Ĉu vi vidas ĉiujn lingvojn supre de la paĝo ? Ni tradukas rakontojn el Global Voices por ke civitanaj komunikiloj tra la mondo estu alireblaj por ĉiuj.
#000000
Arto kaj kulturoBona novaĵoCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFreŝa NovaĵoHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndiĝenojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj ĵurnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraĵoParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifuĝintojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuiĝitaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojaĝo
#000003
Intervjuo kun Aleksandra Lun, pola denaskulino, kiu fariĝis fama hispanlingva verkistino
#000004
Kovrilo de la romano “Los palimpsestos” de Aleksandra Lun en la originala hispana lingvo. Foto de Filip Noubel, uzata kun permeso.
#000005
Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en Esperanto, escepte de tiuj markitaj per [en] aŭ [cs], kiuj estas en la angla, respektive en la ĉeĥa.
#000006
“Ekzofonaj” verkistoj aŭ eksterlingvaj verkistoj [eo], estas verkistoj kiuj verkas en lingvo, kiu ne estas ilia denaska lingvo – estas kreskanta fenomeno en la 21-a jarcento, ĉar migrado iĝas tutmonda kaj diversdirekta. Gravas distingi inter aŭtoroj, kiuj kreskis en plurlingva medio, kiel la ofte menciita Vladimir Nabokov, kaj aŭtoroj, kiuj lernis lingvon kiel plenkreskuloj kaj decidis verki en fremda lingvo nur malfrue en sia vivo. Nuntempa ekzemplo de ĉi-lasta kazo estas Jhumpa Lahiri, bengala-usona anglalingva aŭtoro, kiu nun verkas en la itala.
#000007
Alia ekzemplo estas Aleksandra Lun, denaska parolanto de la pola kaj lerta tradukistino, kiu iun tagon decidis verki fikcion en la hispana, lingvo kiun ŝi ekregis nur iĝinte 19-jara. Ŝia romano mem estas pripensado pri lingva hibrideco: “Los Palmimpestos“/”The Palimpsests” [en, ndltr.: palmimpesto estas reciklita peco de papiruso [eo] aŭ pergameno [eo] post skrapado aŭ obskurado de la originala teksto], publikigita en 2015 en la hispana kaj nun ankaŭ havebla en la angla, rakontas la historion de Czeslaw Przęśnicki, pola verkisto, kiu migras al Antarkto, kie li lernas la fikcian lokan lingvon kaj verkas romanon en ĝi.
#000009
Mi parolis kun Lun pri tio, kio instigas verkiston akcepti lingvon kiu komence estis fremda lingvo, kaj kio signifas esti fama aŭtoro ekster sia hejma kulturo.
#000010
Filip Noubel: Vi naskiĝis kiel denaska parolanto de la pola, lernis la hispanan 19-jaraĝa, laborante en kazino por financi viajn studojn en Hispanio, kaj hodiaŭ vi estas famkonata kaj tradukita hispanlingva verkistino. Kiel okazis tiu lingva ŝanĝo?
#000011
Aleksandra Lun: If we think about the Czech proverb that says that we live a different life in every language we know, I have had several lives, as I am sure many of Global Voices’ readers have had too. According to my calculations, I could be now 136 years old, which is frustrating since I don’t seem to be receiving any retirement benefits! The way I see it, there has been no linguistic shift, only the fact that in one of my lives I am a writer.
#000012
We can see languages as multiverses, a concept from a theoretical framework in physics called string theory. Like a multiverse, each language describes a different story, a story that happens simultaneously to all other stories. Writers are just the people who put those stories down.
#000013
Aleksandra Lun: Se ni pensas pri la ĉeĥa proverbo [cs], kiu diras, ke ni vivas malsaman vivon en ĉiu lingvo kiun ni konas, tiam mi havis plurajn vivojn, ĉar mi certas pri tio, ke multaj legantoj de Global Voices ankaŭ havis [plurajn vivojn]. Laŭ miaj kalkuloj, mi povus esti nun 136-jara, kio frustras min, ĉar mi ŝajne ricevas neniajn emeritiĝajn avantaĝojn! Kiel mi vidas tion, ne okazis lingva ŝanĝo, nur la fakto, ke en unu el miaj vivoj mi estas verkisto.
#000014
Ni povas vidi lingvojn kiel “multuniversojn”. Tio estas koncepto el teoria kadro en fiziko nomata teorio de kordoj. Kiel “multuniverso”, ĉiu lingvo priskribas malsaman rakonton, historion, kiu okazas samtempe en ĉiuj aliaj rakontoj. Verkistoj estas nur homoj, kiuj notas tiujn rakontojn.
#000015
FN: Ĉu vi ankaŭ verkas en la pola? Multaj dulingvaj aŭ eksterlingvaj verkistoj [eo] ofte diras, ke verkado en lingvo, kiu estas originale fremda, kreas distancon, kiu helpas ilin esprimi aferojn, kiuj alie estus malfacile esprimeblaj en ilia denaska lingvo. Ĉu vi konsentas pri tio?
#000016
I cannot say that I don’t write in Polish since in my translations I write in Polish all the time. But my muses talk to me in Spanish, so translating their voice into Polish would just be double work. Regarding the distance that writing in another language is supposed to create, I think it all depends on the relationship you have with it. To me, Spanish is the most natural choice. Using it is no stranger than brushing my teeth – I might not receive retirement benefits, but I am proud to conserve my own dentition.
#000018
Mi ne povas diri, ke mi ne verkas en la pola, ĉar en miaj tradukoj mi verkas en la pola dum la tuta tempo. Sed miaj muzoj parolas al mi en la hispana, do traduki ilian voĉon al la pola estus nur duobla laboro. Pri la distanco, kiun verkado en alia lingvo supozeble kreos, mi pensas, ke ĉio dependas de la rilato, kiun vi havas kun ĝi. Por mi, la hispana estas la plej natura elekto. Uzi ĝin estas ne pli strange ol brosi miajn dentojn – mi eble ne ricevos pensiulajn avantaĝojn, sed mi fieras konservi mian propran dentaron.
#000020
Now you understand what happens under the skin and you start seeing languages beyond the superficial layer of vocabulary and its pronunciation. You see the organs and the connections between them, aka syntax, and you understand that they are just one of many options. And you start asking yourself questions. Why do some languages use definite and indefinite articles? At some point there had to be a powerful and mysterious need to divide reality into “things we know something about” and “things we know nothing about”. As someone who comes from Slavic languages, where we only see “things,” I find it fascinating that we grow up in such different realities.
#000024
Nun vi komprenas, kio okazas sub la haŭto, kaj vi ekvidas lingvojn preter la supraĵa tavolo de vortprovizo kaj ilia prononco. Vi vidas la organojn kaj la ligojn inter ili, alinome sintakson, kaj vi komprenas, ke ili estas nur unu el multaj ebloj. Kaj vi komencas demandi al vi mem: Kial iuj lingvoj uzas difinajn kaj nedifinajn artikolojn? Iam devis esti potenca kaj mistera bezono dividi realecon en “aferojn pri kiuj ni scias ion” kaj “aferojn pri kiuj ni scias nenion”. Kiel slavlingvano, kiu tra sia lingvo vidas nur “aferojn”, mi trovas fascine, ke ni kreskas en tiel malsamaj realaĵoj.
#000026
AL: In Europe or the US we seem to be obsessed with “speaking” a language, the ultimate ownership as opposed to thinking, dreaming or writing in it. Beyond this narrative, which is an effect of the Western world’s dictatorship of extroversion, a language is simply a world that you choose to live in. If you live in that world, you own its language.
#000028
AL: En Eŭropo aŭ Usono ni ŝajnas esti obsedataj pri la “parolado” de lingvo, kiel la fina posedo kontraste al pensado, revado aŭ verkado en ĝi. Krom ĉi tiu rakonto, kiu estas efiko de la diktaturo de ekstravertiteco de la okcidenta mondo, lingvo simple estas mondo, en kiu vi elektas vivi. Se vi loĝas en tiu mondo, vi posedas ĝian lingvon.
#000029
FN: Via libro estas ege amuza, sed vi ankaŭ tuŝas tiklajn aferojn: identecon, malakcepton, migradon, ekzilon kaj la deziron integriĝi. Kiel lingvo rilatas al tiuj aferoj?
#000030
AL: Humour is an effective narrative tool since it brings things back to proportions. When you are an immigrant the last thing that is expected from you is to be funny. If you enter another culture, you are expected to behave as if you were invited to a formal dinner at your auntie’s: sit properly, eat up what you are served, be silent and smile a lot. If you have any interest in culture, you can listen to what the auntie’s intellectual friends have to say, maybe take notes and later try to translate them for your less fortunate friends, the ones that have not been invited. What nobody expects you to do is to arrive at your auntie’s disguised as SpongeBob, sit whenever you please, eat noisily your own vegetarian burger and start telling intellectual jokes.
#000031
Equality is difficult to achieve without humour because humour itself is a form of equality.
#000032
AL: Humuro estas efika ilo por rakontado, ĉar ĝi revenigas la aferojn al proporcioj. Kiam vi estas enmigrinto, la lasta afero atendata de vi estas amuzi. Se vi eniros alian kulturon, oni supozas, ke vi kondutos kvazaŭ vi estus invitita al formala vespermanĝo ĉe via onklino: sidu konvene, manĝu tion, kion oni servas al vi, silentu kaj multe ridetu. Se vi interesiĝas pri kulturo, vi povas aŭskulti tion kion diras la intelektaj amikoj de la onklino, eble noti kaj poste provi traduki por viaj malpli bonŝancaj geamikoj, kiuj ne estis invititaj. Kion neniu atendas ke vi faru, estas alveni al via onklino maskita kiel Spongabobo [usona tv-serio), eksidi kiam ajn vi volas, manĝi brue vian propran vegetaran hamburgeron kaj komenci rakonti intelektajn ŝercojn.
#000033
FN: Via unua romano estis tradukita al la angla kaj la franca, kaj nederlanda traduko estas survoje. Kiel vi preferas esti priskribita? Ĉu kiel pola verkisto? Ĉu kiel hispana verkisto, ĉar via venonta dua romano ankaŭ estos verkita en la hispana? Aŭ ĉu nur kiel “verkisto”?
#000035
AL: I can be described as Jack the Ripper, if that satisfies the person describing me! I know that I will always be classified as belonging to this or that other culture, but it doesn’t mean that I need to identify with a label. In our impermanent world, nationality can seem a solid and objective category, but it is one of the least objective ones. It only describes one of your external characteristics from a historical perspective. Your passport says nothing about who you are now.
#000036
The concept of national literature is itself an extravagant one. No other art field has been divided into these categories – we don’t hear that much about “Lithuanian rock bands” or “Nigerian photographers”, do we? There is a logistic reason behind a division into nationalities, since a book is coded in a language and needs to be translated to reach audiences that don’t understand it. But once it is re-coded, the human experience it contains doesn’t differ from the one in a book published across the border. A passport itself is not a very interesting read, even if the airport queue is very long. I strongly recommend reading shampoo labels in the shower instead.
#000037
AL: Mi povas esti priskribita kiel Jack the Ripper [Ĵakvo la Buĉisto], se tio kontentigas la personon kiu priskribas min! Mi scias, ke mi ĉiam estos klasifikita kiel apartenanta al tiu aŭ alia kulturo, sed tio ne signifas, ke mi bezonas identigi min kun etikedo. En nia nedaŭranta mondo, nacieco povas ŝajni solida kaj objektiva kategorio, sed ĝi estas unu el la malplej objektivaj. Ĝi nur priskribas unu el viaj eksteraj trajtoj laŭ historia perspektivo. Via pasporto diras nenion pri kiu vi estas nun.
#000038
La koncepto de nacia literaturo mem estas ekstravaganca. Neniu alia arta kampo estis dividita en tiajn kategoriojn – ni ne aŭdas tiom multe pri “litovaj rok-grupoj” aŭ “niĝeriaj fotistoj”, ĉu ne? Estas loĝistika kialo malantaŭ divido en naciecoj, ĉar libro estas kodita en lingvo kaj devas esti tradukata por atingi publikojn, kiuj ne komprenas ĝin. Sed post kiam ĝi estas rekodigita, la homa sperto, kiun ĝi enhavas, ne diferencas de tiu en libro publikigita trans la limo. Pasporto mem estas ne tre interesa legaĵo, eĉ se la flughavena vico estas tre longa. Mi forte rekomendas anstataŭe legi ŝampuajn etikedojn en la duŝejo.
#000039
Okcidenta EŭropoOrienta kaj Centra EŭropoHispanioPollando
#000040
Plej novaj artikoloj pri Okcidenta Eŭropo
#000041
Kiel estas renkonti la frisan lingvon en preskaŭ ĉiu spaco en ĉiutaga vivo, eĉ rete, en Frislando, Nederlando
#000042
“La Balkanoj estas la eŭropa Latinameriko en multaj belaj aspektoj”, diras albana verkisto Elvi Sidheri
#000043
‘Via’dle: Wordle nun alireblas en multaj lingvoj de la mondo
#000044
Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn
#000047
Aboni komentojn de ĉi tiu artikolo per retpoŝto
#000049
Ĉiuj komentoj estas kontrolitaj de administranto. Ne sendu vian komenton pli ol unufoje ĉar tiu povus esti markita kiel spamo.
Bonvolu konduti respekteme al aliaj. Komentoj kiuj enhavas malamajn esprimojn, obscenaĵojn kaj personajn atakojn ne estos aprobitaj.
#000050
Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon.
#000051