbor en 1941 (tiu teorio nun estas vaste akceptata de historiistoj).
La surluniĝoj de usonaj astronaŭtoj inter 1969 kaj 1972 estis trompo, la televidaj bildoj estis faritaj en studio.
La viruso HIV ne havas rilaton al aidoso, nur medicinistoj kaj farmaciistoj kredigas tion.
La usonaj aŭtoritatoj estis bone antaŭinformitaj pri la atenco de la 11-a de septembro 2001, aŭ, en malpli forta formo:
La usonaj aŭtoritatoj kaŝas gravegajn detalojn kaj misinformas pri tiu atenco (en tiu malforta formo la teorio estas vaste akceptata).
#000074
Oni ofte akuzas la kredantojn de la konspiraj teorioj, ke ili priskribas nature simplajn aferojn, rilatojn per komplikaj konspiraj teorioj.
#000075
La nuntempa koncepto pri "konspira teorio" estis bakita de la posedantoj de nelegitimaj potencoj kaj ties "lakeaĉoj", kiuj utiligas ĝin kiel "amasdetruan armilon" cele likvidi aŭ mallagitimi apriore la "ĝenulojn", ... la epiteto "konspirteoriulaj" celas almarĝenigi, malbonfamigi, malhelpi, ĉian informesploron pri temoj tro "tiklaj". (Francis Gillery)
#000079